Frysktalige literatuer

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Frysktalige literatuer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143</id>
    <revision>
      <id>1241077</id>
      <parentid>1241063</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sjoch ek */</comment>
      <origin>1241077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118608" sha1="smo0kzb8h2ghwghhsrq9p054sa631gv" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 0 .5em .5em; width: 25em; font-size: 90%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: larger;&quot; | Fryske Literatuerprizen
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 1em 0; text-align: center;&quot; | 
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Gysbert Japicxpriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Dr. Obe Postmapriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Fedde Schurerpriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Junior Rely]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Rely Jorritsmapriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Rink van der Veldepriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Simke Kloostermanpriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Piter Jellespriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Fedde Schurerpublykspriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
|}
De '''Fryske literatuer''' omfiemet de literêre tradysje yn it [[Frysk]] en hat in skiednis dy't weromgiet nei de [[Iere Midsiuwen]]. De âldste oerlevere spoaren fan it skreaune Frysk binne koarte [[runen|runeynskripsjes]] út de 6e oant en mei de 9e iuw. Fan de [[Aldfrysk]]e perioade binne fan de 13e iuw ôf benammen rjochtsteksten en oarkonden oerlevere. Hoewol't dy teksten yn it foarste plak in juridyske funksje hiene, befetsje se ek literêre eleminten, leginden en ferhalen oer de [[Fryske Frijheid]].

Nei't it Frysk yn de 16e iuw syn posysje as bestjoers- en skriuwtaal foar in grut part ferlern hie, bleau de taal yn literêre teksten brûkt. It wichtichste hichtepunt fan dy perioade wie it wurk fan [[Gysbert Japiks]] (1603–1666), dy't sjen liet dat it Frysk brûkt wurde koe foar in breed ferskaat oan literêre sjenres. Yn de 19e iuw krige de Fryske literatuer ûnder ynfloed fan de [[Romantyk (literatuer)|Romantyk]] in nije ympuls. Skriuwers as de [[bruorren Halbertsma]], [[Harmen Sytstra]] en letter [[Waling Dykstra]] droegen by oan it ûntstean fan in breder Frysktalich lêzerspublyk en oan de ûntwikkeling fan de organisearre [[Fryske Beweging]].

Yn de 20e iuw waard de Fryske literatuer hieltyd mear in selsstannich literêr fjild mei eigen tydskriften, útjouwerijen, skriuwersorganisaasjes en literatuerprizen. De oprjochting fan de [[Jongfryske Mienskip]] yn 1915 betsjutte in wichtige fernijing, wylst nei de [[Twadde Wrâldkriich]] mear klam kaam te lizzen op de artistike autonomy fan de literatuer. Yn de twadde helte fan de 20e iuw ûntstie in grut ferskaat oan literêre rjochtingen, fan modernisme en eksperiminteel proaza oant psychologyske romans, populêre literatuer en berne- en jeugdliteratuer.

De hjoeddeiske Fryske literatuer omfiemet poëzij, proaza, toaniel en berne- en jeugdliteratuer en wurdt sawol yn boekfoarm as digitaal publisearre. Meartaligens, oersetting en literêre optredens hawwe dêrby in wichtiger plak krigen. De [[Gysbert Japicxpriis]], dy't sûnt 1947 troch de provinsje Fryslân útrikt wurdt, jildt as de wichtichste literêre priis foar oarspronklik Frysktalich literêr wurk.

==Definysje==
De definysje fan Fryske literêre wurken wurdt ornaris sa brûkt as hjirûnder by de earste stip beskreaun is. Dizze side beheint him ta dizze literatuerskiednis. Om ta in slutende definysje te kommen fan alles wat as Frysk literêr wurk sjoen wurde kin, kin de definysje him net beheine ta it Westlauwersk-Frysk:

*Mei de definysje Fryske literatuer binne yn it foarste plak literêre wurken ornearre, dy’t yn it Westlauwersk-Frysk skreaun binne. It Frysk sa’t de taal him út it Aldfrysk wei ûntjûn hat, en no hjoed de dei yn de provinsje Fryslân praat en skreaun wurdt. Dêrneist wurdt it Frysk yn de tiid fan de Sân Seelannen ek yn [[Grinslân]] en [[East-Fryslân]] brûkt as skriftlike taal yn rjochtsteksten, en hat dêrom in direkte bining mei de Fryske literatuerskiednis.
*Alles wat yn it [[Noard-Frysk]] en [[Sealterfrysk]] skreaun is kin mooglik ek ta de Fryske literatuer rekkene wurde. Lykwols stean dy talen sûnt de midsiuwen op harsels en hawwe dêrtroch in eigen literêre skiednis. Dêrneist binne der literêre wurken dy’t net yn it Frysk, mar yn in oare taal of dialekt skreaun binne, mar wol bining hâlde mei de regio Fryslân (bygelyks yn it Nederlânsk, Dútsk of Eastfrysk-plat). 

==Yndieling==
De Fryske literatuer wurdt yndield yn de [[Aldfrysk|Aldfryske literatuer]], de [[Midfryske literatuer]] en de [[Nijfryske literatuer]]. Yn eardere boeken en publikaasjes oer literatuerskiednis begûn it tiidrek fan it Aldfrysk om 1100 hinne, dêrnei folge de Midfryske literatuer om 1550 en it Nijfryske tiidrek om 1800. Yn nije boeken en publikaasjes begjint it Aldfryske tiidrek mei it ferskinen fan Fryske runen, oant 1400. It Midfryske tiidrek leit dan tusken 1400 en 1550. Wat nei 1550 komt is Nijfrysk, dat te ûnderskieden is yn ier-nijfrysk (1550-1800) en modern-nijfrysk (1800-no).&lt;ref&gt;{{aut|Reitze J. Jonkman en Arjen P. Versloot}}, ''Tusken talen'', Afûk 2008&lt;/ref&gt;

==Fryske runen==
Fan de ierste foarmen fan it skreaune Frysk is mar in lyts tal teksten oerlevere. De âldste binne [[Runen|runeynskripsjes]] op lytse foarwerpen lykas munten, hout, bonke en hoarn. De measte fynsten dy't mei it Frysk yn ferbân brocht wurde, datearje út de [[Iere Midsiuwen]], benammen út de 6e oant en mei de 9e iuw. Hja binne fûn yn Fryslân en de oanswettende kustgebieten, mar ek yn Ingelân. Mei-inoar foarmje se it saneamde Fryske runekorpus.&lt;ref name=&quot;Looijenga&quot;&gt;Tineke Looijenga, ''Texts &amp; Contexts of the Oldest Runic Inscriptions'', Brill, Leiden/Boston, 2003, benammen haadstik 7: &quot;Runes around the North Sea and on the Continent AD 150–700&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/looi003text01_01/ Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

De Fryske runeynskripsjes binne meast tige koart en besteane faak út mar ien of in pear wurden. Dêrom kinne se net as literatuer yn de lettere betsjutting fan it wurd beskôge wurde. Foar de skiednis fan it Frysk binne se lykwols fan grut belang, om't se ta de âldste oerlevere taalspoaren hearre. De ynskripsjes binne skreaun yn in fariant fan it [[futhark]] dy't ek yn it Angelsaksyske gebiet brûkt waard en dy't ekstra runetekens hie foar lûden dy't yn de Germaanske talen om de Noardsee hinne ûntstien wiene.&lt;ref name=&quot;Looijenga&quot;/&gt;

Ien fan de ferneamdste fynsten is it bonkje fan [[Winaam]], in lyts foarwerp fan bonke mei in runeynskripsje. De ynskripsje wurdt ornaris lêzen as ''ædu'' of ''ædæ'', al besteane der ferskillende ynterpretaasjes. De krekte datearring en betsjutting binne net wis.&lt;ref name=&quot;Looijenga&quot;/&gt; It foarwerp waard yn 1914 by Winaam fûn en heart ta de bekendste Fryske runefynsten.

In oar bekend foarwerp is it [[Swurdsje fan Arum]], in lyts houten swurdsje dat yn 1895 by Arum fûn waard. It wurdt yn de 8e iuw datearre. Op it swurdsje stiet in koarte runetekst dy't op ferskillende manieren lêzen en ynterpretearre is. Ien fan de lêzingen is ''edæboda'', dat wol útlein is as &quot;boadskipper fan Eda&quot;.&lt;ref name=&quot;Looijenga&quot;/&gt; Troch de ûnwissichheid oer de lêzing is it better om dy oersetting net as fêststeand feit te presintearjen.
[[Ofbyld:Westeremden - taxushout met runeninscriptie.jpg|thumb|320px|In Fryske runeynskripsje út [[Westeremden]], [[Grinslân]]]]
Ek út [[Westeremden]] yn de hjoeddeistige provinsje Grinslân binne ferskate runefynsten bekend. In ferneamd foarbyld is in houten stêfke út de 8e iuw mei in relatyf lange ynskripsje. De tekst wurdt ornaris transliterearre as ''oph?nmujiadaamluþ : iwimostæh : þukn'', mar de betsjutting is net folslein dúdlik en der binne ferskillende ynterpretaasjes fan foarsteld.&lt;ref name=&quot;Looijenga&quot;/&gt; It is dêrom net ferantwurde om de eardere oersetting &quot;Branning, bûch foar dit stêfke&quot; sûnder nuânse as de betsjutting fan de tekst te jaan.

Fryske runen binne ek bûten it hjoeddeistige [[Fryslân (wengebiet)|Fryske wengebiet]] fûn. In bekend foarbyld is de gouden [[skanomodu (munt)|skanomodu]]-munt, dy't yn Ingelân fûn waard en yn de earste helte fan de 7e iuw datearre wurdt. Op de munt stiet yn runen ''skanomodu''. De betsjutting dêrfan is net mei wissichheid te jaan, mar soe hiel goed 'skjinne moed' betsjutte kinne. De munt wurdt op taalkundige en runologyske grûnen mei it Fryske gebiet yn ferbân brocht.&lt;ref name=&quot;Looijenga&quot;/&gt;

Fan in hiel oare aard is de oerlevering oer [[Bernlef (bard)|Bernlef]], in Fryske sjonger of dichter út de tiid fan de kerstening. De geastlike [[Liudger]] kaam neffens syn 9e-iuwske libbensbeskriuwing yn kontakt mei in bline man mei de namme Bernlef, dy't by syn folk tige wurdearre waard om't er de dieden fan de foarâlden en de striid fan keningen besjonge koe. Bernlef soe him letter ta it kristendom bekeard hawwe. Fan syn lieten is neat oerlevere.&lt;ref&gt;Altfrid, ''Vita sancti Liudgeri'', 9e iuw. Sjoch foar Bernlef en de iere Fryske literêre tradysje ek: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0005.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; De fermelding fan Bernlef is lykwols fan belang, omdat dêroan te sjen is dat der ûnder de Friezen in mûnlinge tradysje bestie fan lieten oer foarâlden en keningen.

Nei de Frankyske ferovering fan de Fryske gebieten waard om [[800]] hinne de ''[[Lex Frisionum]]'' optekene. Dy wetstekst is yn it Latyn skreaun en kin dêrom net ta de Frysktalige literatuer rekkene wurde. Wol steane der inkele Fryske rjochtstermen yn. De ''Lex Frisionum'' jout boppedat ynformaasje oer it rjocht en de maatskippij fan de Friezen yn de iere midsiuwen.&lt;ref&gt;Karl von Richthofen, ''Friesische Rechtsquellen'', Berlyn, 1840; sjoch ek: [https://www.dbnl.org/tekst/rich009frie01_01/ Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Ut de iuwen dêrnei is hast gjin Frysktalige skriftlike oerlevering bekend. It Frysk bleau as sprutsen taal bestean, mar it [[Latyn]] wie de wichtichste skriuwtaal fan tsjerke en bestjoer. Pas yn de hege midsiuwen ûntstie de grutte hânskrifttradysje fan it [[Aldfrysk]], benammen mei rjochtsteksten.

==Aldfryske literatuer (1100–1550)==
De [[Aldfrysk]]e literatuer bestiet foar it grutste part út rjochtsteksten. Yn it Aldfrysk binne gjin ridderromans, heldedichten of oare grutte fertellende literêre wurken oerlevere. Dochs hawwe ferskate Aldfryske rjochtsteksten dúdlik literêre skaaimerken. Rjocht, religy, skiednis en leginde rinne dêryn gauris trochinoar, wylst benammen de [[Fryske Frijheid]] in weromkommend tema is.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;&gt;Ph.H. Breuker, B. Gezelle Meerburg, J. Krol, B. Oldenhof, T. Oppewal, T.J. Steenmeijer-Wielenga, J. Veenbaas, O. Vries, J. van der Weg-Laverman en H. Wind, ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006, haadstik 2: &quot;Literatuur van recht en vrijheid. Geschreven Fries tot 1540&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0005.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

De Aldfryske oerlevering wurdt ornaris ferdield yn in klassike en in nei-klassike perioade. It klassike Aldfrysk is benammen oerlevere yn hânskriften út de 13e en 14e iuw út de Fryske gebieten tusken de [[Lauwers]] en de [[Wezer]]. De nei-klassike of let-Aldfryske teksten binne foaral út de 15e en 16e iuw en komme foar in grut part út it gebiet fan it hjoeddeistige Fryslân. It ferskil is net allinnich gronologysk, mar ek taalkundich: de lette teksten steane wat taalfoarm oanbelanget tichter by it lettere [[Midfrysk]].&lt;ref&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 2: &quot;Aldfryske literatuer&quot;.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Brokmerbrief.jpg|thumb|left|It [[Brookmerbrief]], in 13e-iuwsk rjochthânboek]]
De âldst oerlevere Fryske teksten binne rjochtsteksten dy't yn lettere hânskriften opskreaun binne, mar dy't sels faak folle âlder wêze moatte. Sintraal steane de ''[[Santjin Kêsten]]'' en de ''[[Fjouwerentweintich Lânrjochten]]'', dy't yn ferskate Fryske gebieten jilden en yn tal fan hânskriften oerlevere binne. Dêrnjonken bestiene regionale rjochtsteksten, lykas it Aldere en Jongere Skeltarjocht yn Westerlauwersk Fryslân en it ''[[Brookmerbrief]]'', dêr't it rjocht fan it Eastfryske [[Brookmerlân]] yn fêstlein waard.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt;

De âldere rjochtsteksten falle op troch harren formulearjende en soms sterk poëtyske taal. Der wurdt gebrûk makke fan werhelling, parallellisme, alliteraasje en fêste formulearringen. Dêrtroch wiene de teksten makliker te ûnthâlden, wat past by in kultuer dêr't it rjocht foar in part mûnling oerlevere waard. Guon passaazjes hawwe dêrtroch in literêr karakter. 

Njonken it eigentlike rjocht befetsje de Aldfryske hânskriften teksten dy't de oarsprong en de legitimaasje fan de Fryske Frijheid ferklearje. Dêrby spilet de leginde fan [[Karel de Grutte]] in wichtige rol. Neffens de midsiuwske Fryske tradysje soene de Friezen harren frijheid fan Karel krigen hawwe as beleanning foar militêre tsjinsten. Yn ferskate farianten waard ferteld hoe't de Friezen Rome foar de keizer feroveren en dêrnei frijsteld waarden fan hearrigens oan in lânshear. Sokke ferhalen joegen in histoaryske en religieuze legitimaasje oan it ideaal fan de [[Fryske Frijheid]].&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt; De ''Magnuskêsten'' binne ien fan de bekendste literêre teksten út dy tradysje. Dêryn wurdt de Fryske frijheid ferbûn mei [[Magnus Forteman]], dy't neffens de leginde de Friezen by de ferovering fan Rome oanfierde. De kêsten beskriuwe de privileezjes dy't Karel de Grutte de Friezen dêrnei jûn hawwe soe. Histoaryske feiten en legindaryske eleminten binne dêrby mei-inoar ferweve.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt;
[[Ofbyld:Freeska Landriucht incipit.png|thumb|Earste side fan it ''[[Freeska Landriucht]]'' (±1484–1486), it earste printe boek yn it Frysk.]]
Ek it ''Freske Riim'' is út literêr eachpunt nijsgjirrich. It is in rymjende kronyk oer de skiednis en de frijheid fan de Friezen, dêr't bibelske, klassike en midsiuwske tradysjes yn gearbrocht wurde. It ferhaal begjint fier yn it ferline en besiket de Friezen in plak te jaan yn de algemiene wrâldskiednis. Dêrmei is it net inkeld in histoaryske tekst, mar ek in foarbyld fan midsiuwske identiteitsfoarming.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt; In besibbe wurk is de ''Gesta Fresonum'', in proazatekst oer de skiednis en oarsprong fan de Friezen. Lykas yn it ''Freske Riim'' wurde bibelske en legindaryske ferhalen ferbûn mei de Fryske skiednis. Sokke teksten litte sjen dat de Aldfryske skriftkultuer net beheind wie ta praktyske wetjouwing: rjocht en frijheid waarden pleatst yn in breder ferhaal oer it ferline en de identiteit fan de Friezen.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt;

Fan de Aldfryske literatuer binne mar sechtjin kodeksen, oftewol hânskriften, bekend. Tsien dêrfan komme út de gebieten tusken Lauwers en Wezer, benammen de Grinzer Ommelannen en it hjoeddeistige East-Fryslân. De oare seis komme út Westerlauwersk Fryslân. 

In bysûnder plak yn de Fryske boekskiednis nimt it ''[[Freeska Landriucht]]'' yn. Dat boek waard nei alle gedachten tusken 1484 en 1486 printe en is it earste drukte boek yn it Frysk. It is in [[ynkunabel]], in boek dat foar 1501 printe waard, en is tagelyk de iennichste bekende Frysktalige ynkunabel. Fan it boek binne njoggen eksimplaren bewarre bleaun.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Dennis Schouten, &quot;'Hypothese op hypothese stapelen'. Theorieën over de Freeska Landriucht-drukkerij: een overzicht&quot;, ''De Boekenwereld'', jg. 17 (2000–2001). [https://www.dbnl.org/tekst/_boe022200001_01/_boe022200001_01_0036.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; It boek befettet allinnich rjochtsteksten en teksten dy't mei it rjocht gearhingje, ûnder oaren de Santjin Kêsten en Fjouwerentweintich Lânrjochten. Ek de Tsien Geboaden binne deryn opnommen. Yn it foarwurd wurdt de Fryske Frijheid op 'e nij ferbûn mei de legindaryske privileezjes fan Karel de Grutte.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt;

Njonken de rjochtshânskriften binne in grut tal [[oarkonde]]n yn it Aldfrysk oerlevere. It giet ûnder oare om keapakten, testaminten, houlikskontrakten en oare juridyske dokuminten. De âldst bekende Frysktalige oarkonde datearret út [[1329]]. Benammen yn de twadde helte fan de 15e iuw naam it brûken fan it Frysk yn oarkonden sterk ta. Yn totaal binne mear as tûzen Aldfryske oarkonden oerlevere. Hja binne foar de literatuerskiednis minder wichtich as de rjochtshânskriften, mar foar de kennis fan it lette Aldfrysk en it feitlike gebrûk fan de taal binne se fan grut belang.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt; Yn de 16e iuw rekke it Frysk as skriuwtaal stadichoan yn it neigean. Yn de Grinzer Ommelannen en East-Fryslân wie it Frysk al earder as skriuwtaal ferkrongen, wylst yn Westerlauwersk Fryslân it Nederlânsk hieltyd mear de taal fan bestjoer en rjochtspraak waard. Dêrmei kaam in ein oan de midsiuwske Aldfryske skrifttradysje. It Frysk ferdwûn lykwols net as sprutsen taal. Fan de twadde helte fan de 16e iuw ôf ferskynden wer nije literêre teksten yn it Frysk, wêrmei't de perioade fan it [[Midfrysk]] begûn.

==Renêssânse en Barok (1550–1700)==
Yn de 16e iuw ferdwûn it Frysk fierhinne as bestjoers- en skriuwtaal. It Nederlânsk en it Latyn namen dy funksjes foar in grut part oer. Under ynfloed fan it [[humanisme]] en de [[renêssânse]] ûntstie lykwols ek belangstelling foar de eigen taal, skiednis en sprekwurdetradysje. Ien fan de ierste foarbylden is it wurk fan [[Reyner Bogerman]] (±1475–nei 1566), in út Dokkum ôfkomstige jurist en histoarikus. Om 1550 hinne naam er yn syn Latynske ''Eulogium'' hûnderten Fryske rymsprekwurden op. Hy joech dy sprekwurden yn in klassisistysk ramt en brûkte se ûnder oare om de eigenheid fan de Friezen ta utering te bringen.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-Midfrysk&quot;&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 3: &quot;It Midfryske tiidrek&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/dyks005lyts01_01_0005.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

In oare wichtige samling is ''Der oude vrije Friesen Spreekwoorden'', dy't yn in hânskrift út 1614 oerlevere is en oan [[Carel Georg van Burmania]] (±1570–1634) taskreaun wurdt. De sprekwurden binne mooglik foar in part folle âlder en hawwe skaaimerken fan in lange mûnlinge tradysje, lykas [[stêfrym]], parallellisme en tsjinstellingen. In ferzje fan de samling waard yn 1641 printe.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-Midfrysk&quot;/&gt; De samlingen fan Bogerman en Van Burmania foarmje in ferbining tusken de âldere mûnlinge Fryske tradysje en it op 'e nij brûken fan it Frysk as skriuwtaal yn de 17e iuw.

Oan it begjin fan de 17e iuw waard it Frysk ek brûkt foar gelegenheidsliteratuer. [[Johan van Hichtum]] (±1560–1628) skreau Fryske brulloftsdichten, in sjenre dat yn de renêssânse yn de Nederlannen populêr wie. Syn gedichten waarden yn 1639 op 'e nij útjûn, wat derop wiist dat der noch belangstelling foar bestie.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;&gt;Ph.H. Breuker, B. Gezelle Meerburg, J. Krol, B. Oldenhof, T. Oppewal, T.J. Steenmeijer-Wielenga, J. Veenbaas, O. Vries, J. van der Weg-Laverman en H. Wind, ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006, haadstik 3: &quot;Literatuur als liefhebberij. Van 1540 tot 1822&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0006.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Fan grutter literêr belang wie [[Jan Jansz. Starter]] (1593–1626), in Ingelsk-Nederlânske dichter dy't fan 1614 oant 1621 yn Fryslân wenne. Starter skreau foar it grutste part yn it Nederlânsk, mar brûkte ek it Frysk. Yn 1618 ferskynde syn ''Vermaecklijcke Sotte-Klucht van een Advocaat ende een Boer op 't plat Friesch'', in libbene komyske dialooch tusken in abbekaat en in boer. Syn yn 1621 publisearre dichtbondel ''Friesche Lust-Hof'' befettet neist Nederlânsktalich wurk ek Fryske teksten. Starters wurk stiet dúdlik yn de tradysje fan de renêssânse, mei leafde, muzyk, humor en it deistich libben as wichtige eleminten.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-Midfrysk&quot;/&gt;

Ek [[Petrus Sybrandts Baardt]] (±1590–1644) brûkte it Frysk foar literêr wurk. Yn 1640 ferskynde syn ''Friesche Boere-Practica of Prognosticatie'', in leardicht oer waar, lânbou en it boerelibben, dat op ôfstân ynspirearre wie troch de ''Georgica'' fan de Romeinske dichter [[Fergilius]]. Baardt kombinearre dêr klassike ynfloeden mei in libbene beskriuwing fan it Fryske boerelibben en ferdigene yn de ynlieding ek it brûken fan it Frysk as skriuwtaal.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-Midfrysk&quot;/&gt;

Om 1640 hinne wie yn Fryslân sa in lyts mar aktyf literêr fermidden ûntstien. Kultuerhistoarisy Willem Frijhoff en Marijke Spies sprekke foar dy tiid sels fan in Fryske literêre beweging, dy't ferbûn wie mei de kulturele rûnten om it Fryske stedhâlderlike hof yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. It hof en in part fan de regionale boargerlike elite hiene belangstelling foar in eigen Fryske kulturele identiteit.&lt;ref&gt;Willem Frijhoff en Marijke Spies, ''1650. Bevochten eendracht'', Sdu Uitgevers, Den Haag, 1999, haadstik &quot;Instrumenten van cultuur&quot;, paragraaf &quot;Het Fries&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/frij005bevo01_01/frij005bevo01_01_0005.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; Utjouwers en kulturele tuskenpersoanen lykas [[Claude Fonteyne]] en letter de histoarikus en dichter [[Simon Abbes Gabbema]] spilen in rol yn dat fermidden.
[[Ofbyld:GysbertJapiksLyts.jpg|thumb|left|[[Gysbert Japiks]] (1603–1666)]]
De wichtichste skriuwer fan it Midfryske tiidrek wie [[Gysbert Japiks]] (1603–1666). Hy brocht de Fryske renêssânse- en barokliteratuer op in literêr nivo dat yn syn tiid troch gjin oare Frysktalige skriuwer berikt waard. Yn 1640 ferskynde by Claude Fonteyne yn Ljouwert anonym syn ''Friessche Tjerne'', in komysk brulloftspetear fan in boer dy't syn lânhear op syn brulloft tasprekt. It wie Gysbert Japiks syn Frysktalige debút en it wurk krige fuortendaliks in soad byfal.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; De populariteit fan it wurk hat der nei alle gedachten ta bydroegen dat Japiks dêrnei it Frysk as syn wichtichste literêre taal keas.

Japiks ûntwikkele it Frysk ta in taal foar in grut ferskaat oan literêre sjenres. Hy skreau leafdes- en gelegenheidsdichten, religieuze poëzij, psalmberimingen, lieten, dialogen, brieven en proaza-oersettings. Syn wurk stie yn ferbining mei de bredere Europeeske literêre kultuer fan de 17e iuw. Hy brûkte klassike en renêssânsistyske dichtfoarmen en ferwurke tagelyk eleminten fan de barok. Dêrneist brûkte hy it Frysk net inkeld foar folksaardige of komyske teksten, mar ek foar religieuze en gelearde ûnderwerpen.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;

Syn wurk luts al by syn libben de belangstelling fan gelearden en skriuwers. De Ingelske taalgelearde [[Franciscus Junius de Jongere|Franciscus Junius]] besocht him yn 1646 yn Boalsert om Frysk fan him te learen en Fryske teksten te bestudearjen. Japiks ûnderhold ek kontakten mei skriuwers, útjouwers en gelearden. [[Simon Abbes Gabbema]] (1628–1688), dy't letter lânshistoarikus fan Fryslân waard, hearde ta syn freonerûnte en korrespondearre mei him yn it Frysk.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;

It grutste part fan Japiks syn oeuvre ferskynde pas nei syn dea. Yn 1668 waard yn Boalsert de ''Friesche Rymlerye'' útjûn. De bondel wie yn trije parten ferdield: wrâldske en leafdespoëzij, petearen en oare teksten, en it religieuze ''Hymmelsch Harp-Luwd'', mei ûnder oare psalmberimingen. De ''Friesche Rymlerye'' liet sjen dat it Frysk brûkt wurde koe foar sawol hege as populêre literêre sjenres.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; Yn 1681 fersoarge Simon Abbes Gabbema in útwreide twadde printinge fan de ''Friesche Rymlerye''. Hy foege ûnder oare brieven en twa proaza-oersettings út it Frânsk ta en skreau gelearde foarwurden by de útjefte. Dêrmei droech er by oan it behâld en de reputaasje fan Japiks syn wurk.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; Gysbert Japiks waard foar lettere generaasjes it wichtichste foarbyld dat it Frysk as folweardige literêre taal brûkt wurde koe. Benammen yn de 18e en 19e iuw soene skriuwers en taalgelearden hieltyd wer op syn wurk weromgrype.

De bloei om it midden fan de 17e iuw late lykwols net ta in trochgeande brede Frysktalige literêre kultuer. Nei Gysbert Japiks bleau de produksje yn it Frysk relatyf beheind. Wol bleau it Frysk brûkt wurde foar ûnder oare gelegenheidsdichten, religieuze teksten, humoristyske literatuer en populêre lektuer. Oan 'e ein fan de 17e iuw binne dêr de wurken fan ûnder oaren [[Titia Brongersma]] en [[Vitus Ringers]] foarbylden fan. Dy ûntwikkeling rint oer yn de 18e-iuwske literatuer fan it [[klassisisme]] en de [[Ferljochting (tiidrek)|Ferljochting]].

==Rasjonalisme en Klassisisme (1700–1800)==
Oan 'e ein fan de 17e en yn de 18e iuw naam it Frysk yn it literêre libben fan Fryslân in beskieden plak yn. Nei de bloeiperioade fan [[Gysbert Japiks]] ûntstie net fuortendaliks in trochgeande en breed organisearre Frysktalige literêre tradysje. It Nederlânsk wie de dominante skriuwtaal, wylst it Frysk benammen brûkt waard foar gelegenheidswurk, religieuze teksten, humoristysk wurk, almanakstikken en poëzij. It [[klassisisme]] joech de Fryske literatuer mar in beheinde ympuls. Dat betsjut lykwols net dat der gjin Frysktalige literatuer mei in grut publyk bestie. Benammen humoristyske en folksaardige teksten koene populêr wurde en waarden soms ferskate kearen werprinte.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;&gt;Ph.H. Breuker, B. Gezelle Meerburg, J. Krol, B. Oldenhof, T. Oppewal, T.J. Steenmeijer-Wielenga, J. Veenbaas, O. Vries, J. van der Weg-Laverman en H. Wind, ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006, haadstik 3: &quot;Literatuur als liefhebberij. Van 1540 tot 1822&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0006.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

In oanrin nei dy ûntwikkeling foarmje twa dichtbondels út 1686. De dichteres [[Titia Brongersma]] (±1655–±1700) publisearre yn dat jier ''De Bron-Swaan, of Mengeldigten'', in meartalige dichtbondel mei foar it grutste part Nederlânske, mar ek Fryske gedichten. Yn itselde jier ferskynde fan de Fryske dûmny [[Vitus Ringers]] (1660–1725) it ''Stichtelijk Sang-Priëel'', in bondel mei benammen Nederlânsktalige religieuze poëzij, mar ek mei Frysk wurk. Ringers besocht dêrmei it Frysk ek foar religieuze poëzij te brûken. Dy publikaasjes litte sjen dat it Frysk nei Gysbert Japiks as skriuwtaal net ferdwûn wie, al bleau de literêre produksje beheind.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;
[[Ofbyld:Friesche rymlery (IA 10007650bsb).pdf|thumb|page=13|Fryske Rymlerye fan [[Jan Althuysen]] (1715–1763). ''Klik op ôfbylding en lês it folsleine pdf-bestân''.]]
In hiel oar soarte literatuer wie ''[[Waatze Gribberts Brulloft]]'', in anonym publisearre humoristysk wurk dat foar it earst yn 1701 yn druk ferskynde. It bestiet út acht komyske dialogen of ''útkomsten'', dêr't it boerelibben yn in rûge en folksaardige foarm yn foarsteld wurdt. Letter die bliken dat it wurk weromgie op Nederdútske kluchten út Westfalen. De tekst slút nau oan by de populêre Fryske almanakliteratuer fan de tiid en is wol taskreaun oan skoalmaster [[Douwe Simonides]], al is it auteurskip net mei wissichheid fêst te stellen.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; De populariteit fan ''Waatze Gribberts Brulloft'' wie opmerklik. Oant 1840 waard it wurk op syn minst sân kear werprinte, wêrmei't it neffens de moderne Fryske literatuerskiednis it populêrste wurk út de Midfryske literatuer wie.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; Noch mear as in iuw nei de earste ferskining waard it oanpriizge as gaadlike lektuer foar mienskiplik fermaak. [[Everwinus Wassenbergh]] besoarge yn 1820 op 'e nij in útjefte mei oantekeningen. De werprintingen fan ''Waatze Gribberts'' en de populariteit fan Fryske almanakstikken litte sjen dat der ek yn in tiid dat it Frysk as formele skriuwtaal in beheinde posysje hie, wol deeglik in lêzerspublyk foar populêre Frysktalige literatuer bestie.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;

Yn de earste helte fan de 18e iuw waard de Fryske literêre tradysje ûnder oaren fuortset troch [[Johannes Hilarides]] (1648–1725) en de famylje Althuysen. In wichtich wurk út dy perioade is de ''Friesche Rymlery'' fan [[Jan Althuysen]] (1715–1763), dy't yn 1755 ferskynde. De bondel bestiet út twa dielen. It earste befettet ûnder oaren gelegenheids-, brullofts- en roupoëzij fan Althuysen en syn heit [[Simen Althuysen]], wylst it twadde diel in Fryske psalmberiming befettet. Jan Althuysen berime dêrfoar de psalmen dy't Gysbert Japiks net oerset hie. De ''Friesche Rymlery'' is fan belang as teken fan de kontinuïteit fan it Frysk as literêre taal en as fuortsetting fan de tradysje fan Gysbert Japiks.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-Midfrysk&quot;&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 3: &quot;It Midfryske tiidrek&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/dyks005lyts01_01_0005.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Yn de twadde helte fan de 18e iuw krige de Frysktalige literatuer stadichoan in breder en libbener karakter. [[Durk Lenige]] (1722–1798) skreau en oersette poëzij yn it Frysk en wie foar safier bekend de earste dy't yn it Frysk de sonnetfoarm brûkte. Syn dochter [[Cynthia Lenige]] (1755–1780) skreau benammen yn it Nederlânsk, mar liet ek inkele Fryske teksten nei. Yn Makkum bestie fan 1773 oant 1777 it dichtgenoatskip ''Konst Voedt 's Menschen Geluk''. De leden skreaune meast yn it Nederlânsk, mar bytiden ek yn it Frysk.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;

In wichtich proazawurk út dy perioade is ''It libben fen Aagtje IJsbrants, of dy Frieske boerinne'' út 1779, dat oan [[Eelke Meinerts]] (1732–1810) taskreaun wurdt. Yn in natuerlike petearfoarm wurdt it libben fan de pronkske, nijsgjirrige en praatgrage boerinne Aagje en har fermidden beskreaun. It wurk hat in moralistysk en didaktysk doel, mar jout troch de talrike petearen tusken boeren, keaplju, dokters, sjirurgyns en dûmnys tagelyk in libben byld fan de Fryske plattelânsmienskip fan de 18e iuw.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-Midfrysk&quot;/&gt; Ek ''It libben fen Aagtje IJsbrants'' fûn in grutter publyk as de beskieden posysje fan it skreaune Frysk yn dy tiid op it earste gesicht ferwachtsje litte soe. Nei de earste printinge fan 1779 folgen trije werprintingen yn 1808, 1827 en 1861.&lt;ref&gt;J.H. Halbertsma, &quot;Petrus Wierdsma, Petrus Brantsma en Eelke Meinderts&quot;, ''De Vrije Fries'', diel 9, 1862, s. 310 e.f. [https://www.dbnl.org/tekst/_vri009186201_01/_vri009186201_01_0015.php Digitale ferzje DBNL]. Halbertsma neamt de earste printinge fan 1779 en de werprintingen fan 1808, 1827 en 1861.&lt;/ref&gt; Dat de twadde printinge al yn 1808 ferskynde, hie neffens in lettere boarne mei de fraach nei it boek te krijen: der waard safolle oer praat en nei frege dat it net mear te krijen wie.&lt;ref&gt;O. Vries, &quot;Eelke Meinerts (1732–1810)&quot;, ''Us Wurk'', 25 (1976), nr. 1. De auteur besprekt de printingen fan 1779, 1808, 1827 en 1861 en de eftergrûn fan de werprintinge fan 1808.&lt;/ref&gt; Mei ''Waatze Gribberts Brulloft'' lit it wurk sjen dat benammen folksaardich, humoristysk en yn petearfoarm skreaun Frysk proaza in duorsum lêzerspublyk fine koe.
[[Ofbyld:EverwinusWassenberghWBvanderKooi.jpg|thumb|[[Everwinus Wassenbergh]] (1742–1826)]]
In oare wichtige skriuwer út de [[Ferljochting (tiidrek)|Ferljochting]] wie [[Feike Hiddes van der Ploeg]] (1736–1790), minnistedûmny en ôfkomstich út Frjentsjer. Syn Frysktalige wurk ûnderskiedt him troch humor, irony en libbene dialogen. Yn ''De Burkerij'' (1774) wurdt yn de foarm fan petearen it boerelibben troch de fjouwer seizoenen hinne beskreaun. Folle boartliker wiene syn ferhalen oer de boerinne Mayke Jakkelis, dy't yn Fryske almanakken ferskynden. De figuer waard yn koarte tiid sa populêr dat ûnder har namme de ''Oprecht nieuw Hallumer Almanach'' foar 1779 ferskynde.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; Ek ''De Tankbre Boere Zoon'' (1778), nei in Dútsk foarbyld, en ''It Jonge Lieuws Boosk'' (1780) hearre ta syn bekendere wurk. Dat lêste wie sa populêr dat it al it jier nei syn earste ferskining yn in almanak werprinte waard.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;

Oan 'e ein fan de 18e iuw waard ek de wittenskiplike belangstelling foar it Frysk wichtiger. In sintrale figuer wie [[Everwinus Wassenbergh]] (1742–1826), heechlearaar oan de [[Universiteit fan Frjentsjer]]. Wassenbergh die ûndersyk nei de Fryske taal en nei it libben en wurk fan Gysbert Japiks. Yn 1774 publisearre er in stúdzje oer Fryske persoansnammen en yn 1793 in op de klassike filology basearre stúdzje nei it wurk fan Gysbert Japiks.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; Dêrmei droech er by oan in mear wittenskiplike bestudearring en wurdearring fan it Frysk.

It belang fan Wassenbergh waard benammen sichtber yn de generaasje nei 1800. Ferskate skriuwers en taalûndersikers út de earste helte fan de 19e iuw hiene by him studearre. Ien fan harren wie [[Ecco Epkema]] (1759–1832), dy't yn 1821 it wurk fan Gysbert Japiks op 'e nij útjoech en yn 1824 in wurdboek op syn wurk publisearre. Wassenbergh en syn learlingen foarmen sa in ferbining tusken de 18e-iuwske belangstelling foar it Frysk en de nije literêre en taalkundige belangstelling dy't yn it begjin fan de 19e iuw ûnder ynfloed fan de [[Romantyk (literatuer)|Romantyk]] ûntstie.

==Romantyk (1800 - 1870)==
[[Ofbyld:Friske winterjounenocht.jpg|thumb|[[Winterjûnenocht]]]]
Yn de tiid fan de [[Romantyk (literatuer)|Romantyk]] kaam der yn Fryslân in nije belangstelling foar de eigen taal, skiednis en folkskultuer. Fryske skriuwers en taalgelearden griepen werom op it wurk fan [[Gysbert Japiks]] en op de Fryske taalstúdzje dy't yn de twadde helte fan de 18e iuw ûnder oaren troch professor [[Everwinus Wassenbergh]] stimulearre wie.&lt;ref name=&quot;Zolang-19e&quot;&gt;Ph.H. Breuker, B. Gezelle Meerburg, J. Krol, B. Oldenhof, T. Oppewal, T.J. Steenmeijer-Wielenga, J. Veenbaas, O. Vries, J. van der Weg-Laverman en H. Wind, ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006, haadstik 4: &quot;Meer literatuur voor meer mensen. Van 1822 tot 1915&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0007.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; De Fryske Romantyk stie dêrby sterk ûnder ynfloed fan ûntjouwings yn Dútslân. De romantyske belangstelling foar it ferline, de folkstaal, folkslieten en folksferhalen sloech ek yn Fryslân oan. Dêr kaam de belangstelling foar de midsiuwske Fryske frijheid en it [[Aldfrysk]] by.&lt;ref&gt;Ph.H. Breuker, &quot;Romantiek en Literatuur in Friesland voor 1840&quot;, yn: ''Handelingen van het Nederlands Filologencongres 36'', 1980. [https://www.dbnl.org/tekst/_han005198001_01/_han005198001_01_0029.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Om Wassenbergh hinne ûntstie in rûnte fan skriuwers en taalgelearden dy't letter wol de ''Wassenberghers'' neamd binne. Ta dy iere generaasje wurde ûnder oaren [[Ecco Epkema]], [[Montanus de Haan Hettema]] (1796–1873), [[Jan Dirks Ankringa]] (1793–1860), [[Wopke Jabikssoan de Jong]] (1799–1852), [[Rinse Posthumus]] (1790–1859), [[Albartus Telting]] (1803–1863), [[Jan Cornelis Pieter Salverda]] (1783–1836), [[Rein Baukes Windsma]] (1801–1862) en [[Jacob Roorda]] (1802–1834) rekkene. Hja bestudearren it Frysk, skreaune yn de taal en makken oersettings út oare Europeeske literatueren. Guon skriuwers eksperimintearren mei staveringen dy't Gysbert Japiks of it Aldfrysk as útgongspunt hiene. De belangstelling foar it Aldfrysk en de Fryske skiednis paste yn it romantyske sykjen nei de oarsprong en it eigene fan in folk.&lt;ref name=&quot;Feitsma1986&quot;&gt;A. Feitsma, &quot;De Friese beweging als gangmaker van Friese literatuur in de 19de eeuw&quot;, ''Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Academie voor Nederlandse taal- en letterkunde'', 1986, s. 323–347. [https://www.dbnl.org/tekst/_ver016198601_01/_ver016198601_01_0011.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zolang-19e&quot;/&gt;

In nije faze begûn mei de bruorren [[Joast Halbertsma|Joast]], [[Eeltsje Halbertsma|Eeltsje]] en [[Tsjalling Halbertsma]]. Mei de earste útjefte fan ''[[De Lapekoer fan Gabe Skroar]]'' yn 1822 krige de Nijfryske literatuer in wichtige ympuls.&lt;ref name=&quot;Feitsma1986&quot;/&gt; Benammen Joast en Eeltsje Halbertsma kombinearren de romantyske belangstelling foar folkstaal en folkskultuer mei in tagonklike, folksaardige literatuer. Yn harren wurk kamen humor en satire foar, mar ek leafde, dea, natoer, it Fryske plattelân en de eigen taal en identiteit. De ''Lapekoer'' waard yn de rin fan de 19e iuw ferskate kearen útwreide en hie in grutte ynfloed op lettere Fryske skriuwers.&lt;ref&gt;A. Feitsma, &quot;Keerpunten in de beoefening van het fries, vroeger en nu: tussen tijdgeest en eigen traditie&quot;, ''Forum der Letteren'', 1979. [https://www.dbnl.org/tekst/_for004197901_01/_for004197901_01_0002.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; De Halbertsma's makken dêrmei dúdlik dat it Frysk net allinnich foar taalstúdzje of gelegenheidswurk brûkt wurde koe, mar ek foar in bredere literatuer. De Dútske ynfloed is benammen by Eeltsje Halbertsma dúdlik; yn syn studintetiid yn [[Heidelberch]] kaam er yn 'e kunde mei de Dútske Romantyk en ûnder oaren it wurk fan [[Johann Peter Hebel]].&lt;ref name=&quot;Feitsma1979&quot;&gt;A. Feitsma, &quot;Keerpunten in de beoefening van het fries, vroeger en nu: tussen tijdgeest en eigen traditie&quot;, ''Forum der Letteren'', 1979. [https://www.dbnl.org/tekst/_for004197901_01/_for004197901_01_0002.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Yn de jierren 1840 krige de Fryske Romantyk in sterker nasjonaal-romantysk karakter. [[Tiede Roelofs Dykstra]] (1820–1862), [[Harmen Sytstra]] (1817–1862) en [[Jacobus van Loon]] stiene yn 1844 oan de widze fan it ''[[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse]]''. It Selskip woe it brûken en bestudearjen fan de Fryske taal en literatuer befoarderje en joech de Fryske taalbeweging foar it earst in duorsume organisatoaryske basis. It stimulearre it skriuwen en publisearjen yn it Frysk en joech ûnder oare it jierboek ''Swanneblummen'' út.&lt;ref name=&quot;Zolang-19e&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feitsma1986&quot;/&gt;

Benammen Sytstra joech de Fryske Romantyk in sterk histoarysk en nasjonaal karakter. Hy idealisearre it midsiuwske Fryslân en de [[Fryske Frijheid]] en seach oer de besteande steatsgrinzen hinne nei it [[Fryslân (wengebiet)|gruttere histoaryske Fryslân]]. Yn syn wurk spile it ideaal fan in werberne ''[[Magna Frisia]]'' in wichtige rol. Syn belangstelling foar it Aldfrysk en it Aldgermaanske ferline kaam ek ta utering yn syn taalgebrûk. Sytstra ûntwikkele in sterk argaisearjende, op it Aldfrysk lykjende stavering, dy't bekend waard as de ''Iduna-stavering'', nei it troch him redigearre tydskrift ''Iduna''. Hy brûkte ek âlde Germaanske fersfoarmen, lykas it [[stêfrym]]. Dykstra wie minder produktyf as skriuwer, mar wie as organisator en foarsitter fan it Selskip fan grut belang. Yn syn wurk binne de romantyske belangstelling foar it Fryske folk, de taal en in breder Germaansk kultureel ferbân werom te finen.&lt;ref name=&quot;Zolang-19e&quot;/&gt;

De romantyske belangstelling foar taal en skiednis wie dêrtroch nau ferbûn rekke mei it ûntstean fan de organisearre [[Fryske Beweging]]. It Frysk waard hieltyd mear beskôge as in taal dy't net allinnich yn it deistich libben, mar ek yn literatuer en oare kulturele domeinen in plak hawwe moast. Tagelyk waard it lêzerspublyk stadichoan breder. It Selskip spile dêrby in wichtige rol troch leden oan te moedigjen Frysk wurk te skriuwen en troch literatuer, sang en toaniel te befoarderjen.&lt;ref name=&quot;Feitsma1986&quot;/&gt; De Fryske literatuer fan de earste helte fan de 19e iuw krige dêrby foar in grut part it karakter fan in folksliteratuer, dy't oansleat by de romantyske belangstelling foar it folkslibben en de folkstaal.&lt;ref name=&quot;Feitsma1986&quot;/&gt;

Mei it ferstjerren fan Sytstra en Tiede Dykstra yn 1862 ferdwûnen twa fan de wichtichste fertsjintwurdigers fan de nasjonaal-romantyske generaasje. De Romantyk wie dêrmei lykwols net ynienen foarby. Romantyske motiven bleaune ek yn de twadde helte fan de 19e iuw yn de Fryske literatuer oanwêzich. By skriuwers as [[Gerben Colmjon|Gerben Piters Colmjon]] (1828–1884) en [[Johan Winkler]] (1840–1916) bleau de belangstelling foar de Fryske taal, skiednis en identiteit bestean. Tagelyk kaam mei skriuwers as [[Waling Dykstra]] en [[Tsjibbe Gearts van der Meulen]] in mear folksaardige en realistyske literatuer op, wêrmei't de Fryske literatuer stadichoan in nije faze yngie.&lt;ref name=&quot;Zolang-19e&quot;/&gt;

==Realisme en Naturalisme (1870–1918)==
Yn de twadde helte fan de 19e iuw kaam yn de Fryske literatuer njonken de noch altyd sterke romantyske tradysje mear omtinken foar it deistich libben en de eigentiidske maatskippij. Skriuwers beskreaune it Fryske doarps- en boerelibben, sosjale ferhâldingen en de gewoanten fan de befolking yn in mear realistyske styl. Dy ûntwikkeling begûn al foar 1870 en rûn foar in part lykop mei de lettere Romantyk. Benammen [[Waling Dykstra]] (1821–1914) en [[Tsjibbe Gearts van der Meulen]] (1824–1906) spilen in wichtige rol yn de ûntwikkeling fan in brede Frysktalige folksliteratuer.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 4: &quot;It Nijfryske tiidrek: de 19de ieu&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/dyks005lyts01_01_0006.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Portret fan Waling Dijkstra, 1871 ca. archiefnr 1990.jpg|thumb|200px|[[Waling Dykstra]] (1821–1914), ien fan de wichtichste Fryske folksskriuwers fan de 19e iuw.]]
[[Waling Dykstra]] (1821-1914) wie ien fan de produktyfste en ynfloedrykste Fryske skriuwers fan de 19e iuw. Hy debutearre yn 1848 mei ''Doaitse mei de Noardske balke'' en wie dêrnei mear as sechstich jier aktyf as skriuwer, dichter, toanielskriuwer, sjoernalist, samler en taalbefoarderer. Yn syn wurk lei er it deistich libben yn Fryslân fêst: boeren, arbeiders, keaplju en doarpsfigueren, mar ek feesten, sporten, beroppen, gewoanten en folksferhalen. Syn krekte en noftere beskriuwingswize is wol omskreaun as it &quot;fotografearjen&quot; fan it Fryske libben mei wurden.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt;

Dykstra kombinearre dy werklikheidsbeskriuwing mei humor en in sterk moralistysk elemint. Literatuer moast foar him net allinnich fermeitsje, mar ek bydrage oan de ûntwikkeling fan de lêzer. Syn wurk hie in grut berik. Hy wie ûnder oare redakteur fan ''De Bye-Koer'' (1849–1895), ''De Fryske Húsfrjeon'' (1851–1869) en ''Sljucht en Rjucht'' (1897–1914). Mei syn lieteboeken, berneboeken, ferhalen en toanielstikken droech er by oan it ûntstean fan in breder Frysk lêzerspublyk en oan de ûntwikkeling fan in algemien brûkbere Fryske skriuwtaal.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt;

Ta syn bekendste proazawurken heart ''[[De sulveren rinkelbel]]'' út 1856, in lang ferhaal mei trekken fan de histoaryske roman, dat in byld jout fan it Fryske maatskiplike libben. Ek ''De Frîske Thîl Ulespegel'' (1860) heart ta syn gruttere proazawurken. Yn syn koartere ferhalen kaam syn realistyske beskriuwingskeunst faak noch sterker ta utering. Dêrnjonken wie Dykstra wichtich foar it Fryske toaniel. Syn ''In útfanhûzer by de bakker'' (1860) waard ferskate kearen werprinte en wie ien fan syn populêrste stikken.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt; Fan 1860 oant 1885 reizge er mei oare Fryske skriuwers troch de provinsje mei it [[Winterjûnenocht]], dêr't foardracht, sang, humor en toaniel kombinearre waarden. Dat droech sterk by oan de popularisearring fan de Frysktalige literatuer.

[[Tsjibbe Gearts van der Meulen]] (1824-1906) wie mei Dykstra ien fan de wichtichste folksskriuwers fan de perioade. Ek hy wie aktyf mei it Winterjûnenocht en it Fryske toaniel. Syn wurk wie lykwols sterker romantysk en persoanlik fan karakter. Yn syn oeuvre steane sentimintele en romantyske poëzij njonken humoristyske, realistyske en maatskippijkrityske teksten. Dykstra en Van der Meulen makken de Frysktalige literatuer tagonklik foar in breed publyk en joegen yn harren wurk in grutte hoemannichte ynformaasje oer it 19e-iuwske Fryske folkslibben troch.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt;

Om 1880 hinne ûntstie in nije beweging dy't him ôfsette tsjin sawol de moralistyske folksskriuwerij as it sentimintele romantyske toaniel. In sintrale figuer wie [[Oebele Stellingwerf]] (1848–1897), redakteur fan it ''Friesch Volksblad''. Hy brocht maatskiplike fraachstikken yn it Frysktalige proaza en toaniel en besocht personaazjes en konflikten mear út it werklike libben wei te skilderjen. Syn toanielstik ''Giet it sa?'' (1881), mei it motto &quot;Ut it libben, nei it libben, foar it libben&quot;, jildt as in wichtich foarbyld fan dy realistyske fernijing.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt; Stellingwerf brûkte it Frysk ek yn de sjoernalistyk om oer earmoede, sosjale ûngelikensens en oare maatskiplike fraachstikken te skriuwen.
[[Ofbyld:Pieter Jelles Troelstra, 1909, Foto Helena Goude IISG BG A1469.jpg|thumb|left|200px|[[Pieter Jelles Troelstra|Piter Jelles Troelstra]] yn 1909.]]
By dy fernijing sleaten ûnder oaren [[Geertruida Christina Jentink]] (1852–1918), [[Japik Hepkema]] (1845–1919) en [[Pieter Jelles Troelstra|Piter Jelles Troelstra]] (1860–1930) oan. Troelstra debutearre as jonge dichter en skriuwer en ûntjoech him yn de jierren 1880 ta ien fan de wichtichste figueren fan in nije generaasje. Literêr heart er lykwols net sûnder mear ta it realisme. Yn syn poëzij spilen gefoel, leafde, it Fryske ferline, de natoer en it ideaal fan de ferheffing fan folk en taal in grutte rol. Dêrom wurdt syn wurk ek wol as in nije of lette foarm fan de Romantyk beskôge.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt;

Troelstra wie belutsen by de yn 1880 (of 1881) oprjochte ''Keamer Gysbert Japiks'' (toanielselskip) en letter by it tydskrift ''For Hûs en Hiem'' (1888–1890). Yn syn literêre wurk waard de persoanlike lyryk ferbûn mei in tanimmende belangstelling foar sosjale en politike fraachstikken. Yn ''In nije tiid'' (1890) krigen ferset tsjin earmoede en maatskiplike ûnderdrukking in prominint plak. Om 1890 hinne kaam syn literêre wurk foar in grut part op de eftergrûn troch syn politike aktiviteiten, al skreau er letter noch Frysk wurk. Syn poëzij waard yn 1909 sammele yn ''Rispinge''.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt;

Njonken de mear fernijende skriuwers bleau yn de lêste desennia fan de 19e iuw in brede tradysje fan folksaardige literatuer bestean. Skriuwers as [[Hjerre Gjerrits van der Veen]] (1816–1887), [[Lucius Columba Murray Bakker]] (1822–1911), [[Gerben Postma]] (1847–1925), [[Lútzen Harmens Wagenaar]] (1855–1910), [[Tsjalling Eeltsjes Halbertsma]] (1848–1912), [[Cornelis Wielsma]] (1845–1922) en [[Sikke Sibes Koldyk]] (1861–1927) skreaune poëzij, proaza en toaniel. De ferskillende literêre rjochtingen bestiene dêrby neistinoar: romantyk, folksskriuwerij, realisme, moralisme en maatskiplike krityk binne yn it wurk út dit tiidrek net altyd skerp faninoar te skieden.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt;

In folle dúdliker oansluting by in ynternasjonale literêre streaming is te sjen by [[Sake Kornelis Feitsma]] (1850–1918). Feitsma wie skoalmaster en skreau yn syn iere perioade noch foar in grut part yn de tradysje fan de 19e-iuwske folksskriuwerij. Om 1893 hinne feroare syn proaza lykwols sterk ûnder ynfloed fan it [[Naturalisme (literatuer)|naturalisme]]. Hy rjochte him op earmoede, alkoholisme, geweld, minne wenomstannichheden en it libben fan minsken oan de ûnderkant fan de maatskippij.&lt;ref name=&quot;FeitsmaKlassiken&quot;&gt;Trinus Riemersma, &quot;Oer skriuwer, boek en útjeften&quot;, yn: S.K. Feitsma, ''Ut 'e ûnderste lagen'', Koperative Utjowerij, Boalsert, 1999. [https://www.dbnl.org/tekst/feit009uteu01_01/feit009uteu01_01_0007.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Feitsma makke sels dúdlik dat hy bewust in oare wei ynsloech. Yn de ynlieding fan ''Ut 'e modder fan 'e maatskippij'' út 1893 skreau er dat yn syn ferhalen de &quot;neakene wêzenlikheid (it realisme)&quot; op de foargrûn stean moast.&lt;ref&gt;S.K. Feitsma, &quot;Ut 'e modder fan 'e maatskippij. Algemien ynliedend wurd&quot;, ''Forjit my net'', 1893; werprinte yn ''Ut 'e ûnderste lagen'', Koperative Utjowerij, Boalsert, 1999. [https://www.dbnl.org/tekst/feit009uteu01_01/feit009uteu01_01_0001.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; Yn syn naturalistyske ferhalen wurde de personaazjes sterk bepaald troch harren sosjale omstannichheden, earmoede, opfieding en erflikheid. Dêrmei slút Feitsma oan by it Europeeske naturalisme, dat benammen mei de Frânske skriuwer [[Émile Zola]] ferbûn wurdt.&lt;ref name=&quot;FeitsmaKlassiken&quot;/&gt;

De seis naturalistyske ferhalen fan Feitsma ferskynden oarspronklik tusken 1893 en 1908 yn it tydskrift ''Forjit my net''. Dêrta hearre ûnder oare ''Ut 'e modder fan 'e maatskippij'', ''Ut it Ryk fan de Earmoed'', ''It twadde wiif'', ''Troud wiveleed en bernelot'' en ''In ferskoveling''. De ferhalen waarden yn 1991 foar it earst byinoar brocht ûnder de titel ''Ut 'e ûnderste lagen''; yn 1999 ferskynde in nije útjefte yn de rige ''Fryske Klassiken''.&lt;ref&gt;S.K. Feitsma, ''Ut 'e ûnderste lagen'', Koperative Utjowerij, Boalsert, 1999, &quot;Utjeften&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/feit009uteu01_01/feit009uteu01_01_0009.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; Mei dat wurk krige it naturalisme in dúdlik, mar relatyf koart en isolearre plak yn de Fryske literatuer.

Om de iuwwiksel hinne bestiene sadwaande ferskillende literêre tradysjes neistinoar. De folksskriuwerij fan de 19e iuw bleau populêr, wylst realisme, sosjale krityk en by Feitsma it naturalisme nije ûnderwerpen en fertelwizen brochten. Tagelyk bleau ek de romantyske tradysje bestean. Yn de earste desennia fan de 20e iuw ûntstie ûnder in jongere generaasje hieltyd mear ûnfrede mei de besteande Fryske literatuer. Dy ûntwikkeling soe yn 1915 mei de oprjochting fan de [[Jongfryske Mienskip]] ûnder lieding fan [[Douwe Kalma]] ta in nije literêre perioade liede.

==Jongfryske Mienskip en tuskenoarlochske literatuer (1915–1940)==
[[Ofbyld:Douwe Kalma, tritiger jierren..jpg|thumb|[[Douwe Kalma]], de wichtichste driuwende krêft efter de [[Jongfryske Mienskip]].]]

It jier [[1915]] wurdt gauris as in kearpunt yn de moderne Fryske literatuer beskôge. In nije generaasje skriuwers woe ôf fan wat sy seach as de provinsjale en benammen folksaardige oriïntaasje fan in grut part fan de 19e-iuwske Fryske literatuer. Literatuer moast net allinnich yn tsjinst stean fan taal en folk, mar ek as selsstannige keunst beoefene wurde. De wichtichste fertsjintwurdiger fan dy fernijing wie [[Douwe Kalma]] (1896–1953), dy't yn 1915 de [[Jongfryske Mienskip]] oprjochte.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 5: &quot;It Nijfryske tiidrek: de 20ste ieu&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/ Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

===De Jongfryske Mienskip===
De Jongfryske Mienskip woe de Fryske taal en kultuer fernije en tagelyk de Fryske literatuer op in heger artistyk nivo bringe. Kalma formulearre syn ideaal yn it biedwurd ''Fryslân en de wrâld'': de Fryske kultuer moast him net ôfslute, mar him krekt ûntwikkelje yn kontakt mei oare Europeeske literatueren. De Jongfriezen leine mear klam op it yndividu, gefoel, skientme en persoanlike keunst as de âldere Fryske folksskriuwers. Yn de poëzij binne dêrby ûnder oare ynfloeden fan de Romantyk, it ympresjonisme en de Ingelske literatuer werom te finen.&lt;ref name=&quot;PiebengaJong&quot;&gt;Jan Tjittes Piebenga, ''Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse'', 2e printinge, 1957, haadstik XIII: &quot;De Jongfryske tiid&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/pieb002koar01_01/pieb002koar01_01_0014.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

De beweging wist yn koarte tiid in grutte groep jonge Friezen oan him te binen. Om 1920 hinne hie de Jongfryske Mienskip sa likernôch 700 leden. De organisaasje wie net allinnich literêr aktyf, mar ûntjoech him ta in bredere kulturele en nasjonale beweging. It literêre tydskrift ''Frisia'', dat fan 1917 ôf ferskynde, waard in wichtich poadium foar de Jongfryske skriuwers. Njonken Kalma wiene ûnder oaren [[Rintsje Piter Sybesma]], [[Marten Baersma]], [[Anne Jousma]] en [[Eeltsje Boates Folkertsma]] mei de fernijingsbeweging ferbûn.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

Kalma sels wie dichter, toanielskriuwer, kritikus, literatuerhistoarikus en oersetter. Syn poëzij waard sterk karakterisearre troch persoanlike gefoelens, natoerbylden en in heechstilearre taalgebrûk. Syn taal en stavering waarden lykwols ek bekritisearre om't se troch guon tiidgenoaten as keunstmjittich en te fier fan de sprutsen folkstaal ôf beskôge waarden. Syn dichterlik wurk waard letter byinoar brocht yn de ''Samle fersen'' (1996).

In wichtich ûnderdiel fan Kalma syn ideaal wie it iepenstellen fan de Fryske literatuer foar de wrâldliteratuer. Hy sette ûnder oaren wurk oer fan [[Percy Bysshe Shelley]] en oare Ingelske dichters. Syn grutste oersetprojekt wie it wurk fan [[William Shakespeare]]. Kalma wurke desennia oan Fryske oersettings fan Shakespeare syn toanielstikken; ûnder oare ''Macbeth'' ferskynde yn 1932. Nei syn dea waarden syn Shakespeare-oersettings fierder útjûn. Uteinlik waard it folsleine dramatyske wurk fan Shakespeare yn syn Fryske oersetting publisearre.&lt;ref name=&quot;PiebengaJong&quot;/&gt;

De Jongfryske fernijing late ek ta konflikten mei fertsjintwurdigers fan de âldere Fryske beweging. Benammen tusken Kalma en de skriuwer en sjoernalist [[Jan Jelles Hof]] (1872–1958) ûntstie in fûle polemyk. Hof wie ferbûn mei it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Ald Selskip]] en hie beswier tsjin ferskate ideeën en taalfernijings fan Kalma. De striid tusken beide mannen stie foar in breder ferskil yn opfetting oer de ûntwikkeling fan it Frysk en de Fryske literatuer. De Jongfriezen woene in nije artistike en kulturele koers farre, wylst Hof en oaren sterker oansleaten by de besteande taal- en folkstradysje.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

De Jongfryske Mienskip ferlear yn de jierren tweintich stadichoan syn posysje as ienriedige beweging. Persoanlike en ideologyske ferskillen en konflikten mei Kalma spilen dêrby in rol. De fernijing fan 1915 hie lykwols bliuwende gefolgen. De opfetting dat Fryske literatuer op eigen artistike wearde beoardiele wurde moast en diel útmeitsje koe fan de Europeeske literatuer waard dêrnei folle gewoaner.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

===Poëzij yn it ynterbellum===
De fernijing fan de poëzij beheinde him net ta de Jongfryske Mienskip. [[Obe Postma]] (1868–1963), dy't al foar 1915 publisearre, ûntwikkele him yn it ynterbellum ta ien fan de wichtichste Fryske dichters. Yn syn poëzij ferbûn er waarnimmingen fan it Fryske lânskip en it deistich libben mei oantinkens, skiednis en filosofyske besinning. Syn bondel ''De ljochte ierde'' ferskynde yn 1929.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

Ek dichters as [[Rixt]] (pseudonym fan Hendrika Akke van Dorssen), [[Rintsje Piter Sybesma]], [[Fedde Schurer]], [[Douwe Tamminga|Douwe Annes Tamminga]] en [[Douwe Kiestra]] droegen yn de jierren tweintich en tritich by oan de fierdere ûntwikkeling fan de Fryske poëzij. Dêrby bestie gjin ienheid fan styl: romantyske, ympresjonistyske, religieuze en mear moderne foarmen bestiene neistinoar. De Fryske poëzij waard dêrmei tematysk en stilistysk breder as yn de 19e iuw.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

===De ûntwikkeling fan de Fryske roman===
[[Ofbyld:Simke Kloosterman.jpg|thumb|[[Simke Kloosterman]], skriuwster fan ''De Hoara's fan Hastings''.]]

Yn deselde perioade makke ek it Fryske proaza in sterke ûntwikkeling troch. De roman krige foar it earst in fêst plak yn de Fryske literatuer. In wichtich kearpunt wie ''De Hoara's fan Hastings'' fan [[Simke Kloosterman]] (1876–1938), dy't yn 1921 ferskynde.&lt;ref&gt;Simke Kloosterman, ''De Hoara's fan Hastings'', 1921. [https://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=kloo006hoar02 DBNL].&lt;/ref&gt; De roman beskriuwt oer ferskate generaasjes it libben fan in Fryske boerefamylje en kombinearret famyljeskiednis en boerelibben mei in sterk romantyske styl. Kloosterman wurdt dêrom net ta it realisme of de eigentlike Jongfryske skoalle rekkene, mar har romans foarmen wol in wichtige stap yn de ûntwikkeling fan it Fryske literêre proaza.

Yn 1927 ferskynde Kloosterman har twadde grutte roman, ''It jubeljier'', dy't spilet tsjin de eftergrûn fan it Fryske plattelân. Dêrnjonken skreau se ferhalen, mearkes en poëzij. Sawol ''De Hoara's fan Hastings'' as ''It jubeljier'' waarden letter op 'e nij útjûn; ''It jubeljier'' ferskynde yn 1994 yn de rige ''Fryske Klassiken''.&lt;ref&gt;DBNL, &quot;Simke Kloosterman&quot;. [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=kloo006 Biografy en bibliografy].&lt;/ref&gt;

In oare wichtige romanskriuwer wie [[Reinder Brolsma]] (1882–1953). Yn syn romans en ferhalen stiet faak it libben fan boeren, arbeiders en lytse middenstanners sintraal. Hy joech in realistysk en psychologysk byld fan it Fryske plattelân en fan de feroarings dy't de tradisjonele plattelânsmienskip ûndergie. Ta syn bekendste wurken hearre de romans dy't letter as de ''Heechhôf''-trilogy bekend waarden en ''Grûn en minsken''. Brolsma ûntwikkele him ta ien fan de wichtichste Fryske proazaskriuwers fan de earste helte fan de 20e iuw.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

Yn de jierren tritich kaam in nije generaasje proazaskriuwers nei foaren. [[Ulbe van Houten]] (1904–1974) debutearre yn 1938 mei de roman ''De sûnde fan Haitze Holwerda''. Syn proaza waard karakterisearre troch in sobere fertelstyl en psychologyske belangstelling. Syn ferhalebondel ''De rook fan it lân'' ferskynde yn 1943 en heart dêrom formeel ta de oarlochsperioade.

[[Nyckle Haisma]] (1907–1943) brocht in hiel oar ûnderwerp yn de Fryske literatuer. Hy wurke in tal jierren as ûnderwizer yn Nederlânsk-Ynje en ferwurke syn ûnderfiningen yn romans en ferhalen. Syn ''Peke Donia, de koloniaal'' ferskynde yn twa dielen, ''Paed oer 't hiem'' (1934) en ''Paed nei eigen hoarnleger'' (1936). Dêrmei waard de Fryske roman ek geografysk losser fan Fryslân sels en waard de koloniale wrâld fan Nederlânsk-Ynje ûnderdiel fan de Frysktalige literatuer.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

Ek [[Douwe Kiestra]] (1899–1970) ûntwikkele him as dichter en proazaskriuwer. Syn roman ''De froulju fan de fetweider'' ferskynde yn 1939.&lt;ref&gt;Douwe H. Kiestra, ''De froulju fan de fetweider'', 1939. Sjoch: [https://www.dbnl.org/titels/titels_fries.php DBNL, kolleksje Fryslân].&lt;/ref&gt; It boek heart ta de romans dêr't it boerelibben en de spanningen binnen de plattelânsmienskip in wichtige rol yn spylje. Foar dy romans wurdt wol de oantsjutting ''boereroman'' brûkt, om't it boerebedriuw, de grûn, famyljeferhâldingen en de feroaring fan de plattelânsmienskip faak sintraal steane. De Fryske roman fan it ynterbellum wie lykwols breder as dat begryp suggerearret. By Kloosterman spilet de romantyske ferbylding in grutte rol, Brolsma skreau realistysk en psychologysk proaza, en Haisma ferpleatste in part fan syn wurk nei Nederlânsk-Ynje. It ynterbellum betsjutte dêrom benammen de trochbraak fan de roman as folweardich sjenre yn de Fryske literatuer.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

[[Abe Brouwer]] (1901–1985) heart ek by de generaasje dy't yn dizze jierren as skriuwer aktyf waard, mar syn bekendste roman ''[[De Gouden Swipe (roman)|De Gouden Swipe]]'' ferskynde pas yn 1941 en falt dêrom bûten dizze perioade. It boek waard letter ien fan de bekendste Fryske romans en waard yn 1996 troch [[Steven de Jong]] ferfilme.

===In folwoeksener literêr bestel===
Yn de jierren tusken 1915 en 1940 waard de Fryske literatuer stadichoan breder en mear selsstannich. Njonken de âldere folksliteratuer kamen in mear persoanlike poëzij, literêre krityk, de moderne roman en nije foarmen fan toaniel en essayistyk. Tydskriften en literêre organisaasjes waarden wichtiger as poadium foar debat en fernijing. Tagelyk waard troch oersettingen, benammen troch Kalma, de ferbining mei de Europeeske literatuer fersterke.

De Jongfryske Mienskip wie dêrby in wichtich kearpunt, mar net alle wichtige skriuwers fan it ynterbellum hearden ta de Jongfryske beweging. Kloosterman, Postma en Brolsma folgen foar in grut part in eigen literêre wei. Krekt it neistinoar bestean fan dy ferskillende rjochtingen makke dat de Fryske literatuer yn it ynterbellum in grutter ferskaat oan sjenres, stilen en ûnderwerpen krige.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

==Twadde Wrâldkriich (1940–1945)==
De [[Twadde Wrâldkriich]] en de Dútske besetting fan Fryslân hiene grutte gefolgen foar it Fryske literêre libben. Oan de iene kant naam yn de oarlochsjierren de belangstelling foar Frysktalige boeken sterk ta, oan de oare kant waard publisearjen hieltyd mear beheind troch papierskaarste, sensuer en de kultuerpolityk fan de besetter. Fryske skriuwers waarden dêrby foar de kar steld oft en ûnder hokker betingsten se noch publisearje woene.&lt;ref name=&quot;Zolang1940&quot;&gt;Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006, haadstik 5: &quot;In de vaart der volkeren. Van 1915 tot en met 1945&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0008.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

===Literatuer ûnder de besetting===
Yn de earste oarlochsjierren koe it Fryske literêre libben foar in part trochgean. Skriuwers koene earst noch publisearje sûnder oansletten te wêzen by de troch de Dútske besetter ynstelde [[Nederlandsche Kultuurkamer]]. De ferplichte oansluting waard op 25 novimber 1941 oankundige en gie op 22 jannewaris 1942 yn. Wa't dêrnei legaal as skriuwer publisearje woe, moast him yn prinsipe by de Kultuerkeamer oanslute.&lt;ref name=&quot;Zolang1940&quot;/&gt;
[[Ofbyld:Portret fan Rintsje Pieter Sybesma op âldere leeftyd, 1974 ca. signatuur Sybesma, Rintje Pieter F-0004.jpg|thumb|200px|[[R.P. Sybesma|Rintsje Piter Sybesma]] (1894–1975).]]
De Fryske skriuwers reagearren dêr ferskillend op. Guon sleaten har by de Kultuerkeamer oan, wylst oaren wegeren en dêrtroch net mear op de gewoane wize publisearje koene. Der wiene ek Fryske skriuwers dy't har yn mear of mindere mjitte mei de Dútske besetter of it nasjonaalsosjalisme identifisearren. Ta dy groep hearden ûnder oaren [[Rintsje Piter Sybesma]] en [[Douwe Kiestra]]. Yn it tydskrift ''It Fryske Folk'', it orgaan fan de Fryske Rie, ferskynde yn de oarlochsjierren Frysktalich literêr wurk fan skriuwers dy't in pro-Dútske hâlding oannommen hiene, ûnder oaren Sybesma en Kiestra.&lt;ref name=&quot;Zolang1940&quot;/&gt;

Dy politike skieding rûn lykwols net ienfâldich lykop mei de besteande ferdielingen binnen de Fryske beweging. Sybesma hie oan it begjin fan de besetting mei [[Eeltsje Boates Folkertsma]] en dûmny J.J. Kalma in liedende rol yn de Fryske beweging, mar troch syn pro-Dútske koers kaam it yn 1941 ta in brek. Folkertsma en J.J. Kalma setten harren wurk sûnder him fuort.&lt;ref name=&quot;Zolang1940&quot;/&gt;

Nettsjinsteande de beheiningen ferskynden yn de earste besettingsjierren noch ferskate wichtige literêre publikaasjes. [[Ype Poortinga]] (1910–1985) publisearre yn 1941 de dichtbondel ''Sinneblink''. [[Douwe Tamminga|Douwe Annes Tamminga]] (1909–2002) brocht yn 1942 ''Balladen en lieten'' út, in bondel dêr't er mei syn strakke foarmbehearsking en syn belangstelling foar de ballade in eigen plak yn de Fryske poëzij mei ynnaam.&lt;ref&gt;D.A. Tamminga, ''Balladen en lieten'', De Fryske Bibleteek nû. 60, J. Kamminga, Dokkum, 1942. Sjoch ek: Fryske Akademy, ''Mededelingen van de Documentatiedienst''. [https://www.dbnl.org/tekst/_med003mede01_01/_med003mede01_01_0730.php DBNL].&lt;/ref&gt;

[[Fedde Schurer]] (1898–1968) wie yn de oarloch sawol literêr as yn it ferset aktyf. Hy skreau fersetspoëzij en sette syn literêre wurk troch. Yn 1943 ferskynde syn blomlêzing ''Fiif en tweintich Fryske dichters'', dêr't hy Fryske poëzij mei ûnder de oandacht fan in breder publyk brocht. Yn de oarlochsjierren wurke er fierder oan syn bibelsk drama ''Simson'' en oan syn Fryske psalmberiming.&lt;ref&gt;G. Stuiveling, &quot;Fedde Schurer&quot;, ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'', 1974. [https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003197401_01/_jaa003197401_01_0016.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

===De Fryske Bibel===
Ien fan de wichtichste Frysktalige publikaasjes fan de besettingsjierren wie de earste folsleine [[Bibel|Fryske Bibel]]. De oersetting wie foar in grut part it wurk fan [[Geart Aeilco Wumkes]], mei [[Eeltsje Boates Folkertsma]] as taalkundich riejouwer en einredakteur. Wumkes hie syn oersetting fan it Alde Testamint al yn 1934 foltôge, mar de tarieding en revyzje fan de folsleine Bibel namen noch jierren yn beslach.&lt;ref name=&quot;SchaafBibel&quot;&gt;Sjoerd van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', Ljouwert, 1977, haadstik &quot;Bisetting en bifrijing&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/scha005skie01_01/scha005skie01_01_0027.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

De Bibel waard útjûn troch it [[Nederlânsk Bibelgenoatskip]] en printe troch de firma A. Jongbloed yn Ljouwert. Op 29 septimber 1943 waard de nije oersetting presintearre op in grutte Fryske Bibeldei yn de Grutte Tsjerke yn Ljouwert. De belangstelling wie sa grut dat ek de Westertsjerke iepene wurde moast om alle besikers plak te jaan.&lt;ref name=&quot;SchaafBibel&quot;/&gt; De útjefte wie net allinnich religieus fan betsjutting, mar ek wichtich foar de posysje fan it Frysk as skriuwtaal. Foar it earst wie de hiele Bibel yn it Frysk beskikber.

===Tydskriften en yllegale literatuer===
De besetting makke it frije literêre debat hieltyd dreger. Ferskate Fryske tydskriften koene net mear op de âlde wize ferskine. Dêrtroch waard benammen foar de jongere generaasje skriuwers it tal plakken dêr't nij literêr wurk publisearre wurde koe sterk beheind. Tagelyk ûntstienen yllegale en semy-yllegale foarmen fan publisearjen.
[[Ofbyld:Douwe Annes Tamminga mei sigaar yn 'e hân, oan it wurd nei de kofje yn it FLMD, 1980 ca. signatuur Tamminga, Douwe Annes F-0047.jpg|thumb|200px|[[Douwe Tamminga|Douwe Annes Tamminga]] (1909–2002), dy't yn 1942 de bondel ''Balladen en lieten'' publisearre.]]
In bysûnder foarbyld wie ''[[De Rattelwacht]]'', in yllegaal Frysk literêr tydskrift dat ûnder lieding fan Fedde Schurer gearstald waard. Oan it blêd wurken ûnder oaren [[Douwe Tamminga]], [[Anne Wadman]] en [[Sjoerd Spanninga]] mei. Der ferskynde mar ien nûmer. De skriuwers dy't by ''De Rattelwacht'' belutsen wiene, soene nei de befrijing in wichtige rol spylje yn de fernijing fan de Fryske literatuer.&lt;ref&gt;Sjoerd van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;De ein fan de mythe&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/scha005skie01_01/scha005skie01_01_0028.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Yn de lêste oarlochsjierren waard ek oare Fryske yllegale parse ferspraat. Sa ferskynde yn febrewaris 1945 it earste nûmer fan ''De Stiennen Man'' en waard yn 1944 it fersetsblêd ''Fryslân Oerein'' útjûn.&lt;ref&gt;Sjoerd van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;De ein fan de mythe&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/scha005skie01_01/scha005skie01_01_0028.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; Literatuer en de Fryske beweging kamen sa yn de lêste faze fan de besetting ek yn kontakt mei it organisearre ferset.

===Oergong nei de nei-oarlochske literatuer===
De oarloch ûnderbruts de ûntwikkeling dy't ûnder in nije generaasje Fryske skriuwers yn de jierren tritich begûn wie, mar makke der gjin ein oan. Krekt yn de besettingsjierren ûntstienen kontakten tusken skriuwers dy't nei 1945 it Fryske literêre libben sterk bepale soene. Fedde Schurer, Douwe Tamminga, Anne Wadman en Sjoerd Spanninga waarden wichtige fertsjintwurdigers fan de nei-oarlochske fernijing.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;&gt;Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', haadstik 6: &quot;De binding verbroken. Van 1945 tot eind jaren zestig&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0009.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Ek yn it wurk sels waard de oarloch sichtber. Schurer skreau fersetspoëzij en Ype Poortinga skreau oan de ein fan de oarloch it fers ''Foech soldate-oproer'' (1945), dat mei syn hurde en moderne toan ôfwykt fan syn eardere poëzij.&lt;ref&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 5: &quot;It Nijfryske tiidrek: de 20ste ieu&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/dyks005lyts01_01_0007.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Fuort nei de befrijing kaam it literêre libben wer op gong. De ûnder de oarloch ûntstiene plannen foar in nij literêr tydskrift laten yn 1946 ta de oprjochting fan ''[[De Tsjerne]]''. Dêrmei begûn in nije faze, wêryn't de Fryske literatuer him sterker as selsstannige literatuer ûntjaan soe en de generaasje dy't yn en koart foar de oarloch nei foaren kommen wie in sintrale posysje krige.

==De bining ferbrutsen (1945–1970)==
Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] feroare it Fryske literêre libben sterk. De oarloch foarme gjin folsleine brek mei de perioade dêrfoar: ûntwikkelings dy't al foar 1940 begûn wiene, lykas de groeiende selsstannigens fan de literatuer en it ûntstean fan in profesjoneler literêr bestel, setten nei de befrijing troch. Tagelyk kaam der in nije generaasje skriuwers nei foaren, waarden literêre tydskriften wichtiger en ûntstiene nije sjenres, ûnderwerpen en fertelfoarmen.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

===Literatuer en Fryske Beweging===
[[Ofbyld:Fedde Schurer beeld 03.JPG|thumb|left|Stânbyld fan [[Fedde Schurer]] op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]].]]
In wichtich symboalysk begjinpunt wie de oprjochting fan it literêre tydskrift ''[[De Tsjerne (tydskrift)|De Tsjerne]]'' yn 1946. Yn it earste nûmer publisearre haadredakteur [[Fedde Schurer]] (1898–1968) it artikel ''De bining forbritsen''. Hy stelde dêryn dat de Fryske skriuwer syn tradisjonele taak as strider foar de Fryske Beweging foar in grut part folbrocht hie. De literatuer moast mear op eigen artistike grûnen beoardiele wurde, wylst de taalbeweging har op oare terreinen fierder ûntwikkelje moast.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Dat betsjutte lykwols net dat Fryske skriuwers har nei 1945 net mear mei de Fryske taalbeweging dwaande holden. De skieding wie benammen in literêr ideaal. Yn de praktyk bleaune skriuwers as Schurer, [[Douwe Tamminga|Douwe Annes Tamminga]] en [[Anne Wadman]] har ek mei de posysje fan it Frysk bemuoien. Schurer wie dêr it dúdlikste foarbyld fan: hy wie tagelyk dichter, sjoernalist, politikus en taalaktivist.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Dat waard sichtber by [[Kneppelfreed]] op 16 novimber 1951. De direkte oanlieding wie in rjochtsaak oer it brûken fan it Frysk yn de rjochtseal. Schurer hie yn de ''Heerenveense Koerier'' krityk levere op it optreden fan de rjochter en moast him dêrnei sels foar de rjochter ferantwurdzje. By de rjochtbank yn Ljouwert kaam it ta in konfrontaasje tusken demonstranten en de plysje. Kneppelfreed krige lanlik omtinken en waard in wichtich momint yn de Fryske taalemansipaasje. De ûntwikkelings dy't dêrop folgen droegen ûnder oare by oan in sterkere formele posysje fan it Frysk yn ûnderwiis en rjochtspraak. De skynbere tsjinstelling tusken Schurer syn ''De bining forbritsen'' en syn eigen rol as taalstrider lit de kompleksiteit fan de perioade sjen. De literatuer makke him as keunstfoarm mear los fan de Fryske Beweging, mar de persoanlike en ynstitúsjonele bannen tusken skriuwers en taalbeweging bleaune bestean.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;
[[Ofbyld:ObePostma.jpg|thumb|[[Obe Postma]] (1868–1963), de earste winner fan de [[Gysbert Japicxpriis]] yn 1947.]]
It febrekken fan 'de ferbining' wie lykwols net nij. [[Obe Postma]] (1868–1963) hie al earder in oare posysje ynnommen. Hy stie relatyf fier fan organisearre literêre en politike bewegingen ôf en rjochte him yn syn poëzij benammen op persoanlike waarnimming, oantinken, skiednis, lânskip en filosofyske besinning. Yn 1947 waard er de earste winner fan de [[Gysbert Japicxpriis]].&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

===''De Tsjerne'' en literêre krityk===
''De Tsjerne'' (1946–1968) waard nei de oarloch it wichtichste literêre tydskrift yn it Frysk. It blêd joech romte oan poëzij, proaza, essays, oersettings en literêre krityk en brocht skriuwers fan ferskillende generaasjes byinoar. Under oaren Schurer, Tamminga, Wadman, [[Sjoerd Spanninga]], [[Ypk fan der Fear]] en letter jongere skriuwers publisearren der yn.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Benammen [[Anne Wadman]] (1919–1997) spile as kritikus in wichtige rol. Hy kearde him tsjin it idee dat in Frysk literêr wurk al wurdearre wurde moast omdat it yn it Frysk skreaun wie. Fryske literatuer moast neffens him mei deselde literêre mjitstêven beoardiele wurde as oare Europeeske literatuer. Dêrmei waard de skieding tusken literêre kwaliteit en it belang foar de taalbeweging skerper.

Yn de diskusjes waard ek hieltyd mear ûnderskied makke tusken ''literatuer'' en populêre ''lektuer''. Dat late soms ta fûle polemiken. Populêre skriuwers koene in grut Frysk lêzerspublyk berikke, wylst literêre kritisy mear klam leine op artistike fernijing en psychologyske of stilistyske djipgong. De spanning tusken tagonklikens en literêre fernijing soe ek letter in weromkommend tema yn de Fryske literatuer bliuwe.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

===Poëzij nei 1945===
Yn de earste jierren nei de oarloch bleau in soad Fryske poëzij noch foarmfêst. [[Douwe Tamminga]] wie in wichtich fertsjintwurdiger fan dy tradysje. Hy hie in grutte behearsking fan metrum, rym en klassike dichtfoarmen en kombinearre dy mei in ryk Frysk taalgebrûk. Ek [[Fedde Schurer]], [[Sjoerd Spanninga]], [[Ype Poortinga]] en [[Rixt]] hearden ta de wichtige dichters fan de earste nei-oarlochske jierren.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Tagelyk waard de poëzij persoanliker en tematysk breder. Oarlochsûnderfiningen, religieuze twivel, erotyk, eksistinsjele fragen en de moderne maatskippij kamen neist de tradisjonele tema's fan lânskip, leafde en Fryslân te stean. De nei-oarlochske Fryske poëzij stie dêrmei hieltyd mear iepen foar ûntwikkelings yn de ynternasjonale literatuer.

===De eksperimintelen en ''Quatrebras''===
Yn de jierren fyftich kaam in jongere generaasje dichters yn ferset tsjin de literêre smaak fan ''De Tsjerne''. Yn 1954 waard troch Fryske studinten yn Amsterdam it tydskrift ''[[Quatrebras (tydskrift)|Quatrebras]]'' oprjochte. It blêd joech romte oan eksperimintele poëzij en socht oansluting by de fernijing dy't yn de Nederlânske literatuer ûnder oare troch de ''fyftigers'' fertsjintwurdige waard.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Wichtige eksperimintele dichters wiene [[Hessel Miedema]] en [[Jan Wybenga]]. Yn harren wurk waarden tradisjonele fersfoarmen, metrum en rym loslitten. De taal sels, assosjaasjes, klank en byldfoarming koene it gedicht bepale. Dêrmei kaam de Fryske poëzij fierder ôf te stean fan de tradisjonele folksaardige en romantyske poëzij.

De tsjinstelling tusken ''Quatrebras'' en ''De Tsjerne'' moat lykwols net te absolút sjoen wurde. Ek ''De Tsjerne'' joech romte oan fernijing en de kontakten tusken beide fermiddens wiene grutter as in ienfâldige ferdieling yn &quot;âld&quot; en &quot;nij&quot; suggerearret. De polemiken makken wol dúdlik dat der yn de Fryske literatuer no iepentlik striden waard oer estetyske en literêr-teoretyske fragen, ynstee fan allinnich oer taal en Fryske identiteit.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

===Fernijing fan it proaza===
Ek it proaza feroare sterk. De tradisjonele boereroman ferdwûn net en populêre Fryske romans waarden troch in aardich breed publyk lêzen. [[Abe Brouwer]], [[Rink van der Velde]] en oare skriuwers bouden foar in part fierder op de tradysje fan tagonklik (leechdrompelich) proaza. Dêrnjonken ûntstie lykwols in mear literêr en psychologysk oriïntearre proaza.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;
[[Ofbyld:AnneWadman1976.jpg|thumb|left|[[Anne Wadman]] (1919–1997), ien fan de wichtichste kritisy en proazaskriuwers fan de nei-oarlochske Fryske literatuer.]]
In wichtich ier foarbyld is Anne Wadman syn debútroman ''Fioele en faem'' út 1948. Ynstee fan in idealisearre Fryske mienskip stiet dêr it yndividu mei syn psychologyske spanningen en problematyske ferhâldingen sintraal. Ek [[Ypk fan der Fear]] levere mei romans en ferhalen in wichtige bydrage oan de fernijing fan it Fryske proaza. Har wurk kombinearre psychologyske karaktertekening mei histoaryske en religieuze tematyk.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

De Fryske roman waard yn de jierren fyftich en sechstich tematysk folle breder. Njonken it plattelân kamen de stêd, it moderne wurklibben, houliksproblemen, seksualiteit, religieuze twivel en de isolearre posysje fan it yndividu yn byld. Ek ferteltechnysk feroare it proaza: it perspektyf waard wichtiger, de psychology fan personaazjes krige mear omtinken en de tradisjonele chronologyske fertelling waard net langer as fanselssprekkend beskôge.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

===Taboetrochbrekkend proaza===
Yn de earste helte fan de jierren sechstich waard dy fernijing folle radikaler. Anne Wadman syn ''De smearlappen'' (1963) soarge foar diskusje troch de behanneling fan seksualiteit en de morele ferhâldingen tusken de personaazjes.
[[Ofbyld:Trinus Riemersma (1984).jpg|thumb|[[Trinus Riemersma]] (1938–2011), dy't mei ''Fabryk'' (1964) ta de fernijers fan it Fryske proaza hearde.]]
Noch grutter wie de betsjutting fan [[Trinus Riemersma]] (1938–2011). Syn roman ''Fabryk'' (1964) joech in ûntheisterjend byld fan in yndividu dat fêstrint yn wurk, houlik en maatskippij. De roman bruts mei de idealisearre foarstelling fan de Fryske mienskip en behannele seksualiteit en persoanlike frustraasje folle iepener as wenst wie. Riemersma krige foar ''Fabryk'' yn 1967 de Gysbert Japicxpriis.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

De opskuor om sokke boeken wie net allinnich in kwestje fan seksualiteit. Se makken dúdlik dat de Fryske literatuer net mear needsaaklik in posityf byld fan Fryslân, it Fryske folk of tradisjonele kristlike en boargerlike wearden jaan woe. De moderne skriuwer koe krekt ferfrjemding, mislearring, twivel en maatskiplike konflikten as ûnderwerp nimme.

===Populêre literatuer en Rink van der Velde===
De literêre fernijing betsjutte net dat tagonkliker proaza ferdwûn. Krekt yn dizze tiid bleau der in grut publyk foar fertellende romans en ferhalen. De skieding tusken &quot;literatuer&quot; en &quot;lektuer&quot; dy't troch guon kritisy makke waard, waard dêrom sels in ûnderwerp fan debat.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

[[Rink van der Velde]] (1932–2001) debutearre yn 1962 mei ''Joun, healwei tolven''. Yn syn wurk kombinearre er in tagonklike fertelstyl mei personaazjes dy't faak oan de râne fan de maatskippij steane of har tsjin maatskiplike konvinsjes fersette. Mei ''[[De fûke]]'' (1966), oer in fisker dy't yn de besetting mei de Dútsers yn konflikt rekket, skreau er ien fan syn bekendste romans. Van der Velde soe letter ien fan de meast lêzen Fryske proazaskriuwers wurde.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Dêrmei bestiene yn de Fryske literatuer ferskillende foarmen fan proaza neistinoar: eksperiminteel en psychologysk proaza, histoaryske romans, boereromans, oarlochsferhalen, populêre fertelliteratuer en nije sjenres lykas de detektive en it reisferhaal. It lêzerspublyk waard likegoed ferskaat as de literatuer sels.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

===Nije media en poëzij foar in breed publyk===
Yn de twadde helte fan de jierren sechstich waard ek socht nei nije manieren om poëzij bûten it tradisjonele boek en literêre tydskrift te bringen. Dichters organisearren poëzijjûnen en festivals en eksperimintearren mei ûngewoane publikaasjefoarmen.

It bekendste foarbyld wie ''[[Operaesje Fers]]'', dy't yn 1968 úteinsette. Wa't in telefoannûmer belle, koe in Frysk gedicht beharkje dat geregeld ferfongen waard troch in nij fers. It projekt makke poëzij op in foar dy tiid nije manier tagonklik en soe oant 1994 bestean.

Yn deselde sfear ûntstie it saneamde ''Broadtsje healom''. By literêre manifestaasjes waard in gedicht mei in broadsje kombinearre en oan it publyk ferkocht. Sokke projekten pasten by in bredere ûntwikkeling wêryn't poëzij út it boek helle en streekrjocht ûnder it publyk brocht waard.&lt;ref&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 5: &quot;It Nijfryske tiidrek: de 20ste ieu&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/dyks005lyts01_01_0007.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

De poëzij fan de ein fan de jierren sechstich waard tagelyk wer tagonkliker. Nei it eksperimintalisme fan de jierren fyftich kaam der by guon jongere dichters mear belangstelling foar deistige taal, humor, aktualiteit en direkt kontakt mei de lêzer. Dichters as [[Reinder van der Leest]], [[Meindert Bylsma]] en [[Jan J. Bijlsma]] waarden mei dy ûntwikkeling ferbûn. De grins tusken &quot;hege&quot; literatuer en deistige kultuer waard dêrmei op in oare manier wer problematisearre.

===In nij literêr-kultureel fjild===
Yn de jierren sechstich feroare net allinnich de literatuer, mar ek de organisaasje dêrfan. It âlde systeem, dêr't Fryske selskippen en kulturele organisaasjes in grutte rol yn spilen, makke stadichoan plak foar in literêr fjild dêr't tydskriften, útjouwerijen, kritisy, skriuwersorganisaasjes en literêre prizen wichtiger waarden.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

''De Tsjerne'' hold yn 1968 op te bestean. Yn 1969 waard it nije literêre tydskrift ''[[Trotwaer]]'' oprjochte. Yn itselde jier ûntstie it [[It Skriuwersboun|Skriuwersboun]], dat de belangen fan Fryske skriuwers behertigje woe. Yn 1970 waard de [[Koperative Utjouwerij]] oprjochte, dêr't skriuwers mear ynfloed mei krije woene op de útjefte fan harren eigen wurk. Yn 1972 kaam dêr mei ''[[Hjir]]'' in twadde wichtich literêr tydskrift by.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Dy feroarings markearren it ein fan de perioade dy't yn 1946 mei ''De bining forbritsen'' begûn wie. De Fryske literatuer wie om 1970 folle sterker as selsstannich kultureel fjild organisearre as fuort nei de oarloch. Tagelyk wie de âlde ferbining mei de Fryske Beweging net folslein ferdwûn: fragen oer taal, identiteit, lêzerspublyk en de maatskiplike funksje fan literatuer bleaune ek yn de folgjende desennia in rol spyljen.

==Modernisme, eksperimint en engaazjemint (1969–1985)==

Om 1970 hinne kaam de ûntwikkeling nei in mear selsstannich Frysk literêr bestel, dy't nei de Twadde Wrâldkriich ynset wie, yn in nije faze. De fernijing wie net mear allinnich in kwestje fan nije literêre foarmen. Under ynfloed fan de demokratisearring en maatskiplike feroarings fan de jierren sechtich waard ek diskusjearre oer de posysje fan de skriuwer, de funksje fan literatuer en de organisaasje fan it literêre libben. It literêre tydskrift ''[[Trotwaer]]'' waard oprjochte yn 1969, it [[It Skriuwersboun|Skriuwersboun]] yn itselde jier en de [[Koperative Utjouwerij]] yn 1970. Dy ynstellingen joegen skriuwers mear ynfloed op de publikaasje en beoardieling fan harren wurk.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;&gt;Jabik Veenbaas, &quot;Experiment versus psychologie. Het proza na de jaren zestig&quot;, yn: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0011.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;&gt;Jelle Krol, &quot;De bezem door de verzen. De poëzie na 1967&quot;, yn: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0010.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

===In nij literêr bestel===
''Trotwaer'' kaam fuort út de fernijingsbeweging fan de ein fan de jierren sechtich en woe romte jaan oan eksperimint, krityk en maatskiplik engaazjemint. In fêst literêr programma hie it tydskrift lykwols net. Yn de redaksje bestiene fan it begjin ôf ferskillende opfettings oer literatuer.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

De [[Koperative Utjouwerij]] waard in wichtich poadium foar fernijende literatuer. Benammen dichtbondels, dy't kommersjeel faak minder oantreklik wiene, koene dêr útjûn wurde. By it proaza krigen eksperimintele en maatskippijkrityske skriuwers der in plak. [[Trinus Riemersma]] wie ien fan de oprjochters en waard ien fan de wichtichste fertsjintwurdigers fan dy rjochting.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

It literêre fjild wie lykwols net ienriedich. Yn 1972 rjochten [[Piter Boersma]] en Bonne Stienstra it tydskrift ''[[Hjir]]'' op. Hja woene har net identifisearje mei it polemyske en sterk engagearre karakter dat ''Trotwaer'' neffens harren krigen hie. ''Hjir'' joech mear romte oan it persoanlike en romantyske en funksjonearre tagelyk as poadium foar begjinnende skriuwers. Letter krige it blêd ek mear romte foar krityk, beskôging, muzyk, folkskunde en oersettings.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

Njonken ''Trotwaer'' en ''Hjir'' bestiene tydskriften as ''Sonde'', ''Alternatyf'' en it bredere kulturele moanneblêd ''De Strikel''. De Fryske literatuer fan de jierren santich kin dêrom net oan ien streaming keppele wurde. Krekt it debat tusken ferskillende literêre opfettings wie karakteristyk foar de perioade.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

===Poëzij: fan demokratisearring nei ferskaat===
De fernijing fan de poëzij wie al yn de twadde helte fan de jierren sechtich begûn. De dichter moast neffens in nije generaasje út de &quot;ivoaren toer&quot; komme. Sprektalige poëzij, humor, aktualiteit, readymades, typografyske eksperiminten en direkt kontakt mei it publyk kamen neist de eardere eksperimintele poëzij te stean. Projekten as ''[[Operaesje Fers]]'', literêre kafees en poëzijfestivals makken it gedicht ta eat dat net allinnich lêzen, mar ek heard en belibbe wurde koe.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

[[Reinder van der Leest]] kombinearre tekst, tekeningen, strips en typografy en eksperimintearre mei saneamde ''sjochfersen''. [[Meindert Bylsma]] en [[Jan J. Bijlsma]] brûkten in direkte, faak ironyske taal dy't ticht by it deistige praten stie. [[Josse de Haan]] kombinearre engaazjemint mei dadaïstyske en surrealistyske ynfloeden, wylst [[Steven de Jong]] him sawol mei eksperimint as polemyk dwaande hold.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

Tagelyk wiene der dichters dy't har net mei dy demokratisearring identifisearren. [[Willem Abma]] — dy't syn earste bondels ûnder it pseudonym Daniël Daen publisearre — keas foar mear klassike en filosofyske tema's. Foar syn earste trije dichtbondels krige er yn 1973 de [[Gysbert Japicxpriis]].&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

Om ''Hjir'' hinne ûntstie wer in oare rûnte. [[Piter Boersma]] debutearre yn 1974 en skreau persoanlike poëzij oer ûnder oare leafde, iensumens en lânskip. Ek [[Tsjêbbe Hettinga]] kaam yn de jierren santich nei foaren. Hy debutearre yn 1970 yn ''Trotwaer'' en publisearre syn earste bondels yn 1973 en 1974. Yn syn poëzij ûntjoegen ritme, klank, lânskip en in rike byldetaal har ta karakteristike eleminten. Yn ''Tusken de bedriuwen troch is âlderdom'' (1981) waard syn lettere, sterk muzikale dichtstyl al sichtber.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

Dêrneist ûntstiene nije froulike stimmen. [[Berber van der Geest]] skreau frije, tagonklike lyryk mei ûnder oare identiteit, oantinken en it ferlerne bernetiid as tema's. [[Baukje Wytsma]] debutearre yn 1980 mei ''Noch ien slach om 'e buorren'' en kombinearre ûnderwerpen as leafde, natuer, dea en oantinken mei in sykjen nei geastlike en kosmyske gearhing.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

===Eksperiminteel en maatskippijkritysk proaza===
By it proaza tekene him om 1970 in tsjinstelling ôf tusken eksperiminteel en maatskippijkritysk proaza oan de iene kant en de psychologyske roman oan de oare. Yn de praktyk wie dy skieding net absolút: ek psychologyske romanskriuwers eksperimintearren mei foarm en perspektyf, wylst eksperimintele auteurs de psychology fan harren personaazjes net loslieten.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;
[[Ofbyld:Durk van der Ploeg achter de mikrefoan, 1979 ca. signatuur Ploeg, Durk van der F-0050.jpg|thumb|left|[[Durk van der Ploeg]] om 1979 hinne.]]
[[Trinus Riemersma]] gie it fierst yn it eksperimintearjen mei de romanfoarm. Yn syn wurk waard de lêzer hieltyd sterker twongen om sels betsjutting oan de tekst te jaan. Perspektyfwikselingen, kollazjetechniken, refleksje oer it skriuwen sels en maatskippijkrityk waarden wichtige eleminten. Yn ''Myksomatoze'' (1974) joech er in somber byld fan de minske en de maatskippij. Yn ''De skjintme vurt ferbwólgwódde'' (1981) waarden geweld, egoïsme, seksualiteit, religy en de posysje fan kultuer mei in skerpe, sinyske blik behannele.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

Riemersma eksperimintearre ek mei de stavering fan it Frysk en mei de grinzen tusken fiksje, teory en literêre polemyk. Fan 1983 oant 1985 joech er it ienmanstydskrift ''De kul'' út, dêr't literêre krityk, teory, polemyk en fiksje yn trochinoar rûnen.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

===De psychologyske roman===
Njonken it eksperimintele proaza bleau de psychologyske roman in wichtige posysje hâlden. [[Anne Wadman]] publisearre ûnder oare ''It rammeljen fan de pels'' (1970), ''As in lyts baeske'' (1973) en ''Yn Adams harnas'' (1982). Syn romans rjochtsje har faak op ûnsekere of moreel problematyske bûtensteanders en op seksualiteit, skuld, mislearjen en de ferhâlding tusken yndividu en maatskippij.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

Ek [[Durk van der Ploeg]] ûntjoech him ta in wichtich proazaskriuwer. Yn syn wurk waarden psychologyske ferdjipping en eksperimint mei ferteltechnyk mei-inoar kombinearre. De tsjinstelling tusken in &quot;tradisjonele&quot; psychologyske roman en in &quot;moderne&quot; eksperimintele roman wie dêrom minder skerp as yn de literêre polemiken fan dy tiid wol suggerearre waard.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

===Froulike skriuwers en emansipaasje===
De frouljusemansipaasje hie fan de jierren santich ôf ek dúdlik ynfloed op de Fryske literatuer. [[Ypk fan der Fear]] hie al earder froulike personaazjes mei in kompleks psychologysk libben sintraal steld. Yn ''Ien lyk minder'' (1970) skreau se oer in troude frou dy't gefoelens kriget foar in Joadske ûnderdûker. Yn 1979 krige Fan der Fear de Gysbert Japicxpriis foar har hiele oeuvre.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

In mear eksplisyt feministysk perspektyf is te finen by [[Hylkje Goïnga]]. Yn har ferhalen stiet gauris Martha sintraal, in alter ego fan de skriuwster. Mei humor en irony beskriuwt Goïnga de ferhâlding tusken manlju en froulju, houlik, ûntrou en de ûngelikense posysje fan de frou. Har wurk joech dêrmei in nij perspektyf oan it Fryske proaza.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

===Populêre, histoaryske en oare literatuer===
[[Ofbyld:Fan links nei rjochts yn petear Rink van der Velde, Hylke Speerstra, Anne Hellinga, Jan J Bijlsma en Anne Wadman, 1973-10-13, signatuur Hellinga, Anne F-0008.jpg|thumb|300px|Fryske skriuwers yn 1973. Fan links nei rjochts [[Rink van der Velde]], [[Hylke Speerstra]], Anne Hellinga, [[Jan J. Bijlsma]] en [[Anne Wadman]].]]
De literêre fernijing bestie neist in bloeiende populêre literatuer. [[Rink van der Velde]] waard de meast ferkochte Fryske proazaskriuwer fan syn tiid. Nei syn iere realistyske romans lei er him sterker ta op tagonklike fertelliteratuer. ''Feroaring fan lucht'' (1971) waard ien fan syn grutte súksessen. Syn heldere fertelstyl, humor, dialooch en faak eigensinnige frijbûtersfigueren joegen him in breed lêzerspublyk. Yn 1975 krige er de Gysbert Japicxpriis foar syn oeuvre.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

Ek de histoaryske roman krige nij elan. [[Douwe Tamminga]] debutearre as romanskriuwer mei ''Frjemdfolk op Barrahiem'' (1978), dat yn de earste iuw nei Kristus spilet. [[Piter Terpstra]] skreau in grut tal histoaryske romans en begûn yn 1972 mei ''De dei is ferrûn'' oan in rige romans oer [[Gysbert Japiks]].&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

In aparte posysje hie [[Ype Poortinga]], dy't njonken syn literêre wurk in grutte samling Fryske folksferhalen opboude. It fêstlizzen en útjaan fan dy mûnlinge ferteltradysje makke in wichtich part fan it Fryske literêre erfgoed foar lettere generaasjes tagonklik.

Sa bestiene om 1985 eksperimintele romans, psychologysk proaza, feministyske literatuer, histoaryske romans, folksferhalen en populêre fertelliteratuer neistinoar. De Fryske literatuer wie net mear troch ien dominante streaming te omskriuwen.

==Pluralisme en nije stimmen (1985–2000)==

Fan healwei de jierren tachtich ôf waard it ferskaat yn de Fryske literatuer noch grutter. De fûle tsjinstellingen tusken &quot;tradisjoneel&quot; en &quot;eksperiminteel&quot; út de jierren sechstich en santich ferlearen oan betsjutting. Skriuwers keazen faker in yndividuele koers en brûkten frij eleminten út realisme, modernisme, autobiografy, histoaryske literatuer en eksperimintele tradysjes. It literêre fjild waard tagelyk breder troch it tanimmende tal froulike auteurs, de ûntwikkeling fan jeugdliteratuer en nije generaasjes skriuwers.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

===In pluralistysk literêr fjild===
''Trotwaer'' en ''Hjir'' bleaune de wichtichste literêre tydskriften. Beide hiene in eigen rûnte fan skriuwers, mar de grinzen wiene net hurd: auteurs koene yn beide publisearje. ''Hjir'' behâlde benammen syn funksje as poadium foar nije skriuwers, wylst ''Trotwaer'' in wichtige rol spile yn literêre krityk en diskusje.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

It âldere kulturele moanneblêd ''De Strikel'' bleau oant 1994 bestean. Dêrneist wiene it Skriuwersboun, de Koperative Utjouwerij, oare útjouwerijen, de [[Rely Jorritsmapriis]] en de [[Gysbert Japicxpriis]] wichtige ûnderdielen fan it Fryske literêre bestel.

De âlde streamingstinken waard minder gaadlik om de literatuer te beskriuwen. Skriuwers waarden minder troch in mienskiplik manifest of literêr programma ferbûn en folgen hieltyd faker in eigen poëtika.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

===Froulike stimmen===
Ien fan de dúdlikste feroarings wie de sterkere posysje fan froulike skriuwers. [[Hylkje Goïnga]] bleau in wichtich foarbyld fan feministysk ynspirearre proaza. Yn har lettere wurk waard it libben fan har weromkommende haadpersoan Martha fierder folge. Yn ''Nei it park'' (1992) beskriuwt se Martha as in frou mei demintens, sûnder sentimintaliteit en mei de foar Goïnga karakteristike droege humor.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

[[Baukje Miedema]] debutearre yn 1985 mei ''In wike en in dei'', dêr't frouljusemansipaasje en it sykjen nei selsstannigens sintraal yn steane. Yn ''Flues en trompen'' (1990) ferskode it aksint nei in oare foarm fan emansipaasje: de posysje fan de Fryske minderheidstaal.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

[[Margryt Poortstra]] kaam yn de jierren tachtich nei foaren as proazaïst en dichter. Yn har proaza krigen froulike ûnderfiningen, relaasjes en de maatskiplike posysje fan froulju in wichtige rol. Ek skriuwsters as [[Jitske Kingma]], [[Jetske Bilker]], [[Akky van der Veer]] en [[Froukje Annema]] droegen by oan in folle mear ferskaat literêr lânskip.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

De feroaring betsjutte net dat der ien &quot;frouljusliteratuer&quot; ûntstie. Krekt de ferskillen tusken de skriuwsters waarden grutter. Feminisme koe eksplisyt tematysk oanwêzich wêze, mar oare auteurs woene net yn it foarste plak as froulike skriuwer kategorisearre wurde.

===Poëzij: yndividualisearring en Tsjêbbe Hettinga===
[[Ofbyld:Tsjebbe Hettinga lêst foar út eigen wurk yn de tún fan it FLMD Kunst op komst 1991, signatuur Hettinga, Tsjebbe F-0001.jpg|thumb|250px|[[Tsjêbbe Hettinga]] lêst yn 1991 foar út eigen wurk yn de tún fan it FLMD yn Ljouwert.]]
Ek yn de poëzij waard it hieltyd dreger om dichters yn dúdlike streamingen ûnder te bringen. De eksperimintele, sprektalige, romantyske, religieuze en foarmfêste tradysjes fan de foargeande desennia bestiene neistinoar en waarden troch nije generaasjes op ferskillende manieren kombinearre.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

[[Tsjêbbe Hettinga]] groeide yn dizze perioade út ta ien fan de meast opfallende Fryske dichters. Yn ''Under seefûgels/De kust'' (1992) kaam syn muzikale, beswarrende styl ta folle ûntjouwing. Ritme, klank, werhelling, lânskip, see en oantinken waarden yn syn poëzij mei-inoar ferbûn. Mei de twatalige bondel ''Vreemde kusten/Frjemde kusten'' (1995) waard syn wurk ek bûten it Fryske taalgebiet better bekend. Syn optredens op de [[Frankfurter Buchmesse]] yn 1993, de Nacht van de Poëzie yn 1994 en Poetry International yn 1995 droegen dêr sterk oan by.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;
[[Ofbyld:Eppie Dam by it kreamke fan de stifting `It Fryske Boek' tidens de iepening fan Sutelaksje 1991 op 'e Ljouwerter Nijstêd Kunst op komst 1991, 1991-08-31, signatuur Dam, Ebele.jpg|thumb|left|[[Eppie Dam]] by de iepening fan de Sutelaksje yn Ljouwert yn 1991.]]
Ek [[Piter Boersma]], [[Willem Abma]], [[Baukje Wytsma]], [[Jacobus Q. Smink]], [[Eppie Dam]] en oare dichters ûntwikkelen in eigen stim. By in part fan de dichters kaam nei it frije fers fan de jierren sechtich en santich wer mear belangstelling foar fêste foarmen, komposysje en literêre tradysje.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

===Proaza tusken tradysje en eksperimint===
Yn it proaza bleaune psychologyske en eksperimintele tradysjes neistinoar bestean. De diskusje oft de psychologyske roman ferâldere wie, waard yn de praktyk troch de literatuer sels relativearre. [[Willem Abma]] skreau mei de Heerd Hissema-syklus in psychologyske ûntwikkelingsroman dêr't religy, seksualiteit, skuld en persoanlike ûntjouwing in wichtige rol yn spilen. ''De roekkat'' (1986) late ta in fûle polemyk: [[Trinus Riemersma]] beskôge de psychologyske roman as efterhelle, wylst [[Anne Wadman]] it boek krekt as in wichtich eigentiidsk wurk beoardiele.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

Dy diskusje lit sjen dat der yn de Fryske literatuer gjin ienriedige opfetting oer moderniteit bestie. Foarmeksperimint wie net de iennige manier om moderne literatuer te skriuwen; ek de psychologyske roman koe eigentiidske tema's en ferteltechniken brûke.

Riemersma sels kaam nei in lange perioade mei minder proaza yn de jierren njoggentich wer mei romans. Ek [[Durk van der Ploeg]] bleau him fernijen en boude in grut oeuvre op dêr't psychologyske, histoaryske en maatskiplike tematyk yn gearkamen. [[Josse de Haan]] lei him yn de jierren njoggentich sterker op proaza ta.

===Populêre literatuer en in breed lêzerspublyk===
Njonken de literêre fernijing bleau populêre literatuer fan grut belang. Yn in lytse minderheidstaal hie in boek dat tûzenen lêzers berikte ek in taalkulturele betsjutting. [[Rink van der Velde]] bleau jierrenlang de bêst ferkeapjende Fryske skriuwer. Syn romans en ferhalen waarden lêzen troch minsken dy't net needsaaklik ta it reguliere literêre publyk hearden.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;
[[Ofbyld:Tiny Mulder mei mikrofoan en bânrekorder, 1979 ca. signatuur Mulder, Trijntje F-0032.jpg|thumb||[[Tiny Mulder]] mei bânrekorder en mikrofoan]]
Ek [[Froukje Annema]] boude in breed lêzerspublyk op. Har roman ''Sûnder garânsje'' (1992), oer in frou by wa't boarstkanker fêststeld wurdt, kombinearre in tagonklike styl mei psychologyske tematyk. Yn de jierren njoggentich kamen fierder nije auteurs fan populêr proaza nei foaren.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

Dêrmei bleau de spanning tusken artistike fernijing en tagonklikens bestean, mar beide foarmen waarden hieltyd mear as ûnderdielen fan itselde meartalige literêre fjild sjoen.

===Histoaryske literatuer, biografy en folksferhalen===
De histoaryske roman bleau him fierder ûntwikkeljen. [[Douwe Tamminga]] publisearre yn 1985 ''De boumaster fan de Aldehou'', oer de bou fan de [[Aldehou]] yn Ljouwert. [[Piter Terpstra]] sette syn romansearje oer Gysbert Japiks fuort mei ''Mjitter fan ús jierren'' (1989) en ''Bewarje myn namme'' (1993).&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

Ek biografyske en autobiografyske foarmen krigen mear omtinken. Skriuwers brûkten persoanlike en famyljeskiednis as literêr materiaal, wylst de grinzen tusken oantinken, dokumintêre en fiksje minder skerp waarden.

[[Ype Poortinga]] syn sammeljen fan folksferhalen resultearre yn in grut korpus fan mûnling oerlevere ferhalen. Syn wurk wie sawol foar de literatuer as foar de folkskunde fan belang en holp in ferteltradysje fêst te lizzen dy't troch de feroaring fan de Fryske plattelânsmienskip stadichoan ferdwûn.

===De groei fan de jeugdliteratuer===
Benammen fan de jierren tachtich ôf waard de Fryske berne- en jeugdliteratuer in folweardiger ûnderdiel fan it literêre fjild. Der ferskynden mear orizjinele Fryske berneboeken, en auteurs eksperimintearren mei nije tema's en sjenres. [[Akky van der Veer]] waard ien fan de wichtichste skriuwers op dat mêd. Ek [[Berber van der Geest]], [[Tiny Mulder]] en oare auteurs skreaune foar bern en jongerein.&lt;ref&gt;Jant van der Weg-Laverman, &quot;Literatuur voor jonge lezers. Van 1846 tot nu&quot;, yn: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0013.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Yn de jierren njoggentich waard it oanbod noch breder. Njonken realistyske berneboeken ferskynden histoaryske ferhalen en detektives. Dêrmei waard de Fryske jeugdliteratuer minder ôfhinklik fan oersettings en krige se in dúdliker eigen literêre tradysje.

===Mear kontakt mei de wrâld bûten Fryslân===
Yn de jierren njoggentich waard de Fryske literatuer ek sichtberder bûten it eigen taalgebiet. Oersettings en twatalige útjeften waarden wichtiger. De trochbraak fan Tsjêbbe Hettinga op ynternasjonale poëzypoadia is dêr it bekendste foarbyld fan. Syn optreden op de [[Frankfurter Buchmesse]] fan 1993 waard folge troch optredens yn ûnder oare Utert, Rotterdam, Barcelona en Londen.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

De Fryske literatuer waard dêrmei minder allinnich binnen de eigen provinsjale kontekst presintearre. Skriuwers publisearren twatalige bondels, waarden oerset en namen diel oan literêre festivals bûten Fryslân. Dy ûntwikkeling soe nei 2000 noch sterker wurde.

Om 2000 wie de Fryske literatuer dêrom net mear ûnder ien dominante streaming te bringen. Literêr en populêr proaza, psychologyske romans, eksperimintele teksten, frouljusliteratuer, histoaryske romans, jeugdboeken en ferskillende foarmen fan poëzij bestiene neistinoar. Krekt dat pluralisme wie ien fan de wichtichste skaaimerken fan it Fryske literêre libben oan de ein fan de tweintichste iuw.

==Hjoeddeistige Fryske literatuer (2000–hjoed)==
[[Ofbyld:Tsead Bruinja Jan Kalma Tresoar 9.jpg|thumb|left|[[Tsead Bruinja]], ien fan de Fryske dichters dy't nei 2000 ek bûten Fryslân bekendheid krigen.]]
Om 2000 hinne kaam de Fryske literatuer yn in nije faze. De ûntwikkeling nei in pluralistysk literêr fjild, dy't yn de lêste desennia fan de tweintichste iuw begûn wie, sette troch. Der wie net langer ien dominante literêre streaming. Ferskillende generaasjes, sjenres en literêre opfettings bestiene neistinoar. Tagelyk feroare de ynfrastruktuer dêr't literatuer yn makke en ferspraat waard. Ynternet, digitale publikaasjes, literêre festivals en optredens waarden wichtiger, wylst oersettings en twatalige publikaasjes de grinzen tusken de Fryske en Europeeske literêre wrâld minder skerp makken.

===Poëzij, poadium en meartaligens===
In ûntwikkeling dy't al yn de jierren njoggentich sichtber wurden wie, wie it tanimmende belang fan de foardracht. [[Tsjêbbe Hettinga]] hie dêr in wichtige rol yn. Syn optreden op de Frankfurter Buchmesse yn 1993 waard folge troch mear optredens op ynternasjonale poëzypoadia. Syn ritmyske en muzikale foardracht makke it mooglik dat syn poëzij ek in publyk berikte dat it Frysk net of mar beheind ferstie. Yn 2001 krige er de [[Gysbert Japicxpriis]] foar ''Fan oer see en fierder''.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;&gt;Provinsje Fryslân, &quot;Gysbert Japicxpriis&quot;, [https://www.fryslan.frl/gysbert-japicxpriis0 oersjoch fan priiswinners].&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Albertina Soepboer 52.jpg|thumb|250px|[[Albertina Soepboer]] wûn fjouwer kear de [[Rely Jorritsmapriis]].]]
Foar in jongere generaasje dichters waard it optreden foar publyk in gewoan ûnderdiel fan it dichterskip. [[Albertina Soepboer]], [[Tsead Bruinja]], [[Arjan Hut]], [[Elmar Kuiper]], [[Abe de Vries (dichter)|Abe de Vries]] en letter ûnder oaren [[Sigrid Kingma]] presintearren harren wurk yn bondels, tydskriften, op ynternet en op literêre poadia. Net allegear hearden se ta deselde streaming: persoanlike lyryk, lânskipspoëzij, engaazjemint, eksperimint, sprektaligens en foarmbewustwêzen kamen neistinoar foar.

Benammen Tsead Bruinja waard in foarbyld fan de tanimmende wikselwurking tusken de Fryske en Nederlânske literatuer. Syn Frysktalige bondel ''De wizers yn it read'' ferskynde yn 2000. Dêrnei publisearre er sawol yn it Frysk as it Nederlânsk en ûntjoech er him ek as poadiumdichter, blomlêzer en organisator fan literêre manifestaasjes. Fan 2019 oant 2021 wie er [[Dichter des Vaderlands]].&lt;ref&gt;Koninklijke Bibliotheek, &quot;Tsead Bruinja&quot;, [https://collecties.kb.nl/themas/nederlandse-poezie/dichters-des-vaderlands/tsead-bruinja biografy].&lt;/ref&gt;

Ek [[Elmar Kuiper]] kombinearre poëzij mei performance en oare keunstfoarmen. Hy debutearre mei de Frysktalige bondel ''Hertbyt'' (2004) en trede ûnder oare as performer op. Yn 2025 krige er de Gysbert Japicxpriis foar de dichtbondel ''Ferlosboartsje''.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;/&gt;

De kombinaasje fan talen waard hieltyd gewoaner. Dichters publisearren Fryske gedichten neist Nederlânske oersettings of skreaune sels yn beide talen. Dêrmei waard de Fryske literatuer net needsaaklik minder Frysktalich, mar wol sterker ferbûn mei oare literêre sirkwys.

===Ynternet en digitale literatuer===
Om de iuwwiksel hinne krige it ynternet in hieltyd gruttere rol. Skriuwers koene gedichten, ferhalen, kollums en literêre diskusjes publisearje sûnder ôfhinklik te wêzen fan in printe tydskrift. Websiden en letter weblogs en sosjale media waarden nije plakken foar literêre publikaasje en diskusje.

In wichtich ier digitaal literêr poadium wie ''Farsk''. It ferskynde geregeld op ynternet en kombinearre digitale publikaasje mei printe útjeften. It publisearre poëzij, proaza, resinsjes, ynterviews en oersettings. Yn 2008 kamen de redaksjes fan ''Farsk'' en it literêre tydskrift ''[[Hjir]]'' byinoar; yn 2009 gie dêr it literêre tydskrift ''[[Ensafh]]'' út fuort. ''Ensafh'' kombinearre in printe tydskrift mei publikaasje op ynternet.&lt;ref&gt;''Ensafh'', [https://www.ensafh.nl/ Frysk literêr tydskrift].&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Tiemersma, Koos neutraal foto Niels Westra Tresoar 28-05-2015.jpg|thumb|left|[[Koos Tiemersma]] yn 2015, it jier dat er de [[Gysbert Japicxpriis]] krige foar de roman ''Einum''.]]
Ek de útjeftefoarm fan boeken feroare. In opfallend foarbyld is [[Koos Tiemersma]]. Syn roman ''Einum'' ferskynde earst as e-boek. Yn 2015 krige Tiemersma dêr de Gysbert Japicxpriis foar. It wie in opfallend momint, omdat in literêre haadpriis takend waard oan in roman dy't op dat stuit net as printe boek te krijen wie.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;/&gt;

Digitalisearring hie ek betsjutting foar it literêre erfgoed. De [[Stifting Elektroanyske Letteren Fryslân]] (ELF) lei him ta op it beskikber meitsjen fan Frysktalige literatuer en Fryske oersettings. Dêrûnder wiene oersettings fan klassike Europeeske wurken troch ûnder oaren [[Klaas Bruinsma (literêr oersetter)|Klaas Bruinsma]], P.W. Brouwer en [[Eric Hoekstra]]. Sa waarden ûnder mear teksten fan Erasmus, Shakespeare, Nietzsche, Dante en midsiuwske literatuer yn it Frysk beskikber makke.

===Proaza: âlde en nije generaasjes===
Yn it proaza bleau it pluralisme fan de jierren njoggentich bestean. Aldere skriuwers bleaune publisearjen, wylst in nije generaasje nei foaren kaam. [[Durk van der Ploeg]] boude yn de ienentweintichste iuw fierder oan syn grutte oeuvre fan psychologyske en histoaryske romans. Yn 2011 waard syn hiele oeuvre bekroand mei de Gysbert Japicxpriis.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;/&gt;
[[Ofbyld:JetskeBilker2023.jpg|thumb|[[Jetske Bilker]] heart ta de foaroansteande Fryske proazaskriuwers fan har generaasje en waard yn 2023 bekroand mei de [[Gysbert Japicxpriis]].]]
Ek [[Jetske Bilker]], dy't al yn de jierren tachtich debutearre hie, bleau in wichtige proazaskriuwer. Yn 2023 krige se de Gysbert Japicxpriis foar ''Spegel en sonde''.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;/&gt;

Oare skriuwers sochten nei nije foarmen en ûnderwerpen. [[Marga Claus]] debutearre yn 2000 mei ''Oxzana, ferhaal fan in flechtling''. It boek is basearre op it libbensferhaal fan in Oekraynske frou dy't fia Afganistan as flechtling yn Nederlân bedarret. Ek ''De heit fan Serafyn'' (2003) hat in dokumintêre basis. Yn har wurk kombinearret Claus literêre ferteltechniken mei ûndersyk en libbensferhalen.&lt;ref&gt;Jabik Veenbaas, &quot;Experiment versus psychologie. Het proza na de jaren zestig&quot;, yn: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0011.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

[[Nyk de Vries]] ûntjoech in eigen foarm fan koart, faak autobiografysk en absurdistysk proaza. [[Hein Jaap Hilarides]] kombinearre yn syn wurk literatuer mei muzyk en de meartalige kultuer fan Fryslân. Ek [[Greet Andringa]], [[Janneke Spoelstra]] en [[Eelkje Tuma]] hearden ta de skriuwers dy't yn de earste jierren fan de ienentweintichste iuw mei nij proaza nei foaren kamen.

Om nije Frysktalige proazaskriuwers te stimulearjen waard it projekt ''Fryske Modernen'' opset. Skriuwers krigen dêrby begelieding en finansjele stipe om in literêr projekt út te wurkjen. Yn de rige ferskynden ''Prospero'' fan Nyk de Vries, ''Joppe'' fan Hein Jaap Hilarides, ''Libben reach'' fan Greet Andringa, ''In Jikse libben'' fan Janneke Spoelstra en ''Paadwizer'' fan Eelkje Tuma.&lt;ref&gt;Fonds voor de Letteren, ''Jaarverslag 2009'', seksje Fryske literatuer.&lt;/ref&gt;

===Dokumintêre literatuer en Hylke Speerstra===
In bysûndere posysje yn it Frysktalige proaza hat [[Hylke Speerstra]]. Hy kombinearret literêre ferteltechniken mei sjoernalistyk ûndersyk, ynterviews en mûnlinge skiednis. Syn wurk wurdt dêrom ek wol mei dokumintêre literatuer of ''nije sjoernalistyk'' yn ferbân brocht.

In wichtich wurk is ''It wrede paradys'' (1999), basearre op de libbensferhalen fan Fryske emigranten yn ûnder oare Kanada, de Feriene Steaten, Austraalje, Nij-Seelân en Súd-Afrika. It boek waard in grut ferkeapsúkses. De Nederlânske oersetting ''Het wrede paradijs'' ferskynde yn 2000 en berikte yn 2001 al in tsiende printinge.&lt;ref&gt;Uitgeverij Atlas Contact, &quot;Hylke Speerstra – ''Oerpolder''&quot;, [https://www.atlascontact.nl/boek/oerpolder/ auteursynformaasje].&lt;/ref&gt;

Yn ''De Oerpolder'' (2006) stelde Speerstra it libben en de feroaringen yn in Fryske boeremienskip sintraal. Letter folgen ûnder oare ''It wrede paradys – It ferfolch'' (2010), ''De treastfûgel'' (2011; útwreide útjefte 2013) en ''Op klompen troch de dessa'' (2014). Yn dat lêste wurk sammele er de oantinkens fan Fryske militêren dy't nei de Twadde Wrâldkriich yn Nederlânsk-Ynje tsjinnen. Persoanlike oantinkens en gruttere histoaryske prosessen wurde yn sokke boeken mei-inoar ferbûn.

Speerstra syn súkses lit tagelyk sjen dat der ek yn de ienentweintichste iuw in grut publyk bestean kin foar oarspronklik Frysktalich proaza, benammen as dat ferbûn is mei werkenbere persoanlike en histoaryske ûnderfiningen.

===Berne- en jeugdliteratuer===
[[Ofbyld:Lida Dykstra GdJ.jpg|thumb|[[Lida Dykstra]] is ferneamd yn berne- en jeugdliteratuer en wûn ferskate literatuerprizen.]]
De groei fan de Fryske berne- en jeugdliteratuer, dy't yn de jierren tachtich en njoggentich begûn wie, sette nei 2000 troch. Skriuwers as [[Lida Dykstra]], [[Hanneke de Jong]], [[Akky van der Veer]] en [[Eppie Dam]] skreaune foar bern en jongerein. It oanbod waard tematysk en sjenremjittich breder, mei ûnder oare histoaryske romans, aventoereferhalen, poëzij en boeken foar jonge bern.

De jeugdliteratuer hie ek in taalkundige funksje. Omdat it tal folwoeksenen dat út himsels Frysktalige boeken lêst beheind is, waarden skoallen, biblioteken en lêsbefoarderingsprojekten wichtige plakken dêr't bern mei skreaun Frysk yn oanrekking kamen. Fryske berneboeken waarden dêrtroch sawol as literatuer as yn it ramt fan taalpromoasje en taalûnderwiis brûkt.

Guon Fryske jeugdboekskriuwers fûnen ek makliker as folwoeksen proazaskriuwers in publyk bûten Fryslân, ûnder oare troch Nederlânske oersettings en publikaasje by net-Fryske útjouwerijen.

===Literêre ynstitúsjes en nije poadia===
De tradisjonele literêre ynfrastruktuer feroare fierder. Tydskriften ferdwûnen, fusearren of ferhuzen foar in part nei it ynternet. Njonken ''Ensafh'' krigen kulturele tydskriften, websiden, blogs en letter sosjale media in rol yn de publikaasje en besprekking fan literatuer.

Tagelyk waard it literêre optreden wichtiger. Festivals en oare kulturele manifestaasjes brochten Fryske auteurs yn kontakt mei skriuwers en publyk út oare taalgebieten. Poëzij koe dêr kombinearre wurde mei muzyk, byldzjende keunst, film en teäter. Dy ûntwikkeling wie benammen sichtber by dichters as Tsead Bruinja en Elmar Kuiper.

Yn 2017 waard de funksje fan [[Dichter fan Fryslân]] ynsteld. [[Eeltsje Hettinga]] wie de earste dy't de funksje ferfolle. Nei him folgen [[Nyk de Vries]], [[Sigrid Kingma]] en [[Arjan Hut]]. De Dichter fan Fryslân skriuwt gedichten nei oanlieding fan aktuele foarfallen en fungearret as ambassadeur fan de poëzij.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, &quot;Dichter fan Fryslân&quot;, [https://www.provincialeprijzen.frl/dichter-fan-fryslan ynformaasje en oersjoch].&lt;/ref&gt; Eeltsje Hettinga krige yn 2021 foar syn wurk as Dichter fan Fryslân de Gysbert Japicxpriis.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;/&gt;

===Nije generaasjes en feroarjende tema's===
[[Ofbyld:Arjan Hut Tresoar 25.jpg|thumb|left|[[Arjan Hut]] is in foaroansteand Frysk dichter fan syn generaasje, dy't him ek as stedsdichter fan Ljouwert en as [[Dichter fan Fryslân]] sterk foar de Fryske poëzij ynset hat.]]
Yn de ienentweintichste iuw bleaune ferskillende generaasjes tagelyk aktyf. Njonken skriuwers dy't al foar 2000 debutearren, kamen nije stimmen nei foaren. De ûnderwerpen waarden likegoed breder. Migraasje, meartaligens, seksualiteit, identiteit, geastlike sûnens, klimaat en lânskip, de feroaring fan it plattelân en de posysje fan minderheidstalen koene likegoed ûnderwerp fan literatuer wêze as de tradisjonele tema's leafde, dea en oantinken.

Ek de ferhâlding ta it Frysk sels feroare. Foar in part fan de skriuwers wie de kar foar it Frysk noch altyd ferbûn mei taalbehâld en Fryske identiteit, mar foar oaren wie it Frysk yn it foarste plak ien fan ferskate talen dêr't artistyk mei wurke wurde koe. Fryske, Nederlânske en soms oare talen waarden neist of trochinoar brûkt. Oersetting waard dêrmei net allinnich in middel om Fryske literatuer foar in oar publyk tagonklik te meitsjen, mar ek in ûnderdiel fan de literêre praktyk sels.

Dat is ek sichtber by de Gysbert Japicxpriis. Yn de ienentweintichste iuw waard de priis takend oan hiel ferskillende auteurs en wurksoarten: fan de poëzij fan Tsjêbbe Hettinga, Abe de Vries, Anne Feddema, Jacobus Q. Smink, Eppie Dam, Eeltsje Hettinga en Elmar Kuiper oant de romans fan Willem Tjerkstra, Koos Tiemersma en Jetske Bilker en de oeuvres fan Josse de Haan, Durk van der Ploeg en Aggie van der Meer.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;/&gt;

De hjoeddeistige Fryske literatuer kin dêrom noch minder as yn eardere perioaden as ien streaming omskreaun wurde. Karakteristyk binne krekt it neistinoar bestean fan generaasjes en sjenres, de groeiende meartaligens, de kombinaasje fan printe en digitale publikaasje en de tanimmende ferbining mei literêre en artistike netwurken bûten Fryslân.

==Literatuer==
* {{Aut|Joke Corporaal}} - ''Salang't de beam bloeit. Koarte skiednis fan de Fryske literatuer'', Bornmeer/Tresoar, De Gordyk/Ljouwert, 2018.
* {{Aut|Ph.H. Breuker, Babs Gezelle Meerburg, Jelle Krol, Bouke Oldenhof, Teake Oppewal, Tineke J. Steenmeijer-Wielenga, Jabik Veenbaas, Oebele Vries, Jant van der Weg-Laverman en Harmen Wind}} - '''NL''' ''[https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/ Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur]'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006, ISBN 90-351-3017-0.
* {{Aut|Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof}} - ''[https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/ Lyts hânboek fan de Fryske literatuer]'', Afûk, Ljouwert, twadde printinge, 1997, ISBN 90-70010-52-6.
* {{Aut|Jan Tjittes Piebenga}} - ''[https://www.dbnl.org/tekst/pieb002koar01_01/ Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse]'', Laverman, Drachten, twadde printinge, 1957.
* {{Aut|E. Howard Harris}} - ''The Literature of Friesland'', Van Gorcum, Assen, 1956.
* {{Aut|Anne Wadman}} - ''Frieslands dichters. Bloemlezing uit Friese lyriek sinds 1880 met vertalingen in het Nederlands'', L.J.C. Boucher, De Haach, 1949.
* {{Aut|Anne Wadman}} - ''Fryske fersleare'', Laverman, Drachten, 1953.
* {{Aut|G.A. Wumkes}} - ''Paden fen Fryslân'', 4 dielen, A.J. Osinga, Boalsert, 1932–1943.

==Sjoch ek==
* [[List fan Frysktalige skriuwers en dichters]]
* [[Midfryske literatuer]]
* [[Nijfryske literatuer]]
* [[Dichter fan Fryslân]]
* [[Sirkwy (Tresoar)]]

== Keppeling om utens ==
*[http://www.digischool.nl/fry/ Digitaal faklokaal Frysk] (gean nei 'Ferskaat'→ 'Twadde faze'→ 'Skiednis')
*[http://www.sirkwy.nl/geschiedenis.html Oersjoch fan de skiednis fan de Fryske literatuer] 
*[http://books.google.de/books?id=0nx-GUm-0OIC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=handbuch+des+friesischen&amp;hl=de&amp;ei=s70cTIXrBZ2IOPvAmbQM&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false Handbook of Frisian studies] mei ferskillende wittenskiplike bydragen oer de Fryske literatuerskiednis op Google boeken

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}


[[Kategory:Frysktalige literatuer| ]]
[[Kategory:Literatuer nei taal]]</text>
      <sha1>smo0kzb8h2ghwghhsrq9p054sa631gv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241096</id>
      <parentid>1241077</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T22:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>red</comment>
      <origin>1241096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118856" sha1="rbzpk1jn0f9gh62ff22nw8s7loqfakr" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 0 .5em .5em; width: 25em; font-size: 90%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: larger;&quot; | Fryske Literatuerprizen
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 1em 0; text-align: center;&quot; | 
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Gysbert Japicxpriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Dr. Obe Postmapriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Fedde Schurerpriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Junior Rely]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Rely Jorritsmapriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Rink van der Veldepriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Simke Kloostermanpriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Piter Jellespriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
| '''[[Fedde Schurerpublykspriis]]'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: center;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
|}
De '''Fryske literatuer''' omfiemet de literêre tradysje yn it [[Frysk]] en hat in skiednis dy't weromgiet nei de [[Iere Midsiuwen]]. De âldste oerlevere spoaren fan it skreaune Frysk binne koarte [[runen|runeynskripsjes]] út de 6e oant en mei de 9e iuw. Fan de [[Aldfrysk]]e perioade binne fan de 13e iuw ôf benammen rjochtsteksten en oarkonden oerlevere. Hoewol't dy teksten yn it foarste plak in juridyske funksje hiene, befetsje se ek literêre eleminten, leginden en ferhalen oer de [[Fryske Frijheid]].

Nei't it Frysk yn de 16e iuw syn posysje as bestjoers- en skriuwtaal foar in grut part ferlern hie, bleau de taal yn literêre teksten brûkt. It wichtichste hichtepunt fan dy perioade wie it wurk fan [[Gysbert Japiks]] (1603–1666), dy't sjen liet dat it Frysk brûkt wurde koe foar in breed ferskaat oan literêre sjenres. Yn de 19e iuw krige de Fryske literatuer ûnder ynfloed fan de [[Romantyk (literatuer)|Romantyk]] in nije ympuls. Skriuwers as de [[bruorren Halbertsma]], [[Harmen Sytstra]] en letter [[Waling Dykstra]] droegen by oan it ûntstean fan in breder Frysktalich lêzerspublyk en oan de ûntwikkeling fan de organisearre [[Fryske Beweging]].

Yn de 20e iuw waard de Fryske literatuer hieltyd mear in selsstannich literêr fjild mei eigen tydskriften, útjouwerijen, skriuwersorganisaasjes en literatuerprizen. De oprjochting fan de [[Jongfryske Mienskip]] yn 1915 betsjutte in wichtige fernijing, wylst nei de [[Twadde Wrâldkriich]] mear klam kaam te lizzen op de artistike autonomy fan de literatuer. Yn de twadde helte fan de 20e iuw ûntstie in grut ferskaat oan literêre rjochtingen, fan modernisme en eksperiminteel proaza oant psychologyske romans, populêre literatuer en berne- en jeugdliteratuer.

De hjoeddeiske Fryske literatuer omfiemet poëzij, proaza, toaniel en berne- en jeugdliteratuer en wurdt sawol yn boekfoarm as digitaal publisearre. Meartaligens, oersetting en literêre optredens hawwe dêrby in wichtiger plak krigen. De [[Gysbert Japicxpriis]], dy't sûnt 1947 troch de provinsje Fryslân útrikt wurdt, jildt as de wichtichste literêre priis foar oarspronklik Frysktalich literêr wurk.

==Definysje==
De definysje fan Fryske literêre wurken wurdt ornaris sa brûkt as hjirûnder by de earste stip beskreaun is. Dizze side beheint him ta dizze literatuerskiednis. Om ta in slutende definysje te kommen fan alles wat as Frysk literêr wurk sjoen wurde kin, kin de definysje him net beheine ta it Westlauwersk-Frysk:

*Mei de definysje Fryske literatuer binne yn it foarste plak literêre wurken ornearre, dy’t yn it Westlauwersk-Frysk skreaun binne. It Frysk sa’t de taal him út it Aldfrysk wei ûntjûn hat, en no hjoed de dei yn de provinsje Fryslân praat en skreaun wurdt. Dêrneist wurdt it Frysk yn de tiid fan de Sân Seelannen ek yn [[Grinslân]] en [[East-Fryslân]] brûkt as skriftlike taal yn rjochtsteksten, en hat dêrom in direkte bining mei de Fryske literatuerskiednis.
*Alles wat yn it [[Noard-Frysk]] en [[Sealterfrysk]] skreaun is kin mooglik ek ta de Fryske literatuer rekkene wurde. Lykwols stean dy talen sûnt de midsiuwen op harsels en hawwe dêrtroch in eigen literêre skiednis. Dêrneist binne der literêre wurken dy’t net yn it Frysk, mar yn in oare taal of dialekt skreaun binne, mar wol bining hâlde mei de regio Fryslân (bygelyks yn it Nederlânsk, Dútsk of Eastfrysk-plat). 

==Yndieling==
De Fryske literatuer wurdt yndield yn de [[Aldfrysk|Aldfryske literatuer]], de [[Midfryske literatuer]] en de [[Nijfryske literatuer]]. Yn eardere boeken en publikaasjes oer literatuerskiednis begûn it tiidrek fan it Aldfrysk om 1100 hinne, dêrnei folge de Midfryske literatuer om 1550 en it Nijfryske tiidrek om 1800. Yn nije boeken en publikaasjes begjint it Aldfryske tiidrek mei it ferskinen fan Fryske runen, oant 1400. It Midfryske tiidrek leit dan tusken 1400 en 1550. Wat nei 1550 komt is Nijfrysk, dat te ûnderskieden is yn ier-nijfrysk (1550-1800) en modern-nijfrysk (1800-no).&lt;ref&gt;{{aut|Reitze J. Jonkman en Arjen P. Versloot}}, ''Tusken talen'', Afûk 2008&lt;/ref&gt;

==Fryske runen==
Fan de ierste foarmen fan it skreaune Frysk is mar in lyts tal teksten oerlevere. De âldste binne [[Runen|runeynskripsjes]] op lytse foarwerpen lykas munten, hout, bonke en hoarn. De measte fynsten dy't mei it Frysk yn ferbân brocht wurde, datearje út de [[Iere Midsiuwen]], benammen út de 6e oant en mei de 9e iuw. Hja binne fûn yn Fryslân en de oanswettende kustgebieten, mar ek yn Ingelân. Mei-inoar foarmje se it saneamde Fryske runekorpus.&lt;ref name=&quot;Looijenga&quot;&gt;Tineke Looijenga, ''Texts &amp; Contexts of the Oldest Runic Inscriptions'', Brill, Leiden/Boston, 2003, benammen haadstik 7: &quot;Runes around the North Sea and on the Continent AD 150–700&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/looi003text01_01/ Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

De Fryske runeynskripsjes binne meast tige koart en besteane faak út mar ien of in pear wurden. Dêrom kinne se net as literatuer yn de lettere betsjutting fan it wurd beskôge wurde. Foar de skiednis fan it Frysk binne se lykwols fan grut belang, om't se ta de âldste oerlevere taalspoaren hearre. De ynskripsjes binne skreaun yn in fariant fan it [[futhark]] dy't ek yn it Angelsaksyske gebiet brûkt waard en dy't ekstra runetekens hie foar lûden dy't yn de Germaanske talen om de Noardsee hinne ûntstien wiene.&lt;ref name=&quot;Looijenga&quot;/&gt;

Ien fan de ferneamdste fynsten is it bonkje fan [[Winaam]], in lyts foarwerp fan bonke mei in runeynskripsje. De ynskripsje wurdt ornaris lêzen as ''ædu'' of ''ædæ'', al besteane der ferskillende ynterpretaasjes. De krekte datearring en betsjutting binne net wis.&lt;ref name=&quot;Looijenga&quot;/&gt; It foarwerp waard yn 1914 by Winaam fûn en heart ta de bekendste Fryske runefynsten.

In oar bekend foarwerp is it [[Swurdsje fan Arum]], in lyts houten swurdsje dat yn 1895 by Arum fûn waard. It wurdt yn de 8e iuw datearre. Op it swurdsje stiet in koarte runetekst dy't op ferskillende manieren lêzen en ynterpretearre is. Ien fan de lêzingen is ''edæboda'', dat wol útlein is as &quot;boadskipper fan Eda&quot;.&lt;ref name=&quot;Looijenga&quot;/&gt; Troch de ûnwissichheid oer de lêzing is it better om dy oersetting net as fêststeand feit te presintearjen.
[[Ofbyld:Westeremden - taxushout met runeninscriptie.jpg|thumb|right|320px|In Fryske runeynskripsje út [[Westeremden]], [[Grinslân]].]]

Ek út [[Westeremden]] yn de hjoeddeistige provinsje Grinslân binne ferskate runefynsten bekend. In ferneamd foarbyld is in houten stêfke út de 8e iuw mei in relatyf lange ynskripsje. De tekst wurdt ornaris transliterearre as ''oph?nmujiadaamluþ : iwimostæh : þukn'', mar de betsjutting is net folslein dúdlik en der binne ferskillende ynterpretaasjes fan foarsteld.&lt;ref name=&quot;Looijenga&quot;/&gt; It is dêrom net ferantwurde om de eardere oersetting &quot;Branning, bûch foar dit stêfke&quot; sûnder nuânse as de betsjutting fan de tekst te jaan.

Fryske runen binne ek bûten it hjoeddeistige [[Fryslân (wengebiet)|Fryske wengebiet]] fûn. In bekend foarbyld is de gouden [[skanomodu (munt)|skanomodu]]-munt, dy't yn Ingelân fûn waard en yn de earste helte fan de 7e iuw datearre wurdt. Op de munt stiet yn runen ''skanomodu''. De betsjutting dêrfan is net mei wissichheid te jaan, mar soe hiel goed 'skjinne moed' betsjutte kinne. De munt wurdt op taalkundige en runologyske grûnen mei it Fryske gebiet yn ferbân brocht.&lt;ref name=&quot;Looijenga&quot;/&gt;

Fan in hiel oare aard is de oerlevering oer [[Bernlef (bard)|Bernlef]], in Fryske sjonger of dichter út de tiid fan de kerstening. De geastlike [[Liudger]] kaam neffens syn 9e-iuwske libbensbeskriuwing yn kontakt mei in bline man mei de namme Bernlef, dy't by syn folk tige wurdearre waard om't er de dieden fan de foarâlden en de striid fan keningen besjonge koe. Bernlef soe him letter ta it kristendom bekeard hawwe. Fan syn lieten is neat oerlevere.&lt;ref&gt;Altfrid, ''Vita sancti Liudgeri'', 9e iuw. Sjoch foar Bernlef en de iere Fryske literêre tradysje ek: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0005.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; De fermelding fan Bernlef is lykwols fan belang, omdat dêroan te sjen is dat der ûnder de Friezen in mûnlinge tradysje bestie fan lieten oer foarâlden en keningen.

Nei de Frankyske ferovering fan de Fryske gebieten waard om [[800]] hinne de ''[[Lex Frisionum]]'' optekene. Dy wetstekst is yn it Latyn skreaun en kin dêrom net ta de Frysktalige literatuer rekkene wurde. Wol steane der inkele Fryske rjochtstermen yn. De ''Lex Frisionum'' jout boppedat ynformaasje oer it rjocht en de maatskippij fan de Friezen yn de iere midsiuwen.&lt;ref&gt;Karl von Richthofen, ''Friesische Rechtsquellen'', Berlyn, 1840; sjoch ek: [https://www.dbnl.org/tekst/rich009frie01_01/ Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Ut de iuwen dêrnei is hast gjin Frysktalige skriftlike oerlevering bekend. It Frysk bleau as sprutsen taal bestean, mar it [[Latyn]] wie de wichtichste skriuwtaal fan tsjerke en bestjoer. Pas yn de hege midsiuwen ûntstie de grutte hânskrifttradysje fan it [[Aldfrysk]], benammen mei rjochtsteksten.

==Aldfryske literatuer (1100–1550)==
De [[Aldfrysk]]e literatuer bestiet foar it grutste part út rjochtsteksten. Yn it Aldfrysk binne gjin ridderromans, heldedichten of oare grutte fertellende literêre wurken oerlevere. Dochs hawwe ferskate Aldfryske rjochtsteksten dúdlik literêre skaaimerken. Rjocht, religy, skiednis en leginde rinne dêryn gauris trochinoar, wylst benammen de [[Fryske Frijheid]] in weromkommend tema is.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;&gt;Ph.H. Breuker, B. Gezelle Meerburg, J. Krol, B. Oldenhof, T. Oppewal, T.J. Steenmeijer-Wielenga, J. Veenbaas, O. Vries, J. van der Weg-Laverman en H. Wind, ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006, haadstik 2: &quot;Literatuur van recht en vrijheid. Geschreven Fries tot 1540&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0005.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

De Aldfryske oerlevering wurdt ornaris ferdield yn in klassike en in nei-klassike perioade. It klassike Aldfrysk is benammen oerlevere yn hânskriften út de 13e en 14e iuw út de Fryske gebieten tusken de [[Lauwers]] en de [[Wezer]]. De nei-klassike of let-Aldfryske teksten binne foaral út de 15e en 16e iuw en komme foar in grut part út it gebiet fan it hjoeddeistige Fryslân. It ferskil is net allinnich gronologysk, mar ek taalkundich: de lette teksten steane wat taalfoarm oanbelanget tichter by it lettere [[Midfrysk]].&lt;ref&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 2: &quot;Aldfryske literatuer&quot;.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Brokmerbrief.jpg|thumb|left|180px|It [[Brookmerbrief]], in 13e-iuwsk rjochthânboek.]]

De âldst oerlevere Fryske teksten binne rjochtsteksten dy't yn lettere hânskriften opskreaun binne, mar dy't sels faak folle âlder wêze moatte. Sintraal steane de ''[[Santjin Kêsten]]'' en de ''[[Fjouwerentweintich Lânrjochten]]'', dy't yn ferskate Fryske gebieten jilden en yn tal fan hânskriften oerlevere binne. Dêrnjonken bestiene regionale rjochtsteksten, lykas it Aldere en Jongere Skeltarjocht yn Westerlauwersk Fryslân en it ''[[Brookmerbrief]]'', dêr't it rjocht fan it Eastfryske [[Brookmerlân]] yn fêstlein waard.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt;

De âldere rjochtsteksten falle op troch harren formulearjende en soms sterk poëtyske taal. Der wurdt gebrûk makke fan werhelling, parallellisme, alliteraasje en fêste formulearringen. Dêrtroch wiene de teksten makliker te ûnthâlden, wat past by in kultuer dêr't it rjocht foar in part mûnling oerlevere waard. Guon passaazjes hawwe dêrtroch in literêr karakter. 

Njonken it eigentlike rjocht befetsje de Aldfryske hânskriften teksten dy't de oarsprong en de legitimaasje fan de Fryske Frijheid ferklearje. Dêrby spilet de leginde fan [[Karel de Grutte]] in wichtige rol. Neffens de midsiuwske Fryske tradysje soene de Friezen harren frijheid fan Karel krigen hawwe as beleanning foar militêre tsjinsten. Yn ferskate farianten waard ferteld hoe't de Friezen Rome foar de keizer feroveren en dêrnei frijsteld waarden fan hearrigens oan in lânshear. Sokke ferhalen joegen in histoaryske en religieuze legitimaasje oan it ideaal fan de [[Fryske Frijheid]].&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt; De ''Magnuskêsten'' binne ien fan de bekendste literêre teksten út dy tradysje. Dêryn wurdt de Fryske frijheid ferbûn mei [[Magnus Forteman]], dy't neffens de leginde de Friezen by de ferovering fan Rome oanfierde. De kêsten beskriuwe de privileezjes dy't Karel de Grutte de Friezen dêrnei jûn hawwe soe. Histoaryske feiten en legindaryske eleminten binne dêrby mei-inoar ferweve.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt;
[[Ofbyld:Freeska Landriucht incipit.png|right|thumb|180px|Earste side fan it ''[[Freeska Landriucht]]'' (±1484–1486), it earste printe boek yn it Frysk.]]

Ek it ''Freske Riim'' is út literêr eachpunt nijsgjirrich. It is in rymjende kronyk oer de skiednis en de frijheid fan de Friezen, dêr't bibelske, klassike en midsiuwske tradysjes yn gearbrocht wurde. It ferhaal begjint fier yn it ferline en besiket de Friezen in plak te jaan yn de algemiene wrâldskiednis. Dêrmei is it net inkeld in histoaryske tekst, mar ek in foarbyld fan midsiuwske identiteitsfoarming.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt; In besibbe wurk is de ''Gesta Fresonum'', in proazatekst oer de skiednis en oarsprong fan de Friezen. Lykas yn it ''Freske Riim'' wurde bibelske en legindaryske ferhalen ferbûn mei de Fryske skiednis. Sokke teksten litte sjen dat de Aldfryske skriftkultuer net beheind wie ta praktyske wetjouwing: rjocht en frijheid waarden pleatst yn in breder ferhaal oer it ferline en de identiteit fan de Friezen.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt;

Fan de Aldfryske literatuer binne mar sechtjin kodeksen, oftewol hânskriften, bekend. Tsien dêrfan komme út de gebieten tusken Lauwers en Wezer, benammen de Grinzer Ommelannen en it hjoeddeistige East-Fryslân. De oare seis komme út Westerlauwersk Fryslân. 

In bysûnder plak yn de Fryske boekskiednis nimt it ''[[Freeska Landriucht]]'' yn. Dat boek waard nei alle gedachten tusken 1484 en 1486 printe en is it earste drukte boek yn it Frysk. It is in [[ynkunabel]], in boek dat foar 1501 printe waard, en is tagelyk de iennichste bekende Frysktalige ynkunabel. Fan it boek binne njoggen eksimplaren bewarre bleaun.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Dennis Schouten, &quot;'Hypothese op hypothese stapelen'. Theorieën over de Freeska Landriucht-drukkerij: een overzicht&quot;, ''De Boekenwereld'', jg. 17 (2000–2001). [https://www.dbnl.org/tekst/_boe022200001_01/_boe022200001_01_0036.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; It boek befettet allinnich rjochtsteksten en teksten dy't mei it rjocht gearhingje, ûnder oaren de Santjin Kêsten en Fjouwerentweintich Lânrjochten. Ek de Tsien Geboaden binne deryn opnommen. Yn it foarwurd wurdt de Fryske Frijheid op 'e nij ferbûn mei de legindaryske privileezjes fan Karel de Grutte.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt;

Njonken de rjochtshânskriften binne in grut tal [[oarkonde]]n yn it Aldfrysk oerlevere. It giet ûnder oare om keapakten, testaminten, houlikskontrakten en oare juridyske dokuminten. De âldst bekende Frysktalige oarkonde datearret út [[1329]]. Benammen yn de twadde helte fan de 15e iuw naam it brûken fan it Frysk yn oarkonden sterk ta. Yn totaal binne mear as tûzen Aldfryske oarkonden oerlevere. Hja binne foar de literatuerskiednis minder wichtich as de rjochtshânskriften, mar foar de kennis fan it lette Aldfrysk en it feitlike gebrûk fan de taal binne se fan grut belang.&lt;ref name=&quot;Zolang-Aldfrysk&quot;/&gt; Yn de 16e iuw rekke it Frysk as skriuwtaal stadichoan yn it neigean. Yn de Grinzer Ommelannen en East-Fryslân wie it Frysk al earder as skriuwtaal ferkrongen, wylst yn Westerlauwersk Fryslân it Nederlânsk hieltyd mear de taal fan bestjoer en rjochtspraak waard. Dêrmei kaam in ein oan de midsiuwske Aldfryske skrifttradysje. It Frysk ferdwûn lykwols net as sprutsen taal. Fan de twadde helte fan de 16e iuw ôf ferskynden wer nije literêre teksten yn it Frysk, wêrmei't de perioade fan it [[Midfrysk]] begûn.

==Renêssânse en Barok (1550–1700)==
Yn de 16e iuw ferdwûn it Frysk fierhinne as bestjoers- en skriuwtaal. It Nederlânsk en it Latyn namen dy funksjes foar in grut part oer. Under ynfloed fan it [[humanisme]] en de [[renêssânse]] ûntstie lykwols ek belangstelling foar de eigen taal, skiednis en sprekwurdetradysje. Ien fan de ierste foarbylden is it wurk fan [[Reyner Bogerman]] (±1475–nei 1566), in út Dokkum ôfkomstige jurist en histoarikus. Om 1550 hinne naam er yn syn Latynske ''Eulogium'' hûnderten Fryske rymsprekwurden op. Hy joech dy sprekwurden yn in klassisistysk ramt en brûkte se ûnder oare om de eigenheid fan de Friezen ta utering te bringen.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-Midfrysk&quot;&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 3: &quot;It Midfryske tiidrek&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/dyks005lyts01_01_0005.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

In oare wichtige samling is ''Der oude vrije Friesen Spreekwoorden'', dy't yn in hânskrift út 1614 oerlevere is en oan [[Carel Georg van Burmania]] (±1570–1634) taskreaun wurdt. De sprekwurden binne mooglik foar in part folle âlder en hawwe skaaimerken fan in lange mûnlinge tradysje, lykas [[stêfrym]], parallellisme en tsjinstellingen. In ferzje fan de samling waard yn 1641 printe.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-Midfrysk&quot;/&gt; De samlingen fan Bogerman en Van Burmania foarmje in ferbining tusken de âldere mûnlinge Fryske tradysje en it op 'e nij brûken fan it Frysk as skriuwtaal yn de 17e iuw.

Oan it begjin fan de 17e iuw waard it Frysk ek brûkt foar gelegenheidsliteratuer. [[Johan van Hichtum]] (±1560–1628) skreau Fryske brulloftsdichten, in sjenre dat yn de renêssânse yn de Nederlannen populêr wie. Syn gedichten waarden yn 1639 op 'e nij útjûn, wat derop wiist dat der noch belangstelling foar bestie.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;&gt;Ph.H. Breuker, B. Gezelle Meerburg, J. Krol, B. Oldenhof, T. Oppewal, T.J. Steenmeijer-Wielenga, J. Veenbaas, O. Vries, J. van der Weg-Laverman en H. Wind, ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006, haadstik 3: &quot;Literatuur als liefhebberij. Van 1540 tot 1822&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0006.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Fan grutter literêr belang wie [[Jan Jansz. Starter]] (1593–1626), in Ingelsk-Nederlânske dichter dy't fan 1614 oant 1621 yn Fryslân wenne. Starter skreau foar it grutste part yn it Nederlânsk, mar brûkte ek it Frysk. Yn 1618 ferskynde syn ''Vermaecklijcke Sotte-Klucht van een Advocaat ende een Boer op 't plat Friesch'', in libbene komyske dialooch tusken in abbekaat en in boer. Syn yn 1621 publisearre dichtbondel ''Friesche Lust-Hof'' befettet neist Nederlânsktalich wurk ek Fryske teksten. Starters wurk stiet dúdlik yn de tradysje fan de renêssânse, mei leafde, muzyk, humor en it deistich libben as wichtige eleminten.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-Midfrysk&quot;/&gt;

Ek [[Petrus Sybrandts Baardt]] (±1590–1644) brûkte it Frysk foar literêr wurk. Yn 1640 ferskynde syn ''Friesche Boere-Practica of Prognosticatie'', in leardicht oer waar, lânbou en it boerelibben, dat op ôfstân ynspirearre wie troch de ''Georgica'' fan de Romeinske dichter [[Fergilius]]. Baardt kombinearre dêr klassike ynfloeden mei in libbene beskriuwing fan it Fryske boerelibben en ferdigene yn de ynlieding ek it brûken fan it Frysk as skriuwtaal.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-Midfrysk&quot;/&gt;

Om 1640 hinne wie yn Fryslân sa in lyts mar aktyf literêr fermidden ûntstien. Kultuerhistoarisy Willem Frijhoff en Marijke Spies sprekke foar dy tiid sels fan in Fryske literêre beweging, dy't ferbûn wie mei de kulturele rûnten om it Fryske stedhâlderlike hof yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. It hof en in part fan de regionale boargerlike elite hiene belangstelling foar in eigen Fryske kulturele identiteit.&lt;ref&gt;Willem Frijhoff en Marijke Spies, ''1650. Bevochten eendracht'', Sdu Uitgevers, Den Haag, 1999, haadstik &quot;Instrumenten van cultuur&quot;, paragraaf &quot;Het Fries&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/frij005bevo01_01/frij005bevo01_01_0005.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; Utjouwers en kulturele tuskenpersoanen lykas [[Claude Fonteyne]] en letter de histoarikus en dichter [[Simon Abbes Gabbema]] spilen in rol yn dat fermidden.
[[Ofbyld:GysbertJapiksLyts.jpg|thumb|left|180px|[[Gysbert Japiks]] (1603–1666).]]

De wichtichste skriuwer fan it Midfryske tiidrek wie [[Gysbert Japiks]] (1603–1666). Hy brocht de Fryske renêssânse- en barokliteratuer op in literêr nivo dat yn syn tiid troch gjin oare Frysktalige skriuwer berikt waard. Yn 1640 ferskynde by Claude Fonteyne yn Ljouwert anonym syn ''Friessche Tjerne'', in komysk brulloftspetear fan in boer dy't syn lânhear op syn brulloft tasprekt. It wie Gysbert Japiks syn Frysktalige debút en it wurk krige fuortendaliks in soad byfal.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; De populariteit fan it wurk hat der nei alle gedachten ta bydroegen dat Japiks dêrnei it Frysk as syn wichtichste literêre taal keas.

Japiks ûntwikkele it Frysk ta in taal foar in grut ferskaat oan literêre sjenres. Hy skreau leafdes- en gelegenheidsdichten, religieuze poëzij, psalmberimingen, lieten, dialogen, brieven en proaza-oersettings. Syn wurk stie yn ferbining mei de bredere Europeeske literêre kultuer fan de 17e iuw. Hy brûkte klassike en renêssânsistyske dichtfoarmen en ferwurke tagelyk eleminten fan de barok. Dêrneist brûkte hy it Frysk net inkeld foar folksaardige of komyske teksten, mar ek foar religieuze en gelearde ûnderwerpen.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;

Syn wurk luts al by syn libben de belangstelling fan gelearden en skriuwers. De Ingelske taalgelearde [[Franciscus Junius de Jongere|Franciscus Junius]] besocht him yn 1646 yn Boalsert om Frysk fan him te learen en Fryske teksten te bestudearjen. Japiks ûnderhold ek kontakten mei skriuwers, útjouwers en gelearden. [[Simon Abbes Gabbema]] (1628–1688), dy't letter lânshistoarikus fan Fryslân waard, hearde ta syn freonerûnte en korrespondearre mei him yn it Frysk.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;

It grutste part fan Japiks syn oeuvre ferskynde pas nei syn dea. Yn 1668 waard yn Boalsert de ''Friesche Rymlerye'' útjûn. De bondel wie yn trije parten ferdield: wrâldske en leafdespoëzij, petearen en oare teksten, en it religieuze ''Hymmelsch Harp-Luwd'', mei ûnder oare psalmberimingen. De ''Friesche Rymlerye'' liet sjen dat it Frysk brûkt wurde koe foar sawol hege as populêre literêre sjenres.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; Yn 1681 fersoarge Simon Abbes Gabbema in útwreide twadde printinge fan de ''Friesche Rymlerye''. Hy foege ûnder oare brieven en twa proaza-oersettings út it Frânsk ta en skreau gelearde foarwurden by de útjefte. Dêrmei droech er by oan it behâld en de reputaasje fan Japiks syn wurk.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; Gysbert Japiks waard foar lettere generaasjes it wichtichste foarbyld dat it Frysk as folweardige literêre taal brûkt wurde koe. Benammen yn de 18e en 19e iuw soene skriuwers en taalgelearden hieltyd wer op syn wurk weromgrype.

De bloei om it midden fan de 17e iuw late lykwols net ta in trochgeande brede Frysktalige literêre kultuer. Nei Gysbert Japiks bleau de produksje yn it Frysk relatyf beheind. Wol bleau it Frysk brûkt wurde foar ûnder oare gelegenheidsdichten, religieuze teksten, humoristyske literatuer en populêre lektuer. Oan 'e ein fan de 17e iuw binne dêr de wurken fan ûnder oaren [[Titia Brongersma]] en [[Vitus Ringers]] foarbylden fan. Dy ûntwikkeling rint oer yn de 18e-iuwske literatuer fan it [[klassisisme]] en de [[Ferljochting (tiidrek)|Ferljochting]].

==Rasjonalisme en Klassisisme (1700–1800)==
Oan 'e ein fan de 17e en yn de 18e iuw naam it Frysk yn it literêre libben fan Fryslân in beskieden plak yn. Nei de bloeiperioade fan [[Gysbert Japiks]] ûntstie net fuortendaliks in trochgeande en breed organisearre Frysktalige literêre tradysje. It Nederlânsk wie de dominante skriuwtaal, wylst it Frysk benammen brûkt waard foar gelegenheidswurk, religieuze teksten, humoristysk wurk, almanakstikken en poëzij. It [[klassisisme]] joech de Fryske literatuer mar in beheinde ympuls. Dat betsjut lykwols net dat der gjin Frysktalige literatuer mei in grut publyk bestie. Benammen humoristyske en folksaardige teksten koene populêr wurde en waarden soms ferskate kearen werprinte.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;&gt;Ph.H. Breuker, B. Gezelle Meerburg, J. Krol, B. Oldenhof, T. Oppewal, T.J. Steenmeijer-Wielenga, J. Veenbaas, O. Vries, J. van der Weg-Laverman en H. Wind, ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006, haadstik 3: &quot;Literatuur als liefhebberij. Van 1540 tot 1822&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0006.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

In oanrin nei dy ûntwikkeling foarmje twa dichtbondels út 1686. De dichteres [[Titia Brongersma]] (±1655–±1700) publisearre yn dat jier ''De Bron-Swaan, of Mengeldigten'', in meartalige dichtbondel mei foar it grutste part Nederlânske, mar ek Fryske gedichten. Yn itselde jier ferskynde fan de Fryske dûmny [[Vitus Ringers]] (1660–1725) it ''Stichtelijk Sang-Priëel'', in bondel mei benammen Nederlânsktalige religieuze poëzij, mar ek mei Frysk wurk. Ringers besocht dêrmei it Frysk ek foar religieuze poëzij te brûken. Dy publikaasjes litte sjen dat it Frysk nei Gysbert Japiks as skriuwtaal net ferdwûn wie, al bleau de literêre produksje beheind.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;
[[Ofbyld:Friesche rymlery (IA 10007650bsb).pdf|thumb|page=13|180px|''Fryske Rymlerye'' fan [[Jan Althuysen]] (1715–1763). ''Klik op ôfbylding en lês it folsleine pdf-bestân''.]]

In hiel oar soarte literatuer wie ''[[Waatze Gribberts Brulloft]]'', in anonym publisearre humoristysk wurk dat foar it earst yn 1701 yn druk ferskynde. It bestiet út acht komyske dialogen of ''útkomsten'', dêr't it boerelibben yn in rûge en folksaardige foarm yn foarsteld wurdt. Letter die bliken dat it wurk weromgie op Nederdútske kluchten út Westfalen. De tekst slút nau oan by de populêre Fryske almanakliteratuer fan de tiid en is wol taskreaun oan skoalmaster [[Douwe Simonides]], al is it auteurskip net mei wissichheid fêst te stellen.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; De populariteit fan ''Waatze Gribberts Brulloft'' wie opmerklik. Oant 1840 waard it wurk op syn minst sân kear werprinte, wêrmei't it neffens de moderne Fryske literatuerskiednis it populêrste wurk út de Midfryske literatuer wie.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; Noch mear as in iuw nei de earste ferskining waard it oanpriizge as gaadlike lektuer foar mienskiplik fermaak. [[Everwinus Wassenbergh]] besoarge yn 1820 op 'e nij in útjefte mei oantekeningen. De werprintingen fan ''Waatze Gribberts'' en de populariteit fan Fryske almanakstikken litte sjen dat der ek yn in tiid dat it Frysk as formele skriuwtaal in beheinde posysje hie, wol deeglik in lêzerspublyk foar populêre Frysktalige literatuer bestie.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;

Yn de earste helte fan de 18e iuw waard de Fryske literêre tradysje ûnder oaren fuortset troch [[Johannes Hilarides]] (1648–1725) en de famylje Althuysen. In wichtich wurk út dy perioade is de ''Friesche Rymlery'' fan [[Jan Althuysen]] (1715–1763), dy't yn 1755 ferskynde. De bondel bestiet út twa dielen. It earste befettet ûnder oaren gelegenheids-, brullofts- en roupoëzij fan Althuysen en syn heit [[Simen Althuysen]], wylst it twadde diel in Fryske psalmberiming befettet. Jan Althuysen berime dêrfoar de psalmen dy't Gysbert Japiks net oerset hie. De ''Friesche Rymlery'' is fan belang as teken fan de kontinuïteit fan it Frysk as literêre taal en as fuortsetting fan de tradysje fan Gysbert Japiks.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-Midfrysk&quot;&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 3: &quot;It Midfryske tiidrek&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/dyks005lyts01_01_0005.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Yn de twadde helte fan de 18e iuw krige de Frysktalige literatuer stadichoan in breder en libbener karakter. [[Durk Lenige]] (1722–1798) skreau en oersette poëzij yn it Frysk en wie foar safier bekend de earste dy't yn it Frysk de sonnetfoarm brûkte. Syn dochter [[Cynthia Lenige]] (1755–1780) skreau benammen yn it Nederlânsk, mar liet ek inkele Fryske teksten nei. Yn Makkum bestie fan 1773 oant 1777 it dichtgenoatskip ''Konst Voedt 's Menschen Geluk''. De leden skreaune meast yn it Nederlânsk, mar bytiden ek yn it Frysk.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;

In wichtich proazawurk út dy perioade is ''It libben fen Aagtje IJsbrants, of dy Frieske boerinne'' út 1779, dat oan [[Eelke Meinerts]] (1732–1810) taskreaun wurdt. Yn in natuerlike petearfoarm wurdt it libben fan de pronkske, nijsgjirrige en praatgrage boerinne Aagje en har fermidden beskreaun. It wurk hat in moralistysk en didaktysk doel, mar jout troch de talrike petearen tusken boeren, keaplju, dokters, sjirurgyns en dûmnys tagelyk in libben byld fan de Fryske plattelânsmienskip fan de 18e iuw.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-Midfrysk&quot;/&gt; Ek ''It libben fen Aagtje IJsbrants'' fûn in grutter publyk as de beskieden posysje fan it skreaune Frysk yn dy tiid op it earste gesicht ferwachtsje litte soe. Nei de earste printinge fan 1779 folgen trije werprintingen yn 1808, 1827 en 1861.&lt;ref&gt;J.H. Halbertsma, &quot;Petrus Wierdsma, Petrus Brantsma en Eelke Meinderts&quot;, ''De Vrije Fries'', diel 9, 1862, s. 310 e.f. [https://www.dbnl.org/tekst/_vri009186201_01/_vri009186201_01_0015.php Digitale ferzje DBNL]. Halbertsma neamt de earste printinge fan 1779 en de werprintingen fan 1808, 1827 en 1861.&lt;/ref&gt; Dat de twadde printinge al yn 1808 ferskynde, hie neffens in lettere boarne mei de fraach nei it boek te krijen: der waard safolle oer praat en nei frege dat it net mear te krijen wie.&lt;ref&gt;O. Vries, &quot;Eelke Meinerts (1732–1810)&quot;, ''Us Wurk'', 25 (1976), nr. 1. De auteur besprekt de printingen fan 1779, 1808, 1827 en 1861 en de eftergrûn fan de werprintinge fan 1808.&lt;/ref&gt; Mei ''Waatze Gribberts Brulloft'' lit it wurk sjen dat benammen folksaardich, humoristysk en yn petearfoarm skreaun Frysk proaza in duorsum lêzerspublyk fine koe.
[[Ofbyld:EverwinusWassenberghWBvanderKooi.jpg|thumb|left|200px|[[Everwinus Wassenbergh]] (1742–1826).]]

In oare wichtige skriuwer út de [[Ferljochting (tiidrek)|Ferljochting]] wie [[Feike Hiddes van der Ploeg]] (1736–1790), minnistedûmny en ôfkomstich út Frjentsjer. Syn Frysktalige wurk ûnderskiedt him troch humor, irony en libbene dialogen. Yn ''De Burkerij'' (1774) wurdt yn de foarm fan petearen it boerelibben troch de fjouwer seizoenen hinne beskreaun. Folle boartliker wiene syn ferhalen oer de boerinne Mayke Jakkelis, dy't yn Fryske almanakken ferskynden. De figuer waard yn koarte tiid sa populêr dat ûnder har namme de ''Oprecht nieuw Hallumer Almanach'' foar 1779 ferskynde.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; Ek ''De Tankbre Boere Zoon'' (1778), nei in Dútsk foarbyld, en ''It Jonge Lieuws Boosk'' (1780) hearre ta syn bekendere wurk. Dat lêste wie sa populêr dat it al it jier nei syn earste ferskining yn in almanak werprinte waard.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt;

Oan 'e ein fan de 18e iuw waard ek de wittenskiplike belangstelling foar it Frysk wichtiger. In sintrale figuer wie [[Everwinus Wassenbergh]] (1742–1826), heechlearaar oan de [[Universiteit fan Frjentsjer]]. Wassenbergh die ûndersyk nei de Fryske taal en nei it libben en wurk fan Gysbert Japiks. Yn 1774 publisearre er in stúdzje oer Fryske persoansnammen en yn 1793 in op de klassike filology basearre stúdzje nei it wurk fan Gysbert Japiks.&lt;ref name=&quot;Zolang-Midfrysk&quot;/&gt; Dêrmei droech er by oan in mear wittenskiplike bestudearring en wurdearring fan it Frysk.

It belang fan Wassenbergh waard benammen sichtber yn de generaasje nei 1800. Ferskate skriuwers en taalûndersikers út de earste helte fan de 19e iuw hiene by him studearre. Ien fan harren wie [[Ecco Epkema]] (1759–1832), dy't yn 1821 it wurk fan Gysbert Japiks op 'e nij útjoech en yn 1824 in wurdboek op syn wurk publisearre. Wassenbergh en syn learlingen foarmen sa in ferbining tusken de 18e-iuwske belangstelling foar it Frysk en de nije literêre en taalkundige belangstelling dy't yn it begjin fan de 19e iuw ûnder ynfloed fan de [[Romantyk (literatuer)|Romantyk]] ûntstie.

==Romantyk (1800 - 1870)==
[[Ofbyld:Friske winterjounenocht.jpg|right|180px|thumb|[[Winterjûnenocht]].]]
Yn de tiid fan de [[Romantyk (literatuer)|Romantyk]] kaam der yn Fryslân in nije belangstelling foar de eigen taal, skiednis en folkskultuer. Fryske skriuwers en taalgelearden griepen werom op it wurk fan [[Gysbert Japiks]] en op de Fryske taalstúdzje dy't yn de twadde helte fan de 18e iuw ûnder oaren troch professor [[Everwinus Wassenbergh]] stimulearre wie.&lt;ref name=&quot;Zolang-19e&quot;&gt;Ph.H. Breuker, B. Gezelle Meerburg, J. Krol, B. Oldenhof, T. Oppewal, T.J. Steenmeijer-Wielenga, J. Veenbaas, O. Vries, J. van der Weg-Laverman en H. Wind, ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006, haadstik 4: &quot;Meer literatuur voor meer mensen. Van 1822 tot 1915&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0007.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; De Fryske Romantyk stie dêrby sterk ûnder ynfloed fan ûntjouwings yn Dútslân. De romantyske belangstelling foar it ferline, de folkstaal, folkslieten en folksferhalen sloech ek yn Fryslân oan. Dêr kaam de belangstelling foar de midsiuwske Fryske frijheid en it [[Aldfrysk]] by.&lt;ref&gt;Ph.H. Breuker, &quot;Romantiek en Literatuur in Friesland voor 1840&quot;, yn: ''Handelingen van het Nederlands Filologencongres 36'', 1980. [https://www.dbnl.org/tekst/_han005198001_01/_han005198001_01_0029.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Om Wassenbergh hinne ûntstie in rûnte fan skriuwers en taalgelearden dy't letter wol de ''Wassenberghers'' neamd binne. Ta dy iere generaasje wurde ûnder oaren [[Ecco Epkema]], [[Montanus de Haan Hettema]] (1796–1873), [[Jan Dirks Ankringa]] (1793–1860), [[Wopke Jabikssoan de Jong]] (1799–1852), [[Rinse Posthumus]] (1790–1859), [[Albartus Telting]] (1803–1863), [[Jan Cornelis Pieter Salverda]] (1783–1836), [[Rein Baukes Windsma]] (1801–1862) en [[Jacob Roorda]] (1802–1834) rekkene. Hja bestudearren it Frysk, skreaune yn de taal en makken oersettings út oare Europeeske literatueren. Guon skriuwers eksperimintearren mei staveringen dy't Gysbert Japiks of it Aldfrysk as útgongspunt hiene. De belangstelling foar it Aldfrysk en de Fryske skiednis paste yn it romantyske sykjen nei de oarsprong en it eigene fan in folk.&lt;ref name=&quot;Feitsma1986&quot;&gt;A. Feitsma, &quot;De Friese beweging als gangmaker van Friese literatuur in de 19de eeuw&quot;, ''Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Academie voor Nederlandse taal- en letterkunde'', 1986, s. 323–347. [https://www.dbnl.org/tekst/_ver016198601_01/_ver016198601_01_0011.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zolang-19e&quot;/&gt;

In nije faze begûn mei de bruorren [[Joast Halbertsma|Joast]], [[Eeltsje Halbertsma|Eeltsje]] en [[Tsjalling Halbertsma]]. Mei de earste útjefte fan ''[[De Lapekoer fan Gabe Skroar]]'' yn 1822 krige de Nijfryske literatuer in wichtige ympuls.&lt;ref name=&quot;Feitsma1986&quot;/&gt; Benammen Joast en Eeltsje Halbertsma kombinearren de romantyske belangstelling foar folkstaal en folkskultuer mei in tagonklike, folksaardige literatuer. Yn harren wurk kamen humor en satire foar, mar ek leafde, dea, natoer, it Fryske plattelân en de eigen taal en identiteit. De ''Lapekoer'' waard yn de rin fan de 19e iuw ferskate kearen útwreide en hie in grutte ynfloed op lettere Fryske skriuwers.&lt;ref&gt;A. Feitsma, &quot;Keerpunten in de beoefening van het fries, vroeger en nu: tussen tijdgeest en eigen traditie&quot;, ''Forum der Letteren'', 1979. [https://www.dbnl.org/tekst/_for004197901_01/_for004197901_01_0002.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; De Halbertsma's makken dêrmei dúdlik dat it Frysk net allinnich foar taalstúdzje of gelegenheidswurk brûkt wurde koe, mar ek foar in bredere literatuer. De Dútske ynfloed is benammen by Eeltsje Halbertsma dúdlik; yn syn studintetiid yn [[Heidelberch]] kaam er yn 'e kunde mei de Dútske Romantyk en ûnder oaren it wurk fan [[Johann Peter Hebel]].&lt;ref name=&quot;Feitsma1979&quot;&gt;A. Feitsma, &quot;Keerpunten in de beoefening van het fries, vroeger en nu: tussen tijdgeest en eigen traditie&quot;, ''Forum der Letteren'', 1979. [https://www.dbnl.org/tekst/_for004197901_01/_for004197901_01_0002.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Yn de jierren 1840 krige de Fryske Romantyk in sterker nasjonaal-romantysk karakter. [[Tiede Roelofs Dykstra]] (1820–1862), [[Harmen Sytstra]] (1817–1862) en [[Jacobus van Loon]] stiene yn 1844 oan de widze fan it ''[[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse]]''. It Selskip woe it brûken en bestudearjen fan de Fryske taal en literatuer befoarderje en joech de Fryske taalbeweging foar it earst in duorsume organisatoaryske basis. It stimulearre it skriuwen en publisearjen yn it Frysk en joech ûnder oare it jierboek ''Swanneblummen'' út.&lt;ref name=&quot;Zolang-19e&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feitsma1986&quot;/&gt;

Benammen Sytstra joech de Fryske Romantyk in sterk histoarysk en nasjonaal karakter. Hy idealisearre it midsiuwske Fryslân en de [[Fryske Frijheid]] en seach oer de besteande steatsgrinzen hinne nei it [[Fryslân (wengebiet)|gruttere histoaryske Fryslân]]. Yn syn wurk spile it ideaal fan in werberne ''[[Magna Frisia]]'' in wichtige rol. Syn belangstelling foar it Aldfrysk en it Aldgermaanske ferline kaam ek ta utering yn syn taalgebrûk. Sytstra ûntwikkele in sterk argaisearjende, op it Aldfrysk lykjende stavering, dy't bekend waard as de ''Iduna-stavering'', nei it troch him redigearre tydskrift ''Iduna''. Hy brûkte ek âlde Germaanske fersfoarmen, lykas it [[stêfrym]]. Dykstra wie minder produktyf as skriuwer, mar wie as organisator en foarsitter fan it Selskip fan grut belang. Yn syn wurk binne de romantyske belangstelling foar it Fryske folk, de taal en in breder Germaansk kultureel ferbân werom te finen.&lt;ref name=&quot;Zolang-19e&quot;/&gt;

De romantyske belangstelling foar taal en skiednis wie dêrtroch nau ferbûn rekke mei it ûntstean fan de organisearre [[Fryske Beweging]]. It Frysk waard hieltyd mear beskôge as in taal dy't net allinnich yn it deistich libben, mar ek yn literatuer en oare kulturele domeinen in plak hawwe moast. Tagelyk waard it lêzerspublyk stadichoan breder. It Selskip spile dêrby in wichtige rol troch leden oan te moedigjen Frysk wurk te skriuwen en troch literatuer, sang en toaniel te befoarderjen.&lt;ref name=&quot;Feitsma1986&quot;/&gt; De Fryske literatuer fan de earste helte fan de 19e iuw krige dêrby foar in grut part it karakter fan in folksliteratuer, dy't oansleat by de romantyske belangstelling foar it folkslibben en de folkstaal.&lt;ref name=&quot;Feitsma1986&quot;/&gt;

Mei it ferstjerren fan Sytstra en Tiede Dykstra yn 1862 ferdwûnen twa fan de wichtichste fertsjintwurdigers fan de nasjonaal-romantyske generaasje. De Romantyk wie dêrmei lykwols net ynienen foarby. Romantyske motiven bleaune ek yn de twadde helte fan de 19e iuw yn de Fryske literatuer oanwêzich. By skriuwers as [[Gerben Colmjon|Gerben Piters Colmjon]] (1828–1884) en [[Johan Winkler]] (1840–1916) bleau de belangstelling foar de Fryske taal, skiednis en identiteit bestean. Tagelyk kaam mei skriuwers as [[Waling Dykstra]] en [[Tsjibbe Gearts van der Meulen]] in mear folksaardige en realistyske literatuer op, wêrmei't de Fryske literatuer stadichoan in nije faze yngie.&lt;ref name=&quot;Zolang-19e&quot;/&gt;

==Realisme en Naturalisme (1870–1918)==
Yn de twadde helte fan de 19e iuw kaam yn de Fryske literatuer njonken de noch altyd sterke romantyske tradysje mear omtinken foar it deistich libben en de eigentiidske maatskippij. Skriuwers beskreaune it Fryske doarps- en boerelibben, sosjale ferhâldingen en de gewoanten fan de befolking yn in mear realistyske styl. Dy ûntwikkeling begûn al foar 1870 en rûn foar in part lykop mei de lettere Romantyk. Benammen [[Waling Dykstra]] (1821–1914) en [[Tsjibbe Gearts van der Meulen]] (1824–1906) spilen in wichtige rol yn de ûntwikkeling fan in brede Frysktalige folksliteratuer.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 4: &quot;It Nijfryske tiidrek: de 19de ieu&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/dyks005lyts01_01_0006.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Portret fan Waling Dijkstra, 1871 ca. archiefnr 1990.jpg|thumb|180px|right|[[Waling Dykstra]] (1821–1914), ien fan de wichtichste Fryske folksskriuwers fan de 19e iuw.]]

[[Waling Dykstra]] (1821-1914) wie ien fan de produktyfste en ynfloedrykste Fryske skriuwers fan de 19e iuw. Hy debutearre yn 1848 mei ''Doaitse mei de Noardske balke'' en wie dêrnei mear as sechstich jier aktyf as skriuwer, dichter, toanielskriuwer, sjoernalist, samler en taalbefoarderer. Yn syn wurk lei er it deistich libben yn Fryslân fêst: boeren, arbeiders, keaplju en doarpsfigueren, mar ek feesten, sporten, beroppen, gewoanten en folksferhalen. Syn krekte en noftere beskriuwingswize is wol omskreaun as it &quot;fotografearjen&quot; fan it Fryske libben mei wurden.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt;

Dykstra kombinearre dy werklikheidsbeskriuwing mei humor en in sterk moralistysk elemint. Literatuer moast foar him net allinnich fermeitsje, mar ek bydrage oan de ûntwikkeling fan de lêzer. Syn wurk hie in grut berik. Hy wie ûnder oare redakteur fan ''De Bye-Koer'' (1849–1895), ''De Fryske Húsfrjeon'' (1851–1869) en ''Sljucht en Rjucht'' (1897–1914). Mei syn lieteboeken, berneboeken, ferhalen en toanielstikken droech er by oan it ûntstean fan in breder Frysk lêzerspublyk en oan de ûntwikkeling fan in algemien brûkbere Fryske skriuwtaal.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt;

Ta syn bekendste proazawurken heart ''[[De sulveren rinkelbel]]'' út 1856, in lang ferhaal mei trekken fan de histoaryske roman, dat in byld jout fan it Fryske maatskiplike libben. Ek ''De Frîske Thîl Ulespegel'' (1860) heart ta syn gruttere proazawurken. Yn syn koartere ferhalen kaam syn realistyske beskriuwingskeunst faak noch sterker ta utering. Dêrnjonken wie Dykstra wichtich foar it Fryske toaniel. Syn ''In útfanhûzer by de bakker'' (1860) waard ferskate kearen werprinte en wie ien fan syn populêrste stikken.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt; Fan 1860 oant 1885 reizge er mei oare Fryske skriuwers troch de provinsje mei it [[Winterjûnenocht]], dêr't foardracht, sang, humor en toaniel kombinearre waarden. Dat droech sterk by oan de popularisearring fan de Frysktalige literatuer.

[[Tsjibbe Gearts van der Meulen]] (1824-1906) wie mei Dykstra ien fan de wichtichste folksskriuwers fan de perioade. Ek hy wie aktyf mei it Winterjûnenocht en it Fryske toaniel. Syn wurk wie lykwols sterker romantysk en persoanlik fan karakter. Yn syn oeuvre steane sentimintele en romantyske poëzij njonken humoristyske, realistyske en maatskippijkrityske teksten. Dykstra en Van der Meulen makken de Frysktalige literatuer tagonklik foar in breed publyk en joegen yn harren wurk in grutte hoemannichte ynformaasje oer it 19e-iuwske Fryske folkslibben troch.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt;

Om 1880 hinne ûntstie in nije beweging dy't him ôfsette tsjin sawol de moralistyske folksskriuwerij as it sentimintele romantyske toaniel. In sintrale figuer wie [[Oebele Stellingwerf]] (1848–1897), redakteur fan it ''Friesch Volksblad''. Hy brocht maatskiplike fraachstikken yn it Frysktalige proaza en toaniel en besocht personaazjes en konflikten mear út it werklike libben wei te skilderjen. Syn toanielstik ''Giet it sa?'' (1881), mei it motto &quot;Ut it libben, nei it libben, foar it libben&quot;, jildt as in wichtich foarbyld fan dy realistyske fernijing.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt; Stellingwerf brûkte it Frysk ek yn de sjoernalistyk om oer earmoede, sosjale ûngelikensens en oare maatskiplike fraachstikken te skriuwen.
[[Ofbyld:Pieter Jelles Troelstra, 1909, Foto Helena Goude IISG BG A1469.jpg|thumb|left|180px|[[Piter Jelles Troelstra]] yn 1909.]]

By dy fernijing sleaten ûnder oaren [[Geertruida Christina Jentink]] (1852–1918), [[Japik Hepkema]] (1845–1919) en [[Pieter Jelles Troelstra|Piter Jelles Troelstra]] (1860–1930) oan. Troelstra debutearre as jonge dichter en skriuwer en ûntjoech him yn de jierren 1880 ta ien fan de wichtichste figueren fan in nije generaasje. Literêr heart er lykwols net sûnder mear ta it realisme. Yn syn poëzij spilen gefoel, leafde, it Fryske ferline, de natoer en it ideaal fan de ferheffing fan folk en taal in grutte rol. Dêrom wurdt syn wurk ek wol as in nije of lette foarm fan de Romantyk beskôge.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt;

Troelstra wie belutsen by de yn 1880 (of 1881) oprjochte ''Keamer Gysbert Japiks'' (toanielselskip) en letter by it tydskrift ''For Hûs en Hiem'' (1888–1890). Yn syn literêre wurk waard de persoanlike lyryk ferbûn mei in tanimmende belangstelling foar sosjale en politike fraachstikken. Yn ''In nije tiid'' (1890) krigen ferset tsjin earmoede en maatskiplike ûnderdrukking in prominint plak. Om 1890 hinne kaam syn literêre wurk foar in grut part op de eftergrûn troch syn politike aktiviteiten, al skreau er letter noch Frysk wurk. Syn poëzij waard yn 1909 sammele yn ''Rispinge''.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt;

Njonken de mear fernijende skriuwers bleau yn de lêste desennia fan de 19e iuw in brede tradysje fan folksaardige literatuer bestean. Skriuwers as [[Hjerre Gjerrits van der Veen]] (1816–1887), [[Lucius Columba Murray Bakker]] (1822–1911), [[Gerben Postma]] (1847–1925), [[Lútzen Harmens Wagenaar]] (1855–1910), [[Tsjalling Eeltsjes Halbertsma]] (1848–1912), [[Cornelis Wielsma]] (1845–1922) en [[Sikke Sibes Koldyk]] (1861–1927) skreaune poëzij, proaza en toaniel. De ferskillende literêre rjochtingen bestiene dêrby neistinoar: romantyk, folksskriuwerij, realisme, moralisme en maatskiplike krityk binne yn it wurk út dit tiidrek net altyd skerp faninoar te skieden.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof-19e&quot;/&gt;

In folle dúdliker oansluting by in ynternasjonale literêre streaming is te sjen by [[Sake Kornelis Feitsma]] (1850–1918). Feitsma wie skoalmaster en skreau yn syn iere perioade noch foar in grut part yn de tradysje fan de 19e-iuwske folksskriuwerij. Om 1893 hinne feroare syn proaza lykwols sterk ûnder ynfloed fan it [[Naturalisme (literatuer)|naturalisme]]. Hy rjochte him op earmoede, alkoholisme, geweld, minne wenomstannichheden en it libben fan minsken oan de ûnderkant fan de maatskippij.&lt;ref name=&quot;FeitsmaKlassiken&quot;&gt;Trinus Riemersma, &quot;Oer skriuwer, boek en útjeften&quot;, yn: S.K. Feitsma, ''Ut 'e ûnderste lagen'', Koperative Utjowerij, Boalsert, 1999. [https://www.dbnl.org/tekst/feit009uteu01_01/feit009uteu01_01_0007.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Feitsma makke sels dúdlik dat hy bewust in oare wei ynsloech. Yn de ynlieding fan ''Ut 'e modder fan 'e maatskippij'' út 1893 skreau er dat yn syn ferhalen de &quot;neakene wêzenlikheid (it realisme)&quot; op de foargrûn stean moast.&lt;ref&gt;S.K. Feitsma, &quot;Ut 'e modder fan 'e maatskippij. Algemien ynliedend wurd&quot;, ''Forjit my net'', 1893; werprinte yn ''Ut 'e ûnderste lagen'', Koperative Utjowerij, Boalsert, 1999. [https://www.dbnl.org/tekst/feit009uteu01_01/feit009uteu01_01_0001.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; Yn syn naturalistyske ferhalen wurde de personaazjes sterk bepaald troch harren sosjale omstannichheden, earmoede, opfieding en erflikheid. Dêrmei slút Feitsma oan by it Europeeske naturalisme, dat benammen mei de Frânske skriuwer [[Émile Zola]] ferbûn wurdt.&lt;ref name=&quot;FeitsmaKlassiken&quot;/&gt;

De seis naturalistyske ferhalen fan Feitsma ferskynden oarspronklik tusken 1893 en 1908 yn it tydskrift ''Forjit my net''. Dêrta hearre ûnder oare ''Ut 'e modder fan 'e maatskippij'', ''Ut it Ryk fan de Earmoed'', ''It twadde wiif'', ''Troud wiveleed en bernelot'' en ''In ferskoveling''. De ferhalen waarden yn 1991 foar it earst byinoar brocht ûnder de titel ''Ut 'e ûnderste lagen''; yn 1999 ferskynde in nije útjefte yn de rige ''Fryske Klassiken''.&lt;ref&gt;S.K. Feitsma, ''Ut 'e ûnderste lagen'', Koperative Utjowerij, Boalsert, 1999, &quot;Utjeften&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/feit009uteu01_01/feit009uteu01_01_0009.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; Mei dat wurk krige it naturalisme in dúdlik, mar relatyf koart en isolearre plak yn de Fryske literatuer.

Om de iuwwiksel hinne bestiene sadwaande ferskillende literêre tradysjes neistinoar. De folksskriuwerij fan de 19e iuw bleau populêr, wylst realisme, sosjale krityk en by Feitsma it naturalisme nije ûnderwerpen en fertelwizen brochten. Tagelyk bleau ek de romantyske tradysje bestean. Yn de earste desennia fan de 20e iuw ûntstie ûnder in jongere generaasje hieltyd mear ûnfrede mei de besteande Fryske literatuer. Dy ûntwikkeling soe yn 1915 mei de oprjochting fan de [[Jongfryske Mienskip]] ûnder lieding fan [[Douwe Kalma]] ta in nije literêre perioade liede.

==Jongfryske Mienskip en tuskenoarlochske literatuer (1915–1940)==
[[Ofbyld:Douwe Kalma, tritiger jierren..jpg|thumb|right|180px|[[Douwe Kalma]], de wichtichste driuwende krêft efter de [[Jongfryske Mienskip]].]]

It jier [[1915]] wurdt gauris as in kearpunt yn de moderne Fryske literatuer beskôge. In nije generaasje skriuwers woe ôf fan wat sy seach as de provinsjale en benammen folksaardige oriïntaasje fan in grut part fan de 19e-iuwske Fryske literatuer. Literatuer moast net allinnich yn tsjinst stean fan taal en folk, mar ek as selsstannige keunst beoefene wurde. De wichtichste fertsjintwurdiger fan dy fernijing wie [[Douwe Kalma]] (1896–1953), dy't yn 1915 de [[Jongfryske Mienskip]] oprjochte.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 5: &quot;It Nijfryske tiidrek: de 20ste ieu&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/ Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

===De Jongfryske Mienskip===
De Jongfryske Mienskip woe de Fryske taal en kultuer fernije en tagelyk de Fryske literatuer op in heger artistyk nivo bringe. Kalma formulearre syn ideaal yn it biedwurd ''Fryslân en de wrâld'': de Fryske kultuer moast him net ôfslute, mar him krekt ûntwikkelje yn kontakt mei oare Europeeske literatueren. De Jongfriezen leine mear klam op it yndividu, gefoel, skientme en persoanlike keunst as de âldere Fryske folksskriuwers. Yn de poëzij binne dêrby ûnder oare ynfloeden fan de Romantyk, it ympresjonisme en de Ingelske literatuer werom te finen.&lt;ref name=&quot;PiebengaJong&quot;&gt;Jan Tjittes Piebenga, ''Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse'', 2e printinge, 1957, haadstik XIII: &quot;De Jongfryske tiid&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/pieb002koar01_01/pieb002koar01_01_0014.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

De beweging wist yn koarte tiid in grutte groep jonge Friezen oan him te binen. Om 1920 hinne hie de Jongfryske Mienskip sa likernôch 700 leden. De organisaasje wie net allinnich literêr aktyf, mar ûntjoech him ta in bredere kulturele en nasjonale beweging. It literêre tydskrift ''Frisia'', dat fan 1917 ôf ferskynde, waard in wichtich poadium foar de Jongfryske skriuwers. Njonken Kalma wiene ûnder oaren [[Rintsje Piter Sybesma]], [[Marten Baersma]], [[Anne Jousma]] en [[Eeltsje Boates Folkertsma]] mei de fernijingsbeweging ferbûn.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

Kalma sels wie dichter, toanielskriuwer, kritikus, literatuerhistoarikus en oersetter. Syn poëzij waard sterk karakterisearre troch persoanlike gefoelens, natoerbylden en in heechstilearre taalgebrûk. Syn taal en stavering waarden lykwols ek bekritisearre om't se troch guon tiidgenoaten as keunstmjittich en te fier fan de sprutsen folkstaal ôf beskôge waarden. Syn dichterlik wurk waard letter byinoar brocht yn de ''Samle fersen'' (1996).

In wichtich ûnderdiel fan Kalma syn ideaal wie it iepenstellen fan de Fryske literatuer foar de wrâldliteratuer. Hy sette ûnder oaren wurk oer fan [[Percy Bysshe Shelley]] en oare Ingelske dichters. Syn grutste oersetprojekt wie it wurk fan [[William Shakespeare]]. Kalma wurke desennia oan Fryske oersettings fan Shakespeare syn toanielstikken; ûnder oare ''Macbeth'' ferskynde yn 1932. Nei syn dea waarden syn Shakespeare-oersettings fierder útjûn. Uteinlik waard it folsleine dramatyske wurk fan Shakespeare yn syn Fryske oersetting publisearre.&lt;ref name=&quot;PiebengaJong&quot;/&gt;

De Jongfryske fernijing late ek ta konflikten mei fertsjintwurdigers fan de âldere Fryske beweging. Benammen tusken Kalma en de skriuwer en sjoernalist [[Jan Jelles Hof]] (1872–1958) ûntstie in fûle polemyk. Hof wie ferbûn mei it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Ald Selskip]] en hie beswier tsjin ferskate ideeën en taalfernijings fan Kalma. De striid tusken beide mannen stie foar in breder ferskil yn opfetting oer de ûntwikkeling fan it Frysk en de Fryske literatuer. De Jongfriezen woene in nije artistike en kulturele koers farre, wylst Hof en oaren sterker oansleaten by de besteande taal- en folkstradysje.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

De Jongfryske Mienskip ferlear yn de jierren tweintich stadichoan syn posysje as ienriedige beweging. Persoanlike en ideologyske ferskillen en konflikten mei Kalma spilen dêrby in rol. De fernijing fan 1915 hie lykwols bliuwende gefolgen. De opfetting dat Fryske literatuer op eigen artistike wearde beoardiele wurde moast en diel útmeitsje koe fan de Europeeske literatuer waard dêrnei folle gewoaner.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

===Poëzij yn it ynterbellum===
De fernijing fan de poëzij beheinde him net ta de Jongfryske Mienskip. [[Obe Postma]] (1868–1963), dy't al foar 1915 publisearre, ûntwikkele him yn it ynterbellum ta ien fan de wichtichste Fryske dichters. Yn syn poëzij ferbûn er waarnimmingen fan it Fryske lânskip en it deistich libben mei oantinkens, skiednis en filosofyske besinning. Syn bondel ''De ljochte ierde'' ferskynde yn 1929.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

Ek dichters as [[Rixt]] (pseudonym fan Hendrika Akke van Dorssen), [[Rintsje Piter Sybesma]], [[Fedde Schurer]], [[Douwe Tamminga|Douwe Annes Tamminga]] en [[Douwe Kiestra]] droegen yn de jierren tweintich en tritich by oan de fierdere ûntwikkeling fan de Fryske poëzij. Dêrby bestie gjin ienheid fan styl: romantyske, ympresjonistyske, religieuze en mear moderne foarmen bestiene neistinoar. De Fryske poëzij waard dêrmei tematysk en stilistysk breder as yn de 19e iuw.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

===De ûntwikkeling fan de Fryske roman===
[[Ofbyld:Simke Kloosterman.jpg|thumb|180px|right|[[Simke Kloosterman]], skriuwster fan ''De Hoara's fan Hastings''.]]

Yn deselde perioade makke ek it Fryske proaza in sterke ûntwikkeling troch. De roman krige foar it earst in fêst plak yn de Fryske literatuer. In wichtich kearpunt wie ''De Hoara's fan Hastings'' fan [[Simke Kloosterman]] (1876–1938), dy't yn 1921 ferskynde.&lt;ref&gt;Simke Kloosterman, ''De Hoara's fan Hastings'', 1921. [https://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=kloo006hoar02 DBNL].&lt;/ref&gt; De roman beskriuwt oer ferskate generaasjes it libben fan in Fryske boerefamylje en kombinearret famyljeskiednis en boerelibben mei in sterk romantyske styl. Kloosterman wurdt dêrom net ta it realisme of de eigentlike Jongfryske skoalle rekkene, mar har romans foarmen wol in wichtige stap yn de ûntwikkeling fan it Fryske literêre proaza.

Yn 1927 ferskynde Kloosterman har twadde grutte roman, ''It jubeljier'', dy't spilet tsjin de eftergrûn fan it Fryske plattelân. Dêrnjonken skreau se ferhalen, mearkes en poëzij. Sawol ''De Hoara's fan Hastings'' as ''It jubeljier'' waarden letter op 'e nij útjûn; ''It jubeljier'' ferskynde yn 1994 yn de rige ''Fryske Klassiken''.&lt;ref&gt;DBNL, &quot;Simke Kloosterman&quot;. [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=kloo006 Biografy en bibliografy].&lt;/ref&gt;

In oare wichtige romanskriuwer wie [[Reinder Brolsma]] (1882–1953). Yn syn romans en ferhalen stiet faak it libben fan boeren, arbeiders en lytse middenstanners sintraal. Hy joech in realistysk en psychologysk byld fan it Fryske plattelân en fan de feroarings dy't de tradisjonele plattelânsmienskip ûndergie. Ta syn bekendste wurken hearre de romans dy't letter as de ''Heechhôf''-trilogy bekend waarden en ''Grûn en minsken''. Brolsma ûntwikkele him ta ien fan de wichtichste Fryske proazaskriuwers fan de earste helte fan de 20e iuw.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

Yn de jierren tritich kaam in nije generaasje proazaskriuwers nei foaren. [[Ulbe van Houten]] (1904–1974) debutearre yn 1938 mei de roman ''De sûnde fan Haitze Holwerda''. Syn proaza waard karakterisearre troch in sobere fertelstyl en psychologyske belangstelling. Syn ferhalebondel ''De rook fan it lân'' ferskynde yn 1943 en heart dêrom formeel ta de oarlochsperioade.

[[Nyckle Haisma]] (1907–1943) brocht in hiel oar ûnderwerp yn de Fryske literatuer. Hy wurke in tal jierren as ûnderwizer yn Nederlânsk-Ynje en ferwurke syn ûnderfiningen yn romans en ferhalen. Syn ''Peke Donia, de koloniaal'' ferskynde yn twa dielen, ''Paed oer 't hiem'' (1934) en ''Paed nei eigen hoarnleger'' (1936). Dêrmei waard de Fryske roman ek geografysk losser fan Fryslân sels en waard de koloniale wrâld fan Nederlânsk-Ynje ûnderdiel fan de Frysktalige literatuer.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

Ek [[Douwe Kiestra]] (1899–1970) ûntwikkele him as dichter en proazaskriuwer. Syn roman ''De froulju fan de fetweider'' ferskynde yn 1939.&lt;ref&gt;Douwe H. Kiestra, ''De froulju fan de fetweider'', 1939. Sjoch: [https://www.dbnl.org/titels/titels_fries.php DBNL, kolleksje Fryslân].&lt;/ref&gt; It boek heart ta de romans dêr't it boerelibben en de spanningen binnen de plattelânsmienskip in wichtige rol yn spylje. Foar dy romans wurdt wol de oantsjutting ''boereroman'' brûkt, om't it boerebedriuw, de grûn, famyljeferhâldingen en de feroaring fan de plattelânsmienskip faak sintraal steane. De Fryske roman fan it ynterbellum wie lykwols breder as dat begryp suggerearret. By Kloosterman spilet de romantyske ferbylding in grutte rol, Brolsma skreau realistysk en psychologysk proaza, en Haisma ferpleatste in part fan syn wurk nei Nederlânsk-Ynje. It ynterbellum betsjutte dêrom benammen de trochbraak fan de roman as folweardich sjenre yn de Fryske literatuer.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

[[Abe Brouwer]] (1901–1985) heart ek by de generaasje dy't yn dizze jierren as skriuwer aktyf waard, mar syn bekendste roman ''[[De Gouden Swipe (roman)|De Gouden Swipe]]'' ferskynde pas yn 1941 en falt dêrom bûten dizze perioade. It boek waard letter ien fan de bekendste Fryske romans en waard yn 1996 troch [[Steven de Jong]] ferfilme.

===In folwoeksener literêr bestel===
Yn de jierren tusken 1915 en 1940 waard de Fryske literatuer stadichoan breder en mear selsstannich. Njonken de âldere folksliteratuer kamen in mear persoanlike poëzij, literêre krityk, de moderne roman en nije foarmen fan toaniel en essayistyk. Tydskriften en literêre organisaasjes waarden wichtiger as poadium foar debat en fernijing. Tagelyk waard troch oersettingen, benammen troch Kalma, de ferbining mei de Europeeske literatuer fersterke.

De Jongfryske Mienskip wie dêrby in wichtich kearpunt, mar net alle wichtige skriuwers fan it ynterbellum hearden ta de Jongfryske beweging. Kloosterman, Postma en Brolsma folgen foar in grut part in eigen literêre wei. Krekt it neistinoar bestean fan dy ferskillende rjochtingen makke dat de Fryske literatuer yn it ynterbellum in grutter ferskaat oan sjenres, stilen en ûnderwerpen krige.&lt;ref name=&quot;DykstraOldenhof20&quot;/&gt;

==Twadde Wrâldkriich (1940–1945)==
De [[Twadde Wrâldkriich]] en de Dútske besetting fan Fryslân hiene grutte gefolgen foar it Fryske literêre libben. Oan de iene kant naam yn de oarlochsjierren de belangstelling foar Frysktalige boeken sterk ta, oan de oare kant waard publisearjen hieltyd mear beheind troch papierskaarste, sensuer en de kultuerpolityk fan de besetter. Fryske skriuwers waarden dêrby foar de kar steld oft en ûnder hokker betingsten se noch publisearje woene.&lt;ref name=&quot;Zolang1940&quot;&gt;Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006, haadstik 5: &quot;In de vaart der volkeren. Van 1915 tot en met 1945&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0008.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

===Literatuer ûnder de besetting===
Yn de earste oarlochsjierren koe it Fryske literêre libben foar in part trochgean. Skriuwers koene earst noch publisearje sûnder oansletten te wêzen by de troch de Dútske besetter ynstelde [[Nederlandsche Kultuurkamer]]. De ferplichte oansluting waard op 25 novimber 1941 oankundige en gie op 22 jannewaris 1942 yn. Wa't dêrnei legaal as skriuwer publisearje woe, moast him yn prinsipe by de Kultuerkeamer oanslute.&lt;ref name=&quot;Zolang1940&quot;/&gt;
[[Ofbyld:Portret fan Rintsje Pieter Sybesma op âldere leeftyd, 1974 ca. signatuur Sybesma, Rintje Pieter F-0004.jpg|thumb|right|180px|[[R.P. Sybesma|Rintsje Piter Sybesma]] (1894–1975).]]

De Fryske skriuwers reagearren dêr ferskillend op. Guon sleaten har by de Kultuerkeamer oan, wylst oaren wegeren en dêrtroch net mear op de gewoane wize publisearje koene. Der wiene ek Fryske skriuwers dy't har yn mear of mindere mjitte mei de Dútske besetter of it nasjonaalsosjalisme identifisearren. Ta dy groep hearden ûnder oaren [[Rintsje Piter Sybesma]] en [[Douwe Kiestra]]. Yn it tydskrift ''It Fryske Folk'', it orgaan fan de Fryske Rie, ferskynde yn de oarlochsjierren Frysktalich literêr wurk fan skriuwers dy't in pro-Dútske hâlding oannommen hiene, ûnder oaren Sybesma en Kiestra.&lt;ref name=&quot;Zolang1940&quot;/&gt;

Dy politike skieding rûn lykwols net ienfâldich lykop mei de besteande ferdielingen binnen de Fryske beweging. Sybesma hie oan it begjin fan de besetting mei [[Eeltsje Boates Folkertsma]] en dûmny J.J. Kalma in liedende rol yn de Fryske beweging, mar troch syn pro-Dútske koers kaam it yn 1941 ta in brek. Folkertsma en J.J. Kalma setten harren wurk sûnder him fuort.&lt;ref name=&quot;Zolang1940&quot;/&gt;

Nettsjinsteande de beheiningen ferskynden yn de earste besettingsjierren noch ferskate wichtige literêre publikaasjes. [[Ype Poortinga]] (1910–1985) publisearre yn 1941 de dichtbondel ''Sinneblink''. [[Douwe Tamminga|Douwe Annes Tamminga]] (1909–2002) brocht yn 1942 ''Balladen en lieten'' út, in bondel dêr't er mei syn strakke foarmbehearsking en syn belangstelling foar de ballade in eigen plak yn de Fryske poëzij mei ynnaam.&lt;ref&gt;D.A. Tamminga, ''Balladen en lieten'', De Fryske Bibleteek nû. 60, J. Kamminga, Dokkum, 1942. Sjoch ek: Fryske Akademy, ''Mededelingen van de Documentatiedienst''. [https://www.dbnl.org/tekst/_med003mede01_01/_med003mede01_01_0730.php DBNL].&lt;/ref&gt;

[[Fedde Schurer]] (1898–1968) wie yn de oarloch sawol literêr as yn it ferset aktyf. Hy skreau fersetspoëzij en sette syn literêre wurk troch. Yn 1943 ferskynde syn blomlêzing ''Fiif en tweintich Fryske dichters'', dêr't hy Fryske poëzij mei ûnder de oandacht fan in breder publyk brocht. Yn de oarlochsjierren wurke er fierder oan syn bibelsk drama ''Simson'' en oan syn Fryske psalmberiming.&lt;ref&gt;G. Stuiveling, &quot;Fedde Schurer&quot;, ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'', 1974. [https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003197401_01/_jaa003197401_01_0016.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

===De Fryske Bibel===
Ien fan de wichtichste Frysktalige publikaasjes fan de besettingsjierren wie de earste folsleine [[Bibel|Fryske Bibel]]. De oersetting wie foar in grut part it wurk fan [[Geart Aeilco Wumkes]], mei [[Eeltsje Boates Folkertsma]] as taalkundich riejouwer en einredakteur. Wumkes hie syn oersetting fan it Alde Testamint al yn 1934 foltôge, mar de tarieding en revyzje fan de folsleine Bibel namen noch jierren yn beslach.&lt;ref name=&quot;SchaafBibel&quot;&gt;Sjoerd van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', Ljouwert, 1977, haadstik &quot;Bisetting en bifrijing&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/scha005skie01_01/scha005skie01_01_0027.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

De Bibel waard útjûn troch it [[Nederlânsk Bibelgenoatskip]] en printe troch de firma A. Jongbloed yn Ljouwert. Op 29 septimber 1943 waard de nije oersetting presintearre op in grutte Fryske Bibeldei yn de Grutte Tsjerke yn Ljouwert. De belangstelling wie sa grut dat ek de Westertsjerke iepene wurde moast om alle besikers plak te jaan.&lt;ref name=&quot;SchaafBibel&quot;/&gt; De útjefte wie net allinnich religieus fan betsjutting, mar ek wichtich foar de posysje fan it Frysk as skriuwtaal. Foar it earst wie de hiele Bibel yn it Frysk beskikber.

===Tydskriften en yllegale literatuer===
De besetting makke it frije literêre debat hieltyd dreger. Ferskate Fryske tydskriften koene net mear op de âlde wize ferskine. Dêrtroch waard benammen foar de jongere generaasje skriuwers it tal plakken dêr't nij literêr wurk publisearre wurde koe sterk beheind. Tagelyk ûntstienen yllegale en semy-yllegale foarmen fan publisearjen.
[[Ofbyld:Douwe Annes Tamminga mei sigaar yn 'e hân, oan it wurd nei de kofje yn it FLMD, 1980 ca. signatuur Tamminga, Douwe Annes F-0047.jpg|thumb|right|180px|[[Douwe Tamminga|Douwe Annes Tamminga]] (1909–2002), dy't yn 1942 de bondel ''Balladen en Lieten'' publisearre.]]

In bysûnder foarbyld wie ''[[De Rattelwacht]]'', in yllegaal Frysk literêr tydskrift dat ûnder lieding fan Fedde Schurer gearstald waard. Oan it blêd wurken ûnder oaren [[Douwe Tamminga]], [[Anne Wadman]] en [[Sjoerd Spanninga]] mei. Der ferskynde mar ien nûmer. De skriuwers dy't by ''De Rattelwacht'' belutsen wiene, soene nei de befrijing in wichtige rol spylje yn de fernijing fan de Fryske literatuer.&lt;ref&gt;Sjoerd van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;De ein fan de mythe&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/scha005skie01_01/scha005skie01_01_0028.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Yn de lêste oarlochsjierren waard ek oare Fryske yllegale parse ferspraat. Sa ferskynde yn febrewaris 1945 it earste nûmer fan ''De Stiennen Man'' en waard yn 1944 it fersetsblêd ''Fryslân Oerein'' útjûn.&lt;ref&gt;Sjoerd van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;De ein fan de mythe&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/scha005skie01_01/scha005skie01_01_0028.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt; Literatuer en de Fryske beweging kamen sa yn de lêste faze fan de besetting ek yn kontakt mei it organisearre ferset.

===Oergong nei de nei-oarlochske literatuer===
De oarloch ûnderbruts de ûntwikkeling dy't ûnder in nije generaasje Fryske skriuwers yn de jierren tritich begûn wie, mar makke der gjin ein oan. Krekt yn de besettingsjierren ûntstienen kontakten tusken skriuwers dy't nei 1945 it Fryske literêre libben sterk bepale soene. Fedde Schurer, Douwe Tamminga, Anne Wadman en Sjoerd Spanninga waarden wichtige fertsjintwurdigers fan de nei-oarlochske fernijing.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;&gt;Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', haadstik 6: &quot;De binding verbroken. Van 1945 tot eind jaren zestig&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0009.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Ek yn it wurk sels waard de oarloch sichtber. Schurer skreau fersetspoëzij en Ype Poortinga skreau oan de ein fan de oarloch it fers ''Foech soldate-oproer'' (1945), dat mei syn hurde en moderne toan ôfwykt fan syn eardere poëzij.&lt;ref&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 5: &quot;It Nijfryske tiidrek: de 20ste ieu&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/dyks005lyts01_01_0007.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Fuort nei de befrijing kaam it literêre libben wer op gong. De ûnder de oarloch ûntstiene plannen foar in nij literêr tydskrift laten yn 1946 ta de oprjochting fan ''[[De Tsjerne]]''. Dêrmei begûn in nije faze, wêryn't de Fryske literatuer him sterker as selsstannige literatuer ûntjaan soe en de generaasje dy't yn en koart foar de oarloch nei foaren kommen wie in sintrale posysje krige.

==De bining ferbrutsen (1945–1970)==
Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] feroare it Fryske literêre libben sterk. De oarloch foarme gjin folsleine brek mei de perioade dêrfoar: ûntwikkelings dy't al foar 1940 begûn wiene, lykas de groeiende selsstannigens fan de literatuer en it ûntstean fan in profesjoneler literêr bestel, setten nei de befrijing troch. Tagelyk kaam der in nije generaasje skriuwers nei foaren, waarden literêre tydskriften wichtiger en ûntstiene nije sjenres, ûnderwerpen en fertelfoarmen.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

===Literatuer en Fryske Beweging===
[[Ofbyld:Portretfoto fan Fedde Schurer mei de piip oan, 1963 ca. signatuur Schurer, Fedde-mo-F-0059.jpg|thumb|left|180px|[[Fedde Schurer]] (1898-1968) omtrint 1963..]]
In wichtich symboalysk begjinpunt wie de oprjochting fan it literêre tydskrift ''[[De Tsjerne (tydskrift)|De Tsjerne]]'' yn 1946. Yn it earste nûmer publisearre haadredakteur [[Fedde Schurer]] (1898–1968) it artikel ''De bining forbritsen''. Hy stelde dêryn dat de Fryske skriuwer syn tradisjonele taak as strider foar de Fryske Beweging foar in grut part folbrocht hie. De literatuer moast mear op eigen artistike grûnen beoardiele wurde, wylst de taalbeweging har op oare terreinen fierder ûntwikkelje moast.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Dat betsjutte lykwols net dat Fryske skriuwers har nei 1945 net mear mei de Fryske taalbeweging dwaande holden. De skieding wie benammen in literêr ideaal. Yn de praktyk bleaune skriuwers as Schurer, [[Douwe Tamminga|Douwe Annes Tamminga]] en [[Anne Wadman]] har ek mei de posysje fan it Frysk bemuoien. Schurer wie dêr it dúdlikste foarbyld fan: hy wie tagelyk dichter, sjoernalist, politikus en taalaktivist.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Dat waard sichtber by [[Kneppelfreed]] op 16 novimber 1951. De direkte oanlieding wie in rjochtsaak oer it brûken fan it Frysk yn de rjochtseal. Schurer hie yn de ''Heerenveense Koerier'' krityk levere op it optreden fan de rjochter en moast him dêrnei sels foar de rjochter ferantwurdzje. By de rjochtbank yn Ljouwert kaam it ta in konfrontaasje tusken demonstranten en de plysje. Kneppelfreed krige lanlik omtinken en waard in wichtich momint yn de Fryske taalemansipaasje. De ûntwikkelings dy't dêrop folgen droegen ûnder oare by oan in sterkere formele posysje fan it Frysk yn ûnderwiis en rjochtspraak. De skynbere tsjinstelling tusken Schurer syn ''De bining forbritsen'' en syn eigen rol as taalstrider lit de kompleksiteit fan de perioade sjen. De literatuer makke him as keunstfoarm mear los fan de Fryske Beweging, mar de persoanlike en ynstitúsjonele bannen tusken skriuwers en taalbeweging bleaune bestean.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;
[[Ofbyld:ObePostma.jpg|right|thumb|180px|[[Obe Postma]] (1868–1963), de earste winner fan de [[Gysbert Japicxpriis]] yn 1947.]]

It febrekken fan 'de ferbining' wie lykwols net nij. [[Obe Postma]] (1868–1963) hie al earder in oare posysje ynnommen. Hy stie relatyf fier fan organisearre literêre en politike bewegingen ôf en rjochte him yn syn poëzij benammen op persoanlike waarnimming, oantinken, skiednis, lânskip en filosofyske besinning. Yn 1947 waard er de earste winner fan de [[Gysbert Japicxpriis]].&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

===''De Tsjerne'' en literêre krityk===
''De Tsjerne'' (1946–1968) waard nei de oarloch it wichtichste literêre tydskrift yn it Frysk. It blêd joech romte oan poëzij, proaza, essays, oersettings en literêre krityk en brocht skriuwers fan ferskillende generaasjes byinoar. Under oaren Schurer, Tamminga, Wadman, [[Sjoerd Spanninga]], [[Ypk fan der Fear]] en letter jongere skriuwers publisearren der yn.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Benammen [[Anne Wadman]] (1919–1997) spile as kritikus in wichtige rol. Hy kearde him tsjin it idee dat in Frysk literêr wurk al wurdearre wurde moast omdat it yn it Frysk skreaun wie. Fryske literatuer moast neffens him mei deselde literêre mjitstêven beoardiele wurde as oare Europeeske literatuer. Dêrmei waard de skieding tusken literêre kwaliteit en it belang foar de taalbeweging skerper.

Yn de diskusjes waard ek hieltyd mear ûnderskied makke tusken ''literatuer'' en populêre ''lektuer''. Dat late soms ta fûle polemiken. Populêre skriuwers koene in grut Frysk lêzerspublyk berikke, wylst literêre kritisy mear klam leine op artistike fernijing en psychologyske of stilistyske djipgong. De spanning tusken tagonklikens en literêre fernijing soe ek letter in weromkommend tema yn de Fryske literatuer bliuwe.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

===Poëzij nei 1945===
Yn de earste jierren nei de oarloch bleau in soad Fryske poëzij noch foarmfêst. [[Douwe Tamminga]] wie in wichtich fertsjintwurdiger fan dy tradysje. Hy hie in grutte behearsking fan metrum, rym en klassike dichtfoarmen en kombinearre dy mei in ryk Frysk taalgebrûk. Ek [[Fedde Schurer]], [[Sjoerd Spanninga]], [[Ype Poortinga]] en [[Rixt]] hearden ta de wichtige dichters fan de earste nei-oarlochske jierren.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Tagelyk waard de poëzij persoanliker en tematysk breder. Oarlochsûnderfiningen, religieuze twivel, erotyk, eksistinsjele fragen en de moderne maatskippij kamen neist de tradisjonele tema's fan lânskip, leafde en Fryslân te stean. De nei-oarlochske Fryske poëzij stie dêrmei hieltyd mear iepen foar ûntwikkelings yn de ynternasjonale literatuer.

===De eksperimintelen en ''Quatrebras''===
Yn de jierren fyftich kaam in jongere generaasje dichters yn ferset tsjin de literêre smaak fan ''De Tsjerne''. Yn 1954 waard troch Fryske studinten yn Amsterdam it tydskrift ''[[Quatrebras (tydskrift)|Quatrebras]]'' oprjochte. It blêd joech romte oan eksperimintele poëzij en socht oansluting by de fernijing dy't yn de Nederlânske literatuer ûnder oare troch de ''fyftigers'' fertsjintwurdige waard.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Wichtige eksperimintele dichters wiene [[Hessel Miedema]] en [[Jan Wybenga]]. Yn harren wurk waarden tradisjonele fersfoarmen, metrum en rym loslitten. De taal sels, assosjaasjes, klank en byldfoarming koene it gedicht bepale. Dêrmei kaam de Fryske poëzij fierder ôf te stean fan de tradisjonele folksaardige en romantyske poëzij.

De tsjinstelling tusken ''Quatrebras'' en ''De Tsjerne'' moat lykwols net te absolút sjoen wurde. Ek ''De Tsjerne'' joech romte oan fernijing en de kontakten tusken beide fermiddens wiene grutter as in ienfâldige ferdieling yn &quot;âld&quot; en &quot;nij&quot; suggerearret. De polemiken makken wol dúdlik dat der yn de Fryske literatuer no iepentlik striden waard oer estetyske en literêr-teoretyske fragen, ynstee fan allinnich oer taal en Fryske identiteit.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

===Fernijing fan it proaza===
Ek it proaza feroare sterk. De tradisjonele boereroman ferdwûn net en populêre Fryske romans waarden troch in aardich breed publyk lêzen. [[Abe Brouwer]], [[Rink van der Velde]] en oare skriuwers bouden foar in part fierder op de tradysje fan tagonklik (leechdrompelich) proaza. Dêrnjonken ûntstie lykwols in mear literêr en psychologysk oriïntearre proaza.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;
[[Ofbyld:AnneWadman1976.jpg|thumb|left|180px|[[Anne Wadman]] (1919–1997), ien fan de wichtichste kritisy en proazaskriuwers fan de nei-oarlochske Fryske literatuer.]]

In wichtich ier foarbyld is Anne Wadman syn debútroman ''Fioele en faem'' út 1948. Ynstee fan in idealisearre Fryske mienskip stiet dêr it yndividu mei syn psychologyske spanningen en problematyske ferhâldingen sintraal. Ek [[Ypk fan der Fear]] levere mei romans en ferhalen in wichtige bydrage oan de fernijing fan it Fryske proaza. Har wurk kombinearre psychologyske karaktertekening mei histoaryske en religieuze tematyk.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

De Fryske roman waard yn de jierren fyftich en sechstich tematysk folle breder. Njonken it plattelân kamen de stêd, it moderne wurklibben, houliksproblemen, seksualiteit, religieuze twivel en de isolearre posysje fan it yndividu yn byld. Ek ferteltechnysk feroare it proaza: it perspektyf waard wichtiger, de psychology fan personaazjes krige mear omtinken en de tradisjonele chronologyske fertelling waard net langer as fanselssprekkend beskôge.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

===Taboetrochbrekkend proaza===
Yn de earste helte fan de jierren sechstich waard dy fernijing folle radikaler. Anne Wadman syn ''De smearlappen'' (1963) soarge foar diskusje troch de behanneling fan seksualiteit en de morele ferhâldingen tusken de personaazjes.
[[Ofbyld:Trinus Riemersma (1984).jpg|thumb|right|250px|[[Trinus Riemersma]] (1938–2011), dy't mei ''Fabryk'' (1964) ta de fernijers fan it Fryske proaza hearde.]]

Noch grutter wie de betsjutting fan [[Trinus Riemersma]] (1938–2011). Syn roman ''Fabryk'' (1964) joech in ûntheisterjend byld fan in yndividu dat fêstrint yn wurk, houlik en maatskippij. De roman bruts mei de idealisearre foarstelling fan de Fryske mienskip en behannele seksualiteit en persoanlike frustraasje folle iepener as wenst wie. Riemersma krige foar ''Fabryk'' yn 1967 de Gysbert Japicxpriis.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

De opskuor om sokke boeken wie net allinnich in kwestje fan seksualiteit. Se makken dúdlik dat de Fryske literatuer net mear needsaaklik in posityf byld fan Fryslân, it Fryske folk of tradisjonele kristlike en boargerlike wearden jaan woe. De moderne skriuwer koe krekt ferfrjemding, mislearring, twivel en maatskiplike konflikten as ûnderwerp nimme.

===Populêre literatuer en Rink van der Velde===
De literêre fernijing betsjutte net dat tagonkliker proaza ferdwûn. Krekt yn dizze tiid bleau der in grut publyk foar fertellende romans en ferhalen. De skieding tusken &quot;literatuer&quot; en &quot;lektuer&quot; dy't troch guon kritisy makke waard, waard dêrom sels in ûnderwerp fan debat.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

[[Rink van der Velde]] (1932–2001) debutearre yn 1962 mei ''Joun, healwei tolven''. Yn syn wurk kombinearre er in tagonklike fertelstyl mei personaazjes dy't faak oan de râne fan de maatskippij steane of har tsjin maatskiplike konvinsjes fersette. Mei ''[[De fûke]]'' (1966), oer in fisker dy't yn de besetting mei de Dútsers yn konflikt rekket, skreau er ien fan syn bekendste romans. Van der Velde soe letter ien fan de meast lêzen Fryske proazaskriuwers wurde.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Dêrmei bestiene yn de Fryske literatuer ferskillende foarmen fan proaza neistinoar: eksperiminteel en psychologysk proaza, histoaryske romans, boereromans, oarlochsferhalen, populêre fertelliteratuer en nije sjenres lykas de detektive en it reisferhaal. It lêzerspublyk waard likegoed ferskaat as de literatuer sels.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

===Nije media en poëzij foar in breed publyk===
Yn de twadde helte fan de jierren sechstich waard ek socht nei nije manieren om poëzij bûten it tradisjonele boek en literêre tydskrift te bringen. Dichters organisearren poëzijjûnen en festivals en eksperimintearren mei ûngewoane publikaasjefoarmen.

It bekendste foarbyld wie ''[[Operaesje Fers]]'', dy't yn 1968 úteinsette. Wa't in telefoannûmer belle, koe in Frysk gedicht beharkje dat geregeld ferfongen waard troch in nij fers. It projekt makke poëzij op in foar dy tiid nije manier tagonklik en soe oant 1994 bestean.

Yn deselde sfear ûntstie it saneamde ''Broadtsje healom''. By literêre manifestaasjes waard in gedicht mei in broadsje kombinearre en oan it publyk ferkocht. Sokke projekten pasten by in bredere ûntwikkeling wêryn't poëzij út it boek helle en streekrjocht ûnder it publyk brocht waard.&lt;ref&gt;Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'', Afûk, Ljouwert, 1997, haadstik 5: &quot;It Nijfryske tiidrek: de 20ste ieu&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/dyks005lyts01_01_0007.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

De poëzij fan de ein fan de jierren sechstich waard tagelyk wer tagonkliker. Nei it eksperimintalisme fan de jierren fyftich kaam der by guon jongere dichters mear belangstelling foar deistige taal, humor, aktualiteit en direkt kontakt mei de lêzer. Dichters as [[Reinder van der Leest]], [[Meindert Bylsma]] en [[Jan J. Bijlsma]] waarden mei dy ûntwikkeling ferbûn. De grins tusken &quot;hege&quot; literatuer en deistige kultuer waard dêrmei op in oare manier wer problematisearre.

===In nij literêr-kultureel fjild===
Yn de jierren sechstich feroare net allinnich de literatuer, mar ek de organisaasje dêrfan. It âlde systeem, dêr't Fryske selskippen en kulturele organisaasjes in grutte rol yn spilen, makke stadichoan plak foar in literêr fjild dêr't tydskriften, útjouwerijen, kritisy, skriuwersorganisaasjes en literêre prizen wichtiger waarden.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

''De Tsjerne'' hold yn 1968 op te bestean. Yn 1969 waard it nije literêre tydskrift ''[[Trotwaer]]'' oprjochte. Yn itselde jier ûntstie it [[It Skriuwersboun|Skriuwersboun]], dat de belangen fan Fryske skriuwers behertigje woe. Yn 1970 waard de [[Koperative Utjouwerij]] oprjochte, dêr't skriuwers mear ynfloed mei krije woene op de útjefte fan harren eigen wurk. Yn 1972 kaam dêr mei ''[[Hjir]]'' in twadde wichtich literêr tydskrift by.&lt;ref name=&quot;Zolang-1945&quot;/&gt;

Dy feroarings markearren it ein fan de perioade dy't yn 1946 mei ''De bining forbritsen'' begûn wie. De Fryske literatuer wie om 1970 folle sterker as selsstannich kultureel fjild organisearre as fuort nei de oarloch. Tagelyk wie de âlde ferbining mei de Fryske Beweging net folslein ferdwûn: fragen oer taal, identiteit, lêzerspublyk en de maatskiplike funksje fan literatuer bleaune ek yn de folgjende desennia in rol spyljen.

==Modernisme, eksperimint en engaazjemint (1969–1985)==

Om 1970 hinne kaam de ûntwikkeling nei in mear selsstannich Frysk literêr bestel, dy't nei de Twadde Wrâldkriich ynset wie, yn in nije faze. De fernijing wie net mear allinnich in kwestje fan nije literêre foarmen. Under ynfloed fan de demokratisearring en maatskiplike feroarings fan de jierren sechtich waard ek diskusjearre oer de posysje fan de skriuwer, de funksje fan literatuer en de organisaasje fan it literêre libben. It literêre tydskrift ''[[Trotwaer]]'' waard oprjochte yn 1969, it [[It Skriuwersboun|Skriuwersboun]] yn itselde jier en de [[Koperative Utjouwerij]] yn 1970. Dy ynstellingen joegen skriuwers mear ynfloed op de publikaasje en beoardieling fan harren wurk.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;&gt;Jabik Veenbaas, &quot;Experiment versus psychologie. Het proza na de jaren zestig&quot;, yn: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0011.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;&gt;Jelle Krol, &quot;De bezem door de verzen. De poëzie na 1967&quot;, yn: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0010.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

===In nij literêr bestel===
''Trotwaer'' kaam fuort út de fernijingsbeweging fan de ein fan de jierren sechtich en woe romte jaan oan eksperimint, krityk en maatskiplik engaazjemint. In fêst literêr programma hie it tydskrift lykwols net. Yn de redaksje bestiene fan it begjin ôf ferskillende opfettings oer literatuer.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

De [[Koperative Utjouwerij]] waard in wichtich poadium foar fernijende literatuer. Benammen dichtbondels, dy't kommersjeel faak minder oantreklik wiene, koene dêr útjûn wurde. By it proaza krigen eksperimintele en maatskippijkrityske skriuwers der in plak. [[Trinus Riemersma]] wie ien fan de oprjochters en waard ien fan de wichtichste fertsjintwurdigers fan dy rjochting.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

It literêre fjild wie lykwols net ienriedich. Yn 1972 rjochten [[Piter Boersma]] en Bonne Stienstra it tydskrift ''[[Hjir]]'' op. Hja woene har net identifisearje mei it polemyske en sterk engagearre karakter dat ''Trotwaer'' neffens harren krigen hie. ''Hjir'' joech mear romte oan it persoanlike en romantyske en funksjonearre tagelyk as poadium foar begjinnende skriuwers. Letter krige it blêd ek mear romte foar krityk, beskôging, muzyk, folkskunde en oersettings.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

Njonken ''Trotwaer'' en ''Hjir'' bestiene tydskriften as ''Sonde'', ''Alternatyf'' en it bredere kulturele moanneblêd ''De Strikel''. De Fryske literatuer fan de jierren santich kin dêrom net oan ien streaming keppele wurde. Krekt it debat tusken ferskillende literêre opfettings wie karakteristyk foar de perioade.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

===Poëzij: fan demokratisearring nei ferskaat===
De fernijing fan de poëzij wie al yn de twadde helte fan de jierren sechtich begûn. De dichter moast neffens in nije generaasje út de &quot;ivoaren toer&quot; komme. Sprektalige poëzij, humor, aktualiteit, readymades, typografyske eksperiminten en direkt kontakt mei it publyk kamen neist de eardere eksperimintele poëzij te stean. Projekten as ''[[Operaesje Fers]]'', literêre kafees en poëzijfestivals makken it gedicht ta eat dat net allinnich lêzen, mar ek heard en belibbe wurde koe.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

[[Reinder van der Leest]] kombinearre tekst, tekeningen, strips en typografy en eksperimintearre mei saneamde ''sjochfersen''. [[Meindert Bylsma]] en [[Jan J. Bijlsma]] brûkten in direkte, faak ironyske taal dy't ticht by it deistige praten stie. [[Josse de Haan]] kombinearre engaazjemint mei dadaïstyske en surrealistyske ynfloeden, wylst [[Steven de Jong]] him sawol mei eksperimint as polemyk dwaande hold.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

Tagelyk wiene der dichters dy't har net mei dy demokratisearring identifisearren. [[Willem Abma]] — dy't syn earste bondels ûnder it pseudonym Daniël Daen publisearre — keas foar mear klassike en filosofyske tema's. Foar syn earste trije dichtbondels krige er yn 1973 de [[Gysbert Japicxpriis]].&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

Om ''Hjir'' hinne ûntstie wer in oare rûnte. [[Piter Boersma]] debutearre yn 1974 en skreau persoanlike poëzij oer ûnder oare leafde, iensumens en lânskip. Ek [[Tsjêbbe Hettinga]] kaam yn de jierren santich nei foaren. Hy debutearre yn 1970 yn ''Trotwaer'' en publisearre syn earste bondels yn 1973 en 1974. Yn syn poëzij ûntjoegen ritme, klank, lânskip en in rike byldetaal har ta karakteristike eleminten. Yn ''Tusken de bedriuwen troch is âlderdom'' (1981) waard syn lettere, sterk muzikale dichtstyl al sichtber.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

Dêrneist ûntstiene nije froulike stimmen. [[Berber van der Geest]] skreau frije, tagonklike lyryk mei ûnder oare identiteit, oantinken en it ferlerne bernetiid as tema's. [[Baukje Wytsma]] debutearre yn 1980 mei ''Noch ien slach om 'e buorren'' en kombinearre ûnderwerpen as leafde, natuer, dea en oantinken mei in sykjen nei geastlike en kosmyske gearhing.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

===Eksperiminteel en maatskippijkritysk proaza===
By it proaza tekene him om 1970 in tsjinstelling ôf tusken eksperiminteel en maatskippijkritysk proaza oan de iene kant en de psychologyske roman oan de oare. Yn de praktyk wie dy skieding net absolút: ek psychologyske romanskriuwers eksperimintearren mei foarm en perspektyf, wylst eksperimintele auteurs de psychology fan harren personaazjes net loslieten.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;
[[Ofbyld:Durk van der Ploeg achter de mikrefoan, 1979 ca. signatuur Ploeg, Durk van der F-0050.jpg|thumb|left|180px|[[Durk van der Ploeg]] om 1979 hinne.]]

[[Trinus Riemersma]] gie it fierst yn it eksperimintearjen mei de romanfoarm. Yn syn wurk waard de lêzer hieltyd sterker twongen om sels betsjutting oan de tekst te jaan. Perspektyfwikselingen, kollazjetechniken, refleksje oer it skriuwen sels en maatskippijkrityk waarden wichtige eleminten. Yn ''Myksomatoze'' (1974) joech er in somber byld fan de minske en de maatskippij. Yn ''De skjintme vurt ferbwólgwódde'' (1981) waarden geweld, egoïsme, seksualiteit, religy en de posysje fan kultuer mei in skerpe, sinyske blik behannele.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

Riemersma eksperimintearre ek mei de stavering fan it Frysk en mei de grinzen tusken fiksje, teory en literêre polemyk. Fan 1983 oant 1985 joech er it ienmanstydskrift ''De kul'' út, dêr't literêre krityk, teory, polemyk en fiksje yn trochinoar rûnen.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

===De psychologyske roman===
Njonken it eksperimintele proaza bleau de psychologyske roman in wichtige posysje hâlden. [[Anne Wadman]] publisearre ûnder oare ''It rammeljen fan de pels'' (1970), ''As in lyts baeske'' (1973) en ''Yn Adams harnas'' (1982). Syn romans rjochtsje har faak op ûnsekere of moreel problematyske bûtensteanders en op seksualiteit, skuld, mislearjen en de ferhâlding tusken yndividu en maatskippij.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

Ek [[Durk van der Ploeg]] ûntjoech him ta in wichtich proazaskriuwer. Yn syn wurk waarden psychologyske ferdjipping en eksperimint mei ferteltechnyk mei-inoar kombinearre. De tsjinstelling tusken in &quot;tradisjonele&quot; psychologyske roman en in &quot;moderne&quot; eksperimintele roman wie dêrom minder skerp as yn de literêre polemiken fan dy tiid wol suggerearre waard.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

===Froulike skriuwers en emansipaasje===
De frouljusemansipaasje hie fan de jierren santich ôf ek dúdlik ynfloed op de Fryske literatuer. [[Ypk fan der Fear]] hie al earder froulike personaazjes mei in kompleks psychologysk libben sintraal steld. Yn ''Ien lyk minder'' (1970) skreau se oer in troude frou dy't gefoelens kriget foar in Joadske ûnderdûker. Yn 1979 krige Fan der Fear de Gysbert Japicxpriis foar har hiele oeuvre.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

In mear eksplisyt feministysk perspektyf is te finen by [[Hylkje Goïnga]]. Yn har ferhalen stiet gauris Martha sintraal, in alter ego fan de skriuwster. Mei humor en irony beskriuwt Goïnga de ferhâlding tusken manlju en froulju, houlik, ûntrou en de ûngelikense posysje fan de frou. Har wurk joech dêrmei in nij perspektyf oan it Fryske proaza.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

===Populêre, histoaryske en oare literatuer===
[[Ofbyld:Fan links nei rjochts yn petear Rink van der Velde, Hylke Speerstra, Anne Hellinga, Jan J Bijlsma en Anne Wadman, 1973-10-13, signatuur Hellinga, Anne F-0008.jpg|thumb|right|300px|Fryske skriuwers yn 1973. F.l.n.rj. [[Rink van der Velde]], [[Hylke Speerstra]], Anne Hellinga, [[Jan J. Bijlsma]] en [[Anne Wadman]].]]
De literêre fernijing bestie neist in bloeiende populêre literatuer. [[Rink van der Velde]] waard de meast ferkochte Fryske proazaskriuwer fan syn tiid. Nei syn iere realistyske romans lei er him sterker ta op tagonklike fertelliteratuer. ''Feroaring fan lucht'' (1971) waard ien fan syn grutte súksessen. Syn heldere fertelstyl, humor, dialooch en faak eigensinnige frijbûtersfigueren joegen him in breed lêzerspublyk. Yn 1975 krige er de Gysbert Japicxpriis foar syn oeuvre.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

Ek de histoaryske roman krige nij elan. [[Douwe Tamminga]] debutearre as romanskriuwer mei ''Frjemdfolk op Barrahiem'' (1978), dat yn de earste iuw nei Kristus spilet. [[Piter Terpstra]] skreau in grut tal histoaryske romans en begûn yn 1972 mei ''De dei is ferrûn'' oan in rige romans oer [[Gysbert Japiks]].&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

In aparte posysje hie [[Ype Poortinga]], dy't njonken syn literêre wurk in grutte samling Fryske folksferhalen opboude. It fêstlizzen en útjaan fan dy mûnlinge ferteltradysje makke in wichtich part fan it Fryske literêre erfgoed foar lettere generaasjes tagonklik.

Sa bestiene om 1985 eksperimintele romans, psychologysk proaza, feministyske literatuer, histoaryske romans, folksferhalen en populêre fertelliteratuer neistinoar. De Fryske literatuer wie net mear troch ien dominante streaming te omskriuwen.

==Pluralisme en nije stimmen (1985–2000)==

Fan healwei de jierren tachtich ôf waard it ferskaat yn de Fryske literatuer noch grutter. De fûle tsjinstellingen tusken &quot;tradisjoneel&quot; en &quot;eksperiminteel&quot; út de jierren sechstich en santich ferlearen oan betsjutting. Skriuwers keazen faker in yndividuele koers en brûkten frij eleminten út realisme, modernisme, autobiografy, histoaryske literatuer en eksperimintele tradysjes. It literêre fjild waard tagelyk breder troch it tanimmende tal froulike auteurs, de ûntwikkeling fan jeugdliteratuer en nije generaasjes skriuwers.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

===In pluralistysk literêr fjild===
''Trotwaer'' en ''Hjir'' bleaune de wichtichste literêre tydskriften. Beide hiene in eigen rûnte fan skriuwers, mar de grinzen wiene net hurd: auteurs koene yn beide publisearje. ''Hjir'' behâlde benammen syn funksje as poadium foar nije skriuwers, wylst ''Trotwaer'' in wichtige rol spile yn literêre krityk en diskusje.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

It âldere kulturele moanneblêd ''De Strikel'' bleau oant 1994 bestean. Dêrneist wiene it Skriuwersboun, de Koperative Utjouwerij, oare útjouwerijen, de [[Rely Jorritsmapriis]] en de [[Gysbert Japicxpriis]] wichtige ûnderdielen fan it Fryske literêre bestel.

De âlde streamingstinken waard minder gaadlik om de literatuer te beskriuwen. Skriuwers waarden minder troch in mienskiplik manifest of literêr programma ferbûn en folgen hieltyd faker in eigen poëtika.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

===Froulike stimmen===
Ien fan de dúdlikste feroarings wie de sterkere posysje fan froulike skriuwers. [[Hylkje Goïnga]] bleau in wichtich foarbyld fan feministysk ynspirearre proaza. Yn har lettere wurk waard it libben fan har weromkommende haadpersoan Martha fierder folge. Yn ''Nei it park'' (1992) beskriuwt se Martha as in frou mei demintens, sûnder sentimintaliteit en mei de foar Goïnga karakteristike droege humor.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

[[Baukje Miedema]] debutearre yn 1985 mei ''In wike en in dei'', dêr't frouljusemansipaasje en it sykjen nei selsstannigens sintraal yn steane. Yn ''Flues en trompen'' (1990) ferskode it aksint nei in oare foarm fan emansipaasje: de posysje fan de Fryske minderheidstaal.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

[[Margryt Poortstra]] kaam yn de jierren tachtich nei foaren as proazaïst en dichter. Yn har proaza krigen froulike ûnderfiningen, relaasjes en de maatskiplike posysje fan froulju in wichtige rol. Ek skriuwsters as [[Jitske Kingma]], [[Jetske Bilker]], [[Akky van der Veer]] en [[Froukje Annema]] droegen by oan in folle mear ferskaat literêr lânskip.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

De feroaring betsjutte net dat der ien &quot;frouljusliteratuer&quot; ûntstie. Krekt de ferskillen tusken de skriuwsters waarden grutter. Feminisme koe eksplisyt tematysk oanwêzich wêze, mar oare auteurs woene net yn it foarste plak as froulike skriuwer kategorisearre wurde.

===Poëzij: yndividualisearring en Tsjêbbe Hettinga===
[[Ofbyld:Tsjebbe Hettinga lêst foar út eigen wurk yn de tún fan it FLMD Kunst op komst 1991, signatuur Hettinga, Tsjebbe F-0001.jpg|thumb|right|180px|[[Tsjêbbe Hettinga]] lêst yn 1991 foar út eigen wurk yn de tún fan it FLMD yn Ljouwert.]]
Ek yn de poëzij waard it hieltyd dreger om dichters yn dúdlike streamingen ûnder te bringen. De eksperimintele, sprektalige, romantyske, religieuze en foarmfêste tradysjes fan de foargeande desennia bestiene neistinoar en waarden troch nije generaasjes op ferskillende manieren kombinearre.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

[[Tsjêbbe Hettinga]] groeide yn dizze perioade út ta ien fan de meast opfallende Fryske dichters. Yn ''Under seefûgels/De kust'' (1992) kaam syn muzikale, beswarrende styl ta folle ûntjouwing. Ritme, klank, werhelling, lânskip, see en oantinken waarden yn syn poëzij mei-inoar ferbûn. Mei de twatalige bondel ''Vreemde kusten/Frjemde kusten'' (1995) waard syn wurk ek bûten it Fryske taalgebiet better bekend. Syn optredens op de [[Frankfurter Buchmesse]] yn 1993, de Nacht van de Poëzie yn 1994 en Poetry International yn 1995 droegen dêr sterk oan by.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;
[[Ofbyld:Eppie Dam by it kreamke fan de stifting `It Fryske Boek' tidens de iepening fan Sutelaksje 1991 op 'e Ljouwerter Nijstêd Kunst op komst 1991, 1991-08-31, signatuur Dam, Ebele.jpg|thumb|left|180px|[[Eppie Dam]] by de iepening fan de Sutelaksje yn Ljouwert yn 1991.]]

Ek [[Piter Boersma]], [[Willem Abma]], [[Baukje Wytsma]], [[Jacobus Q. Smink]], [[Eppie Dam]] en oare dichters ûntwikkelen in eigen stim. By in part fan de dichters kaam nei it frije fers fan de jierren sechtich en santich wer mear belangstelling foar fêste foarmen, komposysje en literêre tradysje.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

===Proaza tusken tradysje en eksperimint===
Yn it proaza bleaune psychologyske en eksperimintele tradysjes neistinoar bestean. De diskusje oft de psychologyske roman ferâldere wie, waard yn de praktyk troch de literatuer sels relativearre. [[Willem Abma]] skreau mei de Heerd Hissema-syklus in psychologyske ûntwikkelingsroman dêr't religy, seksualiteit, skuld en persoanlike ûntjouwing in wichtige rol yn spilen. ''De roekkat'' (1986) late ta in fûle polemyk: [[Trinus Riemersma]] beskôge de psychologyske roman as efterhelle, wylst [[Anne Wadman]] it boek krekt as in wichtich eigentiidsk wurk beoardiele.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

Dy diskusje lit sjen dat der yn de Fryske literatuer gjin ienriedige opfetting oer moderniteit bestie. Foarmeksperimint wie net de iennige manier om moderne literatuer te skriuwen; ek de psychologyske roman koe eigentiidske tema's en ferteltechniken brûke.

Riemersma sels kaam nei in lange perioade mei minder proaza yn de jierren njoggentich wer mei romans. Ek [[Durk van der Ploeg]] bleau him fernijen en boude in grut oeuvre op dêr't psychologyske, histoaryske en maatskiplike tematyk yn gearkamen. [[Josse de Haan]] lei him yn de jierren njoggentich sterker op proaza ta.

===Populêre literatuer en in breed lêzerspublyk===
Njonken de literêre fernijing bleau populêre literatuer fan grut belang. Yn in lytse minderheidstaal hie in boek dat tûzenen lêzers berikte ek in taalkulturele betsjutting. [[Rink van der Velde]] bleau jierrenlang de bêst ferkeapjende Fryske skriuwer. Syn romans en ferhalen waarden lêzen troch minsken dy't net needsaaklik ta it reguliere literêre publyk hearden.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;
[[Ofbyld:Tiny Mulder mei mikrofoan en bânrekorder, 1979 ca. signatuur Mulder, Trijntje F-0032.jpg|thumb|right|180px|[[Tiny Mulder]] mei bânrekorder en mikrofoan.]]

Ek [[Froukje Annema]] boude in breed lêzerspublyk op. Har roman ''Sûnder garânsje'' (1992), oer in frou by wa't boarstkanker fêststeld wurdt, kombinearre in tagonklike styl mei psychologyske tematyk. Yn de jierren njoggentich kamen fierder nije auteurs fan populêr proaza nei foaren.&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

Dêrmei bleau de spanning tusken artistike fernijing en tagonklikens bestean, mar beide foarmen waarden hieltyd mear as ûnderdielen fan itselde meartalige literêre fjild sjoen.

===Histoaryske literatuer, biografy en folksferhalen===
De histoaryske roman bleau him fierder ûntwikkeljen. [[Douwe Tamminga]] publisearre yn 1985 ''De boumaster fan de Aldehou'', oer de bou fan de [[Aldehou]] yn Ljouwert. [[Piter Terpstra]] sette syn romansearje oer Gysbert Japiks fuort mei ''Mjitter fan ús jierren'' (1989) en ''Bewarje myn namme'' (1993).&lt;ref name=&quot;ZolangProaza&quot;/&gt;

Ek biografyske en autobiografyske foarmen krigen mear omtinken. Skriuwers brûkten persoanlike en famyljeskiednis as literêr materiaal, wylst de grinzen tusken oantinken, dokumintêre en fiksje minder skerp waarden.

[[Ype Poortinga]] syn sammeljen fan folksferhalen resultearre yn in grut korpus fan mûnling oerlevere ferhalen. Syn wurk wie sawol foar de literatuer as foar de folkskunde fan belang en holp in ferteltradysje fêst te lizzen dy't troch de feroaring fan de Fryske plattelânsmienskip stadichoan ferdwûn.

===De groei fan de jeugdliteratuer===
Benammen fan de jierren tachtich ôf waard de Fryske berne- en jeugdliteratuer in folweardiger ûnderdiel fan it literêre fjild. Der ferskynden mear orizjinele Fryske berneboeken, en auteurs eksperimintearren mei nije tema's en sjenres. [[Akky van der Veer]] waard ien fan de wichtichste skriuwers op dat mêd. Ek [[Berber van der Geest]], [[Tiny Mulder]] en oare auteurs skreaune foar bern en jongerein.&lt;ref&gt;Jant van der Weg-Laverman, &quot;Literatuur voor jonge lezers. Van 1846 tot nu&quot;, yn: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0013.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

Yn de jierren njoggentich waard it oanbod noch breder. Njonken realistyske berneboeken ferskynden histoaryske ferhalen en detektives. Dêrmei waard de Fryske jeugdliteratuer minder ôfhinklik fan oersettings en krige se in dúdliker eigen literêre tradysje.

===Mear kontakt mei de wrâld bûten Fryslân===
Yn de jierren njoggentich waard de Fryske literatuer ek sichtberder bûten it eigen taalgebiet. Oersettings en twatalige útjeften waarden wichtiger. De trochbraak fan Tsjêbbe Hettinga op ynternasjonale poëzypoadia is dêr it bekendste foarbyld fan. Syn optreden op de [[Frankfurter Buchmesse]] fan 1993 waard folge troch optredens yn ûnder oare Utert, Rotterdam, Barcelona en Londen.&lt;ref name=&quot;ZolangPoezij&quot;/&gt;

De Fryske literatuer waard dêrmei minder allinnich binnen de eigen provinsjale kontekst presintearre. Skriuwers publisearren twatalige bondels, waarden oerset en namen diel oan literêre festivals bûten Fryslân. Dy ûntwikkeling soe nei 2000 noch sterker wurde.

Om 2000 wie de Fryske literatuer dêrom net mear ûnder ien dominante streaming te bringen. Literêr en populêr proaza, psychologyske romans, eksperimintele teksten, frouljusliteratuer, histoaryske romans, jeugdboeken en ferskillende foarmen fan poëzij bestiene neistinoar. Krekt dat pluralisme wie ien fan de wichtichste skaaimerken fan it Fryske literêre libben oan de ein fan de tweintichste iuw.

==Hjoeddeistige Fryske literatuer (2000–hjoed)==
[[Ofbyld:Tsead Bruinja Jan Kalma Tresoar 9.jpg|thumb|left|250px|[[Tsead Bruinja]], ien fan de Fryske dichters dy't nei 2000 ek bûten Fryslân bekendheid krigen.]]
Om 2000 hinne kaam de Fryske literatuer yn in nije faze. De ûntwikkeling nei in pluralistysk literêr fjild, dy't yn de lêste desennia fan de tweintichste iuw begûn wie, sette troch. Der wie net langer ien dominante literêre streaming. Ferskillende generaasjes, sjenres en literêre opfettings bestiene neistinoar. Tagelyk feroare de ynfrastruktuer dêr't literatuer yn makke en ferspraat waard. Ynternet, digitale publikaasjes, literêre festivals en optredens waarden wichtiger, wylst oersettings en twatalige publikaasjes de grinzen tusken de Fryske en Europeeske literêre wrâld minder skerp makken.

===Poëzij, poadium en meartaligens===
In ûntwikkeling dy't al yn de jierren njoggentich sichtber wurden wie, wie it tanimmende belang fan de foardracht. [[Tsjêbbe Hettinga]] hie dêr in wichtige rol yn. Syn optreden op de Frankfurter Buchmesse yn 1993 waard folge troch mear optredens op ynternasjonale poëzypoadia. Syn ritmyske en muzikale foardracht makke it mooglik dat syn poëzij ek in publyk berikte dat it Frysk net of mar beheind ferstie. Yn 2001 krige er de [[Gysbert Japicxpriis]] foar ''Fan oer see en fierder''.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;&gt;Provinsje Fryslân, &quot;Gysbert Japicxpriis&quot;, [https://www.fryslan.frl/gysbert-japicxpriis0 oersjoch fan priiswinners].&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Albertina Soepboer 52.jpg|thumb|right|250px|[[Albertina Soepboer]] wûn fjouwer kear de [[Rely Jorritsmapriis]].]]

Foar in jongere generaasje dichters waard it optreden foar publyk in gewoan ûnderdiel fan it dichterskip. [[Albertina Soepboer]], [[Tsead Bruinja]], [[Arjan Hut]], [[Elmar Kuiper]], [[Abe de Vries (dichter)|Abe de Vries]] en letter ûnder oaren [[Sigrid Kingma]] presintearren harren wurk yn bondels, tydskriften, op ynternet en op literêre poadia. Net allegear hearden se ta deselde streaming: persoanlike lyryk, lânskipspoëzij, engaazjemint, eksperimint, sprektaligens en foarmbewustwêzen kamen neistinoar foar.

Benammen Tsead Bruinja waard in foarbyld fan de tanimmende wikselwurking tusken de Fryske en Nederlânske literatuer. Syn Frysktalige bondel ''De wizers yn it read'' ferskynde yn 2000. Dêrnei publisearre er sawol yn it Frysk as it Nederlânsk en ûntjoech er him ek as poadiumdichter, blomlêzer en organisator fan literêre manifestaasjes. Fan 2019 oant 2021 wie er [[Dichter des Vaderlands]].&lt;ref&gt;Koninklijke Bibliotheek, &quot;Tsead Bruinja&quot;, [https://collecties.kb.nl/themas/nederlandse-poezie/dichters-des-vaderlands/tsead-bruinja biografy].&lt;/ref&gt;

Ek [[Elmar Kuiper]] kombinearre poëzij mei performance en oare keunstfoarmen. Hy debutearre mei de Frysktalige bondel ''Hertbyt'' (2004) en trede ûnder oare as performer op. Yn 2025 krige er de Gysbert Japicxpriis foar de dichtbondel ''Ferlosboartsje''.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;/&gt;

De kombinaasje fan talen waard hieltyd gewoaner. Dichters publisearren Fryske gedichten neist Nederlânske oersettings of skreaune sels yn beide talen. Dêrmei waard de Fryske literatuer net needsaaklik minder Frysktalich, mar wol sterker ferbûn mei oare literêre sirkwys.

===Ynternet en digitale literatuer===
Om de iuwwiksel hinne krige it ynternet in hieltyd gruttere rol. Skriuwers koene gedichten, ferhalen, kollums en literêre diskusjes publisearje sûnder ôfhinklik te wêzen fan in printe tydskrift. Websiden en letter weblogs en sosjale media waarden nije plakken foar literêre publikaasje en diskusje.

In wichtich ier digitaal literêr poadium wie ''Farsk''. It ferskynde geregeld op ynternet en kombinearre digitale publikaasje mei printe útjeften. It publisearre poëzij, proaza, resinsjes, ynterviews en oersettings. Yn 2008 kamen de redaksjes fan ''Farsk'' en it literêre tydskrift ''[[Hjir]]'' byinoar; yn 2009 gie dêr it literêre tydskrift ''[[Ensafh]]'' út fuort. ''Ensafh'' kombinearre in printe tydskrift mei publikaasje op ynternet.&lt;ref&gt;''Ensafh'', [https://www.ensafh.nl/ Frysk literêr tydskrift].&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Tiemersma, Koos neutraal foto Niels Westra Tresoar 28-05-2015.jpg|thumb|left|180px|[[Koos Tiemersma]] yn 2015, it jier dat er de [[Gysbert Japicxpriis]] krige foar de roman ''Einum''.]]

Ek de útjeftefoarm fan boeken feroare. In opfallend foarbyld is [[Koos Tiemersma]]. Syn roman ''Einum'' ferskynde earst as e-boek. Yn 2015 krige Tiemersma dêr de Gysbert Japicxpriis foar. It wie in opfallend momint, omdat in literêre haadpriis takend waard oan in roman dy't op dat stuit net as printe boek te krijen wie.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;/&gt;

Digitalisearring hie ek betsjutting foar it literêre erfgoed. De [[Stifting Elektroanyske Letteren Fryslân]] (ELF) lei him ta op it beskikber meitsjen fan Frysktalige literatuer en Fryske oersettings. Dêrûnder wiene oersettings fan klassike Europeeske wurken troch ûnder oaren [[Klaas Bruinsma (literêr oersetter)|Klaas Bruinsma]], P.W. Brouwer en [[Eric Hoekstra]]. Sa waarden ûnder mear teksten fan Erasmus, Shakespeare, Nietzsche, Dante en midsiuwske literatuer yn it Frysk beskikber makke.

===Proaza: âlde en nije generaasjes===
Yn it proaza bleau it pluralisme fan de jierren njoggentich bestean. Aldere skriuwers bleaune publisearjen, wylst in nije generaasje nei foaren kaam. [[Durk van der Ploeg]] boude yn de ienentweintichste iuw fierder oan syn grutte oeuvre fan psychologyske en histoaryske romans. Yn 2011 waard syn hiele oeuvre bekroand mei de Gysbert Japicxpriis.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;/&gt;
[[Ofbyld:JetskeBilker2023.jpg|thumb|right|180px|[[Jetske Bilker]] heart ta de foaroansteande Fryske proazaskriuwers fan har generaasje en waard yn 2023 bekroand mei de [[Gysbert Japicxpriis]].]]
Ek [[Jetske Bilker]], dy't al yn de jierren tachtich debutearre hie, bleau in wichtige proazaskriuwer. Yn 2023 krige se de Gysbert Japicxpriis foar ''Spegel en sonde''.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;/&gt;

Oare skriuwers sochten nei nije foarmen en ûnderwerpen. [[Marga Claus]] debutearre yn 2000 mei ''Oxzana, ferhaal fan in flechtling''. It boek is basearre op it libbensferhaal fan in Oekraynske frou dy't fia Afganistan as flechtling yn Nederlân bedarret. Ek ''De heit fan Serafyn'' (2003) hat in dokumintêre basis. Yn har wurk kombinearret Claus literêre ferteltechniken mei ûndersyk en libbensferhalen.&lt;ref&gt;Jabik Veenbaas, &quot;Experiment versus psychologie. Het proza na de jaren zestig&quot;, yn: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0011.php Digitale ferzje DBNL].&lt;/ref&gt;

[[Nyk de Vries]] ûntjoech in eigen foarm fan koart, faak autobiografysk en absurdistysk proaza. [[Hein Jaap Hilarides]] kombinearre yn syn wurk literatuer mei muzyk en de meartalige kultuer fan Fryslân. Ek [[Greet Andringa]], [[Janneke Spoelstra]] en [[Eelkje Tuma]] hearden ta de skriuwers dy't yn de earste jierren fan de ienentweintichste iuw mei nij proaza nei foaren kamen.

Om nije Frysktalige proazaskriuwers te stimulearjen waard it projekt ''Fryske Modernen'' opset. Skriuwers krigen dêrby begelieding en finansjele stipe om in literêr projekt út te wurkjen. Yn de rige ferskynden ''Prospero'' fan Nyk de Vries, ''Joppe'' fan Hein Jaap Hilarides, ''Libben reach'' fan Greet Andringa, ''In Jikse libben'' fan Janneke Spoelstra en ''Paadwizer'' fan Eelkje Tuma.&lt;ref&gt;Fonds voor de Letteren, ''Jaarverslag 2009'', seksje Fryske literatuer.&lt;/ref&gt;

===Dokumintêre literatuer en Hylke Speerstra===
In bysûndere posysje yn it Frysktalige proaza hat [[Hylke Speerstra]]. Hy kombinearret literêre ferteltechniken mei sjoernalistyk ûndersyk, ynterviews en mûnlinge skiednis. Syn wurk wurdt dêrom ek wol mei dokumintêre literatuer of ''nije sjoernalistyk'' yn ferbân brocht.

In wichtich wurk is ''It wrede paradys'' (1999), basearre op de libbensferhalen fan Fryske emigranten yn ûnder oare Kanada, de Feriene Steaten, Austraalje, Nij-Seelân en Súd-Afrika. It boek waard in grut ferkeapsúkses. De Nederlânske oersetting ''Het wrede paradijs'' ferskynde yn 2000 en berikte yn 2001 al in tsiende printinge.&lt;ref&gt;Uitgeverij Atlas Contact, &quot;Hylke Speerstra – ''Oerpolder''&quot;, [https://www.atlascontact.nl/boek/oerpolder/ auteursynformaasje].&lt;/ref&gt;

Yn ''De Oerpolder'' (2006) stelde Speerstra it libben en de feroaringen yn in Fryske boeremienskip sintraal. Letter folgen ûnder oare ''It wrede paradys – It ferfolch'' (2010), ''De treastfûgel'' (2011; útwreide útjefte 2013) en ''Op klompen troch de dessa'' (2014). Yn dat lêste wurk sammele er de oantinkens fan Fryske militêren dy't nei de Twadde Wrâldkriich yn Nederlânsk-Ynje tsjinnen. Persoanlike oantinkens en gruttere histoaryske prosessen wurde yn sokke boeken mei-inoar ferbûn.

Speerstra syn súkses lit tagelyk sjen dat der ek yn de ienentweintichste iuw in grut publyk bestean kin foar oarspronklik Frysktalich proaza, benammen as dat ferbûn is mei werkenbere persoanlike en histoaryske ûnderfiningen.

===Berne- en jeugdliteratuer===
[[Ofbyld:Lida Dykstra GdJ.jpg|thumb|right|180px|[[Lida Dykstra]] is ferneamd yn berne- en jeugdliteratuer en wûn ferskate literatuerprizen.]]
De groei fan de Fryske berne- en jeugdliteratuer, dy't yn de jierren tachtich en njoggentich begûn wie, sette nei 2000 troch. Skriuwers as [[Lida Dykstra]], [[Hanneke de Jong]], [[Akky van der Veer]] en [[Eppie Dam]] skreaune foar bern en jongerein. It oanbod waard tematysk en sjenremjittich breder, mei ûnder oare histoaryske romans, aventoereferhalen, poëzij en boeken foar jonge bern.

De jeugdliteratuer hie ek in taalkundige funksje. Omdat it tal folwoeksenen dat út himsels Frysktalige boeken lêst beheind is, waarden skoallen, biblioteken en lêsbefoarderingsprojekten wichtige plakken dêr't bern mei skreaun Frysk yn oanrekking kamen. Fryske berneboeken waarden dêrtroch sawol as literatuer as yn it ramt fan taalpromoasje en taalûnderwiis brûkt.

Guon Fryske jeugdboekskriuwers fûnen ek makliker as folwoeksen proazaskriuwers in publyk bûten Fryslân, ûnder oare troch Nederlânske oersettings en publikaasje by net-Fryske útjouwerijen.

===Literêre ynstitúsjes en nije poadia===
De tradisjonele literêre ynfrastruktuer feroare fierder. Tydskriften ferdwûnen, fusearren of ferhuzen foar in part nei it ynternet. Njonken ''Ensafh'' krigen kulturele tydskriften, websiden, blogs en letter sosjale media in rol yn de publikaasje en besprekking fan literatuer.

Tagelyk waard it literêre optreden wichtiger. Festivals en oare kulturele manifestaasjes brochten Fryske auteurs yn kontakt mei skriuwers en publyk út oare taalgebieten. Poëzij koe dêr kombinearre wurde mei muzyk, byldzjende keunst, film en teäter. Dy ûntwikkeling wie benammen sichtber by dichters as Tsead Bruinja en Elmar Kuiper.

Yn 2017 waard de funksje fan [[Dichter fan Fryslân]] ynsteld. [[Eeltsje Hettinga]] wie de earste dy't de funksje ferfolle. Nei him folgen [[Nyk de Vries]], [[Sigrid Kingma]] en [[Arjan Hut]]. De Dichter fan Fryslân skriuwt gedichten nei oanlieding fan aktuele foarfallen en fungearret as ambassadeur fan de poëzij.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, &quot;Dichter fan Fryslân&quot;, [https://www.provincialeprijzen.frl/dichter-fan-fryslan ynformaasje en oersjoch].&lt;/ref&gt; Eeltsje Hettinga krige yn 2021 foar syn wurk as Dichter fan Fryslân de Gysbert Japicxpriis.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;/&gt;

===Nije generaasjes en feroarjende tema's===
[[Ofbyld:Arjan Hut Tresoar 25.jpg|thumb|left|250px|[[Arjan Hut]] is in foaroansteand Frysk dichter fan syn generaasje, dy't him ek as stedsdichter fan Ljouwert en as [[Dichter fan Fryslân]] sterk foar de Fryske poëzij ynset hat.]]
Yn de ienentweintichste iuw bleaune ferskillende generaasjes tagelyk aktyf. Njonken skriuwers dy't al foar 2000 debutearren, kamen nije stimmen nei foaren. De ûnderwerpen waarden likegoed breder. Migraasje, meartaligens, seksualiteit, identiteit, geastlike sûnens, klimaat en lânskip, de feroaring fan it plattelân en de posysje fan minderheidstalen koene likegoed ûnderwerp fan literatuer wêze as de tradisjonele tema's leafde, dea en oantinken.

Ek de ferhâlding ta it Frysk sels feroare. Foar in part fan de skriuwers wie de kar foar it Frysk noch altyd ferbûn mei taalbehâld en Fryske identiteit, mar foar oaren wie it Frysk yn it foarste plak ien fan ferskate talen dêr't artistyk mei wurke wurde koe. Fryske, Nederlânske en soms oare talen waarden neist of trochinoar brûkt. Oersetting waard dêrmei net allinnich in middel om Fryske literatuer foar in oar publyk tagonklik te meitsjen, mar ek in ûnderdiel fan de literêre praktyk sels.

Dat is ek sichtber by de Gysbert Japicxpriis. Yn de ienentweintichste iuw waard de priis takend oan hiel ferskillende auteurs en wurksoarten: fan de poëzij fan Tsjêbbe Hettinga, Abe de Vries, Anne Feddema, Jacobus Q. Smink, Eppie Dam, Eeltsje Hettinga en Elmar Kuiper oant de romans fan Willem Tjerkstra, Koos Tiemersma en Jetske Bilker en de oeuvres fan Josse de Haan, Durk van der Ploeg en Aggie van der Meer.&lt;ref name=&quot;Gysbert&quot;/&gt;

De hjoeddeistige Fryske literatuer kin dêrom noch minder as yn eardere perioaden as ien streaming omskreaun wurde. Karakteristyk binne krekt it neistinoar bestean fan generaasjes en sjenres, de groeiende meartaligens, de kombinaasje fan printe en digitale publikaasje en de tanimmende ferbining mei literêre en artistike netwurken bûten Fryslân.

==Literatuer==
* {{Aut|Joke Corporaal}} - ''Salang't de beam bloeit. Koarte skiednis fan de Fryske literatuer'', Bornmeer/Tresoar, De Gordyk/Ljouwert, 2018.
* {{Aut|Ph.H. Breuker, Babs Gezelle Meerburg, Jelle Krol, Bouke Oldenhof, Teake Oppewal, Tineke J. Steenmeijer-Wielenga, Jabik Veenbaas, Oebele Vries, Jant van der Weg-Laverman en Harmen Wind}} - '''NL''' ''[https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/ Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur]'', Bert Bakker, Amsterdam, 2006, ISBN 90-351-3017-0.
* {{Aut|Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof}} - ''[https://www.dbnl.org/tekst/dyks005lyts01_01/ Lyts hânboek fan de Fryske literatuer]'', Afûk, Ljouwert, twadde printinge, 1997, ISBN 90-70010-52-6.
* {{Aut|Jan Tjittes Piebenga}} - ''[https://www.dbnl.org/tekst/pieb002koar01_01/ Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse]'', Laverman, Drachten, twadde printinge, 1957.
* {{Aut|E. Howard Harris}} - ''The Literature of Friesland'', Van Gorcum, Assen, 1956.
* {{Aut|Anne Wadman}} - ''Frieslands dichters. Bloemlezing uit Friese lyriek sinds 1880 met vertalingen in het Nederlands'', L.J.C. Boucher, De Haach, 1949.
* {{Aut|Anne Wadman}} - ''Fryske fersleare'', Laverman, Drachten, 1953.
* {{Aut|G.A. Wumkes}} - ''Paden fen Fryslân'', 4 dielen, A.J. Osinga, Boalsert, 1932–1943.

==Sjoch ek==
* [[List fan Frysktalige skriuwers en dichters]]
* [[Midfryske literatuer]]
* [[Nijfryske literatuer]]
* [[Dichter fan Fryslân]]
* [[Sirkwy (Tresoar)]]

== Keppeling om utens ==
*[http://www.digischool.nl/fry/ Digitaal faklokaal Frysk] (gean nei 'Ferskaat'→ 'Twadde faze'→ 'Skiednis')
*[http://www.sirkwy.nl/geschiedenis.html Oersjoch fan de skiednis fan de Fryske literatuer] 
*[http://books.google.de/books?id=0nx-GUm-0OIC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=handbuch+des+friesischen&amp;hl=de&amp;ei=s70cTIXrBZ2IOPvAmbQM&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false Handbook of Frisian studies] mei ferskillende wittenskiplike bydragen oer de Fryske literatuerskiednis op Google boeken

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}


[[Kategory:Frysktalige literatuer| ]]
[[Kategory:Literatuer nei taal]]</text>
      <sha1>rbzpk1jn0f9gh62ff22nw8s7loqfakr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deensk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6404</id>
    <revision>
      <id>1241079</id>
      <parentid>1233386</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1241079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29679" sha1="5lpcnr1xiun217k440tkfxictpn3hxu" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks taal
| namme           = Deensk
| ôfbylding        = Danishdialectmap.png
| ôfbyldingsbreedte= 
| ôfbyldingstekst  = It Deenske taalgebiet yn Europa.
| oare namme(n)   = 
| eigen namme     = ''dansk''
| lânseigen yn    = [[Denemark]]
| tal sprekkers   = &lt;small&gt;5,3 miljoen memmetalers, 0,3 miljoen twaddetaalsprekkers&lt;/small&gt;
| skrift          = [[Latynsk alfabet]]
| taalfamylje     = [[Yndo-Jeropeesk]] - [[Germaansk]] - [[Noardgermaansk]] - [[Noardgermaanske talen|Eastskandinavysk]] - Deensk
| dialekten       = &lt;small&gt;Jutsk, Eilân-Deensk, Bornholmsk en Skânsk (oergongsdialekt)&lt;/small&gt;
| offisjele status= [[Ofbyld:flag of Denmark.svg|border|17px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Denemark]]&lt;br&gt;[[Ofbyld:Flag of the Faroe Islands.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Fêreu-eilannen]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ynternasjonale organisaasjes&lt;/small&gt;:&lt;br&gt;[[Ofbyld:Flag of the Nordic Council 2016.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;''[[Noardske Ried]]''&lt;br&gt;[[Ofbyld:Flag of Europe.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;''[[Europeeske Uny]]''
| erkenning as minderheidstaal = [[Ofbyld:flag of Germany.svg|border|17px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Sleeswyk-Holstein]]&lt;br&gt;[[Ofbyld:flag of Greenland.svg|border|17px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Grienlân]]
| ISO 639-1       = da
| ISO 639-2       = dan
| ISO 639-3       = dan
}}
It '''Deensk''' (Deensk: ''dansk'') is in [[Noardgermaanske talen|Noardgermaanske taal]] dy't benammen yn [[Denemark]] sprutsen wurdt. De taal hat sa'n 5,3 miljoen memmetaalsprekkers en wurdt dêrneist troch inkele hûnderttûzenen minsken as twadde taal brûkt. It Deensk is de algemiene bestjoers- en omgongstaal fan Denemark en hat ek in offisjele posysje op de [[Fêreu-eilannen]]. Yn [[Sleeswyk-Holstein]] is it erkend as minderheidstaal. Ek op [[Grienlân]], dêr't it [[Grienlânsk]] de iennichste amtstaal is, wurdt it Deensk in soad brûkt.

It Deensk heart mei it [[Noarsk]] en [[Sweedsk]] ta de Eastskandinavyske tûke fan de Noardgermaanske talen. De trije talen binne ûntstien út it [[Aldnoarsk]] en steane noch hieltyd ticht byinoar. Benammen yn skrift binne Deensk, Noarsk en Sweedsk foar in grut part ûnderling te begripen. De Deenske útspraak is lykwols yn de rin fan de tiid sterker fan dy fan it Noarsk en Sweedsk ôfwykt. Karakteristyk binne ûnder oare de reduksje fan in soad bylûden, it grutte tal lûden en de saneamde ''[[stød]]''.

It moderne Standertdeensk is benammen basearre op de taal fan [[Kopenhagen]] en [[Sjællân]], mar njonken de standerttaal besteane ferskate regionale dialekten. De wichtichste dialektgroepen binne it Jutsk, it eilân-Deensk en it Bornholmsk. Histoarysk hearde ek it [[Skânsk]] ta it Deenske dialektgebiet; tsjintwurdich wurdt it ornaris ta it Sweedsk rekkene of as in oergongsfoarm tusken beide talen beskreaun.

De skriftlike skiednis fan it Deensk giet werom op it Aldnoarsk. Yn de midsiuwen ûntjoech it Deensk him stadichoan ta in eigen taal en waard yn de lette midsiuwen sterk beynfloede troch it [[Nederdútsk]], benammen troch de hannel mei de [[Hânze]]. Yn de 16e iuw waard de Deenske skriuwtaal in fêstere foarm, wylst de stavering en de standerttaal yn de iuwen dêrnei fierder normearre waarden. It Deensk wurdt tsjintwurdich skreaun mei it [[Latynske alfabet]], oanfolle mei de letters ''æ'', ''ø'' en ''å''.

== Yndieling ==
De skifting tusken de [[Noardgermaanske talen]], de [[Westgermaanske talen]] is bard om de tiid fan it [[Grutte Folkeferfarren]] hinne. Dêr't de Westgermaanske dialekten al gau útwaaiden yn hieltiten slimmer ûnderling te begripen talen, bleauwen Noardgermaanske talen lang yn ien taal by elkoar; dy taal wurdt it [[Aldnoarsk]] neamd. Binnen dat Aldnoarsk wie in dúdlike skieding te meitsjen tusken it Aldwestnoardsk en it Aldeastnoardsk. Ta de westlike groep hearden de foarrinners fan it [[Noarsk]] en [[Yslânsk]]; it lettere Deensk en it Sweedsk foarmen de eastlike groep. Yn de rin fan de iuwen groeiden de dialekten út ta de hjoeddeistige [[Skandinaavje|Skandinavyske]] skriuwtalen. De talen hawwe wol deselde ûntwikkeling trochmakke. As der in fernijing trochfierd waard yn it iene lân dan barde dat ek al gau yn it oare lân. Dêrom binne it Deensk, Noarsk en [[Sweedsk]] ûnderling noch goed te ferstean en is der sprake fan in [[dialektkontinuum]]. De skriuwwize fan it [[Bokmål]], ien fan de beide Noarske skriuwtalen, stiet it tichstby de Deenske skriuwtaal.

Wylst it Nederdútsk in protte ynfloed hân hat op it Deensk, bestiet der hjoed-de-dei in hurde taalgrins mei it Dútsk/Nederdútsk.

=== Underskiedende skaaimerken ===
Hoewol’t Deensk, Noarsk en Sweedsk ticht byinoar steane, hat it Deensk in pear dúdlik ûnderskiedende skaaimerken:
*De Deenske stød is in bysûndere útspraakeigenskip fan it Deensk. It giet om in koarte ûnderbrekking of brek yn de stim, feroarsake troch in beweging fan de stimbannen. Troch dat ferskynsel kinne wurden dy’t oars itselde klinke, dochs in ferskillende betsjutting krije. De stød komt yn it Noarsk en Sweedsk (standerttaal) net foar.
*De fokaalfoarried fan it Deensk is mei 27 ferskillende fokalen dúdlik grutter as dy fan it Noarsk en Sweedsk.
*In protte konsonanten wurde sêft of stom útsprutsen (bygelyks de [d] oan ’e ein fan wurden). Dêrtroch klinkt it Deensk foar bûtensteanders gauris as soenen se de lûden ynslikke.

== Taalgebiet &amp; status ==
[[Ofbyld:Idioma danés.PNG|thumb|left|{{legend|#7373d9|Gebiet dêr't Deensk de mearderheidstaal is.}}{{legend|#74B4FF|Gebieten dêr't Deensk de minderheidstaal is.}}]]
Yn Denemark binne der goed 5 miljoen minsken dy't it Deensk as memmetaal hawwe. Net formeel fêstlein is it Deensk [[de facto]] de amtstaal fan [[Denemark]]. 

Yn Deenske minderheid yn [[Sleeswyk-Holstein]] beslacht sa'n 50.000 minsken. Dy groep is erkend as nasjonale minderheid en as taalminderheid. De measten wenje yn de bestjoerlike distrikten fan [[Flensboarch]], [[Noard-Fryslân (distrikt)|Noardfryslân]], [[Sleeswyk-Flensboarch]] en [[Rendsburg-Eckernförde]]. Neist de Deenske minderheid wenje der noch sa'n 6.000 Denen yn Sleeswyk-Holstein mei de Deenske nasjonaliteit. Der binne sa'n 50 Deensktalige skoallen (basisûnderwiis en fuortset ûnderwiis) yn it noarden fan Sleeswyk-Holstein &lt;ref&gt;[https://www.schleswig-holstein.de/DE/Fachinhalte/M/minderheiten/minderheiten_daenen.html Minderheiten in Schleswig-Holstein - die dänische Minderheit] op schleswig-holstein.de (sjoen op 8 juny 2018)&lt;/ref&gt;.

Op de [[Faeröer]] hat it Deensk, neist it [[Faeröersk]], de status fan twadde amststaal&lt;ref&gt;[http://www.government.fo/en/the-government/ministries/ministry-of-education-research-and-culture/cultural-affairs/faroese-language/ Faroese Language] op government.fo (sjoen op 8 juny 2018)&lt;/ref&gt;. Op skoallen is it Deensk in ferplicht skoalfak. Der wenje sa'n 1.500 Deensktaligen op de Faeröer eilannen &lt;ref&gt;[https://www.hagstova.fo/fo/manntalsgrunnur/folkid_111111/tungumal Folkstelling 2011]&lt;/ref&gt;

Op Grienlân spilet it Deensk noch in rol yn it ûnderwiis en by de Deenske ymmigranten dy't der wenje. Yn 2009 ferlear it Deensk syn status as amtstaal, it Grienlânsk is sûnt dy tiid de iennichste amtstaal. Sa'n 12% fan de ynwenners fan Grienlân is fan Deenske komôf &lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html Denemark] yn it [[CIA Factbook]]&lt;/ref&gt;, mar it is net krekt bekend hoe grut oft de folsleine Deensktalige populaasje is. Nei alle gedachten wenje de measte Deensktaligen yn it Grienlânske haadplak Nuuk/Godthåb. In grut diel fan de Grienlanner befolking brûkt it Deensk as [[lingua franca]].

Sûnt [[1990]] leare bern op [[Yslân]] it Ingelsk as earste frjemde taal. It Deensk komt op it twadde plak mar is wol in ferplicht fak. Yn 1944 hat it Deensk op Yslân syn status as amtstaal ferlern. It Deensk is ien fan de wurktalen fan de [[Europeeske Uny]] en de [[Noardske Ried]].

== Skiednis ==
De ûntwikkeling fan it Deensk giet werom op it [[Aldnoarsk]], dat sprutsen waard yn hiel Skandinaavje. Yn runeinskripsjes út [[Denemark]], lykas de runestiennen fan Jelling, binne de âlde foarmen mei namfallen en trije geslachten werom te finen, bygelyks ''dagr'' (“dei”), ''konungr'' (“kening”) en ''hús'' (“hûs”).&lt;ref&gt;Haugen, Einar. ''The Scandinavian Languages: An Introduction to Their History''. Harvard University Press, 1976.&lt;/ref&gt; Dy foarmen binne yn it moderne Deensk feroare yn de foarmen ''dag'', ''konge'' en ''hus''. In typysk Skandinavysk erfstik is de oanheaksel mei de bepaalde lidwurdútgong, lykas yn ''hus → huset'' en ''dag → dagen''.&lt;ref&gt;Delsing, Lars-Olof. ''The Internal Structure of Noun Phrases in the Scandinavian Languages''. Lund University, 1993.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Codex Holmiensis CE 1350.jpg|thumb|Earste side fan de Jutlânske Wet. De tekst is fan 1241, dizze kopy waard om 1350 makke.]]
Fan omtrint it jier 1100 ôf waard it [[Latynske alfabet]] ûnder ynfloed fan de kristlike tsjerke it dominante skriuwsysteem. Yn dy perioade ûntjoech de Deenske fariant fan it Aldnoarsk him ta in eigen taal. Tagelyk hie it Deensk in protte ynfloeden fan it Nedderdútsk, troch de hannelsaktiviteiten fan de [[Hanze]]. Tal fan lienwurden waarden oernommen, ûnder oare ''købe'' (“keapje”), ''betale'' (“betelje”), ''herre'' (“hear”), ''snedker'' (“timmerman”, fan ''snitker'') en ''borgmester'' (“boargemaster”).&lt;ref&gt;Pedersen, Inge Lise. “Low German influence on Danish.” ''Nordic Journal of Linguistics'', 2000.&lt;/ref&gt; Ek maritime terminology, lykas ''skipper'', ''kaj'' (“kade”) en ''matros'', waard oernommen. Njonken dy ynlieningen bleaune erfwurden út it Aldnoarsk yn gebrûk, bygelyks ''by'' (“stêd”, út ''býr''), ''havn'' (út ''höfn'') en ''vindue'' (út ''vindauga'', “wyn-each”).&lt;ref&gt;Bugge, Sophus. ''Norrøne Tekster og Kvad''. Oslo, 1867.&lt;/ref&gt;

Yn it Middeldeensk (±1350–1500) ferdwûnen de measte namfallen en waard de sinbou bepalend foar de grammatikale funksjes. It Deensk ûntjoech him ta in SVO-taal. De meartalsfoarmen waarden ienfâldiger (''ulfr/ulfar'' waard ''ulv/ulve'') en de genityf waard beheind ta in -s-útgong (''kongens slot'').&lt;ref&gt;Jespersen, Otto. ''A Modern Danish Grammar''. London, 1893.&lt;/ref&gt; Yn dy perioade ûntstiene ek twa wichtige fonologyske skaaimerken: it saneamde 'bløde d', in sêfte frikatyf [ð] yn wurden as ''mad'', ''gade'' en ''fløde'', en de 'stød', in soarte fan glottale knik yn 'e stimbannen dy’t betsjuttingsferskil drage kin. It klassike foarbyld is ''anden'', dat mei stød “de ein” en sûnder stød “de oare” betsjut.&lt;ref&gt;Grønnum, Nina. ''Fonetik og fonologi: Almen og dansk''. Akademisk Forlag, 2005.&lt;/ref&gt;

De [[Reformaasje]] joech yn de 16e iuw in krêftige ympuls oan de standerdisearring. De bibeloersetting fan kening Kristiaan III út 1550 levere in autoritative norm op, basearre op it taalgebrûk fan Sjællân (Seelân) en benammen fan Kopenhagen.&lt;ref&gt;Kornerup, Bjørn. ''Danske Bibeloversættelser''. København, 1961.&lt;/ref&gt; Dialekten lykas it Jutsk, Bornholmsk en de eilânfarianten bleaune yn de sprektaal lykwols noch lang bestean. Yn deselde tiid kamen nije lienwurden út it [[Frânsk]] en it [[Nederlânsk]] yn it Deensk, bygelyks ''ballet'', ''chauffør'' en ''restaurant''.&lt;ref&gt;Brink, Lars. ''Det danske sprogs historie''. Gyldendal, 2018.&lt;/ref&gt;

Yn de 18e en 19e iuw waard de Deenske stavering noch konsistinter makke en it waard brûkt as wichtich symboal fan de nasjonale identiteit. Alde staveringen mei ''kj'' en ''gj'' ferdwûnen en ferskillen mei it [[Sweedsk]] en [[Noarsk]] waarden dúdliker. Sa bleau it Sweedsk faak by ''sk'' (''skepp''), wylst it Deensk ''skib'' brûkte en it Noarsk ''skip''.&lt;ref&gt;Teleman, Ulf; Hellberg, Staffan; Andersson, Erik. ''Svenska Akademiens grammatik''. Stockholm, 1999.&lt;/ref&gt; In foarbyld fan in Dútske ynfloed is ''jernbane'' (út ''Eisenbahn'').&lt;ref&gt;Brink, Lars &amp; Lund, Jørn. ''Dansk i tusind år''. Gyldendal, 1994.&lt;/ref&gt;

De 20e iuw brocht radio en televyzje, dy’t soargen foar in sterke standerdisearring fan útspraak en wurdskat. It Kopenhaachsk waard de dominante noarm, ek al bleaune regionale farianten bestean. Yn 1948 waard de letter '''å''' ynfierd yn plak fan ''aa'' (''gaard → gård''), en waard it brûken fan haadletters by eigenskipswurden ôfskafd.&lt;ref&gt;Skautrup, Peter. ''Det danske sprogs historie IV: 1914–1948''. København, 1970.&lt;/ref&gt; Nei de [[Twadde Wrâldoarloch]] waard it [[Ingelsk]] de wichtichste leveransier fan lienwurden (''weekend'', ''job'', ''computer'', ''software''), dy’t typysk oanpast waarden oan de Deenske morfology (''at streame – streamede'', ''at chatte – chattede'').&lt;ref&gt;Preisler, Bent. ''Dansk i tusind år – et sprogsociologisk perspektiv''. Roskilde Universitetsforlag, 1999.&lt;/ref&gt;

Yn de 21e iuw leit de klam op taalbehear yn in globalisearre kontekst. De ''Dansk Sprognævn'' spilet in wichtige rol by it fêstlizzen fan de taalnoarm en it balansearjen fan ynternasjonale ynfloeden mei it behâld fan de eigen fonologyske en grammatikale skaaimerken.&lt;ref&gt;Dansk Sprognævn. ''Rapporter og regler''. København, ferskate jierren.&lt;/ref&gt;

== Grammatika ==
=== Geslacht en nomina ===
It Deensk hat twa grammatikale geslachten: it ''miene geslacht'' (gearsmolten út it eardere manlik en froulik geslacht) en it ''ûnsidich geslacht'' (''neutrum''). Haadwurden krije it ûnbepaalde lidwurd *en* (miene geslacht) of *et* (ûnsidich). It bepaalde lidwurd is in efterheaksel: *-en* of *-et* (iental) en *-ene* of *-ene* (meartal), bygelyks: *en dag* ('in dei') → *dagen* ('de dei') → *dagene* ('de dagen').

=== Kasussysteem ===
It Deensk hat mar twa kasussen: [[nominatyf]] (basis) en [[genityf]] (besit), markearre troch it efterheaksel *-s*, lykas yn it Ingelsk: *dags* ('deis'). Dit is in sterke ferienfâldiging yn ferliking mei it [[Aldnoarsk]], dat fjouwer kasussen hie.

=== Wurdfolchoarder ===
It Deensk folget yn haadsaken in SVO-wurdfolchoarder (Subjekt–Tiidwurd–Objekt), lykas it Ingelsk. Yn haadsinnen jildt lykwols de saneamde ''V2-regel'': de persoansfoarm stiet altyd op it twadde plak yn 'e sin. As de sin begjint mei in bysinsdiel (lykas in tiidsoantsjutting), moat it subjekt en it tiidwurd fan plak wikselje:
* *Maria spiser æblet* ('Maria yt de apel') → normaal SVO
* *I dag spiser Maria æblet* ('Hjoed yt Maria it apel') → tiidsoantsjutting foaroan, tiidwurd op it twadde plak

Fragen wurde foarme troch it tiidwurd foar it subjekt te setten: *Spiser hun æblet?* ('Yt se de apel?').

== Skriuwwize ==
[[Ofbyld:Illuminated keyboard 2.JPG|thumb|Deensk toetseboerd]]
It Deensk wurdt skreaun mei it [[Latynske alfabet]]. Der binne trije tekens nei de z tafoege: : ''Æ/æ'', ''Ø/ø'' en ''Å/å''. Dizze tekens wurde sjoen as aparte letters. De letters ''q'', ''w'', ''x'' en ''z'' wurde hast net brûkt.

De grûnslach foar de Deenske stavering is it midsiuwske dialekt fan it eastlike Seelân. Dat wie doe it sintrale dialekt fan [[Denemarken]] omdat [[Skåne]] doe noch ûnderdiel wie fan it Deenske ryk. Hjoed-de-dei is it dialekt fan [[Kopenhagen]] de standert. Lykwols is de Deenske stavering frijwat konservatyf. Dat betsjut dat in protte lûden, dy't yn 'e rin fan de iuwen stom wurden binne, noch hieltyd skreaun wurde. Somlike letters binne om it prinsipe fan de analogy ynfierd, sûnder histoaryske grûnslach. Foarbylden dêrfan binne:
*De &lt;h&gt; foar &lt;v&gt; en &lt;j&gt; is inkeld noch yn it Noardjutske dialekt te hearren en is in oerbliuwsel fan it [[Aldnoarsk]]. Bygelyks ''hvid'' [viðˀ] (‚wyt‘; Aldnoarsk ''hvít''), ''hjul'' [juːˀl] (‚tsjil‘; Aldeastnoarsk ''hjúl'').
*De &lt;d&gt; yn kombinaasjes as &lt;ld&gt;, &lt;nd&gt; en &lt;rd&gt; lit sawol in histoaryske útspraak sjen as ek de tapassing fan it prinsipe fan de analogy. Bygelyks (etymolyske grûnslach) yn ''land'' [lænˀ] (‚lân‘; Aldnoarsk ''land''), (analogysk ynfierd) yn ''fuld'' [fʊlˀ] (‚fol‘; Aldnoarsk ''fullr'').

Dêrneist wurde net alle lûden yn it skriftbyld sichter:
*De delgeande koarte /e/ yn wurdsjes as ''fisk'' [fesg] (‚fisk‘) en ''til'' [te(l)] (‚ta‘)
*De delgeande koarte /o/ yn ''hugge'' [hogə] (‚haue, hakje‘), ''tung'' [toŋ] (‚lestich, swier‘)

== Dialekten ==
It Deensk hat in ryk ferskaat oan dialekten, ek al hat de sterke posysje fan it Kopenhaachsk en de standerdisearring derfoar soarge dat in protte regionale farianten yn de 20e en 21e iuw oan terrein ferlern hawwe. Yn de taalkunde wurdt meastal ûnderskieden tusken trije grutte dialektgroepen: it ''Jutsk'' (''jysk''), it ''eilân-Deensk'' (''ømål'') en it ''Bornholmsk''.&lt;ref&gt;Brink, Lars &amp; Lund, Jørn. ''Dansk i tusind år''. Gyldendal, 1994.&lt;/ref&gt;

=== Jutsk ===
[[Ofbyld:Denmark-gender.png|thumb|It lidwurd 'de' yn de Jutlânske dialekten.]]
It '''Jutsk''' wurdt sprutsen op it skiereilân [[Jutlân]] en hat sels wer ferskate ûnderfarianten: Súdjutsk (''sønderjysk''), Eastjutsk (''østjysk'') en Westjutsk (''vestjysk'').&lt;ref&gt;Kristensen, Kjeld. ''Jysk sprog: dialekter og regionalsprog''. Aarhus Universitetsforlag, 1980.&lt;/ref&gt;  
* Yn it Súdjutsk is de stød faak ôfwêzich, mar wurdt ferfongen troch toanaksinten dy’t op it Sweedsk of Noarsk lykje.  
* Yn guon Jutske farianten wurdt de -r-útgong yn tiidwurden net útsprutsen, sadat ''kører'' (“hy rydt”) as ''køe'' klinkt.  
* Westjutsk stiet bekend om it brûken fan ''æ'' as lid, ynstee fan it lidwurd achter it haadwurd te plakken (sjoch tabel hjirûnder).  

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Region
! West- en Súd-Jutlân
! Noardeast-Jutlân (en standerttaal)
|-
! manlik 'de man'
| æ mand
| manden
|-
! ûnsidich 'it hûs'
| æ hus
| huset
|-
! froulik 'de frou'
| æ kone
| konen
|-
! meartal'manlju'
| æ mænd
| mændene
|}

Súdjutsk (''sønderjysk'') hat ek histoarysk in wichtige kulturele posysje, omdat it sprutsen wurdt yn de grinsregio mei Dútslân. Yn guon doarpen yn Súd-Jutlân waard oant yn de 20e iuw noch in fariant sprutsen dy’t dúdlik beynfloede wie troch Platdútsk.&lt;ref&gt;Pedersen, Inge Lise. ''Dialekter i Sydslesvig''. Museum Tusculanum, 1992.&lt;/ref&gt;

=== Eilân-Deensk ===
It '''eilân-Deensk''' wurdt sprutsen op Sjællân, Fyn en de omlizzende eilannen. Dat dialektgebiet is it naust besibbe oan de standerttaal, omdat it Kopenhaachsk, de basis foar it moderne Standert-Deensk, hjir ûntstien is.&lt;ref&gt;Brink, Lars. ''Det danske sprogs historie''. Gyldendal, 2018.&lt;/ref&gt;  
* Yn it Fynsk (''fynsk'') wurdt de stød minder konsekwint brûkt as yn Sjællân.  
* Op Lolland en Falster komt in foarm foar mei langere klinkers en binne der wurden bewarre bleaun dy’t yn it standert-Deensk ferdwûn binne.  
* Yn Sjællân is de útspraak it meast yn oerienstimming mei de standert; hjir ûntjoech him de noarm fan it hôf en de media.  

=== Bornholmsk ===
It '''Bornholmsk''' wurdt sprutsen op it eilân [[Bornholm]] yn de [[Eastsee]] en wurdt troch guon taalkundigen as in aparte Skandinavyske fariant beskôge, mei sterke oerienkomsten mei it [[Sweedsk]].&lt;ref&gt;Nielsen, Niels Åge. ''Bornholmsk''. København, 1978.&lt;/ref&gt;  
* Bornholmsk hat gjin stød, mar brûkt yn plak dêrfan twa toanaksinten, lykas it Sweedsk en Noarsk.  
* Ek de fokaalútspraak is tige apart: wurden as ''hus'' (“hûs”) klinke mei in lange, breed útsprekken [uː].  
* In protte âlde Aldnoarske foarmen binne hjir bewarre bleaun, ûnder oare by wurden foar see- en lânbou.  

=== Dialekten en standerttaal ===
Sûnt de ynfiering fan radio en televyzje yn de 20e iuw hawwe de regionale dialekten terrein ferlern. Jongere sprekkers brûke gauris in mingfoarm fan dialekt en standerttaal, oantsjutten as '''regionaal Deensk''' (''regionalsprog'').&lt;ref&gt;Kristensen, Kjeld &amp; Jensen, Torben Juel. “Standardisering og regionalisering i dansk talesprog.” ''Danske Talesprog'', nr. 9, 2003.&lt;/ref&gt;  
Hoewol’t de dialektferskillen yn it deistich libben minder sichtber wurde, hawwe se kultureel noch altyd grutte betsjutting, mei sterke regionale identiteiten en eigen literêre tradysjes. Der binne ek tal fan projekten yn Denemark dy’t rjochte binne op it dokumintearjen en behâlden fan dialektmateriaal.&lt;ref&gt;Dansk Sprognævn. ''Dialektstudier og dokumentation''. København, ferskate jierren.&lt;/ref&gt;

=== Oergonsdialekt: it Skânsk ===
[[Ofbyld:DanskeDialekter.png|thumb|De dialekten fan it Deensk. It [[Skânsk]] wurdt hjir as Deensk dialekt yntekene. Hjoed-de-dei wurdt it as Sweedsk dialekt beskôge, mar de term 'oergongsdialekt' is mooglik noch treffender]]It [[Skânsk]] (''Skånsk'') wurdt sprutsen yn de provinsje Skåne (Skane) yn it súdlikste part fan Sweden. Histoarysk hearde Skåne oant 1658 by it Deenske keninkryk en de dialekten dêr waarden dêrom tradisjoneel ta it Deenske taalgebiet rekkene.&lt;ref&gt;Sandøy, Helge. ''Dansk og svensk i Skåne''. Nordisk Sprog- og Kulturforskningsinstitut, 1997.&lt;/ref&gt; Nei de fredesferdraggen fan Roskilde kaam de regio ûnder Sweedsk bewâld, mar yn ’e sprektaal binne oant hjoed de dei in protte Deenske skaaimerken bewarre bleaun. 

Skânsk wurdt troch taalkundigen faak as in 'oergongsdialekt' beskôge, mei sawol Sweedske as Deenske eigenskippen:
* Yn de fonology hat it noch eleminten fan it saneamde ''bløde d'', dat fierhinne ûntbrekt yn it Sweedsk.&lt;ref&gt;Brink, Lars &amp; Lund, Jørn. ''Dansk i tusind år''. Gyldendal, 1994.&lt;/ref&gt;
* It brûkt Sweedske toanaksinten ynstee fan de Deenske ''stød''. 
* Yn de wurdskat binne sawol âlde Deenske erfwurden as Sweedske ûntlieningen werom te finen. Bygelyks wurdt ''grädde'' (rjemme) faak brûkt, dat itselde wurd is as yn it Sweedsk, mar de útspraak hat in Deensk-achtige lûdkwaliteit.  
* Guon grammatikale foarmen litte in middenpaad sjen: it brûken fan bepaalde lidwurden as suffiks oan substantiven is behâlden, krekt as yn it Deensk, mar yn de stavering en útspraak slute se oan by it Sweedsk.

Yn de moderne tiid wurdt Skânsk troch de measte sprekkers as in Sweedsk dialekt beskôge, mar de histoaryske eftergrûn soarget derfoar dat guon ûndersikers it noch altiten as in oergongsfoarm tusken Deensk en Sweedsk klassifisearje.&lt;ref&gt;Teleman, Ulf; Hellberg, Staffan; Andersson, Erik. ''Svenska Akademiens grammatik''. Stockholm, 1999.&lt;/ref&gt;

== Danistyk ==
De stúdzje fan de Deenske taal en literatuer wurdt oantsjut mei de namme ''Danistyk''. It is in dissipline dy’t ûnder de bredere paraplu fan de Skandinavistyk falt, mar mei in dúdlike fokus op de ûntwikkeling, struktuer, literatuer en kultuer fan Denemark en it Deensk. De earste wittenskiplike belangstelling foar it Deensk ûntstie yn de 18e en 19e iuw, yn it ramt fan nasjonale taal- en letterkundebewegingen. Yn dy perioade ferskynden de earste grutte wurdboeken en grammatika’s fan it Deensk, lykas it wurk fan Rasmus Rask (1787–1832), in pionier yn de ferlykjende taalwittenskip.&lt;ref&gt;Pedersen, Holger. ''Rasmus Rask og hans samtid''. København: Munksgaard, 1932.&lt;/ref&gt; Yn de 20e iuw waard de Danistyk mear ynstitúsjonalisearre, mei aparte fakgroepen foar taalwittenskip en literatuerstúdzje.

Belangrike publikaasjes op it mêd fan de Danistyk binne ûnder mear it tydskrift ''Danske Studier'' (oprjochte yn 1904) en it mear moderne ''NyS'' (''Nydanske Studier &amp; Almen Kommunikationsteori''). Dêrneist spylje wurdboeken lykas it ''Den Danske Ordbog'' en it ''Ordbog over det danske Sprog'' in grutte rol foar ûndersikers en brûkers.&lt;ref&gt;Brink, Lars &amp; Lund, Jørn. ''Dansk i tusind år''. Gyldendal, 1994.&lt;/ref&gt;

=== Ynstituten en organisaasjes ===
In sintraal ynstitút foar de noarmjouwing fan de taal is it Dansk Sprognævn yn [[Kopenhagen]], dat staveringregels, wurdlisten en taaladvizen jout.&lt;ref&gt;Dansk Sprognævn. ''Rapporter og regler''. København, ferskate jierren.&lt;/ref&gt; Op universitêr nivo hawwe sawol de Universiteit fan Kopenhagen as Aarhus Universiteit folweardige fakgroepen danistyk, mei opliedingen foar sawol bachelor- as masterstudinten. Ek yn bûtenlânsk ramt (Dútslân, Nederlân, de Feriene Steaten) binne der stúdzjeprogramma’s yn Noardske of Skandinavyske stúdzjes mei in Deensk komponint. 

=== Deensk ûnderwiis yn Sleeswyk-Holstein ===
[[Ofbyld:Learn Danish in Germany, 2012, ubt.JPG|thumb|''Lear Deensk'' spandoek yn [[Flensboarch]].]]
Yn de Dútske dielsteat [[Sleeswyk-Holstein]] spilet de Deenske taal in bysûndere rol troch de oanwêzigens fan de Deenske minderheid. Nei de fredesferdraggen fan 1920 en de fêststelling fan de hjoeddeistige Dútsk-Deenske grins waard de regio Súd-Sleeswyk ûnderdiel fan Dútslân, mar der bleau in grutte groep Deensktaligen wenjen.&lt;ref&gt;Weller, Gerd. ''Die dänische Minderheit in Schleswig-Holstein''. Flensburg: Wachholtz, 1999.&lt;/ref&gt;

De Deenske minderheid hat hjoed de dei eigen skoallen (''Danske Skoler''), biblioteken en kulturele ynstellingen yn stêden lykas Flensboarch, Sleeswyk en Hüsem. Yn dy ynstellingen wurde kursussen en ûnderwiis yn it Deensk oanbean, sawol foar bern fan de minderheid sels as foar oaren dy’t de taal leare wolle.&lt;ref&gt;Bund Deutscher Nordschleswiger / Sydslesvigsk Forening. ''Årsberetning''. Flensburg, ferskate jierren.&lt;/ref&gt; 

Ek op universitêr nivo is der omtinken foar it Deensk. By de Europa-Universität Flensburg wurdt in folweardich stúdzjeprogramma oanbean mei de namme ''Dänisch'' of ''Skandinavistik'', dêr’t sawol taal- as kultuerûnderdielen yn foarkomme.&lt;ref&gt;Europa-Universität Flensburg. ''Studiengang Dänisch''. Offisjele webside, rieplachte 2023.&lt;/ref&gt; Dêrmei kinne studinten har spesjalisearje yn de Danistyk mei in bysûndere fokus op de meartalige situaasje yn Sleeswyk-Holstein. 

In bysûnder aspekt fan de situaasje is dat der yn de regio ek in trijetalich ferbân bestiet: neist Dútsk en Deensk wurdt yn guon doarpen en mienskippen ek noch [[Noardfrysk]] sprutsen. Dy taaldiversiteit makket dat de kursussen Deensk yn Sleeswyk-Holstein faak ek omtinken jouwe oan kontrastive didaktyk en meartalige kompetinsjes.&lt;ref&gt;Henningsen, Lars N. ''Sprachenvielfalt in Schleswig-Holstein''. Kiel: Landeszentrale für politische Bildung, 2010.&lt;/ref&gt;

== Ynfloed op oare talen ==
[[Ofbyld:Kalmar Union ca. 1400.svg|thumb|[[Uny fan Kalmar]], dêr't [[Noardfryslân]] ''de jure'' ek ûnderdiel fan wie.]]
[[Ofbyld:Viking Expansion.svg|thumb|Kaartsje fan wêr't de [[Wytsingen]] yn Europa taholden.]]
It Deensk hat troch de dominante rol yn [[Skandinaavje]] en troch de rol fan de [[Wytsingen]] ek bûten Skandinaavje syn spoaren neilitten.

=== Ynfloed op it Noardfrysk ===
Noardfryslân wie nei de Fryske Frijheid (yn Noardfryslân oant en mei 1344) iuwenlang ûnderdiel fan de Deenske kroan. Yn 1864 waard it pas ûnderdiel fan de Dútske lannen, ûnder [[Prusen|Prusysk]] bewâld. Benammen yn it dialekt fan [[Sylt]] binne der in pear opmerklike Deenske ynfloeden, lylas it wurdsje ''ek'' (Frysk: ''net'', Deensk: ''ikke''). 

=== Ynfloed op it Noarsk ===
Noarwegen wie tusken 1397 en 1523 ûnderdiel fan de [[Uny fan Kalmar]], dêrnei oant 1814 ûnder de Deenske kroan. Yn dy fjouwer iuwen learden de Noaren it Deensk as skriuwtaal, wylst de sprektaal in eigen Noarske ûntjouwing bleau. Nei de ûnôfhinklikheid yn 1814 stiene de Noaren foar de kar fan in eigen skriuwtaal. It *[[Bokmål]]* (letterlik: &quot;boektaal&quot;) is hjoed de dei ien fan 'e twa offisjele Noarske skriuwtalen en liket sterk op it Deensk yn syn skriftlike foarm.

=== Ynfloed op it Ingelsk ===
Yn de tiid fan de [[Wytsingen]] (8ste–11de iuw) feroveren Deenske Wytsingen grutte dielen fan [[Brittanje]] en fêstigen har yn Ingelân, benammen yn it gebiet dat as de ''[[Danelaw]]'' bekend stie. Stêden lykas York (it eardere Deenske ''Jórvik'') en Lincoln hawwe noch spoaren út dy perioade. It Deensk fan dy tiid (dat noch tichtby it [[Aldnoarsk]] stie) joech in protte wurden oan it [[Aldingelsk]], ûnder oare basale wurden lykas *they*, *them*, *their* (fan it Aldnoarsk *þeir*, *þeim*, *þeira*), en wurden lykas *window*, *knife*, *sky* en *egg*.

=== Ynfloed op it Frânsk ===
Nei de ferovering fan [[Normandje]] yn it noarden [[Frankryk]] yn 'e 10de iuw joegen de Noarmannen harren namme oan dy regio (*Normandje* = &quot;lân fan de Noardmannen&quot;). letter de Noarmânnen harren eigen taal op yn it [[Frânsk]], mar lieten wol harren mark efter yn Frânske plaknammen en wurden.

== Ynfloeden fan bûten ==
It Dútsk hat in grutte ynfloed hân op it Deensk. Fanôf de lette midsiuwen ([[Hânze]]) oant yn de 19e iuw spile it [[Nederdútsk]], troch hannel en geografyske ôfstân, in grutte rol yn Jutlân en op de Deenske eilannen. Sa bestiet der in grut part fan de Deenske wurdskat (25%) út Nederdútske lienwurden en lienoersettingen.&lt;ref&gt;[http://germanic.eu/Mittelniederdeutsche-Lehnw%F6rter-in-den-skandinavischen-Sprachen.htm Mittelniederdeutsche Lehnwörter in den skandinavischen Sprachen]&lt;/ref&gt; Dat makket it Deensklearen foar Dútskpraters ienfâldiger. Mei kennis fan it Dútsk is it alsa mooglik in protte begripen te rieden, as de Deensklearder wit op hokker wize dy lienoersettingen makke wurde. Yn it ferline hawwe it [[Nederlânsk]] en it [[Noard-Frysk]] (regionaal) in beheinde ynfloed op it Deensk hân. Fierders hat it Deensk in protte [[ynternasjonalisme]]n (yn de ôfrûne desennia tanimmend [[Anglisisme]]n).

== Literatuer ==
*Teake Hoekema&amp; V. Tams Jørgensen;'' Deensk-Frysk wurdboek mei in koarte Deenske foarmleare. Frisisk-Dansk ordbog med en kortfattet frisisk formlaere.'' Grins, Wolters-Noordhoff, 1968.

== Keppeling om utens ==
*Wurdlist [http://www.allezhop.de/frysk/DE-FS.TXT Deensk-Frysk] en [http://www.allezhop.de/frysk/FS-DE.TXT Frysk-Deensk]

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;}}
{{YnterWiky|code=da}}

[[Kategory:Deensk| ]]
[[Kategory:Noardgermaanske talen]]
[[Kategory:Taal yn Denemark]]
[[Kategory:Taal yn Dútslân]]
[[Kategory:Taal yn de Fêreu-eilannen]]
[[Kategory:Taal yn Grienlân]]
[[Kategory:Taal yn Noard-Fryslân]]</text>
      <sha1>5lpcnr1xiun217k440tkfxictpn3hxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frânsk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7936</id>
    <revision>
      <id>1241080</id>
      <parentid>1236643</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T18:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1241080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38925" sha1="nwscngub85qqfe3atq2fp1l9pdv1een" xml:space="preserve">{{Taaltabel|
namme = Frânsk |
oare nammen = gjin |
Ingelske namme = French |
eigen namme = '''français''' |
sprutsen yn = [[Frankryk]], [[Kanada]] bynamme yn [[Quebec (provinsje)|Quebek]], [[Nij Brunswyk]] en foar in part yn [[Ontario]]; [[Belgje]]; [[Switserlân]]; [[Libanon]]; [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]]; [[Monako]]; [[Marokko]]; [[Algerije]]; [[Tuneezje]]; [[Ivoarkust]]; [[Demokratyske Republyk Kongo|Kongo]]; [[Niger]]; [[Senegal]]; [[Haïty]]; [[Laos]]; [[Kambodja]]; [[Fietnam]]. |
taalgebiet = oer de hiele wrâld, bynamme yn Frankryk en Afrika |
tal sprekkers = 270.000.000, dêrfan sa'n 80 miljoen memmetaalsprekers| teljier = 2004 |
dialekten = [[Berrisjoansk]], [[Boerboneesk]], [[Orléaneesk]], [[Toerangaarsk]], [[Kebekaansk]] |
taalklassifikaasje = Yndo-Jeropeesk - Italo Keltysk -Italysk - Latynsk Faliskysk - Latynsk - Romaansk - Frânsk |
skrift = it Latynske alfabet |
bibeloersetting = 5e iuw |
taalstatus = yn tritich lannen in offisjele taal |
taalkoade ISO 639-1 = fr |
taalkoade ISO 639-2 =  fre (B) en fra (T)  |
taalkoade ISO 639-3/DIS = fra |
}}
It '''Frânsk''' (Frânsk: ''français'') is in [[Romaanske talen|Romaanske taal]] dy't út it sprutsen [[Latyn]] fan [[Galje]] ûntstien is. It heart ta de ''[[langues d'oïl]]'', de Romaanske taalfoarmen dy't har yn de midsiuwen yn it noarden fan it hjoeddeistige Frankryk en oanswettende regio's ûntjoegen.&lt;ref name=&quot;BnF-oil&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb119353773 Langues d'oïl].&lt;/ref&gt; Yn 'e rin fan de iuwen ûntjoech it Frânsk him ta in bopperegionale skriuw- en standerttaal mei sprekkers oer de hiele wrâld.

It Frânsk wurdt tsjintwurdich op alle kontininten sprutsen. De [[Organisation internationale de la Francophonie]] rûsde yn 2022 dat sa'n 321 miljoen minsken har yn it Frânsk uterje kinne, fan wa't likernôch 255 miljoen de taal alle dagen brûke.&lt;ref&gt;Organisation internationale de la Francophonie: [https://observatoireancien.francophonie.org/qui-parle-francais-dans-le-monde/ Qui parle français dans le monde?], gegevens oer 2022.&lt;/ref&gt; It grutste part fan de Frânsktalige wrâld leit yn [[Jeropa]] en [[Afrika]], oare grutte Frânsktalige mienskippen binne te finen yn [[Noard-Amearika]], it [[Karibysk gebiet]] en Oseaanje.

It Frânsk is yn 29 lannen in offisjele taal.&lt;ref name=&quot;UN-French&quot;&gt;Feriene Naasjes: [https://languages.un.org/fr/six-official-un-languages Les six langues officielles de l'ONU].&lt;/ref&gt; Njonken [[Frankryk]] hat it ûnder mear in offisjele status yn [[Belgje]], [[Switserlân]], [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]], [[Monako]], [[Kanada]] en in grut tal Afrikaanske lannen. It is ek ien fan de seis offisjele talen fan de [[Feriene Naasjes]] en ien fan de 24 offisjele talen fan de [[Europeeske Uny]].&lt;ref name=&quot;UN-French&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Europeeske Uny: [https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_fr Langues, multilinguisme, régime linguistique].&lt;/ref&gt;

Troch syn grutte geografyske fersprieding hat it Frânsk ferskate nasjonale en regionale farianten ûntwikkele. Njonken it Frânsk fan Frankryk bestiet der ûnder oaren it Belgysk-Frânsk, Switsersk-Frânsk, [[Kebeksk Frânsk]], Akadysk Frânsk en ferskate Afrikaanske farianten. Nettsjinsteande regionale ferskillen yn útspraak, wurdskat en taalgebrûk foarmet it Standertfrânsk de mienskiplike skriuwtaal fan it grutste part fan de Frânsktalige wrâld.

== Taalgebiet ==
It Frânsk is yn 30 lannen op ierde in offisjele [[taal]].
[[Ofbyld:Distribution map of the French language in Europe.png|thumb|left|Taalkaart Frânsk yn Europa.]]
=== Frânsk yn Europa ===
Fierwei de measte memmetaalsprekkers fan it Frânsk wenje yn [[Frankryk]]. Yn grutte dielen fan [[Belgje]], [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]], [[Switserlân]] en yn it uterste noardwesten fan [[Itaalje]] wurdt de taal troch memmetaalsprekkers sprutsen. De stedsteat [[Monako]] is folslein Frânsktalich.

Neffens in ûndersyk dat útfierd is yn opdracht fan de [[Europeeske Kommisje]], wurdt it Frânsk troch 12% fan de ynwenners fan de [[Europeeske Uny]] as memmetaal praat (2012). It Frânsk is dêrmei nei it Dútsk (16%), Ingelsk (13%) en Italjaansk (13%) de fjirdgrutste Europeeske taal.&lt;ref&gt;[[Europeeske Kommisje]] (Special Eurobarometer 386): [http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf Europeans and their Languages] (sjoen op 29 augustus 2016)&lt;/ref&gt;

Mei it Ingelsk en Dútsk is Frânsk ien fan de wichtichste amts- en wurktalen fan de [[Europeeske Uny]]. Dat leit ûnder oaren oan de posysje fan Frankryk as oprjochtingslid en oan de sprieding fan de [[Ynstellings fan de Jeropeeske Uny|ynstituten fan de Europeeske Uny]] yn Frânsktalige stêden lykas [[Brussel]], [[Straasburch|Straasboarch]] en [[Lúksemboarch (stêd)|Lúksemboarch]]. Lykwols is it Ingelsk as wurktaal fanselssprekkender wurden as wurktaal. Dêrtroch wurde der hieltyd minder dokuminten direkt yn it Frânsk fêstlein.&lt;ref&gt;France Diplomatie: [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/french-foreign-policy/european-union/france-and-the-european-union/article/the-french-language-in-european The French language in European institutions] (sjoen op 29 augustus 2016)&lt;/ref&gt;

=== Frânsk bûten Europa ===
Bûten Europa wenje yn de Kanadeeske provinsje [[Kebek (provinsje)|Kebek]] in soad memmetaalsprekkers. Sa'n 6 miljoen minsken, sa'n 80% fan de ynwenners, hawwe it Frânsk as memmetaal. Yn de provinsjes [[Ontario]], [[Alberta]], [[Manitoba]], [[Nij-Breunswyk]] en [[Nij-Skotlân]] wenje noch mear Frânsketalige minderheden. Dêrtroch hat sa'n dik 20% fan de Kanadeeske befolking it Frânsk as memmetaal. Yn de [[Feriene Steaten]] wenje Frânsktalige minderheden yn [[Louisiana]] en [[Maine]], mei-inoar inkelde tsientûzenen memmetaalsprekkers.
[[Ofbyld:Map-Francophone World.svg|thumb|upright=1.5|It Frânsk yn 'e wrâld{{legend|#0C5EB1|Memmetaal}}{{legend|#0080FF|Bestjoerlike taal}}{{legend|#9FCEFF|Ferkearstaal}}{{legend|#00FF00|Minderheden}}]]
Yn Afrika hat it Frânsk noch hieltyd in belangrike status as ferkears- en hannelstaal. Yn in protte Afrikaanske lannen is it Frânsk de offisjele amtstaal en spilet in belangrike rol yn bygelyks bestjoer, rjochtspraak en ûnderwiis. Sa hat de [[Demokratyske Republyk Kongo]] wol mear as 200 talen, 4 ynterregionale talen en it Frânsk as neutrale amtstaal dy't ek yn it ûnderwiis brûkt wurdt. Yn fierwei de measte Frânstalige lannen yn Afrika is it Frânsk dus de twadde of tredde taal. Der binne stêden lykas [[Abidjan]] ([[Ivoarkust]]) en [[Libreville]] ([[Gabon]]) dêr't it Frânsk troch in mearderheid fan de befolking as memmetaal sprutsen wurdt.

Yn de ferskillende oerseeske gebieten dy't Frankryk hjoed de dei hat, is it Frânsk de iennichste amtstaal. 

=== Ynternasjonale amts- en wurktaal ===
It Frânsk is in amts- of wurktaal by ferskate ynternasjonale organisaasjes (bgl. de [[Europeeske Uny]], Ynternasjonnale Olympyske Kommisje, Wrâld Hannel Organisaasje, [[Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje]], FIFA, [[Afrikaanske Uny]], ESA, Ynterpol ensfh.) en it is ien fan de seis offisjele talen fan de [[Feriene Naasjes]] en syn organisaasjes.

=== Frânskpraters it lân ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Geografyske fersprieding fan Frânsksprekkers yn 'e wrâld
! Lân/regio !! Soart gebiet !! Oantal Frânsksprekkers !! Beskriuwing
|-
| [[Ofbyld:Flag of France.svg|20px]] [[Frankryk]] || Haadgebiet || sa'n 68 miljoen || It grutste Frânsktalige gebiet yn 'e wrâld. Frânsk is de nasjonale en offisjele taal. Der besteane ek regionale talen en farianten lykas [[Oksitaansk]], [[Bretoensk]], [[Alsaasysk]] en [[Korsikaansk]].
|-
| [[Ofbyld:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Belgje]] || Haadgebiet || sa'n 4,8 miljoen || Frânsk is ien fan de trije offisjele talen. It wurdt benammen sprutsen yn [[Walloanje]] en it grutste part fan [[Brussel]].
|-
| [[Ofbyld:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Switserlân]] || Haadgebiet || sa'n 2,3 miljoen || Frânsk is ien fan de fjouwer nasjonale talen. It wurdt benammen sprutsen yn westlik Switserlân (Romandje).
|-
| [[Ofbyld:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Lúksemboarch]] || Haadgebiet mei meartaligens || sa'n 500.000 || Frânsk is ien fan de bestjoerstalen en wurdt in soad brûkt yn wetjouwing, media en it iepenbier libben.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Monaco.svg|20px]] [[Monako]] || Haadgebiet || sa'n 40.000 || Frânsk is de iennichste offisjele taal fan it foarstedom.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Canada.svg|20px]] [[Kanada]] || Haadgebiet en minderheid || L1: sa'n 7,5 miljoen&lt;br&gt;L2: sa'n 3,5 miljoen || Frânsk is ien fan de twa offisjele talen fan Kanada. De measte memmetaalsprekkers wenje yn [[Kebek]], mar der binne ek mienskippen yn [[Nij-Brunswyk]] en Ontario.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Haiti.svg|20px]] [[Haïty]] || Haadgebiet || L1: in pear hûnderttûzen&lt;br&gt;L2: sa'n 10 miljoen || Frânsk is njonken it [[Haïtiaansk-Kreoalsk]] in offisjele taal. De measte ynwenners hawwe Kreoalsk as memmetaal.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Demokratyske Republyk Kongo]] || Haadgebiet || L1: in lyts tal&lt;br&gt;L2: mear as 50 miljoen || Frânsk is de offisjele taal en de wichtichste taal foar bestjoer, ûnderwiis en kommunikaasje tusken ferskate taalmienskippen.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] [[Ivoarkust]] || Haadgebiet || L1: sa'n 1–2 miljoen&lt;br&gt;L2: sa'n 28–29 miljoen || Frânsk is de offisjele taal en wurdt breed brûkt yn it iepenbier libben.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Senegal.svg|20px]] [[Senegal]] || Haadgebiet || L1: tsientûzenen&lt;br&gt;L2: sa'n 18 miljoen || Frânsk is de offisjele taal, neist nasjonale talen lykas [[Wolof]].
|-
| [[Ofbyld:Flag of Cameroon.svg|20px]] [[Kameroen]] || Haadgebiet || L1: sa'n 1 miljoen&lt;br&gt;L2: sa'n 19 miljoen || Frânsk is ien fan de twa offisjele talen, neist Ingelsk. It grutste part fan de befolking wennet yn it Frânsktalige gebiet.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Boerkina Faso]] || Haadgebiet || L1: tige lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 23 miljoen || Frânsk is de offisjele taal en de wichtichste bestjoerstaal.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Mali.svg|20px]] [[Maly]] || Haadgebiet || L1: tige lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 22 miljoen || Frânsk wurdt brûkt yn bestjoer, ûnderwiis en as mienskiplike taal tusken ferskate groepen.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Niger.svg|20px]] [[Niger]] || Haadgebiet || L1: tige lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 27 miljoen || Frânsk is de offisjele taal en wurdt brûkt yn ûnderwiis en bestjoer.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Chad.svg|20px]] [[Tsjaad]] || Haadgebiet || L1: tige lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 20 miljoen || Frânsk is ien fan de twa offisjele talen, neist Arabysk.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Madagascar.svg|20px]] [[Madagaskar]] || Haadgebiet || L1: in lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 15 miljoen || Frânsk is ien fan de offisjele talen, neist Malagasy.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Algeria.svg|20px]] [[Algerije]] || Twadde taal || L1: beheind tal&lt;br&gt;L2: mear as 30 miljoen || Frânsk hat gjin offisjele status, mar wurdt in soad brûkt yn ûnderwiis, wittenskip, media en ekonomy.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Marokko]] || Twadde taal || L1: beheind tal&lt;br&gt;L2: mear as 15 miljoen || Frânsk wurdt breed brûkt yn bedriuwslibben, heger ûnderwiis en oerheid.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Tuneezje]] || Twadde taal || L1: beheind tal&lt;br&gt;L2: sa'n 7 miljoen || Frânsk wurdt in soad brûkt neist Arabysk, benammen yn ûnderwiis en technyske domeinen.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Lebanon.svg|20px]] [[Libanon]] || Twadde taal || L1: beheind tal&lt;br&gt;L2: miljoenen || Frânsk hat in sterke histoaryske posysje en wurdt brûkt yn ûnderwiis en media.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Mauritsius]] || Haadgebiet mei meartaligens || L1: lyts tal&lt;br&gt;L2: mear as 1 miljoen || Frânsk wurdt breed brûkt yn media, kultuer en it deistich libben, neist Mauritiaansk Kreoalsk en Ingelsk.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Seychelles.svg|20px]] [[Seysjellen]] || Haadgebiet mei meartaligens || L1: in lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 100.000 || Frânsk is ien fan de trije offisjele talen, neist Ingelsk en Seselwa.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Fanuatû]] || Haadgebiet mei meartaligens || L1: lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 300.000 || Frânsk is ien fan de trije offisjele talen, neist Ingelsk en Bislama.
|-
| [[Ofbyld:Flag of French Polynesia.svg|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]] || Oerseesk gebiet || L1: sa'n 200.000&lt;br&gt;L2: tsientûzenen || Frânsk is de offisjele taal neist ferskate Polynezyske talen.
|-
| [[Ofbyld:Flag of New Caledonia.svg|20px]] [[Nij-Kaledoanje]] || Oerseesk gebiet || L1: sa'n 180.000&lt;br&gt;L2: tsientûzenen || Frânsk is de offisjele taal en de lingua franca fan it gebiet.
|}

== Skiednis ==
It Frânsk is ûntstien út it [[Latyn]]. Dy sprutsen folkstaal ûntjoech him yn de rin fan de iuwen stadichoan ta in eigen taal.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/la-langue-francaise/le-francais-aujourdhui Le français aujourd'hui].&lt;/ref&gt; It Frânsk is dêrmei ien fan de [[Romaanske talen]].&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt; De oergong fan it Latyn nei de Romaanske taalfoarmen dêr't letter ûnder oare it Frânsk út fuortkaam, wie gjin hommelse feroaring, mar in proses dat him oer ferskate iuwen útstrekte.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot;&gt;Larousse: [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/latin/187134 Latin].&lt;/ref&gt; Oer it momint stuit dat it Latyn yn Galje net mear as de deistige omgongstaal beskôge wurde kin, bestiet yn de literatuer gjin folsleine ienriedigens; Larousse neamt datearringen dy't fan de 6e oant de ein fan de 8e iuw rinne.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot; /&gt;

=== Fan Latyn nei Gallo-Romaansk ===
[[Ofbyld:Map Gallia Tribes Towns.png|thumb|Galje yn de tiid fan [[Julius Caesar]] (58 f. Kr.)]]
Foar de Romeinske ferovering waarden yn [[Galje]] ferskate talen sprutsen, dêrûnder it [[Gallysk]], in [[Keltyske talen|Keltyske taal]].&lt;ref name=&quot;Larousse-Gaule&quot;&gt;Larousse: [https://www.larousse.fr/encyclopedie/autre-region/Gaule/120945 Gaule].&lt;/ref&gt; Nei de Romeinske ferovering wûn it Latyn stadichoan terrein en ferdwûn it Gallysk yn de rin fan ferskate iuwen as deistige omgongstaal.&lt;ref name=&quot;Larousse-Gaule&quot; /&gt; It Gallysk liet lykwols spoaren nei yn it lettere Frânsk, benammen yn plaknammen en yn in beheind tal wurden.&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot;&gt;Larousse: [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/fran%C3%A7ais/53414 Français].&lt;/ref&gt; Larousse jout dêrby in rûge skatting fan sa'n tachtich Frânske wurden dy't op it Gallysk weromgeane.&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot; /&gt;

Fan de 5e iuw ôf kaam de Gallo-Romaanske befolking yn kontakt mei ferskate Germaanske folken, benammen mei de [[Franken]].&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot; /&gt; De Franken namen úteinlik de Romaanske taal fan de Gallo-Romaanske befolking oer, mar harren Germaanske taal liet wol spoaren yn it Frânsk nei.&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot; /&gt; Dy ynfloed is ûnder oare yn de wurdskat werom te finen.&lt;ref name=&quot;Culture-2014&quot;&gt;Ministère de la Culture, ''Bilan 2014 – Droit au français et pluralité linguistique'': [https://www.culture.gouv.fr/Media/Thematiques/Langue-francaise-et-langues-de-France/fichiers/publications_dglflf/Bilans/Bilan-2014-Droit-au-francais-et-pluralite-linguistique].&lt;/ref&gt; It Frânske Ministearje fan Kultuer neamt ûnder oare de kleurnammen ''bleu'', ''blanc'', ''blond'', ''brun'', ''gris'' en ''blême'' as wurden fan Germaansk komôf en wiist ek op de Germaanske oarsprong fan tal fan persoansnammen.&lt;ref name=&quot;Culture-2014&quot; /&gt; Ek de namme [[Frankryk]] giet werom op de Franken.&lt;ref name=&quot;Larousse-Francs&quot;&gt;Larousse: [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Francs/120211 Francs].&lt;/ref&gt;

De taal dy't út it Latyn fan Galje ûntstie, feroare stadichoan safolle dat dy net mear sûnder mear mei it klassike of skreaune Latyn gearfoel.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot; /&gt; In wichtich dokumintearre momint is it [[Konsylje fan Tours]] fan 813.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot; /&gt; Dêr waard bepaald dat preken oerset wurde moasten yn de ''rustica Romana lingua'' of yn de Germaanske folkstaal, sadat de befolking se begripe koe.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot; /&gt; Dy bepaling lit sjen dat de sprutsen Romaanske taal en it Latyn doe net mear foar alle sprekkers ûnderling te begripen wiene.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot; /&gt;

=== De earste skriftlike attestearrings ===
[[Ofbyld:Serments de Strasbourg 842.jpg|thumb|In hânskrift mei de ''[[Serments de Strasbourg]]'' út 842.]]
In wichtich referinsjepunt yn de skriftlike skiednis fan it Frânsk binne de ''[[Serments de Strasbourg]]'', of Eden fan Straasburch.&lt;ref name=&quot;BnF-Serments&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb120677260 Serments de Strasbourg].&lt;/ref&gt; Dy eden waarden op 14 febrewaris 842 ôflein troch [[Loadewyk de Dútser]] en [[Karel de Keale]] en troch [[Nithard]] optekene.&lt;ref name=&quot;BnF-Serments&quot; /&gt; In part fan de tekst waard yn in Romaanske folkstaal optekene en in oar part yn in Germaanske taalfoarm.&lt;ref name=&quot;BnF-Serments&quot; /&gt;

De Romaanske tekst fan de Eden fan Straasburch wurdt gauris beskôge as de âldste skriftlike attestearring fan it Frânsk.&lt;ref name=&quot;BnF-grammaires&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://www.bnf.fr/fr/les-grammaires-francaises-bibliographie Les grammaires françaises – bibliographie].&lt;/ref&gt; Dat betsjut lykwols net dat yn 842 ynienen in nije taal ûntstie.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot; /&gt; De oergong fan it Latyn nei de Romaanske folkstalen wie in stadich proses, en de taal fan de eden stiet yn wurdskat, sinsbou en tiidwurdsfoarmen noch ticht by it Latyn.&lt;ref name=&quot;Academie-deutsche&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/deutsche-qualitat Deutsche Qualität].&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Valenciennes.- Cantilène de Sainte-Eulalie,.jpg|thumb|De ''[[Séquence de sainte Eulalie]]'', in iere literêre tekst yn in Romaanske folkstaal.]]
In oare tige iere Romaanske tekst is de ''[[Séquence de sainte Eulalie]]'', dy't om 880 hinne datearre wurdt.&lt;ref name=&quot;Academie-memoire&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/la-memoire-des-mots-0 La mémoire des mots].&lt;/ref&gt; De Académie française beskriuwt dy tekst as de earste literêre attestearring fan it Romaansk, wylst de Bibliothèque nationale de France de taal as Aldfrânsk klassifisearret.&lt;ref name=&quot;Academie-memoire&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BnF-ancien&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11938825z Ancien français].&lt;/ref&gt;

=== Aldfrânsk en it midsiuwske taalferskaat ===
De beneaming [[Aldfrânsk]] wurdt brûkt foar de Romaanske taalfoarmen dy't yn de midsiuwen yn it noarden fan it hjoeddeistige Frankryk en yn oanswettende gebieten sprutsen en skreaun waarden.&lt;ref name=&quot;BnF-ancien&quot; /&gt; De Bibliothèque nationale de France pleatst it Aldfrânsk rûchwei tusken de 8e en de 14e iuw.&lt;ref name=&quot;BnF-ancien&quot; /&gt; It Aldfrânsk wie gjin ienheids- of standerttaal, mar omfieme in ferskaat oan regionale taalfoarmen dy't ta de saneamde ''[[langues d'oïl]]'' rekkene wurde.&lt;ref name=&quot;BnF-oil&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb119353773 Langues d'oïl].&lt;/ref&gt;

Ta de ''langues d'oïl'' wurde ûnder oare it Normandysk, Pikardysk, Champenois, Walloansk en Gallo rekkene.&lt;ref name=&quot;BnF-oil&quot; /&gt; Yn it suden fan Frankryk ûntjoegen har oare Romaanske taalfoarmen, dy't mei de beneaming ''langues d'oc'' oantsjut wurde.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt; De Académie française beskriuwt it midsiuwske Frankryk dêrom as in gebiet mei in grut regionaal taalferskaat, mei ''parlers d'oïl'' yn it noarden en ''parlers d'oc'' yn it suden.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt;

Njonken dy folkstalen bleau it Latyn yn de midsiuwen in wichtige skriuw-, kultuer- en ûnderwiistaal.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt; It waard ûnder oare brûkt troch de Tsjerke en troch gelearden en tsjinne as bopperegionale taal foar skriftlike kommunikaasje.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt;

Nei de [[Normandyske ferovering fan Ingelân]] yn 1066 waard in foarm fan it Frânsk lange tiid brûkt troch de hearskjende lagen yn Ingelân.&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot; /&gt; Dat taalgebrûk liet dúdlike spoaren yn it [[Ingelsk]] nei.&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot; /&gt;

=== Fan Aldfrânsk nei Middelfrânsk ===
De grins tusken Aldfrânsk en [[Middelfrânsk]] is gjin krekt histoarysk omslachpunt, mar in taalkundige periodisearring.&lt;ref name=&quot;BnF-moyen&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11931460p Moyen français].&lt;/ref&gt; De Bibliothèque nationale de France beskriuwt it Middelfrânsk as de taalfoarm fan de ein fan de midsiuwen en de Renêssânse.&lt;ref name=&quot;BnF-moyen&quot; /&gt; Foar de krekte perioade wurde lykwols ferskillende grinzen brûkt.&lt;ref name=&quot;BnF-moyen&quot; /&gt; Sa wurdt yn guon klassifikaasjes in perioade fan likernôch 1300 oant 1500 brûkt, wylst oare yndielingen it Middelfrânsk oant om 1600 hinne trochrinne litte.&lt;ref name=&quot;BnF-moyen&quot; /&gt; De Académie française brûkt yn in eigen periodisearring rûchwei de 14e oant de 16e iuw.&lt;ref name=&quot;Academie-periodisering&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/sites/academie-francaise.fr/files/2019_histoiredufrancaisoriginedesmots.pdf Histoire du français – origine des mots].&lt;/ref&gt;

Yn de taalhistoaryske literatuer wie lange tiid de opfetting gongber dat de lettere Frânske standerttaal streekrjocht fuortkommen wêze soe út it ''francien'', in dialekt fan [[Île-de-France]].&lt;ref name=&quot;Larousse-francien&quot;&gt;Larousse, ''Grande Encyclopédie'': [https://www.larousse.fr/archives/grande-encyclopedie/page/5602 Français].&lt;/ref&gt; Dy opfetting wurdt yn nijer taalhistoarysk ûndersyk lykwols nuansearre of bestriden.&lt;ref name=&quot;RLR-2017&quot;&gt;''Revue de linguistique romane'', 2017: [https://www.e-periodica.ch/cntmng?pid=rlr-001%3A2017%3A81%3A%3A667].&lt;/ref&gt; Yn dat ûndersyk wurdt mear klam lein op it ûntstean fan bopperegionale skriuwfoarmen en op de wikselwurking tusken ferskillende regionale ''scriptae''.&lt;ref name=&quot;RLR-2017&quot; /&gt; Ek it bestean fan in dúdlik ôfbeakene midsiuwsk ''francien'' is yn it moderne ûndersyk yn 'e kiif steld.&lt;ref name=&quot;Linx-francien&quot;&gt;''Linx'': [https://journals.openedition.org/linx/pdf/1296].&lt;/ref&gt; It begryp ''francien'' sels waard pas yn de 19e iuw yn de taalwittenskiplike literatuer yntrodusearre.&lt;ref name=&quot;Linx-francien&quot; /&gt;

=== De 16e iuw en de útwreiding fan it skreaune Frânsk ===
Hoewol't de earste skriftlike Romaanske teksten al út de 9e iuw datearje, ferskynden systematyske grammatika's fan it Frânsk folle letter.&lt;ref name=&quot;BnF-grammaires&quot; /&gt; De Bibliothèque nationale de France pleatst de earste Frânske grammatika's yn de 16e iuw.&lt;ref name=&quot;BnF-grammaires&quot; /&gt; Yn dy perioade naam it tal grammatika's, wurdboeken en ferhannelingen oer stavering ta, wat troch de BnF yn ferbân brocht wurdt mei de fierdere grammatisearring en normearring fan it Frânsk.&lt;ref name=&quot;BnF-grammaires&quot; /&gt;

Yn 1530 publisearre [[John Palsgrave]] syn ''Lesclarcissement de la langue françoyse''.&lt;ref name=&quot;BnF-Palsgrave&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb38990832q John Palsgrave, ''Lesclarcissement de la langue françoyse''].&lt;/ref&gt; Yn 1550 ferskynde Louis Meigret syn ''Tretté de la grammere francoeze''.&lt;ref name=&quot;BnF-Meigret&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://bp16.bnf.fr/ark:/12148/cb43987297j/ Louis Meigret, ''Tretté de la grammere francoeze''].&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Ordonnance de Villers-Cotterets (Titre).png|thumb|Titelblêd fan in printe útjefte fan de [[Ordonnânsje fan Villers-Cotterêts]] út 1539.]]
In wichtige bestjoerlike ûntwikkeling wie de [[Ordonnânsje fan Villers-Cotterêts]], dy't yn augustus 1539 ûnder [[Frâns I fan Frankryk|Frâns I]] útfeardige waard.&lt;ref name=&quot;BnF-Villers&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/affiner.do?numNotice=12487007 Ordonnance de Villers-Cotterêts].&lt;/ref&gt; De artikels 110 en 111 fan dy ordonnânsje hiene betrekking op de taal fan juridyske en bestjoerlike dokuminten.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt; Yn artikel 111 waard bepaald dat rjochterlike útspraken, prosedueres, registers, ûndersiken, kontrakten, testaminten en oare juridyske stikken yn ''langage maternel français'' opsteld wurde moasten.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt;

De ordonnânsje makke dêrmei foar in grut part in ein oan it gebrûk fan it Latyn yn de Frânske rjochtspraak en yn bestjoerlike dokuminten.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt; Dat betsjutte lykwols net dat de befolking fan Frankryk fan dat stuit ôf yn it deistich libben algemien Frânsk spruts.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot;&gt;Ministère de la Culture: [https://www.culture.gouv.fr/thematiques/langue-francaise-et-langues-de-france/la-langue-francaise-un-bien-commun La langue française, un bien commun].&lt;/ref&gt; Frankryk bleau noch lange tiid in meartalich lân en de tapassing en fersprieding fan it Frânsk ferrûnen stadichoan.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot; /&gt;

Yn 1549 publisearre [[Joachim du Bellay]] de ''[[Défense et illustration de la langue française]]''.&lt;ref name=&quot;Academie-orthographe&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/lorthographe-histoire-dune-longue-querelle L'orthographe, histoire d'une longue querelle].&lt;/ref&gt; De Académie française pleatst it wurk yn it ramt fan it ferheegjen fan de status fan it Frânsk as literêre taal.&lt;ref name=&quot;Academie-orthographe&quot; /&gt;

=== Wurdboeken en de normearring yn de 17e iuw ===
Yn 1606 ferskynde Jean Nicot syn ''Thresor de la langue françoyse, tant ancienne que moderne''.&lt;ref name=&quot;ATILF-Nicot&quot;&gt;ATILF/CNRS: [https://portail.atilf.fr/dictionnaires/TLF-NICOT/index.htm ''Thresor de la langue françoyse, tant ancienne que moderne''].&lt;/ref&gt; ATILF beskriuwt dat wurk as in wichtige stap yn de ûntwikkeling fan de Frânske leksikografy en as in ûntwikkeling yn de rjochting fan in ientalich Frânsk wurdboek.&lt;ref name=&quot;ATILF-Nicot&quot; /&gt;

Yn de 17e iuw wie de taalnoarm noch net folslein fêstlein.&lt;ref name=&quot;Academie-missions&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/linstitution/les-missions Les missions].&lt;/ref&gt; De Académie française wiist ûnder oare op wikseljende tiidwurdsfoarmen, net altyd fêste wurdgeslachten, morfologyske fariaasje en ferskillen yn útspraak.&lt;ref name=&quot;Academie-missions&quot; /&gt;

Yn 1635 waard de [[Académie française]] formeel erkend troch brieven-patint fan [[Loadewyk XIII fan Frankryk|Loadewyk XIII]].&lt;ref name=&quot;Academie-dates&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/linstitution-lhistoire/les-grandes-dates Les grandes dates].&lt;/ref&gt; Yn de statuten krige de ynstelling ûnder oare de opdracht om regels foar it Frânsk op te stellen en de taal geskikt te meitsjen foar it behanneljen fan keunst en wittenskip.&lt;ref name=&quot;Academie-dates&quot; /&gt;

[[Claude Favre de Vaugelas]] publisearre yn 1647 syn ''Remarques sur la langue française''.&lt;ref name=&quot;Academie-academiciens&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/les-academiciens-et-la-langue-francaise Les académiciens et la langue française].&lt;/ref&gt; By de normearring fan it Frânsk krige it begryp ''bon usage'', it as goed en prestizjeus beskôge taalgebrûk, in wichtige posysje.&lt;ref name=&quot;Academie-academiciens&quot; /&gt;

Yn 1680 ferskynde it Frânske wurdboek fan César-Pierre Richelet en yn 1690 dat fan Antoine Furetière.&lt;ref name=&quot;Academie-dictionnaires&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/les-dictionnaires-du-francais-moderne Les dictionnaires du français moderne].&lt;/ref&gt; De earste edysje fan it ''[[Dictionnaire de l'Académie française]]'' ferskynde yn 1694.&lt;ref name=&quot;Academie-dictionnaires&quot; /&gt; Dy earste edysje befette likernôch 18.000 wurden en wie rjochte op it fêstlizzen fan it ''bon usage'' fan dy tiid.&lt;ref name=&quot;Academie-dates&quot; /&gt;

=== Frânsk yn de 17e en 18e iuw ===
Yn de 17e en 18e iuw krige it Frânsk in sterke ynternasjonale posysje oan Europeeske hôven en ûnder diplomaten en gelearden.&lt;ref name=&quot;Academie-fondation&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/depuis-sa-fondation-en-1635 Depuis sa fondation en 1635].&lt;/ref&gt; De Académie française beskriuwt it Frânsk yn dy perioade as in taal dy't oan ferskate Europeeske hôven en yn diplomatike en yntellektuele fermiddens brûkt waard.&lt;ref name=&quot;Academie-fondation&quot; /&gt;

Dy ynternasjonale posysje betsjutte lykwols net dat de hiele befolking fan Frankryk Standertfrânsk spruts.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot;&gt;Assemblée nationale: [https://www2.assemblee-nationale.fr/decouvrir-l-assemblee/histoire/grands-discours-parlementaires/l-abbe-gregoire-4-juin-1794 L'abbé Grégoire, 4 juin 1794].&lt;/ref&gt; Oan de ein fan de 18e iuw waarden yn Frankryk noch in grut tal regionale talen en taalfoarmen brûkt.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt;

=== De Frânske Revolúsje en taalienheid ===
Yn de tiid fan de [[Frânske Revolúsje]] waard taal hieltyd mear ferbûn mei politike en bestjoerlike ienheid.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt; Op 4 juny 1794 presintearre de geastlike en politikus [[Henri Grégoire]] oan de Nasjonale Konvinsje syn ''Rapport sur la nécessité et les moyens d'anéantir les patois et d'universaliser l'usage de la langue française''.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt; Yn dat rapport pleite er foar de fersprieding fan it Frânsk en foar it weromkringen fan de regionale taalfoarmen dy't er as ''patois'' oantsjutte.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt;

Grégoire ferbûn it gebrûk fan ien mienskiplike taal mei de politike ienheid fan de Republyk en pleite derfoar dat it Frânsk ûnderwiisd en ferspraat wurde soe yn gebieten dêr't de taal net algemien bekend wie.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt; Yn syn rapport stelde er dat op syn minst seis miljoen ynwenners fan Frankryk gjin Frânsk koene en dat nochris sa'n seis miljoen minsken gjin trochgeand petear yn it Frânsk fiere koene.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt; Dy oantallen binne sifers dy't Grégoire sels yn 1794 neamde en binne gjin moderne folkstellinggegevens.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt;

De Frânske Revolúsje late dus ta in eksplisiter polityk stribjen nei taalienheid, mar makke Frankryk net ynienen folslein Frânsktalich.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt; De feitlike fersprieding fan it Frânsk ûnder alle lagen fan de befolking gie yn de 19e en 20e iuw fierder.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt;

=== Fersprieding yn de 19e en 20e iuw ===

It Frânske Ministearje fan Kultuer ferbynt de fierdere fersprieding fan it Frânsk yn Frankryk ûnder oare mei de politike sintralisaasje en de útwreiding fan it ûnderwiis.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt; Ek de [[Earste Wrâldoarloch]] wurdt troch it ministearje as in faktor neamd.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt; Trochdat soldaten út ferskillende regio's mei ferskillende taaleftergrûnen byinoar kamen, droech de oarloch neffens dy boarne by oan in breder gebrûk fan it Frânsk yn ferskillende lagen fan de maatskippij.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt;

Yn de 20e iuw krigen ek de massamedia in rol yn de fierdere fersprieding fan mienskiplike taalfoarmen.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt; It Ministearje fan Kultuer neamt yn it bysûnder de algemiene fersprieding fan de televyzje fan de jierren 1960 ôf as in faktor dy't bydroech oan it nei-inoar toegroeien fan it taalgebrûk.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt;

=== Frânsk bûten Jeropa ===
It Frânsk waard fan de 17e iuw ôf ek permanint yn [[Noard-Amearika]] fêstige.&lt;ref name=&quot;BnF-Canada&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://heritage.bnf.fr/france-ameriques/le-fran%C3%A7ais-canada-article Le français au Canada].&lt;/ref&gt; De Bibliothèque nationale de France beskriuwt Frânske kolonisaasje ûnder oare yn [[Akadia]], de delling fan de [[Sint-Laurens]] en letter yn gebieten dy't fan [[Detroit]] oant [[Louisiana]] rûnen.&lt;ref name=&quot;BnF-Canada&quot; /&gt;

De Frânske taaltradysjes yn Noard-Amearika hawwe in skiednis fan mear as fjouwer iuwen.&lt;ref name=&quot;BnF-Canada&quot; /&gt; De BnF ûnderskiedt dêr ûnder oare Laurentiaansk of Québecsk Frânsk, Akadysk Frânsk en Louisianaansk Frânsk.&lt;ref name=&quot;BnF-Canada&quot; /&gt;

De [[Frede fan Parys (1763)|Frede fan Parys]] fan 1763 feroare de politike posysje fan in grut part fan de Frânsktalige befolking yn Noard-Amearika.&lt;ref name=&quot;BnF-Canada&quot; /&gt; Neffens de BnF waarden ferskate Frânsktalige mienskippen dêrnei sterker faninoar isolearre en kamen in protte fan harren yn in demografyske minderheidsposysje telâne.&lt;ref name=&quot;BnF-Canada&quot; /&gt;

=== Moderne juridyske status en taalnoarm ===
Yn de Frânske Grûnwet waard yn 1992 eksplisyt fêstlein dat it Frânsk de taal fan de Republyk is.&lt;ref name=&quot;Legifrance-constitution&quot;&gt;Légifrance: [https://www.legifrance.gouv.fr/loda/article_lc/LEGIARTI000006527452/1992-06-26 Article 2 de la Constitution].&lt;/ref&gt; De formulearring ''La langue de la République est le français'' waard op 26 juny 1992 yn artikel 2 fan de Grûnwet opnommen.&lt;ref name=&quot;Legifrance-constitution&quot; /&gt;

De wet fan 4 augustus 1994 oer it gebrûk fan it Frânsk, dy't bekendstiet as de [[Loi Toubon]], befêstige de posysje fan it Frânsk ûnder oare yn it ûnderwiis, it arbeidslibben, de hannel en de publike tsjinsten.&lt;ref name=&quot;Legifrance-Toubon&quot;&gt;Légifrance: [https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000349929 Loi n° 94-665 du 4 août 1994 relative à l'emploi de la langue française].&lt;/ref&gt;

De normearring en beskriuwing fan it Frânsk is ek dêrnei trochgien.&lt;ref name=&quot;Academie-10e&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/la-10e-edition-du-dictionnaire-de-lacademie-francaise La 10e édition du Dictionnaire de l'Académie française].&lt;/ref&gt; De njoggende edysje fan it ''Dictionnaire de l'Académie française'' waard yn 2024 ôfsletten, en yn 2025 sette de Académie útein mei de tarieding fan de tsiende edysje.&lt;ref name=&quot;Academie-10e&quot; /&gt;

== Dialekten en farianten ==
=== Europeesk Frânsk ===
It ‘‘Standertfrânsk’‘ (''français standard''), basearre op it dialekt fan [[Parys]], is de foarm dy't yn it ûnderwiis, de media en offisjele konteksten brûkt wurdt. Dêrneist binne der regionale aksenten yn Frankryk sels, lykas it Súd-Frânske aksent (''accent du Midi'') dat sterk beynfloede is troch it [[Oksitaansk]] en yn it easten aksint Elsass en Lotaringen.

It ‘‘Belgysk Frânsk’‘ en it ‘‘Switsers Frânsk’‘ hawwe harren eigen wurdskat, útdrukkingen en útspraakfarianten dy't ôfwike fan it Stânderfrânsk.

=== Kanadeesk Frânsk ===
It Kanadeesk Frânsk, benammen it ‘‘Kebeksk Frânsk’‘ (''québécois''), is de wichtichste net-Europeeske fariant. It hat him apart ûntwikkele sûnt de 17de iuw en ferskilt fan it Europeesk Frânsk yn útspraak, wurdskat en guon grammatikale eigenskappen. Sa brûkt it Kebeksk Frânsk in protte argäyske wurden dy't yn it Europeesk Frânsk net mear foarkomme. It ‘‘Akadysk Frânsk’‘, sprutsen yn it kustgebiet fan Kanada, is in aparte konservative fariant.

=== Afrikaansk Frânsk ===
It Afrikaansk Frânsk is net ien standertfoarm, mar in ferskaat fan regionale farianten. It Westafrikanaaske Frânsk (mei sawat 75 miljoen sprekkers), it Noardafrikanaaske of ‘‘Maghrebynske Frânsk’‘ (mei sawat 36 miljoen sprekkers) en de Yndyske Oseaanfarianten ([[Réunion]], [[Mauritius]], [[Seychellen]]) hawwe elk harren eigen klanken, wurden en grammatikale ynfloeden fan pleatslike talen.

== De Académie française ==
De ‘‘[[Académie française]]’‘, stifte yn 1634 troch [[Kardinaal Richelieu]] ûnder kening [[Loadewyk XIII]], is de offisjele wachter fan 'e Frânske taal. It orgaan bestiet út 40 permaninte leden, de ‘‘Immortels’‘, dy't beneamd wurde foar it libben. Harren wichtichste taak is de gearstalling fan it ‘‘Dictionnaire de l'Académie française’‘, it offisjele Frânske wurdboek. De Académie jout ek adfisen oer nije wurden, benammen as it giet om it ferfrânskjen fan Ingelske lienwurden: dat ynstitút stelde ‘‘logiciel’‘ foar ynstee fan ‘‘software’‘ en ‘‘courriel’‘ ynstee fan ‘‘e-mail’‘.

Bekende leden wiene ûnder oaren [[Voltaire]] (oansletten yn 1746) en [[Victor Hugo]] (1841). Opmerklik is dat grutte skriuwers lykas [[Molière]], [[Gustave Flaubert]], [[Émile Zola]] (dy't 24 kear ôfwiisd waard) en [[Jean-Paul Sartre]] nea lid wurden binne.

== Taalpriuwke ==
[[Universele Ferklearring fan de Rjochten fan de Minske]]:
: [[Ofbyld:Universal Declaration of Human Rights - frn - ezwa - Art1.ogg]]
{{cquote|&lt;center&gt;Tous les êtres humains naissent libres et égaux en dignité et en droits. 

Ils sont doués de raison et de conscience et doivent agir les uns envers les autres dans un esprit de fraternité.}} 
„Alle minsken wurde frij en gelyk yn weardigens en rjochten berne. Hja hawwe ferstân en gewisse meikrigen en hearre har foar inoar oer yn in geast fan bruorskip te hâlden en te dragen.“

== Sjoch ek ==
* [[Frânske lienwurden yn it Frysk|List fan Frânske lienwurden yn it Frysk]]

== Keppeling om utens ==
{{commonsLyts|French language}}
* [http://www.dicovia.com/dico/francais-frison/lettre-C/0-59 Frânsk-Frysk] {{noat|Frânsk}}

{{YnterWiky|code=fr}}

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}

{{DEFAULTSORT:Fransk}}
[[Kategory:Frânsk| ]]
[[Kategory:Oïlyske talen]]
[[Kategory:Frânsen]]
[[Kategory:Taal yn Frankryk]]
[[Kategory:Taal yn Andorra]]
[[Kategory:Taal yn Benyn]]
[[Kategory:Taal yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Taal yn Boerûndy]]
[[Kategory:Taal yn Belgje]]
[[Kategory:Taal yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Taal yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Taal yn Fanûatû]]
[[Kategory:Taal yn it Fatikaan]]
[[Kategory:Taal yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Taal yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Taal yn Frânsk-Polyneezje]]
[[Kategory:Taal yn Frânsk-Sint-Marten]]
[[Kategory:Taal yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]]
[[Kategory:Taal yn Gabon]]
[[Kategory:Taal yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Taal yn Guernsey]]
[[Kategory:Taal yn Guinee]]
[[Kategory:Taal yn Haïty]]
[[Kategory:Taal yn Yndia]]
[[Kategory:Taal yn Itaalje]]
[[Kategory:Taal yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Taal yn Jersey]]
[[Kategory:Taal yn Kameroen]]
[[Kategory:Taal yn Kanada]]
[[Kategory:Taal yn de Komoaren]]
[[Kategory:Taal yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Taal yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Taal yn Laos]]
[[Kategory:Taal yn Libanon]]
[[Kategory:Taal yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Taal yn Madagaskar]]
[[Kategory:Taal yn Majot]]
[[Kategory:Taal yn Maly]]
[[Kategory:Taal yn Martinyk]]
[[Kategory:Taal yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Taal yn Monako]]
[[Kategory:Taal yn Niger]]
[[Kategory:Taal yn Nij-Kaledoanje]]
[[Kategory:Taal yn Reünion]]
[[Kategory:Taal yn Rûanda]]
[[Kategory:Taal yn Senegal]]
[[Kategory:Taal yn de Seysjellen]]
[[Kategory:Taal yn Sint-Bartelemy]]
[[Kategory:Taal yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Taal yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Taal yn Switserlân]]
[[Kategory:Taal yn Togo]]
[[Kategory:Taal yn Tsjaad]]
[[Kategory:Taal yn Tuneezje]]
[[Kategory:Taal yn Wallis en Fûtûna]]</text>
      <sha1>nwscngub85qqfe3atq2fp1l9pdv1een</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241082</id>
      <parentid>1241080</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T18:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1241082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51369" sha1="5xijq2moegznmmhz3kq3ksijnm0ivmb" xml:space="preserve">{{Taaltabel|
namme = Frânsk |
oare nammen = gjin |
Ingelske namme = French |
eigen namme = '''français''' |
sprutsen yn = [[Frankryk]], [[Kanada]] bynamme yn [[Quebec (provinsje)|Quebek]], [[Nij Brunswyk]] en foar in part yn [[Ontario]]; [[Belgje]]; [[Switserlân]]; [[Libanon]]; [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]]; [[Monako]]; [[Marokko]]; [[Algerije]]; [[Tuneezje]]; [[Ivoarkust]]; [[Demokratyske Republyk Kongo|Kongo]]; [[Niger]]; [[Senegal]]; [[Haïty]]; [[Laos]]; [[Kambodja]]; [[Fietnam]]. |
taalgebiet = oer de hiele wrâld, bynamme yn Frankryk en Afrika |
tal sprekkers = 270.000.000, dêrfan sa'n 80 miljoen memmetaalsprekers| teljier = 2004 |
dialekten = [[Berrisjoansk]], [[Boerboneesk]], [[Orléaneesk]], [[Toerangaarsk]], [[Kebekaansk]] |
taalklassifikaasje = Yndo-Jeropeesk - Italo Keltysk -Italysk - Latynsk Faliskysk - Latynsk - Romaansk - Frânsk |
skrift = it Latynske alfabet |
bibeloersetting = 5e iuw |
taalstatus = yn tritich lannen in offisjele taal |
taalkoade ISO 639-1 = fr |
taalkoade ISO 639-2 =  fre (B) en fra (T)  |
taalkoade ISO 639-3/DIS = fra |
}}
It '''Frânsk''' (Frânsk: ''français'') is in [[Romaanske talen|Romaanske taal]] dy't út it sprutsen [[Latyn]] fan [[Galje]] ûntstien is. It heart ta de ''[[langues d'oïl]]'', de Romaanske taalfoarmen dy't har yn de midsiuwen yn it noarden fan it hjoeddeistige Frankryk en oanswettende regio's ûntjoegen.&lt;ref name=&quot;BnF-oil&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb119353773 Langues d'oïl].&lt;/ref&gt; Yn 'e rin fan de iuwen ûntjoech it Frânsk him ta in bopperegionale skriuw- en standerttaal mei sprekkers oer de hiele wrâld.

It Frânsk wurdt tsjintwurdich op alle kontininten sprutsen. De [[Organisation internationale de la Francophonie]] rûsde yn 2022 dat sa'n 321 miljoen minsken har yn it Frânsk uterje kinne, fan wa't sa likernôch 255 miljoen de taal alle dagen brûke.&lt;ref&gt;Organisation internationale de la Francophonie: [https://observatoireancien.francophonie.org/qui-parle-francais-dans-le-monde/ Qui parle français dans le monde?], gegevens oer 2022.&lt;/ref&gt; It grutste part fan de Frânsktalige wrâld leit yn [[Jeropa]] en [[Afrika]], oare grutte Frânsktalige mienskippen binne te finen yn [[Noard-Amearika]], it [[Karibysk gebiet]] en Oseaanje.

It Frânsk is yn 29 lannen in offisjele taal.&lt;ref name=&quot;UN-French&quot;&gt;Feriene Naasjes: [https://languages.un.org/fr/six-official-un-languages Les six langues officielles de l'ONU].&lt;/ref&gt; Njonken [[Frankryk]] hat it ûnder mear in offisjele status yn [[Belgje]], [[Switserlân]], [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]], [[Monako]], [[Kanada]] en in grut tal Afrikaanske lannen. It is ek ien fan de seis offisjele talen fan de [[Feriene Naasjes]] en ien fan de 24 offisjele talen fan de [[Europeeske Uny]].&lt;ref name=&quot;UN-French&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Europeeske Uny: [https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_fr Langues, multilinguisme, régime linguistique].&lt;/ref&gt;

Troch syn grutte geografyske fersprieding hat it Frânsk ferskate nasjonale en regionale farianten ûntwikkele. Njonken it Frânsk fan Frankryk bestiet der ûnder oaren it Belgysk-Frânsk, Switsersk-Frânsk, [[Kebeksk Frânsk]], Akadysk Frânsk en ferskate Afrikaanske farianten. Nettsjinsteande regionale ferskillen yn útspraak, wurdskat en taalgebrûk foarmet it Standertfrânsk de mienskiplike skriuwtaal fan it grutste part fan de Frânsktalige wrâld.

== Taalgebiet ==
It Frânsk is yn 30 lannen op ierde in offisjele [[taal]].
[[Ofbyld:Distribution map of the French language in Europe.png|thumb|left|Taalkaart Frânsk yn Europa.]]
=== Frânsk yn Europa ===
Fierwei de measte memmetaalsprekkers fan it Frânsk wenje yn [[Frankryk]]. Yn grutte dielen fan [[Belgje]], [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]], [[Switserlân]] en yn it uterste noardwesten fan [[Itaalje]] wurdt de taal troch memmetaalsprekkers sprutsen. De stedsteat [[Monako]] is folslein Frânsktalich.

Neffens in ûndersyk dat útfierd is yn opdracht fan de [[Europeeske Kommisje]], wurdt it Frânsk troch 12% fan de ynwenners fan de [[Europeeske Uny]] as memmetaal praat (2012). It Frânsk is dêrmei nei it Dútsk (16%), Ingelsk (13%) en Italjaansk (13%) de fjirdgrutste Europeeske taal.&lt;ref&gt;[[Europeeske Kommisje]] (Special Eurobarometer 386): [http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf Europeans and their Languages] (sjoen op 29 augustus 2016)&lt;/ref&gt;

Mei it Ingelsk en Dútsk is Frânsk ien fan de wichtichste amts- en wurktalen fan de [[Europeeske Uny]]. Dat leit ûnder oaren oan de posysje fan Frankryk as oprjochtingslid en oan de sprieding fan de [[Ynstellings fan de Jeropeeske Uny|ynstituten fan de Europeeske Uny]] yn Frânsktalige stêden lykas [[Brussel]], [[Straasburch|Straasboarch]] en [[Lúksemboarch (stêd)|Lúksemboarch]]. Lykwols is it Ingelsk as wurktaal fanselssprekkender wurden as wurktaal. Dêrtroch wurde der hieltyd minder dokuminten direkt yn it Frânsk fêstlein.&lt;ref&gt;France Diplomatie: [http://www.diplomatie.gouv.fr/en/french-foreign-policy/european-union/france-and-the-european-union/article/the-french-language-in-european The French language in European institutions] (sjoen op 29 augustus 2016)&lt;/ref&gt;

=== Frânsk bûten Europa ===
Bûten Europa wenje yn de Kanadeeske provinsje [[Kebek (provinsje)|Kebek]] in soad memmetaalsprekkers. Sa'n 6 miljoen minsken, sa'n 80% fan de ynwenners, hawwe it Frânsk as memmetaal. Yn de provinsjes [[Ontario]], [[Alberta]], [[Manitoba]], [[Nij-Breunswyk]] en [[Nij-Skotlân]] wenje noch mear Frânsketalige minderheden. Dêrtroch hat sa'n dik 20% fan de Kanadeeske befolking it Frânsk as memmetaal. Yn de [[Feriene Steaten]] wenje Frânsktalige minderheden yn [[Louisiana]] en [[Maine]], mei-inoar inkelde tsientûzenen memmetaalsprekkers.
[[Ofbyld:Map-Francophone World.svg|thumb|upright=1.5|It Frânsk yn 'e wrâld{{legend|#0C5EB1|Memmetaal}}{{legend|#0080FF|Bestjoerlike taal}}{{legend|#9FCEFF|Ferkearstaal}}{{legend|#00FF00|Minderheden}}]]
Yn Afrika hat it Frânsk noch hieltyd in belangrike status as ferkears- en hannelstaal. Yn in protte Afrikaanske lannen is it Frânsk de offisjele amtstaal en spilet in belangrike rol yn bygelyks bestjoer, rjochtspraak en ûnderwiis. Sa hat de [[Demokratyske Republyk Kongo]] wol mear as 200 talen, 4 ynterregionale talen en it Frânsk as neutrale amtstaal dy't ek yn it ûnderwiis brûkt wurdt. Yn fierwei de measte Frânstalige lannen yn Afrika is it Frânsk dus de twadde of tredde taal. Der binne stêden lykas [[Abidjan]] ([[Ivoarkust]]) en [[Libreville]] ([[Gabon]]) dêr't it Frânsk troch in mearderheid fan de befolking as memmetaal sprutsen wurdt.

Yn de ferskillende oerseeske gebieten dy't Frankryk hjoed de dei hat, is it Frânsk de iennichste amtstaal. 

=== Ynternasjonale amts- en wurktaal ===
It Frânsk is in amts- of wurktaal by ferskate ynternasjonale organisaasjes (bgl. de [[Europeeske Uny]], Ynternasjonnale Olympyske Kommisje, Wrâld Hannel Organisaasje, [[Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje]], FIFA, [[Afrikaanske Uny]], ESA, Ynterpol ensfh.) en it is ien fan de seis offisjele talen fan de [[Feriene Naasjes]] en syn organisaasjes.

=== Frânskpraters it lân ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Geografyske fersprieding fan Frânsksprekkers yn 'e wrâld
! Lân/regio !! Soart gebiet !! Oantal Frânsksprekkers !! Beskriuwing
|-
| [[Ofbyld:Flag of France.svg|20px]] [[Frankryk]] || Haadgebiet || sa'n 68 miljoen || It grutste Frânsktalige gebiet yn 'e wrâld. Frânsk is de nasjonale en offisjele taal. Der besteane ek regionale talen en farianten lykas [[Oksitaansk]], [[Bretoensk]], [[Alsaasysk]] en [[Korsikaansk]].
|-
| [[Ofbyld:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Belgje]] || Haadgebiet || sa'n 4,8 miljoen || Frânsk is ien fan de trije offisjele talen. It wurdt benammen sprutsen yn [[Walloanje]] en it grutste part fan [[Brussel]].
|-
| [[Ofbyld:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Switserlân]] || Haadgebiet || sa'n 2,3 miljoen || Frânsk is ien fan de fjouwer nasjonale talen. It wurdt benammen sprutsen yn westlik Switserlân (Romandje).
|-
| [[Ofbyld:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Lúksemboarch]] || Haadgebiet mei meartaligens || sa'n 500.000 || Frânsk is ien fan de bestjoerstalen en wurdt in soad brûkt yn wetjouwing, media en it iepenbier libben.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Monaco.svg|20px]] [[Monako]] || Haadgebiet || sa'n 40.000 || Frânsk is de iennichste offisjele taal fan it foarstedom.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Canada.svg|20px]] [[Kanada]] || Haadgebiet en minderheid || L1: sa'n 7,5 miljoen&lt;br&gt;L2: sa'n 3,5 miljoen || Frânsk is ien fan de twa offisjele talen fan Kanada. De measte memmetaalsprekkers wenje yn [[Kebek]], mar der binne ek mienskippen yn [[Nij-Brunswyk]] en Ontario.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Haiti.svg|20px]] [[Haïty]] || Haadgebiet || L1: in pear hûnderttûzen&lt;br&gt;L2: sa'n 10 miljoen || Frânsk is njonken it [[Haïtiaansk-Kreoalsk]] in offisjele taal. De measte ynwenners hawwe Kreoalsk as memmetaal.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] [[Demokratyske Republyk Kongo]] || Haadgebiet || L1: in lyts tal&lt;br&gt;L2: mear as 50 miljoen || Frânsk is de offisjele taal en de wichtichste taal foar bestjoer, ûnderwiis en kommunikaasje tusken ferskate taalmienskippen.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Ivory Coast.svg|20px]] [[Ivoarkust]] || Haadgebiet || L1: sa'n 1–2 miljoen&lt;br&gt;L2: sa'n 28–29 miljoen || Frânsk is de offisjele taal en wurdt breed brûkt yn it iepenbier libben.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Senegal.svg|20px]] [[Senegal]] || Haadgebiet || L1: tsientûzenen&lt;br&gt;L2: sa'n 18 miljoen || Frânsk is de offisjele taal, neist nasjonale talen lykas [[Wolof]].
|-
| [[Ofbyld:Flag of Cameroon.svg|20px]] [[Kameroen]] || Haadgebiet || L1: sa'n 1 miljoen&lt;br&gt;L2: sa'n 19 miljoen || Frânsk is ien fan de twa offisjele talen, neist Ingelsk. It grutste part fan de befolking wennet yn it Frânsktalige gebiet.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Burkina Faso.svg|20px]] [[Boerkina Faso]] || Haadgebiet || L1: tige lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 23 miljoen || Frânsk is de offisjele taal en de wichtichste bestjoerstaal.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Mali.svg|20px]] [[Maly]] || Haadgebiet || L1: tige lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 22 miljoen || Frânsk wurdt brûkt yn bestjoer, ûnderwiis en as mienskiplike taal tusken ferskate groepen.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Niger.svg|20px]] [[Niger]] || Haadgebiet || L1: tige lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 27 miljoen || Frânsk is de offisjele taal en wurdt brûkt yn ûnderwiis en bestjoer.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Chad.svg|20px]] [[Tsjaad]] || Haadgebiet || L1: tige lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 20 miljoen || Frânsk is ien fan de twa offisjele talen, neist Arabysk.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Madagascar.svg|20px]] [[Madagaskar]] || Haadgebiet || L1: in lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 15 miljoen || Frânsk is ien fan de offisjele talen, neist Malagasy.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Algeria.svg|20px]] [[Algerije]] || Twadde taal || L1: beheind tal&lt;br&gt;L2: mear as 30 miljoen || Frânsk hat gjin offisjele status, mar wurdt in soad brûkt yn ûnderwiis, wittenskip, media en ekonomy.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Marokko]] || Twadde taal || L1: beheind tal&lt;br&gt;L2: mear as 15 miljoen || Frânsk wurdt breed brûkt yn bedriuwslibben, heger ûnderwiis en oerheid.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Tunisia.svg|20px]] [[Tuneezje]] || Twadde taal || L1: beheind tal&lt;br&gt;L2: sa'n 7 miljoen || Frânsk wurdt in soad brûkt neist Arabysk, benammen yn ûnderwiis en technyske domeinen.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Lebanon.svg|20px]] [[Libanon]] || Twadde taal || L1: beheind tal&lt;br&gt;L2: miljoenen || Frânsk hat in sterke histoaryske posysje en wurdt brûkt yn ûnderwiis en media.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Mauritius.svg|20px]] [[Mauritsius]] || Haadgebiet mei meartaligens || L1: lyts tal&lt;br&gt;L2: mear as 1 miljoen || Frânsk wurdt breed brûkt yn media, kultuer en it deistich libben, neist Mauritiaansk Kreoalsk en Ingelsk.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Seychelles.svg|20px]] [[Seysjellen]] || Haadgebiet mei meartaligens || L1: in lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 100.000 || Frânsk is ien fan de trije offisjele talen, neist Ingelsk en Seselwa.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Vanuatu.svg|20px]] [[Fanuatû]] || Haadgebiet mei meartaligens || L1: lyts tal&lt;br&gt;L2: sa'n 300.000 || Frânsk is ien fan de trije offisjele talen, neist Ingelsk en Bislama.
|-
| [[Ofbyld:Flag of French Polynesia.svg|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]] || Oerseesk gebiet || L1: sa'n 200.000&lt;br&gt;L2: tsientûzenen || Frânsk is de offisjele taal neist ferskate Polynezyske talen.
|-
| [[Ofbyld:Flag of New Caledonia.svg|20px]] [[Nij-Kaledoanje]] || Oerseesk gebiet || L1: sa'n 180.000&lt;br&gt;L2: tsientûzenen || Frânsk is de offisjele taal en de lingua franca fan it gebiet.
|}

== Skiednis ==
It Frânsk is ûntstien út it [[Latyn]]. Dy sprutsen folkstaal ûntjoech him yn de rin fan de iuwen stadichoan ta in eigen taal.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/la-langue-francaise/le-francais-aujourdhui Le français aujourd'hui].&lt;/ref&gt; It Frânsk is dêrmei ien fan de [[Romaanske talen]].&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt; De oergong fan it Latyn nei de Romaanske taalfoarmen dêr't letter ûnder oare it Frânsk út fuortkaam, wie gjin hommelse feroaring, mar in proses dat him oer ferskate iuwen útstrekte.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot;&gt;Larousse: [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/latin/187134 Latin].&lt;/ref&gt; Oer it momint stuit dat it Latyn yn Galje net mear as de deistige omgongstaal beskôge wurde kin, bestiet yn de literatuer gjin folsleine ienriedigens; Larousse neamt datearringen dy't fan de 6e oant de ein fan de 8e iuw rinne.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot; /&gt;

=== Fan Latyn nei Gallo-Romaansk ===
[[Ofbyld:Map Gallia Tribes Towns.png|thumb|Galje yn de tiid fan [[Julius Caesar]] (58 f. Kr.)]]
Foar de Romeinske ferovering waarden yn [[Galje]] ferskate talen sprutsen, dêrûnder it [[Gallysk]], in [[Keltyske talen|Keltyske taal]].&lt;ref name=&quot;Larousse-Gaule&quot;&gt;Larousse: [https://www.larousse.fr/encyclopedie/autre-region/Gaule/120945 Gaule].&lt;/ref&gt; Nei de Romeinske ferovering wûn it Latyn stadichoan terrein en ferdwûn it Gallysk yn de rin fan ferskate iuwen as deistige omgongstaal.&lt;ref name=&quot;Larousse-Gaule&quot; /&gt; It Gallysk liet lykwols spoaren nei yn it lettere Frânsk, benammen yn plaknammen en yn in beheind tal wurden.&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot;&gt;Larousse: [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/fran%C3%A7ais/53414 Français].&lt;/ref&gt; Larousse jout dêrby in rûge skatting fan sa'n tachtich Frânske wurden dy't op it Gallysk weromgeane.&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot; /&gt;

Fan de 5e iuw ôf kaam de Gallo-Romaanske befolking yn kontakt mei ferskate Germaanske folken, benammen mei de [[Franken]].&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot; /&gt; De Franken namen úteinlik de Romaanske taal fan de Gallo-Romaanske befolking oer, mar harren Germaanske taal liet wol spoaren yn it Frânsk nei.&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot; /&gt; Dy ynfloed is ûnder oare yn de wurdskat werom te finen.&lt;ref name=&quot;Culture-2014&quot;&gt;Ministère de la Culture, ''Bilan 2014 – Droit au français et pluralité linguistique'': [https://www.culture.gouv.fr/Media/Thematiques/Langue-francaise-et-langues-de-France/fichiers/publications_dglflf/Bilans/Bilan-2014-Droit-au-francais-et-pluralite-linguistique].&lt;/ref&gt; It Frânske Ministearje fan Kultuer neamt ûnder oare de kleurnammen ''bleu'', ''blanc'', ''blond'', ''brun'', ''gris'' en ''blême'' as wurden fan Germaansk komôf en wiist ek op de Germaanske oarsprong fan tal fan persoansnammen.&lt;ref name=&quot;Culture-2014&quot; /&gt; Ek de namme [[Frankryk]] giet werom op de Franken.&lt;ref name=&quot;Larousse-Francs&quot;&gt;Larousse: [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Francs/120211 Francs].&lt;/ref&gt;

De taal dy't út it Latyn fan Galje ûntstie, feroare stadichoan safolle dat dy net mear sûnder mear mei it klassike of skreaune Latyn gearfoel.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot; /&gt; In wichtich dokumintearre momint is it [[Konsylje fan Tours]] fan 813.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot; /&gt; Dêr waard bepaald dat preken oerset wurde moasten yn de ''rustica Romana lingua'' of yn de Germaanske folkstaal, sadat de befolking se begripe koe.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot; /&gt; Dy bepaling lit sjen dat de sprutsen Romaanske taal en it Latyn doe net mear foar alle sprekkers ûnderling te begripen wiene.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot; /&gt;

=== De earste skriftlike attestearrings ===
[[Ofbyld:Serments de Strasbourg 842.jpg|thumb|In hânskrift mei de ''[[Serments de Strasbourg]]'' út 842.]]
In wichtich referinsjepunt yn de skriftlike skiednis fan it Frânsk binne de ''[[Serments de Strasbourg]]'', of Eden fan Straasburch.&lt;ref name=&quot;BnF-Serments&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb120677260 Serments de Strasbourg].&lt;/ref&gt; Dy eden waarden op 14 febrewaris 842 ôflein troch [[Loadewyk de Dútser]] en [[Karel de Keale]] en troch [[Nithard]] optekene.&lt;ref name=&quot;BnF-Serments&quot; /&gt; In part fan de tekst waard yn in Romaanske folkstaal optekene en in oar part yn in Germaanske taalfoarm.&lt;ref name=&quot;BnF-Serments&quot; /&gt;

De Romaanske tekst fan de Eden fan Straasburch wurdt gauris beskôge as de âldste skriftlike attestearring fan it Frânsk.&lt;ref name=&quot;BnF-grammaires&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://www.bnf.fr/fr/les-grammaires-francaises-bibliographie Les grammaires françaises – bibliographie].&lt;/ref&gt; Dat betsjut lykwols net dat yn 842 ynienen in nije taal ûntstie.&lt;ref name=&quot;Larousse-latin&quot; /&gt; De oergong fan it Latyn nei de Romaanske folkstalen wie in stadich proses, en de taal fan de eden stiet yn wurdskat, sinsbou en tiidwurdsfoarmen noch ticht by it Latyn.&lt;ref name=&quot;Academie-deutsche&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/deutsche-qualitat Deutsche Qualität].&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Valenciennes.- Cantilène de Sainte-Eulalie,.jpg|thumb|De ''[[Séquence de sainte Eulalie]]'', in iere literêre tekst yn in Romaanske folkstaal.]]
In oare tige iere Romaanske tekst is de ''[[Séquence de sainte Eulalie]]'', dy't om 880 hinne datearre wurdt.&lt;ref name=&quot;Academie-memoire&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/la-memoire-des-mots-0 La mémoire des mots].&lt;/ref&gt; De Académie française beskriuwt dy tekst as de earste literêre attestearring fan it Romaansk, wylst de Bibliothèque nationale de France de taal as Aldfrânsk klassifisearret.&lt;ref name=&quot;Academie-memoire&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BnF-ancien&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11938825z Ancien français].&lt;/ref&gt;

=== Aldfrânsk en it midsiuwske taalferskaat ===
De beneaming [[Aldfrânsk]] wurdt brûkt foar de Romaanske taalfoarmen dy't yn de midsiuwen yn it noarden fan it hjoeddeistige Frankryk en yn oanswettende gebieten sprutsen en skreaun waarden.&lt;ref name=&quot;BnF-ancien&quot; /&gt; De Bibliothèque nationale de France pleatst it Aldfrânsk rûchwei tusken de 8e en de 14e iuw.&lt;ref name=&quot;BnF-ancien&quot; /&gt; It Aldfrânsk wie gjin ienheids- of standerttaal, mar omfieme in ferskaat oan regionale taalfoarmen dy't ta de saneamde ''[[langues d'oïl]]'' rekkene wurde.&lt;ref name=&quot;BnF-oil&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb119353773 Langues d'oïl].&lt;/ref&gt;

Ta de ''langues d'oïl'' wurde ûnder oare it Normandysk, Pikardysk, Champenois, Walloansk en Gallo rekkene.&lt;ref name=&quot;BnF-oil&quot; /&gt; Yn it suden fan Frankryk ûntjoegen har oare Romaanske taalfoarmen, dy't mei de beneaming ''langues d'oc'' oantsjut wurde.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt; De Académie française beskriuwt it midsiuwske Frankryk dêrom as in gebiet mei in grut regionaal taalferskaat, mei ''parlers d'oïl'' yn it noarden en ''parlers d'oc'' yn it suden.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt;

Njonken dy folkstalen bleau it Latyn yn de midsiuwen in wichtige skriuw-, kultuer- en ûnderwiistaal.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt; It waard ûnder oare brûkt troch de Tsjerke en troch gelearden en tsjinne as bopperegionale taal foar skriftlike kommunikaasje.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt;

Nei de [[Normandyske ferovering fan Ingelân]] yn 1066 waard in foarm fan it Frânsk lange tiid brûkt troch de hearskjende lagen yn Ingelân.&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot; /&gt; Dat taalgebrûk liet dúdlike spoaren yn it [[Ingelsk]] nei.&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot; /&gt;

=== Fan Aldfrânsk nei Middelfrânsk ===
De grins tusken Aldfrânsk en [[Middelfrânsk]] is gjin krekt histoarysk omslachpunt, mar in taalkundige periodisearring.&lt;ref name=&quot;BnF-moyen&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11931460p Moyen français].&lt;/ref&gt; De Bibliothèque nationale de France beskriuwt it Middelfrânsk as de taalfoarm fan de ein fan de midsiuwen en de Renêssânse.&lt;ref name=&quot;BnF-moyen&quot; /&gt; Foar de krekte perioade wurde lykwols ferskillende grinzen brûkt.&lt;ref name=&quot;BnF-moyen&quot; /&gt; Sa wurdt yn guon klassifikaasjes in perioade fan sa likernôch 1300 oant 1500 brûkt, wylst oare yndielingen it Middelfrânsk oant om 1600 hinne trochrinne litte.&lt;ref name=&quot;BnF-moyen&quot; /&gt; De Académie française brûkt yn in eigen periodisearring rûchwei de 14e oant de 16e iuw.&lt;ref name=&quot;Academie-periodisering&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/sites/academie-francaise.fr/files/2019_histoiredufrancaisoriginedesmots.pdf Histoire du français – origine des mots].&lt;/ref&gt;

Yn de taalhistoaryske literatuer wie lange tiid de opfetting gongber dat de lettere Frânske standerttaal streekrjocht fuortkommen wêze soe út it ''francien'', in dialekt fan [[Île-de-France]].&lt;ref name=&quot;Larousse-francien&quot;&gt;Larousse, ''Grande Encyclopédie'': [https://www.larousse.fr/archives/grande-encyclopedie/page/5602 Français].&lt;/ref&gt; Dy opfetting wurdt yn nijer taalhistoarysk ûndersyk lykwols nuansearre of bestriden.&lt;ref name=&quot;RLR-2017&quot;&gt;''Revue de linguistique romane'', 2017: [https://www.e-periodica.ch/cntmng?pid=rlr-001%3A2017%3A81%3A%3A667].&lt;/ref&gt; Yn dat ûndersyk wurdt mear klam lein op it ûntstean fan bopperegionale skriuwfoarmen en op de wikselwurking tusken ferskillende regionale ''scriptae''.&lt;ref name=&quot;RLR-2017&quot; /&gt; Ek it bestean fan in dúdlik ôfbeakene midsiuwsk ''francien'' is yn it moderne ûndersyk yn 'e kiif steld.&lt;ref name=&quot;Linx-francien&quot;&gt;''Linx'': [https://journals.openedition.org/linx/pdf/1296].&lt;/ref&gt; It begryp ''francien'' sels waard pas yn de 19e iuw yn de taalwittenskiplike literatuer yntrodusearre.&lt;ref name=&quot;Linx-francien&quot; /&gt;

=== De 16e iuw en de útwreiding fan it skreaune Frânsk ===
Hoewol't de earste skriftlike Romaanske teksten al út de 9e iuw datearje, ferskynden systematyske grammatika's fan it Frânsk folle letter.&lt;ref name=&quot;BnF-grammaires&quot; /&gt; De Bibliothèque nationale de France pleatst de earste Frânske grammatika's yn de 16e iuw.&lt;ref name=&quot;BnF-grammaires&quot; /&gt; Yn dy perioade naam it tal grammatika's, wurdboeken en ferhannelingen oer stavering ta, wat troch de BnF yn ferbân brocht wurdt mei de fierdere grammatisearring en normearring fan it Frânsk.&lt;ref name=&quot;BnF-grammaires&quot; /&gt;

Yn 1530 publisearre [[John Palsgrave]] syn ''Lesclarcissement de la langue françoyse''.&lt;ref name=&quot;BnF-Palsgrave&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb38990832q John Palsgrave, ''Lesclarcissement de la langue françoyse''].&lt;/ref&gt; Yn 1550 ferskynde Louis Meigret syn ''Tretté de la grammere francoeze''.&lt;ref name=&quot;BnF-Meigret&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://bp16.bnf.fr/ark:/12148/cb43987297j/ Louis Meigret, ''Tretté de la grammere francoeze''].&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Ordonnance de Villers-Cotterets (Titre).png|thumb|Titelblêd fan in printe útjefte fan de [[Ordonnânsje fan Villers-Cotterêts]] út 1539.]]
In wichtige bestjoerlike ûntwikkeling wie de [[Ordonnânsje fan Villers-Cotterêts]], dy't yn augustus 1539 ûnder [[Frâns I fan Frankryk|Frâns I]] útfeardige waard.&lt;ref name=&quot;BnF-Villers&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://catalogue.bnf.fr/affiner.do?numNotice=12487007 Ordonnance de Villers-Cotterêts].&lt;/ref&gt; De artikels 110 en 111 fan dy ordonnânsje hiene betrekking op de taal fan juridyske en bestjoerlike dokuminten.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt; Yn artikel 111 waard bepaald dat rjochterlike útspraken, prosedueres, registers, ûndersiken, kontrakten, testaminten en oare juridyske stikken yn ''langage maternel français'' opsteld wurde moasten.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt;

De ordonnânsje makke dêrmei foar in grut part in ein oan it gebrûk fan it Latyn yn de Frânske rjochtspraak en yn bestjoerlike dokuminten.&lt;ref name=&quot;Academie-francais-aujourdhui&quot; /&gt; Dat betsjutte lykwols net dat de befolking fan Frankryk fan dat stuit ôf yn it deistich libben algemien Frânsk spruts.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot;&gt;Ministère de la Culture: [https://www.culture.gouv.fr/thematiques/langue-francaise-et-langues-de-france/la-langue-francaise-un-bien-commun La langue française, un bien commun].&lt;/ref&gt; Frankryk bleau noch lange tiid in meartalich lân en de tapassing en fersprieding fan it Frânsk ferrûnen stadichoan.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Larousse-francais&quot; /&gt;

Yn 1549 publisearre [[Joachim du Bellay]] de ''[[Défense et illustration de la langue française]]''.&lt;ref name=&quot;Academie-orthographe&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/lorthographe-histoire-dune-longue-querelle L'orthographe, histoire d'une longue querelle].&lt;/ref&gt; De Académie française pleatst it wurk yn it ramt fan it ferheegjen fan de status fan it Frânsk as literêre taal.&lt;ref name=&quot;Academie-orthographe&quot; /&gt;

=== Wurdboeken en de normearring yn de 17e iuw ===
Yn 1606 ferskynde Jean Nicot syn ''Thresor de la langue françoyse, tant ancienne que moderne''.&lt;ref name=&quot;ATILF-Nicot&quot;&gt;ATILF/CNRS: [https://portail.atilf.fr/dictionnaires/TLF-NICOT/index.htm ''Thresor de la langue françoyse, tant ancienne que moderne''].&lt;/ref&gt; ATILF beskriuwt dat wurk as in wichtige stap yn de ûntwikkeling fan de Frânske leksikografy en as in ûntwikkeling yn de rjochting fan in ientalich Frânsk wurdboek.&lt;ref name=&quot;ATILF-Nicot&quot; /&gt;

Yn de 17e iuw wie de taalnoarm noch net folslein fêstlein.&lt;ref name=&quot;Academie-missions&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/linstitution/les-missions Les missions].&lt;/ref&gt; De Académie française wiist ûnder oare op wikseljende tiidwurdsfoarmen, net altyd fêste wurdgeslachten, morfologyske fariaasje en ferskillen yn útspraak.&lt;ref name=&quot;Academie-missions&quot; /&gt;

Yn 1635 waard de [[Académie française]] formeel erkend troch brieven-patint fan [[Loadewyk XIII fan Frankryk|Loadewyk XIII]].&lt;ref name=&quot;Academie-dates&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/linstitution-lhistoire/les-grandes-dates Les grandes dates].&lt;/ref&gt; Yn de statuten krige de ynstelling ûnder oare de opdracht om regels foar it Frânsk op te stellen en de taal geskikt te meitsjen foar it behanneljen fan keunst en wittenskip.&lt;ref name=&quot;Academie-dates&quot; /&gt;

[[Claude Favre de Vaugelas]] publisearre yn 1647 syn ''Remarques sur la langue française''.&lt;ref name=&quot;Academie-academiciens&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/les-academiciens-et-la-langue-francaise Les académiciens et la langue française].&lt;/ref&gt; By de normearring fan it Frânsk krige it begryp ''bon usage'', it as goed en prestizjeus beskôge taalgebrûk, in wichtige posysje.&lt;ref name=&quot;Academie-academiciens&quot; /&gt;

Yn 1680 ferskynde it Frânske wurdboek fan César-Pierre Richelet en yn 1690 dat fan Antoine Furetière.&lt;ref name=&quot;Academie-dictionnaires&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/les-dictionnaires-du-francais-moderne Les dictionnaires du français moderne].&lt;/ref&gt; De earste edysje fan it ''[[Dictionnaire de l'Académie française]]'' ferskynde yn 1694.&lt;ref name=&quot;Academie-dictionnaires&quot; /&gt; Dy earste edysje hie sa likernôch 18.000 wurden en wie rjochte op it fêstlizzen fan it ''bon usage'' fan dy tiid.&lt;ref name=&quot;Academie-dates&quot; /&gt;

=== Frânsk yn de 17e en 18e iuw ===
Yn de 17e en 18e iuw krige it Frânsk in sterke ynternasjonale posysje oan Europeeske hôven en ûnder diplomaten en gelearden.&lt;ref name=&quot;Academie-fondation&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/depuis-sa-fondation-en-1635 Depuis sa fondation en 1635].&lt;/ref&gt; De Académie française beskriuwt it Frânsk yn dy perioade as in taal dy't oan ferskate Europeeske hôven en yn diplomatike en yntellektuele fermiddens brûkt waard.&lt;ref name=&quot;Academie-fondation&quot; /&gt;

Dy ynternasjonale posysje betsjutte lykwols net dat de hiele befolking fan Frankryk Standertfrânsk spruts.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot;&gt;Assemblée nationale: [https://www2.assemblee-nationale.fr/decouvrir-l-assemblee/histoire/grands-discours-parlementaires/l-abbe-gregoire-4-juin-1794 L'abbé Grégoire, 4 juin 1794].&lt;/ref&gt; Oan de ein fan de 18e iuw waarden yn Frankryk noch in grut tal regionale talen en taalfoarmen brûkt.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt;

=== De Frânske Revolúsje en taalienheid ===
Yn de tiid fan de [[Frânske Revolúsje]] waard taal hieltyd mear ferbûn mei politike en bestjoerlike ienheid.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt; Op 4 juny 1794 presintearre de geastlike en politikus [[Henri Grégoire]] oan de Nasjonale Konvinsje syn ''Rapport sur la nécessité et les moyens d'anéantir les patois et d'universaliser l'usage de la langue française''.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt; Yn dat rapport pleite er foar de fersprieding fan it Frânsk en foar it weromkringen fan de regionale taalfoarmen dy't er as ''patois'' oantsjutte.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt;

Grégoire ferbûn it gebrûk fan ien mienskiplike taal mei de politike ienheid fan de Republyk en pleite derfoar dat it Frânsk ûnderwiisd en ferspraat wurde soe yn gebieten dêr't de taal net algemien bekend wie.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt; Yn syn rapport stelde er dat op syn minst seis miljoen ynwenners fan Frankryk gjin Frânsk koene en dat nochris sa'n seis miljoen minsken gjin trochgeand petear yn it Frânsk fiere koene.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt; Dy oantallen binne sifers dy't Grégoire sels yn 1794 neamde en binne gjin moderne folkstellinggegevens.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt;

De Frânske Revolúsje late dus ta in eksplisiter polityk stribjen nei taalienheid, mar makke Frankryk net ynienen folslein Frânsktalich.&lt;ref name=&quot;Assemblee-Gregoire&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt; De feitlike fersprieding fan it Frânsk ûnder alle lagen fan de befolking gie yn de 19e en 20e iuw fierder.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt;

=== Fersprieding yn de 19e en 20e iuw ===

It Frânske Ministearje fan Kultuer ferbynt de fierdere fersprieding fan it Frânsk yn Frankryk ûnder oare mei de politike sintralisaasje en de útwreiding fan it ûnderwiis.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt; Ek de [[Earste Wrâldoarloch]] wurdt troch it ministearje as in faktor neamd.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt; Trochdat soldaten út ferskillende regio's mei ferskillende taaleftergrûnen byinoar kamen, droech de oarloch neffens dy boarne by oan in breder gebrûk fan it Frânsk yn ferskillende lagen fan de maatskippij.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt;

Yn de 20e iuw krigen ek de massamedia in rol yn de fierdere fersprieding fan mienskiplike taalfoarmen.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt; It Ministearje fan Kultuer neamt yn it bysûnder de algemiene fersprieding fan de televyzje fan de jierren 1960 ôf as in faktor dy't bydroech oan it nei-inoar toegroeien fan it taalgebrûk.&lt;ref name=&quot;Culture-biencommun&quot; /&gt;

=== Frânsk bûten Jeropa ===
It Frânsk waard fan de 17e iuw ôf ek permanint yn [[Noard-Amearika]] fêstige.&lt;ref name=&quot;BnF-Canada&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://heritage.bnf.fr/france-ameriques/le-fran%C3%A7ais-canada-article Le français au Canada].&lt;/ref&gt; De Bibliothèque nationale de France beskriuwt Frânske kolonisaasje ûnder oare yn [[Akadia]], de delling fan de [[Sint-Laurens]] en letter yn gebieten dy't fan [[Detroit]] oant [[Louisiana]] rûnen.&lt;ref name=&quot;BnF-Canada&quot; /&gt;

De Frânske taaltradysjes yn Noard-Amearika hawwe in skiednis fan mear as fjouwer iuwen.&lt;ref name=&quot;BnF-Canada&quot; /&gt; De BnF ûnderskiedt dêr ûnder oare Laurentiaansk of Québecsk Frânsk, Akadysk Frânsk en Louisianaansk Frânsk.&lt;ref name=&quot;BnF-Canada&quot; /&gt;

De [[Frede fan Parys (1763)|Frede fan Parys]] fan 1763 feroare de politike posysje fan in grut part fan de Frânsktalige befolking yn Noard-Amearika.&lt;ref name=&quot;BnF-Canada&quot; /&gt; Neffens de BnF waarden ferskate Frânsktalige mienskippen dêrnei sterker faninoar isolearre en kamen in protte fan harren yn in demografyske minderheidsposysje telâne.&lt;ref name=&quot;BnF-Canada&quot; /&gt;

=== Moderne juridyske status en taalnoarm ===
Yn de Frânske Grûnwet waard yn 1992 eksplisyt fêstlein dat it Frânsk de taal fan de Republyk is.&lt;ref name=&quot;Legifrance-constitution&quot;&gt;Légifrance: [https://www.legifrance.gouv.fr/loda/article_lc/LEGIARTI000006527452/1992-06-26 Article 2 de la Constitution].&lt;/ref&gt; De formulearring ''La langue de la République est le français'' waard op 26 juny 1992 yn artikel 2 fan de Grûnwet opnommen.&lt;ref name=&quot;Legifrance-constitution&quot; /&gt;

De wet fan 4 augustus 1994 oer it gebrûk fan it Frânsk, dy't bekendstiet as de [[Loi Toubon]], befêstige de posysje fan it Frânsk ûnder oare yn it ûnderwiis, it arbeidslibben, de hannel en de publike tsjinsten.&lt;ref name=&quot;Legifrance-Toubon&quot;&gt;Légifrance: [https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000349929 Loi n° 94-665 du 4 août 1994 relative à l'emploi de la langue française].&lt;/ref&gt;

De normearring en beskriuwing fan it Frânsk is ek dêrnei trochgien.&lt;ref name=&quot;Academie-10e&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/la-10e-edition-du-dictionnaire-de-lacademie-francaise La 10e édition du Dictionnaire de l'Académie française].&lt;/ref&gt; De njoggende edysje fan it ''Dictionnaire de l'Académie française'' waard yn 2024 ôfsletten, en yn 2025 sette de Académie útein mei de tarieding fan de tsiende edysje.&lt;ref name=&quot;Academie-10e&quot; /&gt;

== Dialekten en farianten ==
=== Europeesk Frânsk ===
It ‘‘Standertfrânsk’‘ (''français standard''), basearre op it dialekt fan [[Parys]], is de foarm dy't yn it ûnderwiis, de media en offisjele konteksten brûkt wurdt. Dêrneist binne der regionale aksenten yn Frankryk sels, lykas it Súd-Frânske aksent (''accent du Midi'') dat sterk beynfloede is troch it [[Oksitaansk]] en yn it easten aksint Elsass en Lotaringen.

It ‘‘Belgysk Frânsk’‘ en it ‘‘Switsers Frânsk’‘ hawwe harren eigen wurdskat, útdrukkingen en útspraakfarianten dy't ôfwike fan it Stânderfrânsk.

=== Kanadeesk Frânsk ===
It Kanadeesk Frânsk, benammen it ‘‘Kebeksk Frânsk’‘ (''québécois''), is de wichtichste net-Europeeske fariant. It hat him apart ûntwikkele sûnt de 17de iuw en ferskilt fan it Europeesk Frânsk yn útspraak, wurdskat en guon grammatikale eigenskappen. Sa brûkt it Kebeksk Frânsk in protte argäyske wurden dy't yn it Europeesk Frânsk net mear foarkomme. It ‘‘Akadysk Frânsk’‘, sprutsen yn it kustgebiet fan Kanada, is in aparte konservative fariant.

=== Afrikaansk Frânsk ===
It Afrikaansk Frânsk is net ien standertfoarm, mar in ferskaat fan regionale farianten. It Westafrikanaaske Frânsk (mei sawat 75 miljoen sprekkers), it Noardafrikanaaske of ‘‘Maghrebynske Frânsk’‘ (mei sawat 36 miljoen sprekkers) en de Yndyske Oseaanfarianten ([[Réunion]], [[Mauritius]], [[Seychellen]]) hawwe elk harren eigen klanken, wurden en grammatikale ynfloeden fan pleatslike talen.

== De Académie française ==
De ‘‘[[Académie française]]’‘, stifte yn 1634 troch [[Kardinaal Richelieu]] ûnder kening [[Loadewyk XIII]], is de offisjele wachter fan 'e Frânske taal. It orgaan bestiet út 40 permaninte leden, de ‘‘Immortels’‘, dy't beneamd wurde foar it libben. Harren wichtichste taak is de gearstalling fan it ‘‘Dictionnaire de l'Académie française’‘, it offisjele Frânske wurdboek. De Académie jout ek adfisen oer nije wurden, benammen as it giet om it ferfrânskjen fan Ingelske lienwurden: dat ynstitút stelde ‘‘logiciel’‘ foar ynstee fan ‘‘software’‘ en ‘‘courriel’‘ ynstee fan ‘‘e-mail’‘.

Bekende leden wiene ûnder oaren [[Voltaire]] (oansletten yn 1746) en [[Victor Hugo]] (1841). Opmerklik is dat grutte skriuwers lykas [[Molière]], [[Gustave Flaubert]], [[Émile Zola]] (dy't 24 kear ôfwiisd waard) en [[Jean-Paul Sartre]] nea lid wurden binne.

== Grammatika ==
De Frânske grammatika hat in protte skaaimerken dy't ek yn oare [[Romaanske talen]] foarkomme. Yn de ûntwikkeling út it Latyn ferdwûn it âlde namfallesysteem fan de haadwurden en krigen wurdfolchoarder, lidwurden en ferhâldingswurden in wichtiger rol by it oanjaan fan de grammatikale funksje fan wurden yn in sin.&lt;ref name=&quot;Larousse-grammatika&quot;&gt;Larousse: [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/fran%C3%A7ais/53414 Français].&lt;/ref&gt;

=== Haadwurden en geslacht ===
Frânske haadwurden hawwe twa grammatikale geslachten: manlik en froulik. It ûnsidige geslacht fan it Latyn is yn it Frânsk as aparte kategory by haadwurden ferdwûn. By in manlik haadwurd heart dêrom bygelyks ''le'' of ''un'', en by in froulik haadwurd ''la'' of ''une''.

It grammatikale geslacht is ek fan belang foar oare wurden yn de wurdgroep. Lidwurden en in grut part fan de eigenskipswurden wurde yn geslacht en getal oan it haadwurd oanpast. Sa stiet njonken ''un petit garçon'' de froulike foarm ''une petite fille''.

=== Lidwurden ===
It Frânsk hat beskate, ûnbeskate en dielende lidwurden. De beskate lidwurden binne yn it iental ''le'' en ''la'' en yn it meartal ''les''; de ûnbeskate foarmen binne ''un'', ''une'' en ''des''. Dêrnjonken hat it Frânsk dielende lidwurden lykas ''du'' en ''de la'', dy't ûnder oare brûkt wurde by stoffen of oare saken dêr't gjin beskate hoemannichte fan oanjûn wurdt.&lt;ref&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/questions-de-langue Questions de langue – Partitif et déterminant].&lt;/ref&gt;

Foar in wurd dat mei in lûd of in stomme ''h'' begjint, wurde ''le'' en ''la'' yn 'e regel ynkoarte ta ''l’'', lykas yn ''l'homme'' en ''l'école''.

=== Eigenskipswurden ===
Eigenskipswurden wurde ornaris ferbûgd neffens it geslacht en it getal fan it haadwurd dêr't se by hearre. By in grut tal eigenskipswurden wurdt de froulike foarm yn it skrift foarme troch in ekstra ''-e'', lykas ''petit – petite'' en ''grand – grande''. It meartal wurdt yn de stavering faak mei ''-s'' oanjûn.

It plak fan it eigenskipswurd is net altyd itselde. In soad eigenskipswurden steane efter it haadwurd, mar guon faak brûkte eigenskipswurden steane der ornaris foar, lykas yn ''un petit village'' en ''une grande maison''.

=== Tiidwurden ===
Frânske tiidwurden wurde ferbûgd nei persoan en getal en hawwe ferskillende tiden en wizen. Yn de tradisjonele grammatika wurde de tiidwurden yn trije groepen yndield. De earste groep bestiet benammen út regelmjittige tiidwurden op ''-er'', de twadde út in groep regelmjittige tiidwurden op ''-ir'', en ta de tredde groep hearre de oare, foar in grut part ûnregelmjittige tiidwurden.&lt;ref&gt;Larousse: [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/verbe/101162 Verbe].&lt;/ref&gt;

Foar gearstalde tiden wurde de helptiidwurden ''avoir'' en ''être'' brûkt. It ''passé composé'' wurdt bygelyks foarme mei in foarm fan ien fan dy helptiidwurden en in mulwurd: ''j'ai parlé'' en ''elle est arrivée''.

=== Sinsbou ===
Yn in gewoane meidielende haadsin is de basisfolchoarder yn it moderne Frânsk ûnderwerp–tiidwurd–foarwerp. Dy wurdfolchoarder krige yn de skiednis fan it Frânsk in wichtiger funksje doe't it âlde namfallesysteem fan it Latyn en Aldfrânsk ferdwûn.&lt;ref name=&quot;Larousse-grammatika&quot; /&gt;

Persoanlike foarnamwurden dy't as foarwerp brûkt wurde, steane ornaris foar de persoansfoarm, lykas yn ''je le vois'' ('ik sjoch him/it') en ''elle lui parle'' ('sy praat mei him/har'). By bepaalde konstruksjes, ûnder oare yn de hjittende wize, jilde oare regels foar de wurdfolchoarder.&lt;ref&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/questions-de-langue Questions de langue].&lt;/ref&gt;

=== Untkenning ===
De tradisjonele Frânske ûntkenning wurdt foarme mei ''ne'' foar de persoansfoarm en in twadde ûntkenningswurd dêrefter. De meast foarkommende konstruksje is ''ne ... pas'', lykas yn ''je ne sais pas''. It wurd ''pas'' hie oarspronklik de betsjutting 'stap' en waard yn ûntkennende konstruksjes brûkt om ''ne'' te fersterkjen; yn de rin fan de taalûntwikkeling krige it in fêste funksje yn de ûntkenning.&lt;ref name=&quot;Larousse-grammatika&quot; /&gt;

== Stavering ==
It Frânsk wurdt skreaun mei de 26 letters fan it [[Latynske alfabet]]. Dêrnjonken wurde ferskate diakrityske tekens brûkt, benammen aksinten, it tréma en de cédille.&lt;ref name=&quot;Eduscol-skriuw&quot;&gt;Ministère de l'Éducation nationale, Éduscol: [https://eduscol.education.gouv.fr/sites/default/files/document/ra16c2c3fra4relation-oral-ecrit636314pdf-76851.pdf Maîtriser la relation entre l'oral et l'écrit].&lt;/ref&gt; De Frânske stavering is gjin ien-op-ienwerjefte fan de útspraak; njonken klankynformaasje kinne letters en letterkombinaasjes ek grammatikale en histoaryske ynformaasje werjaan.&lt;ref name=&quot;Eduscol-skriuw&quot; /&gt;

=== Diakrityske tekens ===
It Frânsk brûkt it akút aksint (''é''), it grave aksint (ûnder oare ''è'' en ''à''), it sirkumfleks (''â, ê, î, ô, û''), it tréma (bygelyks ''ë'' en ''ï'') en de [[cédille]] yn ''ç''. Dy tekens meitsje diel út fan de stavering en wurde ek by haadletters brûkt.&lt;ref name=&quot;Academie-aksinten&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/questions-de-langue Questions de langue – Accentuation des majuscules].&lt;/ref&gt;

De cédille wurdt by de letter ''c'' foar ''a'', ''o'' en ''u'' brûkt om de útspraak [s] oan te jaan, lykas yn ''français'' en ''garçon''.&lt;ref&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/claude-c-france La cédille].&lt;/ref&gt; It tréma jout yn beskate wurden oan dat in lûd apart útsprutsen wurde moat.&lt;ref&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/jennifer-t-couchey Le tréma].&lt;/ref&gt;

De apostrof jout ornaris oan dat in lûd weifallen is. Sa wurdt ''le oiseau'' yn de skriuwtaal ''l'oiseau'' en wurdt ''je aime'' ''j'aime''.&lt;ref&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/lapostrophe L'apostrophe].&lt;/ref&gt;

=== Ferhâlding tusken stavering en útspraak ===
De ferhâlding tusken skriuwtaal en sprektaal is yn it Frânsk net altyd streekrjocht. Deselde klank kin mei ferskillende letters of letterkombinaasjes werjûn wurde en guon letters wurde yn beskate wurden net útsprutsen.&lt;ref name=&quot;Eduscol-skriuw&quot; /&gt; Yn de rin fan de skiednis binne yn de stavering ek letters bewarre bleaun of op 'e nij ynfierd dy't mei de etymology fan wurden gearhingje.&lt;ref name=&quot;Larousse-stavering&quot;&gt;Larousse: [https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/fran%C3%A7ais/53414 Français].&lt;/ref&gt;

=== Staveringswizigingen ===
De Frânske stavering is troch de iuwen hinne ferskate kearen oanpast. De Académie française feroare yn de 18e en 19e iuw de stavering fan tûzenen wurden.&lt;ref name=&quot;Academie-9&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/le-dictionnaire/la-9e-edition La 9e édition].&lt;/ref&gt;

Yn 1990 publisearre de ''Conseil supérieur de la langue française'' in rige oanbefellings om beskate staveringsregels ienfâldiger en regelmjittiger te meitsjen.&lt;ref name=&quot;Rectifications1990&quot;&gt;Conseil supérieur de la langue française: [https://www.academie-francaise.fr/sites/academie-francaise.fr/files/rectifications_1990.pdf Les rectifications de l'orthographe].&lt;/ref&gt; Dy hawwe ûnder oare betrekking op de skriuwwize en it meartal fan gearstallings, it gebrûk fan it sirkumfleks op ''i'' en ''u'' en it plak fan guon aksinten.&lt;ref name=&quot;Rectifications1990&quot; /&gt; Sa binne njonken de tradisjonele foarmen ''voûte'' en ''paraître'' ek ''voute'' en ''paraitre'' tastien, útsein yn gefallen dêr't it sirkumfleks nedich is om betsjuttingen faninoar te ûnderskieden.&lt;ref&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/sure-ou-sure « Sure » ou « Sûre »].&lt;/ref&gt;

De Académie française hat de oanpassingen fan 1990 yn de njoggende edysje fan har wurdboek opnommen as oanrikkemandearre farianten en se net as ferplichte foarmen oplein.&lt;ref name=&quot;Academie-9&quot; /&gt;

== Wurdskat ==
It grutste part fan de histoaryske basiswurdskat fan it Frânsk giet werom op it [[Latyn]]. De Académie française stelt dat mear as fjouwer fyfde fan de Frânske wurden fan Latynske oarsprong binne.&lt;ref name=&quot;Academie-wurden&quot;&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/la-memoire-des-mots-0 La mémoire des mots].&lt;/ref&gt; In diel dêrfan hat him streekrjocht út it sprutsen Latyn ûntwikkele, wylst yn lettere tiden ek op 'e nij wurden út it klassike Latyn oernommen waarden.&lt;ref name=&quot;Larousse-lexique&quot;&gt;Larousse: [https://www.larousse.fr/archives/grande-encyclopedie/page/7976 Lexique].&lt;/ref&gt;

Njonken de Latynske basis hat it Frânsk yn de rin fan syn skiednis wurden út in grut tal oare talen oernommen. Yn de midsiuwen kamen ûnder oare wurden út it Gallysk en de Germaanske taal fan de Franken yn it Frânsk telâne. Letter waarden wurden ûntliend oan ûnder mear it [[Gryksk]], [[Italjaansk]], [[Spaansk]], [[Arabysk]], [[Nederlânsk]] en [[Ingelsk]].&lt;ref name=&quot;Larousse-lexique&quot; /&gt; Larousse neamt bygelyks de Grykske lienwurden ''philosophie'' en ''phénomène'' en de Italjaanske wurden ''cavalerie'', ''boussole'' en ''banque''.&lt;ref name=&quot;Larousse-stavering&quot; /&gt;

It ''Dictionnaire de l'Académie française'' befettet neffens in oersjoch fan de Académie mear as 8.000 wurden fan bûtenlânske oarsprong, op in totaal fan om de 60.000 wurden.&lt;ref&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/sites/academie-francaise.fr/files/2019_histoiredufrancaisoriginedesmots.pdf Histoire du français – origine des mots].&lt;/ref&gt; Under de moderne lienwurden nimme wurden út it Ingelsk in wichtich plak yn, benammen yn fakgebieten lykas technyk, ekonomy en sport.&lt;ref&gt;Académie française: [https://www.academie-francaise.fr/questions-de-langue Questions de langue – Emprunts à l'anglais].&lt;/ref&gt;

Nije wurden ûntsteane net allinnich troch ûntliening. It Frânsk foarmet ek nije wurden troch ûnder oare ôflieding en gearstalling, mei help fan besteande stammen, foarheaksels en efterheaksels.&lt;ref name=&quot;Larousse-lexique&quot; /&gt;

== Frânsk as frjemde en twadde taal ==
De posysje fan it Frânsk yn it ûnderwiis ferskilt sterk fan lân ta lân. Yn guon lannen is it in memmetaal, yn oare lannen de wichtichste ûnderwiistaal of in twadde taal, en wer earne oars wurdt it as frjemde taal ûnderwiisd.&lt;ref name=&quot;OIF-learen&quot;&gt;Organisation internationale de la Francophonie: [https://observatoireancien.francophonie.org/qui-apprend-le-francais-dans-le-monde/ Qui apprend le français dans le monde?].&lt;/ref&gt; De [[Organisation internationale de la Francophonie]] makket yn har statistiken dêrom ûnderskied tusken minsken dy't yn it Frânsk ûnderwiis krije en minsken dy't it ''français langue étrangère'' (FLE) as frjemde taal leare.&lt;ref name=&quot;OIF-learen&quot; /&gt;

Yn 2022 learden wrâldwiid goed 51 miljoen minsken Frânsk as frjemde taal op skoallen, yn it heger ûnderwiis, by taalsintra en yn oare ûnderwiisynstellingen.&lt;ref name=&quot;OIF-FLE&quot;&gt;Organisation internationale de la Francophonie, ''La langue française dans le monde 2022'': [https://www.francophonie.org/sites/default/files/2023-03/Rapport-La-langue-francaise-dans-le-monde_VF-2022.pdf].&lt;/ref&gt; Grutte oantallen learlingen wiene ûnder oare te finen yn Marokko, Algerije, Tuneezje, Kanada, Itaalje, de Feriene Steaten, Spanje en Dútslân.&lt;ref&gt;Organisation internationale de la Francophonie: [https://observatoireancien.francophonie.org/qui-apprend-le-francais-dans-le-monde/le-francais-langue-etrangere/ Le français langue étrangère].&lt;/ref&gt;

Benammen yn Noard-Afrika hat it Frânsk in sterke posysje yn it ûnderwiis as frjemde of twadde taal. De OIF bringt dat ûnder oare yn ferbân mei de rol fan it Frânsk yn it heger ûnderwiis, it beropslibben en de mobiliteit fan studinten nei Frânsktalige ûnderwiisynstellingen.&lt;ref name=&quot;OIF-FLE&quot; /&gt;

== Frânske literatuer ==
De [[Frânske literatuer]] omfiemet in skriftlike tradysje dy't fan de midsiuwen oan 'e de hjoeddeistige tiid ta rint.&lt;ref&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://www.bnf.fr/fr/litterature-francaise Littérature française].&lt;/ref&gt; De Bibliothèque nationale de France ûnderskiedt dêrby de literatuer fan Frankryk fan de bredere [[Frânsktalige literatuer|frankofoane literatuer]], dêr't literêre wurken yn it Frânsk út oare dielen fan de wrâld ta rekkene wurde.&lt;ref&gt;Bibliothèque nationale de France: [https://www.bnf.fr/fr/litteratures-francaise-francophones-et-classiques Littératures française, francophones et classiques].&lt;/ref&gt;

== Taalpriuwke ==
[[Universele Ferklearring fan de Rjochten fan de Minske]]:
: [[Ofbyld:Universal Declaration of Human Rights - frn - ezwa - Art1.ogg]]
{{cquote|&lt;center&gt;Tous les êtres humains naissent libres et égaux en dignité et en droits. 

Ils sont doués de raison et de conscience et doivent agir les uns envers les autres dans un esprit de fraternité.}} 
„Alle minsken wurde frij en gelyk yn weardigens en rjochten berne. Hja hawwe ferstân en gewisse meikrigen en hearre har foar inoar oer yn in geast fan bruorskip te hâlden en te dragen.“

== Sjoch ek ==
* [[Frânske lienwurden yn it Frysk|List fan Frânske lienwurden yn it Frysk]]

== Keppeling om utens ==
{{commonsLyts|French language}}
* [http://www.dicovia.com/dico/francais-frison/lettre-C/0-59 Frânsk-Frysk] {{noat|Frânsk}}

{{YnterWiky|code=fr}}

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}

{{DEFAULTSORT:Fransk}}
[[Kategory:Frânsk| ]]
[[Kategory:Oïlyske talen]]
[[Kategory:Frânsen]]
[[Kategory:Taal yn Frankryk]]
[[Kategory:Taal yn Andorra]]
[[Kategory:Taal yn Benyn]]
[[Kategory:Taal yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Taal yn Boerûndy]]
[[Kategory:Taal yn Belgje]]
[[Kategory:Taal yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Taal yn Ekwatoriaal-Guinee]]
[[Kategory:Taal yn Fanûatû]]
[[Kategory:Taal yn it Fatikaan]]
[[Kategory:Taal yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Taal yn Frânsk-Guyana]]
[[Kategory:Taal yn Frânsk-Polyneezje]]
[[Kategory:Taal yn Frânsk-Sint-Marten]]
[[Kategory:Taal yn de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen]]
[[Kategory:Taal yn Gabon]]
[[Kategory:Taal yn Gûadelûp]]
[[Kategory:Taal yn Guernsey]]
[[Kategory:Taal yn Guinee]]
[[Kategory:Taal yn Haïty]]
[[Kategory:Taal yn Yndia]]
[[Kategory:Taal yn Itaalje]]
[[Kategory:Taal yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Taal yn Jersey]]
[[Kategory:Taal yn Kameroen]]
[[Kategory:Taal yn Kanada]]
[[Kategory:Taal yn de Komoaren]]
[[Kategory:Taal yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Taal yn Kongo (Republyk)]]
[[Kategory:Taal yn Laos]]
[[Kategory:Taal yn Libanon]]
[[Kategory:Taal yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Taal yn Madagaskar]]
[[Kategory:Taal yn Majot]]
[[Kategory:Taal yn Maly]]
[[Kategory:Taal yn Martinyk]]
[[Kategory:Taal yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Taal yn Monako]]
[[Kategory:Taal yn Niger]]
[[Kategory:Taal yn Nij-Kaledoanje]]
[[Kategory:Taal yn Reünion]]
[[Kategory:Taal yn Rûanda]]
[[Kategory:Taal yn Senegal]]
[[Kategory:Taal yn de Seysjellen]]
[[Kategory:Taal yn Sint-Bartelemy]]
[[Kategory:Taal yn Sint-Pierre en Miquelon]]
[[Kategory:Taal yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Taal yn Switserlân]]
[[Kategory:Taal yn Togo]]
[[Kategory:Taal yn Tsjaad]]
[[Kategory:Taal yn Tuneezje]]
[[Kategory:Taal yn Wallis en Fûtûna]]</text>
      <sha1>5xijq2moegznmmhz3kq3ksijnm0ivmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dútsk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9289</id>
    <revision>
      <id>1241078</id>
      <parentid>1236567</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1241078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46023" sha1="2vsuienqcxasbxu1jw4op8wpe0lfth5" xml:space="preserve">{{Taaltabel|
namme = Dútsk|
oare nammen =  |
Ingelske namme = German |
eigen namme = Deutsch |
sprutsen yn = [[Dútslân]], [[Eastenryk]], [[Switserlân]], [[Belgje]] ([[Eastkantons]]), [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]], [[Frankryk]] ([[Elzas]]), [[Lychtenstein]], [[Itaalje]] ([[Súd-Tirol]]), [[Denemarken]] ([[Jutlân|Súd-Jutlân]]), fersprate mienskippen yn [[East-Jeropa]], emigranten yn [[Feriene Steaten]], [[Latynsk-Amearika]] en [[Namybje]]|
taalgebiet = [[Dútslân]], [[Eastenryk]], [[Switserlân]], [[Belgje]] ([[Eastkantons]]), [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]], [[Frankryk]] ([[Elzas]]), [[Lychtenstein]], [[Itaalje]] ([[Súd-Tirol]]), [[Denemarken]] ([[Jutlân|Súd-Jutlân]]), fersprate mienskippen yn [[East-Jeropa]], emigranten yn [[Feriene Steaten]], [[Latynsk-Amearika]] en [[Namybje]] |
tal sprekkers = 95-110 miljoen memmetaalsprekkers
| teljier = 2017 |
dialekten =[[Allemannisch]], [[Beiersk]], [[Hessisch]], [[Heechfrankysk]], [[Alemán Coloniero]], [[Pennsylvania-Dútsk]],[[Riograndenser Hunsrückisch]], [[Texas-Dútsk]] |
taalklassifikaasje = [[Yndo-Jeropeesk]]
* [[Germaanske talen|Germaansk]]
** [[Westgermaanske talen|West-Germaansk]]
*** [[Heechdútsk]]
**** '''Dútsk'''|
skrift = it [[Latynske alfabet]] |
bibeloersetting =  [[1943]] |
taalstatus = [[Dútslân]], [[Eastenryk]], [[Lychtenstein]], [[Switserlân]], [[Belgje]], [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]]. Ek [[Itaalje]] ([[Súd-Tirol]]), [[Denemarken]] ([[Súd-Jutlân]]), [[Jeropeeske Uny]], [[Fatikaanstêd]] ([[Switserske Garde]]). Offisjeel yn [[Namybje]] oant [[1990]] |
taalkoade ISO 639-1 = de |
taalkoade ISO 639-2 = ger/deu |
taalkoade ISO 639-3/DIS = deu |
}}
It '''Dútsk''' (Dútsk: ''Deutsch'') is in [[Westgermaanske talen|Westgermaanske taal]] dy't benammen sprutsen wurdt yn [[Dútslân]], [[Eastenryk]], [[Switserlân]], [[Lychtenstein]], [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]], [[Belgje]] en [[Súd-Tirol]]. It Dútsk hat om de 90 oant 105 miljoen memmetaalsprekkers en heart dêrmei ta de grutste talen fan Jeropa.&lt;ref&gt;[[Encyclopaedia Britannica]]: [https://www.britannica.com/topic/German-language German language].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Brockhaus Enzyklopädie]]: [https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/deutsche-sprache Deutsche Sprache].&lt;/ref&gt; It is de amtstaal fan [[Dútslân]], [[Eastenryk]] en [[Lychtenstein]] en hat ek in amtlike of bestjoerlike status yn [[Switserlân]], [[Belgje]], [[Lúksemboarch (lân)|Lúksemboarch]] en [[Itaalje|Súd-Tirol]]. Dêrneist is it Dútsk ien fan de 24 amtstalen fan de [[Jeropeeske Uny]].&lt;ref&gt;Jeropeeske Uny: [https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_en Languages, multilingualism, language rules].&lt;/ref&gt;

Bûten it oaniensletten Dútske taalgebiet wurdt it Dútsk of wurde Dútske taalfarianten sprutsen troch ferskate histoaryske minderheden en emigrantemienskippen, ûnder oaren yn [[East-Jeropa]], [[Noard-Amearika]], [[Súd-Amearika]] en [[Namybje]]. Binnen de Dútske standerttaal besteane regionale en nasjonale farianten, dêr't benammen it Dútske, Eastenrykske en Switserske Standertdútsk ta rekkene wurde. Njonken de standerttaal wurdt yn grutte parten fan it taalgebiet in ferskaat oan regionale dialekten en taalfoarmen brûkt.

De skriftlike skiednis fan it Dútsk giet werom oant de [[8e iuw]].&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Ut it [[Aldheechdútsk]] en [[Midheechdútsk]] ûntwikkele him oer in perioade fan ferskate iuwen de Nijheechdútske skriuwtaal. De hjoeddeiske standerttaal is net út ien inkeld dialekt fuortkommen, mar ûntstie troch in lang proses fan taalferoaring, regionale nivellering en normearring.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; De Bibeloersetting fan [[Marten Luther]] hie yn de [[16e iuw]] in grutte ynfloed op de fersprieding fan bopperegionaal skreaun Dútsk, wylst de grammatika en stavering fan de standerttaal yn de iuwen dêrnei fierder normearre waarden.&lt;ref name=&quot;Bonn-Besch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt;

== Skiednis ==
De skiednis fan it Dútsk wurdt yn de histoaryske taalkunde ornaris yn ferskate taalperioaden opdield. In gongbere yndieling ûnderskiedt it [[Aldheechdútsk]] fan likernôch 750 oant 1050, it [[Midheechdútsk]] fan 1050 oant 1350 en it ier Nijheechdútsk fan 1350 oant 1650.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot;&gt;Universität Zürich, ''Ad fontes'': [https://www.adfontes.uzh.ch/tutorium/die-deutsche-sprache-in-den-quellen/die-sprachstufen-des-deutschen/das-deutsche-in-althochdeutscher-zeit Die Sprachstufen des Deutschen].&lt;/ref&gt; Dy jiertallen moatte net sjoen wurde as krekte mominten dêr't de iene taalfoarm ynienen troch in oare ferfongen waard, om't taalferoarings stadichoan ferrinne en har net yn alle regio's tagelyk trochsette.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; De yndieling yn taalstadia is dêrom basearre op in kombinaasje fan taalkundige, kulturele en histoaryske skaaimerken.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;

Yn nijere periodisearringen wurdt de tiid nei 1650 soms fierder ûnderferdield. Sa wurdt yn in hânboek fan De Gruyter en de Universität Duisburg-Essen de perioade fan likernôch 1650 oant 1950 as âlder Nijheechdútsk beskreaun en wurdt foar de perioade fan likernôch 1950 ôf de beneaming ''Gegenwartsdeutsch'' brûkt.&lt;ref name=&quot;DUE-periodisearring&quot;&gt;Universität Duisburg-Essen / De Gruyter, ''Handbuch Deutsch als Fach- und Fremdsprache'', 2024: [https://duepublico2.uni-due.de/servlets/MCRFileNodeServlet/duepublico_derivate_00081962/Handbuch_Deutsch_Fach-und_Fremdsprache_2024.pdf Handbuch Deutsch als Fach- und Fremdsprache].&lt;/ref&gt; Sokke yndielingen binne periodisearringsmodellen en betsjutte dus net dat de taal op ien bepaald stuit ynienen in nije foarm oannaam.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;

=== De namme ''Dútsk'' ===
De âldste bekende skriftlike foarm dy't úteinlik ta it moderne wurd ''deutsch'' laat hat, datearret út 786.&lt;ref name=&quot;EWA-deutsch&quot;&gt;Sächsische Akademie der Wissenschaften zu Leipzig, ''Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen'': [https://ewa.saw-leipzig.de/articles/27160/de Artikel ''diutisc''].&lt;/ref&gt; Yn in Latynsk ferslach fan in Angelsaksyske synoade wurdt sein dat beskate besluten sawol ''latine'' as ''theodisce'' foarlêzen wurde moasten.&lt;ref name=&quot;EWA-deutsch&quot; /&gt; It wurd ''theodisce'' hie dêr noch net de moderne betsjutting 'Dútsk', mar betsjutte yn dy kontekst safolle as 'yn de folkstaal' of 'net yn it Latyn'.&lt;ref name=&quot;EWA-deutsch&quot; /&gt;

De Aldheechdútske foarm ''diutisc'' is fan letter tiid oerlevere.&lt;ref name=&quot;EWA-deutsch&quot; /&gt; It ''Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen'' neamt in iere attestearring yn Tegernseer Vergilius-glossen út de 10e iuw, wylst it wurd by [[Notker de Dútser|Notker]] yn de betsjutting 'Dútsk' brûkt wurdt.&lt;ref name=&quot;EWA-deutsch&quot; /&gt; Sûnt it ''[[Annolied]]'', dat om 1080 datearre wurdt, komt it wurd geregeldwei yn de Dútsktalige literêre oerlevering foar.&lt;ref name=&quot;EWA-deutsch&quot; /&gt;

Oer de fierdere etymologyske foarskiednis fan it wurd bestiet yn de taalwittenskip gjin folsleine ienriedigens.&lt;ref name=&quot;EWA-deutsch&quot; /&gt; It etymologysk wurdboek fan de Sächsische Akademie besprekt sawol de opfetting dat de foarm yn it Dútske taalgebiet nij foarme waard as de opfetting dat der al in âldere Germaanske foarm bestien hawwe moat.&lt;ref name=&quot;EWA-deutsch&quot; /&gt;

=== Aldheechdútsk ===
In trochgeande Dútsktalige skriftlike oerlevering bestiet sûnt de 8e iuw.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Ut eardere tiden binne wol Germaanske nammen, wurden en ynskripsjes oerlevere, mar dy foarmje gjin trochgeande Dútsktalige tekstoerlevering.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; De perioade fan likernôch 750 oant 1050 wurdt yn de histoaryske taalkunde ornaris as Aldheechdútsk oantsjut.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;
[[Ofbyld:Erste Seite des Abrogans (Codex Sangallensis 911).jpg|thumb|De earste side fan de ''Abrogans'', dy't om 790 datearre wurdt.]]
Ien fan de wichtichste iere boarnen is de ''[[Abrogans]]'', in hânskrift dat om 790 datearre wurdt en troch de Stiftsbibliothek St. Gallen omskreaun wurdt as it âldste oerlevere Dútske boek.&lt;ref name=&quot;Abrogans&quot;&gt;Stiftsbibliothek St. Gallen: [https://stiftsbezirk.ch/de/abrogans Abrogans].&lt;/ref&gt; It wurk is foar in grut part in Latynsk synonymwurdboek mei Aldheechdútske oersettingen.&lt;ref name=&quot;Abrogans&quot; /&gt; It hânskrift befettet ek de âldste oerlevere Aldheechdútske ferzje fan it [[Us Heit]].&lt;ref name=&quot;Abrogans&quot; /&gt;

Om 800 hinne ferskine mear selsstannige teksten yn it Aldheechdútsk.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; De iere Dútske skriftkultuer wie sterk mei kleasters ferbûn. Sintra lykas [[Abdij fan Sankt Gallen|Sankt Gallen]], [[Reichenau]], [[Freising]] en [[Fulda]] spilen dêrby in rol.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Religieuze teksten nimme in wichtich plak yn binnen de oerlevere Aldheechdútske teksten.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;

It Aldheechdútsk wie gjin ienheids- of standerttaal.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Yn de oerlevere teksten komme ferskate regionale skriuwdialekten foar, dy't ûnder oaren ta it Alemannysk, Beiersk en Frankysk rekkene wurde kinne.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Ien en deselde tekst koe ek taalkundige skaaimerken út mear as ien regio befetsje.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;

In wichtich fonologysk skaaimerk fan it Aldheechdútsk is de saneamde [[Heechdútske klankferskowing|Twadde of Heechdútske klankferskowing]].&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Troch dy klankferoarings ûntstiene ferskillen mei oare Westgermaanske taalfoarmen, ûnder oaren yn wurden dy't har letter ta Nijheechdútsk ''Pfeife'' en ''Katze'' ûntwikkele hawwe.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; De feroarings waarden lykwols net yn alle dielen fan it Dútske taalgebiet yn deselde mjitte trochfierd.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;

It Aldheechdútsk hie ek in sterker syntetysk grammatikaal systeem as it lettere Dútsk.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Grammatikaal ûnderskied yn namfal en getal waard yn gruttere mjitte mei wurdútgongen oanjûn, wylst ûnbeklamme wurdlidden noch folle faker folsleine lûden hiene as yn lettere taalstadia.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;

Ta de wichtige Aldheechdútske literêre monuminten heart it ''Evangelienbuch'' fan [[Otfrid fan Weißenburg]].&lt;ref name=&quot;Otfrid&quot;&gt;Universitätsbibliothek Heidelberg: [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpl52/0370 Otfrid von Weißenburg, Evangelienbuch].&lt;/ref&gt; In oerlevere kodeks fan it wurk wurdt troch de Universiteitsbiblioteek Heidelberg datearre op Weißenburg, om 870 hinne.&lt;ref name=&quot;Otfrid&quot; /&gt;

=== Midheechdútsk ===
De perioade fan likernôch 1050 oant 1350 wurdt ornaris as Midheechdútsk oantsjut.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Ek it Midheechdútsk wie gjin ienheids- of standerttaal, mar bestie út ferskate regionale taalfoarmen.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Yn de midsiuwen waarden sokke regionale farianten ek as ''lantsprachen'' oantsjut.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;

Yn de Midheechdútske perioade naam it tal wrâldske teksten yn it Dútsk ta.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Fan de 12e iuw ôf binne hieltyd mear net-religieuze Dútsktalige teksten oerlevere, en fan om it midden fan de 13e iuw ôf ek Dútsktalige oarkonden.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; De hôfkultuer fan dy tiid stie ek ûnder ynfloed fan de Frânske en Provençaalske kultuer, wat ûnder oaren yn de wurdskat werom te sjen is.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Wurden lykas ''Tanz'' en ''Rosine'' wurde yn dat ferbân as foarbylden fan lienwurden neamd.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;

By de hofdichters is in oanstriid te sjen om sterk regionale taalfoarmen te mijen.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Dêrtroch koe de taal fan literêre teksten foar in breder, bopperegionaal publyk better te begripen wêze, mar der ûntstie noch gjin algemien jildende Dútske standerttaal.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;

Tusken it Aldheechdútsk en it Midheechdútsk fûnen ek wichtige feroarings yn de foarm fan wurden plak.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Unbeklamme wurdlidden waarden faak ferswakke ta in ''e'' of foelen hielendal wei.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Mei it minder wurden fan de wurdútgongen naam tagelyk it belang fan lidwurden en oare mear analytyske grammatikale konstruksjes ta.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;

=== Ier Nijheechdútsk ===
De perioade fan likernôch 1350 oant 1650 wurdt ornaris as ier Nijheechdútsk oantsjut.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Yn dy tiid waard it Dútsk hieltyd faker as skriuwtaal brûkt.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Njonken literêre en religieuze teksten waarden ûnder oaren juridyske en bestjoerlike teksten en protokollen faker yn it Dútsk opsteld.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;

Ferskate klankferoarings dy't fan belang binne foar it lettere Nijheechdútsk, setten har yn dy perioade troch of wiene al earder begûn.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Dêrta hearre de Nijheechdútske diftongearring, de Middeldútske monoftongearring, apokope, synkope en it ferlingjen fan beskate lûden.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Dy feroarings ferrûnen fan regio ta regio oars en setten har net tagelyk yn it hiele taalgebiet troch.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt; Skriftlike spoaren fan de Nijheechdútske diftongearring komme neffens de Universiteit Zürich yn Karintië en Súd-Tirol al yn de 12e iuw foar.&lt;ref name=&quot;UZH-taalstadia&quot; /&gt;

Yn de Ier Nijheechdútske perioade sette ek it lange proses útein dêr't de lettere Nijheechdútske skriuwtaal út fuortkaam.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot;&gt;Universität Zürich, ''Ad fontes'': [https://www.adfontes.uzh.ch/tutorium/die-deutsche-sprache-in-den-quellen/die-herausbildung-der-neuhochdeutschen-schriftsprache Die Herausbildung der neuhochdeutschen Schriftsprache].&lt;/ref&gt; Dat proses wurdt yn de taalhistoaryske literatuer net beskreaun as de ûntwikkeling fan ien regionaal dialekt ta standerttaal, mar as in proses fan seleksje, nivellering en normearring fan ferskate taalfoarmen.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; De Universiteit Zürich omskriuwt de skriuwtaal dy't dêrút fuortkaam yn dat ferbân as in [[koine]], in bopperegionale taalfoarm dy't net ien-op-ien mei ien histoarysk dialekt oerienkomt.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt;

Yn de 16e iuw krigen printe teksten stadichoan in mear bopperegionaal karakter.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; Tagelyk bleaune de sprutsen dialekten bestean en wiene der tusken de pleatslike dialekten en de ûntsteande bopperegionale skriuwtaal noch tal fan regionale skriuwfarianten.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt;

De útfining en fersprieding fan de boekdrukkeunst wurdt as ien fan de faktoaren yn dat standerdisaasjeproses beskôge, om't teksten dêrmei yn gruttere oplagen en foar in geografysk breder publyk makke wurde koene.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; Oer de grutte fan de ynfloed fan de boekdrukkeunst wurdt yn it ûndersyk lykwols ferskillend tocht.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; In grut part fan de iere boekproduksje bleau lange tiid Latynsktalich of wie foar in regionale merk ornearre.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt;
[[Ofbyld:Luther 1534, Genesis I.jpg|thumb|De iepeningsside fan Genesis yn de Bibeloersetting fan [[Marten Luther]] út 1534.]]
=== Reformaasje en Luther ===
De [[Reformaasje]] joech it gebrûk fan bopperegionaal skreaun Dútsk in fierdere ympuls.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; Preken, pamfletten en oare religieuze teksten waarden yn grutte oantallen skreaun foar in publyk dat gjin Latyn behearske.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt;

Yn dat ferbân krige de Bibeloersetting fan [[Marten Luther]] in grutte fersprieding.&lt;ref name=&quot;Bonn-Besch&quot;&gt;Universität Bonn: [https://www.uni-bonn.de/de/universitaet/presse-kommunikation/presseservice/archiv-pressemitteilungen/2014/228-2014 Luthers Einfluss auf die deutsche Sprache].&lt;/ref&gt; Luther syn oersetting fan it [[Nije Testamint]] ferskynde yn septimber 1522, wylst de folsleine Lutherbibel yn 1534 publisearre waard.&lt;ref name=&quot;EKD-Luther&quot;&gt;Evangelische Kirche in Deutschland: [https://www.ekd.de/glauben/abc/martin-luthers-bibeluebersetzung-71551.htm Martin Luthers Bibelübersetzung].&lt;/ref&gt; By it oersetten fan benammen it Alde Testamint wurken ek oare gelearden mei.&lt;ref name=&quot;EKD-Luther&quot; /&gt;

Luther wie net de earste dy't de Bibel of parten dêrfan yn it Dútsk oersette.&lt;ref name=&quot;EKD-foarLuther&quot;&gt;Evangelische Kirche in Deutschland: [https://www.ekd.de/bibeluebersetzungen-historisch-Luther-12200.htm Deutsche Bibelübersetzungen vor Luther].&lt;/ref&gt; De Evangelische Kirche in Deutschland neamt 72 folsleine of foar in part Dútske oersettingen fan bibelteksten út de tiid foar Luther en wiist ek op Dútsktalige printe folbibels út de 15e iuw.&lt;ref name=&quot;EKD-foarLuther&quot; /&gt;

Ek taalkundich begûn Luther net út it neat wei.&lt;ref name=&quot;Bonn-Besch&quot; /&gt; Werner Besch pleatst syn taalgebrûk yn de al besteande Saksyske en Wittenbergske skriuwtradysje.&lt;ref name=&quot;Bonn-Besch&quot; /&gt; Troch de grutte fersprieding fan syn Bibeloersetting krige syn taalgebrûk lykwols in grutte bopperegionale bekendheid en autoriteit.&lt;ref name=&quot;Bonn-Besch&quot; /&gt;
[[Ofbyld:Deutsches Wörterbuch Grimm - Titel Band 1.png|thumb|left|Titelblêd fan it earste diel fan it ''[[Deutsches Wörterbuch]]'' fan Jacob en Wilhelm Grimm.]]
Yn de moderne taalhistoaryske literatuer wurdt dêrom net mear oannommen dat Luther op himsels de moderne Dútske standerttaal skepen hat.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; De Universiteit Zürich wiist derop dat Luther syn rol yn de foarming fan de Nijheechdútske skriuwtaal yn âldere foarstellings, mei troch syn religieuze belang, gauris oerskat is.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; Besch wiist tagelyk sawol de opfetting ôf dat Luther de iennige ''taalskepper'' wie as de opfetting dat syn taalgebrûk amper ynfloed hân hawwe soe.&lt;ref name=&quot;Bonn-Besch&quot; /&gt;

=== Normearring fan de skriuwtaal ===
De foarming fan in bopperegionale skriuwtaal einige net mei Luther of mei de Reformaasje.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; Ek yn de 17e en 18e iuw bleaune regionale fariaasje en ferskillende skriuwgewoanten bestean, wylst tagelyk it ferlet fan in algemiener jildende taalnoarm tanam.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt;

De earste folsleine grammatika's fan it Dútsk ferskynden yn de 16e iuw en waarden noch yn it Latyn skreaun.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; De Universiteit Zürich neamt ûnder oaren Albert Ölinger syn ''Vnderricht der Hoch Teutschen Spraach'' út 1573.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; Yn de 18e iuw krigen grammatika's fan auteurs lykas [[Johann Christoph Gottsched]] en [[Johann Christoph Adelung]] in dúdliker normatyf karakter.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; Hoe grut de direkte ynfloed fan sokke grammatika's op it feitlike taalgebrûk wie, kin neffens de Universiteit Zürich net yn alle gefallen sekuer fêststeld wurde.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt;

Yn de Nederdútske gebieten waard yn de 17e iuw yn grutte mjitte oergien op it Heechdútsk as skriuwtaal.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; Dat droech by oan de geografyske fersprieding fan de Heechdútske skriuwtradysje.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; De pleatslike sprutsen taalfoarmen dy't it plak as skriuwtaal romje moasten foar it Heechdútsk, ferdwûnen dêrmei lykwols net automatysk.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt;

Fan in skriuwtaal dy't op it mêd fan stavering en grammatika fierhinne normearre wie, kin neffens de Universiteit Zürich earst yn de rin fan de 19e iuw sprutsen wurde.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt; Aldere teksten kinne dêrom folle mear regionale en persoanlike skriuwfarianten sjen litte as lettere teksten.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt;

=== Wurdboeken en stavering yn de 19e en 20e iuw ===
[[Ofbyld:Konrad Duden 1829-1911.jpg|thumb|[[Konrad Duden]], waans ''Vollständiges Orthographisches Wörterbuch der deutschen Sprache'' yn 1880 ferskynde.]]
Yn de 19e iuw begûnen [[Jacob Grimm|Jacob]] en [[Wilhelm Grimm]] mei it ''[[Deutsches Wörterbuch]]''.&lt;ref name=&quot;Goettingen-Grimm&quot;&gt;Akademie der Wissenschaften zu Göttingen: [https://www.uni-goettingen.de/de/kat/download/09b621d1e7fd24ff13cf5530df66d2bb.pdf/broschuere-endg.pdf Deutsches Wörterbuch von Jacob und Wilhelm Grimm].&lt;/ref&gt; De bruorren begûnen yn 1838 oan it projekt.&lt;ref name=&quot;Goettingen-Grimm&quot; /&gt; De earste ôflevering ferskynde yn 1852 en it earste folsleine diel yn 1854.&lt;ref name=&quot;Goettingen-Grimm&quot; /&gt;

It wurdboekprojekt waard nei de dea fan de bruorren Grimm troch oare gelearden en akademyske ynstellingen fuortset.&lt;ref name=&quot;BBAW-Grimm&quot;&gt;Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften: [https://www.bbaw.de/forschung/deutsches-woerterbuch-von-jacob-grimm-und-wilhelm-grimm Deutsches Wörterbuch von Jacob Grimm und Wilhelm Grimm].&lt;/ref&gt; De 32 dielen fan de earste edysje ferskynden tusken 1854 en 1961 en befetsje likernôch 330.000 trefwurden.&lt;ref name=&quot;BBAW-Grimm&quot; /&gt;

Foar de ûntwikkeling fan in fêster stavering spile ek it wurk fan [[Konrad Duden]] in rol.&lt;ref name=&quot;Duden-Urduden&quot;&gt;Duden: [https://www.duden.de/ueber_duden/der-urduden Der Urduden].&lt;/ref&gt; Syn ''Vollständiges Orthographisches Wörterbuch der deutschen Sprache'' ferskynde op 7 july 1880 en befette likernôch 27.000 trefwurden.&lt;ref name=&quot;Duden-Urduden&quot; /&gt;

Yn 1901 waard yn Berlyn de Twadde Ortografyske Konferinsje holden.&lt;ref name=&quot;Duden-stavering&quot;&gt;Duden: [https://www.duden.de/ueber_duden/geschichte-der-rechtschreibung Geschichte der deutschen Rechtschreibung].&lt;/ref&gt; De resultaten waarden yn 1902 publisearre en waarden yn it Dútske Ryk as amtlike stavering ynfierd.&lt;ref name=&quot;Duden-stavering&quot; /&gt; Ek Eastenryk en Switserlân namen de regeling oer.&lt;ref name=&quot;Duden-stavering&quot; /&gt;

=== Moderne staveringsnoarm ===
Yn 1996 waard tusken de oanbelangjende Dútsktalige steaten en regio's in yntergûvernemintele regeling oer de herfoarming fan de Dútske stavering sletten.&lt;ref name=&quot;RdR-2024&quot;&gt;Rat für deutsche Rechtschreibung: [https://www.rechtschreibrat.com/amtliche-deutsche-rechtschreibung-ueberarbeitetes-regelwerk-und-neufassung-woerterverzeichnis-fuer-schule-und-verwaltung-verbindlich/ Amtliche deutsche Rechtschreibung: überarbeitetes Regelwerk und Neufassung des Wörterverzeichnisses].&lt;/ref&gt; Yn 2004 waard de [[Rat für deutsche Rechtschreibung]] oprjochte as opfolger fan de eardere yntersteatlike kommisje dy't har mei de Dútske stavering dwaande hold.&lt;ref name=&quot;RdR-2024&quot; /&gt;

De amtlike stavering is ek dêrnei noch feroare.&lt;ref name=&quot;RdR-2024&quot; /&gt; De Rat für deutsche Rechtschreibung stelde yn 2024 in nij bewurke regelwurk en in nije wurdelist fêst, dy't sûnt 1 july 2024 troch de dielnimmende steaten en regio's as amtlike regeling foar skoallen en bestjoer brûkt wurde.&lt;ref name=&quot;RdR-2024&quot; /&gt; De skiednis fan de Dútske standerttaal wurdt yn de taalhistoaryske boarnen dan ek beskreaun as in proses dat him oer ferskate iuwen útstrekt en dêr't regionale fariaasje, taalferoaring, nivellering en normearring in rol yn spylje.&lt;ref name=&quot;UZH-skriuwtaal&quot; /&gt;

== Klassifikaasje ==
[[Ofbyld:Europe germanic-languages 2.PNG|thumb|Lânkaart mei de Westgermaanske talen en dialektgroepen.]]
It moderne Standertdútsk is in [[Westgermaanske talen|Westgermaanske fariant]] fan de [[Germaanske talen|Germaanske tûke]] binnen de [[Yndo-Jeropeeske talen|Yndo-Jeropeeske talekloft]]. It Dútsk foarmet mei it Nederlânsk de groep fan [[Súdwestgermaanske talen]].

=== Dútsk en Kontinintaalwestgermaansk ===
Yn de âldere taalwittenskiplike literatuer wurdt it begrip ''Dútsk'' bytiden as [[synonym]] foar it begrip ''Kontinintaalwestgermaansk'' brûkt. Beide begrippen bedoele it hjoeddeiske Dútsk en Nederlânsk, dus it Westgermaansk sûnder Ingelsk en Frysk. Dit is basearre op in idee dat men tsientallen jierren fan de [[Germaanske talen|Westgermaanske talen]] hie. Men naam in Westgermaanske taal oan dy't him letter opdielde yn it saneamde &quot;Anglo-Frysk&quot; ([[Ingelsk]] en [[Frysk]]) en it &quot;Oer-Dútsk&quot; (koart &quot;Dútsk&quot;), de foarrinder fan de hjoeddeiske talen Dútsk en [[Nederlânsk]]. Dizze yndieling waard yn [[1898]] foar it earst makke troch de Dútske taalwittenskipper Karl Müllenhoff. Al yn 1943 stelde de Dútske taalwittenskipper Friedrich Maurer in oar (en krekter) model foar. &lt;ref name=&quot;hutterer&quot;&gt;Claus Jürgen Hutterer, ''Die Germanischen Sprachen'', Wiesbaden 1987, ISBN 3-922383-52-1; p. 69-70&lt;/ref&gt; Tsjintwurdich beskôget men de yndieling yn &quot;Anglo-Frysk&quot; en inkeld &quot;Dútsk&quot; (en dus ek it begrip ''Oer-Dútsk'') as te ienfâldich en as net foldwaande. &lt;ref name=&quot;schönfeld&quot;&gt;A. van Loey, ''Schönfelds Historische Grammatica van het Nederlands'', Sufen 1970; p. XXV = haadstik IV&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;bach&quot;&gt;Adolf Bach, ''Geschichte der deutschen Sprache'', njoggende printinge, Wiesbaden; §50 = p. 88-89&lt;/ref&gt;

== Fersprieding ==
[[Ofbyld:Legal status of German in Europe.svg|thumb|{{legend|#ffcc00|Dútsk is de iennichste amtstaal of ien fan de offisjele amtstalen (''de jure'' of ''de facto'') en boppedat de memmetaal fan in mearderheid fan de befolking.}}{{legend|#d98575|Dútsk is ien fan de offisjele amtstalen, mar wurdt net as memmetaal troch fan in mearderheid fan de befolking sprutsen.}}{{legend|#7373d9|Dútsk (of in fariant fan it Dútsk) is in erkende minderheidstaal (lytse taalgebieten binne mei fjouwerkanten markearre).}}{{legend|#30efe3|Dútsk (of in fariant fan it Dútsk) wurdt troch in relatyf grutte minderheid sprutsen (&gt;50.000), mar hat gjin inkele erkeninng.}}]]
It Dútsk hat sa likernôch 90-105 miljoen sprekkers.&lt;ref&gt;[[Encyclopaedia Britannica]]: [https://www.britannica.com/topic/German-language German language]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Brockhaus Enzyklopädie]]: [https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/deutsche-sprache]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150315144820/http://sprachkreis-deutsch.ch/2012/05/14/die-meistgesprochenen-sprachen-der-welt/ Sprachkreis Deutsch]&lt;/ref&gt; 

=== Lannen en regio's dêr't it Dútsk in offisjele status hat ===
Dútsk hat in offisjele status yn: 
* [[Ofbyld:flag of Germany.svg|border|20px]] [[Dútslân]]
* [[Ofbyld:flag of Austria.svg|border|20px]] [[Eastenryk]]
* [[Ofbyld:flag of Liechtenstein.svg|border|20px]] [[Lychtenstein]]
* [[Ofbyld:Flag of Switzerland.svg|border|20px]] [[Switserlân]] (yn 'e saneamde ''[[Deutschschweiz]]'')
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Belgje]] (offisjele taal fan de [[Dútsktalige Mienskip|Dútsktalige mienskip yn Belje]])
* [[Ofbyld:flag of Denmark.svg|border|20px]] [[Denemark]] (erkende minderheidstaal, sprutsen yn dielen fan de regio [[Súd-Denemark]])
* [[Ofbyld:flag of Italy.svg|border|20px]] [[Itaalje]] (offisjeel yn 'e regio [[Súd-Tirol]] en yn inkelde doarpen yn de regio [[Friuli-Venezia Giulia]])
* [[Ofbyld:flag of Brazil.svg|border|20px]] [[Brazylje]] (erkende minderheidstaal yn de gemeenten [[Antônio Carlos (Santa Catarina)|Antônio Carlos]] en [[Pomerode]])
* [[Ofbyld:flag of Poland.svg|border|20px]] [[Poalen]] (erkende minderheidstaal yn de [[Woiwodskip Opole]])

=== Dútske minderheden yn Europa===
Yn Poalen wenje hjoed-de-dei noch sa'n 50.000 Dútsktaligen yn de regio's Oppeln en Sileezje. Dy groep is in oerbliuwsel fan de eardere Dútsktalige befolking fan de eardere ''Ostgebiete'' (it hjoeddeistige West-Poalen) fan it Dútske Ryk. Yn oare East-Europeeske lannen as Roemeenje en Hongarije wurdt it Dútsk troch útstjerren bedrige.

Yn [[Frankryk]] wurdt yn [[Loataringen]] en yn de [[Elzas]] troch sa likernôch 1 miljoen minsken Dútsk praat. Dy minderheid is lykwols bot oan it ferâlderjen en it gebrûk fan it Dútsk nimt hurd ôf. Yn Denemarken binne der sa'n 20.000 minsken dy't it Dútsk fan hûs út prate.

=== Dútske minderheden bûten Europa===
[[Ofbyld:Legal statuses of German in the world.svg|left|300px|thumb|Dútsk yn 'e wrâld]]
Yn ûnder mear [[Namybje]] (in eardere Dútske [[koloanje]]) prate sa'n 20.000 minsken Dútsk as memmetaal. Yn it Aziatyske diel fan de eartiidske [[Sowjetuny]] is it Dútsk de memmetaal fan sawat 2 miljoen minsken. Dat binne de saneamde [[Wolgadútsers]] (''Wolgadeutschen''). Hja waarden yn de tiid fan Stalin út harren berteplak ferdreaun en waarden nei [[Aazje]] deportearre. Yn 2006 libben se yn it Aziatyske diel fan [[Ruslân]] (sa'n 800.000 ynw.), yn [[Kazachstan]] (900.000 ynw.), [[Kirgyzje]] (100.000) en [[Oezbekistan]]. 

Ek yn [[Noard-Amearika]] ([[Kanada]] en de [[Feriene Steaten]]) wenje sa'n 2 miljoen minsken dy't as memmetaal it Dútsk hawwe. Yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] wenje sa'n 70.000 minsken mei it Dútsk as memmetaal. 

Yn [[Súd-Amearika]] wenje de Dútsktalige minderheden benammen yn [[Brazylje]], [[Argentynje]] en [[Paraguay]]. It grutste diel fan de Dútsktalige Súd-Amerikanen wennet yn it súdeasten fan Brazylje, dêr't mear as in heal miljoen minsken it Dútsk as memmetaal hat. 
[[Ofbyld:Knowledge of German EU map.svg|thumb|Kennis fan it Dútsk yn Europa:&lt;small&gt;{{legend|#540000|mear as 50 persint fan de befolking}}{{legend|#a80000|20 oant 49 persint}}{{legend|#ff0000|10 oant 19 persint}}{{legend|#ff5757|5 oant 9 persint}}{{legend|#ffabab|minder as 5 persint}}{{legend|#c0c1c5|gjin gegevens}}&lt;/small&gt;]]

=== Dútsk as twadde taal ===
Yn de buorlannen om it Dútske taalgebiet hinne, is it Dútsk op sekundêre skoallen fakentiden in karfak of in ferplicht fak. Dútsk wurdt as twadde taal in protte oanbean op skoallen yn û.o. de [[Benelúks]], [[Bulgarije]],  [[Denemarken]], [[Hongarije]], [[Poalen]], [[Ruslân]], [[Slowakije]], [[Sweden]] en [[Tsjechje]]. Ut in enkête fan de Eurobarometer út 2006 docht bliken dat Frânsk en Dútsk, nei Ingelsk, tegearre de twadde posysje ynnimme fan meast learde frjemde talen yn Europa. Fan de ynwenners fan de [[Europeeske Uny]] hat 18 persint it Dútsk as memmetaal, sa’n 14 persint kin it as twadde taal prate.&lt;ref&gt;Europeeske Uny: [ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_de.pdf Eurobarometer Spezial - Die Europäer und ihre Sprachen]&lt;/ref&gt; 

Yn 2015 wienen der oer de hiele wrâld 15,4 miljoen minsken dy’t Dútske learden.&lt;ref&gt;Goethe-Institut, Abteilung Sprache. Deutsch als Fremdsprache weltweit: Datenerhebung 2015. Berlyn: Auswärtiges Amt&lt;/ref&gt; It grutste part fan dy groep taallearders, sa’n 61 persint, komt út Europa (sûnder Ruslân, Oekraïne en Wyt-Ruslân).  In oare 3,1 miljoen Dútsklearders, sa’n 20 persint, kaam út Ruslân.&lt;ref&gt;Deutsche Welle: [ http://www.dw.com/de/zahl-der-deutschlernenden-weltweit-steigt/a-18394610 Zahl der Deutschlernenden weltweit steigt] (sjoen op 15-08-2017)&lt;/ref&gt;

Bûten it reguliere ûnderwiis biedt it Goethe-Institut (Goethe Ynstitút) Dútske taalkursussen oan op alle nivo’s.

=== Dútsk by ynternasjonale organisaasjes ===
Dútsk is ien fan de 24 amtstalen yn de [[Europeeske Uny]] en neist it [[Ingelsk]] en [[Frânsk]] ek wurktaal. Lykwols hat noch gjin 20 persint fan de amtners fan de [[Jeropeeske Kommisje|Europeeske Kommisje]] kennis fan it Dútsk.&lt;ref&gt;Ulrich Ammon: [https://www.welt.de/welt_print/kultur/article6550655/Europa-spricht-kein-Deutsch.html Europa spricht kein Deutsch]. Die Welt. 25 febrewaris 2010 (sjoen op 15-08-2017)&lt;/ref&gt; Fierders is it Dútsk de wurktaal fan de [[European Space Agency]] (ESA) en de [[Organisaasje foar Feilichheid en Gearwurking yn Europa]]. 

Fan oare grutte organisaasjes lykas de [[Feriene Naasjes]] en de [[Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje|NAFO]] is it Dútsk gjin wurk- of amtstaal.

=== Dútskpraters it lân ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Geografyske fersprieding fan Dútskpraters yn 'e wrâld
! Lân/regio !! Soart gebiet !! Oantal Dútskpraters !! Beskriuwing
|-
| [[Ofbyld:Flag of Germany.svg|20px]] [[Dútslân]] || Haadgebiet || sa'n 83 miljoen || It grutste Dútsktalige gebiet yn 'e wrâld. Dútsk is de nasjonale en offisjele taal. Der wurde ek regionale farianten sprutsen lykas [[Nedersaksysk]], [[Beiersk]], [[Swabysk]] en [[Alemannysk]].
|-
| [[Ofbyld:Flag of Austria.svg|20px]] [[Eastenryk]] || Haadgebiet || sa'n 9 miljoen || Dútsk is de offisjele taal. It Eastenryksk Dútsk hat eigen wurdskat en útspraak. Benammen Beierske dialekten binne wiidferspraat.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Switzerland.svg|20px]] [[Switserlân]] || Haadgebiet || sa'n 5,5 miljoen || Dútsk is ien fan de fjouwer nasjonale talen. De measte sprekkers brûke Switsersk-Dútsk yn it deistich libben en Standertdútsk yn skriftlike foarm.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Liechtenstein.svg|20px]] [[Lychtenstein]] || Haadgebiet || sa'n 40.000 || Dútsk is de iennichste offisjele taal. De befolking sprekt Alemannyske dialekten.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Luxembourg.svg|20px]] [[Lúksemboarch]] || Haadgebiet mei meartaligens || rûchwei 300.000–400.000 || Dútsk is ien fan de bestjoerstalen. Njonken it Lúksemboarchsk en Frânsk wurdt Dútsk in soad brûkt yn media.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Belgje]] – [[Dútsktalige Mienskip fan Belgje]] || Minderheid mei offisjele status || rûchwei 75.000 || Dútsk is ien fan de trije offisjele talen fan Belgje. It gebiet leit benammen om [[Eupen]] en [[Sankt Vith]].
|-
| [[Ofbyld:Flag of Italy.svg|20px]] [[Itaalje]] – [[Súd-Tiroal]] || Regionale minderheid || rûchwei 300.000 || Dútsk is offisjele taal yn Súd-Tiroal. De mearderheid fan de befolking hat Dútsk as memmetaal.
|-
| [[Ofbyld:Flag of France.svg|20px]] [[Frankryk]] – [[Elsas]] en [[Lotaringen]] || Histoaryske minderheid || ca. 1 miljoen mei Dútske dialektachtergrûn || Yn it gebiet wurde Alemannyske en Frankyske dialekten fan it Dútsk sprutsen. It taalgebrûk is sûnt de twadde helte fan de 20e iuw sterk weromrûn.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Denemark]] – [[Noard-Sleeswyk]] || Minderheid || rûchwei 15.000–20.000 || Dútsk is in erkende minderheidstaal yn Súd-Jutlân.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poalen]] – [[Opper-Sileezje]] || Minderheid || rûchwei 100.000–200.000 || De grutste erkende nasjonale minderheid fan Poalen. In part fan de befolking brûkt Dútsk neist Poalsk en Silezysk.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tsjechje]] || Minderheid || tsientûzenen || Neikommelingen fan de Boheemske en Moravyske Dútsers. De mienskip is sterk ôfnaam nei 1945.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Hungary.svg|20px]] [[Hongarije]] || Minderheid || rûchwei 100.000 || De [[Hongarije-Dútsers]] (Donauswaben) stamje ôf fan Dútske kolonisten út de 18e iuw.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Romania.svg|20px]] [[Roemeenje]] || Minderheid || tsientûzenen || De [[Transsylvaanske Saksen]] en [[Banater Swaben]] foarmen eartiids grutte Dútsktalige mienskippen.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ruslân]] || Histoaryske minderheid || tsientûzenen || De [[Wolgadútsers]] foarmen eartiids in grutte mienskip. In grut part emigrearre nei Dútslân nei 1990.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Kazachstan]] || Minderheid || tsientûzenen || Neikommelingen fan de Wolgadútsers dy't ûnder Stalin deportearre waarden.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Brazylje]] || Diaspora || hûnderttûzenen Dútsksprekkers; miljoenen mei Dútske komôf || Benammen yn súdlik Brazylje. Der besteane noch dialekten lykas [[Hunsrückysk]] en Pommeransk.
|-
| [[Ofbyld:Flag of United States.svg|20px]] [[Feriene Steaten]] || Diaspora || mear as 1 miljoen sprekkers; tsientallen miljoenen mei Dútske komôf || Dútsk wie eartiids in grutte ymmigrantetaal. Der besteane noch mienskippen mei [[Pennsylvania-Dútsk]] en [[Plautdietsk]].
|-
| [[Ofbyld:Flag of Canada.svg|20px]] [[Kanada]] || Diaspora || hûnderttûzenen || Dútsk wurdt sprutsen troch Mennoniten, Hutteriten en oare groepen fan Dútske komôf.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Argentynje]] || Diaspora || hûnderttûzenen mei Dútske eftergrûn || Dútske ymmigranten hawwe mienskippen foarme yn benammen Buenos Aires en Patagonia.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Namibia.svg|20px]] [[Namybje]] || Diaspora || rûchwei 20.000 || In histoaryske Dútske mienskip út de koloniale tiid. Dútsk wurdt noch brûkt yn media en bedriuwslibben.
|-
| [[Ofbyld:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Paraguay]] || Diaspora || tsientûzenen || Benammen Mennoniten yn de Chaco-regio brûke Dútsk of Plautdietsk.
|}

== Stavering ==
It Dútsk wurdt skreaun mei it [[Latynsk alfabet|Latynske alfabet]], dêr't fjouwer tekens oan tafoege binne: ''Ä/ä'', ''Ö/ö'', ''Ü/ü'' en ''[[ß]]''. De ß jildt ek yn Switserlân, mar wurdt yn de deiske praktyk mar in bytsje brûkt, wol by it printsjen fan boeken. Hjoed-de-dei is de [[Rat für deutsche Rechtschreibung]] (Ried foar de Dútske Stavering) de ynternasjonale autoriteit foar de Dútske stavering. De ried betiet út fertsjintwurdigers út de measte Dútsktalige lannen en regio's.
[[Ofbyld:Flussschifffahrt.svg|thumb|It wurdsje &quot;Flussschifffahrt&quot; stavere mei de drukletter [[Fraktur]] (dêr't ek in lange s yn foarkomt). De earste staveringsfariant is neffens de regels foar 1996, de twadde is fan koart nei de staveringswiziging &lt;ref&gt;Duden. ''Die deutsche Rechtschreibung'' (s. 71). 21e edysje (1996)&lt;/ref&gt; en de tredde is neffens de lettere regels (2009) foar it gebrûk fan drukletters.&lt;ref&gt;Duden. ''Die deutsche Rechtschreibung'' (s. 116). 25e edysje (2009)&lt;/ref&gt;]]
=== Staveringswiziging fan augustus 1998 ===
Op [[1 augustus]] [[1998]] waard de stavering fan it Dútsk wizige. Dizze stavering jildt foar Dútslân, Eastenryk, Switserlân en Lychtenstein. Dizze [[Dútske Staveringsferoaring fan 1998|Staveringsferoaring]] is wat kontroversjeel. Foaroprinnende kranten as de [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] binne dan ek wer oergien op de âlde stavering fan foar 1998. Ek [[Nobelpriis]]-winnaresse [[Elfriede Jelinek]] hat al oanjûn dat hja tsjin de nije staveringsferoaring is. De wichtichste feroarings yn 1998 wienen:
*De ß wurdt allinnich noch brûkt nei lange lûden en twalûden. Nei de wiziging is it bygelyks noch altyd ''Fuß'' (foet) en ''Straße'' (strjitte), mar ''Fluß'' (rivier) en ''[[Anschluß]]'' binne feroare yn ''Fluss'' en ''Anschluss''. Mear hjiroer op de side oer de [[ß|ringel-s]].
*It weifallen fan in tredde, selde [[bylûd]] yn gearstallings is skrapt. It eardere ''Schiffahrt'' (skipfeart) is no ''Schifffahrt''.

=== Staveringswiziging fan juny 2017 ===
Yn 2017 waard de stavering fan 1998 troch de [[Rat für deutsche Rechtschreibung]] wizige. De wichtichste oanpassingen binne:
*De ringel-s (ß) wurdt tenei ek as haadletter skreaun wurde. Hy komt nea oan it begjin fan in wurd foar, mar as in folslein wurd yn haadletters skreaun wurde moat, dan waard de letter yn offisjele teksten altyd ferfongen troch ''SS''.
*Yn nammen fan feestdagen meie tenei alle wurden mei in haadletter skreaun wurde. Neist ''goldene Hochzeit'' is bygelyks ek ''Goldene Hochzeit'' tastien.
*Soms binne der fan in wurd ferskate skriuwwizen tastien en is mar ien dêrfan gebrûklik. De ûngebrûklike skriuwwize wurdt dan skrast. It giet om ûnder oaren ''Ketschup'' (tenei altyd ''Ketchup''), ''Joga'' (tenei altyd ''Yoga'') en ''Wandalismus'' (tenei altyd ''Vandalismus'').
*Nei ''Ex-'' en ''Co-'' komt tenei in keppelstreekje. It wurdt dus ''Ex-Regierungschef''. Earder waard alles oaninoar fêst skreaun.

In wiziging dêr’t út de mienskip wol op oanstien waard, mar dy’t net trochfierd is, is it tastean fan ''herzlich Willkommen'', mei in haadletter ''W''. Allinnich de skriuwwize ''herzlich willkommen'' bliuwt offisjeel.

== Grammatika ==
=== Namfallen ===
It Dútsk hat fjouwer [[namfal]]len:
* de [[nominatyf]]: it ûnderwerp en namwurdlik diel fan it stelde
* de [[genityf]]: útdrukken fan de besitter en oanfolling by tiidwurden/foarsetsels
* de [[datyf]]: it meiwurkjend foarwerp en oanffolling by tiidwurden/(kar)foarsetsels
* de [[akkusatyf]]: it saaklik foarwerp en oanfolling by tiidwurden/(kar)foarsetsels

Bij de karfoarsetsels is de datyf foar it plak en it tiidstip en de akkusatyf foar de rjochting. As it om gjin fan beide giet, wurdt altyd de datyf keazen, útsein by auf en über. 

=== Ferbûging lidwurden (der- en ein-groep) ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Namfal!! Manlik!! Froulik!! Unsidich!! Meartal
|-
| rowspan=2|Nominatyf
| der Wein ||die Suppe || das Brot||die Eier
|-
|bgcolor=yellow| ein Wein|| eine Suppe || bgcolor=yellow| ein Brot||keine Eier
|-
| rowspan=2|Genityf
| des Weines|| der Suppe || des Brotes ||der Eier
|-
| eines Weines ||einer Suppe || eines Brotes|| keiner Eier
|-
| rowspan=2|Datyf
| dem Wein ||der Suppe || dem Brot ||den Eiern
|-
| einem Wein|| einer Suppe || einem Brot|| keinen Eiern
|-
| rowspan=2|Akkusatyf
| den Wein|| die Suppe||das Brot ||die Eier
|-
| einen Wein ||eine Suppe|| bgcolor=yellow|ein Brot ||keine Eier
|}

=== Ferbûging eigenskipswurd ===
It [[eigenskipswurd]] kriget deselde einletter as it beskaat [[lidwurd]] neffens dizze tabel. De útgong fan it eigenskipswurd is dan ''-e'', ''-er'', ''-em'', ''-en'' of ''-es''. In útsûndering jildt as der al in lidwurd of [[foarnamwurd]] mei in namfalsútgong is, dat binne yn de tabel hjirboppe de lidwurden mei in giele eftergrûn. Yn dat útsûnderingsgefal kriget it eigenskipswurd in ferienfâldige útgong, sa't hjirûnder te lêzen stiet:
[[Ofbyld:D-A-CH Flag.svg|thumb|De ''D-A-CH'' flagge is in ûnoffisjele flagge dy't symboal stiet foar de trije grutste Dútsktalige lannen.]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Namfal!! Manlik!! Froulik!! Unsidich!! Meartal
|-
|Nominatyf
| -e||-e||-e||-en
|-
|Genityf
| -en||-en||-en||-en
|-
|Datyf
| -en||-en||-en||-en
|-
|Akkusatyf
| -en||-e||-e||-en
|}

=== Ferbûging regelmjittich tiidwurd ===
[[Ofbyld:Goethe Institut Côte d'Ivoire.jpg|thumb|300px|Goethe-Institut yn Ivoarkust.]]
It bûgjen fan it regelmjittige tiidwurd ''machen'' giet as folget:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! !! Wohnen !! Utgong
|-
| ich || wohne || e
|-
| du || wohnst || st
|-
| er, es, sie || wohnt || t
|-
| wir || wohnen || en
|-
| ihr || wohnt || t
|-
| sie, Sie || wohnen || en
|}

== Taalfarianten == 
=== De Dútske dialekten ===
Yn it Dútske taalgebiet kin men 2 grutte dialektgroepen ûnderskiede. Ta it [[Nederdútsk]] wurdt û.o. de folgjende dieldialekten rekkene: it Bremer Dútsk en it West- en East-[[Faalsk]], it Neder-[[Frankysk]], it Neder-[[Pruisysk]] en it Noard- en East-[[Frysk]]. Oan de oare kant is der it [[Heechdútsk]], dat út it [[Middeldútsk]] (mei û.o. it [[Moezelfrankysk]], it [[Reinfrankysk]], it [[Hessysk]], it [[Thüringysk]] en it [[Oberdeutsch]] (mei û.o. it [[Alemannisch]], it [[Beiersk]] en it Súd- en East-Frankysk) bestiet. It grutte ferskil tusken dizze twa grutte dialektgebieten is de al dan net trochfierde twadde of [[Heechdútske klankferskowing]]. Sa sil men yn it Nederdútske dialekt earder 'pund, 'water' en 'ik' sizze, wylst Heechdútske dialektsprekkers earder 'pfund', 'wasser' en 'ich' sizze sille.

=== Farianten fan it Standertdútsk ===
[[Ofbyld:Standard German origin area.png|thumb|upright|De farianten fan it Standertdútsk.&lt;ref&gt;Ulrich Ammon, Hans Bickel, Jakob Ebner, et al.: ''Variantenwörterbuch des Deutschen. Die Standardsprache in Österreich, der Schweiz und Deutschland sowie in Liechtenstein, Luxemburg, Ostbelgien und Südtirol''. Walter de Gruyter, Berlyn 2004.&lt;/ref&gt;]]
Binnen de Dútske standerttaal binne ferskate farianten. Sa is der it Dútske Standertdútsk, it Eastenrykske Standertdútsk en it Switserske Standertdútsk. 

Yn Dútslân, Eastenryk, Súd-Tirol en it Dútsktalige diel fan Belgje slút it Standertdútsk oer it generaal goed oan by de deistige taalpraktyk fan de sprekkers. Yn Switserlân wurdt de standerttaal benammen as skrifttaal brûkt, de Switserske dialekten binne as sprutsen taal (ûnder oaren yn 'e media) de noarm. Yn Lúksemboarch is der neist de Dútske skrifttaal ek in standardisearre [[Lúksemboarchsk]], dat sûnt 1984 as offisjele taal yn Lúksemboarch erkend is.

Yn it noarden fan Dútslân binne de [[Nederdútsk|Nederdútske dialekten]] foar in relatyf lyts diel fan de befolking de deistige omgongstaal. Der is gjin standerttaal dy't de Nederdútske dialekten mei-inoar ferbynt. 

== Dútske literatuer ==
{{Apart|Dútske literatuer}}

== Taalpriuwke ==
[[Universele Ferklearring fan de Rjochten fan de Minske]]:
: [[Ofbyld:Universal Declaration of Human Rights - ger - robu - Art1.ogg]]
{{cquote|&lt;center&gt;Artikel 1: Alle Menschen sind frei und gleich an Würde und Rechten geboren. 

Sie sind mit Vernunft und Gewissen begabt und sollen einander im Geist der Brüderlichkeit begegnen.}} 
„Alle minsken wurde frij en gelyk yn weardigens en rjochten berne. Hja hawwe ferstân en gewisse meikrigen en hearre har foar inoar oer yn in geast fan bruorskip te hâlden en te dragen.“

== Keppelings om utens ==
{{CommonsLyts|German language|Dútske taal}}
* [http://www.duden.de/ Duden online] - wurdboek fan de Dútske taal
* [http://www.duits.de www.duits.de] — Mânsk webstee oer Dútske taal, kultuer en skiednis
* [http://statbel.fgov.be/studies/thesis_nl.asp?n=426 Kennis fan it Dútsk yn Belgje, Nederlân en de rest fan de Jeropeeske Uny]
* [http://www.languagetrav.com/german Handige sinnen oersetten yn it Dútsk]
* [http://www.dwb.uni-trier.de/ ''Deutsches Wörterbuch''] – Dútske wurdboek fan Jacob und Wilhelm Grimm (online ferzje)

{{YnterWiky|code=de}}

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}


{{DEFAULTSORT:Dutsk}}
[[Kategory:Dútsk| ]]
[[Kategory:Westgermaanske talen]]
[[Kategory:Dútsers]]
[[Kategory:Taal yn Dútslân]]
[[Kategory:Taal yn Armeenje]]
[[Kategory:Taal yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Taal yn Belgje]]
[[Kategory:Taal yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Taal yn Bulgarije]]
[[Kategory:Taal yn Denemark]]
[[Kategory:Taal yn Eastenryk]]
[[Kategory:Taal yn Estlân]]
[[Kategory:Taal yn it Fatikaan]]
[[Kategory:Taal yn Finlân]]
[[Kategory:Taal yn Frankryk]]
[[Kategory:Taal yn Georgje]]
[[Kategory:Taal yn Hongarije]]
[[Kategory:Taal yn Itaalje]]
[[Kategory:Taal yn Kazachstan]]
[[Kategory:Taal yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Taal yn Kroaasje]]
[[Kategory:Taal yn Letlân]]
[[Kategory:Taal yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Taal yn Litouwen]]
[[Kategory:Taal yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Taal yn Moldaavje]]
[[Kategory:Taal yn Namybje]]
[[Kategory:Taal yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Taal yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Taal yn Poalen]]
[[Kategory:Taal yn Roemeenje]]
[[Kategory:Taal yn Ruslân]]
[[Kategory:Taal yn Servje]]
[[Kategory:Taal yn Sloveenje]]
[[Kategory:Taal yn Slowakije]]
[[Kategory:Taal yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Taal yn Switserlân]]
[[Kategory:Taal yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Taal yn Tsjechje]]
[[Kategory:Taal yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Taal yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Taal yn East-Fryslân]]
[[Kategory:Taal yn Noard-Fryslân]]</text>
      <sha1>2vsuienqcxasbxu1jw4op8wpe0lfth5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krakau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20195</id>
    <revision>
      <id>1241128</id>
      <parentid>1229610</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T01:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>Flag_of_Kraków.svg ferfongen troch [[c:File:Flag_of_Kraków(2-3).svg|Flag_of_Kraków(2-3).svg]] (troch [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] om't: [[:c:COM:FR|File renamed]]: different aspect ratio than statute.).</comment>
      <origin>1241128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2392" sha1="30zrijc37arrcw9ubwyphoh6wjz7lz4" xml:space="preserve">{{Stêd mei flagge|
Ofbyld= [[Ofbyld:Collage of views of Cracow.PNG|300px]] |
Flagge= [[Ofbyld:Flag of Kraków(2-3).svg|border|125px]] |
Wapen= [[Ofbyld:POL Kraków COA.svg|60px]] |
Ynwennertal= 779.966  &lt;small&gt;(2020)&lt;/small&gt;|
Oerflak= 326,8 km² &lt;small&gt;(ynkl. wetter)&lt;/small&gt;|
Befolkingstichtens= 2.359 / km² |
Stêdekloft= 1.468.427 &lt;small&gt;(2014)&lt;/small&gt; |
Hichte= 188–383 m |
Lân= [[Ofbyld:Flag of Poland.svg|20px]] [[Poalen]] |
Bestj. ienh. 1= Provinsje |
Namme bestj. ienh. 1= [[Ofbyld:POL województwo małopolskie flag.svg|20px]] [[Lyts-Poalen]]|
Bestj. ienh. 2= Gemeente |
Namme bestj. ienh. 2= |
Stifting= [[965]]&lt;br&gt; [[1257]] &lt;small&gt;(stedsrjochten)&lt;/small&gt; |
Postkoade= 100xx-104xx, &lt;br&gt;11004-11005, &lt;br&gt;111xx-114xx, 116xx |
Tiidsône= [[UTC]]+1 |
Simmertiid= UTC+2 |
Koördinaten=  |
Webside= [http://www.krakow.pl/]|
}}
'''Krakau''' ([[Poalsk]]: ''Kraków'') is nei [[Warsjau]] de grutste stêd fan [[Poalen]]; der wenje likernôch 750.000 minsken. Yn de [[stêdekloft]] wenje 1,4 miljoen minsken en is dêrmei nei dy fan Warsjau en [[Katowice]] de tredgrutste fan Poalen. It stêdssintrum stiet op de [[UNESCO]] [[wrâlderfgoedlist]].

== Skiednis ==
* De earste delsetting is likernôch 6.000 jier âld.
* [[1038]], Krakau wurdt haadstêd fan Poalen.
* [[1364]], [[Universiteit fan Krakau]] stifte.
* [[1596]], Warsjau wurdt haadstêd fan Poalen.

== Geografy ==
Krakau leit yn it suden fan Poalen, oan de rivier de [[Wisla]]. It leit oan de foet fan de [[Karpaten]] op 219 meter boppe seenivo.

[[Ofbyld:Kraków dzielnice.svg|400px|thumb|De 18 stêdsdielen]]
Sûnt 1990 is Krakau bestjoerlik yn 18 stêdsdielen yndield:

* I. Stare Miasto
* II. Grzegórzki
* III. Prądnik Czerwony
* IV. Prądnik Biały
* V. Krowodrza
* VI. Bronowice
* VII. Zwierzyniec
* VIII. Dębniki
* IX. Łagiewniki-Borek Fałęcki
* X. Swoszowice
* XI. Podgórze Duchackie 
* XII. Bieżanów-Prokocim
* XIII. Podgórze
* XIV. Czyżyny
* XV. Mistrzejowice
* XVI. Bieńczyce
* XVII. Wzgórza Krzesławickie
* XVIII. Nowa Huta

== Musea ==
* Nasjonale Museum
* Czartoryski-museum
* Poalsk Loftfeart Museum

== Ynwennertal ==
* [[2009]] - 754.854
* [[2004]] - 757.430

== Keppeling om utens ==
* [http://www.e-krakow.pl www.e-krakow.pl]

[[Kategory:Hânzestêd]]
[[Kategory:Plak yn Poalen]]
[[Kategory:Plak yn woiwodskip Lyts-Poalen]]
[[Kategory:Wrâlderfgoed yn Poalen]]
[[Kategory:Plak stifte yn 965]]</text>
      <sha1>30zrijc37arrcw9ubwyphoh6wjz7lz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedy:Haadside-ynfo/Ynventarisaasje siden fan de wike takom jier</title>
    <ns>4</ns>
    <id>63255</id>
    <revision>
      <id>1241100</id>
      <parentid>1233968</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Films &amp; tillefyzje */ +</comment>
      <origin>1241100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65765" sha1="9dt25vfuczuvf1xemcuxdqnn5w12s53" xml:space="preserve">Dit is in ynventarisaasje fan '''mooglike''' siden fan de wike foar takom jier.

It binne siden dy't der gaadlik foar lykje en noch net earder side fan de wike west hawwe. Dat wol fansels net sizze dat se ek wier side fan de wike wurde moatte, mar in lytse ynventarisaasje, kin letter in protte gesyk en gepuzel foarkomme. It is de bedoeling dat alle meidoggers siden foardrage kinne, troch ienfâldichwei in link oan te meitsjen yn ien fan 'e ûndersteande kategoryen.
{{TOCright}}

==Utstel siden fan de wike takom jier==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
;wike 1
* ...
;wike 2
* ...
;wike 3
* ...
;wike 4
* ...
;wike 5
* ...
;wike 6
* ...
;wike 7
* ...
;wike 8
* ...
;wike 9
* ...
;wike 10
* ...
;wike 11
* ...
;wike 12
* ...
;wike 13
* ...
| width=25 |
|
;wike 14
* ...
;wike 15
* ...
;wike 16
* ...
;wike 17
* ...
;wike 18
* ...
;wike 19
* ...
;wike 20
* ...
;wike 21
* ...
;wike 22
* ...
;wike 23
* ...
;wike 24
* ...
;wike 25
* ...
;wike 26
* ...
| width=25 |
|
;wike 27
* ...
;wike 28
* ...
;wike 29
* ...
;wike 30
* ...
;wike 31
* ...
;wike 32
* ...
;wike 33
* ...
;wike 34
* ...
;wike 35
* ...
;wike 36
* ...
;wike 37
* ...
;wike 38
* ...
;wike 39
* ...
| width=25 |
|
;wike 40
* ...
;wike 41
* ...
;wike 42
* ...
;wike 43
* ...
;wike 44
* ...
;wike 45
* ...
;wike 46
* ...
;wike 47
* ...
;wike 48
* ...
;wike 49
* ...
;wike 50
* ...
;wike 51
* ...
;wike 52
* ...
|}

==Nominearre siden==
===Astronomy===
* ...

===Films &amp; tillefyzje===
====films====
* [[3:10 to Yuma (film út 2007)|''3:10 to Yuma'' (film út 2007)]]
* [[The 39 Steps (film út 1935)|''The 39 Steps'' (film út 1935)]]
* ''[[50 First Dates]]''
* [[The African Queen (film út 1951)|''The African Queen'' (film út 1951)]]
* [[American Pie (film)|''American Pie'' (film)]]
* ''[[American Pie 2]]''
* ''[[American Pie 4: Reunion]]''
* ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''
* [[Battleship (film)|''Battleship'' (film)]]
* ''[[Baywatch: Hawaiian Wedding]]''
* [[The Big Country (film)|''The Big Country'' (film)]]
* [[Black Hawk Down (film)|''Black Hawk Down'' (film)]]
* ''[[Blackway]]''
* [[The Blue Lagoon (film út 1980)|''The Blue Lagoon'' (film út 1980)]]
* [[The Bourne Legacy (film)|''The Bourne Legacy'' (film)]]
* [[Bridge of Spies (film)|''Bridge of Spies'' (film)]]
* ''[[Brokeback Mountain]]''
* [[Calamity Jane (film)|''Calamity Jane'' (film)]]
* [[Conan the Barbarian (film út 1982)|''Conan the Barbarian'' (film út 1982)]]
* ''[[Daddy's Home 2]]''
* [[Deck the Halls (film út 2006)|''Deck the Halls'' (film út 2006)]]
* [[Déjà Vu (film út 2006)|''Déjà Vu'' (film út 2006)]]
* [[Diamonds Are Forever (film)|''Diamonds Are Forever'' (film)]]
*''[[Dirty Dancing]]''
* [[Dirty Harry (film)|''Dirty Harry'' (film)]]
* [[Doctor Zhivago (film)|''Doctor Zhivago'' (film)]]
* [[Dunkirk (film út 2017)|''Dunkirk'' (film út 2017)]]
* [[Eagle Eye (film)|''Eagle Eye'' (film)]]
* [[The English Patient (film)|''The English Patient'' (film)]]
* [[Fargo (film út 1996)|''Fargo'' (film út 1996)]]
* ''[[The Fifth Element]]''
* ''[[A Fistful of Dollars]]''
* [[Flight (film út 2012)|''Flight'' (film út 2012)]]
* ''[[For a Few Dollars More]]''
* [[For Your Eyes Only (film)|''For Your Eyes Only'' (film)]]
* ''[[Free State of Jones]]''
* ''[[Galaxy Quest]]''
* ''[[G.I. Blues]]''
* ''[[Gnomeo &amp; Juliet]]''
* [[Gone Girl (film)|''Gone Girl'' (film)]]
* ''[[Gran Torino]]''
* ''[[The Hateful Eight]]''
* ''[[De Hel van '63]]''
* ''[[Her Alibi]]''
* [[Hercules (film út 2014)|''Hercules'' (film út 2014)]]
* [[Hidden Figures (film)|''Hidden Figures'' (film)]]
* ''[[The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
* ''[[The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
* ''[[The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
* ''[[The Holiday]]''
* ''[[Hunterwali]]''
* ''[[The Huntsman: Winter's War]]''
* ''[[I Was a Teenage Werewolf]]''
* [[The Intern (film út 2015)|''The Intern'' (film út 2015)]]
* [[Jackie Brown (film)|''Jackie Brown'' (film)]]
* [[Jurassic Park (film)|''Jurassic Park'' (film)]]
* ''[[Kar út Twa]]''&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt; {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[Kenau (film)|''Kenau'' (film)]]
* [[Kick-Ass (film)|''Kick-Ass'' (film)]]
* [[King of Kings (film út 1961)|''King of Kings'' (film út 1961)]]
* ''[[Kingsman: The Golden Circle]]''
* [[L.A. Confidential (film)|''L.A. Confidential'' (film)]]
* [[La La Land (film út 2016)|''La La Land'' (film út 2016)]]
* [[Legend (film út 1985)|''Legend'' (film út 1985)]]
* [[Life of Pi (film)|''Life of Pi'' (film)]]
* [[The Longest Day (film)|''The Longest Day'' (film)]]
* ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''
* ''[[The Lost World: Jurassic Park]]''
* ''[[Mad Max: Fury Road]]''
* ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]''
* [[The Magnificent Seven (film út 2016)|''The Magnificent Seven'' (film út 2016)]]
* [[Mamma Mia! (film út 2008)|''Mamma Mia!'' (film út 2008)]]
* ''[[Mamma Mia! Here We Go Again]]''
* [[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1996)]]
* [[The Man with the Golden Gun (film)|''The Man with the Golden Gun'' (film)]]
* [[The Martian (film)|''The Martian'' (film)]]
* [[Memoirs of a Geisha (film)|''Memoirs of a Geisha'' (film)]]
* [[Moana (film út 2016)|''Moana'' (film út 2016)]]
* [[Moonraker (film)|''Moonraker'' (film)]]
* ''[[My Big Fat Greek Wedding]]''
* [[My Darling Clementine (film út 1946)|''My Darling Clementine'' (film út 1946)]]
* [[North by Northwest (film)|''North by Northwest'' (film)]]
* [[Octopussy (film)|''Octopussy'' (film)]]
* [[Oklahoma! (film út 1955)|''Oklahoma!'' (film út 1955)]]
* [[On Her Majesty's Secret Service (film)|''On Her Majesty's Secret Service'' (film)]]
* ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]''
* [[The Parent Trap (film út 1998)|''The Parent Trap'' (film út 1998)]]
* [[Pearl Harbor (film)|''Pearl Harbor'' (film)]]
* [[Practical Magic (film)|''Practical Magic'' (film)]]
* ''[[Quigley Down Under]]''
* [[Red Sparrow (film)|''Red Sparrow'' (film)]]
* [[Redbad (film)|''Redbad'' (film)]]
* [[Rocky (film út 1976)|''Rocky'' (film út 1976)]]
* [[Rocky Balboa (film)|''Rocky Balboa'' (film)]]
* ''[[Rogue One: A Star Wars Story]]''
* [[Romancing the Stone (film)|''Romancing the Stone'' (film)]]
* [[Room (film út 2015)|''Room'' (film út 2015)]]
* [[Sahara (film út 2005)|''Sahara'' (film út 2005)]]
* [[The Sapphires (film)|''The Sapphires'' (film)]]
* ''[[Schindler's List]]''
* [[The Searchers (film)|''The Searchers'' (film)]]
* ''[[Shakespeare in Love]]''
* [[Sicario (film út 2015)|''Sicario'' (film út 2015)]]
* ''[[Sicario: Day of the Soldado]]''
* [[Singin' in the Rain (film)|''Singin' in the Rain'' (film)]]
* [[SneekWeek (film)|''SneekWeek'' (film)]]
* ''[[Snow White and the Huntsman]]''
* [[Some Like It Hot (film út 1959)|''Some Like It Hot'' (film út 1959)]]
* [[Spartacus (film)|''Spartacus'' (film)]]
* [[Species (film)|''Species'' (film)]]
* [[The Spectacular Now (film)|''The Spectacular Now'' (film)]]
* ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]''
* ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]''
* ''[[Star Trek: First Contact]]''
* ''[[Star Trek: Insurrection]]''
* ''[[Star Trek: Nemesis]]''
* ''[[Star Wars: Episode IV – A New Hope]]''
* ''[[Star Wars Holiday Special]]''
* [[Suspicion (film út 1941)|''Suspicion'' (film út 1941)]]
* ''[[The Terminator]]''
* ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''
* ''[[Three Billboards Outside Ebbing, Missouri]]''
* [[Tora! Tora! Tora! (film)|''Tora! Tora! Tora!'' (film)]]
* [[True Grit (film út 2010)|''True Grit'' (film út 2010)]]
* ''[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]''
* [[Valkyrie (film)|''Valkyrie'' (film)]]
* [[The Vikings (film)|''The Vikings'' (film)]]
* [[Wagon Master (film)|''Wagon Master'' (film)]]
* [[Warcraft (film)|''Warcraft'' (film)]]
* ''[[The Water Diviner]]''
* ''[[Wedding Crashers]]''
* ''[[Winnetou 1. Teil]]''
* ''[[Winnetou 3. Teil]]''
* [[Wonder Woman (film út 2017)|''Wonder Woman'' (film út 2017)]]
* [[You Only Live Twice (film)|''You Only Live Twice'' (film)]]
* [[Zulu (film út 1964)|''Zulu'' (film út 1964)]]

====franchises====
* [[Flodder (franchise)|''Flodder'' (franchise)]]
* [[Planet of the Apes (franchise)|''Planet of the Apes'' (franchise)]]
* [[Rocky (filmsearje)|''Rocky'' (filmsearje)]]
* ''[[Star Trek]]''

====tillefyzje====
* ''[[The A-Team]]''
* [[Ewoks (telefyzjesearje)|''Ewoks'' (telefyzjesearje)]]
* [[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|''Last Man Standing'' (Amerikaanske telefyzjesearje)]]
* ''[[Star Trek: The Original Series]]''
* ''[[Star Trek: The Next Generation]]''
* ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]''
* ''[[Star Trek: Enterprise]]''
* ''[[Star Trek: Picard]]''
* [[Star Wars: The Clone Wars (telefyzjesearje út 2008)|''Star Wars: The Clone Wars'' (telefyzjesearje út 2008)]]

====oare film- en tillefyzje-ûnderwerpen====
* [[neisyngronisaasje]]
* [[ôftiteling]]
* [[Pre-Code (Hollywood)]]
* [[ûndertiteling]]

===Folkloare===
* [[beskermingel]]
* [[elf (mytysk wêzen)]]
* [[golem]]
* [[ynkubus]]
* [[iisreus (mytysk wêzen)]]
* [[sasquatch]]
* [[sídhe]]
* [[sukkubus]]
* [[walkuere]]
* [[wearwolf]]

===Geografy===
====gebieten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alcatraz]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aleksanderarsjipel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arkansas]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Australeilannen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park De Biisbosk]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[It Bilt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Binnenlân fan Alaska]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Chathameilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Death Valley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Delaware]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Diomedeseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fermont]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Florida Keys]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)]]
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Gallipoliskiereilân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Gambiereilannen]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Genoatskipseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Georgia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grand Traverse Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Grut-Brittanje (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Hidjas]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Hinnaarderadiel]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Huahine]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Ibytsa]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Indiana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Iowa]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Jûkatan (skiereilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kaap Bretoneilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kansas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kauaï]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kebek (provinsje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kenaiskiereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kodiak (eilân)]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Kommandeurseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Konettikut]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Krysteilân]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lanaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyts-Diomedes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Long Island]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maine]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Manitoulin (eilân)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Markesaseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maui]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Mechelen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Midway (atol)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michigan]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Minorka]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mississippy (steat)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Missoery (steat)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mole Lake Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Molokaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Montana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monument Valley]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Mo‘orea]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Niïhau]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Breunswyk]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân en Labrador]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Jersey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Meksiko]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Skotlân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Nij-Súd-Wales]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Noard-Bevelân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlik Firginia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlike Sjajinne Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Northern Neck]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnatsiavût]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnavik]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nunivak (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oklahoma Panhandle]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oregon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pennsylvania]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Prins Edwardeilân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Queenslân]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ratmanov (eilân)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Rjûkjû-eilannen]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (eilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Saskatchewan]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Sauerlân]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sint-Kilda]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Syrenaika]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Súd-Karolina]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Tahity]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Tasmaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Transpecos]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Tripolitaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Unalaska (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Utah]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Vancouvereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Firginia]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Westoverledingen]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wind River Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wiskonsin]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Wymbritseradiel (1851-1984)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wyoming]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park Yellowstone]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Yukon]]
|}

====lannen====
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]]

====stêden====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Abilene (Kansas)]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Adelaide]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Aken]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anchorage]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Atlanta]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Austin (Teksas)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Banff (Alberta)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Beverly Hills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Birmingham (Alabama)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Boise (Idaho)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Buffalo (New York)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Burbank (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Butte (Montana)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Cannes]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Christchurch (Nij-Seelân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dodge City (Kansas)]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Emden]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Evanston (Illinois)]] 
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fort Worth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Holland (Michigan)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Honolulu]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacksonville (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Knoxville (Tennessee)]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Leien]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Malibu (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Miami]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Milwaukee]]
* [[File:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Niš]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Norman (Oklahoma)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[North Vancouver (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oakland (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Oranje (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Palm Springs (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Papeete]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Portage la Prairie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Reno (Nevada)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sacramento (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Salt Lake City]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Bernardino (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Jose (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[St. Petersburg (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Schaumburg (Illinois)]]
* [[File:Flag of Croatia.svg|border|20px]] [[Senj]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spokane (Washington)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tallahassee (Floarida)]]
* [[File:Flag of Finland.svg|border|20px]] [[Tampere]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tombstone (Arizona)]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Veurne]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yuma (Arizona)]]
|}

====oare geografyske ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Adirondackberchtme]]
* [[Arktis]]
* [[Baai fan San Francisco]]
* [[Basis Scott]]
* [[Blauwestêd (projekt)]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago (rivier)]]
* [[Dardanellen]]
* [[Denali]]
* [[Etiopysk Heechlân]]
| width=25 |
|
* [[Fraser Canyon]]
* [[Hollywood]]
* [[Kreiler Wâld]]&lt;sup&gt;'''SwK / Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Ofslútdyk]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Puget Sound]]
* [[Republyk Lakota]]
* [[Sniebergen]]
* [[Strjitte fan Georgia]]
* [[Traverse des Sioux]]
|}

===Geology===
* [[oker]]
* [[sân]]

===Godstsjinst===
====goaden en geasten====
* [[Hades (god)]]
* [[Hearakles]]
* [[Māui (mytology)|Māui]]
* [[Sigrún]]
* [[Tongerfûgel (mytology)|Tongerfûgel]]

====streamings &amp; denominaasjes====
* [[Etiopysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Georgysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim]]
* [[Syrysk-Otterdokse Tsjerke]]

====teksten====
* [[gnostyske evangeeljes]] {{noat|(summier en teffens ûntbrekt hjir noch in plaatsje)}}
* ''[[Heechliet]]''
* ''[[It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert]]'' {{noat|(hilligelibben)}}
* ''[[Tobit (bibelboek)|Tobit]]''
* ''[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]'' {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}

====oare godstsjinstige ûnderwerpen====
* [[Fomoaren]]
* [[god]]
* [[goed en kwea]]
* [[Konsily fan Nicea]] {{noat|(wat oan 'e summiere kant)}}
* [[Lykklaad fan Turyn]]

===Literatuer===
====mearkes====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Fan 'e Fisker en Syn Frou]]''
* ''[[Rapûnske]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Wolf en de Sân Geitsjes]]''
|}

====wurken út 'e Aldheid====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Filoktêtês]]''
* ''[[Frede (toanielstik)|Frede]]''
* ''[[Fûgels (toanielstik)|Fûgels]]''
* ''[[Ilias]]''
| width=25 |
|
* ''[[Lysistrata]]''
* ''[[Steat (Plato)|Steat]]''
* ''[[De Tocht fan de Argonauten]]''
|}

====wurken út 'e Midsiuwen====
* ''[[Fergút]]''
* [[Finnburg Fragmint]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}} 
* ''[[Rein de Foks]]''

====16de-, 17de- &amp; 18de-iuwske literatuer====
* ''[[De Rôf fan Lukresia]]''
* ''[[De Twa Roeken]]''
* stikken fan Shakespeare
{| class=&quot;vatop&quot;
|
:* ''[[De Fekke Nuet]]''
:* ''[[Koriolanus]]''
:* ''[[Richard II (toanielstik)|Richard II]]''
| width=25 |
|
:* ''[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]''
:* ''[[Titus Androanikus]]''
|}

====19de-iuwske literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Alice yn Wûnderlân]]''
* ''[[It Blaaibek Hert]]''
* [[David Copperfield (roman)|''David Copperfield'' (roman)]]
* ''[[De Dominy fan Vejlby]]''
* ''[[De Fal fan Camelot]]''
* ''[[Fier fan Alle Drokte]]''
* ''[[De Lêste Mohikaan]]''
* ''[[In Poppehûs]]''
* ''[[De Raven]]''
| width=25 |
|
* ''[[In Reis nei de Moanne]]''
* ''[[Rimen en Teltsjes]]''
* ''[[De Sang fan Hiawatha]]''
* ''[[De Skacht en de Slinger]]''
* ''[[De Skimmelruter]]''
* ''[[De Silveren Rinkelbel]]''
* ''[[De Trije Musketiers]]''
* ''[[De Tsien fan Martens Afke]]''
|}

====moderne literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[It Achterhûs (deiboek)|''It Achterhûs'' (deiboek)]]
* ''[[Alle Rivieren Rinne nei See]]''
* ''[[CryoBurn]]''
* ''[[Der Is Gjin Dêr, Dêre]]''
* ''[[De Fagina Monologen]]''
* ''[[De Fizioenen fan Mary]]''
* ''[[Forty Thousand in Gehenna]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[Foreigner (roman fan C.J. Cherryh)|''Foreigner'' (roman fan C.J. Cherryh)]]
* ''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]''
* ''[[De Hûn fan 'e Baskervilles]]''
* ''[[Krústocht yn Spikerbroek]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Leafde fan Don Perlimpín en Belisa yn Syn Tún]]''
* ''[[The Lions of Al-Rassan]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Lord of Emperors]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Merchanter's Luck]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[The Milagro Beanfield War (roman)|''The Milagro Beanfield War'' (roman)]]
* ''[[Oarlochswinter]]''
* ''[[De Pearel]]''
* [[De Pest (roman)|''De Pest'' (roman)]]
* ''[[De Sniegoes]]''
* ''[[The Warrior's Apprentice]]''
* ''[[Winterfair Gifts]]''
|}

====fiktive personaazjes====
* [[Beowulf (personaazje)]]
* [[Conan de Barbaar]]
* [[Dirty Harry (personaazje)]]
* [[Sherlock Holmes]]
* [[Grendel]]
* [[Tinker Bell]]
* [[Winnetou]]

====oare fiktive saken====
* [[Heorot (Beowulf)|Heorot (''Beowulf'')]]

===Maatskippij===
====ark &amp; reau, wapens, helpmiddels====
* [[fjoerwapen]]
* [[honkbalkneppel]]
* [[jachtgewear]]
* [[kanon (wapen)]]
* [[limûsine]]
* [[parasjute]]
* [[Springfield Model 1873]]
* [[Winchester Model 1866]]

====bedriuwen====
* [[Barnes &amp; Noble]]
* [[CBS (telefyzjestjoerder)]]
* [[Cinecittà]]
* [[Europa-Park]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[Folkswein]]
* [[Fox Broadcasting Company]]
* [[Fox News]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[FrieslandCampina]]
* [[Hooters]]
* [[Hotel Lauswolt]]
* [[National Broadcasting Company]]
* [[Pixar Animation Studios]]
* [[The Walt Disney Company]]
* [[Winchester Repeating Arms Company]]

====bouwurken en arsjitektuer====
* [[Bogoroditski-kleaster (Kazan)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago Union Station]]
* [[Grutte Boeda fan Leshan]]
* [[Herfoarme tsjerke (Súdwâlde)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Huis ter Duin]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Kastiel De Haar]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Katedraal fan Amiens]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Kening State]]
* [[Kleaster Eberbach]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Monte Cassino]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Paleis Het Loo]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Piscine Molitor]]
* [[Pokrovsky-kleaster (Kiëv)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ryksabdij Salem]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ringkirche (Wiesbaden)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Taj Mahal Palace Hotel]]
* [[Territoriale Finzenis fan Yuma]]
* [[Tinkteken foar Mâl Hynder]]
* [[Wetterpoarte (Snits)]]
* [[Woodfield Mall]]

====ekonomy====
* [[belesting]]
* [[denaarje]]
* [[konkurrinsje (ekonomy)]]
* [[toerisme]]

====eveneminten====
* [[Betinking fan de Slach by Warns]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Rotterdam]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]
* [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]]
* [[San Diego Comic-Con]]
* [[Snitswike]]
* [[Sundance Filmfestival]]

====iten en drinken====
* ...

====lânbou====
* [[katoen]]

====maatskiplike en politike organisaasjes====
* [[Amerikaanske Yndiaanske Beweging]]
* [[Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum]]
* [[Frisius MC Harns]]
* [[Jakama Yndiaanske Naasje]]
* [[Grand Traverse Troep fan Ottawa en Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Noardfrysk Ynstitút]]
* [[Round Valley Yndianestammen]]
* [[St. Croix Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin]]
* [[Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Sokaogon Tsjippewa Mienskip]]
* [[Skotske Nasjonale Partij]]
* [[Stony Nakoda Naasje]]
* [[Temagami Earste Naasje]]
* [[Universiteit fan Oklahoma]]
* [[UNPO]]
* [[Wikwemikong Unôfstiene Earste Naasje]]

====media====
* ''[[The New York Times]]''
* [[Time (tydskrift)|''Time'' (tydskrift)]]
* ''[[Toronto Star]]''
* ''[[The Washington Post]]''

====minderheden====
* [[Kato (folk)|Kato]]
* [[Katôba (folk)|Katôba]]
* [[Latino's yn Noard-Amearika]]
* [[Skotten]]
* [[Stony (folk)|Stony]]

====oarlochfiering====
* [[generaal]]
* [[Medal of Honor]]
* [[slachskip]]

====oerheid====
* [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]]
* [[Amerikaansk Leger]]
* [[Bûnsdei]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[bûnskânselier fan Dútslân]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]]
* [[Buro fan Yndiaanske Saken]]
* [[CIA]]
* [[Interpol]]
* [[National Park Service]]
* [[Secret Service]]

====seksualiteit====
* ''[[Brazilian wax]]''
* [[bordeel]]
* ''[[fleshlight]]''
* [[geslachtsmienskip]]
* [[masturbaasje]]
* [[pornografy]]

====sport====
* [[Alvestêdetocht]]
* [[atletyk]] {{noat|(stavering moat noch hifke wurde)}}
* [[Fyftjinde Alvestêdetocht]]
* [[Freulepartij]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2016]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2020]]
* [[Sânde Alvestêdetocht]]
* [[Tall Ships' Races]]

====taal====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Aldingelsk]]
* [[Arameesk]]
* [[Arapaho (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Bretonsk]]
* [[Dakota (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Flakte-Yndiaanske Gebeartetaal]]
* [[Frysk]] {{noat|(is hielendal op 'e nij besjoen en oanfolle)}}
* [[Germaanske talen]]
| width=25 |
|
* [[Gro Wânt (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Hebriuwsk]]
* [[Italyske talen]]
* [[Jenisejaanske talen]]
* [[Sjajinsk]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Skiermûntseagersk]] {{noat|(earder side fan 'e wike west yn 2013, mar sûnt oanfolle en ferbettere)}}
* [[Skotsk]]
* [[Tekselsk]]
|}

====oare taalkundige ûnderwerpen====
* [[Fjetnameeske namme]]
* [[Fryske stavering]] {{noat|(hjir moat iroanyskernôch de stavering noch hifke wurde)}} 
* [[skrift]]

====oare maatskiplike ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[aura (boppenatuerlik ferskynsel)]]
* [[brulloft]]
* [[drug|drugs]]
* [[fideoteek]]
* [[geisha]]
* [[Graceland Cemetery (Chicago)]]
* [[kaartspul]]
* [[konsulaat (diplomasy)|konsulaat]]
* [[Légion d'Honneur]]
* [[medium (persoan)]]
| width=25 |
|
* [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]]
* [[neakenens]]
* [[playboy (libbenswize)]]
* [[searjemoardner]]
* [[Sir Julius Vogel Award]]
* [[Skotske klans]]
* [[smokkeljen]]
* [[tsjûge (rjocht)]]
* [[undercoveroperaasje]]
|}

===Minske===
====anatomy====
* [[ear (lichemsdiel)]]
* [[hierkleur]]
* [[lippe]]
* [[Mongoaleploai]]
* [[nâle]]
* [[penis]]
* [[testikel]]

====klean====
* ...

====oar====
* [[bern (persoan)]]
* [[foarnamme]]
* [[kastraasje]]
* [[migrêne]]

===Natoer===
====bisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Afrikaanske wylde kat]]
* [[Amerikaanske ekster]]
* [[Amerikaanske goudûle]]
* [[Amerikaanske hazze]]
* [[Amerikaanske liuw]]
* [[Andesgrûnspjocht]]
* [[Alpenmarmot]]
* [[beamotter]]
* [[berchlemming]]
* [[beverrôt]]
* [[Bingaalske loaihoarskat]]
* [[blaupoatgint]]
* [[blauwe hierkwab]]
* [[boskhin]]
* [[boskmarmot]]
* [[breedtoskmakrielhaai]]
* [[brune bear]]
* [[das]]
* [[eastlik wangpûdiikhoarntsje]]
* [[eastlike hartemûs]]
* [[eilânfoks]]
* [[fazant]]
* [[fiskmarter]]
* [[Floaridaknyn]]
* [[Gambiahamsterrôt]]
* [[gewoane kjifstikelbaarch]]
* [[gielsnaffelekster]]
* [[gifslang]]
| width=25 |
|
* [[gint (fûgel)]]
* [[gintfûgels]]
* [[gouden grûnspjocht]]
* [[goudhamster]]
* [[goudûle]]
* [[griis iikhoarntsje]]
* [[grize foks]]
* [[grutearfoks]]
* [[grutearkitfoks]]
* [[grutte gieltoefkakketoe]]
* [[hagedissen]]
* [[hamster]]
* [[hazze]]
* [[hyenahûn]]
* [[hûsmûs]]
* [[Ibearyske lynks]]
* [[ierdappelkrobbe]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[ierdmûs]]
* [[iisbear]]
* [[jagûar]]
* [[Jeropeeske wylde kat]]
* [[Kaapske hazze]]
* [[kakketoefûgels]]
* [[kalkoen]]
* [[kamieleftigen]]
* [[Kanadeeske bever]]
* [[karakal]]
| width=25 |
|
* [[kat]]
* [[kavia]]
* [[kitfoks]]
* [[koartfinmakrielhaai]]
* [[krokkedileftigen]]
* [[kuorhin]]
* [[kwartel]]
* [[langsturtwezeling]]
* [[lewisspjocht]]
* [[lytse gieltoefkakketoe]]
* [[loaihoars]]
* [[Magelhaenoehoe]]
* [[megalodon]]
* [[moerassniehin]]
* [[moskeftigen]]
* [[Nijfûnlânske beamotter]]
* [[Nijseelânske kwartel]]
* [[nôtmûs]]
* [[oaljefantsfûgels]]
* [[oerzon]]
* [[otter]]
* [[pallasiikhoarntsje]]
* [[pallaskat]]
* [[pappegaai-eftigen]]
* [[patriis]]
* [[poema]]
* [[prêrjehazze]]
| width=25 |
|
* [[prêrjehin]]
* [[reade lynks]]
* [[reuzepanda]]
* [[rivierotter]]
* [[rûnwjirms]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[sânslieper]]
* [[serval]]
* [[Sibearysk grûniikhoarntsje]]
* [[sisel]]
* [[slangen]]
* [[snieloaihoars]]
* [[sniemûs]]
* [[spjochten]]
* [[stienmurd]]
* [[stikelbaarch]]
* [[stoppelfjildkwartel]]
* [[swarte rôt]] 
* [[swartpoatkat]]
* [[swartsturthazze]]
* [[swartsturtprêrjehûn]]
* [[ûle-eftigen]]
* [[wetterrôt]]
* [[wezeling]]
* [[wytpoatmûs]]
* [[wytsturtiikhoarntsje]]
* [[woastyndwerchhamster]]
* [[tiger]]
|}

====hûnerassen====
* [[koaikerhûntsje]]
* [[landseer]]
* [[wetterhûn]]

====bekende bisten====
* [[Comanche (hynder)]]

====oare natoerûnderwerpen====
* [[befalling]]
* [[eilânreuzegroei]]
* [[minskesliner]]
* [[mistelkaktussen]]
* [[moassen]]
* [[planten]]
* [[skimmels]]
* [[stikel (soölogy)]]
* [[wâld]]

===Persoanen===
====abbekaten &amp; rjochters====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elmer S. Dundy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew J. Poppleton]]

====akteurs====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sasha Alexander]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tatyana Ali]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christina Applegate]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sarah Bernhardt]] &lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jon Bernthal]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Valerie Bertinelli]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Best]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jolene Blalock]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yasmine Bleeth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lisa Bonet]] {{noat|(hjir ûntbrekt in foto)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Neve Campbell]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lacey Chabert]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lily Collins]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sean Connery]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Charles Dance]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Claire Danes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dana Delany]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alain Delon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bo Derek]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Fearless Nadia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ferry Doedens]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carmen Electra]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carrie Fisher]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Isla Fisher]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coen Flink]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harrison Ford]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Morgan Freeman]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Michael Gambon]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Gaynes]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Dan George (opperhaad)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ginnifer Goodwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Heather Graham]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Graham Greene (akteur)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pam Grier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Harmon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Hasselhoff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Hillerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dwayne Johnson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Danny Kaye]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Gorden Kaye]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arielle Kebbel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Deborah Kerr]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Irrfan Khan]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Lucy Lawless]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Christopher Lee]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Lieke van Lexmond]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystle Lightning]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Derek de Lint]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Peyton List (1998)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert Loggia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacco van der Made]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virginia Mayo]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ewan McGregor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Russell Means]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Rhona Mitra]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Poppy Montgomery]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eddie Murphy]]
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[N!xau ǂToma]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Renee O'Connor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Olsen]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Peter O'Toole]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Grace Park (aktrise)|Grace Park]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sara Paxton]]
* [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Paulina Porizkova]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeremy Renner]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Alan Rickman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Debby Ryan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeri Ryan]]
* [[File:Flag of Tunisia.svg|border|20px]] [[Hend Sabry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Laura San Giacomo]]
* [[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Roselyn Sánchez]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Schneider]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Selleck]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Tatjana Šimić]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Cobie Smulders]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Snipes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rena Sofer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Renée Soutendijk]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Huub Stapel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Madeleine Stowe]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mr. T]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Frank Thring (akteur)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Gordon Tootoosis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michelle Trachtenberg]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Floyd Red Crow Westerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shailene Woodley]]
|}

====akteurs (pornografysk)====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asa Akira]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eva Angelina]] ♀
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Briana Banks]] ♀
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nikki Benz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Seymore Butts]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Carey (pornografysk aktrise)|Mary Carey]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asia Carrera]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Adriana Chechik]] ♀
* [[File:Flag of Singapore.svg|border|20px]] [[Annabel Chong]] ♀
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Monique Covét]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Catalina Cruz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Stormy Daniels]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Deen]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Skin Diamond]] ♀
* [[File:Flag of Colombia.svg|border|20px]] [[Lupe Fuentes]] ♀
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Holland]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kylie Ireland]] ♀
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenna Jameson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jane]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kagney Linn Karter]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kayden Kross]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shawna Lenée]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bree Olson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Romi Rain]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rachel Roxxx]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dylan Ryder]] ♀
* [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Silvia Saint]] ♀
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Ilona Staller]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Misty Stone]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jake Steed]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Riley Steele]] ♀
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Nacho Vidal]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teri Weigel]] ♀
|}

====aktivisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Cheri Honkala]]
* [[File:Flag of Pakistan.svg|border|20px]] [[Malala Yousafzai]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Suzan Shown Harjo]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jackson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Nadia Moerad]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Nimr al-Nimr]]
* [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Ilⱨam Tohti]]
|}

====filosofen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Anisius Manlius Boëtius]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Marsilio Ficino]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerard Heymans]]&lt;sup&gt;'''oar'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plato]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plotinus]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Porfyrius]]
|}

====hearskers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Augustus Oktavianus]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Aurelianus]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Bridei III fan de Pikten]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[David II fan Skotlân]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Diokletianus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert II fan Ingelân]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert III fan Ingelân]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Finn]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Fûad I fan Egypte]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Julianus Apostata]] {{noat|(ynlieding moat útwreide wurde)}}
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Oman.svg|border|20px]] [[Kabûs bin Saïd al-Saïd]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Kenneth I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Marije I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Margareta fan Skotlân]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Nebûkadnêzer II]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Redbad]] {{noat|(earder side fan 'e moanne yn aug/2009 en side fan 'e wike yn 1/2013)}}
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Syrus de Grutte]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Vlad II Dracul]]
|}

====Yndiaanske lieders====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Bizon (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Kry.png|border|20px]] [[Bizonfâlemakker]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Sturt]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Wapity]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Fleanende Hauk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Gal (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Hingjende Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Houten Skonk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Lytse Krie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Mâl Hynder]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Mannich Kûp]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Mûtse]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Stomp Mês]]
* [[File:Flagge fan de Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.png|border|20px]] [[Swarte Tsjettel]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Tsjeppe Earn]]
* [[File:Flagge fan de Ponka Stamme fan Oklahoma.PNG|border|20px]] [[Wite Earn (Ponka)|Wite Earn]]
|}

====keunstners====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edgar Heap of Birds]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Sjoerd Dirk Janzen]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Milo Moiré]] {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Daphne Odjig]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Erwin Olaf]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Whelan (yllustrator)]]

====kriminelen====
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Ype Baukes de Graaf]] {{noat|hjir ûntbrekt in plaatsje}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jack Ruby]]

====militêren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frederick Benteen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Blanke-Man-Regearret-Him]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bluodderich Mês]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Calhoun (militêr)|James Calhoun]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Donald Cameron fan Lochiel]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[William W. Cooke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Crook]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Custer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles DeRudio]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve fan Dundee]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Winfield S. Edgerly]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James W. Forsyth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Gibbon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edward S. Godfrey]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Hossein Hamadani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Guy V. Henry]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Keogh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Ludlow]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ranald S. Mackenzie]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Merritt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nelson A. Miles]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anson Mills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Moylan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chesty Puller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Marcus Reno]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Joseph J. Reynolds]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Kasem Soleimani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David S. Stanley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel D. Sturgis (1822-1889)|Samuel D. Sturgis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred Terry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Barret Travis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wite Swan (ferkenner)]]
|}

====modellen====
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[Behati Prinsloo]]
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Candice Swanepoel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chrissy Teigen]]

====politisy====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spiro Agnew]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lloyd Bentsen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ben Nighthorse Campbell]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Campbell, 9e hartoch fan Argyll]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill Clinton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hillary Rodham Clinton]]
* [[File:Flag of Palestine.svg|border|20px]] [[Saeb Erekat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Gerald Ford]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Rob Ford]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Seif Sharif Hamad]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kamala Harris]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hubert Humphrey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyndon B. Johnson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Abeid Karume]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ted Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ramsay MacDonald]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Erskine, greve fan Mar (1675-1732)|John Erskine, greve fan Mar]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George McGovern]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[John Christmas Møller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Walter Mondale]]
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Hosni Mûbarak]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Richard Nixon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sarah Palin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ely S. Parker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Quayle]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ronald Reagan]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Salim Ahmed Salim]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Alex Salmond]]
* [[File:Flag of Zambia.svg|border|20px]] [[Guy Scott]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gert-Jan Segers]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyrsten Sinema]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Markus Tullius Sisero]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Nicola Sturgeon]]
* [[File:Flag of Mali.svg|border|20px]] [[Amadou Toumani Touré]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Maarten van Traa]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Witteveen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerrit Zalm]]
|}

====presintators, nijslêzers en ferslachjouwers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Joop Braakhekke]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacha de Boer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Erin Burnett]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nicolette van Dam]] 
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Herbert Dijkstra]] {{noat|(hjir moat noch even kritysk nei sjoen wurde)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rob Dyrdek]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fidan Ekiz]] {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fred Emmer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Antoon van Hooff]] {{noat|(hjir moat eins in bettere foto by)}}
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Bindi Irwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Megyn Kelly]]
* [[File:Flag of South Korea.svg|border|20px]] [[Kyung Lah]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rush Limbaugh]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Bridget Maasland]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenny McCarthy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Leyna Nguyen]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Femi Oke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill O'Reilly]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Daniëlle Overgaag]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christi Paul]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyra Phillips]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Marlayne Sahupala]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Annechien Steenhuizen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Amara Walker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oprah Winfrey]]
|}

====regisseurs &amp; produsinten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Donald P. Bellisario]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Glen A. Larson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Jamie Uys]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Pierre Woodman]]
|}

====religieuze lieders====
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Gilles (hillige)]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Jehannes fan it Krús]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Pendleton Oakerhater]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Albertus van Raalte]]

====sjongers, muzikanten en bands====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Karan Armstrong]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Théodore Botrel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Chapin Carpenter]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sammy Davis jr.]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jill Jackson (Skotsk sjongster)|Jill Jackson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Waylon Jennings]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ewan MacColl]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tim McGraw]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elvis Presley]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Sasabone]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Birgit Schuurman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystal Shawanda]]
|}

====skriuwers &amp; dichters====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Joe Abercrombie]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Leonid Andrejev]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Aristofanes]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[J.M. Barrie]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|17px]]  [[Steen Steensen Blicher]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Philip Bliss]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Godfried Bomans]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert Burns]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Albert Camus]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Carey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Brown]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[C.J. Cherryh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Fenimore Cooper]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Julie E. Czerneda]]
* [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|20px]] [[Rubén Darío]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Dos Passos]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Arthur Conan Doyle]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alexandre Dumas]]
* [[File:Flag of Flanders.svg|border|20px]] [[Willem Elsschot]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Enhedûanna]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Steven Erikson]]
| width=25 |
|
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Anne Feddema]]&lt;sup&gt;'''Gf'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ian Fleming]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Peter F. Hamilton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Paul Gallico]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Federico García Lorca]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Gide]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ronald Giphart]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Joast Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Flag of Suriname.svg|border|20px]] [[Albert Helman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Tanya Huff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aldous Huxley]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Eugène Ionesco]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jane Lindskold]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[H.P. Lovecraft]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Juliet Marillier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George R.R. Martin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James A. Michener]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Moon]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Thomas More]]
* [[File:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Pablo Neruda]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Emma baronesse Orczy]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Octavio Paz]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Francesco Petrarca]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ezra Pound]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Arthur Rimbaud]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Antoine de Saint-Exupéry]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fedde Schurer]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[William Shakespeare]]
* [[File:Flag of Norway.svg|border|18px]] [[Tormod Skagestad]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edmund Spenser]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Rosita Steenbeek]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Publius Kornelius Tasitus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[J.R.R. Tolkien]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Twain]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Lope de Vega]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Jules Verne]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Jo Walton]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[H.G. Wells]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Elie Wiesel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Carlos Williams]]
|}

====sporters====
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Jordan]]
* [[File:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Diego Maradona]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Andy Murray]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Klaas Folkerts Post]]

====ûndernimmers en bestjoerders====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel Colt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edmond Guerrier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[W. Richard West jr.]]

====wittenskippers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Hermann Burmeister]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Marie Constant Duméril]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles Eastman]]
* [[File:Flag of Austria.svg|border|20px]] [[Leopold Fitzinger]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Al Gore]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Bird Grinnell]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Benjamin Jowett]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Kennedy (histoarikus)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred L. Kroeber]]
* [[File:Flag of Kenya.svg|border|20px]] [[Ali Mazrui]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Ernest Renan]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coenraad Jacob Temminck]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Oldfield Thomas]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Peter Simon Pallas]]
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Johann Jakob von Tschudi]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Ingrid Visser (biologe)|Ingrid Visser]]
|}

====oare persoanen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] don [[Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva]], Spaansk ealman en fjildhear
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mitch Bouyer]], Amerikaansk tolk en gids
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Titus Brandsma]], Frysk preester en fersetsman {{noat|(al earder side fan 'e moanne west yn 2011, wike 41)}} 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Calamity Jane]], Amerikaansk pionier
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Wallace Crawford]], Amerikaansk ferkenner en dichter
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Hrant Dink]], Turksk sjoernalist&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virgil Earp]], Amerikaansk revolverman en plysje
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pat Garrett]], Amerikaansk plysjeman
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jane Gordon, hartoginne fan Gordon]], Skotsk societystjer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew Gronholdt]], Amerikaansk boatebouwer en houtbewurker
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frank Grouard]], Amerikaansk tolk en ferkenner
* [[File:Flag of North Frisia.svg|border|20px]] [[Harro Harring]], Noardfrysk revolúsjonêr&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Doc Holliday]], Amerikaansk revolverman en gokker
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harry Houdini]], Amerikaansk stuntman en yllúzjonist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg]], Nederlânsk prins&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lady Bird Taylor Johnson]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Kellogg (sjoernalist)|Mark Kellogg]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Bouvier Kennedy]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charlie Kirk]], Amerikaansk aktivist&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Newton Knight]], Amerikaansk opstanneling en boer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monica Lewinsky]], mêtresse fan Bill Clinton
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Rob Roy MacGregor]], Skotsk folksheld
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert E. Strahorn]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Clara Jacoba de Vos van Steenwijk]], Nederlânsk filantrope
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Liuwe H. Westra]], Frysk oersetter en predikant
|}

===Skiednis===
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[1950-er jierren]]
* [[1980-er jierren]]
* [[1990-er jierren]]
* [[2000-er jierren]]
* [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]]
* [[Belis fan Dubrovnik]]
* [[Bloedbad fan Verden]]
* [[Bloedbad fan Wounded Knee]]
* [[Bloedbad fan de Washita]]
* [[Dakota-Oarloch fan 1862]]
* [[Doolittle Raid]]
* [[Gefjocht fan Stomp Mês]]
* [[gladiator]]
* [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]
* [[Israeliten]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Keninkryk Hawaï]]
| width=25 |
|
* [[Keninkryk Ingelân]]
* [[Keninkryk Kastylje]]
* [[Keninkryk Skotlân]]
* [[Malaysia Airlines-flecht 17]]
* [[Mienebêst Ingelân]]
* [[Oarloch fan Reade Wolk]]
* [[Oerwintering op Nova Sembla]]
* [[Pennamityske Oarloggen]]
* [[potlatch]]
* [[Protektoraat (Britske Eilannen)]]
* [[Russysk-Amearika]]
* [[saloon]]
* [[de Sânenfjirtich Rōnin]]
* [[Sansibaroarloch]]
* [[speetsing]]
| width=25 |
|
* [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]]
* [[Slach by Beecher Island]]
* [[Slach by Kûnaksa]]
* [[Slach by Slim Buttes]]
* [[Slach oan de Powderrivier (1876)|Slach oan de Powderrivier]]
* [[Stien fan Scone]]
* [[Sultanaat Sansibar]]
* [[Tanganjika]]
* [[Territoarium Alaska]]
* [[Territoarium Hawaï]]
* [[Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch]]
* [[Untploffing fan de bunkers op It Hilgelân]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[USAF-flecht 21]]
* [[Watergateskandaal]]
* [[Yellowstone-ekspedysje (1873)]]
|}

===Wittenskip &amp; technology===
====kleuren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[brún]]
* [[fiolet]]
* [[griis]]
* [[indigo (kleur)]]
* [[maginta]]
| width=25 |
|
* [[oranje]]
* [[pears]]
* [[syaan]]
* [[swart]]
|}

====oar====
* [[atoom]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch neisjoen wurde)}}
* [[fergiftiging]]
* [[fjoer]]
* [[fjoerwurk]]
* [[heksadesimaal systeem]]
* [[ynfraread]]
* [[kartografy]]
* [[kleur]]
* [[klonen]]&lt;sup&gt;'''Da'''&lt;/sup&gt;
* [[lift (hefmeganisme)]]
* [[ljocht]]
* [[RGB-kleursysteem]]

[[Kategory:Side fan de wike]]</text>
      <sha1>9dt25vfuczuvf1xemcuxdqnn5w12s53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241101</id>
      <parentid>1241100</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* bouwurken en arsjitektuer */ +</comment>
      <origin>1241101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65804" sha1="k0pbbqtowe3pt1jfvoagrubao3np2vs" xml:space="preserve">Dit is in ynventarisaasje fan '''mooglike''' siden fan de wike foar takom jier.

It binne siden dy't der gaadlik foar lykje en noch net earder side fan de wike west hawwe. Dat wol fansels net sizze dat se ek wier side fan de wike wurde moatte, mar in lytse ynventarisaasje, kin letter in protte gesyk en gepuzel foarkomme. It is de bedoeling dat alle meidoggers siden foardrage kinne, troch ienfâldichwei in link oan te meitsjen yn ien fan 'e ûndersteande kategoryen.
{{TOCright}}

==Utstel siden fan de wike takom jier==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
;wike 1
* ...
;wike 2
* ...
;wike 3
* ...
;wike 4
* ...
;wike 5
* ...
;wike 6
* ...
;wike 7
* ...
;wike 8
* ...
;wike 9
* ...
;wike 10
* ...
;wike 11
* ...
;wike 12
* ...
;wike 13
* ...
| width=25 |
|
;wike 14
* ...
;wike 15
* ...
;wike 16
* ...
;wike 17
* ...
;wike 18
* ...
;wike 19
* ...
;wike 20
* ...
;wike 21
* ...
;wike 22
* ...
;wike 23
* ...
;wike 24
* ...
;wike 25
* ...
;wike 26
* ...
| width=25 |
|
;wike 27
* ...
;wike 28
* ...
;wike 29
* ...
;wike 30
* ...
;wike 31
* ...
;wike 32
* ...
;wike 33
* ...
;wike 34
* ...
;wike 35
* ...
;wike 36
* ...
;wike 37
* ...
;wike 38
* ...
;wike 39
* ...
| width=25 |
|
;wike 40
* ...
;wike 41
* ...
;wike 42
* ...
;wike 43
* ...
;wike 44
* ...
;wike 45
* ...
;wike 46
* ...
;wike 47
* ...
;wike 48
* ...
;wike 49
* ...
;wike 50
* ...
;wike 51
* ...
;wike 52
* ...
|}

==Nominearre siden==
===Astronomy===
* ...

===Films &amp; tillefyzje===
====films====
* [[3:10 to Yuma (film út 2007)|''3:10 to Yuma'' (film út 2007)]]
* [[The 39 Steps (film út 1935)|''The 39 Steps'' (film út 1935)]]
* ''[[50 First Dates]]''
* [[The African Queen (film út 1951)|''The African Queen'' (film út 1951)]]
* [[American Pie (film)|''American Pie'' (film)]]
* ''[[American Pie 2]]''
* ''[[American Pie 4: Reunion]]''
* ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''
* [[Battleship (film)|''Battleship'' (film)]]
* ''[[Baywatch: Hawaiian Wedding]]''
* [[The Big Country (film)|''The Big Country'' (film)]]
* [[Black Hawk Down (film)|''Black Hawk Down'' (film)]]
* ''[[Blackway]]''
* [[The Blue Lagoon (film út 1980)|''The Blue Lagoon'' (film út 1980)]]
* [[The Bourne Legacy (film)|''The Bourne Legacy'' (film)]]
* [[Bridge of Spies (film)|''Bridge of Spies'' (film)]]
* ''[[Brokeback Mountain]]''
* [[Calamity Jane (film)|''Calamity Jane'' (film)]]
* [[Conan the Barbarian (film út 1982)|''Conan the Barbarian'' (film út 1982)]]
* ''[[Daddy's Home 2]]''
* [[Deck the Halls (film út 2006)|''Deck the Halls'' (film út 2006)]]
* [[Déjà Vu (film út 2006)|''Déjà Vu'' (film út 2006)]]
* [[Diamonds Are Forever (film)|''Diamonds Are Forever'' (film)]]
*''[[Dirty Dancing]]''
* [[Dirty Harry (film)|''Dirty Harry'' (film)]]
* [[Doctor Zhivago (film)|''Doctor Zhivago'' (film)]]
* [[Dunkirk (film út 2017)|''Dunkirk'' (film út 2017)]]
* [[Eagle Eye (film)|''Eagle Eye'' (film)]]
* [[The English Patient (film)|''The English Patient'' (film)]]
* [[Fargo (film út 1996)|''Fargo'' (film út 1996)]]
* ''[[The Fifth Element]]''
* ''[[A Fistful of Dollars]]''
* [[Flight (film út 2012)|''Flight'' (film út 2012)]]
* ''[[For a Few Dollars More]]''
* [[For Your Eyes Only (film)|''For Your Eyes Only'' (film)]]
* ''[[Free State of Jones]]''
* ''[[Galaxy Quest]]''
* ''[[G.I. Blues]]''
* ''[[Gnomeo &amp; Juliet]]''
* [[Gone Girl (film)|''Gone Girl'' (film)]]
* ''[[Gran Torino]]''
* ''[[The Hateful Eight]]''
* ''[[De Hel van '63]]''
* ''[[Her Alibi]]''
* [[Hercules (film út 2014)|''Hercules'' (film út 2014)]]
* [[Hidden Figures (film)|''Hidden Figures'' (film)]]
* ''[[The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
* ''[[The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
* ''[[The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
* ''[[The Holiday]]''
* ''[[Hunterwali]]''
* ''[[The Huntsman: Winter's War]]''
* ''[[I Was a Teenage Werewolf]]''
* [[The Intern (film út 2015)|''The Intern'' (film út 2015)]]
* [[Jackie Brown (film)|''Jackie Brown'' (film)]]
* [[Jurassic Park (film)|''Jurassic Park'' (film)]]
* ''[[Kar út Twa]]''&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt; {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[Kenau (film)|''Kenau'' (film)]]
* [[Kick-Ass (film)|''Kick-Ass'' (film)]]
* [[King of Kings (film út 1961)|''King of Kings'' (film út 1961)]]
* ''[[Kingsman: The Golden Circle]]''
* [[L.A. Confidential (film)|''L.A. Confidential'' (film)]]
* [[La La Land (film út 2016)|''La La Land'' (film út 2016)]]
* [[Legend (film út 1985)|''Legend'' (film út 1985)]]
* [[Life of Pi (film)|''Life of Pi'' (film)]]
* [[The Longest Day (film)|''The Longest Day'' (film)]]
* ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''
* ''[[The Lost World: Jurassic Park]]''
* ''[[Mad Max: Fury Road]]''
* ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]''
* [[The Magnificent Seven (film út 2016)|''The Magnificent Seven'' (film út 2016)]]
* [[Mamma Mia! (film út 2008)|''Mamma Mia!'' (film út 2008)]]
* ''[[Mamma Mia! Here We Go Again]]''
* [[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1996)]]
* [[The Man with the Golden Gun (film)|''The Man with the Golden Gun'' (film)]]
* [[The Martian (film)|''The Martian'' (film)]]
* [[Memoirs of a Geisha (film)|''Memoirs of a Geisha'' (film)]]
* [[Moana (film út 2016)|''Moana'' (film út 2016)]]
* [[Moonraker (film)|''Moonraker'' (film)]]
* ''[[My Big Fat Greek Wedding]]''
* [[My Darling Clementine (film út 1946)|''My Darling Clementine'' (film út 1946)]]
* [[North by Northwest (film)|''North by Northwest'' (film)]]
* [[Octopussy (film)|''Octopussy'' (film)]]
* [[Oklahoma! (film út 1955)|''Oklahoma!'' (film út 1955)]]
* [[On Her Majesty's Secret Service (film)|''On Her Majesty's Secret Service'' (film)]]
* ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]''
* [[The Parent Trap (film út 1998)|''The Parent Trap'' (film út 1998)]]
* [[Pearl Harbor (film)|''Pearl Harbor'' (film)]]
* [[Practical Magic (film)|''Practical Magic'' (film)]]
* ''[[Quigley Down Under]]''
* [[Red Sparrow (film)|''Red Sparrow'' (film)]]
* [[Redbad (film)|''Redbad'' (film)]]
* [[Rocky (film út 1976)|''Rocky'' (film út 1976)]]
* [[Rocky Balboa (film)|''Rocky Balboa'' (film)]]
* ''[[Rogue One: A Star Wars Story]]''
* [[Romancing the Stone (film)|''Romancing the Stone'' (film)]]
* [[Room (film út 2015)|''Room'' (film út 2015)]]
* [[Sahara (film út 2005)|''Sahara'' (film út 2005)]]
* [[The Sapphires (film)|''The Sapphires'' (film)]]
* ''[[Schindler's List]]''
* [[The Searchers (film)|''The Searchers'' (film)]]
* ''[[Shakespeare in Love]]''
* [[Sicario (film út 2015)|''Sicario'' (film út 2015)]]
* ''[[Sicario: Day of the Soldado]]''
* [[Singin' in the Rain (film)|''Singin' in the Rain'' (film)]]
* [[SneekWeek (film)|''SneekWeek'' (film)]]
* ''[[Snow White and the Huntsman]]''
* [[Some Like It Hot (film út 1959)|''Some Like It Hot'' (film út 1959)]]
* [[Spartacus (film)|''Spartacus'' (film)]]
* [[Species (film)|''Species'' (film)]]
* [[The Spectacular Now (film)|''The Spectacular Now'' (film)]]
* ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]''
* ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]''
* ''[[Star Trek: First Contact]]''
* ''[[Star Trek: Insurrection]]''
* ''[[Star Trek: Nemesis]]''
* ''[[Star Wars: Episode IV – A New Hope]]''
* ''[[Star Wars Holiday Special]]''
* [[Suspicion (film út 1941)|''Suspicion'' (film út 1941)]]
* ''[[The Terminator]]''
* ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''
* ''[[Three Billboards Outside Ebbing, Missouri]]''
* [[Tora! Tora! Tora! (film)|''Tora! Tora! Tora!'' (film)]]
* [[True Grit (film út 2010)|''True Grit'' (film út 2010)]]
* ''[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]''
* [[Valkyrie (film)|''Valkyrie'' (film)]]
* [[The Vikings (film)|''The Vikings'' (film)]]
* [[Wagon Master (film)|''Wagon Master'' (film)]]
* [[Warcraft (film)|''Warcraft'' (film)]]
* ''[[The Water Diviner]]''
* ''[[Wedding Crashers]]''
* ''[[Winnetou 1. Teil]]''
* ''[[Winnetou 3. Teil]]''
* [[Wonder Woman (film út 2017)|''Wonder Woman'' (film út 2017)]]
* [[You Only Live Twice (film)|''You Only Live Twice'' (film)]]
* [[Zulu (film út 1964)|''Zulu'' (film út 1964)]]

====franchises====
* [[Flodder (franchise)|''Flodder'' (franchise)]]
* [[Planet of the Apes (franchise)|''Planet of the Apes'' (franchise)]]
* [[Rocky (filmsearje)|''Rocky'' (filmsearje)]]
* ''[[Star Trek]]''

====tillefyzje====
* ''[[The A-Team]]''
* [[Ewoks (telefyzjesearje)|''Ewoks'' (telefyzjesearje)]]
* [[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|''Last Man Standing'' (Amerikaanske telefyzjesearje)]]
* ''[[Star Trek: The Original Series]]''
* ''[[Star Trek: The Next Generation]]''
* ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]''
* ''[[Star Trek: Enterprise]]''
* ''[[Star Trek: Picard]]''
* [[Star Wars: The Clone Wars (telefyzjesearje út 2008)|''Star Wars: The Clone Wars'' (telefyzjesearje út 2008)]]

====oare film- en tillefyzje-ûnderwerpen====
* [[neisyngronisaasje]]
* [[ôftiteling]]
* [[Pre-Code (Hollywood)]]
* [[ûndertiteling]]

===Folkloare===
* [[beskermingel]]
* [[elf (mytysk wêzen)]]
* [[golem]]
* [[ynkubus]]
* [[iisreus (mytysk wêzen)]]
* [[sasquatch]]
* [[sídhe]]
* [[sukkubus]]
* [[walkuere]]
* [[wearwolf]]

===Geografy===
====gebieten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alcatraz]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aleksanderarsjipel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arkansas]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Australeilannen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park De Biisbosk]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[It Bilt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Binnenlân fan Alaska]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Chathameilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Death Valley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Delaware]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Diomedeseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fermont]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Florida Keys]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)]]
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Gallipoliskiereilân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Gambiereilannen]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Genoatskipseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Georgia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grand Traverse Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Grut-Brittanje (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Hidjas]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Hinnaarderadiel]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Huahine]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Ibytsa]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Indiana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Iowa]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Jûkatan (skiereilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kaap Bretoneilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kansas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kauaï]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kebek (provinsje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kenaiskiereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kodiak (eilân)]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Kommandeurseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Konettikut]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Krysteilân]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lanaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyts-Diomedes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Long Island]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maine]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Manitoulin (eilân)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Markesaseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maui]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Mechelen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Midway (atol)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michigan]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Minorka]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mississippy (steat)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Missoery (steat)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mole Lake Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Molokaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Montana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monument Valley]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Mo‘orea]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Niïhau]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Breunswyk]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân en Labrador]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Jersey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Meksiko]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Skotlân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Nij-Súd-Wales]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Noard-Bevelân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlik Firginia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlike Sjajinne Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Northern Neck]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnatsiavût]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnavik]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nunivak (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oklahoma Panhandle]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oregon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pennsylvania]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Prins Edwardeilân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Queenslân]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ratmanov (eilân)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Rjûkjû-eilannen]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (eilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Saskatchewan]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Sauerlân]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sint-Kilda]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Syrenaika]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Súd-Karolina]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Tahity]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Tasmaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Transpecos]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Tripolitaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Unalaska (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Utah]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Vancouvereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Firginia]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Westoverledingen]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wind River Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wiskonsin]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Wymbritseradiel (1851-1984)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wyoming]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park Yellowstone]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Yukon]]
|}

====lannen====
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]]

====stêden====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Abilene (Kansas)]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Adelaide]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Aken]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anchorage]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Atlanta]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Austin (Teksas)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Banff (Alberta)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Beverly Hills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Birmingham (Alabama)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Boise (Idaho)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Buffalo (New York)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Burbank (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Butte (Montana)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Cannes]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Christchurch (Nij-Seelân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dodge City (Kansas)]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Emden]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Evanston (Illinois)]] 
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fort Worth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Holland (Michigan)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Honolulu]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacksonville (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Knoxville (Tennessee)]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Leien]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Malibu (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Miami]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Milwaukee]]
* [[File:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Niš]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Norman (Oklahoma)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[North Vancouver (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oakland (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Oranje (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Palm Springs (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Papeete]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Portage la Prairie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Reno (Nevada)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sacramento (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Salt Lake City]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Bernardino (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Jose (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[St. Petersburg (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Schaumburg (Illinois)]]
* [[File:Flag of Croatia.svg|border|20px]] [[Senj]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spokane (Washington)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tallahassee (Floarida)]]
* [[File:Flag of Finland.svg|border|20px]] [[Tampere]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tombstone (Arizona)]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Veurne]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yuma (Arizona)]]
|}

====oare geografyske ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Adirondackberchtme]]
* [[Arktis]]
* [[Baai fan San Francisco]]
* [[Basis Scott]]
* [[Blauwestêd (projekt)]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago (rivier)]]
* [[Dardanellen]]
* [[Denali]]
* [[Etiopysk Heechlân]]
| width=25 |
|
* [[Fraser Canyon]]
* [[Hollywood]]
* [[Kreiler Wâld]]&lt;sup&gt;'''SwK / Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Ofslútdyk]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Puget Sound]]
* [[Republyk Lakota]]
* [[Sniebergen]]
* [[Strjitte fan Georgia]]
* [[Traverse des Sioux]]
|}

===Geology===
* [[oker]]
* [[sân]]

===Godstsjinst===
====goaden en geasten====
* [[Hades (god)]]
* [[Hearakles]]
* [[Māui (mytology)|Māui]]
* [[Sigrún]]
* [[Tongerfûgel (mytology)|Tongerfûgel]]

====streamings &amp; denominaasjes====
* [[Etiopysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Georgysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim]]
* [[Syrysk-Otterdokse Tsjerke]]

====teksten====
* [[gnostyske evangeeljes]] {{noat|(summier en teffens ûntbrekt hjir noch in plaatsje)}}
* ''[[Heechliet]]''
* ''[[It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert]]'' {{noat|(hilligelibben)}}
* ''[[Tobit (bibelboek)|Tobit]]''
* ''[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]'' {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}

====oare godstsjinstige ûnderwerpen====
* [[Fomoaren]]
* [[god]]
* [[goed en kwea]]
* [[Konsily fan Nicea]] {{noat|(wat oan 'e summiere kant)}}
* [[Lykklaad fan Turyn]]

===Literatuer===
====mearkes====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Fan 'e Fisker en Syn Frou]]''
* ''[[Rapûnske]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Wolf en de Sân Geitsjes]]''
|}

====wurken út 'e Aldheid====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Filoktêtês]]''
* ''[[Frede (toanielstik)|Frede]]''
* ''[[Fûgels (toanielstik)|Fûgels]]''
* ''[[Ilias]]''
| width=25 |
|
* ''[[Lysistrata]]''
* ''[[Steat (Plato)|Steat]]''
* ''[[De Tocht fan de Argonauten]]''
|}

====wurken út 'e Midsiuwen====
* ''[[Fergút]]''
* [[Finnburg Fragmint]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}} 
* ''[[Rein de Foks]]''

====16de-, 17de- &amp; 18de-iuwske literatuer====
* ''[[De Rôf fan Lukresia]]''
* ''[[De Twa Roeken]]''
* stikken fan Shakespeare
{| class=&quot;vatop&quot;
|
:* ''[[De Fekke Nuet]]''
:* ''[[Koriolanus]]''
:* ''[[Richard II (toanielstik)|Richard II]]''
| width=25 |
|
:* ''[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]''
:* ''[[Titus Androanikus]]''
|}

====19de-iuwske literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Alice yn Wûnderlân]]''
* ''[[It Blaaibek Hert]]''
* [[David Copperfield (roman)|''David Copperfield'' (roman)]]
* ''[[De Dominy fan Vejlby]]''
* ''[[De Fal fan Camelot]]''
* ''[[Fier fan Alle Drokte]]''
* ''[[De Lêste Mohikaan]]''
* ''[[In Poppehûs]]''
* ''[[De Raven]]''
| width=25 |
|
* ''[[In Reis nei de Moanne]]''
* ''[[Rimen en Teltsjes]]''
* ''[[De Sang fan Hiawatha]]''
* ''[[De Skacht en de Slinger]]''
* ''[[De Skimmelruter]]''
* ''[[De Silveren Rinkelbel]]''
* ''[[De Trije Musketiers]]''
* ''[[De Tsien fan Martens Afke]]''
|}

====moderne literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[It Achterhûs (deiboek)|''It Achterhûs'' (deiboek)]]
* ''[[Alle Rivieren Rinne nei See]]''
* ''[[CryoBurn]]''
* ''[[Der Is Gjin Dêr, Dêre]]''
* ''[[De Fagina Monologen]]''
* ''[[De Fizioenen fan Mary]]''
* ''[[Forty Thousand in Gehenna]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[Foreigner (roman fan C.J. Cherryh)|''Foreigner'' (roman fan C.J. Cherryh)]]
* ''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]''
* ''[[De Hûn fan 'e Baskervilles]]''
* ''[[Krústocht yn Spikerbroek]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Leafde fan Don Perlimpín en Belisa yn Syn Tún]]''
* ''[[The Lions of Al-Rassan]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Lord of Emperors]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Merchanter's Luck]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[The Milagro Beanfield War (roman)|''The Milagro Beanfield War'' (roman)]]
* ''[[Oarlochswinter]]''
* ''[[De Pearel]]''
* [[De Pest (roman)|''De Pest'' (roman)]]
* ''[[De Sniegoes]]''
* ''[[The Warrior's Apprentice]]''
* ''[[Winterfair Gifts]]''
|}

====fiktive personaazjes====
* [[Beowulf (personaazje)]]
* [[Conan de Barbaar]]
* [[Dirty Harry (personaazje)]]
* [[Sherlock Holmes]]
* [[Grendel]]
* [[Tinker Bell]]
* [[Winnetou]]

====oare fiktive saken====
* [[Heorot (Beowulf)|Heorot (''Beowulf'')]]

===Maatskippij===
====ark &amp; reau, wapens, helpmiddels====
* [[fjoerwapen]]
* [[honkbalkneppel]]
* [[jachtgewear]]
* [[kanon (wapen)]]
* [[limûsine]]
* [[parasjute]]
* [[Springfield Model 1873]]
* [[Winchester Model 1866]]

====bedriuwen====
* [[Barnes &amp; Noble]]
* [[CBS (telefyzjestjoerder)]]
* [[Cinecittà]]
* [[Europa-Park]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[Folkswein]]
* [[Fox Broadcasting Company]]
* [[Fox News]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[FrieslandCampina]]
* [[Hooters]]
* [[Hotel Lauswolt]]
* [[National Broadcasting Company]]
* [[Pixar Animation Studios]]
* [[The Walt Disney Company]]
* [[Winchester Repeating Arms Company]]

====bouwurken en arsjitektuer====
* [[Bogoroditski-kleaster (Kazan)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago Union Station]]
* [[Grutte Boeda fan Leshan]]
* [[Herfoarme tsjerke (Súdwâlde)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Huis ter Duin]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Kastiel De Haar]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Katedraal fan Amiens]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Kening State]]
* [[Kleaster Eberbach]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Monte Cassino]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Paleis Het Loo]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Piscine Molitor]]
* [[Pokrovsky-kleaster (Kiëv)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ryksabdij Salem]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ringkirche (Wiesbaden)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Skilige Pypke]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Taj Mahal Palace Hotel]]
* [[Territoriale Finzenis fan Yuma]]
* [[Tinkteken foar Mâl Hynder]]
* [[Wetterpoarte (Snits)]]
* [[Woodfield Mall]]

====ekonomy====
* [[belesting]]
* [[denaarje]]
* [[konkurrinsje (ekonomy)]]
* [[toerisme]]

====eveneminten====
* [[Betinking fan de Slach by Warns]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Rotterdam]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]
* [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]]
* [[San Diego Comic-Con]]
* [[Snitswike]]
* [[Sundance Filmfestival]]

====iten en drinken====
* ...

====lânbou====
* [[katoen]]

====maatskiplike en politike organisaasjes====
* [[Amerikaanske Yndiaanske Beweging]]
* [[Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum]]
* [[Frisius MC Harns]]
* [[Jakama Yndiaanske Naasje]]
* [[Grand Traverse Troep fan Ottawa en Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Noardfrysk Ynstitút]]
* [[Round Valley Yndianestammen]]
* [[St. Croix Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin]]
* [[Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Sokaogon Tsjippewa Mienskip]]
* [[Skotske Nasjonale Partij]]
* [[Stony Nakoda Naasje]]
* [[Temagami Earste Naasje]]
* [[Universiteit fan Oklahoma]]
* [[UNPO]]
* [[Wikwemikong Unôfstiene Earste Naasje]]

====media====
* ''[[The New York Times]]''
* [[Time (tydskrift)|''Time'' (tydskrift)]]
* ''[[Toronto Star]]''
* ''[[The Washington Post]]''

====minderheden====
* [[Kato (folk)|Kato]]
* [[Katôba (folk)|Katôba]]
* [[Latino's yn Noard-Amearika]]
* [[Skotten]]
* [[Stony (folk)|Stony]]

====oarlochfiering====
* [[generaal]]
* [[Medal of Honor]]
* [[slachskip]]

====oerheid====
* [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]]
* [[Amerikaansk Leger]]
* [[Bûnsdei]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[bûnskânselier fan Dútslân]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]]
* [[Buro fan Yndiaanske Saken]]
* [[CIA]]
* [[Interpol]]
* [[National Park Service]]
* [[Secret Service]]

====seksualiteit====
* ''[[Brazilian wax]]''
* [[bordeel]]
* ''[[fleshlight]]''
* [[geslachtsmienskip]]
* [[masturbaasje]]
* [[pornografy]]

====sport====
* [[Alvestêdetocht]]
* [[atletyk]] {{noat|(stavering moat noch hifke wurde)}}
* [[Fyftjinde Alvestêdetocht]]
* [[Freulepartij]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2016]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2020]]
* [[Sânde Alvestêdetocht]]
* [[Tall Ships' Races]]

====taal====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Aldingelsk]]
* [[Arameesk]]
* [[Arapaho (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Bretonsk]]
* [[Dakota (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Flakte-Yndiaanske Gebeartetaal]]
* [[Frysk]] {{noat|(is hielendal op 'e nij besjoen en oanfolle)}}
* [[Germaanske talen]]
| width=25 |
|
* [[Gro Wânt (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Hebriuwsk]]
* [[Italyske talen]]
* [[Jenisejaanske talen]]
* [[Sjajinsk]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Skiermûntseagersk]] {{noat|(earder side fan 'e wike west yn 2013, mar sûnt oanfolle en ferbettere)}}
* [[Skotsk]]
* [[Tekselsk]]
|}

====oare taalkundige ûnderwerpen====
* [[Fjetnameeske namme]]
* [[Fryske stavering]] {{noat|(hjir moat iroanyskernôch de stavering noch hifke wurde)}} 
* [[skrift]]

====oare maatskiplike ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[aura (boppenatuerlik ferskynsel)]]
* [[brulloft]]
* [[drug|drugs]]
* [[fideoteek]]
* [[geisha]]
* [[Graceland Cemetery (Chicago)]]
* [[kaartspul]]
* [[konsulaat (diplomasy)|konsulaat]]
* [[Légion d'Honneur]]
* [[medium (persoan)]]
| width=25 |
|
* [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]]
* [[neakenens]]
* [[playboy (libbenswize)]]
* [[searjemoardner]]
* [[Sir Julius Vogel Award]]
* [[Skotske klans]]
* [[smokkeljen]]
* [[tsjûge (rjocht)]]
* [[undercoveroperaasje]]
|}

===Minske===
====anatomy====
* [[ear (lichemsdiel)]]
* [[hierkleur]]
* [[lippe]]
* [[Mongoaleploai]]
* [[nâle]]
* [[penis]]
* [[testikel]]

====klean====
* ...

====oar====
* [[bern (persoan)]]
* [[foarnamme]]
* [[kastraasje]]
* [[migrêne]]

===Natoer===
====bisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Afrikaanske wylde kat]]
* [[Amerikaanske ekster]]
* [[Amerikaanske goudûle]]
* [[Amerikaanske hazze]]
* [[Amerikaanske liuw]]
* [[Andesgrûnspjocht]]
* [[Alpenmarmot]]
* [[beamotter]]
* [[berchlemming]]
* [[beverrôt]]
* [[Bingaalske loaihoarskat]]
* [[blaupoatgint]]
* [[blauwe hierkwab]]
* [[boskhin]]
* [[boskmarmot]]
* [[breedtoskmakrielhaai]]
* [[brune bear]]
* [[das]]
* [[eastlik wangpûdiikhoarntsje]]
* [[eastlike hartemûs]]
* [[eilânfoks]]
* [[fazant]]
* [[fiskmarter]]
* [[Floaridaknyn]]
* [[Gambiahamsterrôt]]
* [[gewoane kjifstikelbaarch]]
* [[gielsnaffelekster]]
* [[gifslang]]
| width=25 |
|
* [[gint (fûgel)]]
* [[gintfûgels]]
* [[gouden grûnspjocht]]
* [[goudhamster]]
* [[goudûle]]
* [[griis iikhoarntsje]]
* [[grize foks]]
* [[grutearfoks]]
* [[grutearkitfoks]]
* [[grutte gieltoefkakketoe]]
* [[hagedissen]]
* [[hamster]]
* [[hazze]]
* [[hyenahûn]]
* [[hûsmûs]]
* [[Ibearyske lynks]]
* [[ierdappelkrobbe]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[ierdmûs]]
* [[iisbear]]
* [[jagûar]]
* [[Jeropeeske wylde kat]]
* [[Kaapske hazze]]
* [[kakketoefûgels]]
* [[kalkoen]]
* [[kamieleftigen]]
* [[Kanadeeske bever]]
* [[karakal]]
| width=25 |
|
* [[kat]]
* [[kavia]]
* [[kitfoks]]
* [[koartfinmakrielhaai]]
* [[krokkedileftigen]]
* [[kuorhin]]
* [[kwartel]]
* [[langsturtwezeling]]
* [[lewisspjocht]]
* [[lytse gieltoefkakketoe]]
* [[loaihoars]]
* [[Magelhaenoehoe]]
* [[megalodon]]
* [[moerassniehin]]
* [[moskeftigen]]
* [[Nijfûnlânske beamotter]]
* [[Nijseelânske kwartel]]
* [[nôtmûs]]
* [[oaljefantsfûgels]]
* [[oerzon]]
* [[otter]]
* [[pallasiikhoarntsje]]
* [[pallaskat]]
* [[pappegaai-eftigen]]
* [[patriis]]
* [[poema]]
* [[prêrjehazze]]
| width=25 |
|
* [[prêrjehin]]
* [[reade lynks]]
* [[reuzepanda]]
* [[rivierotter]]
* [[rûnwjirms]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[sânslieper]]
* [[serval]]
* [[Sibearysk grûniikhoarntsje]]
* [[sisel]]
* [[slangen]]
* [[snieloaihoars]]
* [[sniemûs]]
* [[spjochten]]
* [[stienmurd]]
* [[stikelbaarch]]
* [[stoppelfjildkwartel]]
* [[swarte rôt]] 
* [[swartpoatkat]]
* [[swartsturthazze]]
* [[swartsturtprêrjehûn]]
* [[ûle-eftigen]]
* [[wetterrôt]]
* [[wezeling]]
* [[wytpoatmûs]]
* [[wytsturtiikhoarntsje]]
* [[woastyndwerchhamster]]
* [[tiger]]
|}

====hûnerassen====
* [[koaikerhûntsje]]
* [[landseer]]
* [[wetterhûn]]

====bekende bisten====
* [[Comanche (hynder)]]

====oare natoerûnderwerpen====
* [[befalling]]
* [[eilânreuzegroei]]
* [[minskesliner]]
* [[mistelkaktussen]]
* [[moassen]]
* [[planten]]
* [[skimmels]]
* [[stikel (soölogy)]]
* [[wâld]]

===Persoanen===
====abbekaten &amp; rjochters====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elmer S. Dundy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew J. Poppleton]]

====akteurs====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sasha Alexander]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tatyana Ali]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christina Applegate]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sarah Bernhardt]] &lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jon Bernthal]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Valerie Bertinelli]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Best]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jolene Blalock]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yasmine Bleeth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lisa Bonet]] {{noat|(hjir ûntbrekt in foto)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Neve Campbell]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lacey Chabert]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lily Collins]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sean Connery]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Charles Dance]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Claire Danes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dana Delany]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alain Delon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bo Derek]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Fearless Nadia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ferry Doedens]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carmen Electra]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carrie Fisher]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Isla Fisher]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coen Flink]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harrison Ford]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Morgan Freeman]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Michael Gambon]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Gaynes]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Dan George (opperhaad)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ginnifer Goodwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Heather Graham]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Graham Greene (akteur)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pam Grier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Harmon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Hasselhoff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Hillerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dwayne Johnson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Danny Kaye]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Gorden Kaye]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arielle Kebbel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Deborah Kerr]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Irrfan Khan]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Lucy Lawless]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Christopher Lee]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Lieke van Lexmond]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystle Lightning]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Derek de Lint]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Peyton List (1998)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert Loggia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacco van der Made]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virginia Mayo]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ewan McGregor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Russell Means]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Rhona Mitra]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Poppy Montgomery]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eddie Murphy]]
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[N!xau ǂToma]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Renee O'Connor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Olsen]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Peter O'Toole]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Grace Park (aktrise)|Grace Park]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sara Paxton]]
* [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Paulina Porizkova]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeremy Renner]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Alan Rickman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Debby Ryan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeri Ryan]]
* [[File:Flag of Tunisia.svg|border|20px]] [[Hend Sabry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Laura San Giacomo]]
* [[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Roselyn Sánchez]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Schneider]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Selleck]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Tatjana Šimić]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Cobie Smulders]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Snipes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rena Sofer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Renée Soutendijk]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Huub Stapel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Madeleine Stowe]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mr. T]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Frank Thring (akteur)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Gordon Tootoosis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michelle Trachtenberg]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Floyd Red Crow Westerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shailene Woodley]]
|}

====akteurs (pornografysk)====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asa Akira]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eva Angelina]] ♀
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Briana Banks]] ♀
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nikki Benz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Seymore Butts]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Carey (pornografysk aktrise)|Mary Carey]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asia Carrera]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Adriana Chechik]] ♀
* [[File:Flag of Singapore.svg|border|20px]] [[Annabel Chong]] ♀
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Monique Covét]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Catalina Cruz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Stormy Daniels]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Deen]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Skin Diamond]] ♀
* [[File:Flag of Colombia.svg|border|20px]] [[Lupe Fuentes]] ♀
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Holland]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kylie Ireland]] ♀
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenna Jameson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jane]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kagney Linn Karter]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kayden Kross]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shawna Lenée]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bree Olson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Romi Rain]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rachel Roxxx]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dylan Ryder]] ♀
* [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Silvia Saint]] ♀
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Ilona Staller]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Misty Stone]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jake Steed]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Riley Steele]] ♀
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Nacho Vidal]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teri Weigel]] ♀
|}

====aktivisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Cheri Honkala]]
* [[File:Flag of Pakistan.svg|border|20px]] [[Malala Yousafzai]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Suzan Shown Harjo]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jackson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Nadia Moerad]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Nimr al-Nimr]]
* [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Ilⱨam Tohti]]
|}

====filosofen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Anisius Manlius Boëtius]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Marsilio Ficino]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerard Heymans]]&lt;sup&gt;'''oar'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plato]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plotinus]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Porfyrius]]
|}

====hearskers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Augustus Oktavianus]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Aurelianus]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Bridei III fan de Pikten]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[David II fan Skotlân]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Diokletianus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert II fan Ingelân]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert III fan Ingelân]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Finn]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Fûad I fan Egypte]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Julianus Apostata]] {{noat|(ynlieding moat útwreide wurde)}}
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Oman.svg|border|20px]] [[Kabûs bin Saïd al-Saïd]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Kenneth I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Marije I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Margareta fan Skotlân]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Nebûkadnêzer II]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Redbad]] {{noat|(earder side fan 'e moanne yn aug/2009 en side fan 'e wike yn 1/2013)}}
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Syrus de Grutte]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Vlad II Dracul]]
|}

====Yndiaanske lieders====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Bizon (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Kry.png|border|20px]] [[Bizonfâlemakker]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Sturt]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Wapity]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Fleanende Hauk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Gal (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Hingjende Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Houten Skonk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Lytse Krie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Mâl Hynder]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Mannich Kûp]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Mûtse]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Stomp Mês]]
* [[File:Flagge fan de Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.png|border|20px]] [[Swarte Tsjettel]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Tsjeppe Earn]]
* [[File:Flagge fan de Ponka Stamme fan Oklahoma.PNG|border|20px]] [[Wite Earn (Ponka)|Wite Earn]]
|}

====keunstners====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edgar Heap of Birds]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Sjoerd Dirk Janzen]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Milo Moiré]] {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Daphne Odjig]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Erwin Olaf]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Whelan (yllustrator)]]

====kriminelen====
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Ype Baukes de Graaf]] {{noat|hjir ûntbrekt in plaatsje}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jack Ruby]]

====militêren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frederick Benteen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Blanke-Man-Regearret-Him]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bluodderich Mês]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Calhoun (militêr)|James Calhoun]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Donald Cameron fan Lochiel]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[William W. Cooke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Crook]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Custer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles DeRudio]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve fan Dundee]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Winfield S. Edgerly]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James W. Forsyth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Gibbon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edward S. Godfrey]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Hossein Hamadani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Guy V. Henry]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Keogh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Ludlow]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ranald S. Mackenzie]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Merritt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nelson A. Miles]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anson Mills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Moylan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chesty Puller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Marcus Reno]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Joseph J. Reynolds]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Kasem Soleimani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David S. Stanley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel D. Sturgis (1822-1889)|Samuel D. Sturgis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred Terry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Barret Travis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wite Swan (ferkenner)]]
|}

====modellen====
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[Behati Prinsloo]]
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Candice Swanepoel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chrissy Teigen]]

====politisy====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spiro Agnew]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lloyd Bentsen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ben Nighthorse Campbell]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Campbell, 9e hartoch fan Argyll]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill Clinton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hillary Rodham Clinton]]
* [[File:Flag of Palestine.svg|border|20px]] [[Saeb Erekat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Gerald Ford]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Rob Ford]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Seif Sharif Hamad]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kamala Harris]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hubert Humphrey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyndon B. Johnson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Abeid Karume]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ted Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ramsay MacDonald]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Erskine, greve fan Mar (1675-1732)|John Erskine, greve fan Mar]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George McGovern]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[John Christmas Møller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Walter Mondale]]
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Hosni Mûbarak]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Richard Nixon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sarah Palin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ely S. Parker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Quayle]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ronald Reagan]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Salim Ahmed Salim]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Alex Salmond]]
* [[File:Flag of Zambia.svg|border|20px]] [[Guy Scott]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gert-Jan Segers]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyrsten Sinema]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Markus Tullius Sisero]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Nicola Sturgeon]]
* [[File:Flag of Mali.svg|border|20px]] [[Amadou Toumani Touré]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Maarten van Traa]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Witteveen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerrit Zalm]]
|}

====presintators, nijslêzers en ferslachjouwers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Joop Braakhekke]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacha de Boer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Erin Burnett]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nicolette van Dam]] 
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Herbert Dijkstra]] {{noat|(hjir moat noch even kritysk nei sjoen wurde)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rob Dyrdek]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fidan Ekiz]] {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fred Emmer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Antoon van Hooff]] {{noat|(hjir moat eins in bettere foto by)}}
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Bindi Irwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Megyn Kelly]]
* [[File:Flag of South Korea.svg|border|20px]] [[Kyung Lah]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rush Limbaugh]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Bridget Maasland]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenny McCarthy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Leyna Nguyen]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Femi Oke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill O'Reilly]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Daniëlle Overgaag]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christi Paul]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyra Phillips]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Marlayne Sahupala]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Annechien Steenhuizen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Amara Walker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oprah Winfrey]]
|}

====regisseurs &amp; produsinten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Donald P. Bellisario]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Glen A. Larson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Jamie Uys]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Pierre Woodman]]
|}

====religieuze lieders====
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Gilles (hillige)]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Jehannes fan it Krús]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Pendleton Oakerhater]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Albertus van Raalte]]

====sjongers, muzikanten en bands====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Karan Armstrong]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Théodore Botrel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Chapin Carpenter]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sammy Davis jr.]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jill Jackson (Skotsk sjongster)|Jill Jackson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Waylon Jennings]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ewan MacColl]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tim McGraw]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elvis Presley]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Sasabone]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Birgit Schuurman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystal Shawanda]]
|}

====skriuwers &amp; dichters====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Joe Abercrombie]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Leonid Andrejev]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Aristofanes]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[J.M. Barrie]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|17px]]  [[Steen Steensen Blicher]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Philip Bliss]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Godfried Bomans]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert Burns]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Albert Camus]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Carey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Brown]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[C.J. Cherryh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Fenimore Cooper]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Julie E. Czerneda]]
* [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|20px]] [[Rubén Darío]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Dos Passos]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Arthur Conan Doyle]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alexandre Dumas]]
* [[File:Flag of Flanders.svg|border|20px]] [[Willem Elsschot]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Enhedûanna]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Steven Erikson]]
| width=25 |
|
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Anne Feddema]]&lt;sup&gt;'''Gf'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ian Fleming]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Peter F. Hamilton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Paul Gallico]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Federico García Lorca]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Gide]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ronald Giphart]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Joast Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Flag of Suriname.svg|border|20px]] [[Albert Helman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Tanya Huff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aldous Huxley]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Eugène Ionesco]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jane Lindskold]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[H.P. Lovecraft]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Juliet Marillier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George R.R. Martin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James A. Michener]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Moon]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Thomas More]]
* [[File:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Pablo Neruda]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Emma baronesse Orczy]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Octavio Paz]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Francesco Petrarca]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ezra Pound]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Arthur Rimbaud]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Antoine de Saint-Exupéry]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fedde Schurer]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[William Shakespeare]]
* [[File:Flag of Norway.svg|border|18px]] [[Tormod Skagestad]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edmund Spenser]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Rosita Steenbeek]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Publius Kornelius Tasitus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[J.R.R. Tolkien]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Twain]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Lope de Vega]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Jules Verne]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Jo Walton]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[H.G. Wells]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Elie Wiesel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Carlos Williams]]
|}

====sporters====
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Jordan]]
* [[File:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Diego Maradona]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Andy Murray]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Klaas Folkerts Post]]

====ûndernimmers en bestjoerders====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel Colt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edmond Guerrier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[W. Richard West jr.]]

====wittenskippers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Hermann Burmeister]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Marie Constant Duméril]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles Eastman]]
* [[File:Flag of Austria.svg|border|20px]] [[Leopold Fitzinger]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Al Gore]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Bird Grinnell]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Benjamin Jowett]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Kennedy (histoarikus)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred L. Kroeber]]
* [[File:Flag of Kenya.svg|border|20px]] [[Ali Mazrui]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Ernest Renan]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coenraad Jacob Temminck]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Oldfield Thomas]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Peter Simon Pallas]]
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Johann Jakob von Tschudi]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Ingrid Visser (biologe)|Ingrid Visser]]
|}

====oare persoanen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] don [[Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva]], Spaansk ealman en fjildhear
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mitch Bouyer]], Amerikaansk tolk en gids
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Titus Brandsma]], Frysk preester en fersetsman {{noat|(al earder side fan 'e moanne west yn 2011, wike 41)}} 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Calamity Jane]], Amerikaansk pionier
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Wallace Crawford]], Amerikaansk ferkenner en dichter
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Hrant Dink]], Turksk sjoernalist&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virgil Earp]], Amerikaansk revolverman en plysje
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pat Garrett]], Amerikaansk plysjeman
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jane Gordon, hartoginne fan Gordon]], Skotsk societystjer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew Gronholdt]], Amerikaansk boatebouwer en houtbewurker
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frank Grouard]], Amerikaansk tolk en ferkenner
* [[File:Flag of North Frisia.svg|border|20px]] [[Harro Harring]], Noardfrysk revolúsjonêr&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Doc Holliday]], Amerikaansk revolverman en gokker
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harry Houdini]], Amerikaansk stuntman en yllúzjonist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg]], Nederlânsk prins&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lady Bird Taylor Johnson]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Kellogg (sjoernalist)|Mark Kellogg]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Bouvier Kennedy]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charlie Kirk]], Amerikaansk aktivist&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Newton Knight]], Amerikaansk opstanneling en boer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monica Lewinsky]], mêtresse fan Bill Clinton
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Rob Roy MacGregor]], Skotsk folksheld
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert E. Strahorn]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Clara Jacoba de Vos van Steenwijk]], Nederlânsk filantrope
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Liuwe H. Westra]], Frysk oersetter en predikant
|}

===Skiednis===
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[1950-er jierren]]
* [[1980-er jierren]]
* [[1990-er jierren]]
* [[2000-er jierren]]
* [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]]
* [[Belis fan Dubrovnik]]
* [[Bloedbad fan Verden]]
* [[Bloedbad fan Wounded Knee]]
* [[Bloedbad fan de Washita]]
* [[Dakota-Oarloch fan 1862]]
* [[Doolittle Raid]]
* [[Gefjocht fan Stomp Mês]]
* [[gladiator]]
* [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]
* [[Israeliten]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Keninkryk Hawaï]]
| width=25 |
|
* [[Keninkryk Ingelân]]
* [[Keninkryk Kastylje]]
* [[Keninkryk Skotlân]]
* [[Malaysia Airlines-flecht 17]]
* [[Mienebêst Ingelân]]
* [[Oarloch fan Reade Wolk]]
* [[Oerwintering op Nova Sembla]]
* [[Pennamityske Oarloggen]]
* [[potlatch]]
* [[Protektoraat (Britske Eilannen)]]
* [[Russysk-Amearika]]
* [[saloon]]
* [[de Sânenfjirtich Rōnin]]
* [[Sansibaroarloch]]
* [[speetsing]]
| width=25 |
|
* [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]]
* [[Slach by Beecher Island]]
* [[Slach by Kûnaksa]]
* [[Slach by Slim Buttes]]
* [[Slach oan de Powderrivier (1876)|Slach oan de Powderrivier]]
* [[Stien fan Scone]]
* [[Sultanaat Sansibar]]
* [[Tanganjika]]
* [[Territoarium Alaska]]
* [[Territoarium Hawaï]]
* [[Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch]]
* [[Untploffing fan de bunkers op It Hilgelân]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[USAF-flecht 21]]
* [[Watergateskandaal]]
* [[Yellowstone-ekspedysje (1873)]]
|}

===Wittenskip &amp; technology===
====kleuren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[brún]]
* [[fiolet]]
* [[griis]]
* [[indigo (kleur)]]
* [[maginta]]
| width=25 |
|
* [[oranje]]
* [[pears]]
* [[syaan]]
* [[swart]]
|}

====oar====
* [[atoom]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch neisjoen wurde)}}
* [[fergiftiging]]
* [[fjoer]]
* [[fjoerwurk]]
* [[heksadesimaal systeem]]
* [[ynfraread]]
* [[kartografy]]
* [[kleur]]
* [[klonen]]&lt;sup&gt;'''Da'''&lt;/sup&gt;
* [[lift (hefmeganisme)]]
* [[ljocht]]
* [[RGB-kleursysteem]]

[[Kategory:Side fan de wike]]</text>
      <sha1>k0pbbqtowe3pt1jfvoagrubao3np2vs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241102</id>
      <parentid>1241101</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Literatuer */ +</comment>
      <origin>1241102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65993" sha1="fvrbl942ce5dyfbc020n1tias1vo8l3" xml:space="preserve">Dit is in ynventarisaasje fan '''mooglike''' siden fan de wike foar takom jier.

It binne siden dy't der gaadlik foar lykje en noch net earder side fan de wike west hawwe. Dat wol fansels net sizze dat se ek wier side fan de wike wurde moatte, mar in lytse ynventarisaasje, kin letter in protte gesyk en gepuzel foarkomme. It is de bedoeling dat alle meidoggers siden foardrage kinne, troch ienfâldichwei in link oan te meitsjen yn ien fan 'e ûndersteande kategoryen.
{{TOCright}}

==Utstel siden fan de wike takom jier==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
;wike 1
* ...
;wike 2
* ...
;wike 3
* ...
;wike 4
* ...
;wike 5
* ...
;wike 6
* ...
;wike 7
* ...
;wike 8
* ...
;wike 9
* ...
;wike 10
* ...
;wike 11
* ...
;wike 12
* ...
;wike 13
* ...
| width=25 |
|
;wike 14
* ...
;wike 15
* ...
;wike 16
* ...
;wike 17
* ...
;wike 18
* ...
;wike 19
* ...
;wike 20
* ...
;wike 21
* ...
;wike 22
* ...
;wike 23
* ...
;wike 24
* ...
;wike 25
* ...
;wike 26
* ...
| width=25 |
|
;wike 27
* ...
;wike 28
* ...
;wike 29
* ...
;wike 30
* ...
;wike 31
* ...
;wike 32
* ...
;wike 33
* ...
;wike 34
* ...
;wike 35
* ...
;wike 36
* ...
;wike 37
* ...
;wike 38
* ...
;wike 39
* ...
| width=25 |
|
;wike 40
* ...
;wike 41
* ...
;wike 42
* ...
;wike 43
* ...
;wike 44
* ...
;wike 45
* ...
;wike 46
* ...
;wike 47
* ...
;wike 48
* ...
;wike 49
* ...
;wike 50
* ...
;wike 51
* ...
;wike 52
* ...
|}

==Nominearre siden==
===Astronomy===
* ...

===Films &amp; tillefyzje===
====films====
* [[3:10 to Yuma (film út 2007)|''3:10 to Yuma'' (film út 2007)]]
* [[The 39 Steps (film út 1935)|''The 39 Steps'' (film út 1935)]]
* ''[[50 First Dates]]''
* [[The African Queen (film út 1951)|''The African Queen'' (film út 1951)]]
* [[American Pie (film)|''American Pie'' (film)]]
* ''[[American Pie 2]]''
* ''[[American Pie 4: Reunion]]''
* ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''
* [[Battleship (film)|''Battleship'' (film)]]
* ''[[Baywatch: Hawaiian Wedding]]''
* [[The Big Country (film)|''The Big Country'' (film)]]
* [[Black Hawk Down (film)|''Black Hawk Down'' (film)]]
* ''[[Blackway]]''
* [[The Blue Lagoon (film út 1980)|''The Blue Lagoon'' (film út 1980)]]
* [[The Bourne Legacy (film)|''The Bourne Legacy'' (film)]]
* [[Bridge of Spies (film)|''Bridge of Spies'' (film)]]
* ''[[Brokeback Mountain]]''
* [[Calamity Jane (film)|''Calamity Jane'' (film)]]
* [[Conan the Barbarian (film út 1982)|''Conan the Barbarian'' (film út 1982)]]
* ''[[Daddy's Home 2]]''
* [[Deck the Halls (film út 2006)|''Deck the Halls'' (film út 2006)]]
* [[Déjà Vu (film út 2006)|''Déjà Vu'' (film út 2006)]]
* [[Diamonds Are Forever (film)|''Diamonds Are Forever'' (film)]]
*''[[Dirty Dancing]]''
* [[Dirty Harry (film)|''Dirty Harry'' (film)]]
* [[Doctor Zhivago (film)|''Doctor Zhivago'' (film)]]
* [[Dunkirk (film út 2017)|''Dunkirk'' (film út 2017)]]
* [[Eagle Eye (film)|''Eagle Eye'' (film)]]
* [[The English Patient (film)|''The English Patient'' (film)]]
* [[Fargo (film út 1996)|''Fargo'' (film út 1996)]]
* ''[[The Fifth Element]]''
* ''[[A Fistful of Dollars]]''
* [[Flight (film út 2012)|''Flight'' (film út 2012)]]
* ''[[For a Few Dollars More]]''
* [[For Your Eyes Only (film)|''For Your Eyes Only'' (film)]]
* ''[[Free State of Jones]]''
* ''[[Galaxy Quest]]''
* ''[[G.I. Blues]]''
* ''[[Gnomeo &amp; Juliet]]''
* [[Gone Girl (film)|''Gone Girl'' (film)]]
* ''[[Gran Torino]]''
* ''[[The Hateful Eight]]''
* ''[[De Hel van '63]]''
* ''[[Her Alibi]]''
* [[Hercules (film út 2014)|''Hercules'' (film út 2014)]]
* [[Hidden Figures (film)|''Hidden Figures'' (film)]]
* ''[[The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
* ''[[The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
* ''[[The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
* ''[[The Holiday]]''
* ''[[Hunterwali]]''
* ''[[The Huntsman: Winter's War]]''
* ''[[I Was a Teenage Werewolf]]''
* [[The Intern (film út 2015)|''The Intern'' (film út 2015)]]
* [[Jackie Brown (film)|''Jackie Brown'' (film)]]
* [[Jurassic Park (film)|''Jurassic Park'' (film)]]
* ''[[Kar út Twa]]''&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt; {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[Kenau (film)|''Kenau'' (film)]]
* [[Kick-Ass (film)|''Kick-Ass'' (film)]]
* [[King of Kings (film út 1961)|''King of Kings'' (film út 1961)]]
* ''[[Kingsman: The Golden Circle]]''
* [[L.A. Confidential (film)|''L.A. Confidential'' (film)]]
* [[La La Land (film út 2016)|''La La Land'' (film út 2016)]]
* [[Legend (film út 1985)|''Legend'' (film út 1985)]]
* [[Life of Pi (film)|''Life of Pi'' (film)]]
* [[The Longest Day (film)|''The Longest Day'' (film)]]
* ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''
* ''[[The Lost World: Jurassic Park]]''
* ''[[Mad Max: Fury Road]]''
* ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]''
* [[The Magnificent Seven (film út 2016)|''The Magnificent Seven'' (film út 2016)]]
* [[Mamma Mia! (film út 2008)|''Mamma Mia!'' (film út 2008)]]
* ''[[Mamma Mia! Here We Go Again]]''
* [[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1996)]]
* [[The Man with the Golden Gun (film)|''The Man with the Golden Gun'' (film)]]
* [[The Martian (film)|''The Martian'' (film)]]
* [[Memoirs of a Geisha (film)|''Memoirs of a Geisha'' (film)]]
* [[Moana (film út 2016)|''Moana'' (film út 2016)]]
* [[Moonraker (film)|''Moonraker'' (film)]]
* ''[[My Big Fat Greek Wedding]]''
* [[My Darling Clementine (film út 1946)|''My Darling Clementine'' (film út 1946)]]
* [[North by Northwest (film)|''North by Northwest'' (film)]]
* [[Octopussy (film)|''Octopussy'' (film)]]
* [[Oklahoma! (film út 1955)|''Oklahoma!'' (film út 1955)]]
* [[On Her Majesty's Secret Service (film)|''On Her Majesty's Secret Service'' (film)]]
* ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]''
* [[The Parent Trap (film út 1998)|''The Parent Trap'' (film út 1998)]]
* [[Pearl Harbor (film)|''Pearl Harbor'' (film)]]
* [[Practical Magic (film)|''Practical Magic'' (film)]]
* ''[[Quigley Down Under]]''
* [[Red Sparrow (film)|''Red Sparrow'' (film)]]
* [[Redbad (film)|''Redbad'' (film)]]
* [[Rocky (film út 1976)|''Rocky'' (film út 1976)]]
* [[Rocky Balboa (film)|''Rocky Balboa'' (film)]]
* ''[[Rogue One: A Star Wars Story]]''
* [[Romancing the Stone (film)|''Romancing the Stone'' (film)]]
* [[Room (film út 2015)|''Room'' (film út 2015)]]
* [[Sahara (film út 2005)|''Sahara'' (film út 2005)]]
* [[The Sapphires (film)|''The Sapphires'' (film)]]
* ''[[Schindler's List]]''
* [[The Searchers (film)|''The Searchers'' (film)]]
* ''[[Shakespeare in Love]]''
* [[Sicario (film út 2015)|''Sicario'' (film út 2015)]]
* ''[[Sicario: Day of the Soldado]]''
* [[Singin' in the Rain (film)|''Singin' in the Rain'' (film)]]
* [[SneekWeek (film)|''SneekWeek'' (film)]]
* ''[[Snow White and the Huntsman]]''
* [[Some Like It Hot (film út 1959)|''Some Like It Hot'' (film út 1959)]]
* [[Spartacus (film)|''Spartacus'' (film)]]
* [[Species (film)|''Species'' (film)]]
* [[The Spectacular Now (film)|''The Spectacular Now'' (film)]]
* ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]''
* ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]''
* ''[[Star Trek: First Contact]]''
* ''[[Star Trek: Insurrection]]''
* ''[[Star Trek: Nemesis]]''
* ''[[Star Wars: Episode IV – A New Hope]]''
* ''[[Star Wars Holiday Special]]''
* [[Suspicion (film út 1941)|''Suspicion'' (film út 1941)]]
* ''[[The Terminator]]''
* ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''
* ''[[Three Billboards Outside Ebbing, Missouri]]''
* [[Tora! Tora! Tora! (film)|''Tora! Tora! Tora!'' (film)]]
* [[True Grit (film út 2010)|''True Grit'' (film út 2010)]]
* ''[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]''
* [[Valkyrie (film)|''Valkyrie'' (film)]]
* [[The Vikings (film)|''The Vikings'' (film)]]
* [[Wagon Master (film)|''Wagon Master'' (film)]]
* [[Warcraft (film)|''Warcraft'' (film)]]
* ''[[The Water Diviner]]''
* ''[[Wedding Crashers]]''
* ''[[Winnetou 1. Teil]]''
* ''[[Winnetou 3. Teil]]''
* [[Wonder Woman (film út 2017)|''Wonder Woman'' (film út 2017)]]
* [[You Only Live Twice (film)|''You Only Live Twice'' (film)]]
* [[Zulu (film út 1964)|''Zulu'' (film út 1964)]]

====franchises====
* [[Flodder (franchise)|''Flodder'' (franchise)]]
* [[Planet of the Apes (franchise)|''Planet of the Apes'' (franchise)]]
* [[Rocky (filmsearje)|''Rocky'' (filmsearje)]]
* ''[[Star Trek]]''

====tillefyzje====
* ''[[The A-Team]]''
* [[Ewoks (telefyzjesearje)|''Ewoks'' (telefyzjesearje)]]
* [[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|''Last Man Standing'' (Amerikaanske telefyzjesearje)]]
* ''[[Star Trek: The Original Series]]''
* ''[[Star Trek: The Next Generation]]''
* ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]''
* ''[[Star Trek: Enterprise]]''
* ''[[Star Trek: Picard]]''
* [[Star Wars: The Clone Wars (telefyzjesearje út 2008)|''Star Wars: The Clone Wars'' (telefyzjesearje út 2008)]]

====oare film- en tillefyzje-ûnderwerpen====
* [[neisyngronisaasje]]
* [[ôftiteling]]
* [[Pre-Code (Hollywood)]]
* [[ûndertiteling]]

===Folkloare===
* [[beskermingel]]
* [[elf (mytysk wêzen)]]
* [[golem]]
* [[ynkubus]]
* [[iisreus (mytysk wêzen)]]
* [[sasquatch]]
* [[sídhe]]
* [[sukkubus]]
* [[walkuere]]
* [[wearwolf]]

===Geografy===
====gebieten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alcatraz]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aleksanderarsjipel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arkansas]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Australeilannen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park De Biisbosk]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[It Bilt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Binnenlân fan Alaska]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Chathameilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Death Valley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Delaware]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Diomedeseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fermont]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Florida Keys]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)]]
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Gallipoliskiereilân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Gambiereilannen]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Genoatskipseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Georgia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grand Traverse Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Grut-Brittanje (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Hidjas]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Hinnaarderadiel]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Huahine]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Ibytsa]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Indiana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Iowa]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Jûkatan (skiereilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kaap Bretoneilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kansas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kauaï]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kebek (provinsje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kenaiskiereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kodiak (eilân)]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Kommandeurseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Konettikut]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Krysteilân]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lanaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyts-Diomedes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Long Island]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maine]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Manitoulin (eilân)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Markesaseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maui]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Mechelen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Midway (atol)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michigan]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Minorka]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mississippy (steat)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Missoery (steat)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mole Lake Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Molokaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Montana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monument Valley]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Mo‘orea]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Niïhau]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Breunswyk]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân en Labrador]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Jersey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Meksiko]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Skotlân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Nij-Súd-Wales]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Noard-Bevelân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlik Firginia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlike Sjajinne Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Northern Neck]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnatsiavût]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnavik]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nunivak (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oklahoma Panhandle]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oregon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pennsylvania]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Prins Edwardeilân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Queenslân]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ratmanov (eilân)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Rjûkjû-eilannen]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (eilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Saskatchewan]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Sauerlân]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sint-Kilda]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Syrenaika]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Súd-Karolina]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Tahity]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Tasmaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Transpecos]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Tripolitaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Unalaska (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Utah]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Vancouvereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Firginia]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Westoverledingen]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wind River Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wiskonsin]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Wymbritseradiel (1851-1984)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wyoming]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park Yellowstone]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Yukon]]
|}

====lannen====
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]]

====stêden====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Abilene (Kansas)]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Adelaide]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Aken]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anchorage]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Atlanta]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Austin (Teksas)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Banff (Alberta)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Beverly Hills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Birmingham (Alabama)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Boise (Idaho)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Buffalo (New York)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Burbank (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Butte (Montana)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Cannes]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Christchurch (Nij-Seelân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dodge City (Kansas)]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Emden]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Evanston (Illinois)]] 
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fort Worth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Holland (Michigan)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Honolulu]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacksonville (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Knoxville (Tennessee)]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Leien]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Malibu (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Miami]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Milwaukee]]
* [[File:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Niš]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Norman (Oklahoma)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[North Vancouver (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oakland (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Oranje (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Palm Springs (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Papeete]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Portage la Prairie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Reno (Nevada)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sacramento (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Salt Lake City]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Bernardino (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Jose (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[St. Petersburg (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Schaumburg (Illinois)]]
* [[File:Flag of Croatia.svg|border|20px]] [[Senj]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spokane (Washington)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tallahassee (Floarida)]]
* [[File:Flag of Finland.svg|border|20px]] [[Tampere]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tombstone (Arizona)]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Veurne]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yuma (Arizona)]]
|}

====oare geografyske ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Adirondackberchtme]]
* [[Arktis]]
* [[Baai fan San Francisco]]
* [[Basis Scott]]
* [[Blauwestêd (projekt)]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago (rivier)]]
* [[Dardanellen]]
* [[Denali]]
* [[Etiopysk Heechlân]]
| width=25 |
|
* [[Fraser Canyon]]
* [[Hollywood]]
* [[Kreiler Wâld]]&lt;sup&gt;'''SwK / Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Ofslútdyk]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Puget Sound]]
* [[Republyk Lakota]]
* [[Sniebergen]]
* [[Strjitte fan Georgia]]
* [[Traverse des Sioux]]
|}

===Geology===
* [[oker]]
* [[sân]]

===Godstsjinst===
====goaden en geasten====
* [[Hades (god)]]
* [[Hearakles]]
* [[Māui (mytology)|Māui]]
* [[Sigrún]]
* [[Tongerfûgel (mytology)|Tongerfûgel]]

====streamings &amp; denominaasjes====
* [[Etiopysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Georgysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim]]
* [[Syrysk-Otterdokse Tsjerke]]

====teksten====
* [[gnostyske evangeeljes]] {{noat|(summier en teffens ûntbrekt hjir noch in plaatsje)}}
* ''[[Heechliet]]''
* ''[[It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert]]'' {{noat|(hilligelibben)}}
* ''[[Tobit (bibelboek)|Tobit]]''
* ''[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]'' {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}

====oare godstsjinstige ûnderwerpen====
* [[Fomoaren]]
* [[god]]
* [[goed en kwea]]
* [[Konsily fan Nicea]] {{noat|(wat oan 'e summiere kant)}}
* [[Lykklaad fan Turyn]]

===Literatuer===
====mearkes====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Fan 'e Fisker en Syn Frou]]''
* ''[[Goudlokje en de Trije Bearen]]''
* ''[[Jaap en de Beanstôk]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Kat op Learzens]]''
* ''[[Rapûnske]]''
* ''[[De Wolf en de Sân Geitsjes]]''
|}

====wurken út 'e Aldheid====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Filoktêtês]]''
* ''[[Frede (toanielstik)|Frede]]''
* ''[[Fûgels (toanielstik)|Fûgels]]''
* ''[[Ilias]]''
| width=25 |
|
* ''[[Lysistrata]]''
* ''[[Steat (Plato)|Steat]]''
* ''[[De Tocht fan de Argonauten]]''
|}

====wurken út 'e Midsiuwen====
* ''[[Fergút]]''
* [[Finnburg Fragmint]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}} 
* ''[[Rein de Foks]]''

====16de-, 17de- &amp; 18de-iuwske literatuer====
* ''[[De Rôf fan Lukresia]]''
* ''[[De Twa Roeken]]''
* stikken fan Shakespeare
{| class=&quot;vatop&quot;
|
:* ''[[De Fekke Nuet]]''
:* ''[[Koriolanus]]''
:* ''[[Richard II (toanielstik)|Richard II]]''
| width=25 |
|
:* ''[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]''
:* ''[[Titus Androanikus]]''
|}

====19de-iuwske literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Alice yn Wûnderlân]]''
* ''[[It Blaaibek Hert]]''
* [[David Copperfield (roman)|''David Copperfield'' (roman)]]
* ''[[De Dominy fan Vejlby]]''
* ''[[De Fal fan Camelot]]''
* ''[[Fier fan Alle Drokte]]''
* ''[[De Lêste Mohikaan]]''
* ''[[In Poppehûs]]''
* ''[[De Raven]]''
| width=25 |
|
* ''[[In Reis nei de Moanne]]''
* ''[[Rimen en Teltsjes]]''
* ''[[De Sang fan Hiawatha]]''
* ''[[De Skacht en de Slinger]]''
* ''[[De Skimmelruter]]''
* ''[[De Silveren Rinkelbel]]''
* ''[[De Trije Musketiers]]''
* ''[[De Tsien fan Martens Afke]]''
|}

====moderne literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[It Achterhûs (deiboek)|''It Achterhûs'' (deiboek)]]
* ''[[Alle Rivieren Rinne nei See]]''
* ''[[CryoBurn]]''
* ''[[Der Is Gjin Dêr, Dêre]]''
* ''[[De Fagina Monologen]]''
* ''[[De Fizioenen fan Mary]]''
* ''[[Forty Thousand in Gehenna]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[Foreigner (roman fan C.J. Cherryh)|''Foreigner'' (roman fan C.J. Cherryh)]]
* ''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]''
* ''[[De Hûn fan 'e Baskervilles]]''
* ''[[Krústocht yn Spikerbroek]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Leafde fan Don Perlimpín en Belisa yn Syn Tún]]''
* ''[[The Lions of Al-Rassan]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Lord of Emperors]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Merchanter's Luck]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[The Milagro Beanfield War (roman)|''The Milagro Beanfield War'' (roman)]]
* ''[[Oarlochswinter]]''
* ''[[De Pearel]]''
* [[De Pest (roman)|''De Pest'' (roman)]]
* ''[[De Sniegoes]]''
* ''[[The Warrior's Apprentice]]''
* ''[[Winterfair Gifts]]''
|}

====fiktive personaazjes====
* [[Beowulf (personaazje)]]
* [[Conan de Barbaar]]
* [[Dirty Harry (personaazje)]]
* [[Sherlock Holmes]]
* [[Grendel]]
* [[Tinker Bell]]
* [[Winnetou]]

====oare fiktive saken====
* [[Heorot (Beowulf)|Heorot (''Beowulf'')]]

====algemiene literêre ûnderwerpen====
* [[Frysktalige literatuer]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;

===Maatskippij===
====ark &amp; reau, wapens, helpmiddels====
* [[fjoerwapen]]
* [[honkbalkneppel]]
* [[jachtgewear]]
* [[kanon (wapen)]]
* [[limûsine]]
* [[parasjute]]
* [[Springfield Model 1873]]
* [[Winchester Model 1866]]

====bedriuwen====
* [[Barnes &amp; Noble]]
* [[CBS (telefyzjestjoerder)]]
* [[Cinecittà]]
* [[Europa-Park]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[Folkswein]]
* [[Fox Broadcasting Company]]
* [[Fox News]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[FrieslandCampina]]
* [[Hooters]]
* [[Hotel Lauswolt]]
* [[National Broadcasting Company]]
* [[Pixar Animation Studios]]
* [[The Walt Disney Company]]
* [[Winchester Repeating Arms Company]]

====bouwurken en arsjitektuer====
* [[Bogoroditski-kleaster (Kazan)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago Union Station]]
* [[Grutte Boeda fan Leshan]]
* [[Herfoarme tsjerke (Súdwâlde)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Huis ter Duin]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Kastiel De Haar]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Katedraal fan Amiens]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Kening State]]
* [[Kleaster Eberbach]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Monte Cassino]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Paleis Het Loo]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Piscine Molitor]]
* [[Pokrovsky-kleaster (Kiëv)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ryksabdij Salem]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ringkirche (Wiesbaden)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Skilige Pypke]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Taj Mahal Palace Hotel]]
* [[Territoriale Finzenis fan Yuma]]
* [[Tinkteken foar Mâl Hynder]]
* [[Wetterpoarte (Snits)]]
* [[Woodfield Mall]]

====ekonomy====
* [[belesting]]
* [[denaarje]]
* [[konkurrinsje (ekonomy)]]
* [[toerisme]]

====eveneminten====
* [[Betinking fan de Slach by Warns]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Rotterdam]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]
* [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]]
* [[San Diego Comic-Con]]
* [[Snitswike]]
* [[Sundance Filmfestival]]

====iten en drinken====
* ...

====lânbou====
* [[katoen]]

====maatskiplike en politike organisaasjes====
* [[Amerikaanske Yndiaanske Beweging]]
* [[Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum]]
* [[Frisius MC Harns]]
* [[Jakama Yndiaanske Naasje]]
* [[Grand Traverse Troep fan Ottawa en Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Noardfrysk Ynstitút]]
* [[Round Valley Yndianestammen]]
* [[St. Croix Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin]]
* [[Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Sokaogon Tsjippewa Mienskip]]
* [[Skotske Nasjonale Partij]]
* [[Stony Nakoda Naasje]]
* [[Temagami Earste Naasje]]
* [[Universiteit fan Oklahoma]]
* [[UNPO]]
* [[Wikwemikong Unôfstiene Earste Naasje]]

====media====
* ''[[The New York Times]]''
* [[Time (tydskrift)|''Time'' (tydskrift)]]
* ''[[Toronto Star]]''
* ''[[The Washington Post]]''

====minderheden====
* [[Kato (folk)|Kato]]
* [[Katôba (folk)|Katôba]]
* [[Latino's yn Noard-Amearika]]
* [[Skotten]]
* [[Stony (folk)|Stony]]

====oarlochfiering====
* [[generaal]]
* [[Medal of Honor]]
* [[slachskip]]

====oerheid====
* [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]]
* [[Amerikaansk Leger]]
* [[Bûnsdei]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[bûnskânselier fan Dútslân]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]]
* [[Buro fan Yndiaanske Saken]]
* [[CIA]]
* [[Interpol]]
* [[National Park Service]]
* [[Secret Service]]

====seksualiteit====
* ''[[Brazilian wax]]''
* [[bordeel]]
* ''[[fleshlight]]''
* [[geslachtsmienskip]]
* [[masturbaasje]]
* [[pornografy]]

====sport====
* [[Alvestêdetocht]]
* [[atletyk]] {{noat|(stavering moat noch hifke wurde)}}
* [[Fyftjinde Alvestêdetocht]]
* [[Freulepartij]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2016]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2020]]
* [[Sânde Alvestêdetocht]]
* [[Tall Ships' Races]]

====taal====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Aldingelsk]]
* [[Arameesk]]
* [[Arapaho (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Bretonsk]]
* [[Dakota (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Flakte-Yndiaanske Gebeartetaal]]
* [[Frysk]] {{noat|(is hielendal op 'e nij besjoen en oanfolle)}}
* [[Germaanske talen]]
| width=25 |
|
* [[Gro Wânt (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Hebriuwsk]]
* [[Italyske talen]]
* [[Jenisejaanske talen]]
* [[Sjajinsk]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Skiermûntseagersk]] {{noat|(earder side fan 'e wike west yn 2013, mar sûnt oanfolle en ferbettere)}}
* [[Skotsk]]
* [[Tekselsk]]
|}

====oare taalkundige ûnderwerpen====
* [[Fjetnameeske namme]]
* [[Fryske stavering]] {{noat|(hjir moat iroanyskernôch de stavering noch hifke wurde)}} 
* [[skrift]]

====oare maatskiplike ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[aura (boppenatuerlik ferskynsel)]]
* [[brulloft]]
* [[drug|drugs]]
* [[fideoteek]]
* [[geisha]]
* [[Graceland Cemetery (Chicago)]]
* [[kaartspul]]
* [[konsulaat (diplomasy)|konsulaat]]
* [[Légion d'Honneur]]
* [[medium (persoan)]]
| width=25 |
|
* [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]]
* [[neakenens]]
* [[playboy (libbenswize)]]
* [[searjemoardner]]
* [[Sir Julius Vogel Award]]
* [[Skotske klans]]
* [[smokkeljen]]
* [[tsjûge (rjocht)]]
* [[undercoveroperaasje]]
|}

===Minske===
====anatomy====
* [[ear (lichemsdiel)]]
* [[hierkleur]]
* [[lippe]]
* [[Mongoaleploai]]
* [[nâle]]
* [[penis]]
* [[testikel]]

====klean====
* ...

====oar====
* [[bern (persoan)]]
* [[foarnamme]]
* [[kastraasje]]
* [[migrêne]]

===Natoer===
====bisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Afrikaanske wylde kat]]
* [[Amerikaanske ekster]]
* [[Amerikaanske goudûle]]
* [[Amerikaanske hazze]]
* [[Amerikaanske liuw]]
* [[Andesgrûnspjocht]]
* [[Alpenmarmot]]
* [[beamotter]]
* [[berchlemming]]
* [[beverrôt]]
* [[Bingaalske loaihoarskat]]
* [[blaupoatgint]]
* [[blauwe hierkwab]]
* [[boskhin]]
* [[boskmarmot]]
* [[breedtoskmakrielhaai]]
* [[brune bear]]
* [[das]]
* [[eastlik wangpûdiikhoarntsje]]
* [[eastlike hartemûs]]
* [[eilânfoks]]
* [[fazant]]
* [[fiskmarter]]
* [[Floaridaknyn]]
* [[Gambiahamsterrôt]]
* [[gewoane kjifstikelbaarch]]
* [[gielsnaffelekster]]
* [[gifslang]]
| width=25 |
|
* [[gint (fûgel)]]
* [[gintfûgels]]
* [[gouden grûnspjocht]]
* [[goudhamster]]
* [[goudûle]]
* [[griis iikhoarntsje]]
* [[grize foks]]
* [[grutearfoks]]
* [[grutearkitfoks]]
* [[grutte gieltoefkakketoe]]
* [[hagedissen]]
* [[hamster]]
* [[hazze]]
* [[hyenahûn]]
* [[hûsmûs]]
* [[Ibearyske lynks]]
* [[ierdappelkrobbe]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[ierdmûs]]
* [[iisbear]]
* [[jagûar]]
* [[Jeropeeske wylde kat]]
* [[Kaapske hazze]]
* [[kakketoefûgels]]
* [[kalkoen]]
* [[kamieleftigen]]
* [[Kanadeeske bever]]
* [[karakal]]
| width=25 |
|
* [[kat]]
* [[kavia]]
* [[kitfoks]]
* [[koartfinmakrielhaai]]
* [[krokkedileftigen]]
* [[kuorhin]]
* [[kwartel]]
* [[langsturtwezeling]]
* [[lewisspjocht]]
* [[lytse gieltoefkakketoe]]
* [[loaihoars]]
* [[Magelhaenoehoe]]
* [[megalodon]]
* [[moerassniehin]]
* [[moskeftigen]]
* [[Nijfûnlânske beamotter]]
* [[Nijseelânske kwartel]]
* [[nôtmûs]]
* [[oaljefantsfûgels]]
* [[oerzon]]
* [[otter]]
* [[pallasiikhoarntsje]]
* [[pallaskat]]
* [[pappegaai-eftigen]]
* [[patriis]]
* [[poema]]
* [[prêrjehazze]]
| width=25 |
|
* [[prêrjehin]]
* [[reade lynks]]
* [[reuzepanda]]
* [[rivierotter]]
* [[rûnwjirms]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[sânslieper]]
* [[serval]]
* [[Sibearysk grûniikhoarntsje]]
* [[sisel]]
* [[slangen]]
* [[snieloaihoars]]
* [[sniemûs]]
* [[spjochten]]
* [[stienmurd]]
* [[stikelbaarch]]
* [[stoppelfjildkwartel]]
* [[swarte rôt]] 
* [[swartpoatkat]]
* [[swartsturthazze]]
* [[swartsturtprêrjehûn]]
* [[ûle-eftigen]]
* [[wetterrôt]]
* [[wezeling]]
* [[wytpoatmûs]]
* [[wytsturtiikhoarntsje]]
* [[woastyndwerchhamster]]
* [[tiger]]
|}

====hûnerassen====
* [[koaikerhûntsje]]
* [[landseer]]
* [[wetterhûn]]

====bekende bisten====
* [[Comanche (hynder)]]

====oare natoerûnderwerpen====
* [[befalling]]
* [[eilânreuzegroei]]
* [[minskesliner]]
* [[mistelkaktussen]]
* [[moassen]]
* [[planten]]
* [[skimmels]]
* [[stikel (soölogy)]]
* [[wâld]]

===Persoanen===
====abbekaten &amp; rjochters====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elmer S. Dundy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew J. Poppleton]]

====akteurs====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sasha Alexander]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tatyana Ali]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christina Applegate]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sarah Bernhardt]] &lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jon Bernthal]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Valerie Bertinelli]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Best]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jolene Blalock]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yasmine Bleeth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lisa Bonet]] {{noat|(hjir ûntbrekt in foto)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Neve Campbell]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lacey Chabert]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lily Collins]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sean Connery]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Charles Dance]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Claire Danes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dana Delany]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alain Delon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bo Derek]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Fearless Nadia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ferry Doedens]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carmen Electra]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carrie Fisher]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Isla Fisher]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coen Flink]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harrison Ford]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Morgan Freeman]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Michael Gambon]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Gaynes]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Dan George (opperhaad)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ginnifer Goodwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Heather Graham]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Graham Greene (akteur)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pam Grier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Harmon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Hasselhoff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Hillerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dwayne Johnson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Danny Kaye]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Gorden Kaye]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arielle Kebbel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Deborah Kerr]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Irrfan Khan]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Lucy Lawless]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Christopher Lee]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Lieke van Lexmond]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystle Lightning]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Derek de Lint]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Peyton List (1998)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert Loggia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacco van der Made]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virginia Mayo]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ewan McGregor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Russell Means]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Rhona Mitra]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Poppy Montgomery]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eddie Murphy]]
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[N!xau ǂToma]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Renee O'Connor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Olsen]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Peter O'Toole]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Grace Park (aktrise)|Grace Park]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sara Paxton]]
* [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Paulina Porizkova]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeremy Renner]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Alan Rickman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Debby Ryan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeri Ryan]]
* [[File:Flag of Tunisia.svg|border|20px]] [[Hend Sabry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Laura San Giacomo]]
* [[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Roselyn Sánchez]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Schneider]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Selleck]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Tatjana Šimić]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Cobie Smulders]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Snipes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rena Sofer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Renée Soutendijk]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Huub Stapel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Madeleine Stowe]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mr. T]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Frank Thring (akteur)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Gordon Tootoosis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michelle Trachtenberg]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Floyd Red Crow Westerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shailene Woodley]]
|}

====akteurs (pornografysk)====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asa Akira]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eva Angelina]] ♀
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Briana Banks]] ♀
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nikki Benz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Seymore Butts]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Carey (pornografysk aktrise)|Mary Carey]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asia Carrera]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Adriana Chechik]] ♀
* [[File:Flag of Singapore.svg|border|20px]] [[Annabel Chong]] ♀
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Monique Covét]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Catalina Cruz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Stormy Daniels]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Deen]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Skin Diamond]] ♀
* [[File:Flag of Colombia.svg|border|20px]] [[Lupe Fuentes]] ♀
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Holland]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kylie Ireland]] ♀
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenna Jameson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jane]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kagney Linn Karter]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kayden Kross]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shawna Lenée]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bree Olson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Romi Rain]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rachel Roxxx]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dylan Ryder]] ♀
* [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Silvia Saint]] ♀
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Ilona Staller]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Misty Stone]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jake Steed]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Riley Steele]] ♀
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Nacho Vidal]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teri Weigel]] ♀
|}

====aktivisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Cheri Honkala]]
* [[File:Flag of Pakistan.svg|border|20px]] [[Malala Yousafzai]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Suzan Shown Harjo]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jackson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Nadia Moerad]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Nimr al-Nimr]]
* [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Ilⱨam Tohti]]
|}

====filosofen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Anisius Manlius Boëtius]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Marsilio Ficino]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerard Heymans]]&lt;sup&gt;'''oar'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plato]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plotinus]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Porfyrius]]
|}

====hearskers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Augustus Oktavianus]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Aurelianus]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Bridei III fan de Pikten]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[David II fan Skotlân]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Diokletianus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert II fan Ingelân]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert III fan Ingelân]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Finn]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Fûad I fan Egypte]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Julianus Apostata]] {{noat|(ynlieding moat útwreide wurde)}}
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Oman.svg|border|20px]] [[Kabûs bin Saïd al-Saïd]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Kenneth I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Marije I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Margareta fan Skotlân]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Nebûkadnêzer II]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Redbad]] {{noat|(earder side fan 'e moanne yn aug/2009 en side fan 'e wike yn 1/2013)}}
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Syrus de Grutte]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Vlad II Dracul]]
|}

====Yndiaanske lieders====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Bizon (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Kry.png|border|20px]] [[Bizonfâlemakker]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Sturt]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Wapity]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Fleanende Hauk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Gal (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Hingjende Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Houten Skonk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Lytse Krie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Mâl Hynder]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Mannich Kûp]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Mûtse]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Stomp Mês]]
* [[File:Flagge fan de Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.png|border|20px]] [[Swarte Tsjettel]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Tsjeppe Earn]]
* [[File:Flagge fan de Ponka Stamme fan Oklahoma.PNG|border|20px]] [[Wite Earn (Ponka)|Wite Earn]]
|}

====keunstners====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edgar Heap of Birds]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Sjoerd Dirk Janzen]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Milo Moiré]] {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Daphne Odjig]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Erwin Olaf]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Whelan (yllustrator)]]

====kriminelen====
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Ype Baukes de Graaf]] {{noat|hjir ûntbrekt in plaatsje}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jack Ruby]]

====militêren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frederick Benteen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Blanke-Man-Regearret-Him]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bluodderich Mês]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Calhoun (militêr)|James Calhoun]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Donald Cameron fan Lochiel]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[William W. Cooke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Crook]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Custer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles DeRudio]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve fan Dundee]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Winfield S. Edgerly]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James W. Forsyth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Gibbon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edward S. Godfrey]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Hossein Hamadani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Guy V. Henry]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Keogh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Ludlow]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ranald S. Mackenzie]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Merritt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nelson A. Miles]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anson Mills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Moylan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chesty Puller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Marcus Reno]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Joseph J. Reynolds]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Kasem Soleimani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David S. Stanley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel D. Sturgis (1822-1889)|Samuel D. Sturgis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred Terry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Barret Travis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wite Swan (ferkenner)]]
|}

====modellen====
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[Behati Prinsloo]]
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Candice Swanepoel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chrissy Teigen]]

====politisy====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spiro Agnew]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lloyd Bentsen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ben Nighthorse Campbell]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Campbell, 9e hartoch fan Argyll]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill Clinton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hillary Rodham Clinton]]
* [[File:Flag of Palestine.svg|border|20px]] [[Saeb Erekat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Gerald Ford]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Rob Ford]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Seif Sharif Hamad]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kamala Harris]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hubert Humphrey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyndon B. Johnson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Abeid Karume]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ted Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ramsay MacDonald]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Erskine, greve fan Mar (1675-1732)|John Erskine, greve fan Mar]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George McGovern]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[John Christmas Møller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Walter Mondale]]
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Hosni Mûbarak]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Richard Nixon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sarah Palin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ely S. Parker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Quayle]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ronald Reagan]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Salim Ahmed Salim]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Alex Salmond]]
* [[File:Flag of Zambia.svg|border|20px]] [[Guy Scott]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gert-Jan Segers]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyrsten Sinema]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Markus Tullius Sisero]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Nicola Sturgeon]]
* [[File:Flag of Mali.svg|border|20px]] [[Amadou Toumani Touré]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Maarten van Traa]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Witteveen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerrit Zalm]]
|}

====presintators, nijslêzers en ferslachjouwers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Joop Braakhekke]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacha de Boer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Erin Burnett]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nicolette van Dam]] 
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Herbert Dijkstra]] {{noat|(hjir moat noch even kritysk nei sjoen wurde)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rob Dyrdek]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fidan Ekiz]] {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fred Emmer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Antoon van Hooff]] {{noat|(hjir moat eins in bettere foto by)}}
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Bindi Irwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Megyn Kelly]]
* [[File:Flag of South Korea.svg|border|20px]] [[Kyung Lah]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rush Limbaugh]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Bridget Maasland]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenny McCarthy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Leyna Nguyen]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Femi Oke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill O'Reilly]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Daniëlle Overgaag]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christi Paul]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyra Phillips]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Marlayne Sahupala]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Annechien Steenhuizen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Amara Walker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oprah Winfrey]]
|}

====regisseurs &amp; produsinten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Donald P. Bellisario]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Glen A. Larson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Jamie Uys]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Pierre Woodman]]
|}

====religieuze lieders====
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Gilles (hillige)]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Jehannes fan it Krús]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Pendleton Oakerhater]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Albertus van Raalte]]

====sjongers, muzikanten en bands====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Karan Armstrong]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Théodore Botrel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Chapin Carpenter]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sammy Davis jr.]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jill Jackson (Skotsk sjongster)|Jill Jackson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Waylon Jennings]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ewan MacColl]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tim McGraw]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elvis Presley]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Sasabone]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Birgit Schuurman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystal Shawanda]]
|}

====skriuwers &amp; dichters====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Joe Abercrombie]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Leonid Andrejev]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Aristofanes]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[J.M. Barrie]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|17px]]  [[Steen Steensen Blicher]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Philip Bliss]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Godfried Bomans]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert Burns]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Albert Camus]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Carey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Brown]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[C.J. Cherryh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Fenimore Cooper]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Julie E. Czerneda]]
* [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|20px]] [[Rubén Darío]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Dos Passos]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Arthur Conan Doyle]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alexandre Dumas]]
* [[File:Flag of Flanders.svg|border|20px]] [[Willem Elsschot]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Enhedûanna]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Steven Erikson]]
| width=25 |
|
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Anne Feddema]]&lt;sup&gt;'''Gf'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ian Fleming]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Peter F. Hamilton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Paul Gallico]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Federico García Lorca]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Gide]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ronald Giphart]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Joast Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Flag of Suriname.svg|border|20px]] [[Albert Helman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Tanya Huff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aldous Huxley]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Eugène Ionesco]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jane Lindskold]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[H.P. Lovecraft]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Juliet Marillier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George R.R. Martin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James A. Michener]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Moon]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Thomas More]]
* [[File:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Pablo Neruda]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Emma baronesse Orczy]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Octavio Paz]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Francesco Petrarca]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ezra Pound]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Arthur Rimbaud]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Antoine de Saint-Exupéry]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fedde Schurer]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[William Shakespeare]]
* [[File:Flag of Norway.svg|border|18px]] [[Tormod Skagestad]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edmund Spenser]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Rosita Steenbeek]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Publius Kornelius Tasitus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[J.R.R. Tolkien]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Twain]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Lope de Vega]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Jules Verne]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Jo Walton]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[H.G. Wells]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Elie Wiesel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Carlos Williams]]
|}

====sporters====
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Jordan]]
* [[File:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Diego Maradona]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Andy Murray]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Klaas Folkerts Post]]

====ûndernimmers en bestjoerders====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel Colt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edmond Guerrier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[W. Richard West jr.]]

====wittenskippers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Hermann Burmeister]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Marie Constant Duméril]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles Eastman]]
* [[File:Flag of Austria.svg|border|20px]] [[Leopold Fitzinger]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Al Gore]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Bird Grinnell]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Benjamin Jowett]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Kennedy (histoarikus)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred L. Kroeber]]
* [[File:Flag of Kenya.svg|border|20px]] [[Ali Mazrui]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Ernest Renan]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coenraad Jacob Temminck]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Oldfield Thomas]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Peter Simon Pallas]]
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Johann Jakob von Tschudi]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Ingrid Visser (biologe)|Ingrid Visser]]
|}

====oare persoanen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] don [[Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva]], Spaansk ealman en fjildhear
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mitch Bouyer]], Amerikaansk tolk en gids
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Titus Brandsma]], Frysk preester en fersetsman {{noat|(al earder side fan 'e moanne west yn 2011, wike 41)}} 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Calamity Jane]], Amerikaansk pionier
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Wallace Crawford]], Amerikaansk ferkenner en dichter
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Hrant Dink]], Turksk sjoernalist&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virgil Earp]], Amerikaansk revolverman en plysje
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pat Garrett]], Amerikaansk plysjeman
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jane Gordon, hartoginne fan Gordon]], Skotsk societystjer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew Gronholdt]], Amerikaansk boatebouwer en houtbewurker
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frank Grouard]], Amerikaansk tolk en ferkenner
* [[File:Flag of North Frisia.svg|border|20px]] [[Harro Harring]], Noardfrysk revolúsjonêr&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Doc Holliday]], Amerikaansk revolverman en gokker
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harry Houdini]], Amerikaansk stuntman en yllúzjonist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg]], Nederlânsk prins&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lady Bird Taylor Johnson]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Kellogg (sjoernalist)|Mark Kellogg]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Bouvier Kennedy]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charlie Kirk]], Amerikaansk aktivist&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Newton Knight]], Amerikaansk opstanneling en boer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monica Lewinsky]], mêtresse fan Bill Clinton
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Rob Roy MacGregor]], Skotsk folksheld
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert E. Strahorn]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Clara Jacoba de Vos van Steenwijk]], Nederlânsk filantrope
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Liuwe H. Westra]], Frysk oersetter en predikant
|}

===Skiednis===
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[1950-er jierren]]
* [[1980-er jierren]]
* [[1990-er jierren]]
* [[2000-er jierren]]
* [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]]
* [[Belis fan Dubrovnik]]
* [[Bloedbad fan Verden]]
* [[Bloedbad fan Wounded Knee]]
* [[Bloedbad fan de Washita]]
* [[Dakota-Oarloch fan 1862]]
* [[Doolittle Raid]]
* [[Gefjocht fan Stomp Mês]]
* [[gladiator]]
* [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]
* [[Israeliten]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Keninkryk Hawaï]]
| width=25 |
|
* [[Keninkryk Ingelân]]
* [[Keninkryk Kastylje]]
* [[Keninkryk Skotlân]]
* [[Malaysia Airlines-flecht 17]]
* [[Mienebêst Ingelân]]
* [[Oarloch fan Reade Wolk]]
* [[Oerwintering op Nova Sembla]]
* [[Pennamityske Oarloggen]]
* [[potlatch]]
* [[Protektoraat (Britske Eilannen)]]
* [[Russysk-Amearika]]
* [[saloon]]
* [[de Sânenfjirtich Rōnin]]
* [[Sansibaroarloch]]
* [[speetsing]]
| width=25 |
|
* [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]]
* [[Slach by Beecher Island]]
* [[Slach by Kûnaksa]]
* [[Slach by Slim Buttes]]
* [[Slach oan de Powderrivier (1876)|Slach oan de Powderrivier]]
* [[Stien fan Scone]]
* [[Sultanaat Sansibar]]
* [[Tanganjika]]
* [[Territoarium Alaska]]
* [[Territoarium Hawaï]]
* [[Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch]]
* [[Untploffing fan de bunkers op It Hilgelân]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[USAF-flecht 21]]
* [[Watergateskandaal]]
* [[Yellowstone-ekspedysje (1873)]]
|}

===Wittenskip &amp; technology===
====kleuren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[brún]]
* [[fiolet]]
* [[griis]]
* [[indigo (kleur)]]
* [[maginta]]
| width=25 |
|
* [[oranje]]
* [[pears]]
* [[syaan]]
* [[swart]]
|}

====oar====
* [[atoom]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch neisjoen wurde)}}
* [[fergiftiging]]
* [[fjoer]]
* [[fjoerwurk]]
* [[heksadesimaal systeem]]
* [[ynfraread]]
* [[kartografy]]
* [[kleur]]
* [[klonen]]&lt;sup&gt;'''Da'''&lt;/sup&gt;
* [[lift (hefmeganisme)]]
* [[ljocht]]
* [[RGB-kleursysteem]]

[[Kategory:Side fan de wike]]</text>
      <sha1>fvrbl942ce5dyfbc020n1tias1vo8l3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241103</id>
      <parentid>1241102</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* mearkes */ korr</comment>
      <origin>1241103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65974" sha1="j6hludgn6zei0on7m9gidsszz9gqihu" xml:space="preserve">Dit is in ynventarisaasje fan '''mooglike''' siden fan de wike foar takom jier.

It binne siden dy't der gaadlik foar lykje en noch net earder side fan de wike west hawwe. Dat wol fansels net sizze dat se ek wier side fan de wike wurde moatte, mar in lytse ynventarisaasje, kin letter in protte gesyk en gepuzel foarkomme. It is de bedoeling dat alle meidoggers siden foardrage kinne, troch ienfâldichwei in link oan te meitsjen yn ien fan 'e ûndersteande kategoryen.
{{TOCright}}

==Utstel siden fan de wike takom jier==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
;wike 1
* ...
;wike 2
* ...
;wike 3
* ...
;wike 4
* ...
;wike 5
* ...
;wike 6
* ...
;wike 7
* ...
;wike 8
* ...
;wike 9
* ...
;wike 10
* ...
;wike 11
* ...
;wike 12
* ...
;wike 13
* ...
| width=25 |
|
;wike 14
* ...
;wike 15
* ...
;wike 16
* ...
;wike 17
* ...
;wike 18
* ...
;wike 19
* ...
;wike 20
* ...
;wike 21
* ...
;wike 22
* ...
;wike 23
* ...
;wike 24
* ...
;wike 25
* ...
;wike 26
* ...
| width=25 |
|
;wike 27
* ...
;wike 28
* ...
;wike 29
* ...
;wike 30
* ...
;wike 31
* ...
;wike 32
* ...
;wike 33
* ...
;wike 34
* ...
;wike 35
* ...
;wike 36
* ...
;wike 37
* ...
;wike 38
* ...
;wike 39
* ...
| width=25 |
|
;wike 40
* ...
;wike 41
* ...
;wike 42
* ...
;wike 43
* ...
;wike 44
* ...
;wike 45
* ...
;wike 46
* ...
;wike 47
* ...
;wike 48
* ...
;wike 49
* ...
;wike 50
* ...
;wike 51
* ...
;wike 52
* ...
|}

==Nominearre siden==
===Astronomy===
* ...

===Films &amp; tillefyzje===
====films====
* [[3:10 to Yuma (film út 2007)|''3:10 to Yuma'' (film út 2007)]]
* [[The 39 Steps (film út 1935)|''The 39 Steps'' (film út 1935)]]
* ''[[50 First Dates]]''
* [[The African Queen (film út 1951)|''The African Queen'' (film út 1951)]]
* [[American Pie (film)|''American Pie'' (film)]]
* ''[[American Pie 2]]''
* ''[[American Pie 4: Reunion]]''
* ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''
* [[Battleship (film)|''Battleship'' (film)]]
* ''[[Baywatch: Hawaiian Wedding]]''
* [[The Big Country (film)|''The Big Country'' (film)]]
* [[Black Hawk Down (film)|''Black Hawk Down'' (film)]]
* ''[[Blackway]]''
* [[The Blue Lagoon (film út 1980)|''The Blue Lagoon'' (film út 1980)]]
* [[The Bourne Legacy (film)|''The Bourne Legacy'' (film)]]
* [[Bridge of Spies (film)|''Bridge of Spies'' (film)]]
* ''[[Brokeback Mountain]]''
* [[Calamity Jane (film)|''Calamity Jane'' (film)]]
* [[Conan the Barbarian (film út 1982)|''Conan the Barbarian'' (film út 1982)]]
* ''[[Daddy's Home 2]]''
* [[Deck the Halls (film út 2006)|''Deck the Halls'' (film út 2006)]]
* [[Déjà Vu (film út 2006)|''Déjà Vu'' (film út 2006)]]
* [[Diamonds Are Forever (film)|''Diamonds Are Forever'' (film)]]
*''[[Dirty Dancing]]''
* [[Dirty Harry (film)|''Dirty Harry'' (film)]]
* [[Doctor Zhivago (film)|''Doctor Zhivago'' (film)]]
* [[Dunkirk (film út 2017)|''Dunkirk'' (film út 2017)]]
* [[Eagle Eye (film)|''Eagle Eye'' (film)]]
* [[The English Patient (film)|''The English Patient'' (film)]]
* [[Fargo (film út 1996)|''Fargo'' (film út 1996)]]
* ''[[The Fifth Element]]''
* ''[[A Fistful of Dollars]]''
* [[Flight (film út 2012)|''Flight'' (film út 2012)]]
* ''[[For a Few Dollars More]]''
* [[For Your Eyes Only (film)|''For Your Eyes Only'' (film)]]
* ''[[Free State of Jones]]''
* ''[[Galaxy Quest]]''
* ''[[G.I. Blues]]''
* ''[[Gnomeo &amp; Juliet]]''
* [[Gone Girl (film)|''Gone Girl'' (film)]]
* ''[[Gran Torino]]''
* ''[[The Hateful Eight]]''
* ''[[De Hel van '63]]''
* ''[[Her Alibi]]''
* [[Hercules (film út 2014)|''Hercules'' (film út 2014)]]
* [[Hidden Figures (film)|''Hidden Figures'' (film)]]
* ''[[The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
* ''[[The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
* ''[[The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
* ''[[The Holiday]]''
* ''[[Hunterwali]]''
* ''[[The Huntsman: Winter's War]]''
* ''[[I Was a Teenage Werewolf]]''
* [[The Intern (film út 2015)|''The Intern'' (film út 2015)]]
* [[Jackie Brown (film)|''Jackie Brown'' (film)]]
* [[Jurassic Park (film)|''Jurassic Park'' (film)]]
* ''[[Kar út Twa]]''&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt; {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[Kenau (film)|''Kenau'' (film)]]
* [[Kick-Ass (film)|''Kick-Ass'' (film)]]
* [[King of Kings (film út 1961)|''King of Kings'' (film út 1961)]]
* ''[[Kingsman: The Golden Circle]]''
* [[L.A. Confidential (film)|''L.A. Confidential'' (film)]]
* [[La La Land (film út 2016)|''La La Land'' (film út 2016)]]
* [[Legend (film út 1985)|''Legend'' (film út 1985)]]
* [[Life of Pi (film)|''Life of Pi'' (film)]]
* [[The Longest Day (film)|''The Longest Day'' (film)]]
* ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''
* ''[[The Lost World: Jurassic Park]]''
* ''[[Mad Max: Fury Road]]''
* ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]''
* [[The Magnificent Seven (film út 2016)|''The Magnificent Seven'' (film út 2016)]]
* [[Mamma Mia! (film út 2008)|''Mamma Mia!'' (film út 2008)]]
* ''[[Mamma Mia! Here We Go Again]]''
* [[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1996)]]
* [[The Man with the Golden Gun (film)|''The Man with the Golden Gun'' (film)]]
* [[The Martian (film)|''The Martian'' (film)]]
* [[Memoirs of a Geisha (film)|''Memoirs of a Geisha'' (film)]]
* [[Moana (film út 2016)|''Moana'' (film út 2016)]]
* [[Moonraker (film)|''Moonraker'' (film)]]
* ''[[My Big Fat Greek Wedding]]''
* [[My Darling Clementine (film út 1946)|''My Darling Clementine'' (film út 1946)]]
* [[North by Northwest (film)|''North by Northwest'' (film)]]
* [[Octopussy (film)|''Octopussy'' (film)]]
* [[Oklahoma! (film út 1955)|''Oklahoma!'' (film út 1955)]]
* [[On Her Majesty's Secret Service (film)|''On Her Majesty's Secret Service'' (film)]]
* ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]''
* [[The Parent Trap (film út 1998)|''The Parent Trap'' (film út 1998)]]
* [[Pearl Harbor (film)|''Pearl Harbor'' (film)]]
* [[Practical Magic (film)|''Practical Magic'' (film)]]
* ''[[Quigley Down Under]]''
* [[Red Sparrow (film)|''Red Sparrow'' (film)]]
* [[Redbad (film)|''Redbad'' (film)]]
* [[Rocky (film út 1976)|''Rocky'' (film út 1976)]]
* [[Rocky Balboa (film)|''Rocky Balboa'' (film)]]
* ''[[Rogue One: A Star Wars Story]]''
* [[Romancing the Stone (film)|''Romancing the Stone'' (film)]]
* [[Room (film út 2015)|''Room'' (film út 2015)]]
* [[Sahara (film út 2005)|''Sahara'' (film út 2005)]]
* [[The Sapphires (film)|''The Sapphires'' (film)]]
* ''[[Schindler's List]]''
* [[The Searchers (film)|''The Searchers'' (film)]]
* ''[[Shakespeare in Love]]''
* [[Sicario (film út 2015)|''Sicario'' (film út 2015)]]
* ''[[Sicario: Day of the Soldado]]''
* [[Singin' in the Rain (film)|''Singin' in the Rain'' (film)]]
* [[SneekWeek (film)|''SneekWeek'' (film)]]
* ''[[Snow White and the Huntsman]]''
* [[Some Like It Hot (film út 1959)|''Some Like It Hot'' (film út 1959)]]
* [[Spartacus (film)|''Spartacus'' (film)]]
* [[Species (film)|''Species'' (film)]]
* [[The Spectacular Now (film)|''The Spectacular Now'' (film)]]
* ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]''
* ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]''
* ''[[Star Trek: First Contact]]''
* ''[[Star Trek: Insurrection]]''
* ''[[Star Trek: Nemesis]]''
* ''[[Star Wars: Episode IV – A New Hope]]''
* ''[[Star Wars Holiday Special]]''
* [[Suspicion (film út 1941)|''Suspicion'' (film út 1941)]]
* ''[[The Terminator]]''
* ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''
* ''[[Three Billboards Outside Ebbing, Missouri]]''
* [[Tora! Tora! Tora! (film)|''Tora! Tora! Tora!'' (film)]]
* [[True Grit (film út 2010)|''True Grit'' (film út 2010)]]
* ''[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]''
* [[Valkyrie (film)|''Valkyrie'' (film)]]
* [[The Vikings (film)|''The Vikings'' (film)]]
* [[Wagon Master (film)|''Wagon Master'' (film)]]
* [[Warcraft (film)|''Warcraft'' (film)]]
* ''[[The Water Diviner]]''
* ''[[Wedding Crashers]]''
* ''[[Winnetou 1. Teil]]''
* ''[[Winnetou 3. Teil]]''
* [[Wonder Woman (film út 2017)|''Wonder Woman'' (film út 2017)]]
* [[You Only Live Twice (film)|''You Only Live Twice'' (film)]]
* [[Zulu (film út 1964)|''Zulu'' (film út 1964)]]

====franchises====
* [[Flodder (franchise)|''Flodder'' (franchise)]]
* [[Planet of the Apes (franchise)|''Planet of the Apes'' (franchise)]]
* [[Rocky (filmsearje)|''Rocky'' (filmsearje)]]
* ''[[Star Trek]]''

====tillefyzje====
* ''[[The A-Team]]''
* [[Ewoks (telefyzjesearje)|''Ewoks'' (telefyzjesearje)]]
* [[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|''Last Man Standing'' (Amerikaanske telefyzjesearje)]]
* ''[[Star Trek: The Original Series]]''
* ''[[Star Trek: The Next Generation]]''
* ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]''
* ''[[Star Trek: Enterprise]]''
* ''[[Star Trek: Picard]]''
* [[Star Wars: The Clone Wars (telefyzjesearje út 2008)|''Star Wars: The Clone Wars'' (telefyzjesearje út 2008)]]

====oare film- en tillefyzje-ûnderwerpen====
* [[neisyngronisaasje]]
* [[ôftiteling]]
* [[Pre-Code (Hollywood)]]
* [[ûndertiteling]]

===Folkloare===
* [[beskermingel]]
* [[elf (mytysk wêzen)]]
* [[golem]]
* [[ynkubus]]
* [[iisreus (mytysk wêzen)]]
* [[sasquatch]]
* [[sídhe]]
* [[sukkubus]]
* [[walkuere]]
* [[wearwolf]]

===Geografy===
====gebieten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alcatraz]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aleksanderarsjipel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arkansas]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Australeilannen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park De Biisbosk]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[It Bilt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Binnenlân fan Alaska]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Chathameilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Death Valley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Delaware]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Diomedeseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fermont]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Florida Keys]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)]]
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Gallipoliskiereilân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Gambiereilannen]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Genoatskipseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Georgia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grand Traverse Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Grut-Brittanje (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Hidjas]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Hinnaarderadiel]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Huahine]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Ibytsa]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Indiana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Iowa]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Jûkatan (skiereilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kaap Bretoneilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kansas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kauaï]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kebek (provinsje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kenaiskiereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kodiak (eilân)]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Kommandeurseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Konettikut]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Krysteilân]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lanaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyts-Diomedes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Long Island]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maine]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Manitoulin (eilân)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Markesaseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maui]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Mechelen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Midway (atol)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michigan]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Minorka]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mississippy (steat)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Missoery (steat)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mole Lake Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Molokaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Montana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monument Valley]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Mo‘orea]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Niïhau]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Breunswyk]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân en Labrador]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Jersey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Meksiko]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Skotlân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Nij-Súd-Wales]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Noard-Bevelân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlik Firginia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlike Sjajinne Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Northern Neck]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnatsiavût]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnavik]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nunivak (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oklahoma Panhandle]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oregon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pennsylvania]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Prins Edwardeilân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Queenslân]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ratmanov (eilân)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Rjûkjû-eilannen]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (eilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Saskatchewan]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Sauerlân]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sint-Kilda]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Syrenaika]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Súd-Karolina]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Tahity]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Tasmaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Transpecos]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Tripolitaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Unalaska (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Utah]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Vancouvereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Firginia]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Westoverledingen]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wind River Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wiskonsin]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Wymbritseradiel (1851-1984)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wyoming]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park Yellowstone]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Yukon]]
|}

====lannen====
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]]

====stêden====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Abilene (Kansas)]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Adelaide]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Aken]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anchorage]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Atlanta]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Austin (Teksas)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Banff (Alberta)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Beverly Hills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Birmingham (Alabama)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Boise (Idaho)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Buffalo (New York)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Burbank (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Butte (Montana)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Cannes]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Christchurch (Nij-Seelân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dodge City (Kansas)]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Emden]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Evanston (Illinois)]] 
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fort Worth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Holland (Michigan)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Honolulu]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacksonville (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Knoxville (Tennessee)]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Leien]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Malibu (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Miami]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Milwaukee]]
* [[File:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Niš]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Norman (Oklahoma)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[North Vancouver (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oakland (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Oranje (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Palm Springs (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Papeete]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Portage la Prairie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Reno (Nevada)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sacramento (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Salt Lake City]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Bernardino (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Jose (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[St. Petersburg (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Schaumburg (Illinois)]]
* [[File:Flag of Croatia.svg|border|20px]] [[Senj]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spokane (Washington)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tallahassee (Floarida)]]
* [[File:Flag of Finland.svg|border|20px]] [[Tampere]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tombstone (Arizona)]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Veurne]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yuma (Arizona)]]
|}

====oare geografyske ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Adirondackberchtme]]
* [[Arktis]]
* [[Baai fan San Francisco]]
* [[Basis Scott]]
* [[Blauwestêd (projekt)]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago (rivier)]]
* [[Dardanellen]]
* [[Denali]]
* [[Etiopysk Heechlân]]
| width=25 |
|
* [[Fraser Canyon]]
* [[Hollywood]]
* [[Kreiler Wâld]]&lt;sup&gt;'''SwK / Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Ofslútdyk]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Puget Sound]]
* [[Republyk Lakota]]
* [[Sniebergen]]
* [[Strjitte fan Georgia]]
* [[Traverse des Sioux]]
|}

===Geology===
* [[oker]]
* [[sân]]

===Godstsjinst===
====goaden en geasten====
* [[Hades (god)]]
* [[Hearakles]]
* [[Māui (mytology)|Māui]]
* [[Sigrún]]
* [[Tongerfûgel (mytology)|Tongerfûgel]]

====streamings &amp; denominaasjes====
* [[Etiopysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Georgysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim]]
* [[Syrysk-Otterdokse Tsjerke]]

====teksten====
* [[gnostyske evangeeljes]] {{noat|(summier en teffens ûntbrekt hjir noch in plaatsje)}}
* ''[[Heechliet]]''
* ''[[It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert]]'' {{noat|(hilligelibben)}}
* ''[[Tobit (bibelboek)|Tobit]]''
* ''[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]'' {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}

====oare godstsjinstige ûnderwerpen====
* [[Fomoaren]]
* [[god]]
* [[goed en kwea]]
* [[Konsily fan Nicea]] {{noat|(wat oan 'e summiere kant)}}
* [[Lykklaad fan Turyn]]

===Literatuer===
====mearkes====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Fan 'e Fisker en Syn Frou]]''
* ''[[Goudlokje]]''
* ''[[Jaap en de Beanstôk]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Kat op Learzens]]''
* ''[[Rapûnske]]''
* ''[[De Wolf en de Sân Geitsjes]]''
|}

====wurken út 'e Aldheid====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Filoktêtês]]''
* ''[[Frede (toanielstik)|Frede]]''
* ''[[Fûgels (toanielstik)|Fûgels]]''
* ''[[Ilias]]''
| width=25 |
|
* ''[[Lysistrata]]''
* ''[[Steat (Plato)|Steat]]''
* ''[[De Tocht fan de Argonauten]]''
|}

====wurken út 'e Midsiuwen====
* ''[[Fergút]]''
* [[Finnburg Fragmint]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}} 
* ''[[Rein de Foks]]''

====16de-, 17de- &amp; 18de-iuwske literatuer====
* ''[[De Rôf fan Lukresia]]''
* ''[[De Twa Roeken]]''
* stikken fan Shakespeare
{| class=&quot;vatop&quot;
|
:* ''[[De Fekke Nuet]]''
:* ''[[Koriolanus]]''
:* ''[[Richard II (toanielstik)|Richard II]]''
| width=25 |
|
:* ''[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]''
:* ''[[Titus Androanikus]]''
|}

====19de-iuwske literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Alice yn Wûnderlân]]''
* ''[[It Blaaibek Hert]]''
* [[David Copperfield (roman)|''David Copperfield'' (roman)]]
* ''[[De Dominy fan Vejlby]]''
* ''[[De Fal fan Camelot]]''
* ''[[Fier fan Alle Drokte]]''
* ''[[De Lêste Mohikaan]]''
* ''[[In Poppehûs]]''
* ''[[De Raven]]''
| width=25 |
|
* ''[[In Reis nei de Moanne]]''
* ''[[Rimen en Teltsjes]]''
* ''[[De Sang fan Hiawatha]]''
* ''[[De Skacht en de Slinger]]''
* ''[[De Skimmelruter]]''
* ''[[De Silveren Rinkelbel]]''
* ''[[De Trije Musketiers]]''
* ''[[De Tsien fan Martens Afke]]''
|}

====moderne literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[It Achterhûs (deiboek)|''It Achterhûs'' (deiboek)]]
* ''[[Alle Rivieren Rinne nei See]]''
* ''[[CryoBurn]]''
* ''[[Der Is Gjin Dêr, Dêre]]''
* ''[[De Fagina Monologen]]''
* ''[[De Fizioenen fan Mary]]''
* ''[[Forty Thousand in Gehenna]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[Foreigner (roman fan C.J. Cherryh)|''Foreigner'' (roman fan C.J. Cherryh)]]
* ''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]''
* ''[[De Hûn fan 'e Baskervilles]]''
* ''[[Krústocht yn Spikerbroek]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Leafde fan Don Perlimpín en Belisa yn Syn Tún]]''
* ''[[The Lions of Al-Rassan]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Lord of Emperors]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Merchanter's Luck]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[The Milagro Beanfield War (roman)|''The Milagro Beanfield War'' (roman)]]
* ''[[Oarlochswinter]]''
* ''[[De Pearel]]''
* [[De Pest (roman)|''De Pest'' (roman)]]
* ''[[De Sniegoes]]''
* ''[[The Warrior's Apprentice]]''
* ''[[Winterfair Gifts]]''
|}

====fiktive personaazjes====
* [[Beowulf (personaazje)]]
* [[Conan de Barbaar]]
* [[Dirty Harry (personaazje)]]
* [[Sherlock Holmes]]
* [[Grendel]]
* [[Tinker Bell]]
* [[Winnetou]]

====oare fiktive saken====
* [[Heorot (Beowulf)|Heorot (''Beowulf'')]]

====algemiene literêre ûnderwerpen====
* [[Frysktalige literatuer]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;

===Maatskippij===
====ark &amp; reau, wapens, helpmiddels====
* [[fjoerwapen]]
* [[honkbalkneppel]]
* [[jachtgewear]]
* [[kanon (wapen)]]
* [[limûsine]]
* [[parasjute]]
* [[Springfield Model 1873]]
* [[Winchester Model 1866]]

====bedriuwen====
* [[Barnes &amp; Noble]]
* [[CBS (telefyzjestjoerder)]]
* [[Cinecittà]]
* [[Europa-Park]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[Folkswein]]
* [[Fox Broadcasting Company]]
* [[Fox News]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[FrieslandCampina]]
* [[Hooters]]
* [[Hotel Lauswolt]]
* [[National Broadcasting Company]]
* [[Pixar Animation Studios]]
* [[The Walt Disney Company]]
* [[Winchester Repeating Arms Company]]

====bouwurken en arsjitektuer====
* [[Bogoroditski-kleaster (Kazan)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago Union Station]]
* [[Grutte Boeda fan Leshan]]
* [[Herfoarme tsjerke (Súdwâlde)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Huis ter Duin]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Kastiel De Haar]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Katedraal fan Amiens]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Kening State]]
* [[Kleaster Eberbach]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Monte Cassino]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Paleis Het Loo]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Piscine Molitor]]
* [[Pokrovsky-kleaster (Kiëv)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ryksabdij Salem]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ringkirche (Wiesbaden)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Skilige Pypke]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Taj Mahal Palace Hotel]]
* [[Territoriale Finzenis fan Yuma]]
* [[Tinkteken foar Mâl Hynder]]
* [[Wetterpoarte (Snits)]]
* [[Woodfield Mall]]

====ekonomy====
* [[belesting]]
* [[denaarje]]
* [[konkurrinsje (ekonomy)]]
* [[toerisme]]

====eveneminten====
* [[Betinking fan de Slach by Warns]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Rotterdam]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]
* [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]]
* [[San Diego Comic-Con]]
* [[Snitswike]]
* [[Sundance Filmfestival]]

====iten en drinken====
* ...

====lânbou====
* [[katoen]]

====maatskiplike en politike organisaasjes====
* [[Amerikaanske Yndiaanske Beweging]]
* [[Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum]]
* [[Frisius MC Harns]]
* [[Jakama Yndiaanske Naasje]]
* [[Grand Traverse Troep fan Ottawa en Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Noardfrysk Ynstitút]]
* [[Round Valley Yndianestammen]]
* [[St. Croix Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin]]
* [[Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Sokaogon Tsjippewa Mienskip]]
* [[Skotske Nasjonale Partij]]
* [[Stony Nakoda Naasje]]
* [[Temagami Earste Naasje]]
* [[Universiteit fan Oklahoma]]
* [[UNPO]]
* [[Wikwemikong Unôfstiene Earste Naasje]]

====media====
* ''[[The New York Times]]''
* [[Time (tydskrift)|''Time'' (tydskrift)]]
* ''[[Toronto Star]]''
* ''[[The Washington Post]]''

====minderheden====
* [[Kato (folk)|Kato]]
* [[Katôba (folk)|Katôba]]
* [[Latino's yn Noard-Amearika]]
* [[Skotten]]
* [[Stony (folk)|Stony]]

====oarlochfiering====
* [[generaal]]
* [[Medal of Honor]]
* [[slachskip]]

====oerheid====
* [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]]
* [[Amerikaansk Leger]]
* [[Bûnsdei]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[bûnskânselier fan Dútslân]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]]
* [[Buro fan Yndiaanske Saken]]
* [[CIA]]
* [[Interpol]]
* [[National Park Service]]
* [[Secret Service]]

====seksualiteit====
* ''[[Brazilian wax]]''
* [[bordeel]]
* ''[[fleshlight]]''
* [[geslachtsmienskip]]
* [[masturbaasje]]
* [[pornografy]]

====sport====
* [[Alvestêdetocht]]
* [[atletyk]] {{noat|(stavering moat noch hifke wurde)}}
* [[Fyftjinde Alvestêdetocht]]
* [[Freulepartij]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2016]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2020]]
* [[Sânde Alvestêdetocht]]
* [[Tall Ships' Races]]

====taal====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Aldingelsk]]
* [[Arameesk]]
* [[Arapaho (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Bretonsk]]
* [[Dakota (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Flakte-Yndiaanske Gebeartetaal]]
* [[Frysk]] {{noat|(is hielendal op 'e nij besjoen en oanfolle)}}
* [[Germaanske talen]]
| width=25 |
|
* [[Gro Wânt (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Hebriuwsk]]
* [[Italyske talen]]
* [[Jenisejaanske talen]]
* [[Sjajinsk]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Skiermûntseagersk]] {{noat|(earder side fan 'e wike west yn 2013, mar sûnt oanfolle en ferbettere)}}
* [[Skotsk]]
* [[Tekselsk]]
|}

====oare taalkundige ûnderwerpen====
* [[Fjetnameeske namme]]
* [[Fryske stavering]] {{noat|(hjir moat iroanyskernôch de stavering noch hifke wurde)}} 
* [[skrift]]

====oare maatskiplike ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[aura (boppenatuerlik ferskynsel)]]
* [[brulloft]]
* [[drug|drugs]]
* [[fideoteek]]
* [[geisha]]
* [[Graceland Cemetery (Chicago)]]
* [[kaartspul]]
* [[konsulaat (diplomasy)|konsulaat]]
* [[Légion d'Honneur]]
* [[medium (persoan)]]
| width=25 |
|
* [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]]
* [[neakenens]]
* [[playboy (libbenswize)]]
* [[searjemoardner]]
* [[Sir Julius Vogel Award]]
* [[Skotske klans]]
* [[smokkeljen]]
* [[tsjûge (rjocht)]]
* [[undercoveroperaasje]]
|}

===Minske===
====anatomy====
* [[ear (lichemsdiel)]]
* [[hierkleur]]
* [[lippe]]
* [[Mongoaleploai]]
* [[nâle]]
* [[penis]]
* [[testikel]]

====klean====
* ...

====oar====
* [[bern (persoan)]]
* [[foarnamme]]
* [[kastraasje]]
* [[migrêne]]

===Natoer===
====bisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Afrikaanske wylde kat]]
* [[Amerikaanske ekster]]
* [[Amerikaanske goudûle]]
* [[Amerikaanske hazze]]
* [[Amerikaanske liuw]]
* [[Andesgrûnspjocht]]
* [[Alpenmarmot]]
* [[beamotter]]
* [[berchlemming]]
* [[beverrôt]]
* [[Bingaalske loaihoarskat]]
* [[blaupoatgint]]
* [[blauwe hierkwab]]
* [[boskhin]]
* [[boskmarmot]]
* [[breedtoskmakrielhaai]]
* [[brune bear]]
* [[das]]
* [[eastlik wangpûdiikhoarntsje]]
* [[eastlike hartemûs]]
* [[eilânfoks]]
* [[fazant]]
* [[fiskmarter]]
* [[Floaridaknyn]]
* [[Gambiahamsterrôt]]
* [[gewoane kjifstikelbaarch]]
* [[gielsnaffelekster]]
* [[gifslang]]
| width=25 |
|
* [[gint (fûgel)]]
* [[gintfûgels]]
* [[gouden grûnspjocht]]
* [[goudhamster]]
* [[goudûle]]
* [[griis iikhoarntsje]]
* [[grize foks]]
* [[grutearfoks]]
* [[grutearkitfoks]]
* [[grutte gieltoefkakketoe]]
* [[hagedissen]]
* [[hamster]]
* [[hazze]]
* [[hyenahûn]]
* [[hûsmûs]]
* [[Ibearyske lynks]]
* [[ierdappelkrobbe]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[ierdmûs]]
* [[iisbear]]
* [[jagûar]]
* [[Jeropeeske wylde kat]]
* [[Kaapske hazze]]
* [[kakketoefûgels]]
* [[kalkoen]]
* [[kamieleftigen]]
* [[Kanadeeske bever]]
* [[karakal]]
| width=25 |
|
* [[kat]]
* [[kavia]]
* [[kitfoks]]
* [[koartfinmakrielhaai]]
* [[krokkedileftigen]]
* [[kuorhin]]
* [[kwartel]]
* [[langsturtwezeling]]
* [[lewisspjocht]]
* [[lytse gieltoefkakketoe]]
* [[loaihoars]]
* [[Magelhaenoehoe]]
* [[megalodon]]
* [[moerassniehin]]
* [[moskeftigen]]
* [[Nijfûnlânske beamotter]]
* [[Nijseelânske kwartel]]
* [[nôtmûs]]
* [[oaljefantsfûgels]]
* [[oerzon]]
* [[otter]]
* [[pallasiikhoarntsje]]
* [[pallaskat]]
* [[pappegaai-eftigen]]
* [[patriis]]
* [[poema]]
* [[prêrjehazze]]
| width=25 |
|
* [[prêrjehin]]
* [[reade lynks]]
* [[reuzepanda]]
* [[rivierotter]]
* [[rûnwjirms]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[sânslieper]]
* [[serval]]
* [[Sibearysk grûniikhoarntsje]]
* [[sisel]]
* [[slangen]]
* [[snieloaihoars]]
* [[sniemûs]]
* [[spjochten]]
* [[stienmurd]]
* [[stikelbaarch]]
* [[stoppelfjildkwartel]]
* [[swarte rôt]] 
* [[swartpoatkat]]
* [[swartsturthazze]]
* [[swartsturtprêrjehûn]]
* [[ûle-eftigen]]
* [[wetterrôt]]
* [[wezeling]]
* [[wytpoatmûs]]
* [[wytsturtiikhoarntsje]]
* [[woastyndwerchhamster]]
* [[tiger]]
|}

====hûnerassen====
* [[koaikerhûntsje]]
* [[landseer]]
* [[wetterhûn]]

====bekende bisten====
* [[Comanche (hynder)]]

====oare natoerûnderwerpen====
* [[befalling]]
* [[eilânreuzegroei]]
* [[minskesliner]]
* [[mistelkaktussen]]
* [[moassen]]
* [[planten]]
* [[skimmels]]
* [[stikel (soölogy)]]
* [[wâld]]

===Persoanen===
====abbekaten &amp; rjochters====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elmer S. Dundy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew J. Poppleton]]

====akteurs====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sasha Alexander]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tatyana Ali]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christina Applegate]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sarah Bernhardt]] &lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jon Bernthal]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Valerie Bertinelli]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Best]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jolene Blalock]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yasmine Bleeth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lisa Bonet]] {{noat|(hjir ûntbrekt in foto)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Neve Campbell]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lacey Chabert]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lily Collins]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sean Connery]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Charles Dance]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Claire Danes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dana Delany]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alain Delon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bo Derek]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Fearless Nadia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ferry Doedens]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carmen Electra]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carrie Fisher]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Isla Fisher]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coen Flink]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harrison Ford]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Morgan Freeman]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Michael Gambon]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Gaynes]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Dan George (opperhaad)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ginnifer Goodwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Heather Graham]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Graham Greene (akteur)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pam Grier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Harmon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Hasselhoff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Hillerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dwayne Johnson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Danny Kaye]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Gorden Kaye]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arielle Kebbel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Deborah Kerr]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Irrfan Khan]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Lucy Lawless]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Christopher Lee]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Lieke van Lexmond]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystle Lightning]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Derek de Lint]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Peyton List (1998)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert Loggia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacco van der Made]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virginia Mayo]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ewan McGregor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Russell Means]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Rhona Mitra]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Poppy Montgomery]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eddie Murphy]]
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[N!xau ǂToma]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Renee O'Connor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Olsen]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Peter O'Toole]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Grace Park (aktrise)|Grace Park]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sara Paxton]]
* [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Paulina Porizkova]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeremy Renner]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Alan Rickman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Debby Ryan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeri Ryan]]
* [[File:Flag of Tunisia.svg|border|20px]] [[Hend Sabry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Laura San Giacomo]]
* [[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Roselyn Sánchez]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Schneider]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Selleck]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Tatjana Šimić]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Cobie Smulders]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Snipes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rena Sofer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Renée Soutendijk]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Huub Stapel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Madeleine Stowe]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mr. T]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Frank Thring (akteur)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Gordon Tootoosis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michelle Trachtenberg]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Floyd Red Crow Westerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shailene Woodley]]
|}

====akteurs (pornografysk)====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asa Akira]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eva Angelina]] ♀
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Briana Banks]] ♀
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nikki Benz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Seymore Butts]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Carey (pornografysk aktrise)|Mary Carey]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asia Carrera]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Adriana Chechik]] ♀
* [[File:Flag of Singapore.svg|border|20px]] [[Annabel Chong]] ♀
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Monique Covét]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Catalina Cruz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Stormy Daniels]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Deen]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Skin Diamond]] ♀
* [[File:Flag of Colombia.svg|border|20px]] [[Lupe Fuentes]] ♀
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Holland]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kylie Ireland]] ♀
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenna Jameson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jane]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kagney Linn Karter]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kayden Kross]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shawna Lenée]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bree Olson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Romi Rain]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rachel Roxxx]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dylan Ryder]] ♀
* [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Silvia Saint]] ♀
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Ilona Staller]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Misty Stone]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jake Steed]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Riley Steele]] ♀
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Nacho Vidal]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teri Weigel]] ♀
|}

====aktivisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Cheri Honkala]]
* [[File:Flag of Pakistan.svg|border|20px]] [[Malala Yousafzai]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Suzan Shown Harjo]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jackson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Nadia Moerad]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Nimr al-Nimr]]
* [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Ilⱨam Tohti]]
|}

====filosofen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Anisius Manlius Boëtius]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Marsilio Ficino]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerard Heymans]]&lt;sup&gt;'''oar'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plato]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plotinus]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Porfyrius]]
|}

====hearskers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Augustus Oktavianus]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Aurelianus]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Bridei III fan de Pikten]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[David II fan Skotlân]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Diokletianus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert II fan Ingelân]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert III fan Ingelân]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Finn]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Fûad I fan Egypte]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Julianus Apostata]] {{noat|(ynlieding moat útwreide wurde)}}
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Oman.svg|border|20px]] [[Kabûs bin Saïd al-Saïd]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Kenneth I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Marije I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Margareta fan Skotlân]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Nebûkadnêzer II]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Redbad]] {{noat|(earder side fan 'e moanne yn aug/2009 en side fan 'e wike yn 1/2013)}}
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Syrus de Grutte]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Vlad II Dracul]]
|}

====Yndiaanske lieders====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Bizon (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Kry.png|border|20px]] [[Bizonfâlemakker]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Sturt]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Wapity]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Fleanende Hauk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Gal (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Hingjende Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Houten Skonk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Lytse Krie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Mâl Hynder]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Mannich Kûp]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Mûtse]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Stomp Mês]]
* [[File:Flagge fan de Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.png|border|20px]] [[Swarte Tsjettel]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Tsjeppe Earn]]
* [[File:Flagge fan de Ponka Stamme fan Oklahoma.PNG|border|20px]] [[Wite Earn (Ponka)|Wite Earn]]
|}

====keunstners====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edgar Heap of Birds]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Sjoerd Dirk Janzen]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Milo Moiré]] {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Daphne Odjig]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Erwin Olaf]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Whelan (yllustrator)]]

====kriminelen====
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Ype Baukes de Graaf]] {{noat|hjir ûntbrekt in plaatsje}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jack Ruby]]

====militêren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frederick Benteen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Blanke-Man-Regearret-Him]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bluodderich Mês]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Calhoun (militêr)|James Calhoun]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Donald Cameron fan Lochiel]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[William W. Cooke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Crook]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Custer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles DeRudio]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve fan Dundee]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Winfield S. Edgerly]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James W. Forsyth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Gibbon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edward S. Godfrey]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Hossein Hamadani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Guy V. Henry]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Keogh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Ludlow]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ranald S. Mackenzie]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Merritt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nelson A. Miles]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anson Mills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Moylan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chesty Puller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Marcus Reno]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Joseph J. Reynolds]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Kasem Soleimani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David S. Stanley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel D. Sturgis (1822-1889)|Samuel D. Sturgis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred Terry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Barret Travis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wite Swan (ferkenner)]]
|}

====modellen====
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[Behati Prinsloo]]
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Candice Swanepoel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chrissy Teigen]]

====politisy====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spiro Agnew]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lloyd Bentsen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ben Nighthorse Campbell]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Campbell, 9e hartoch fan Argyll]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill Clinton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hillary Rodham Clinton]]
* [[File:Flag of Palestine.svg|border|20px]] [[Saeb Erekat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Gerald Ford]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Rob Ford]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Seif Sharif Hamad]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kamala Harris]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hubert Humphrey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyndon B. Johnson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Abeid Karume]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ted Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ramsay MacDonald]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Erskine, greve fan Mar (1675-1732)|John Erskine, greve fan Mar]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George McGovern]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[John Christmas Møller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Walter Mondale]]
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Hosni Mûbarak]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Richard Nixon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sarah Palin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ely S. Parker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Quayle]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ronald Reagan]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Salim Ahmed Salim]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Alex Salmond]]
* [[File:Flag of Zambia.svg|border|20px]] [[Guy Scott]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gert-Jan Segers]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyrsten Sinema]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Markus Tullius Sisero]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Nicola Sturgeon]]
* [[File:Flag of Mali.svg|border|20px]] [[Amadou Toumani Touré]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Maarten van Traa]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Witteveen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerrit Zalm]]
|}

====presintators, nijslêzers en ferslachjouwers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Joop Braakhekke]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacha de Boer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Erin Burnett]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nicolette van Dam]] 
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Herbert Dijkstra]] {{noat|(hjir moat noch even kritysk nei sjoen wurde)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rob Dyrdek]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fidan Ekiz]] {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fred Emmer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Antoon van Hooff]] {{noat|(hjir moat eins in bettere foto by)}}
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Bindi Irwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Megyn Kelly]]
* [[File:Flag of South Korea.svg|border|20px]] [[Kyung Lah]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rush Limbaugh]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Bridget Maasland]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenny McCarthy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Leyna Nguyen]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Femi Oke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill O'Reilly]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Daniëlle Overgaag]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christi Paul]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyra Phillips]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Marlayne Sahupala]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Annechien Steenhuizen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Amara Walker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oprah Winfrey]]
|}

====regisseurs &amp; produsinten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Donald P. Bellisario]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Glen A. Larson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Jamie Uys]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Pierre Woodman]]
|}

====religieuze lieders====
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Gilles (hillige)]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Jehannes fan it Krús]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Pendleton Oakerhater]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Albertus van Raalte]]

====sjongers, muzikanten en bands====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Karan Armstrong]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Théodore Botrel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Chapin Carpenter]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sammy Davis jr.]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jill Jackson (Skotsk sjongster)|Jill Jackson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Waylon Jennings]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ewan MacColl]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tim McGraw]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elvis Presley]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Sasabone]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Birgit Schuurman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystal Shawanda]]
|}

====skriuwers &amp; dichters====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Joe Abercrombie]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Leonid Andrejev]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Aristofanes]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[J.M. Barrie]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|17px]]  [[Steen Steensen Blicher]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Philip Bliss]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Godfried Bomans]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert Burns]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Albert Camus]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Carey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Brown]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[C.J. Cherryh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Fenimore Cooper]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Julie E. Czerneda]]
* [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|20px]] [[Rubén Darío]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Dos Passos]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Arthur Conan Doyle]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alexandre Dumas]]
* [[File:Flag of Flanders.svg|border|20px]] [[Willem Elsschot]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Enhedûanna]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Steven Erikson]]
| width=25 |
|
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Anne Feddema]]&lt;sup&gt;'''Gf'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ian Fleming]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Peter F. Hamilton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Paul Gallico]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Federico García Lorca]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Gide]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ronald Giphart]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Joast Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Flag of Suriname.svg|border|20px]] [[Albert Helman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Tanya Huff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aldous Huxley]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Eugène Ionesco]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jane Lindskold]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[H.P. Lovecraft]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Juliet Marillier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George R.R. Martin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James A. Michener]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Moon]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Thomas More]]
* [[File:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Pablo Neruda]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Emma baronesse Orczy]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Octavio Paz]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Francesco Petrarca]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ezra Pound]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Arthur Rimbaud]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Antoine de Saint-Exupéry]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fedde Schurer]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[William Shakespeare]]
* [[File:Flag of Norway.svg|border|18px]] [[Tormod Skagestad]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edmund Spenser]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Rosita Steenbeek]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Publius Kornelius Tasitus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[J.R.R. Tolkien]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Twain]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Lope de Vega]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Jules Verne]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Jo Walton]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[H.G. Wells]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Elie Wiesel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Carlos Williams]]
|}

====sporters====
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Jordan]]
* [[File:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Diego Maradona]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Andy Murray]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Klaas Folkerts Post]]

====ûndernimmers en bestjoerders====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel Colt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edmond Guerrier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[W. Richard West jr.]]

====wittenskippers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Hermann Burmeister]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Marie Constant Duméril]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles Eastman]]
* [[File:Flag of Austria.svg|border|20px]] [[Leopold Fitzinger]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Al Gore]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Bird Grinnell]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Benjamin Jowett]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Kennedy (histoarikus)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred L. Kroeber]]
* [[File:Flag of Kenya.svg|border|20px]] [[Ali Mazrui]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Ernest Renan]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coenraad Jacob Temminck]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Oldfield Thomas]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Peter Simon Pallas]]
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Johann Jakob von Tschudi]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Ingrid Visser (biologe)|Ingrid Visser]]
|}

====oare persoanen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] don [[Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva]], Spaansk ealman en fjildhear
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mitch Bouyer]], Amerikaansk tolk en gids
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Titus Brandsma]], Frysk preester en fersetsman {{noat|(al earder side fan 'e moanne west yn 2011, wike 41)}} 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Calamity Jane]], Amerikaansk pionier
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Wallace Crawford]], Amerikaansk ferkenner en dichter
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Hrant Dink]], Turksk sjoernalist&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virgil Earp]], Amerikaansk revolverman en plysje
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pat Garrett]], Amerikaansk plysjeman
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jane Gordon, hartoginne fan Gordon]], Skotsk societystjer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew Gronholdt]], Amerikaansk boatebouwer en houtbewurker
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frank Grouard]], Amerikaansk tolk en ferkenner
* [[File:Flag of North Frisia.svg|border|20px]] [[Harro Harring]], Noardfrysk revolúsjonêr&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Doc Holliday]], Amerikaansk revolverman en gokker
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harry Houdini]], Amerikaansk stuntman en yllúzjonist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg]], Nederlânsk prins&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lady Bird Taylor Johnson]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Kellogg (sjoernalist)|Mark Kellogg]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Bouvier Kennedy]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charlie Kirk]], Amerikaansk aktivist&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Newton Knight]], Amerikaansk opstanneling en boer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monica Lewinsky]], mêtresse fan Bill Clinton
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Rob Roy MacGregor]], Skotsk folksheld
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert E. Strahorn]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Clara Jacoba de Vos van Steenwijk]], Nederlânsk filantrope
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Liuwe H. Westra]], Frysk oersetter en predikant
|}

===Skiednis===
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[1950-er jierren]]
* [[1980-er jierren]]
* [[1990-er jierren]]
* [[2000-er jierren]]
* [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]]
* [[Belis fan Dubrovnik]]
* [[Bloedbad fan Verden]]
* [[Bloedbad fan Wounded Knee]]
* [[Bloedbad fan de Washita]]
* [[Dakota-Oarloch fan 1862]]
* [[Doolittle Raid]]
* [[Gefjocht fan Stomp Mês]]
* [[gladiator]]
* [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]
* [[Israeliten]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Keninkryk Hawaï]]
| width=25 |
|
* [[Keninkryk Ingelân]]
* [[Keninkryk Kastylje]]
* [[Keninkryk Skotlân]]
* [[Malaysia Airlines-flecht 17]]
* [[Mienebêst Ingelân]]
* [[Oarloch fan Reade Wolk]]
* [[Oerwintering op Nova Sembla]]
* [[Pennamityske Oarloggen]]
* [[potlatch]]
* [[Protektoraat (Britske Eilannen)]]
* [[Russysk-Amearika]]
* [[saloon]]
* [[de Sânenfjirtich Rōnin]]
* [[Sansibaroarloch]]
* [[speetsing]]
| width=25 |
|
* [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]]
* [[Slach by Beecher Island]]
* [[Slach by Kûnaksa]]
* [[Slach by Slim Buttes]]
* [[Slach oan de Powderrivier (1876)|Slach oan de Powderrivier]]
* [[Stien fan Scone]]
* [[Sultanaat Sansibar]]
* [[Tanganjika]]
* [[Territoarium Alaska]]
* [[Territoarium Hawaï]]
* [[Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch]]
* [[Untploffing fan de bunkers op It Hilgelân]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[USAF-flecht 21]]
* [[Watergateskandaal]]
* [[Yellowstone-ekspedysje (1873)]]
|}

===Wittenskip &amp; technology===
====kleuren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[brún]]
* [[fiolet]]
* [[griis]]
* [[indigo (kleur)]]
* [[maginta]]
| width=25 |
|
* [[oranje]]
* [[pears]]
* [[syaan]]
* [[swart]]
|}

====oar====
* [[atoom]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch neisjoen wurde)}}
* [[fergiftiging]]
* [[fjoer]]
* [[fjoerwurk]]
* [[heksadesimaal systeem]]
* [[ynfraread]]
* [[kartografy]]
* [[kleur]]
* [[klonen]]&lt;sup&gt;'''Da'''&lt;/sup&gt;
* [[lift (hefmeganisme)]]
* [[ljocht]]
* [[RGB-kleursysteem]]

[[Kategory:Side fan de wike]]</text>
      <sha1>j6hludgn6zei0on7m9gidsszz9gqihu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241104</id>
      <parentid>1241103</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* oare godstsjinstige ûnderwerpen */ +</comment>
      <origin>1241104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66011" sha1="so7833m5ixxpb9ii7es7gx06bmrsx0p" xml:space="preserve">Dit is in ynventarisaasje fan '''mooglike''' siden fan de wike foar takom jier.

It binne siden dy't der gaadlik foar lykje en noch net earder side fan de wike west hawwe. Dat wol fansels net sizze dat se ek wier side fan de wike wurde moatte, mar in lytse ynventarisaasje, kin letter in protte gesyk en gepuzel foarkomme. It is de bedoeling dat alle meidoggers siden foardrage kinne, troch ienfâldichwei in link oan te meitsjen yn ien fan 'e ûndersteande kategoryen.
{{TOCright}}

==Utstel siden fan de wike takom jier==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
;wike 1
* ...
;wike 2
* ...
;wike 3
* ...
;wike 4
* ...
;wike 5
* ...
;wike 6
* ...
;wike 7
* ...
;wike 8
* ...
;wike 9
* ...
;wike 10
* ...
;wike 11
* ...
;wike 12
* ...
;wike 13
* ...
| width=25 |
|
;wike 14
* ...
;wike 15
* ...
;wike 16
* ...
;wike 17
* ...
;wike 18
* ...
;wike 19
* ...
;wike 20
* ...
;wike 21
* ...
;wike 22
* ...
;wike 23
* ...
;wike 24
* ...
;wike 25
* ...
;wike 26
* ...
| width=25 |
|
;wike 27
* ...
;wike 28
* ...
;wike 29
* ...
;wike 30
* ...
;wike 31
* ...
;wike 32
* ...
;wike 33
* ...
;wike 34
* ...
;wike 35
* ...
;wike 36
* ...
;wike 37
* ...
;wike 38
* ...
;wike 39
* ...
| width=25 |
|
;wike 40
* ...
;wike 41
* ...
;wike 42
* ...
;wike 43
* ...
;wike 44
* ...
;wike 45
* ...
;wike 46
* ...
;wike 47
* ...
;wike 48
* ...
;wike 49
* ...
;wike 50
* ...
;wike 51
* ...
;wike 52
* ...
|}

==Nominearre siden==
===Astronomy===
* ...

===Films &amp; tillefyzje===
====films====
* [[3:10 to Yuma (film út 2007)|''3:10 to Yuma'' (film út 2007)]]
* [[The 39 Steps (film út 1935)|''The 39 Steps'' (film út 1935)]]
* ''[[50 First Dates]]''
* [[The African Queen (film út 1951)|''The African Queen'' (film út 1951)]]
* [[American Pie (film)|''American Pie'' (film)]]
* ''[[American Pie 2]]''
* ''[[American Pie 4: Reunion]]''
* ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''
* [[Battleship (film)|''Battleship'' (film)]]
* ''[[Baywatch: Hawaiian Wedding]]''
* [[The Big Country (film)|''The Big Country'' (film)]]
* [[Black Hawk Down (film)|''Black Hawk Down'' (film)]]
* ''[[Blackway]]''
* [[The Blue Lagoon (film út 1980)|''The Blue Lagoon'' (film út 1980)]]
* [[The Bourne Legacy (film)|''The Bourne Legacy'' (film)]]
* [[Bridge of Spies (film)|''Bridge of Spies'' (film)]]
* ''[[Brokeback Mountain]]''
* [[Calamity Jane (film)|''Calamity Jane'' (film)]]
* [[Conan the Barbarian (film út 1982)|''Conan the Barbarian'' (film út 1982)]]
* ''[[Daddy's Home 2]]''
* [[Deck the Halls (film út 2006)|''Deck the Halls'' (film út 2006)]]
* [[Déjà Vu (film út 2006)|''Déjà Vu'' (film út 2006)]]
* [[Diamonds Are Forever (film)|''Diamonds Are Forever'' (film)]]
*''[[Dirty Dancing]]''
* [[Dirty Harry (film)|''Dirty Harry'' (film)]]
* [[Doctor Zhivago (film)|''Doctor Zhivago'' (film)]]
* [[Dunkirk (film út 2017)|''Dunkirk'' (film út 2017)]]
* [[Eagle Eye (film)|''Eagle Eye'' (film)]]
* [[The English Patient (film)|''The English Patient'' (film)]]
* [[Fargo (film út 1996)|''Fargo'' (film út 1996)]]
* ''[[The Fifth Element]]''
* ''[[A Fistful of Dollars]]''
* [[Flight (film út 2012)|''Flight'' (film út 2012)]]
* ''[[For a Few Dollars More]]''
* [[For Your Eyes Only (film)|''For Your Eyes Only'' (film)]]
* ''[[Free State of Jones]]''
* ''[[Galaxy Quest]]''
* ''[[G.I. Blues]]''
* ''[[Gnomeo &amp; Juliet]]''
* [[Gone Girl (film)|''Gone Girl'' (film)]]
* ''[[Gran Torino]]''
* ''[[The Hateful Eight]]''
* ''[[De Hel van '63]]''
* ''[[Her Alibi]]''
* [[Hercules (film út 2014)|''Hercules'' (film út 2014)]]
* [[Hidden Figures (film)|''Hidden Figures'' (film)]]
* ''[[The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
* ''[[The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
* ''[[The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
* ''[[The Holiday]]''
* ''[[Hunterwali]]''
* ''[[The Huntsman: Winter's War]]''
* ''[[I Was a Teenage Werewolf]]''
* [[The Intern (film út 2015)|''The Intern'' (film út 2015)]]
* [[Jackie Brown (film)|''Jackie Brown'' (film)]]
* [[Jurassic Park (film)|''Jurassic Park'' (film)]]
* ''[[Kar út Twa]]''&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt; {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[Kenau (film)|''Kenau'' (film)]]
* [[Kick-Ass (film)|''Kick-Ass'' (film)]]
* [[King of Kings (film út 1961)|''King of Kings'' (film út 1961)]]
* ''[[Kingsman: The Golden Circle]]''
* [[L.A. Confidential (film)|''L.A. Confidential'' (film)]]
* [[La La Land (film út 2016)|''La La Land'' (film út 2016)]]
* [[Legend (film út 1985)|''Legend'' (film út 1985)]]
* [[Life of Pi (film)|''Life of Pi'' (film)]]
* [[The Longest Day (film)|''The Longest Day'' (film)]]
* ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''
* ''[[The Lost World: Jurassic Park]]''
* ''[[Mad Max: Fury Road]]''
* ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]''
* [[The Magnificent Seven (film út 2016)|''The Magnificent Seven'' (film út 2016)]]
* [[Mamma Mia! (film út 2008)|''Mamma Mia!'' (film út 2008)]]
* ''[[Mamma Mia! Here We Go Again]]''
* [[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1996)]]
* [[The Man with the Golden Gun (film)|''The Man with the Golden Gun'' (film)]]
* [[The Martian (film)|''The Martian'' (film)]]
* [[Memoirs of a Geisha (film)|''Memoirs of a Geisha'' (film)]]
* [[Moana (film út 2016)|''Moana'' (film út 2016)]]
* [[Moonraker (film)|''Moonraker'' (film)]]
* ''[[My Big Fat Greek Wedding]]''
* [[My Darling Clementine (film út 1946)|''My Darling Clementine'' (film út 1946)]]
* [[North by Northwest (film)|''North by Northwest'' (film)]]
* [[Octopussy (film)|''Octopussy'' (film)]]
* [[Oklahoma! (film út 1955)|''Oklahoma!'' (film út 1955)]]
* [[On Her Majesty's Secret Service (film)|''On Her Majesty's Secret Service'' (film)]]
* ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]''
* [[The Parent Trap (film út 1998)|''The Parent Trap'' (film út 1998)]]
* [[Pearl Harbor (film)|''Pearl Harbor'' (film)]]
* [[Practical Magic (film)|''Practical Magic'' (film)]]
* ''[[Quigley Down Under]]''
* [[Red Sparrow (film)|''Red Sparrow'' (film)]]
* [[Redbad (film)|''Redbad'' (film)]]
* [[Rocky (film út 1976)|''Rocky'' (film út 1976)]]
* [[Rocky Balboa (film)|''Rocky Balboa'' (film)]]
* ''[[Rogue One: A Star Wars Story]]''
* [[Romancing the Stone (film)|''Romancing the Stone'' (film)]]
* [[Room (film út 2015)|''Room'' (film út 2015)]]
* [[Sahara (film út 2005)|''Sahara'' (film út 2005)]]
* [[The Sapphires (film)|''The Sapphires'' (film)]]
* ''[[Schindler's List]]''
* [[The Searchers (film)|''The Searchers'' (film)]]
* ''[[Shakespeare in Love]]''
* [[Sicario (film út 2015)|''Sicario'' (film út 2015)]]
* ''[[Sicario: Day of the Soldado]]''
* [[Singin' in the Rain (film)|''Singin' in the Rain'' (film)]]
* [[SneekWeek (film)|''SneekWeek'' (film)]]
* ''[[Snow White and the Huntsman]]''
* [[Some Like It Hot (film út 1959)|''Some Like It Hot'' (film út 1959)]]
* [[Spartacus (film)|''Spartacus'' (film)]]
* [[Species (film)|''Species'' (film)]]
* [[The Spectacular Now (film)|''The Spectacular Now'' (film)]]
* ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]''
* ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]''
* ''[[Star Trek: First Contact]]''
* ''[[Star Trek: Insurrection]]''
* ''[[Star Trek: Nemesis]]''
* ''[[Star Wars: Episode IV – A New Hope]]''
* ''[[Star Wars Holiday Special]]''
* [[Suspicion (film út 1941)|''Suspicion'' (film út 1941)]]
* ''[[The Terminator]]''
* ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''
* ''[[Three Billboards Outside Ebbing, Missouri]]''
* [[Tora! Tora! Tora! (film)|''Tora! Tora! Tora!'' (film)]]
* [[True Grit (film út 2010)|''True Grit'' (film út 2010)]]
* ''[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]''
* [[Valkyrie (film)|''Valkyrie'' (film)]]
* [[The Vikings (film)|''The Vikings'' (film)]]
* [[Wagon Master (film)|''Wagon Master'' (film)]]
* [[Warcraft (film)|''Warcraft'' (film)]]
* ''[[The Water Diviner]]''
* ''[[Wedding Crashers]]''
* ''[[Winnetou 1. Teil]]''
* ''[[Winnetou 3. Teil]]''
* [[Wonder Woman (film út 2017)|''Wonder Woman'' (film út 2017)]]
* [[You Only Live Twice (film)|''You Only Live Twice'' (film)]]
* [[Zulu (film út 1964)|''Zulu'' (film út 1964)]]

====franchises====
* [[Flodder (franchise)|''Flodder'' (franchise)]]
* [[Planet of the Apes (franchise)|''Planet of the Apes'' (franchise)]]
* [[Rocky (filmsearje)|''Rocky'' (filmsearje)]]
* ''[[Star Trek]]''

====tillefyzje====
* ''[[The A-Team]]''
* [[Ewoks (telefyzjesearje)|''Ewoks'' (telefyzjesearje)]]
* [[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|''Last Man Standing'' (Amerikaanske telefyzjesearje)]]
* ''[[Star Trek: The Original Series]]''
* ''[[Star Trek: The Next Generation]]''
* ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]''
* ''[[Star Trek: Enterprise]]''
* ''[[Star Trek: Picard]]''
* [[Star Wars: The Clone Wars (telefyzjesearje út 2008)|''Star Wars: The Clone Wars'' (telefyzjesearje út 2008)]]

====oare film- en tillefyzje-ûnderwerpen====
* [[neisyngronisaasje]]
* [[ôftiteling]]
* [[Pre-Code (Hollywood)]]
* [[ûndertiteling]]

===Folkloare===
* [[beskermingel]]
* [[elf (mytysk wêzen)]]
* [[golem]]
* [[ynkubus]]
* [[iisreus (mytysk wêzen)]]
* [[sasquatch]]
* [[sídhe]]
* [[sukkubus]]
* [[walkuere]]
* [[wearwolf]]

===Geografy===
====gebieten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alcatraz]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aleksanderarsjipel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arkansas]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Australeilannen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park De Biisbosk]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[It Bilt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Binnenlân fan Alaska]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Chathameilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Death Valley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Delaware]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Diomedeseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fermont]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Florida Keys]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)]]
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Gallipoliskiereilân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Gambiereilannen]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Genoatskipseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Georgia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grand Traverse Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Grut-Brittanje (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Hidjas]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Hinnaarderadiel]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Huahine]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Ibytsa]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Indiana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Iowa]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Jûkatan (skiereilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kaap Bretoneilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kansas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kauaï]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kebek (provinsje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kenaiskiereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kodiak (eilân)]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Kommandeurseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Konettikut]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Krysteilân]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lanaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyts-Diomedes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Long Island]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maine]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Manitoulin (eilân)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Markesaseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maui]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Mechelen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Midway (atol)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michigan]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Minorka]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mississippy (steat)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Missoery (steat)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mole Lake Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Molokaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Montana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monument Valley]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Mo‘orea]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Niïhau]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Breunswyk]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân en Labrador]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Jersey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Meksiko]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Skotlân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Nij-Súd-Wales]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Noard-Bevelân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlik Firginia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlike Sjajinne Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Northern Neck]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnatsiavût]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnavik]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nunivak (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oklahoma Panhandle]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oregon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pennsylvania]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Prins Edwardeilân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Queenslân]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ratmanov (eilân)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Rjûkjû-eilannen]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (eilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Saskatchewan]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Sauerlân]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sint-Kilda]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Syrenaika]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Súd-Karolina]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Tahity]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Tasmaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Transpecos]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Tripolitaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Unalaska (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Utah]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Vancouvereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Firginia]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Westoverledingen]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wind River Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wiskonsin]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Wymbritseradiel (1851-1984)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wyoming]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park Yellowstone]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Yukon]]
|}

====lannen====
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]]

====stêden====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Abilene (Kansas)]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Adelaide]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Aken]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anchorage]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Atlanta]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Austin (Teksas)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Banff (Alberta)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Beverly Hills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Birmingham (Alabama)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Boise (Idaho)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Buffalo (New York)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Burbank (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Butte (Montana)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Cannes]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Christchurch (Nij-Seelân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dodge City (Kansas)]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Emden]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Evanston (Illinois)]] 
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fort Worth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Holland (Michigan)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Honolulu]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacksonville (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Knoxville (Tennessee)]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Leien]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Malibu (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Miami]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Milwaukee]]
* [[File:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Niš]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Norman (Oklahoma)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[North Vancouver (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oakland (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Oranje (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Palm Springs (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Papeete]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Portage la Prairie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Reno (Nevada)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sacramento (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Salt Lake City]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Bernardino (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Jose (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[St. Petersburg (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Schaumburg (Illinois)]]
* [[File:Flag of Croatia.svg|border|20px]] [[Senj]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spokane (Washington)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tallahassee (Floarida)]]
* [[File:Flag of Finland.svg|border|20px]] [[Tampere]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tombstone (Arizona)]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Veurne]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yuma (Arizona)]]
|}

====oare geografyske ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Adirondackberchtme]]
* [[Arktis]]
* [[Baai fan San Francisco]]
* [[Basis Scott]]
* [[Blauwestêd (projekt)]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago (rivier)]]
* [[Dardanellen]]
* [[Denali]]
* [[Etiopysk Heechlân]]
| width=25 |
|
* [[Fraser Canyon]]
* [[Hollywood]]
* [[Kreiler Wâld]]&lt;sup&gt;'''SwK / Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Ofslútdyk]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Puget Sound]]
* [[Republyk Lakota]]
* [[Sniebergen]]
* [[Strjitte fan Georgia]]
* [[Traverse des Sioux]]
|}

===Geology===
* [[oker]]
* [[sân]]

===Godstsjinst===
====goaden en geasten====
* [[Hades (god)]]
* [[Hearakles]]
* [[Māui (mytology)|Māui]]
* [[Sigrún]]
* [[Tongerfûgel (mytology)|Tongerfûgel]]

====streamings &amp; denominaasjes====
* [[Etiopysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Georgysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim]]
* [[Syrysk-Otterdokse Tsjerke]]

====teksten====
* [[gnostyske evangeeljes]] {{noat|(summier en teffens ûntbrekt hjir noch in plaatsje)}}
* ''[[Heechliet]]''
* ''[[It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert]]'' {{noat|(hilligelibben)}}
* ''[[Tobit (bibelboek)|Tobit]]''
* ''[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]'' {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}

====oare godstsjinstige ûnderwerpen====
* [[Fomoaren]]
* [[god]]
* [[goed en kwea]]
* [[Konsily fan Nicea]] {{noat|(wat oan 'e summiere kant)}}
* [[Lykklaad fan Turyn]]
* [[Nijkleaster]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;

===Literatuer===
====mearkes====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Fan 'e Fisker en Syn Frou]]''
* ''[[Goudlokje]]''
* ''[[Jaap en de Beanstôk]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Kat op Learzens]]''
* ''[[Rapûnske]]''
* ''[[De Wolf en de Sân Geitsjes]]''
|}

====wurken út 'e Aldheid====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Filoktêtês]]''
* ''[[Frede (toanielstik)|Frede]]''
* ''[[Fûgels (toanielstik)|Fûgels]]''
* ''[[Ilias]]''
| width=25 |
|
* ''[[Lysistrata]]''
* ''[[Steat (Plato)|Steat]]''
* ''[[De Tocht fan de Argonauten]]''
|}

====wurken út 'e Midsiuwen====
* ''[[Fergút]]''
* [[Finnburg Fragmint]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}} 
* ''[[Rein de Foks]]''

====16de-, 17de- &amp; 18de-iuwske literatuer====
* ''[[De Rôf fan Lukresia]]''
* ''[[De Twa Roeken]]''
* stikken fan Shakespeare
{| class=&quot;vatop&quot;
|
:* ''[[De Fekke Nuet]]''
:* ''[[Koriolanus]]''
:* ''[[Richard II (toanielstik)|Richard II]]''
| width=25 |
|
:* ''[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]''
:* ''[[Titus Androanikus]]''
|}

====19de-iuwske literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Alice yn Wûnderlân]]''
* ''[[It Blaaibek Hert]]''
* [[David Copperfield (roman)|''David Copperfield'' (roman)]]
* ''[[De Dominy fan Vejlby]]''
* ''[[De Fal fan Camelot]]''
* ''[[Fier fan Alle Drokte]]''
* ''[[De Lêste Mohikaan]]''
* ''[[In Poppehûs]]''
* ''[[De Raven]]''
| width=25 |
|
* ''[[In Reis nei de Moanne]]''
* ''[[Rimen en Teltsjes]]''
* ''[[De Sang fan Hiawatha]]''
* ''[[De Skacht en de Slinger]]''
* ''[[De Skimmelruter]]''
* ''[[De Silveren Rinkelbel]]''
* ''[[De Trije Musketiers]]''
* ''[[De Tsien fan Martens Afke]]''
|}

====moderne literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[It Achterhûs (deiboek)|''It Achterhûs'' (deiboek)]]
* ''[[Alle Rivieren Rinne nei See]]''
* ''[[CryoBurn]]''
* ''[[Der Is Gjin Dêr, Dêre]]''
* ''[[De Fagina Monologen]]''
* ''[[De Fizioenen fan Mary]]''
* ''[[Forty Thousand in Gehenna]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[Foreigner (roman fan C.J. Cherryh)|''Foreigner'' (roman fan C.J. Cherryh)]]
* ''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]''
* ''[[De Hûn fan 'e Baskervilles]]''
* ''[[Krústocht yn Spikerbroek]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Leafde fan Don Perlimpín en Belisa yn Syn Tún]]''
* ''[[The Lions of Al-Rassan]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Lord of Emperors]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Merchanter's Luck]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[The Milagro Beanfield War (roman)|''The Milagro Beanfield War'' (roman)]]
* ''[[Oarlochswinter]]''
* ''[[De Pearel]]''
* [[De Pest (roman)|''De Pest'' (roman)]]
* ''[[De Sniegoes]]''
* ''[[The Warrior's Apprentice]]''
* ''[[Winterfair Gifts]]''
|}

====fiktive personaazjes====
* [[Beowulf (personaazje)]]
* [[Conan de Barbaar]]
* [[Dirty Harry (personaazje)]]
* [[Sherlock Holmes]]
* [[Grendel]]
* [[Tinker Bell]]
* [[Winnetou]]

====oare fiktive saken====
* [[Heorot (Beowulf)|Heorot (''Beowulf'')]]

====algemiene literêre ûnderwerpen====
* [[Frysktalige literatuer]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;

===Maatskippij===
====ark &amp; reau, wapens, helpmiddels====
* [[fjoerwapen]]
* [[honkbalkneppel]]
* [[jachtgewear]]
* [[kanon (wapen)]]
* [[limûsine]]
* [[parasjute]]
* [[Springfield Model 1873]]
* [[Winchester Model 1866]]

====bedriuwen====
* [[Barnes &amp; Noble]]
* [[CBS (telefyzjestjoerder)]]
* [[Cinecittà]]
* [[Europa-Park]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[Folkswein]]
* [[Fox Broadcasting Company]]
* [[Fox News]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[FrieslandCampina]]
* [[Hooters]]
* [[Hotel Lauswolt]]
* [[National Broadcasting Company]]
* [[Pixar Animation Studios]]
* [[The Walt Disney Company]]
* [[Winchester Repeating Arms Company]]

====bouwurken en arsjitektuer====
* [[Bogoroditski-kleaster (Kazan)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago Union Station]]
* [[Grutte Boeda fan Leshan]]
* [[Herfoarme tsjerke (Súdwâlde)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Huis ter Duin]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Kastiel De Haar]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Katedraal fan Amiens]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Kening State]]
* [[Kleaster Eberbach]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Monte Cassino]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Paleis Het Loo]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Piscine Molitor]]
* [[Pokrovsky-kleaster (Kiëv)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ryksabdij Salem]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ringkirche (Wiesbaden)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Skilige Pypke]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Taj Mahal Palace Hotel]]
* [[Territoriale Finzenis fan Yuma]]
* [[Tinkteken foar Mâl Hynder]]
* [[Wetterpoarte (Snits)]]
* [[Woodfield Mall]]

====ekonomy====
* [[belesting]]
* [[denaarje]]
* [[konkurrinsje (ekonomy)]]
* [[toerisme]]

====eveneminten====
* [[Betinking fan de Slach by Warns]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Rotterdam]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]
* [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]]
* [[San Diego Comic-Con]]
* [[Snitswike]]
* [[Sundance Filmfestival]]

====iten en drinken====
* ...

====lânbou====
* [[katoen]]

====maatskiplike en politike organisaasjes====
* [[Amerikaanske Yndiaanske Beweging]]
* [[Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum]]
* [[Frisius MC Harns]]
* [[Jakama Yndiaanske Naasje]]
* [[Grand Traverse Troep fan Ottawa en Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Noardfrysk Ynstitút]]
* [[Round Valley Yndianestammen]]
* [[St. Croix Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin]]
* [[Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Sokaogon Tsjippewa Mienskip]]
* [[Skotske Nasjonale Partij]]
* [[Stony Nakoda Naasje]]
* [[Temagami Earste Naasje]]
* [[Universiteit fan Oklahoma]]
* [[UNPO]]
* [[Wikwemikong Unôfstiene Earste Naasje]]

====media====
* ''[[The New York Times]]''
* [[Time (tydskrift)|''Time'' (tydskrift)]]
* ''[[Toronto Star]]''
* ''[[The Washington Post]]''

====minderheden====
* [[Kato (folk)|Kato]]
* [[Katôba (folk)|Katôba]]
* [[Latino's yn Noard-Amearika]]
* [[Skotten]]
* [[Stony (folk)|Stony]]

====oarlochfiering====
* [[generaal]]
* [[Medal of Honor]]
* [[slachskip]]

====oerheid====
* [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]]
* [[Amerikaansk Leger]]
* [[Bûnsdei]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[bûnskânselier fan Dútslân]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]]
* [[Buro fan Yndiaanske Saken]]
* [[CIA]]
* [[Interpol]]
* [[National Park Service]]
* [[Secret Service]]

====seksualiteit====
* ''[[Brazilian wax]]''
* [[bordeel]]
* ''[[fleshlight]]''
* [[geslachtsmienskip]]
* [[masturbaasje]]
* [[pornografy]]

====sport====
* [[Alvestêdetocht]]
* [[atletyk]] {{noat|(stavering moat noch hifke wurde)}}
* [[Fyftjinde Alvestêdetocht]]
* [[Freulepartij]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2016]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2020]]
* [[Sânde Alvestêdetocht]]
* [[Tall Ships' Races]]

====taal====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Aldingelsk]]
* [[Arameesk]]
* [[Arapaho (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Bretonsk]]
* [[Dakota (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Flakte-Yndiaanske Gebeartetaal]]
* [[Frysk]] {{noat|(is hielendal op 'e nij besjoen en oanfolle)}}
* [[Germaanske talen]]
| width=25 |
|
* [[Gro Wânt (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Hebriuwsk]]
* [[Italyske talen]]
* [[Jenisejaanske talen]]
* [[Sjajinsk]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Skiermûntseagersk]] {{noat|(earder side fan 'e wike west yn 2013, mar sûnt oanfolle en ferbettere)}}
* [[Skotsk]]
* [[Tekselsk]]
|}

====oare taalkundige ûnderwerpen====
* [[Fjetnameeske namme]]
* [[Fryske stavering]] {{noat|(hjir moat iroanyskernôch de stavering noch hifke wurde)}} 
* [[skrift]]

====oare maatskiplike ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[aura (boppenatuerlik ferskynsel)]]
* [[brulloft]]
* [[drug|drugs]]
* [[fideoteek]]
* [[geisha]]
* [[Graceland Cemetery (Chicago)]]
* [[kaartspul]]
* [[konsulaat (diplomasy)|konsulaat]]
* [[Légion d'Honneur]]
* [[medium (persoan)]]
| width=25 |
|
* [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]]
* [[neakenens]]
* [[playboy (libbenswize)]]
* [[searjemoardner]]
* [[Sir Julius Vogel Award]]
* [[Skotske klans]]
* [[smokkeljen]]
* [[tsjûge (rjocht)]]
* [[undercoveroperaasje]]
|}

===Minske===
====anatomy====
* [[ear (lichemsdiel)]]
* [[hierkleur]]
* [[lippe]]
* [[Mongoaleploai]]
* [[nâle]]
* [[penis]]
* [[testikel]]

====klean====
* ...

====oar====
* [[bern (persoan)]]
* [[foarnamme]]
* [[kastraasje]]
* [[migrêne]]

===Natoer===
====bisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Afrikaanske wylde kat]]
* [[Amerikaanske ekster]]
* [[Amerikaanske goudûle]]
* [[Amerikaanske hazze]]
* [[Amerikaanske liuw]]
* [[Andesgrûnspjocht]]
* [[Alpenmarmot]]
* [[beamotter]]
* [[berchlemming]]
* [[beverrôt]]
* [[Bingaalske loaihoarskat]]
* [[blaupoatgint]]
* [[blauwe hierkwab]]
* [[boskhin]]
* [[boskmarmot]]
* [[breedtoskmakrielhaai]]
* [[brune bear]]
* [[das]]
* [[eastlik wangpûdiikhoarntsje]]
* [[eastlike hartemûs]]
* [[eilânfoks]]
* [[fazant]]
* [[fiskmarter]]
* [[Floaridaknyn]]
* [[Gambiahamsterrôt]]
* [[gewoane kjifstikelbaarch]]
* [[gielsnaffelekster]]
* [[gifslang]]
| width=25 |
|
* [[gint (fûgel)]]
* [[gintfûgels]]
* [[gouden grûnspjocht]]
* [[goudhamster]]
* [[goudûle]]
* [[griis iikhoarntsje]]
* [[grize foks]]
* [[grutearfoks]]
* [[grutearkitfoks]]
* [[grutte gieltoefkakketoe]]
* [[hagedissen]]
* [[hamster]]
* [[hazze]]
* [[hyenahûn]]
* [[hûsmûs]]
* [[Ibearyske lynks]]
* [[ierdappelkrobbe]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[ierdmûs]]
* [[iisbear]]
* [[jagûar]]
* [[Jeropeeske wylde kat]]
* [[Kaapske hazze]]
* [[kakketoefûgels]]
* [[kalkoen]]
* [[kamieleftigen]]
* [[Kanadeeske bever]]
* [[karakal]]
| width=25 |
|
* [[kat]]
* [[kavia]]
* [[kitfoks]]
* [[koartfinmakrielhaai]]
* [[krokkedileftigen]]
* [[kuorhin]]
* [[kwartel]]
* [[langsturtwezeling]]
* [[lewisspjocht]]
* [[lytse gieltoefkakketoe]]
* [[loaihoars]]
* [[Magelhaenoehoe]]
* [[megalodon]]
* [[moerassniehin]]
* [[moskeftigen]]
* [[Nijfûnlânske beamotter]]
* [[Nijseelânske kwartel]]
* [[nôtmûs]]
* [[oaljefantsfûgels]]
* [[oerzon]]
* [[otter]]
* [[pallasiikhoarntsje]]
* [[pallaskat]]
* [[pappegaai-eftigen]]
* [[patriis]]
* [[poema]]
* [[prêrjehazze]]
| width=25 |
|
* [[prêrjehin]]
* [[reade lynks]]
* [[reuzepanda]]
* [[rivierotter]]
* [[rûnwjirms]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[sânslieper]]
* [[serval]]
* [[Sibearysk grûniikhoarntsje]]
* [[sisel]]
* [[slangen]]
* [[snieloaihoars]]
* [[sniemûs]]
* [[spjochten]]
* [[stienmurd]]
* [[stikelbaarch]]
* [[stoppelfjildkwartel]]
* [[swarte rôt]] 
* [[swartpoatkat]]
* [[swartsturthazze]]
* [[swartsturtprêrjehûn]]
* [[ûle-eftigen]]
* [[wetterrôt]]
* [[wezeling]]
* [[wytpoatmûs]]
* [[wytsturtiikhoarntsje]]
* [[woastyndwerchhamster]]
* [[tiger]]
|}

====hûnerassen====
* [[koaikerhûntsje]]
* [[landseer]]
* [[wetterhûn]]

====bekende bisten====
* [[Comanche (hynder)]]

====oare natoerûnderwerpen====
* [[befalling]]
* [[eilânreuzegroei]]
* [[minskesliner]]
* [[mistelkaktussen]]
* [[moassen]]
* [[planten]]
* [[skimmels]]
* [[stikel (soölogy)]]
* [[wâld]]

===Persoanen===
====abbekaten &amp; rjochters====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elmer S. Dundy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew J. Poppleton]]

====akteurs====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sasha Alexander]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tatyana Ali]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christina Applegate]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sarah Bernhardt]] &lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jon Bernthal]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Valerie Bertinelli]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Best]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jolene Blalock]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yasmine Bleeth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lisa Bonet]] {{noat|(hjir ûntbrekt in foto)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Neve Campbell]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lacey Chabert]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lily Collins]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sean Connery]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Charles Dance]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Claire Danes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dana Delany]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alain Delon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bo Derek]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Fearless Nadia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ferry Doedens]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carmen Electra]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carrie Fisher]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Isla Fisher]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coen Flink]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harrison Ford]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Morgan Freeman]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Michael Gambon]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Gaynes]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Dan George (opperhaad)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ginnifer Goodwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Heather Graham]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Graham Greene (akteur)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pam Grier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Harmon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Hasselhoff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Hillerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dwayne Johnson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Danny Kaye]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Gorden Kaye]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arielle Kebbel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Deborah Kerr]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Irrfan Khan]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Lucy Lawless]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Christopher Lee]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Lieke van Lexmond]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystle Lightning]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Derek de Lint]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Peyton List (1998)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert Loggia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacco van der Made]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virginia Mayo]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ewan McGregor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Russell Means]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Rhona Mitra]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Poppy Montgomery]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eddie Murphy]]
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[N!xau ǂToma]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Renee O'Connor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Olsen]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Peter O'Toole]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Grace Park (aktrise)|Grace Park]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sara Paxton]]
* [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Paulina Porizkova]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeremy Renner]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Alan Rickman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Debby Ryan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeri Ryan]]
* [[File:Flag of Tunisia.svg|border|20px]] [[Hend Sabry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Laura San Giacomo]]
* [[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Roselyn Sánchez]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Schneider]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Selleck]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Tatjana Šimić]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Cobie Smulders]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Snipes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rena Sofer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Renée Soutendijk]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Huub Stapel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Madeleine Stowe]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mr. T]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Frank Thring (akteur)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Gordon Tootoosis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michelle Trachtenberg]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Floyd Red Crow Westerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shailene Woodley]]
|}

====akteurs (pornografysk)====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asa Akira]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eva Angelina]] ♀
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Briana Banks]] ♀
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nikki Benz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Seymore Butts]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Carey (pornografysk aktrise)|Mary Carey]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asia Carrera]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Adriana Chechik]] ♀
* [[File:Flag of Singapore.svg|border|20px]] [[Annabel Chong]] ♀
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Monique Covét]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Catalina Cruz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Stormy Daniels]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Deen]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Skin Diamond]] ♀
* [[File:Flag of Colombia.svg|border|20px]] [[Lupe Fuentes]] ♀
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Holland]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kylie Ireland]] ♀
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenna Jameson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jane]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kagney Linn Karter]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kayden Kross]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shawna Lenée]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bree Olson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Romi Rain]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rachel Roxxx]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dylan Ryder]] ♀
* [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Silvia Saint]] ♀
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Ilona Staller]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Misty Stone]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jake Steed]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Riley Steele]] ♀
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Nacho Vidal]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teri Weigel]] ♀
|}

====aktivisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Cheri Honkala]]
* [[File:Flag of Pakistan.svg|border|20px]] [[Malala Yousafzai]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Suzan Shown Harjo]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jackson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Nadia Moerad]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Nimr al-Nimr]]
* [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Ilⱨam Tohti]]
|}

====filosofen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Anisius Manlius Boëtius]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Marsilio Ficino]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerard Heymans]]&lt;sup&gt;'''oar'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plato]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plotinus]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Porfyrius]]
|}

====hearskers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Augustus Oktavianus]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Aurelianus]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Bridei III fan de Pikten]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[David II fan Skotlân]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Diokletianus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert II fan Ingelân]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert III fan Ingelân]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Finn]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Fûad I fan Egypte]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Julianus Apostata]] {{noat|(ynlieding moat útwreide wurde)}}
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Oman.svg|border|20px]] [[Kabûs bin Saïd al-Saïd]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Kenneth I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Marije I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Margareta fan Skotlân]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Nebûkadnêzer II]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Redbad]] {{noat|(earder side fan 'e moanne yn aug/2009 en side fan 'e wike yn 1/2013)}}
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Syrus de Grutte]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Vlad II Dracul]]
|}

====Yndiaanske lieders====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Bizon (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Kry.png|border|20px]] [[Bizonfâlemakker]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Sturt]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Wapity]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Fleanende Hauk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Gal (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Hingjende Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Houten Skonk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Lytse Krie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Mâl Hynder]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Mannich Kûp]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Mûtse]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Stomp Mês]]
* [[File:Flagge fan de Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.png|border|20px]] [[Swarte Tsjettel]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Tsjeppe Earn]]
* [[File:Flagge fan de Ponka Stamme fan Oklahoma.PNG|border|20px]] [[Wite Earn (Ponka)|Wite Earn]]
|}

====keunstners====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edgar Heap of Birds]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Sjoerd Dirk Janzen]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Milo Moiré]] {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Daphne Odjig]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Erwin Olaf]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Whelan (yllustrator)]]

====kriminelen====
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Ype Baukes de Graaf]] {{noat|hjir ûntbrekt in plaatsje}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jack Ruby]]

====militêren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frederick Benteen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Blanke-Man-Regearret-Him]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bluodderich Mês]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Calhoun (militêr)|James Calhoun]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Donald Cameron fan Lochiel]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[William W. Cooke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Crook]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Custer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles DeRudio]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve fan Dundee]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Winfield S. Edgerly]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James W. Forsyth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Gibbon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edward S. Godfrey]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Hossein Hamadani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Guy V. Henry]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Keogh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Ludlow]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ranald S. Mackenzie]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Merritt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nelson A. Miles]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anson Mills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Moylan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chesty Puller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Marcus Reno]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Joseph J. Reynolds]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Kasem Soleimani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David S. Stanley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel D. Sturgis (1822-1889)|Samuel D. Sturgis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred Terry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Barret Travis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wite Swan (ferkenner)]]
|}

====modellen====
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[Behati Prinsloo]]
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Candice Swanepoel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chrissy Teigen]]

====politisy====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spiro Agnew]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lloyd Bentsen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ben Nighthorse Campbell]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Campbell, 9e hartoch fan Argyll]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill Clinton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hillary Rodham Clinton]]
* [[File:Flag of Palestine.svg|border|20px]] [[Saeb Erekat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Gerald Ford]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Rob Ford]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Seif Sharif Hamad]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kamala Harris]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hubert Humphrey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyndon B. Johnson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Abeid Karume]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ted Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ramsay MacDonald]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Erskine, greve fan Mar (1675-1732)|John Erskine, greve fan Mar]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George McGovern]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[John Christmas Møller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Walter Mondale]]
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Hosni Mûbarak]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Richard Nixon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sarah Palin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ely S. Parker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Quayle]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ronald Reagan]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Salim Ahmed Salim]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Alex Salmond]]
* [[File:Flag of Zambia.svg|border|20px]] [[Guy Scott]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gert-Jan Segers]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyrsten Sinema]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Markus Tullius Sisero]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Nicola Sturgeon]]
* [[File:Flag of Mali.svg|border|20px]] [[Amadou Toumani Touré]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Maarten van Traa]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Witteveen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerrit Zalm]]
|}

====presintators, nijslêzers en ferslachjouwers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Joop Braakhekke]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacha de Boer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Erin Burnett]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nicolette van Dam]] 
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Herbert Dijkstra]] {{noat|(hjir moat noch even kritysk nei sjoen wurde)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rob Dyrdek]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fidan Ekiz]] {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fred Emmer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Antoon van Hooff]] {{noat|(hjir moat eins in bettere foto by)}}
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Bindi Irwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Megyn Kelly]]
* [[File:Flag of South Korea.svg|border|20px]] [[Kyung Lah]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rush Limbaugh]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Bridget Maasland]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenny McCarthy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Leyna Nguyen]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Femi Oke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill O'Reilly]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Daniëlle Overgaag]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christi Paul]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyra Phillips]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Marlayne Sahupala]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Annechien Steenhuizen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Amara Walker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oprah Winfrey]]
|}

====regisseurs &amp; produsinten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Donald P. Bellisario]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Glen A. Larson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Jamie Uys]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Pierre Woodman]]
|}

====religieuze lieders====
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Gilles (hillige)]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Jehannes fan it Krús]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Pendleton Oakerhater]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Albertus van Raalte]]

====sjongers, muzikanten en bands====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Karan Armstrong]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Théodore Botrel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Chapin Carpenter]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sammy Davis jr.]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jill Jackson (Skotsk sjongster)|Jill Jackson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Waylon Jennings]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ewan MacColl]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tim McGraw]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elvis Presley]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Sasabone]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Birgit Schuurman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystal Shawanda]]
|}

====skriuwers &amp; dichters====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Joe Abercrombie]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Leonid Andrejev]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Aristofanes]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[J.M. Barrie]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|17px]]  [[Steen Steensen Blicher]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Philip Bliss]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Godfried Bomans]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert Burns]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Albert Camus]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Carey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Brown]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[C.J. Cherryh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Fenimore Cooper]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Julie E. Czerneda]]
* [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|20px]] [[Rubén Darío]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Dos Passos]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Arthur Conan Doyle]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alexandre Dumas]]
* [[File:Flag of Flanders.svg|border|20px]] [[Willem Elsschot]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Enhedûanna]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Steven Erikson]]
| width=25 |
|
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Anne Feddema]]&lt;sup&gt;'''Gf'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ian Fleming]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Peter F. Hamilton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Paul Gallico]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Federico García Lorca]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Gide]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ronald Giphart]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Joast Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Flag of Suriname.svg|border|20px]] [[Albert Helman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Tanya Huff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aldous Huxley]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Eugène Ionesco]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jane Lindskold]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[H.P. Lovecraft]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Juliet Marillier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George R.R. Martin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James A. Michener]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Moon]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Thomas More]]
* [[File:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Pablo Neruda]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Emma baronesse Orczy]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Octavio Paz]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Francesco Petrarca]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ezra Pound]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Arthur Rimbaud]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Antoine de Saint-Exupéry]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fedde Schurer]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[William Shakespeare]]
* [[File:Flag of Norway.svg|border|18px]] [[Tormod Skagestad]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edmund Spenser]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Rosita Steenbeek]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Publius Kornelius Tasitus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[J.R.R. Tolkien]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Twain]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Lope de Vega]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Jules Verne]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Jo Walton]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[H.G. Wells]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Elie Wiesel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Carlos Williams]]
|}

====sporters====
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Jordan]]
* [[File:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Diego Maradona]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Andy Murray]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Klaas Folkerts Post]]

====ûndernimmers en bestjoerders====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel Colt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edmond Guerrier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[W. Richard West jr.]]

====wittenskippers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Hermann Burmeister]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Marie Constant Duméril]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles Eastman]]
* [[File:Flag of Austria.svg|border|20px]] [[Leopold Fitzinger]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Al Gore]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Bird Grinnell]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Benjamin Jowett]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Kennedy (histoarikus)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred L. Kroeber]]
* [[File:Flag of Kenya.svg|border|20px]] [[Ali Mazrui]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Ernest Renan]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coenraad Jacob Temminck]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Oldfield Thomas]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Peter Simon Pallas]]
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Johann Jakob von Tschudi]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Ingrid Visser (biologe)|Ingrid Visser]]
|}

====oare persoanen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] don [[Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva]], Spaansk ealman en fjildhear
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mitch Bouyer]], Amerikaansk tolk en gids
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Titus Brandsma]], Frysk preester en fersetsman {{noat|(al earder side fan 'e moanne west yn 2011, wike 41)}} 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Calamity Jane]], Amerikaansk pionier
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Wallace Crawford]], Amerikaansk ferkenner en dichter
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Hrant Dink]], Turksk sjoernalist&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virgil Earp]], Amerikaansk revolverman en plysje
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pat Garrett]], Amerikaansk plysjeman
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jane Gordon, hartoginne fan Gordon]], Skotsk societystjer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew Gronholdt]], Amerikaansk boatebouwer en houtbewurker
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frank Grouard]], Amerikaansk tolk en ferkenner
* [[File:Flag of North Frisia.svg|border|20px]] [[Harro Harring]], Noardfrysk revolúsjonêr&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Doc Holliday]], Amerikaansk revolverman en gokker
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harry Houdini]], Amerikaansk stuntman en yllúzjonist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg]], Nederlânsk prins&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lady Bird Taylor Johnson]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Kellogg (sjoernalist)|Mark Kellogg]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Bouvier Kennedy]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charlie Kirk]], Amerikaansk aktivist&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Newton Knight]], Amerikaansk opstanneling en boer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monica Lewinsky]], mêtresse fan Bill Clinton
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Rob Roy MacGregor]], Skotsk folksheld
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert E. Strahorn]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Clara Jacoba de Vos van Steenwijk]], Nederlânsk filantrope
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Liuwe H. Westra]], Frysk oersetter en predikant
|}

===Skiednis===
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[1950-er jierren]]
* [[1980-er jierren]]
* [[1990-er jierren]]
* [[2000-er jierren]]
* [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]]
* [[Belis fan Dubrovnik]]
* [[Bloedbad fan Verden]]
* [[Bloedbad fan Wounded Knee]]
* [[Bloedbad fan de Washita]]
* [[Dakota-Oarloch fan 1862]]
* [[Doolittle Raid]]
* [[Gefjocht fan Stomp Mês]]
* [[gladiator]]
* [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]
* [[Israeliten]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Keninkryk Hawaï]]
| width=25 |
|
* [[Keninkryk Ingelân]]
* [[Keninkryk Kastylje]]
* [[Keninkryk Skotlân]]
* [[Malaysia Airlines-flecht 17]]
* [[Mienebêst Ingelân]]
* [[Oarloch fan Reade Wolk]]
* [[Oerwintering op Nova Sembla]]
* [[Pennamityske Oarloggen]]
* [[potlatch]]
* [[Protektoraat (Britske Eilannen)]]
* [[Russysk-Amearika]]
* [[saloon]]
* [[de Sânenfjirtich Rōnin]]
* [[Sansibaroarloch]]
* [[speetsing]]
| width=25 |
|
* [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]]
* [[Slach by Beecher Island]]
* [[Slach by Kûnaksa]]
* [[Slach by Slim Buttes]]
* [[Slach oan de Powderrivier (1876)|Slach oan de Powderrivier]]
* [[Stien fan Scone]]
* [[Sultanaat Sansibar]]
* [[Tanganjika]]
* [[Territoarium Alaska]]
* [[Territoarium Hawaï]]
* [[Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch]]
* [[Untploffing fan de bunkers op It Hilgelân]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[USAF-flecht 21]]
* [[Watergateskandaal]]
* [[Yellowstone-ekspedysje (1873)]]
|}

===Wittenskip &amp; technology===
====kleuren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[brún]]
* [[fiolet]]
* [[griis]]
* [[indigo (kleur)]]
* [[maginta]]
| width=25 |
|
* [[oranje]]
* [[pears]]
* [[syaan]]
* [[swart]]
|}

====oar====
* [[atoom]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch neisjoen wurde)}}
* [[fergiftiging]]
* [[fjoer]]
* [[fjoerwurk]]
* [[heksadesimaal systeem]]
* [[ynfraread]]
* [[kartografy]]
* [[kleur]]
* [[klonen]]&lt;sup&gt;'''Da'''&lt;/sup&gt;
* [[lift (hefmeganisme)]]
* [[ljocht]]
* [[RGB-kleursysteem]]

[[Kategory:Side fan de wike]]</text>
      <sha1>so7833m5ixxpb9ii7es7gx06bmrsx0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241105</id>
      <parentid>1241104</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* fiktive personaazjes */ +</comment>
      <origin>1241105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66035" sha1="c7ud3jome3tuwp9o36khga9mtpkl624" xml:space="preserve">Dit is in ynventarisaasje fan '''mooglike''' siden fan de wike foar takom jier.

It binne siden dy't der gaadlik foar lykje en noch net earder side fan de wike west hawwe. Dat wol fansels net sizze dat se ek wier side fan de wike wurde moatte, mar in lytse ynventarisaasje, kin letter in protte gesyk en gepuzel foarkomme. It is de bedoeling dat alle meidoggers siden foardrage kinne, troch ienfâldichwei in link oan te meitsjen yn ien fan 'e ûndersteande kategoryen.
{{TOCright}}

==Utstel siden fan de wike takom jier==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
;wike 1
* ...
;wike 2
* ...
;wike 3
* ...
;wike 4
* ...
;wike 5
* ...
;wike 6
* ...
;wike 7
* ...
;wike 8
* ...
;wike 9
* ...
;wike 10
* ...
;wike 11
* ...
;wike 12
* ...
;wike 13
* ...
| width=25 |
|
;wike 14
* ...
;wike 15
* ...
;wike 16
* ...
;wike 17
* ...
;wike 18
* ...
;wike 19
* ...
;wike 20
* ...
;wike 21
* ...
;wike 22
* ...
;wike 23
* ...
;wike 24
* ...
;wike 25
* ...
;wike 26
* ...
| width=25 |
|
;wike 27
* ...
;wike 28
* ...
;wike 29
* ...
;wike 30
* ...
;wike 31
* ...
;wike 32
* ...
;wike 33
* ...
;wike 34
* ...
;wike 35
* ...
;wike 36
* ...
;wike 37
* ...
;wike 38
* ...
;wike 39
* ...
| width=25 |
|
;wike 40
* ...
;wike 41
* ...
;wike 42
* ...
;wike 43
* ...
;wike 44
* ...
;wike 45
* ...
;wike 46
* ...
;wike 47
* ...
;wike 48
* ...
;wike 49
* ...
;wike 50
* ...
;wike 51
* ...
;wike 52
* ...
|}

==Nominearre siden==
===Astronomy===
* ...

===Films &amp; tillefyzje===
====films====
* [[3:10 to Yuma (film út 2007)|''3:10 to Yuma'' (film út 2007)]]
* [[The 39 Steps (film út 1935)|''The 39 Steps'' (film út 1935)]]
* ''[[50 First Dates]]''
* [[The African Queen (film út 1951)|''The African Queen'' (film út 1951)]]
* [[American Pie (film)|''American Pie'' (film)]]
* ''[[American Pie 2]]''
* ''[[American Pie 4: Reunion]]''
* ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''
* [[Battleship (film)|''Battleship'' (film)]]
* ''[[Baywatch: Hawaiian Wedding]]''
* [[The Big Country (film)|''The Big Country'' (film)]]
* [[Black Hawk Down (film)|''Black Hawk Down'' (film)]]
* ''[[Blackway]]''
* [[The Blue Lagoon (film út 1980)|''The Blue Lagoon'' (film út 1980)]]
* [[The Bourne Legacy (film)|''The Bourne Legacy'' (film)]]
* [[Bridge of Spies (film)|''Bridge of Spies'' (film)]]
* ''[[Brokeback Mountain]]''
* [[Calamity Jane (film)|''Calamity Jane'' (film)]]
* [[Conan the Barbarian (film út 1982)|''Conan the Barbarian'' (film út 1982)]]
* ''[[Daddy's Home 2]]''
* [[Deck the Halls (film út 2006)|''Deck the Halls'' (film út 2006)]]
* [[Déjà Vu (film út 2006)|''Déjà Vu'' (film út 2006)]]
* [[Diamonds Are Forever (film)|''Diamonds Are Forever'' (film)]]
*''[[Dirty Dancing]]''
* [[Dirty Harry (film)|''Dirty Harry'' (film)]]
* [[Doctor Zhivago (film)|''Doctor Zhivago'' (film)]]
* [[Dunkirk (film út 2017)|''Dunkirk'' (film út 2017)]]
* [[Eagle Eye (film)|''Eagle Eye'' (film)]]
* [[The English Patient (film)|''The English Patient'' (film)]]
* [[Fargo (film út 1996)|''Fargo'' (film út 1996)]]
* ''[[The Fifth Element]]''
* ''[[A Fistful of Dollars]]''
* [[Flight (film út 2012)|''Flight'' (film út 2012)]]
* ''[[For a Few Dollars More]]''
* [[For Your Eyes Only (film)|''For Your Eyes Only'' (film)]]
* ''[[Free State of Jones]]''
* ''[[Galaxy Quest]]''
* ''[[G.I. Blues]]''
* ''[[Gnomeo &amp; Juliet]]''
* [[Gone Girl (film)|''Gone Girl'' (film)]]
* ''[[Gran Torino]]''
* ''[[The Hateful Eight]]''
* ''[[De Hel van '63]]''
* ''[[Her Alibi]]''
* [[Hercules (film út 2014)|''Hercules'' (film út 2014)]]
* [[Hidden Figures (film)|''Hidden Figures'' (film)]]
* ''[[The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
* ''[[The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
* ''[[The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
* ''[[The Holiday]]''
* ''[[Hunterwali]]''
* ''[[The Huntsman: Winter's War]]''
* ''[[I Was a Teenage Werewolf]]''
* [[The Intern (film út 2015)|''The Intern'' (film út 2015)]]
* [[Jackie Brown (film)|''Jackie Brown'' (film)]]
* [[Jurassic Park (film)|''Jurassic Park'' (film)]]
* ''[[Kar út Twa]]''&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt; {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[Kenau (film)|''Kenau'' (film)]]
* [[Kick-Ass (film)|''Kick-Ass'' (film)]]
* [[King of Kings (film út 1961)|''King of Kings'' (film út 1961)]]
* ''[[Kingsman: The Golden Circle]]''
* [[L.A. Confidential (film)|''L.A. Confidential'' (film)]]
* [[La La Land (film út 2016)|''La La Land'' (film út 2016)]]
* [[Legend (film út 1985)|''Legend'' (film út 1985)]]
* [[Life of Pi (film)|''Life of Pi'' (film)]]
* [[The Longest Day (film)|''The Longest Day'' (film)]]
* ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''
* ''[[The Lost World: Jurassic Park]]''
* ''[[Mad Max: Fury Road]]''
* ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]''
* [[The Magnificent Seven (film út 2016)|''The Magnificent Seven'' (film út 2016)]]
* [[Mamma Mia! (film út 2008)|''Mamma Mia!'' (film út 2008)]]
* ''[[Mamma Mia! Here We Go Again]]''
* [[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1996)]]
* [[The Man with the Golden Gun (film)|''The Man with the Golden Gun'' (film)]]
* [[The Martian (film)|''The Martian'' (film)]]
* [[Memoirs of a Geisha (film)|''Memoirs of a Geisha'' (film)]]
* [[Moana (film út 2016)|''Moana'' (film út 2016)]]
* [[Moonraker (film)|''Moonraker'' (film)]]
* ''[[My Big Fat Greek Wedding]]''
* [[My Darling Clementine (film út 1946)|''My Darling Clementine'' (film út 1946)]]
* [[North by Northwest (film)|''North by Northwest'' (film)]]
* [[Octopussy (film)|''Octopussy'' (film)]]
* [[Oklahoma! (film út 1955)|''Oklahoma!'' (film út 1955)]]
* [[On Her Majesty's Secret Service (film)|''On Her Majesty's Secret Service'' (film)]]
* ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]''
* [[The Parent Trap (film út 1998)|''The Parent Trap'' (film út 1998)]]
* [[Pearl Harbor (film)|''Pearl Harbor'' (film)]]
* [[Practical Magic (film)|''Practical Magic'' (film)]]
* ''[[Quigley Down Under]]''
* [[Red Sparrow (film)|''Red Sparrow'' (film)]]
* [[Redbad (film)|''Redbad'' (film)]]
* [[Rocky (film út 1976)|''Rocky'' (film út 1976)]]
* [[Rocky Balboa (film)|''Rocky Balboa'' (film)]]
* ''[[Rogue One: A Star Wars Story]]''
* [[Romancing the Stone (film)|''Romancing the Stone'' (film)]]
* [[Room (film út 2015)|''Room'' (film út 2015)]]
* [[Sahara (film út 2005)|''Sahara'' (film út 2005)]]
* [[The Sapphires (film)|''The Sapphires'' (film)]]
* ''[[Schindler's List]]''
* [[The Searchers (film)|''The Searchers'' (film)]]
* ''[[Shakespeare in Love]]''
* [[Sicario (film út 2015)|''Sicario'' (film út 2015)]]
* ''[[Sicario: Day of the Soldado]]''
* [[Singin' in the Rain (film)|''Singin' in the Rain'' (film)]]
* [[SneekWeek (film)|''SneekWeek'' (film)]]
* ''[[Snow White and the Huntsman]]''
* [[Some Like It Hot (film út 1959)|''Some Like It Hot'' (film út 1959)]]
* [[Spartacus (film)|''Spartacus'' (film)]]
* [[Species (film)|''Species'' (film)]]
* [[The Spectacular Now (film)|''The Spectacular Now'' (film)]]
* ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]''
* ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]''
* ''[[Star Trek: First Contact]]''
* ''[[Star Trek: Insurrection]]''
* ''[[Star Trek: Nemesis]]''
* ''[[Star Wars: Episode IV – A New Hope]]''
* ''[[Star Wars Holiday Special]]''
* [[Suspicion (film út 1941)|''Suspicion'' (film út 1941)]]
* ''[[The Terminator]]''
* ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''
* ''[[Three Billboards Outside Ebbing, Missouri]]''
* [[Tora! Tora! Tora! (film)|''Tora! Tora! Tora!'' (film)]]
* [[True Grit (film út 2010)|''True Grit'' (film út 2010)]]
* ''[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]''
* [[Valkyrie (film)|''Valkyrie'' (film)]]
* [[The Vikings (film)|''The Vikings'' (film)]]
* [[Wagon Master (film)|''Wagon Master'' (film)]]
* [[Warcraft (film)|''Warcraft'' (film)]]
* ''[[The Water Diviner]]''
* ''[[Wedding Crashers]]''
* ''[[Winnetou 1. Teil]]''
* ''[[Winnetou 3. Teil]]''
* [[Wonder Woman (film út 2017)|''Wonder Woman'' (film út 2017)]]
* [[You Only Live Twice (film)|''You Only Live Twice'' (film)]]
* [[Zulu (film út 1964)|''Zulu'' (film út 1964)]]

====franchises====
* [[Flodder (franchise)|''Flodder'' (franchise)]]
* [[Planet of the Apes (franchise)|''Planet of the Apes'' (franchise)]]
* [[Rocky (filmsearje)|''Rocky'' (filmsearje)]]
* ''[[Star Trek]]''

====tillefyzje====
* ''[[The A-Team]]''
* [[Ewoks (telefyzjesearje)|''Ewoks'' (telefyzjesearje)]]
* [[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|''Last Man Standing'' (Amerikaanske telefyzjesearje)]]
* ''[[Star Trek: The Original Series]]''
* ''[[Star Trek: The Next Generation]]''
* ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]''
* ''[[Star Trek: Enterprise]]''
* ''[[Star Trek: Picard]]''
* [[Star Wars: The Clone Wars (telefyzjesearje út 2008)|''Star Wars: The Clone Wars'' (telefyzjesearje út 2008)]]

====oare film- en tillefyzje-ûnderwerpen====
* [[neisyngronisaasje]]
* [[ôftiteling]]
* [[Pre-Code (Hollywood)]]
* [[ûndertiteling]]

===Folkloare===
* [[beskermingel]]
* [[elf (mytysk wêzen)]]
* [[golem]]
* [[ynkubus]]
* [[iisreus (mytysk wêzen)]]
* [[sasquatch]]
* [[sídhe]]
* [[sukkubus]]
* [[walkuere]]
* [[wearwolf]]

===Geografy===
====gebieten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alcatraz]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aleksanderarsjipel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arkansas]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Australeilannen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park De Biisbosk]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[It Bilt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Binnenlân fan Alaska]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Chathameilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Death Valley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Delaware]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Diomedeseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fermont]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Florida Keys]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)]]
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Gallipoliskiereilân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Gambiereilannen]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Genoatskipseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Georgia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grand Traverse Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Grut-Brittanje (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Hidjas]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Hinnaarderadiel]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Huahine]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Ibytsa]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Indiana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Iowa]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Jûkatan (skiereilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kaap Bretoneilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kansas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kauaï]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kebek (provinsje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kenaiskiereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kodiak (eilân)]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Kommandeurseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Konettikut]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Krysteilân]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lanaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyts-Diomedes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Long Island]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maine]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Manitoulin (eilân)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Markesaseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maui]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Mechelen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Midway (atol)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michigan]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Minorka]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mississippy (steat)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Missoery (steat)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mole Lake Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Molokaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Montana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monument Valley]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Mo‘orea]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Niïhau]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Breunswyk]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân en Labrador]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Jersey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Meksiko]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Skotlân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Nij-Súd-Wales]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Noard-Bevelân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlik Firginia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlike Sjajinne Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Northern Neck]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnatsiavût]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnavik]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nunivak (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oklahoma Panhandle]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oregon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pennsylvania]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Prins Edwardeilân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Queenslân]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ratmanov (eilân)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Rjûkjû-eilannen]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (eilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Saskatchewan]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Sauerlân]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sint-Kilda]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Syrenaika]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Súd-Karolina]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Tahity]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Tasmaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Transpecos]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Tripolitaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Unalaska (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Utah]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Vancouvereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Firginia]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Westoverledingen]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wind River Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wiskonsin]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Wymbritseradiel (1851-1984)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wyoming]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park Yellowstone]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Yukon]]
|}

====lannen====
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]]

====stêden====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Abilene (Kansas)]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Adelaide]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Aken]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anchorage]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Atlanta]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Austin (Teksas)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Banff (Alberta)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Beverly Hills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Birmingham (Alabama)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Boise (Idaho)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Buffalo (New York)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Burbank (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Butte (Montana)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Cannes]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Christchurch (Nij-Seelân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dodge City (Kansas)]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Emden]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Evanston (Illinois)]] 
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fort Worth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Holland (Michigan)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Honolulu]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacksonville (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Knoxville (Tennessee)]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Leien]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Malibu (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Miami]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Milwaukee]]
* [[File:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Niš]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Norman (Oklahoma)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[North Vancouver (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oakland (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Oranje (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Palm Springs (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Papeete]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Portage la Prairie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Reno (Nevada)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sacramento (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Salt Lake City]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Bernardino (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Jose (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[St. Petersburg (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Schaumburg (Illinois)]]
* [[File:Flag of Croatia.svg|border|20px]] [[Senj]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spokane (Washington)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tallahassee (Floarida)]]
* [[File:Flag of Finland.svg|border|20px]] [[Tampere]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tombstone (Arizona)]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Veurne]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yuma (Arizona)]]
|}

====oare geografyske ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Adirondackberchtme]]
* [[Arktis]]
* [[Baai fan San Francisco]]
* [[Basis Scott]]
* [[Blauwestêd (projekt)]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago (rivier)]]
* [[Dardanellen]]
* [[Denali]]
* [[Etiopysk Heechlân]]
| width=25 |
|
* [[Fraser Canyon]]
* [[Hollywood]]
* [[Kreiler Wâld]]&lt;sup&gt;'''SwK / Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Ofslútdyk]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Puget Sound]]
* [[Republyk Lakota]]
* [[Sniebergen]]
* [[Strjitte fan Georgia]]
* [[Traverse des Sioux]]
|}

===Geology===
* [[oker]]
* [[sân]]

===Godstsjinst===
====goaden en geasten====
* [[Hades (god)]]
* [[Hearakles]]
* [[Māui (mytology)|Māui]]
* [[Sigrún]]
* [[Tongerfûgel (mytology)|Tongerfûgel]]

====streamings &amp; denominaasjes====
* [[Etiopysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Georgysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim]]
* [[Syrysk-Otterdokse Tsjerke]]

====teksten====
* [[gnostyske evangeeljes]] {{noat|(summier en teffens ûntbrekt hjir noch in plaatsje)}}
* ''[[Heechliet]]''
* ''[[It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert]]'' {{noat|(hilligelibben)}}
* ''[[Tobit (bibelboek)|Tobit]]''
* ''[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]'' {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}

====oare godstsjinstige ûnderwerpen====
* [[Fomoaren]]
* [[god]]
* [[goed en kwea]]
* [[Konsily fan Nicea]] {{noat|(wat oan 'e summiere kant)}}
* [[Lykklaad fan Turyn]]
* [[Nijkleaster]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;

===Literatuer===
====mearkes====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Fan 'e Fisker en Syn Frou]]''
* ''[[Goudlokje]]''
* ''[[Jaap en de Beanstôk]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Kat op Learzens]]''
* ''[[Rapûnske]]''
* ''[[De Wolf en de Sân Geitsjes]]''
|}

====wurken út 'e Aldheid====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Filoktêtês]]''
* ''[[Frede (toanielstik)|Frede]]''
* ''[[Fûgels (toanielstik)|Fûgels]]''
* ''[[Ilias]]''
| width=25 |
|
* ''[[Lysistrata]]''
* ''[[Steat (Plato)|Steat]]''
* ''[[De Tocht fan de Argonauten]]''
|}

====wurken út 'e Midsiuwen====
* ''[[Fergút]]''
* [[Finnburg Fragmint]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}} 
* ''[[Rein de Foks]]''

====16de-, 17de- &amp; 18de-iuwske literatuer====
* ''[[De Rôf fan Lukresia]]''
* ''[[De Twa Roeken]]''
* stikken fan Shakespeare
{| class=&quot;vatop&quot;
|
:* ''[[De Fekke Nuet]]''
:* ''[[Koriolanus]]''
:* ''[[Richard II (toanielstik)|Richard II]]''
| width=25 |
|
:* ''[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]''
:* ''[[Titus Androanikus]]''
|}

====19de-iuwske literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Alice yn Wûnderlân]]''
* ''[[It Blaaibek Hert]]''
* [[David Copperfield (roman)|''David Copperfield'' (roman)]]
* ''[[De Dominy fan Vejlby]]''
* ''[[De Fal fan Camelot]]''
* ''[[Fier fan Alle Drokte]]''
* ''[[De Lêste Mohikaan]]''
* ''[[In Poppehûs]]''
* ''[[De Raven]]''
| width=25 |
|
* ''[[In Reis nei de Moanne]]''
* ''[[Rimen en Teltsjes]]''
* ''[[De Sang fan Hiawatha]]''
* ''[[De Skacht en de Slinger]]''
* ''[[De Skimmelruter]]''
* ''[[De Silveren Rinkelbel]]''
* ''[[De Trije Musketiers]]''
* ''[[De Tsien fan Martens Afke]]''
|}

====moderne literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[It Achterhûs (deiboek)|''It Achterhûs'' (deiboek)]]
* ''[[Alle Rivieren Rinne nei See]]''
* ''[[CryoBurn]]''
* ''[[Der Is Gjin Dêr, Dêre]]''
* ''[[De Fagina Monologen]]''
* ''[[De Fizioenen fan Mary]]''
* ''[[Forty Thousand in Gehenna]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[Foreigner (roman fan C.J. Cherryh)|''Foreigner'' (roman fan C.J. Cherryh)]]
* ''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]''
* ''[[De Hûn fan 'e Baskervilles]]''
* ''[[Krústocht yn Spikerbroek]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Leafde fan Don Perlimpín en Belisa yn Syn Tún]]''
* ''[[The Lions of Al-Rassan]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Lord of Emperors]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Merchanter's Luck]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[The Milagro Beanfield War (roman)|''The Milagro Beanfield War'' (roman)]]
* ''[[Oarlochswinter]]''
* ''[[De Pearel]]''
* [[De Pest (roman)|''De Pest'' (roman)]]
* ''[[De Sniegoes]]''
* ''[[The Warrior's Apprentice]]''
* ''[[Winterfair Gifts]]''
|}

====fiktive personaazjes====
* [[Beowulf (personaazje)]]
* [[Rosco P. Coltrane]]
* [[Conan de Barbaar]]
* [[Dirty Harry (personaazje)]]
* [[Sherlock Holmes]]
* [[Grendel]]
* [[Tinker Bell]]
* [[Winnetou]]

====oare fiktive saken====
* [[Heorot (Beowulf)|Heorot (''Beowulf'')]]

====algemiene literêre ûnderwerpen====
* [[Frysktalige literatuer]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;

===Maatskippij===
====ark &amp; reau, wapens, helpmiddels====
* [[fjoerwapen]]
* [[honkbalkneppel]]
* [[jachtgewear]]
* [[kanon (wapen)]]
* [[limûsine]]
* [[parasjute]]
* [[Springfield Model 1873]]
* [[Winchester Model 1866]]

====bedriuwen====
* [[Barnes &amp; Noble]]
* [[CBS (telefyzjestjoerder)]]
* [[Cinecittà]]
* [[Europa-Park]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[Folkswein]]
* [[Fox Broadcasting Company]]
* [[Fox News]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[FrieslandCampina]]
* [[Hooters]]
* [[Hotel Lauswolt]]
* [[National Broadcasting Company]]
* [[Pixar Animation Studios]]
* [[The Walt Disney Company]]
* [[Winchester Repeating Arms Company]]

====bouwurken en arsjitektuer====
* [[Bogoroditski-kleaster (Kazan)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago Union Station]]
* [[Grutte Boeda fan Leshan]]
* [[Herfoarme tsjerke (Súdwâlde)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Huis ter Duin]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Kastiel De Haar]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Katedraal fan Amiens]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Kening State]]
* [[Kleaster Eberbach]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Monte Cassino]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Paleis Het Loo]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Piscine Molitor]]
* [[Pokrovsky-kleaster (Kiëv)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ryksabdij Salem]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ringkirche (Wiesbaden)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Skilige Pypke]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Taj Mahal Palace Hotel]]
* [[Territoriale Finzenis fan Yuma]]
* [[Tinkteken foar Mâl Hynder]]
* [[Wetterpoarte (Snits)]]
* [[Woodfield Mall]]

====ekonomy====
* [[belesting]]
* [[denaarje]]
* [[konkurrinsje (ekonomy)]]
* [[toerisme]]

====eveneminten====
* [[Betinking fan de Slach by Warns]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Rotterdam]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]
* [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]]
* [[San Diego Comic-Con]]
* [[Snitswike]]
* [[Sundance Filmfestival]]

====iten en drinken====
* ...

====lânbou====
* [[katoen]]

====maatskiplike en politike organisaasjes====
* [[Amerikaanske Yndiaanske Beweging]]
* [[Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum]]
* [[Frisius MC Harns]]
* [[Jakama Yndiaanske Naasje]]
* [[Grand Traverse Troep fan Ottawa en Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Noardfrysk Ynstitút]]
* [[Round Valley Yndianestammen]]
* [[St. Croix Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin]]
* [[Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Sokaogon Tsjippewa Mienskip]]
* [[Skotske Nasjonale Partij]]
* [[Stony Nakoda Naasje]]
* [[Temagami Earste Naasje]]
* [[Universiteit fan Oklahoma]]
* [[UNPO]]
* [[Wikwemikong Unôfstiene Earste Naasje]]

====media====
* ''[[The New York Times]]''
* [[Time (tydskrift)|''Time'' (tydskrift)]]
* ''[[Toronto Star]]''
* ''[[The Washington Post]]''

====minderheden====
* [[Kato (folk)|Kato]]
* [[Katôba (folk)|Katôba]]
* [[Latino's yn Noard-Amearika]]
* [[Skotten]]
* [[Stony (folk)|Stony]]

====oarlochfiering====
* [[generaal]]
* [[Medal of Honor]]
* [[slachskip]]

====oerheid====
* [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]]
* [[Amerikaansk Leger]]
* [[Bûnsdei]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[bûnskânselier fan Dútslân]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]]
* [[Buro fan Yndiaanske Saken]]
* [[CIA]]
* [[Interpol]]
* [[National Park Service]]
* [[Secret Service]]

====seksualiteit====
* ''[[Brazilian wax]]''
* [[bordeel]]
* ''[[fleshlight]]''
* [[geslachtsmienskip]]
* [[masturbaasje]]
* [[pornografy]]

====sport====
* [[Alvestêdetocht]]
* [[atletyk]] {{noat|(stavering moat noch hifke wurde)}}
* [[Fyftjinde Alvestêdetocht]]
* [[Freulepartij]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2016]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2020]]
* [[Sânde Alvestêdetocht]]
* [[Tall Ships' Races]]

====taal====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Aldingelsk]]
* [[Arameesk]]
* [[Arapaho (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Bretonsk]]
* [[Dakota (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Flakte-Yndiaanske Gebeartetaal]]
* [[Frysk]] {{noat|(is hielendal op 'e nij besjoen en oanfolle)}}
* [[Germaanske talen]]
| width=25 |
|
* [[Gro Wânt (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Hebriuwsk]]
* [[Italyske talen]]
* [[Jenisejaanske talen]]
* [[Sjajinsk]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Skiermûntseagersk]] {{noat|(earder side fan 'e wike west yn 2013, mar sûnt oanfolle en ferbettere)}}
* [[Skotsk]]
* [[Tekselsk]]
|}

====oare taalkundige ûnderwerpen====
* [[Fjetnameeske namme]]
* [[Fryske stavering]] {{noat|(hjir moat iroanyskernôch de stavering noch hifke wurde)}} 
* [[skrift]]

====oare maatskiplike ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[aura (boppenatuerlik ferskynsel)]]
* [[brulloft]]
* [[drug|drugs]]
* [[fideoteek]]
* [[geisha]]
* [[Graceland Cemetery (Chicago)]]
* [[kaartspul]]
* [[konsulaat (diplomasy)|konsulaat]]
* [[Légion d'Honneur]]
* [[medium (persoan)]]
| width=25 |
|
* [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]]
* [[neakenens]]
* [[playboy (libbenswize)]]
* [[searjemoardner]]
* [[Sir Julius Vogel Award]]
* [[Skotske klans]]
* [[smokkeljen]]
* [[tsjûge (rjocht)]]
* [[undercoveroperaasje]]
|}

===Minske===
====anatomy====
* [[ear (lichemsdiel)]]
* [[hierkleur]]
* [[lippe]]
* [[Mongoaleploai]]
* [[nâle]]
* [[penis]]
* [[testikel]]

====klean====
* ...

====oar====
* [[bern (persoan)]]
* [[foarnamme]]
* [[kastraasje]]
* [[migrêne]]

===Natoer===
====bisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Afrikaanske wylde kat]]
* [[Amerikaanske ekster]]
* [[Amerikaanske goudûle]]
* [[Amerikaanske hazze]]
* [[Amerikaanske liuw]]
* [[Andesgrûnspjocht]]
* [[Alpenmarmot]]
* [[beamotter]]
* [[berchlemming]]
* [[beverrôt]]
* [[Bingaalske loaihoarskat]]
* [[blaupoatgint]]
* [[blauwe hierkwab]]
* [[boskhin]]
* [[boskmarmot]]
* [[breedtoskmakrielhaai]]
* [[brune bear]]
* [[das]]
* [[eastlik wangpûdiikhoarntsje]]
* [[eastlike hartemûs]]
* [[eilânfoks]]
* [[fazant]]
* [[fiskmarter]]
* [[Floaridaknyn]]
* [[Gambiahamsterrôt]]
* [[gewoane kjifstikelbaarch]]
* [[gielsnaffelekster]]
* [[gifslang]]
| width=25 |
|
* [[gint (fûgel)]]
* [[gintfûgels]]
* [[gouden grûnspjocht]]
* [[goudhamster]]
* [[goudûle]]
* [[griis iikhoarntsje]]
* [[grize foks]]
* [[grutearfoks]]
* [[grutearkitfoks]]
* [[grutte gieltoefkakketoe]]
* [[hagedissen]]
* [[hamster]]
* [[hazze]]
* [[hyenahûn]]
* [[hûsmûs]]
* [[Ibearyske lynks]]
* [[ierdappelkrobbe]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[ierdmûs]]
* [[iisbear]]
* [[jagûar]]
* [[Jeropeeske wylde kat]]
* [[Kaapske hazze]]
* [[kakketoefûgels]]
* [[kalkoen]]
* [[kamieleftigen]]
* [[Kanadeeske bever]]
* [[karakal]]
| width=25 |
|
* [[kat]]
* [[kavia]]
* [[kitfoks]]
* [[koartfinmakrielhaai]]
* [[krokkedileftigen]]
* [[kuorhin]]
* [[kwartel]]
* [[langsturtwezeling]]
* [[lewisspjocht]]
* [[lytse gieltoefkakketoe]]
* [[loaihoars]]
* [[Magelhaenoehoe]]
* [[megalodon]]
* [[moerassniehin]]
* [[moskeftigen]]
* [[Nijfûnlânske beamotter]]
* [[Nijseelânske kwartel]]
* [[nôtmûs]]
* [[oaljefantsfûgels]]
* [[oerzon]]
* [[otter]]
* [[pallasiikhoarntsje]]
* [[pallaskat]]
* [[pappegaai-eftigen]]
* [[patriis]]
* [[poema]]
* [[prêrjehazze]]
| width=25 |
|
* [[prêrjehin]]
* [[reade lynks]]
* [[reuzepanda]]
* [[rivierotter]]
* [[rûnwjirms]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[sânslieper]]
* [[serval]]
* [[Sibearysk grûniikhoarntsje]]
* [[sisel]]
* [[slangen]]
* [[snieloaihoars]]
* [[sniemûs]]
* [[spjochten]]
* [[stienmurd]]
* [[stikelbaarch]]
* [[stoppelfjildkwartel]]
* [[swarte rôt]] 
* [[swartpoatkat]]
* [[swartsturthazze]]
* [[swartsturtprêrjehûn]]
* [[ûle-eftigen]]
* [[wetterrôt]]
* [[wezeling]]
* [[wytpoatmûs]]
* [[wytsturtiikhoarntsje]]
* [[woastyndwerchhamster]]
* [[tiger]]
|}

====hûnerassen====
* [[koaikerhûntsje]]
* [[landseer]]
* [[wetterhûn]]

====bekende bisten====
* [[Comanche (hynder)]]

====oare natoerûnderwerpen====
* [[befalling]]
* [[eilânreuzegroei]]
* [[minskesliner]]
* [[mistelkaktussen]]
* [[moassen]]
* [[planten]]
* [[skimmels]]
* [[stikel (soölogy)]]
* [[wâld]]

===Persoanen===
====abbekaten &amp; rjochters====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elmer S. Dundy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew J. Poppleton]]

====akteurs====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sasha Alexander]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tatyana Ali]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christina Applegate]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sarah Bernhardt]] &lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jon Bernthal]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Valerie Bertinelli]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Best]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jolene Blalock]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yasmine Bleeth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lisa Bonet]] {{noat|(hjir ûntbrekt in foto)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Neve Campbell]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lacey Chabert]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lily Collins]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sean Connery]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Charles Dance]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Claire Danes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dana Delany]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alain Delon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bo Derek]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Fearless Nadia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ferry Doedens]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carmen Electra]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carrie Fisher]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Isla Fisher]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coen Flink]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harrison Ford]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Morgan Freeman]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Michael Gambon]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Gaynes]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Dan George (opperhaad)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ginnifer Goodwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Heather Graham]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Graham Greene (akteur)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pam Grier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Harmon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Hasselhoff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Hillerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dwayne Johnson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Danny Kaye]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Gorden Kaye]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arielle Kebbel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Deborah Kerr]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Irrfan Khan]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Lucy Lawless]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Christopher Lee]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Lieke van Lexmond]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystle Lightning]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Derek de Lint]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Peyton List (1998)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert Loggia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacco van der Made]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virginia Mayo]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ewan McGregor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Russell Means]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Rhona Mitra]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Poppy Montgomery]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eddie Murphy]]
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[N!xau ǂToma]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Renee O'Connor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Olsen]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Peter O'Toole]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Grace Park (aktrise)|Grace Park]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sara Paxton]]
* [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Paulina Porizkova]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeremy Renner]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Alan Rickman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Debby Ryan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeri Ryan]]
* [[File:Flag of Tunisia.svg|border|20px]] [[Hend Sabry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Laura San Giacomo]]
* [[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Roselyn Sánchez]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Schneider]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Selleck]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Tatjana Šimić]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Cobie Smulders]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Snipes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rena Sofer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Renée Soutendijk]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Huub Stapel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Madeleine Stowe]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mr. T]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Frank Thring (akteur)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Gordon Tootoosis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michelle Trachtenberg]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Floyd Red Crow Westerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shailene Woodley]]
|}

====akteurs (pornografysk)====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asa Akira]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eva Angelina]] ♀
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Briana Banks]] ♀
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nikki Benz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Seymore Butts]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Carey (pornografysk aktrise)|Mary Carey]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asia Carrera]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Adriana Chechik]] ♀
* [[File:Flag of Singapore.svg|border|20px]] [[Annabel Chong]] ♀
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Monique Covét]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Catalina Cruz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Stormy Daniels]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Deen]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Skin Diamond]] ♀
* [[File:Flag of Colombia.svg|border|20px]] [[Lupe Fuentes]] ♀
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Holland]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kylie Ireland]] ♀
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenna Jameson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jane]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kagney Linn Karter]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kayden Kross]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shawna Lenée]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bree Olson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Romi Rain]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rachel Roxxx]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dylan Ryder]] ♀
* [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Silvia Saint]] ♀
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Ilona Staller]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Misty Stone]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jake Steed]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Riley Steele]] ♀
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Nacho Vidal]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teri Weigel]] ♀
|}

====aktivisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Cheri Honkala]]
* [[File:Flag of Pakistan.svg|border|20px]] [[Malala Yousafzai]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Suzan Shown Harjo]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jackson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Nadia Moerad]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Nimr al-Nimr]]
* [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Ilⱨam Tohti]]
|}

====filosofen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Anisius Manlius Boëtius]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Marsilio Ficino]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerard Heymans]]&lt;sup&gt;'''oar'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plato]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plotinus]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Porfyrius]]
|}

====hearskers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Augustus Oktavianus]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Aurelianus]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Bridei III fan de Pikten]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[David II fan Skotlân]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Diokletianus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert II fan Ingelân]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert III fan Ingelân]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Finn]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Fûad I fan Egypte]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Julianus Apostata]] {{noat|(ynlieding moat útwreide wurde)}}
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Oman.svg|border|20px]] [[Kabûs bin Saïd al-Saïd]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Kenneth I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Marije I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Margareta fan Skotlân]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Nebûkadnêzer II]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Redbad]] {{noat|(earder side fan 'e moanne yn aug/2009 en side fan 'e wike yn 1/2013)}}
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Syrus de Grutte]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Vlad II Dracul]]
|}

====Yndiaanske lieders====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Bizon (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Kry.png|border|20px]] [[Bizonfâlemakker]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Sturt]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Wapity]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Fleanende Hauk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Gal (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Hingjende Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Houten Skonk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Lytse Krie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Mâl Hynder]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Mannich Kûp]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Mûtse]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Stomp Mês]]
* [[File:Flagge fan de Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.png|border|20px]] [[Swarte Tsjettel]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Tsjeppe Earn]]
* [[File:Flagge fan de Ponka Stamme fan Oklahoma.PNG|border|20px]] [[Wite Earn (Ponka)|Wite Earn]]
|}

====keunstners====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edgar Heap of Birds]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Sjoerd Dirk Janzen]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Milo Moiré]] {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Daphne Odjig]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Erwin Olaf]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Whelan (yllustrator)]]

====kriminelen====
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Ype Baukes de Graaf]] {{noat|hjir ûntbrekt in plaatsje}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jack Ruby]]

====militêren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frederick Benteen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Blanke-Man-Regearret-Him]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bluodderich Mês]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Calhoun (militêr)|James Calhoun]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Donald Cameron fan Lochiel]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[William W. Cooke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Crook]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Custer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles DeRudio]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve fan Dundee]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Winfield S. Edgerly]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James W. Forsyth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Gibbon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edward S. Godfrey]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Hossein Hamadani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Guy V. Henry]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Keogh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Ludlow]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ranald S. Mackenzie]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Merritt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nelson A. Miles]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anson Mills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Moylan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chesty Puller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Marcus Reno]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Joseph J. Reynolds]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Kasem Soleimani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David S. Stanley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel D. Sturgis (1822-1889)|Samuel D. Sturgis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred Terry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Barret Travis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wite Swan (ferkenner)]]
|}

====modellen====
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[Behati Prinsloo]]
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Candice Swanepoel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chrissy Teigen]]

====politisy====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spiro Agnew]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lloyd Bentsen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ben Nighthorse Campbell]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Campbell, 9e hartoch fan Argyll]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill Clinton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hillary Rodham Clinton]]
* [[File:Flag of Palestine.svg|border|20px]] [[Saeb Erekat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Gerald Ford]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Rob Ford]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Seif Sharif Hamad]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kamala Harris]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hubert Humphrey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyndon B. Johnson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Abeid Karume]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ted Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ramsay MacDonald]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Erskine, greve fan Mar (1675-1732)|John Erskine, greve fan Mar]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George McGovern]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[John Christmas Møller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Walter Mondale]]
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Hosni Mûbarak]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Richard Nixon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sarah Palin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ely S. Parker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Quayle]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ronald Reagan]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Salim Ahmed Salim]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Alex Salmond]]
* [[File:Flag of Zambia.svg|border|20px]] [[Guy Scott]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gert-Jan Segers]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyrsten Sinema]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Markus Tullius Sisero]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Nicola Sturgeon]]
* [[File:Flag of Mali.svg|border|20px]] [[Amadou Toumani Touré]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Maarten van Traa]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Witteveen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerrit Zalm]]
|}

====presintators, nijslêzers en ferslachjouwers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Joop Braakhekke]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacha de Boer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Erin Burnett]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nicolette van Dam]] 
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Herbert Dijkstra]] {{noat|(hjir moat noch even kritysk nei sjoen wurde)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rob Dyrdek]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fidan Ekiz]] {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fred Emmer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Antoon van Hooff]] {{noat|(hjir moat eins in bettere foto by)}}
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Bindi Irwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Megyn Kelly]]
* [[File:Flag of South Korea.svg|border|20px]] [[Kyung Lah]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rush Limbaugh]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Bridget Maasland]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenny McCarthy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Leyna Nguyen]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Femi Oke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill O'Reilly]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Daniëlle Overgaag]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christi Paul]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyra Phillips]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Marlayne Sahupala]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Annechien Steenhuizen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Amara Walker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oprah Winfrey]]
|}

====regisseurs &amp; produsinten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Donald P. Bellisario]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Glen A. Larson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Jamie Uys]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Pierre Woodman]]
|}

====religieuze lieders====
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Gilles (hillige)]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Jehannes fan it Krús]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Pendleton Oakerhater]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Albertus van Raalte]]

====sjongers, muzikanten en bands====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Karan Armstrong]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Théodore Botrel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Chapin Carpenter]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sammy Davis jr.]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jill Jackson (Skotsk sjongster)|Jill Jackson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Waylon Jennings]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ewan MacColl]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tim McGraw]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elvis Presley]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Sasabone]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Birgit Schuurman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystal Shawanda]]
|}

====skriuwers &amp; dichters====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Joe Abercrombie]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Leonid Andrejev]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Aristofanes]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[J.M. Barrie]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|17px]]  [[Steen Steensen Blicher]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Philip Bliss]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Godfried Bomans]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert Burns]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Albert Camus]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Carey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Brown]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[C.J. Cherryh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Fenimore Cooper]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Julie E. Czerneda]]
* [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|20px]] [[Rubén Darío]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Dos Passos]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Arthur Conan Doyle]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alexandre Dumas]]
* [[File:Flag of Flanders.svg|border|20px]] [[Willem Elsschot]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Enhedûanna]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Steven Erikson]]
| width=25 |
|
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Anne Feddema]]&lt;sup&gt;'''Gf'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ian Fleming]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Peter F. Hamilton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Paul Gallico]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Federico García Lorca]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Gide]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ronald Giphart]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Joast Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Flag of Suriname.svg|border|20px]] [[Albert Helman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Tanya Huff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aldous Huxley]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Eugène Ionesco]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jane Lindskold]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[H.P. Lovecraft]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Juliet Marillier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George R.R. Martin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James A. Michener]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Moon]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Thomas More]]
* [[File:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Pablo Neruda]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Emma baronesse Orczy]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Octavio Paz]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Francesco Petrarca]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ezra Pound]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Arthur Rimbaud]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Antoine de Saint-Exupéry]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fedde Schurer]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[William Shakespeare]]
* [[File:Flag of Norway.svg|border|18px]] [[Tormod Skagestad]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edmund Spenser]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Rosita Steenbeek]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Publius Kornelius Tasitus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[J.R.R. Tolkien]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Twain]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Lope de Vega]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Jules Verne]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Jo Walton]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[H.G. Wells]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Elie Wiesel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Carlos Williams]]
|}

====sporters====
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Jordan]]
* [[File:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Diego Maradona]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Andy Murray]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Klaas Folkerts Post]]

====ûndernimmers en bestjoerders====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel Colt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edmond Guerrier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[W. Richard West jr.]]

====wittenskippers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Hermann Burmeister]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Marie Constant Duméril]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles Eastman]]
* [[File:Flag of Austria.svg|border|20px]] [[Leopold Fitzinger]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Al Gore]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Bird Grinnell]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Benjamin Jowett]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Kennedy (histoarikus)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred L. Kroeber]]
* [[File:Flag of Kenya.svg|border|20px]] [[Ali Mazrui]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Ernest Renan]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coenraad Jacob Temminck]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Oldfield Thomas]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Peter Simon Pallas]]
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Johann Jakob von Tschudi]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Ingrid Visser (biologe)|Ingrid Visser]]
|}

====oare persoanen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] don [[Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva]], Spaansk ealman en fjildhear
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mitch Bouyer]], Amerikaansk tolk en gids
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Titus Brandsma]], Frysk preester en fersetsman {{noat|(al earder side fan 'e moanne west yn 2011, wike 41)}} 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Calamity Jane]], Amerikaansk pionier
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Wallace Crawford]], Amerikaansk ferkenner en dichter
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Hrant Dink]], Turksk sjoernalist&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virgil Earp]], Amerikaansk revolverman en plysje
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pat Garrett]], Amerikaansk plysjeman
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jane Gordon, hartoginne fan Gordon]], Skotsk societystjer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew Gronholdt]], Amerikaansk boatebouwer en houtbewurker
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frank Grouard]], Amerikaansk tolk en ferkenner
* [[File:Flag of North Frisia.svg|border|20px]] [[Harro Harring]], Noardfrysk revolúsjonêr&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Doc Holliday]], Amerikaansk revolverman en gokker
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harry Houdini]], Amerikaansk stuntman en yllúzjonist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg]], Nederlânsk prins&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lady Bird Taylor Johnson]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Kellogg (sjoernalist)|Mark Kellogg]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Bouvier Kennedy]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charlie Kirk]], Amerikaansk aktivist&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Newton Knight]], Amerikaansk opstanneling en boer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monica Lewinsky]], mêtresse fan Bill Clinton
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Rob Roy MacGregor]], Skotsk folksheld
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert E. Strahorn]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Clara Jacoba de Vos van Steenwijk]], Nederlânsk filantrope
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Liuwe H. Westra]], Frysk oersetter en predikant
|}

===Skiednis===
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[1950-er jierren]]
* [[1980-er jierren]]
* [[1990-er jierren]]
* [[2000-er jierren]]
* [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]]
* [[Belis fan Dubrovnik]]
* [[Bloedbad fan Verden]]
* [[Bloedbad fan Wounded Knee]]
* [[Bloedbad fan de Washita]]
* [[Dakota-Oarloch fan 1862]]
* [[Doolittle Raid]]
* [[Gefjocht fan Stomp Mês]]
* [[gladiator]]
* [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]
* [[Israeliten]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Keninkryk Hawaï]]
| width=25 |
|
* [[Keninkryk Ingelân]]
* [[Keninkryk Kastylje]]
* [[Keninkryk Skotlân]]
* [[Malaysia Airlines-flecht 17]]
* [[Mienebêst Ingelân]]
* [[Oarloch fan Reade Wolk]]
* [[Oerwintering op Nova Sembla]]
* [[Pennamityske Oarloggen]]
* [[potlatch]]
* [[Protektoraat (Britske Eilannen)]]
* [[Russysk-Amearika]]
* [[saloon]]
* [[de Sânenfjirtich Rōnin]]
* [[Sansibaroarloch]]
* [[speetsing]]
| width=25 |
|
* [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]]
* [[Slach by Beecher Island]]
* [[Slach by Kûnaksa]]
* [[Slach by Slim Buttes]]
* [[Slach oan de Powderrivier (1876)|Slach oan de Powderrivier]]
* [[Stien fan Scone]]
* [[Sultanaat Sansibar]]
* [[Tanganjika]]
* [[Territoarium Alaska]]
* [[Territoarium Hawaï]]
* [[Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch]]
* [[Untploffing fan de bunkers op It Hilgelân]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[USAF-flecht 21]]
* [[Watergateskandaal]]
* [[Yellowstone-ekspedysje (1873)]]
|}

===Wittenskip &amp; technology===
====kleuren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[brún]]
* [[fiolet]]
* [[griis]]
* [[indigo (kleur)]]
* [[maginta]]
| width=25 |
|
* [[oranje]]
* [[pears]]
* [[syaan]]
* [[swart]]
|}

====oar====
* [[atoom]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch neisjoen wurde)}}
* [[fergiftiging]]
* [[fjoer]]
* [[fjoerwurk]]
* [[heksadesimaal systeem]]
* [[ynfraread]]
* [[kartografy]]
* [[kleur]]
* [[klonen]]&lt;sup&gt;'''Da'''&lt;/sup&gt;
* [[lift (hefmeganisme)]]
* [[ljocht]]
* [[RGB-kleursysteem]]

[[Kategory:Side fan de wike]]</text>
      <sha1>c7ud3jome3tuwp9o36khga9mtpkl624</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241106</id>
      <parentid>1241105</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* oare godstsjinstige ûnderwerpen */ +</comment>
      <origin>1241106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66075" sha1="m6t08hz79p41qezk20d0uqwdcj5bx87" xml:space="preserve">Dit is in ynventarisaasje fan '''mooglike''' siden fan de wike foar takom jier.

It binne siden dy't der gaadlik foar lykje en noch net earder side fan de wike west hawwe. Dat wol fansels net sizze dat se ek wier side fan de wike wurde moatte, mar in lytse ynventarisaasje, kin letter in protte gesyk en gepuzel foarkomme. It is de bedoeling dat alle meidoggers siden foardrage kinne, troch ienfâldichwei in link oan te meitsjen yn ien fan 'e ûndersteande kategoryen.
{{TOCright}}

==Utstel siden fan de wike takom jier==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
;wike 1
* ...
;wike 2
* ...
;wike 3
* ...
;wike 4
* ...
;wike 5
* ...
;wike 6
* ...
;wike 7
* ...
;wike 8
* ...
;wike 9
* ...
;wike 10
* ...
;wike 11
* ...
;wike 12
* ...
;wike 13
* ...
| width=25 |
|
;wike 14
* ...
;wike 15
* ...
;wike 16
* ...
;wike 17
* ...
;wike 18
* ...
;wike 19
* ...
;wike 20
* ...
;wike 21
* ...
;wike 22
* ...
;wike 23
* ...
;wike 24
* ...
;wike 25
* ...
;wike 26
* ...
| width=25 |
|
;wike 27
* ...
;wike 28
* ...
;wike 29
* ...
;wike 30
* ...
;wike 31
* ...
;wike 32
* ...
;wike 33
* ...
;wike 34
* ...
;wike 35
* ...
;wike 36
* ...
;wike 37
* ...
;wike 38
* ...
;wike 39
* ...
| width=25 |
|
;wike 40
* ...
;wike 41
* ...
;wike 42
* ...
;wike 43
* ...
;wike 44
* ...
;wike 45
* ...
;wike 46
* ...
;wike 47
* ...
;wike 48
* ...
;wike 49
* ...
;wike 50
* ...
;wike 51
* ...
;wike 52
* ...
|}

==Nominearre siden==
===Astronomy===
* ...

===Films &amp; tillefyzje===
====films====
* [[3:10 to Yuma (film út 2007)|''3:10 to Yuma'' (film út 2007)]]
* [[The 39 Steps (film út 1935)|''The 39 Steps'' (film út 1935)]]
* ''[[50 First Dates]]''
* [[The African Queen (film út 1951)|''The African Queen'' (film út 1951)]]
* [[American Pie (film)|''American Pie'' (film)]]
* ''[[American Pie 2]]''
* ''[[American Pie 4: Reunion]]''
* ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''
* [[Battleship (film)|''Battleship'' (film)]]
* ''[[Baywatch: Hawaiian Wedding]]''
* [[The Big Country (film)|''The Big Country'' (film)]]
* [[Black Hawk Down (film)|''Black Hawk Down'' (film)]]
* ''[[Blackway]]''
* [[The Blue Lagoon (film út 1980)|''The Blue Lagoon'' (film út 1980)]]
* [[The Bourne Legacy (film)|''The Bourne Legacy'' (film)]]
* [[Bridge of Spies (film)|''Bridge of Spies'' (film)]]
* ''[[Brokeback Mountain]]''
* [[Calamity Jane (film)|''Calamity Jane'' (film)]]
* [[Conan the Barbarian (film út 1982)|''Conan the Barbarian'' (film út 1982)]]
* ''[[Daddy's Home 2]]''
* [[Deck the Halls (film út 2006)|''Deck the Halls'' (film út 2006)]]
* [[Déjà Vu (film út 2006)|''Déjà Vu'' (film út 2006)]]
* [[Diamonds Are Forever (film)|''Diamonds Are Forever'' (film)]]
*''[[Dirty Dancing]]''
* [[Dirty Harry (film)|''Dirty Harry'' (film)]]
* [[Doctor Zhivago (film)|''Doctor Zhivago'' (film)]]
* [[Dunkirk (film út 2017)|''Dunkirk'' (film út 2017)]]
* [[Eagle Eye (film)|''Eagle Eye'' (film)]]
* [[The English Patient (film)|''The English Patient'' (film)]]
* [[Fargo (film út 1996)|''Fargo'' (film út 1996)]]
* ''[[The Fifth Element]]''
* ''[[A Fistful of Dollars]]''
* [[Flight (film út 2012)|''Flight'' (film út 2012)]]
* ''[[For a Few Dollars More]]''
* [[For Your Eyes Only (film)|''For Your Eyes Only'' (film)]]
* ''[[Free State of Jones]]''
* ''[[Galaxy Quest]]''
* ''[[G.I. Blues]]''
* ''[[Gnomeo &amp; Juliet]]''
* [[Gone Girl (film)|''Gone Girl'' (film)]]
* ''[[Gran Torino]]''
* ''[[The Hateful Eight]]''
* ''[[De Hel van '63]]''
* ''[[Her Alibi]]''
* [[Hercules (film út 2014)|''Hercules'' (film út 2014)]]
* [[Hidden Figures (film)|''Hidden Figures'' (film)]]
* ''[[The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
* ''[[The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
* ''[[The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
* ''[[The Holiday]]''
* ''[[Hunterwali]]''
* ''[[The Huntsman: Winter's War]]''
* ''[[I Was a Teenage Werewolf]]''
* [[The Intern (film út 2015)|''The Intern'' (film út 2015)]]
* [[Jackie Brown (film)|''Jackie Brown'' (film)]]
* [[Jurassic Park (film)|''Jurassic Park'' (film)]]
* ''[[Kar út Twa]]''&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt; {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[Kenau (film)|''Kenau'' (film)]]
* [[Kick-Ass (film)|''Kick-Ass'' (film)]]
* [[King of Kings (film út 1961)|''King of Kings'' (film út 1961)]]
* ''[[Kingsman: The Golden Circle]]''
* [[L.A. Confidential (film)|''L.A. Confidential'' (film)]]
* [[La La Land (film út 2016)|''La La Land'' (film út 2016)]]
* [[Legend (film út 1985)|''Legend'' (film út 1985)]]
* [[Life of Pi (film)|''Life of Pi'' (film)]]
* [[The Longest Day (film)|''The Longest Day'' (film)]]
* ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''
* ''[[The Lost World: Jurassic Park]]''
* ''[[Mad Max: Fury Road]]''
* ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]''
* [[The Magnificent Seven (film út 2016)|''The Magnificent Seven'' (film út 2016)]]
* [[Mamma Mia! (film út 2008)|''Mamma Mia!'' (film út 2008)]]
* ''[[Mamma Mia! Here We Go Again]]''
* [[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1996)]]
* [[The Man with the Golden Gun (film)|''The Man with the Golden Gun'' (film)]]
* [[The Martian (film)|''The Martian'' (film)]]
* [[Memoirs of a Geisha (film)|''Memoirs of a Geisha'' (film)]]
* [[Moana (film út 2016)|''Moana'' (film út 2016)]]
* [[Moonraker (film)|''Moonraker'' (film)]]
* ''[[My Big Fat Greek Wedding]]''
* [[My Darling Clementine (film út 1946)|''My Darling Clementine'' (film út 1946)]]
* [[North by Northwest (film)|''North by Northwest'' (film)]]
* [[Octopussy (film)|''Octopussy'' (film)]]
* [[Oklahoma! (film út 1955)|''Oklahoma!'' (film út 1955)]]
* [[On Her Majesty's Secret Service (film)|''On Her Majesty's Secret Service'' (film)]]
* ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]''
* [[The Parent Trap (film út 1998)|''The Parent Trap'' (film út 1998)]]
* [[Pearl Harbor (film)|''Pearl Harbor'' (film)]]
* [[Practical Magic (film)|''Practical Magic'' (film)]]
* ''[[Quigley Down Under]]''
* [[Red Sparrow (film)|''Red Sparrow'' (film)]]
* [[Redbad (film)|''Redbad'' (film)]]
* [[Rocky (film út 1976)|''Rocky'' (film út 1976)]]
* [[Rocky Balboa (film)|''Rocky Balboa'' (film)]]
* ''[[Rogue One: A Star Wars Story]]''
* [[Romancing the Stone (film)|''Romancing the Stone'' (film)]]
* [[Room (film út 2015)|''Room'' (film út 2015)]]
* [[Sahara (film út 2005)|''Sahara'' (film út 2005)]]
* [[The Sapphires (film)|''The Sapphires'' (film)]]
* ''[[Schindler's List]]''
* [[The Searchers (film)|''The Searchers'' (film)]]
* ''[[Shakespeare in Love]]''
* [[Sicario (film út 2015)|''Sicario'' (film út 2015)]]
* ''[[Sicario: Day of the Soldado]]''
* [[Singin' in the Rain (film)|''Singin' in the Rain'' (film)]]
* [[SneekWeek (film)|''SneekWeek'' (film)]]
* ''[[Snow White and the Huntsman]]''
* [[Some Like It Hot (film út 1959)|''Some Like It Hot'' (film út 1959)]]
* [[Spartacus (film)|''Spartacus'' (film)]]
* [[Species (film)|''Species'' (film)]]
* [[The Spectacular Now (film)|''The Spectacular Now'' (film)]]
* ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]''
* ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]''
* ''[[Star Trek: First Contact]]''
* ''[[Star Trek: Insurrection]]''
* ''[[Star Trek: Nemesis]]''
* ''[[Star Wars: Episode IV – A New Hope]]''
* ''[[Star Wars Holiday Special]]''
* [[Suspicion (film út 1941)|''Suspicion'' (film út 1941)]]
* ''[[The Terminator]]''
* ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''
* ''[[Three Billboards Outside Ebbing, Missouri]]''
* [[Tora! Tora! Tora! (film)|''Tora! Tora! Tora!'' (film)]]
* [[True Grit (film út 2010)|''True Grit'' (film út 2010)]]
* ''[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]''
* [[Valkyrie (film)|''Valkyrie'' (film)]]
* [[The Vikings (film)|''The Vikings'' (film)]]
* [[Wagon Master (film)|''Wagon Master'' (film)]]
* [[Warcraft (film)|''Warcraft'' (film)]]
* ''[[The Water Diviner]]''
* ''[[Wedding Crashers]]''
* ''[[Winnetou 1. Teil]]''
* ''[[Winnetou 3. Teil]]''
* [[Wonder Woman (film út 2017)|''Wonder Woman'' (film út 2017)]]
* [[You Only Live Twice (film)|''You Only Live Twice'' (film)]]
* [[Zulu (film út 1964)|''Zulu'' (film út 1964)]]

====franchises====
* [[Flodder (franchise)|''Flodder'' (franchise)]]
* [[Planet of the Apes (franchise)|''Planet of the Apes'' (franchise)]]
* [[Rocky (filmsearje)|''Rocky'' (filmsearje)]]
* ''[[Star Trek]]''

====tillefyzje====
* ''[[The A-Team]]''
* [[Ewoks (telefyzjesearje)|''Ewoks'' (telefyzjesearje)]]
* [[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|''Last Man Standing'' (Amerikaanske telefyzjesearje)]]
* ''[[Star Trek: The Original Series]]''
* ''[[Star Trek: The Next Generation]]''
* ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]''
* ''[[Star Trek: Enterprise]]''
* ''[[Star Trek: Picard]]''
* [[Star Wars: The Clone Wars (telefyzjesearje út 2008)|''Star Wars: The Clone Wars'' (telefyzjesearje út 2008)]]

====oare film- en tillefyzje-ûnderwerpen====
* [[neisyngronisaasje]]
* [[ôftiteling]]
* [[Pre-Code (Hollywood)]]
* [[ûndertiteling]]

===Folkloare===
* [[beskermingel]]
* [[elf (mytysk wêzen)]]
* [[golem]]
* [[ynkubus]]
* [[iisreus (mytysk wêzen)]]
* [[sasquatch]]
* [[sídhe]]
* [[sukkubus]]
* [[walkuere]]
* [[wearwolf]]

===Geografy===
====gebieten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alcatraz]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aleksanderarsjipel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arkansas]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Australeilannen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park De Biisbosk]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[It Bilt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Binnenlân fan Alaska]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Chathameilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Death Valley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Delaware]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Diomedeseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fermont]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Florida Keys]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)]]
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Gallipoliskiereilân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Gambiereilannen]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Genoatskipseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Georgia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grand Traverse Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Grut-Brittanje (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Hidjas]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Hinnaarderadiel]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Huahine]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Ibytsa]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Indiana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Iowa]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Jûkatan (skiereilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kaap Bretoneilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kansas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kauaï]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kebek (provinsje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kenaiskiereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kodiak (eilân)]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Kommandeurseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Konettikut]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Krysteilân]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lanaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyts-Diomedes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Long Island]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maine]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Manitoulin (eilân)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Markesaseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maui]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Mechelen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Midway (atol)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michigan]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Minorka]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mississippy (steat)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Missoery (steat)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mole Lake Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Molokaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Montana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monument Valley]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Mo‘orea]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Niïhau]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Breunswyk]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân en Labrador]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Jersey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Meksiko]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Skotlân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Nij-Súd-Wales]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Noard-Bevelân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlik Firginia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlike Sjajinne Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Northern Neck]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnatsiavût]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnavik]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nunivak (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oklahoma Panhandle]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oregon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pennsylvania]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Prins Edwardeilân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Queenslân]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ratmanov (eilân)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Rjûkjû-eilannen]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (eilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Saskatchewan]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Sauerlân]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sint-Kilda]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Syrenaika]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Súd-Karolina]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Tahity]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Tasmaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Transpecos]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Tripolitaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Unalaska (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Utah]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Vancouvereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Firginia]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Westoverledingen]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wind River Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wiskonsin]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Wymbritseradiel (1851-1984)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wyoming]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park Yellowstone]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Yukon]]
|}

====lannen====
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]]

====stêden====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Abilene (Kansas)]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Adelaide]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Aken]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anchorage]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Atlanta]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Austin (Teksas)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Banff (Alberta)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Beverly Hills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Birmingham (Alabama)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Boise (Idaho)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Buffalo (New York)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Burbank (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Butte (Montana)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Cannes]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Christchurch (Nij-Seelân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dodge City (Kansas)]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Emden]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Evanston (Illinois)]] 
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fort Worth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Holland (Michigan)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Honolulu]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacksonville (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Knoxville (Tennessee)]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Leien]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Malibu (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Miami]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Milwaukee]]
* [[File:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Niš]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Norman (Oklahoma)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[North Vancouver (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oakland (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Oranje (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Palm Springs (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Papeete]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Portage la Prairie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Reno (Nevada)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sacramento (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Salt Lake City]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Bernardino (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Jose (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[St. Petersburg (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Schaumburg (Illinois)]]
* [[File:Flag of Croatia.svg|border|20px]] [[Senj]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spokane (Washington)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tallahassee (Floarida)]]
* [[File:Flag of Finland.svg|border|20px]] [[Tampere]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tombstone (Arizona)]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Veurne]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yuma (Arizona)]]
|}

====oare geografyske ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Adirondackberchtme]]
* [[Arktis]]
* [[Baai fan San Francisco]]
* [[Basis Scott]]
* [[Blauwestêd (projekt)]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago (rivier)]]
* [[Dardanellen]]
* [[Denali]]
* [[Etiopysk Heechlân]]
| width=25 |
|
* [[Fraser Canyon]]
* [[Hollywood]]
* [[Kreiler Wâld]]&lt;sup&gt;'''SwK / Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Ofslútdyk]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Puget Sound]]
* [[Republyk Lakota]]
* [[Sniebergen]]
* [[Strjitte fan Georgia]]
* [[Traverse des Sioux]]
|}

===Geology===
* [[oker]]
* [[sân]]

===Godstsjinst===
====goaden en geasten====
* [[Hades (god)]]
* [[Hearakles]]
* [[Māui (mytology)|Māui]]
* [[Sigrún]]
* [[Tongerfûgel (mytology)|Tongerfûgel]]

====streamings &amp; denominaasjes====
* [[Etiopysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Georgysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim]]
* [[Syrysk-Otterdokse Tsjerke]]

====teksten====
* [[gnostyske evangeeljes]] {{noat|(summier en teffens ûntbrekt hjir noch in plaatsje)}}
* ''[[Heechliet]]''
* ''[[It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert]]'' {{noat|(hilligelibben)}}
* ''[[Tobit (bibelboek)|Tobit]]''
* ''[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]'' {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}

====oare godstsjinstige ûnderwerpen====
* [[Fomoaren]]
* [[god]]
* [[goed en kwea]]
* [[Konsily fan Nicea]] {{noat|(wat oan 'e summiere kant)}}
* [[Lykklaad fan Turyn]]
* [[Nesker Konvint]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Nijkleaster]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;

===Literatuer===
====mearkes====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Fan 'e Fisker en Syn Frou]]''
* ''[[Goudlokje]]''
* ''[[Jaap en de Beanstôk]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Kat op Learzens]]''
* ''[[Rapûnske]]''
* ''[[De Wolf en de Sân Geitsjes]]''
|}

====wurken út 'e Aldheid====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Filoktêtês]]''
* ''[[Frede (toanielstik)|Frede]]''
* ''[[Fûgels (toanielstik)|Fûgels]]''
* ''[[Ilias]]''
| width=25 |
|
* ''[[Lysistrata]]''
* ''[[Steat (Plato)|Steat]]''
* ''[[De Tocht fan de Argonauten]]''
|}

====wurken út 'e Midsiuwen====
* ''[[Fergút]]''
* [[Finnburg Fragmint]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}} 
* ''[[Rein de Foks]]''

====16de-, 17de- &amp; 18de-iuwske literatuer====
* ''[[De Rôf fan Lukresia]]''
* ''[[De Twa Roeken]]''
* stikken fan Shakespeare
{| class=&quot;vatop&quot;
|
:* ''[[De Fekke Nuet]]''
:* ''[[Koriolanus]]''
:* ''[[Richard II (toanielstik)|Richard II]]''
| width=25 |
|
:* ''[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]''
:* ''[[Titus Androanikus]]''
|}

====19de-iuwske literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Alice yn Wûnderlân]]''
* ''[[It Blaaibek Hert]]''
* [[David Copperfield (roman)|''David Copperfield'' (roman)]]
* ''[[De Dominy fan Vejlby]]''
* ''[[De Fal fan Camelot]]''
* ''[[Fier fan Alle Drokte]]''
* ''[[De Lêste Mohikaan]]''
* ''[[In Poppehûs]]''
* ''[[De Raven]]''
| width=25 |
|
* ''[[In Reis nei de Moanne]]''
* ''[[Rimen en Teltsjes]]''
* ''[[De Sang fan Hiawatha]]''
* ''[[De Skacht en de Slinger]]''
* ''[[De Skimmelruter]]''
* ''[[De Silveren Rinkelbel]]''
* ''[[De Trije Musketiers]]''
* ''[[De Tsien fan Martens Afke]]''
|}

====moderne literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[It Achterhûs (deiboek)|''It Achterhûs'' (deiboek)]]
* ''[[Alle Rivieren Rinne nei See]]''
* ''[[CryoBurn]]''
* ''[[Der Is Gjin Dêr, Dêre]]''
* ''[[De Fagina Monologen]]''
* ''[[De Fizioenen fan Mary]]''
* ''[[Forty Thousand in Gehenna]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[Foreigner (roman fan C.J. Cherryh)|''Foreigner'' (roman fan C.J. Cherryh)]]
* ''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]''
* ''[[De Hûn fan 'e Baskervilles]]''
* ''[[Krústocht yn Spikerbroek]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Leafde fan Don Perlimpín en Belisa yn Syn Tún]]''
* ''[[The Lions of Al-Rassan]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Lord of Emperors]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Merchanter's Luck]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[The Milagro Beanfield War (roman)|''The Milagro Beanfield War'' (roman)]]
* ''[[Oarlochswinter]]''
* ''[[De Pearel]]''
* [[De Pest (roman)|''De Pest'' (roman)]]
* ''[[De Sniegoes]]''
* ''[[The Warrior's Apprentice]]''
* ''[[Winterfair Gifts]]''
|}

====fiktive personaazjes====
* [[Beowulf (personaazje)]]
* [[Rosco P. Coltrane]]
* [[Conan de Barbaar]]
* [[Dirty Harry (personaazje)]]
* [[Sherlock Holmes]]
* [[Grendel]]
* [[Tinker Bell]]
* [[Winnetou]]

====oare fiktive saken====
* [[Heorot (Beowulf)|Heorot (''Beowulf'')]]

====algemiene literêre ûnderwerpen====
* [[Frysktalige literatuer]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;

===Maatskippij===
====ark &amp; reau, wapens, helpmiddels====
* [[fjoerwapen]]
* [[honkbalkneppel]]
* [[jachtgewear]]
* [[kanon (wapen)]]
* [[limûsine]]
* [[parasjute]]
* [[Springfield Model 1873]]
* [[Winchester Model 1866]]

====bedriuwen====
* [[Barnes &amp; Noble]]
* [[CBS (telefyzjestjoerder)]]
* [[Cinecittà]]
* [[Europa-Park]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[Folkswein]]
* [[Fox Broadcasting Company]]
* [[Fox News]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[FrieslandCampina]]
* [[Hooters]]
* [[Hotel Lauswolt]]
* [[National Broadcasting Company]]
* [[Pixar Animation Studios]]
* [[The Walt Disney Company]]
* [[Winchester Repeating Arms Company]]

====bouwurken en arsjitektuer====
* [[Bogoroditski-kleaster (Kazan)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago Union Station]]
* [[Grutte Boeda fan Leshan]]
* [[Herfoarme tsjerke (Súdwâlde)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Huis ter Duin]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Kastiel De Haar]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Katedraal fan Amiens]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Kening State]]
* [[Kleaster Eberbach]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Monte Cassino]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Paleis Het Loo]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Piscine Molitor]]
* [[Pokrovsky-kleaster (Kiëv)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ryksabdij Salem]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ringkirche (Wiesbaden)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Skilige Pypke]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Taj Mahal Palace Hotel]]
* [[Territoriale Finzenis fan Yuma]]
* [[Tinkteken foar Mâl Hynder]]
* [[Wetterpoarte (Snits)]]
* [[Woodfield Mall]]

====ekonomy====
* [[belesting]]
* [[denaarje]]
* [[konkurrinsje (ekonomy)]]
* [[toerisme]]

====eveneminten====
* [[Betinking fan de Slach by Warns]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Rotterdam]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]
* [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]]
* [[San Diego Comic-Con]]
* [[Snitswike]]
* [[Sundance Filmfestival]]

====iten en drinken====
* ...

====lânbou====
* [[katoen]]

====maatskiplike en politike organisaasjes====
* [[Amerikaanske Yndiaanske Beweging]]
* [[Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum]]
* [[Frisius MC Harns]]
* [[Jakama Yndiaanske Naasje]]
* [[Grand Traverse Troep fan Ottawa en Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Noardfrysk Ynstitút]]
* [[Round Valley Yndianestammen]]
* [[St. Croix Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin]]
* [[Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Sokaogon Tsjippewa Mienskip]]
* [[Skotske Nasjonale Partij]]
* [[Stony Nakoda Naasje]]
* [[Temagami Earste Naasje]]
* [[Universiteit fan Oklahoma]]
* [[UNPO]]
* [[Wikwemikong Unôfstiene Earste Naasje]]

====media====
* ''[[The New York Times]]''
* [[Time (tydskrift)|''Time'' (tydskrift)]]
* ''[[Toronto Star]]''
* ''[[The Washington Post]]''

====minderheden====
* [[Kato (folk)|Kato]]
* [[Katôba (folk)|Katôba]]
* [[Latino's yn Noard-Amearika]]
* [[Skotten]]
* [[Stony (folk)|Stony]]

====oarlochfiering====
* [[generaal]]
* [[Medal of Honor]]
* [[slachskip]]

====oerheid====
* [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]]
* [[Amerikaansk Leger]]
* [[Bûnsdei]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[bûnskânselier fan Dútslân]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]]
* [[Buro fan Yndiaanske Saken]]
* [[CIA]]
* [[Interpol]]
* [[National Park Service]]
* [[Secret Service]]

====seksualiteit====
* ''[[Brazilian wax]]''
* [[bordeel]]
* ''[[fleshlight]]''
* [[geslachtsmienskip]]
* [[masturbaasje]]
* [[pornografy]]

====sport====
* [[Alvestêdetocht]]
* [[atletyk]] {{noat|(stavering moat noch hifke wurde)}}
* [[Fyftjinde Alvestêdetocht]]
* [[Freulepartij]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2016]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2020]]
* [[Sânde Alvestêdetocht]]
* [[Tall Ships' Races]]

====taal====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Aldingelsk]]
* [[Arameesk]]
* [[Arapaho (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Bretonsk]]
* [[Dakota (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Flakte-Yndiaanske Gebeartetaal]]
* [[Frysk]] {{noat|(is hielendal op 'e nij besjoen en oanfolle)}}
* [[Germaanske talen]]
| width=25 |
|
* [[Gro Wânt (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Hebriuwsk]]
* [[Italyske talen]]
* [[Jenisejaanske talen]]
* [[Sjajinsk]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Skiermûntseagersk]] {{noat|(earder side fan 'e wike west yn 2013, mar sûnt oanfolle en ferbettere)}}
* [[Skotsk]]
* [[Tekselsk]]
|}

====oare taalkundige ûnderwerpen====
* [[Fjetnameeske namme]]
* [[Fryske stavering]] {{noat|(hjir moat iroanyskernôch de stavering noch hifke wurde)}} 
* [[skrift]]

====oare maatskiplike ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[aura (boppenatuerlik ferskynsel)]]
* [[brulloft]]
* [[drug|drugs]]
* [[fideoteek]]
* [[geisha]]
* [[Graceland Cemetery (Chicago)]]
* [[kaartspul]]
* [[konsulaat (diplomasy)|konsulaat]]
* [[Légion d'Honneur]]
* [[medium (persoan)]]
| width=25 |
|
* [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]]
* [[neakenens]]
* [[playboy (libbenswize)]]
* [[searjemoardner]]
* [[Sir Julius Vogel Award]]
* [[Skotske klans]]
* [[smokkeljen]]
* [[tsjûge (rjocht)]]
* [[undercoveroperaasje]]
|}

===Minske===
====anatomy====
* [[ear (lichemsdiel)]]
* [[hierkleur]]
* [[lippe]]
* [[Mongoaleploai]]
* [[nâle]]
* [[penis]]
* [[testikel]]

====klean====
* ...

====oar====
* [[bern (persoan)]]
* [[foarnamme]]
* [[kastraasje]]
* [[migrêne]]

===Natoer===
====bisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Afrikaanske wylde kat]]
* [[Amerikaanske ekster]]
* [[Amerikaanske goudûle]]
* [[Amerikaanske hazze]]
* [[Amerikaanske liuw]]
* [[Andesgrûnspjocht]]
* [[Alpenmarmot]]
* [[beamotter]]
* [[berchlemming]]
* [[beverrôt]]
* [[Bingaalske loaihoarskat]]
* [[blaupoatgint]]
* [[blauwe hierkwab]]
* [[boskhin]]
* [[boskmarmot]]
* [[breedtoskmakrielhaai]]
* [[brune bear]]
* [[das]]
* [[eastlik wangpûdiikhoarntsje]]
* [[eastlike hartemûs]]
* [[eilânfoks]]
* [[fazant]]
* [[fiskmarter]]
* [[Floaridaknyn]]
* [[Gambiahamsterrôt]]
* [[gewoane kjifstikelbaarch]]
* [[gielsnaffelekster]]
* [[gifslang]]
| width=25 |
|
* [[gint (fûgel)]]
* [[gintfûgels]]
* [[gouden grûnspjocht]]
* [[goudhamster]]
* [[goudûle]]
* [[griis iikhoarntsje]]
* [[grize foks]]
* [[grutearfoks]]
* [[grutearkitfoks]]
* [[grutte gieltoefkakketoe]]
* [[hagedissen]]
* [[hamster]]
* [[hazze]]
* [[hyenahûn]]
* [[hûsmûs]]
* [[Ibearyske lynks]]
* [[ierdappelkrobbe]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[ierdmûs]]
* [[iisbear]]
* [[jagûar]]
* [[Jeropeeske wylde kat]]
* [[Kaapske hazze]]
* [[kakketoefûgels]]
* [[kalkoen]]
* [[kamieleftigen]]
* [[Kanadeeske bever]]
* [[karakal]]
| width=25 |
|
* [[kat]]
* [[kavia]]
* [[kitfoks]]
* [[koartfinmakrielhaai]]
* [[krokkedileftigen]]
* [[kuorhin]]
* [[kwartel]]
* [[langsturtwezeling]]
* [[lewisspjocht]]
* [[lytse gieltoefkakketoe]]
* [[loaihoars]]
* [[Magelhaenoehoe]]
* [[megalodon]]
* [[moerassniehin]]
* [[moskeftigen]]
* [[Nijfûnlânske beamotter]]
* [[Nijseelânske kwartel]]
* [[nôtmûs]]
* [[oaljefantsfûgels]]
* [[oerzon]]
* [[otter]]
* [[pallasiikhoarntsje]]
* [[pallaskat]]
* [[pappegaai-eftigen]]
* [[patriis]]
* [[poema]]
* [[prêrjehazze]]
| width=25 |
|
* [[prêrjehin]]
* [[reade lynks]]
* [[reuzepanda]]
* [[rivierotter]]
* [[rûnwjirms]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[sânslieper]]
* [[serval]]
* [[Sibearysk grûniikhoarntsje]]
* [[sisel]]
* [[slangen]]
* [[snieloaihoars]]
* [[sniemûs]]
* [[spjochten]]
* [[stienmurd]]
* [[stikelbaarch]]
* [[stoppelfjildkwartel]]
* [[swarte rôt]] 
* [[swartpoatkat]]
* [[swartsturthazze]]
* [[swartsturtprêrjehûn]]
* [[ûle-eftigen]]
* [[wetterrôt]]
* [[wezeling]]
* [[wytpoatmûs]]
* [[wytsturtiikhoarntsje]]
* [[woastyndwerchhamster]]
* [[tiger]]
|}

====hûnerassen====
* [[koaikerhûntsje]]
* [[landseer]]
* [[wetterhûn]]

====bekende bisten====
* [[Comanche (hynder)]]

====oare natoerûnderwerpen====
* [[befalling]]
* [[eilânreuzegroei]]
* [[minskesliner]]
* [[mistelkaktussen]]
* [[moassen]]
* [[planten]]
* [[skimmels]]
* [[stikel (soölogy)]]
* [[wâld]]

===Persoanen===
====abbekaten &amp; rjochters====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elmer S. Dundy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew J. Poppleton]]

====akteurs====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sasha Alexander]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tatyana Ali]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christina Applegate]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sarah Bernhardt]] &lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jon Bernthal]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Valerie Bertinelli]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Best]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jolene Blalock]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yasmine Bleeth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lisa Bonet]] {{noat|(hjir ûntbrekt in foto)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Neve Campbell]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lacey Chabert]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lily Collins]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sean Connery]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Charles Dance]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Claire Danes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dana Delany]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alain Delon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bo Derek]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Fearless Nadia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ferry Doedens]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carmen Electra]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carrie Fisher]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Isla Fisher]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coen Flink]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harrison Ford]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Morgan Freeman]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Michael Gambon]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Gaynes]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Dan George (opperhaad)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ginnifer Goodwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Heather Graham]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Graham Greene (akteur)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pam Grier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Harmon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Hasselhoff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Hillerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dwayne Johnson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Danny Kaye]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Gorden Kaye]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arielle Kebbel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Deborah Kerr]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Irrfan Khan]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Lucy Lawless]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Christopher Lee]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Lieke van Lexmond]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystle Lightning]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Derek de Lint]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Peyton List (1998)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert Loggia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacco van der Made]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virginia Mayo]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ewan McGregor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Russell Means]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Rhona Mitra]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Poppy Montgomery]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eddie Murphy]]
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[N!xau ǂToma]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Renee O'Connor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Olsen]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Peter O'Toole]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Grace Park (aktrise)|Grace Park]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sara Paxton]]
* [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Paulina Porizkova]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeremy Renner]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Alan Rickman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Debby Ryan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeri Ryan]]
* [[File:Flag of Tunisia.svg|border|20px]] [[Hend Sabry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Laura San Giacomo]]
* [[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Roselyn Sánchez]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Schneider]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Selleck]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Tatjana Šimić]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Cobie Smulders]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Snipes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rena Sofer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Renée Soutendijk]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Huub Stapel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Madeleine Stowe]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mr. T]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Frank Thring (akteur)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Gordon Tootoosis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michelle Trachtenberg]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Floyd Red Crow Westerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shailene Woodley]]
|}

====akteurs (pornografysk)====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asa Akira]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eva Angelina]] ♀
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Briana Banks]] ♀
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nikki Benz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Seymore Butts]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Carey (pornografysk aktrise)|Mary Carey]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asia Carrera]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Adriana Chechik]] ♀
* [[File:Flag of Singapore.svg|border|20px]] [[Annabel Chong]] ♀
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Monique Covét]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Catalina Cruz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Stormy Daniels]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Deen]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Skin Diamond]] ♀
* [[File:Flag of Colombia.svg|border|20px]] [[Lupe Fuentes]] ♀
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Holland]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kylie Ireland]] ♀
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenna Jameson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jane]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kagney Linn Karter]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kayden Kross]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shawna Lenée]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bree Olson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Romi Rain]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rachel Roxxx]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dylan Ryder]] ♀
* [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Silvia Saint]] ♀
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Ilona Staller]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Misty Stone]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jake Steed]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Riley Steele]] ♀
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Nacho Vidal]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teri Weigel]] ♀
|}

====aktivisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Cheri Honkala]]
* [[File:Flag of Pakistan.svg|border|20px]] [[Malala Yousafzai]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Suzan Shown Harjo]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jackson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Nadia Moerad]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Nimr al-Nimr]]
* [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Ilⱨam Tohti]]
|}

====filosofen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Anisius Manlius Boëtius]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Marsilio Ficino]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerard Heymans]]&lt;sup&gt;'''oar'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plato]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plotinus]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Porfyrius]]
|}

====hearskers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Augustus Oktavianus]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Aurelianus]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Bridei III fan de Pikten]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[David II fan Skotlân]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Diokletianus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert II fan Ingelân]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert III fan Ingelân]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Finn]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Fûad I fan Egypte]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Julianus Apostata]] {{noat|(ynlieding moat útwreide wurde)}}
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Oman.svg|border|20px]] [[Kabûs bin Saïd al-Saïd]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Kenneth I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Marije I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Margareta fan Skotlân]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Nebûkadnêzer II]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Redbad]] {{noat|(earder side fan 'e moanne yn aug/2009 en side fan 'e wike yn 1/2013)}}
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Syrus de Grutte]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Vlad II Dracul]]
|}

====Yndiaanske lieders====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Bizon (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Kry.png|border|20px]] [[Bizonfâlemakker]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Sturt]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Wapity]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Fleanende Hauk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Gal (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Hingjende Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Houten Skonk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Lytse Krie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Mâl Hynder]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Mannich Kûp]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Mûtse]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Stomp Mês]]
* [[File:Flagge fan de Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.png|border|20px]] [[Swarte Tsjettel]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Tsjeppe Earn]]
* [[File:Flagge fan de Ponka Stamme fan Oklahoma.PNG|border|20px]] [[Wite Earn (Ponka)|Wite Earn]]
|}

====keunstners====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edgar Heap of Birds]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Sjoerd Dirk Janzen]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Milo Moiré]] {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Daphne Odjig]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Erwin Olaf]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Whelan (yllustrator)]]

====kriminelen====
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Ype Baukes de Graaf]] {{noat|hjir ûntbrekt in plaatsje}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jack Ruby]]

====militêren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frederick Benteen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Blanke-Man-Regearret-Him]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bluodderich Mês]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Calhoun (militêr)|James Calhoun]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Donald Cameron fan Lochiel]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[William W. Cooke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Crook]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Custer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles DeRudio]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve fan Dundee]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Winfield S. Edgerly]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James W. Forsyth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Gibbon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edward S. Godfrey]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Hossein Hamadani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Guy V. Henry]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Keogh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Ludlow]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ranald S. Mackenzie]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Merritt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nelson A. Miles]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anson Mills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Moylan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chesty Puller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Marcus Reno]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Joseph J. Reynolds]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Kasem Soleimani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David S. Stanley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel D. Sturgis (1822-1889)|Samuel D. Sturgis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred Terry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Barret Travis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wite Swan (ferkenner)]]
|}

====modellen====
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[Behati Prinsloo]]
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Candice Swanepoel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chrissy Teigen]]

====politisy====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spiro Agnew]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lloyd Bentsen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ben Nighthorse Campbell]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Campbell, 9e hartoch fan Argyll]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill Clinton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hillary Rodham Clinton]]
* [[File:Flag of Palestine.svg|border|20px]] [[Saeb Erekat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Gerald Ford]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Rob Ford]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Seif Sharif Hamad]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kamala Harris]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hubert Humphrey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyndon B. Johnson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Abeid Karume]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ted Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ramsay MacDonald]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Erskine, greve fan Mar (1675-1732)|John Erskine, greve fan Mar]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George McGovern]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[John Christmas Møller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Walter Mondale]]
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Hosni Mûbarak]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Richard Nixon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sarah Palin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ely S. Parker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Quayle]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ronald Reagan]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Salim Ahmed Salim]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Alex Salmond]]
* [[File:Flag of Zambia.svg|border|20px]] [[Guy Scott]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gert-Jan Segers]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyrsten Sinema]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Markus Tullius Sisero]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Nicola Sturgeon]]
* [[File:Flag of Mali.svg|border|20px]] [[Amadou Toumani Touré]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Maarten van Traa]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Witteveen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerrit Zalm]]
|}

====presintators, nijslêzers en ferslachjouwers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Joop Braakhekke]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacha de Boer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Erin Burnett]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nicolette van Dam]] 
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Herbert Dijkstra]] {{noat|(hjir moat noch even kritysk nei sjoen wurde)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rob Dyrdek]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fidan Ekiz]] {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fred Emmer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Antoon van Hooff]] {{noat|(hjir moat eins in bettere foto by)}}
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Bindi Irwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Megyn Kelly]]
* [[File:Flag of South Korea.svg|border|20px]] [[Kyung Lah]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rush Limbaugh]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Bridget Maasland]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenny McCarthy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Leyna Nguyen]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Femi Oke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill O'Reilly]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Daniëlle Overgaag]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christi Paul]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyra Phillips]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Marlayne Sahupala]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Annechien Steenhuizen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Amara Walker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oprah Winfrey]]
|}

====regisseurs &amp; produsinten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Donald P. Bellisario]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Glen A. Larson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Jamie Uys]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Pierre Woodman]]
|}

====religieuze lieders====
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Gilles (hillige)]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Jehannes fan it Krús]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Pendleton Oakerhater]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Albertus van Raalte]]

====sjongers, muzikanten en bands====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Karan Armstrong]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Théodore Botrel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Chapin Carpenter]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sammy Davis jr.]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jill Jackson (Skotsk sjongster)|Jill Jackson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Waylon Jennings]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ewan MacColl]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tim McGraw]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elvis Presley]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Sasabone]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Birgit Schuurman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystal Shawanda]]
|}

====skriuwers &amp; dichters====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Joe Abercrombie]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Leonid Andrejev]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Aristofanes]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[J.M. Barrie]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|17px]]  [[Steen Steensen Blicher]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Philip Bliss]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Godfried Bomans]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert Burns]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Albert Camus]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Carey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Brown]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[C.J. Cherryh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Fenimore Cooper]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Julie E. Czerneda]]
* [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|20px]] [[Rubén Darío]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Dos Passos]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Arthur Conan Doyle]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alexandre Dumas]]
* [[File:Flag of Flanders.svg|border|20px]] [[Willem Elsschot]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Enhedûanna]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Steven Erikson]]
| width=25 |
|
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Anne Feddema]]&lt;sup&gt;'''Gf'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ian Fleming]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Peter F. Hamilton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Paul Gallico]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Federico García Lorca]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Gide]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ronald Giphart]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Joast Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Flag of Suriname.svg|border|20px]] [[Albert Helman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Tanya Huff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aldous Huxley]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Eugène Ionesco]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jane Lindskold]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[H.P. Lovecraft]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Juliet Marillier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George R.R. Martin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James A. Michener]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Moon]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Thomas More]]
* [[File:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Pablo Neruda]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Emma baronesse Orczy]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Octavio Paz]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Francesco Petrarca]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ezra Pound]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Arthur Rimbaud]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Antoine de Saint-Exupéry]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fedde Schurer]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[William Shakespeare]]
* [[File:Flag of Norway.svg|border|18px]] [[Tormod Skagestad]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edmund Spenser]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Rosita Steenbeek]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Publius Kornelius Tasitus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[J.R.R. Tolkien]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Twain]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Lope de Vega]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Jules Verne]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Jo Walton]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[H.G. Wells]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Elie Wiesel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Carlos Williams]]
|}

====sporters====
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Jordan]]
* [[File:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Diego Maradona]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Andy Murray]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Klaas Folkerts Post]]

====ûndernimmers en bestjoerders====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel Colt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edmond Guerrier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[W. Richard West jr.]]

====wittenskippers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Hermann Burmeister]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Marie Constant Duméril]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles Eastman]]
* [[File:Flag of Austria.svg|border|20px]] [[Leopold Fitzinger]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Al Gore]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Bird Grinnell]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Benjamin Jowett]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Kennedy (histoarikus)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred L. Kroeber]]
* [[File:Flag of Kenya.svg|border|20px]] [[Ali Mazrui]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Ernest Renan]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coenraad Jacob Temminck]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Oldfield Thomas]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Peter Simon Pallas]]
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Johann Jakob von Tschudi]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Ingrid Visser (biologe)|Ingrid Visser]]
|}

====oare persoanen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] don [[Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva]], Spaansk ealman en fjildhear
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mitch Bouyer]], Amerikaansk tolk en gids
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Titus Brandsma]], Frysk preester en fersetsman {{noat|(al earder side fan 'e moanne west yn 2011, wike 41)}} 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Calamity Jane]], Amerikaansk pionier
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Wallace Crawford]], Amerikaansk ferkenner en dichter
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Hrant Dink]], Turksk sjoernalist&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virgil Earp]], Amerikaansk revolverman en plysje
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pat Garrett]], Amerikaansk plysjeman
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jane Gordon, hartoginne fan Gordon]], Skotsk societystjer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew Gronholdt]], Amerikaansk boatebouwer en houtbewurker
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frank Grouard]], Amerikaansk tolk en ferkenner
* [[File:Flag of North Frisia.svg|border|20px]] [[Harro Harring]], Noardfrysk revolúsjonêr&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Doc Holliday]], Amerikaansk revolverman en gokker
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harry Houdini]], Amerikaansk stuntman en yllúzjonist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg]], Nederlânsk prins&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lady Bird Taylor Johnson]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Kellogg (sjoernalist)|Mark Kellogg]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Bouvier Kennedy]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charlie Kirk]], Amerikaansk aktivist&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Newton Knight]], Amerikaansk opstanneling en boer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monica Lewinsky]], mêtresse fan Bill Clinton
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Rob Roy MacGregor]], Skotsk folksheld
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert E. Strahorn]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Clara Jacoba de Vos van Steenwijk]], Nederlânsk filantrope
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Liuwe H. Westra]], Frysk oersetter en predikant
|}

===Skiednis===
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[1950-er jierren]]
* [[1980-er jierren]]
* [[1990-er jierren]]
* [[2000-er jierren]]
* [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]]
* [[Belis fan Dubrovnik]]
* [[Bloedbad fan Verden]]
* [[Bloedbad fan Wounded Knee]]
* [[Bloedbad fan de Washita]]
* [[Dakota-Oarloch fan 1862]]
* [[Doolittle Raid]]
* [[Gefjocht fan Stomp Mês]]
* [[gladiator]]
* [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]
* [[Israeliten]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Keninkryk Hawaï]]
| width=25 |
|
* [[Keninkryk Ingelân]]
* [[Keninkryk Kastylje]]
* [[Keninkryk Skotlân]]
* [[Malaysia Airlines-flecht 17]]
* [[Mienebêst Ingelân]]
* [[Oarloch fan Reade Wolk]]
* [[Oerwintering op Nova Sembla]]
* [[Pennamityske Oarloggen]]
* [[potlatch]]
* [[Protektoraat (Britske Eilannen)]]
* [[Russysk-Amearika]]
* [[saloon]]
* [[de Sânenfjirtich Rōnin]]
* [[Sansibaroarloch]]
* [[speetsing]]
| width=25 |
|
* [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]]
* [[Slach by Beecher Island]]
* [[Slach by Kûnaksa]]
* [[Slach by Slim Buttes]]
* [[Slach oan de Powderrivier (1876)|Slach oan de Powderrivier]]
* [[Stien fan Scone]]
* [[Sultanaat Sansibar]]
* [[Tanganjika]]
* [[Territoarium Alaska]]
* [[Territoarium Hawaï]]
* [[Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch]]
* [[Untploffing fan de bunkers op It Hilgelân]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[USAF-flecht 21]]
* [[Watergateskandaal]]
* [[Yellowstone-ekspedysje (1873)]]
|}

===Wittenskip &amp; technology===
====kleuren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[brún]]
* [[fiolet]]
* [[griis]]
* [[indigo (kleur)]]
* [[maginta]]
| width=25 |
|
* [[oranje]]
* [[pears]]
* [[syaan]]
* [[swart]]
|}

====oar====
* [[atoom]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch neisjoen wurde)}}
* [[fergiftiging]]
* [[fjoer]]
* [[fjoerwurk]]
* [[heksadesimaal systeem]]
* [[ynfraread]]
* [[kartografy]]
* [[kleur]]
* [[klonen]]&lt;sup&gt;'''Da'''&lt;/sup&gt;
* [[lift (hefmeganisme)]]
* [[ljocht]]
* [[RGB-kleursysteem]]

[[Kategory:Side fan de wike]]</text>
      <sha1>m6t08hz79p41qezk20d0uqwdcj5bx87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241107</id>
      <parentid>1241106</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* gebieten */ +</comment>
      <origin>1241107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66238" sha1="0p8eimisdmv52u8w4njw07nqler3pl3" xml:space="preserve">Dit is in ynventarisaasje fan '''mooglike''' siden fan de wike foar takom jier.

It binne siden dy't der gaadlik foar lykje en noch net earder side fan de wike west hawwe. Dat wol fansels net sizze dat se ek wier side fan de wike wurde moatte, mar in lytse ynventarisaasje, kin letter in protte gesyk en gepuzel foarkomme. It is de bedoeling dat alle meidoggers siden foardrage kinne, troch ienfâldichwei in link oan te meitsjen yn ien fan 'e ûndersteande kategoryen.
{{TOCright}}

==Utstel siden fan de wike takom jier==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
;wike 1
* ...
;wike 2
* ...
;wike 3
* ...
;wike 4
* ...
;wike 5
* ...
;wike 6
* ...
;wike 7
* ...
;wike 8
* ...
;wike 9
* ...
;wike 10
* ...
;wike 11
* ...
;wike 12
* ...
;wike 13
* ...
| width=25 |
|
;wike 14
* ...
;wike 15
* ...
;wike 16
* ...
;wike 17
* ...
;wike 18
* ...
;wike 19
* ...
;wike 20
* ...
;wike 21
* ...
;wike 22
* ...
;wike 23
* ...
;wike 24
* ...
;wike 25
* ...
;wike 26
* ...
| width=25 |
|
;wike 27
* ...
;wike 28
* ...
;wike 29
* ...
;wike 30
* ...
;wike 31
* ...
;wike 32
* ...
;wike 33
* ...
;wike 34
* ...
;wike 35
* ...
;wike 36
* ...
;wike 37
* ...
;wike 38
* ...
;wike 39
* ...
| width=25 |
|
;wike 40
* ...
;wike 41
* ...
;wike 42
* ...
;wike 43
* ...
;wike 44
* ...
;wike 45
* ...
;wike 46
* ...
;wike 47
* ...
;wike 48
* ...
;wike 49
* ...
;wike 50
* ...
;wike 51
* ...
;wike 52
* ...
|}

==Nominearre siden==
===Astronomy===
* ...

===Films &amp; tillefyzje===
====films====
* [[3:10 to Yuma (film út 2007)|''3:10 to Yuma'' (film út 2007)]]
* [[The 39 Steps (film út 1935)|''The 39 Steps'' (film út 1935)]]
* ''[[50 First Dates]]''
* [[The African Queen (film út 1951)|''The African Queen'' (film út 1951)]]
* [[American Pie (film)|''American Pie'' (film)]]
* ''[[American Pie 2]]''
* ''[[American Pie 4: Reunion]]''
* ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''
* [[Battleship (film)|''Battleship'' (film)]]
* ''[[Baywatch: Hawaiian Wedding]]''
* [[The Big Country (film)|''The Big Country'' (film)]]
* [[Black Hawk Down (film)|''Black Hawk Down'' (film)]]
* ''[[Blackway]]''
* [[The Blue Lagoon (film út 1980)|''The Blue Lagoon'' (film út 1980)]]
* [[The Bourne Legacy (film)|''The Bourne Legacy'' (film)]]
* [[Bridge of Spies (film)|''Bridge of Spies'' (film)]]
* ''[[Brokeback Mountain]]''
* [[Calamity Jane (film)|''Calamity Jane'' (film)]]
* [[Conan the Barbarian (film út 1982)|''Conan the Barbarian'' (film út 1982)]]
* ''[[Daddy's Home 2]]''
* [[Deck the Halls (film út 2006)|''Deck the Halls'' (film út 2006)]]
* [[Déjà Vu (film út 2006)|''Déjà Vu'' (film út 2006)]]
* [[Diamonds Are Forever (film)|''Diamonds Are Forever'' (film)]]
*''[[Dirty Dancing]]''
* [[Dirty Harry (film)|''Dirty Harry'' (film)]]
* [[Doctor Zhivago (film)|''Doctor Zhivago'' (film)]]
* [[Dunkirk (film út 2017)|''Dunkirk'' (film út 2017)]]
* [[Eagle Eye (film)|''Eagle Eye'' (film)]]
* [[The English Patient (film)|''The English Patient'' (film)]]
* [[Fargo (film út 1996)|''Fargo'' (film út 1996)]]
* ''[[The Fifth Element]]''
* ''[[A Fistful of Dollars]]''
* [[Flight (film út 2012)|''Flight'' (film út 2012)]]
* ''[[For a Few Dollars More]]''
* [[For Your Eyes Only (film)|''For Your Eyes Only'' (film)]]
* ''[[Free State of Jones]]''
* ''[[Galaxy Quest]]''
* ''[[G.I. Blues]]''
* ''[[Gnomeo &amp; Juliet]]''
* [[Gone Girl (film)|''Gone Girl'' (film)]]
* ''[[Gran Torino]]''
* ''[[The Hateful Eight]]''
* ''[[De Hel van '63]]''
* ''[[Her Alibi]]''
* [[Hercules (film út 2014)|''Hercules'' (film út 2014)]]
* [[Hidden Figures (film)|''Hidden Figures'' (film)]]
* ''[[The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
* ''[[The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
* ''[[The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
* ''[[The Holiday]]''
* ''[[Hunterwali]]''
* ''[[The Huntsman: Winter's War]]''
* ''[[I Was a Teenage Werewolf]]''
* [[The Intern (film út 2015)|''The Intern'' (film út 2015)]]
* [[Jackie Brown (film)|''Jackie Brown'' (film)]]
* [[Jurassic Park (film)|''Jurassic Park'' (film)]]
* ''[[Kar út Twa]]''&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt; {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[Kenau (film)|''Kenau'' (film)]]
* [[Kick-Ass (film)|''Kick-Ass'' (film)]]
* [[King of Kings (film út 1961)|''King of Kings'' (film út 1961)]]
* ''[[Kingsman: The Golden Circle]]''
* [[L.A. Confidential (film)|''L.A. Confidential'' (film)]]
* [[La La Land (film út 2016)|''La La Land'' (film út 2016)]]
* [[Legend (film út 1985)|''Legend'' (film út 1985)]]
* [[Life of Pi (film)|''Life of Pi'' (film)]]
* [[The Longest Day (film)|''The Longest Day'' (film)]]
* ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''
* ''[[The Lost World: Jurassic Park]]''
* ''[[Mad Max: Fury Road]]''
* ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]''
* [[The Magnificent Seven (film út 2016)|''The Magnificent Seven'' (film út 2016)]]
* [[Mamma Mia! (film út 2008)|''Mamma Mia!'' (film út 2008)]]
* ''[[Mamma Mia! Here We Go Again]]''
* [[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1996)]]
* [[The Man with the Golden Gun (film)|''The Man with the Golden Gun'' (film)]]
* [[The Martian (film)|''The Martian'' (film)]]
* [[Memoirs of a Geisha (film)|''Memoirs of a Geisha'' (film)]]
* [[Moana (film út 2016)|''Moana'' (film út 2016)]]
* [[Moonraker (film)|''Moonraker'' (film)]]
* ''[[My Big Fat Greek Wedding]]''
* [[My Darling Clementine (film út 1946)|''My Darling Clementine'' (film út 1946)]]
* [[North by Northwest (film)|''North by Northwest'' (film)]]
* [[Octopussy (film)|''Octopussy'' (film)]]
* [[Oklahoma! (film út 1955)|''Oklahoma!'' (film út 1955)]]
* [[On Her Majesty's Secret Service (film)|''On Her Majesty's Secret Service'' (film)]]
* ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]''
* [[The Parent Trap (film út 1998)|''The Parent Trap'' (film út 1998)]]
* [[Pearl Harbor (film)|''Pearl Harbor'' (film)]]
* [[Practical Magic (film)|''Practical Magic'' (film)]]
* ''[[Quigley Down Under]]''
* [[Red Sparrow (film)|''Red Sparrow'' (film)]]
* [[Redbad (film)|''Redbad'' (film)]]
* [[Rocky (film út 1976)|''Rocky'' (film út 1976)]]
* [[Rocky Balboa (film)|''Rocky Balboa'' (film)]]
* ''[[Rogue One: A Star Wars Story]]''
* [[Romancing the Stone (film)|''Romancing the Stone'' (film)]]
* [[Room (film út 2015)|''Room'' (film út 2015)]]
* [[Sahara (film út 2005)|''Sahara'' (film út 2005)]]
* [[The Sapphires (film)|''The Sapphires'' (film)]]
* ''[[Schindler's List]]''
* [[The Searchers (film)|''The Searchers'' (film)]]
* ''[[Shakespeare in Love]]''
* [[Sicario (film út 2015)|''Sicario'' (film út 2015)]]
* ''[[Sicario: Day of the Soldado]]''
* [[Singin' in the Rain (film)|''Singin' in the Rain'' (film)]]
* [[SneekWeek (film)|''SneekWeek'' (film)]]
* ''[[Snow White and the Huntsman]]''
* [[Some Like It Hot (film út 1959)|''Some Like It Hot'' (film út 1959)]]
* [[Spartacus (film)|''Spartacus'' (film)]]
* [[Species (film)|''Species'' (film)]]
* [[The Spectacular Now (film)|''The Spectacular Now'' (film)]]
* ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]''
* ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]''
* ''[[Star Trek: First Contact]]''
* ''[[Star Trek: Insurrection]]''
* ''[[Star Trek: Nemesis]]''
* ''[[Star Wars: Episode IV – A New Hope]]''
* ''[[Star Wars Holiday Special]]''
* [[Suspicion (film út 1941)|''Suspicion'' (film út 1941)]]
* ''[[The Terminator]]''
* ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''
* ''[[Three Billboards Outside Ebbing, Missouri]]''
* [[Tora! Tora! Tora! (film)|''Tora! Tora! Tora!'' (film)]]
* [[True Grit (film út 2010)|''True Grit'' (film út 2010)]]
* ''[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]''
* [[Valkyrie (film)|''Valkyrie'' (film)]]
* [[The Vikings (film)|''The Vikings'' (film)]]
* [[Wagon Master (film)|''Wagon Master'' (film)]]
* [[Warcraft (film)|''Warcraft'' (film)]]
* ''[[The Water Diviner]]''
* ''[[Wedding Crashers]]''
* ''[[Winnetou 1. Teil]]''
* ''[[Winnetou 3. Teil]]''
* [[Wonder Woman (film út 2017)|''Wonder Woman'' (film út 2017)]]
* [[You Only Live Twice (film)|''You Only Live Twice'' (film)]]
* [[Zulu (film út 1964)|''Zulu'' (film út 1964)]]

====franchises====
* [[Flodder (franchise)|''Flodder'' (franchise)]]
* [[Planet of the Apes (franchise)|''Planet of the Apes'' (franchise)]]
* [[Rocky (filmsearje)|''Rocky'' (filmsearje)]]
* ''[[Star Trek]]''

====tillefyzje====
* ''[[The A-Team]]''
* [[Ewoks (telefyzjesearje)|''Ewoks'' (telefyzjesearje)]]
* [[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|''Last Man Standing'' (Amerikaanske telefyzjesearje)]]
* ''[[Star Trek: The Original Series]]''
* ''[[Star Trek: The Next Generation]]''
* ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]''
* ''[[Star Trek: Enterprise]]''
* ''[[Star Trek: Picard]]''
* [[Star Wars: The Clone Wars (telefyzjesearje út 2008)|''Star Wars: The Clone Wars'' (telefyzjesearje út 2008)]]

====oare film- en tillefyzje-ûnderwerpen====
* [[neisyngronisaasje]]
* [[ôftiteling]]
* [[Pre-Code (Hollywood)]]
* [[ûndertiteling]]

===Folkloare===
* [[beskermingel]]
* [[elf (mytysk wêzen)]]
* [[golem]]
* [[ynkubus]]
* [[iisreus (mytysk wêzen)]]
* [[sasquatch]]
* [[sídhe]]
* [[sukkubus]]
* [[walkuere]]
* [[wearwolf]]

===Geografy===
====gebieten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alcatraz]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aleksanderarsjipel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arkansas]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Australeilannen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park De Biisbosk]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[It Bilt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Binnenlân fan Alaska]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Bounty-eilannen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Chathameilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Death Valley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Delaware]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Diomedeseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fermont]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Florida Keys]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)]]
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Gallipoliskiereilân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Gambiereilannen]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Genoatskipseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Georgia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grand Traverse Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Grut-Brittanje (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Hidjas]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Hinnaarderadiel]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Huahine]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Ibytsa]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Indiana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Iowa]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Jûkatan (skiereilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kaap Bretoneilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kansas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kauaï]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kebek (provinsje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kenaiskiereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kodiak (eilân)]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Kommandeurseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Konettikut]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Krysteilân]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lanaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyts-Diomedes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Long Island]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maine]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Manitoulin (eilân)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Markesaseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maui]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Mechelen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Midway (atol)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michigan]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Minorka]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mississippy (steat)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Missoery (steat)]]
* [[File:Flag of Somalia.svg|border|20px]] [[Mogadisjû]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mole Lake Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Molokaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Montana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monument Valley]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Mo‘orea]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Niïhau]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Breunswyk]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân en Labrador]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Jersey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Meksiko]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Skotlân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Nij-Súd-Wales]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Noard-Bevelân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlik Firginia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlike Sjajinne Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Northern Neck]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnatsiavût]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnavik]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nunivak (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oklahoma Panhandle]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oregon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pennsylvania]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Prins Edwardeilân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Queenslân]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ratmanov (eilân)]]
* [[File:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Rjûkjû-eilannen]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (eilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Saskatchewan]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Sauerlân]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sint-Kilda]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Syrenaika]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Súd-Karolina]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Tahity]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Tasmaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Transpecos]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Tripolitaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Unalaska (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Utah]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Vancouvereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Firginia]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Westoverledingen]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wind River Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wiskonsin]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Wymbritseradiel (1851-1984)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wyoming]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park Yellowstone]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Yukon]]
|}

====lannen====
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]]

====stêden====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Abilene (Kansas)]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Adelaide]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Aken]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anchorage]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Atlanta]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Austin (Teksas)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Banff (Alberta)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Beverly Hills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Birmingham (Alabama)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Boise (Idaho)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Buffalo (New York)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Burbank (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Butte (Montana)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Cannes]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Christchurch (Nij-Seelân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dodge City (Kansas)]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Emden]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Evanston (Illinois)]] 
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fort Worth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Holland (Michigan)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Honolulu]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacksonville (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Knoxville (Tennessee)]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Leien]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Malibu (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Miami]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Milwaukee]]
* [[File:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Niš]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Norman (Oklahoma)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[North Vancouver (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oakland (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Oranje (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Palm Springs (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Papeete]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Portage la Prairie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Reno (Nevada)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sacramento (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Salt Lake City]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Bernardino (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Jose (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[St. Petersburg (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Schaumburg (Illinois)]]
* [[File:Flag of Croatia.svg|border|20px]] [[Senj]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spokane (Washington)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tallahassee (Floarida)]]
* [[File:Flag of Finland.svg|border|20px]] [[Tampere]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tombstone (Arizona)]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Veurne]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yuma (Arizona)]]
|}

====oare geografyske ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Adirondackberchtme]]
* [[Arktis]]
* [[Baai fan San Francisco]]
* [[Basis Scott]]
* [[Blauwestêd (projekt)]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago (rivier)]]
* [[Dardanellen]]
* [[Denali]]
* [[Etiopysk Heechlân]]
| width=25 |
|
* [[Fraser Canyon]]
* [[Hollywood]]
* [[Kreiler Wâld]]&lt;sup&gt;'''SwK / Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Ofslútdyk]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Puget Sound]]
* [[Republyk Lakota]]
* [[Sniebergen]]
* [[Strjitte fan Georgia]]
* [[Traverse des Sioux]]
|}

===Geology===
* [[oker]]
* [[sân]]

===Godstsjinst===
====goaden en geasten====
* [[Hades (god)]]
* [[Hearakles]]
* [[Māui (mytology)|Māui]]
* [[Sigrún]]
* [[Tongerfûgel (mytology)|Tongerfûgel]]

====streamings &amp; denominaasjes====
* [[Etiopysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Georgysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim]]
* [[Syrysk-Otterdokse Tsjerke]]

====teksten====
* [[gnostyske evangeeljes]] {{noat|(summier en teffens ûntbrekt hjir noch in plaatsje)}}
* ''[[Heechliet]]''
* ''[[It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert]]'' {{noat|(hilligelibben)}}
* ''[[Tobit (bibelboek)|Tobit]]''
* ''[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]'' {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}

====oare godstsjinstige ûnderwerpen====
* [[Fomoaren]]
* [[god]]
* [[goed en kwea]]
* [[Konsily fan Nicea]] {{noat|(wat oan 'e summiere kant)}}
* [[Lykklaad fan Turyn]]
* [[Nesker Konvint]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Nijkleaster]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;

===Literatuer===
====mearkes====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Fan 'e Fisker en Syn Frou]]''
* ''[[Goudlokje]]''
* ''[[Jaap en de Beanstôk]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Kat op Learzens]]''
* ''[[Rapûnske]]''
* ''[[De Wolf en de Sân Geitsjes]]''
|}

====wurken út 'e Aldheid====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Filoktêtês]]''
* ''[[Frede (toanielstik)|Frede]]''
* ''[[Fûgels (toanielstik)|Fûgels]]''
* ''[[Ilias]]''
| width=25 |
|
* ''[[Lysistrata]]''
* ''[[Steat (Plato)|Steat]]''
* ''[[De Tocht fan de Argonauten]]''
|}

====wurken út 'e Midsiuwen====
* ''[[Fergút]]''
* [[Finnburg Fragmint]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}} 
* ''[[Rein de Foks]]''

====16de-, 17de- &amp; 18de-iuwske literatuer====
* ''[[De Rôf fan Lukresia]]''
* ''[[De Twa Roeken]]''
* stikken fan Shakespeare
{| class=&quot;vatop&quot;
|
:* ''[[De Fekke Nuet]]''
:* ''[[Koriolanus]]''
:* ''[[Richard II (toanielstik)|Richard II]]''
| width=25 |
|
:* ''[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]''
:* ''[[Titus Androanikus]]''
|}

====19de-iuwske literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Alice yn Wûnderlân]]''
* ''[[It Blaaibek Hert]]''
* [[David Copperfield (roman)|''David Copperfield'' (roman)]]
* ''[[De Dominy fan Vejlby]]''
* ''[[De Fal fan Camelot]]''
* ''[[Fier fan Alle Drokte]]''
* ''[[De Lêste Mohikaan]]''
* ''[[In Poppehûs]]''
* ''[[De Raven]]''
| width=25 |
|
* ''[[In Reis nei de Moanne]]''
* ''[[Rimen en Teltsjes]]''
* ''[[De Sang fan Hiawatha]]''
* ''[[De Skacht en de Slinger]]''
* ''[[De Skimmelruter]]''
* ''[[De Silveren Rinkelbel]]''
* ''[[De Trije Musketiers]]''
* ''[[De Tsien fan Martens Afke]]''
|}

====moderne literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[It Achterhûs (deiboek)|''It Achterhûs'' (deiboek)]]
* ''[[Alle Rivieren Rinne nei See]]''
* ''[[CryoBurn]]''
* ''[[Der Is Gjin Dêr, Dêre]]''
* ''[[De Fagina Monologen]]''
* ''[[De Fizioenen fan Mary]]''
* ''[[Forty Thousand in Gehenna]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[Foreigner (roman fan C.J. Cherryh)|''Foreigner'' (roman fan C.J. Cherryh)]]
* ''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]''
* ''[[De Hûn fan 'e Baskervilles]]''
* ''[[Krústocht yn Spikerbroek]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Leafde fan Don Perlimpín en Belisa yn Syn Tún]]''
* ''[[The Lions of Al-Rassan]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Lord of Emperors]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Merchanter's Luck]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[The Milagro Beanfield War (roman)|''The Milagro Beanfield War'' (roman)]]
* ''[[Oarlochswinter]]''
* ''[[De Pearel]]''
* [[De Pest (roman)|''De Pest'' (roman)]]
* ''[[De Sniegoes]]''
* ''[[The Warrior's Apprentice]]''
* ''[[Winterfair Gifts]]''
|}

====fiktive personaazjes====
* [[Beowulf (personaazje)]]
* [[Rosco P. Coltrane]]
* [[Conan de Barbaar]]
* [[Dirty Harry (personaazje)]]
* [[Sherlock Holmes]]
* [[Grendel]]
* [[Tinker Bell]]
* [[Winnetou]]

====oare fiktive saken====
* [[Heorot (Beowulf)|Heorot (''Beowulf'')]]

====algemiene literêre ûnderwerpen====
* [[Frysktalige literatuer]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;

===Maatskippij===
====ark &amp; reau, wapens, helpmiddels====
* [[fjoerwapen]]
* [[honkbalkneppel]]
* [[jachtgewear]]
* [[kanon (wapen)]]
* [[limûsine]]
* [[parasjute]]
* [[Springfield Model 1873]]
* [[Winchester Model 1866]]

====bedriuwen====
* [[Barnes &amp; Noble]]
* [[CBS (telefyzjestjoerder)]]
* [[Cinecittà]]
* [[Europa-Park]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[Folkswein]]
* [[Fox Broadcasting Company]]
* [[Fox News]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[FrieslandCampina]]
* [[Hooters]]
* [[Hotel Lauswolt]]
* [[National Broadcasting Company]]
* [[Pixar Animation Studios]]
* [[The Walt Disney Company]]
* [[Winchester Repeating Arms Company]]

====bouwurken en arsjitektuer====
* [[Bogoroditski-kleaster (Kazan)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago Union Station]]
* [[Grutte Boeda fan Leshan]]
* [[Herfoarme tsjerke (Súdwâlde)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Huis ter Duin]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Kastiel De Haar]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Katedraal fan Amiens]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Kening State]]
* [[Kleaster Eberbach]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Monte Cassino]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Paleis Het Loo]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Piscine Molitor]]
* [[Pokrovsky-kleaster (Kiëv)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ryksabdij Salem]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ringkirche (Wiesbaden)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Skilige Pypke]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Taj Mahal Palace Hotel]]
* [[Territoriale Finzenis fan Yuma]]
* [[Tinkteken foar Mâl Hynder]]
* [[Wetterpoarte (Snits)]]
* [[Woodfield Mall]]

====ekonomy====
* [[belesting]]
* [[denaarje]]
* [[konkurrinsje (ekonomy)]]
* [[toerisme]]

====eveneminten====
* [[Betinking fan de Slach by Warns]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Rotterdam]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]
* [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]]
* [[San Diego Comic-Con]]
* [[Snitswike]]
* [[Sundance Filmfestival]]

====iten en drinken====
* ...

====lânbou====
* [[katoen]]

====maatskiplike en politike organisaasjes====
* [[Amerikaanske Yndiaanske Beweging]]
* [[Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum]]
* [[Frisius MC Harns]]
* [[Jakama Yndiaanske Naasje]]
* [[Grand Traverse Troep fan Ottawa en Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Noardfrysk Ynstitút]]
* [[Round Valley Yndianestammen]]
* [[St. Croix Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin]]
* [[Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Sokaogon Tsjippewa Mienskip]]
* [[Skotske Nasjonale Partij]]
* [[Stony Nakoda Naasje]]
* [[Temagami Earste Naasje]]
* [[Universiteit fan Oklahoma]]
* [[UNPO]]
* [[Wikwemikong Unôfstiene Earste Naasje]]

====media====
* ''[[The New York Times]]''
* [[Time (tydskrift)|''Time'' (tydskrift)]]
* ''[[Toronto Star]]''
* ''[[The Washington Post]]''

====minderheden====
* [[Kato (folk)|Kato]]
* [[Katôba (folk)|Katôba]]
* [[Latino's yn Noard-Amearika]]
* [[Skotten]]
* [[Stony (folk)|Stony]]

====oarlochfiering====
* [[generaal]]
* [[Medal of Honor]]
* [[slachskip]]

====oerheid====
* [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]]
* [[Amerikaansk Leger]]
* [[Bûnsdei]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[bûnskânselier fan Dútslân]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]]
* [[Buro fan Yndiaanske Saken]]
* [[CIA]]
* [[Interpol]]
* [[National Park Service]]
* [[Secret Service]]

====seksualiteit====
* ''[[Brazilian wax]]''
* [[bordeel]]
* ''[[fleshlight]]''
* [[geslachtsmienskip]]
* [[masturbaasje]]
* [[pornografy]]

====sport====
* [[Alvestêdetocht]]
* [[atletyk]] {{noat|(stavering moat noch hifke wurde)}}
* [[Fyftjinde Alvestêdetocht]]
* [[Freulepartij]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2016]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2020]]
* [[Sânde Alvestêdetocht]]
* [[Tall Ships' Races]]

====taal====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Aldingelsk]]
* [[Arameesk]]
* [[Arapaho (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Bretonsk]]
* [[Dakota (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Flakte-Yndiaanske Gebeartetaal]]
* [[Frysk]] {{noat|(is hielendal op 'e nij besjoen en oanfolle)}}
* [[Germaanske talen]]
| width=25 |
|
* [[Gro Wânt (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Hebriuwsk]]
* [[Italyske talen]]
* [[Jenisejaanske talen]]
* [[Sjajinsk]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Skiermûntseagersk]] {{noat|(earder side fan 'e wike west yn 2013, mar sûnt oanfolle en ferbettere)}}
* [[Skotsk]]
* [[Tekselsk]]
|}

====oare taalkundige ûnderwerpen====
* [[Fjetnameeske namme]]
* [[Fryske stavering]] {{noat|(hjir moat iroanyskernôch de stavering noch hifke wurde)}} 
* [[skrift]]

====oare maatskiplike ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[aura (boppenatuerlik ferskynsel)]]
* [[brulloft]]
* [[drug|drugs]]
* [[fideoteek]]
* [[geisha]]
* [[Graceland Cemetery (Chicago)]]
* [[kaartspul]]
* [[konsulaat (diplomasy)|konsulaat]]
* [[Légion d'Honneur]]
* [[medium (persoan)]]
| width=25 |
|
* [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]]
* [[neakenens]]
* [[playboy (libbenswize)]]
* [[searjemoardner]]
* [[Sir Julius Vogel Award]]
* [[Skotske klans]]
* [[smokkeljen]]
* [[tsjûge (rjocht)]]
* [[undercoveroperaasje]]
|}

===Minske===
====anatomy====
* [[ear (lichemsdiel)]]
* [[hierkleur]]
* [[lippe]]
* [[Mongoaleploai]]
* [[nâle]]
* [[penis]]
* [[testikel]]

====klean====
* ...

====oar====
* [[bern (persoan)]]
* [[foarnamme]]
* [[kastraasje]]
* [[migrêne]]

===Natoer===
====bisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Afrikaanske wylde kat]]
* [[Amerikaanske ekster]]
* [[Amerikaanske goudûle]]
* [[Amerikaanske hazze]]
* [[Amerikaanske liuw]]
* [[Andesgrûnspjocht]]
* [[Alpenmarmot]]
* [[beamotter]]
* [[berchlemming]]
* [[beverrôt]]
* [[Bingaalske loaihoarskat]]
* [[blaupoatgint]]
* [[blauwe hierkwab]]
* [[boskhin]]
* [[boskmarmot]]
* [[breedtoskmakrielhaai]]
* [[brune bear]]
* [[das]]
* [[eastlik wangpûdiikhoarntsje]]
* [[eastlike hartemûs]]
* [[eilânfoks]]
* [[fazant]]
* [[fiskmarter]]
* [[Floaridaknyn]]
* [[Gambiahamsterrôt]]
* [[gewoane kjifstikelbaarch]]
* [[gielsnaffelekster]]
* [[gifslang]]
| width=25 |
|
* [[gint (fûgel)]]
* [[gintfûgels]]
* [[gouden grûnspjocht]]
* [[goudhamster]]
* [[goudûle]]
* [[griis iikhoarntsje]]
* [[grize foks]]
* [[grutearfoks]]
* [[grutearkitfoks]]
* [[grutte gieltoefkakketoe]]
* [[hagedissen]]
* [[hamster]]
* [[hazze]]
* [[hyenahûn]]
* [[hûsmûs]]
* [[Ibearyske lynks]]
* [[ierdappelkrobbe]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[ierdmûs]]
* [[iisbear]]
* [[jagûar]]
* [[Jeropeeske wylde kat]]
* [[Kaapske hazze]]
* [[kakketoefûgels]]
* [[kalkoen]]
* [[kamieleftigen]]
* [[Kanadeeske bever]]
* [[karakal]]
| width=25 |
|
* [[kat]]
* [[kavia]]
* [[kitfoks]]
* [[koartfinmakrielhaai]]
* [[krokkedileftigen]]
* [[kuorhin]]
* [[kwartel]]
* [[langsturtwezeling]]
* [[lewisspjocht]]
* [[lytse gieltoefkakketoe]]
* [[loaihoars]]
* [[Magelhaenoehoe]]
* [[megalodon]]
* [[moerassniehin]]
* [[moskeftigen]]
* [[Nijfûnlânske beamotter]]
* [[Nijseelânske kwartel]]
* [[nôtmûs]]
* [[oaljefantsfûgels]]
* [[oerzon]]
* [[otter]]
* [[pallasiikhoarntsje]]
* [[pallaskat]]
* [[pappegaai-eftigen]]
* [[patriis]]
* [[poema]]
* [[prêrjehazze]]
| width=25 |
|
* [[prêrjehin]]
* [[reade lynks]]
* [[reuzepanda]]
* [[rivierotter]]
* [[rûnwjirms]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[sânslieper]]
* [[serval]]
* [[Sibearysk grûniikhoarntsje]]
* [[sisel]]
* [[slangen]]
* [[snieloaihoars]]
* [[sniemûs]]
* [[spjochten]]
* [[stienmurd]]
* [[stikelbaarch]]
* [[stoppelfjildkwartel]]
* [[swarte rôt]] 
* [[swartpoatkat]]
* [[swartsturthazze]]
* [[swartsturtprêrjehûn]]
* [[ûle-eftigen]]
* [[wetterrôt]]
* [[wezeling]]
* [[wytpoatmûs]]
* [[wytsturtiikhoarntsje]]
* [[woastyndwerchhamster]]
* [[tiger]]
|}

====hûnerassen====
* [[koaikerhûntsje]]
* [[landseer]]
* [[wetterhûn]]

====bekende bisten====
* [[Comanche (hynder)]]

====oare natoerûnderwerpen====
* [[befalling]]
* [[eilânreuzegroei]]
* [[minskesliner]]
* [[mistelkaktussen]]
* [[moassen]]
* [[planten]]
* [[skimmels]]
* [[stikel (soölogy)]]
* [[wâld]]

===Persoanen===
====abbekaten &amp; rjochters====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elmer S. Dundy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew J. Poppleton]]

====akteurs====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sasha Alexander]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tatyana Ali]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christina Applegate]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sarah Bernhardt]] &lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jon Bernthal]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Valerie Bertinelli]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Best]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jolene Blalock]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yasmine Bleeth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lisa Bonet]] {{noat|(hjir ûntbrekt in foto)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Neve Campbell]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lacey Chabert]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lily Collins]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sean Connery]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Charles Dance]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Claire Danes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dana Delany]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alain Delon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bo Derek]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Fearless Nadia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ferry Doedens]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carmen Electra]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carrie Fisher]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Isla Fisher]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coen Flink]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harrison Ford]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Morgan Freeman]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Michael Gambon]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Gaynes]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Dan George (opperhaad)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ginnifer Goodwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Heather Graham]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Graham Greene (akteur)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pam Grier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Harmon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Hasselhoff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Hillerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dwayne Johnson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Danny Kaye]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Gorden Kaye]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arielle Kebbel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Deborah Kerr]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Irrfan Khan]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Lucy Lawless]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Christopher Lee]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Lieke van Lexmond]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystle Lightning]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Derek de Lint]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Peyton List (1998)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert Loggia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacco van der Made]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virginia Mayo]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ewan McGregor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Russell Means]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Rhona Mitra]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Poppy Montgomery]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eddie Murphy]]
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[N!xau ǂToma]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Renee O'Connor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Olsen]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Peter O'Toole]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Grace Park (aktrise)|Grace Park]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sara Paxton]]
* [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Paulina Porizkova]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeremy Renner]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Alan Rickman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Debby Ryan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeri Ryan]]
* [[File:Flag of Tunisia.svg|border|20px]] [[Hend Sabry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Laura San Giacomo]]
* [[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Roselyn Sánchez]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Schneider]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Selleck]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Tatjana Šimić]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Cobie Smulders]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Snipes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rena Sofer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Renée Soutendijk]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Huub Stapel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Madeleine Stowe]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mr. T]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Frank Thring (akteur)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Gordon Tootoosis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michelle Trachtenberg]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Floyd Red Crow Westerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shailene Woodley]]
|}

====akteurs (pornografysk)====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asa Akira]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eva Angelina]] ♀
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Briana Banks]] ♀
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nikki Benz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Seymore Butts]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Carey (pornografysk aktrise)|Mary Carey]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asia Carrera]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Adriana Chechik]] ♀
* [[File:Flag of Singapore.svg|border|20px]] [[Annabel Chong]] ♀
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Monique Covét]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Catalina Cruz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Stormy Daniels]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Deen]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Skin Diamond]] ♀
* [[File:Flag of Colombia.svg|border|20px]] [[Lupe Fuentes]] ♀
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Holland]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kylie Ireland]] ♀
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenna Jameson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jane]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kagney Linn Karter]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kayden Kross]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shawna Lenée]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bree Olson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Romi Rain]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rachel Roxxx]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dylan Ryder]] ♀
* [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Silvia Saint]] ♀
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Ilona Staller]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Misty Stone]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jake Steed]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Riley Steele]] ♀
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Nacho Vidal]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teri Weigel]] ♀
|}

====aktivisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Cheri Honkala]]
* [[File:Flag of Pakistan.svg|border|20px]] [[Malala Yousafzai]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Suzan Shown Harjo]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jackson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Nadia Moerad]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Nimr al-Nimr]]
* [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Ilⱨam Tohti]]
|}

====filosofen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Anisius Manlius Boëtius]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Marsilio Ficino]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerard Heymans]]&lt;sup&gt;'''oar'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plato]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plotinus]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Porfyrius]]
|}

====hearskers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Augustus Oktavianus]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Aurelianus]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Bridei III fan de Pikten]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[David II fan Skotlân]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Diokletianus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert II fan Ingelân]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert III fan Ingelân]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Finn]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Fûad I fan Egypte]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Julianus Apostata]] {{noat|(ynlieding moat útwreide wurde)}}
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Oman.svg|border|20px]] [[Kabûs bin Saïd al-Saïd]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Kenneth I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Marije I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Margareta fan Skotlân]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Nebûkadnêzer II]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Redbad]] {{noat|(earder side fan 'e moanne yn aug/2009 en side fan 'e wike yn 1/2013)}}
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Syrus de Grutte]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Vlad II Dracul]]
|}

====Yndiaanske lieders====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Bizon (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Kry.png|border|20px]] [[Bizonfâlemakker]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Sturt]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Wapity]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Fleanende Hauk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Gal (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Hingjende Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Houten Skonk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Lytse Krie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Mâl Hynder]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Mannich Kûp]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Mûtse]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Stomp Mês]]
* [[File:Flagge fan de Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.png|border|20px]] [[Swarte Tsjettel]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Tsjeppe Earn]]
* [[File:Flagge fan de Ponka Stamme fan Oklahoma.PNG|border|20px]] [[Wite Earn (Ponka)|Wite Earn]]
|}

====keunstners====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edgar Heap of Birds]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Sjoerd Dirk Janzen]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Milo Moiré]] {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Daphne Odjig]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Erwin Olaf]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Whelan (yllustrator)]]

====kriminelen====
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Ype Baukes de Graaf]] {{noat|hjir ûntbrekt in plaatsje}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jack Ruby]]

====militêren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frederick Benteen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Blanke-Man-Regearret-Him]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bluodderich Mês]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Calhoun (militêr)|James Calhoun]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Donald Cameron fan Lochiel]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[William W. Cooke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Crook]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Custer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles DeRudio]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve fan Dundee]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Winfield S. Edgerly]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James W. Forsyth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Gibbon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edward S. Godfrey]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Hossein Hamadani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Guy V. Henry]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Keogh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Ludlow]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ranald S. Mackenzie]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Merritt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nelson A. Miles]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anson Mills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Moylan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chesty Puller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Marcus Reno]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Joseph J. Reynolds]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Kasem Soleimani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David S. Stanley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel D. Sturgis (1822-1889)|Samuel D. Sturgis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred Terry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Barret Travis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wite Swan (ferkenner)]]
|}

====modellen====
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[Behati Prinsloo]]
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Candice Swanepoel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chrissy Teigen]]

====politisy====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spiro Agnew]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lloyd Bentsen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ben Nighthorse Campbell]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Campbell, 9e hartoch fan Argyll]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill Clinton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hillary Rodham Clinton]]
* [[File:Flag of Palestine.svg|border|20px]] [[Saeb Erekat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Gerald Ford]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Rob Ford]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Seif Sharif Hamad]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kamala Harris]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hubert Humphrey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyndon B. Johnson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Abeid Karume]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ted Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ramsay MacDonald]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Erskine, greve fan Mar (1675-1732)|John Erskine, greve fan Mar]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George McGovern]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[John Christmas Møller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Walter Mondale]]
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Hosni Mûbarak]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Richard Nixon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sarah Palin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ely S. Parker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Quayle]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ronald Reagan]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Salim Ahmed Salim]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Alex Salmond]]
* [[File:Flag of Zambia.svg|border|20px]] [[Guy Scott]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gert-Jan Segers]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyrsten Sinema]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Markus Tullius Sisero]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Nicola Sturgeon]]
* [[File:Flag of Mali.svg|border|20px]] [[Amadou Toumani Touré]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Maarten van Traa]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Witteveen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerrit Zalm]]
|}

====presintators, nijslêzers en ferslachjouwers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Joop Braakhekke]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacha de Boer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Erin Burnett]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nicolette van Dam]] 
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Herbert Dijkstra]] {{noat|(hjir moat noch even kritysk nei sjoen wurde)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rob Dyrdek]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fidan Ekiz]] {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fred Emmer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Antoon van Hooff]] {{noat|(hjir moat eins in bettere foto by)}}
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Bindi Irwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Megyn Kelly]]
* [[File:Flag of South Korea.svg|border|20px]] [[Kyung Lah]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rush Limbaugh]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Bridget Maasland]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenny McCarthy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Leyna Nguyen]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Femi Oke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill O'Reilly]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Daniëlle Overgaag]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christi Paul]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyra Phillips]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Marlayne Sahupala]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Annechien Steenhuizen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Amara Walker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oprah Winfrey]]
|}

====regisseurs &amp; produsinten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Donald P. Bellisario]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Glen A. Larson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Jamie Uys]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Pierre Woodman]]
|}

====religieuze lieders====
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Gilles (hillige)]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Jehannes fan it Krús]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Pendleton Oakerhater]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Albertus van Raalte]]

====sjongers, muzikanten en bands====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Karan Armstrong]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Théodore Botrel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Chapin Carpenter]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sammy Davis jr.]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jill Jackson (Skotsk sjongster)|Jill Jackson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Waylon Jennings]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ewan MacColl]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tim McGraw]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elvis Presley]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Sasabone]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Birgit Schuurman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystal Shawanda]]
|}

====skriuwers &amp; dichters====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Joe Abercrombie]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Leonid Andrejev]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Aristofanes]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[J.M. Barrie]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|17px]]  [[Steen Steensen Blicher]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Philip Bliss]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Godfried Bomans]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert Burns]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Albert Camus]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Carey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Brown]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[C.J. Cherryh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Fenimore Cooper]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Julie E. Czerneda]]
* [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|20px]] [[Rubén Darío]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Dos Passos]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Arthur Conan Doyle]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alexandre Dumas]]
* [[File:Flag of Flanders.svg|border|20px]] [[Willem Elsschot]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Enhedûanna]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Steven Erikson]]
| width=25 |
|
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Anne Feddema]]&lt;sup&gt;'''Gf'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ian Fleming]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Peter F. Hamilton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Paul Gallico]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Federico García Lorca]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Gide]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ronald Giphart]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Joast Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Flag of Suriname.svg|border|20px]] [[Albert Helman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Tanya Huff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aldous Huxley]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Eugène Ionesco]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jane Lindskold]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[H.P. Lovecraft]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Juliet Marillier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George R.R. Martin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James A. Michener]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Moon]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Thomas More]]
* [[File:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Pablo Neruda]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Emma baronesse Orczy]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Octavio Paz]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Francesco Petrarca]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ezra Pound]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Arthur Rimbaud]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Antoine de Saint-Exupéry]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fedde Schurer]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[William Shakespeare]]
* [[File:Flag of Norway.svg|border|18px]] [[Tormod Skagestad]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edmund Spenser]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Rosita Steenbeek]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Publius Kornelius Tasitus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[J.R.R. Tolkien]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Twain]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Lope de Vega]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Jules Verne]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Jo Walton]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[H.G. Wells]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Elie Wiesel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Carlos Williams]]
|}

====sporters====
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Jordan]]
* [[File:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Diego Maradona]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Andy Murray]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Klaas Folkerts Post]]

====ûndernimmers en bestjoerders====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel Colt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edmond Guerrier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[W. Richard West jr.]]

====wittenskippers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Hermann Burmeister]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Marie Constant Duméril]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles Eastman]]
* [[File:Flag of Austria.svg|border|20px]] [[Leopold Fitzinger]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Al Gore]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Bird Grinnell]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Benjamin Jowett]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Kennedy (histoarikus)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred L. Kroeber]]
* [[File:Flag of Kenya.svg|border|20px]] [[Ali Mazrui]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Ernest Renan]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coenraad Jacob Temminck]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Oldfield Thomas]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Peter Simon Pallas]]
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Johann Jakob von Tschudi]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Ingrid Visser (biologe)|Ingrid Visser]]
|}

====oare persoanen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] don [[Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva]], Spaansk ealman en fjildhear
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mitch Bouyer]], Amerikaansk tolk en gids
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Titus Brandsma]], Frysk preester en fersetsman {{noat|(al earder side fan 'e moanne west yn 2011, wike 41)}} 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Calamity Jane]], Amerikaansk pionier
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Wallace Crawford]], Amerikaansk ferkenner en dichter
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Hrant Dink]], Turksk sjoernalist&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virgil Earp]], Amerikaansk revolverman en plysje
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pat Garrett]], Amerikaansk plysjeman
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jane Gordon, hartoginne fan Gordon]], Skotsk societystjer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew Gronholdt]], Amerikaansk boatebouwer en houtbewurker
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frank Grouard]], Amerikaansk tolk en ferkenner
* [[File:Flag of North Frisia.svg|border|20px]] [[Harro Harring]], Noardfrysk revolúsjonêr&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Doc Holliday]], Amerikaansk revolverman en gokker
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harry Houdini]], Amerikaansk stuntman en yllúzjonist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg]], Nederlânsk prins&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lady Bird Taylor Johnson]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Kellogg (sjoernalist)|Mark Kellogg]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Bouvier Kennedy]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charlie Kirk]], Amerikaansk aktivist&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Newton Knight]], Amerikaansk opstanneling en boer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monica Lewinsky]], mêtresse fan Bill Clinton
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Rob Roy MacGregor]], Skotsk folksheld
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert E. Strahorn]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Clara Jacoba de Vos van Steenwijk]], Nederlânsk filantrope
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Liuwe H. Westra]], Frysk oersetter en predikant
|}

===Skiednis===
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[1950-er jierren]]
* [[1980-er jierren]]
* [[1990-er jierren]]
* [[2000-er jierren]]
* [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]]
* [[Belis fan Dubrovnik]]
* [[Bloedbad fan Verden]]
* [[Bloedbad fan Wounded Knee]]
* [[Bloedbad fan de Washita]]
* [[Dakota-Oarloch fan 1862]]
* [[Doolittle Raid]]
* [[Gefjocht fan Stomp Mês]]
* [[gladiator]]
* [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]
* [[Israeliten]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Keninkryk Hawaï]]
| width=25 |
|
* [[Keninkryk Ingelân]]
* [[Keninkryk Kastylje]]
* [[Keninkryk Skotlân]]
* [[Malaysia Airlines-flecht 17]]
* [[Mienebêst Ingelân]]
* [[Oarloch fan Reade Wolk]]
* [[Oerwintering op Nova Sembla]]
* [[Pennamityske Oarloggen]]
* [[potlatch]]
* [[Protektoraat (Britske Eilannen)]]
* [[Russysk-Amearika]]
* [[saloon]]
* [[de Sânenfjirtich Rōnin]]
* [[Sansibaroarloch]]
* [[speetsing]]
| width=25 |
|
* [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]]
* [[Slach by Beecher Island]]
* [[Slach by Kûnaksa]]
* [[Slach by Slim Buttes]]
* [[Slach oan de Powderrivier (1876)|Slach oan de Powderrivier]]
* [[Stien fan Scone]]
* [[Sultanaat Sansibar]]
* [[Tanganjika]]
* [[Territoarium Alaska]]
* [[Territoarium Hawaï]]
* [[Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch]]
* [[Untploffing fan de bunkers op It Hilgelân]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[USAF-flecht 21]]
* [[Watergateskandaal]]
* [[Yellowstone-ekspedysje (1873)]]
|}

===Wittenskip &amp; technology===
====kleuren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[brún]]
* [[fiolet]]
* [[griis]]
* [[indigo (kleur)]]
* [[maginta]]
| width=25 |
|
* [[oranje]]
* [[pears]]
* [[syaan]]
* [[swart]]
|}

====oar====
* [[atoom]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch neisjoen wurde)}}
* [[fergiftiging]]
* [[fjoer]]
* [[fjoerwurk]]
* [[heksadesimaal systeem]]
* [[ynfraread]]
* [[kartografy]]
* [[kleur]]
* [[klonen]]&lt;sup&gt;'''Da'''&lt;/sup&gt;
* [[lift (hefmeganisme)]]
* [[ljocht]]
* [[RGB-kleursysteem]]

[[Kategory:Side fan de wike]]</text>
      <sha1>0p8eimisdmv52u8w4njw07nqler3pl3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241108</id>
      <parentid>1241107</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Astronomy */ +</comment>
      <origin>1241108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66261" sha1="gk696q9175iz7ry3fd9vwebkf7z0ksv" xml:space="preserve">Dit is in ynventarisaasje fan '''mooglike''' siden fan de wike foar takom jier.

It binne siden dy't der gaadlik foar lykje en noch net earder side fan de wike west hawwe. Dat wol fansels net sizze dat se ek wier side fan de wike wurde moatte, mar in lytse ynventarisaasje, kin letter in protte gesyk en gepuzel foarkomme. It is de bedoeling dat alle meidoggers siden foardrage kinne, troch ienfâldichwei in link oan te meitsjen yn ien fan 'e ûndersteande kategoryen.
{{TOCright}}

==Utstel siden fan de wike takom jier==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
;wike 1
* ...
;wike 2
* ...
;wike 3
* ...
;wike 4
* ...
;wike 5
* ...
;wike 6
* ...
;wike 7
* ...
;wike 8
* ...
;wike 9
* ...
;wike 10
* ...
;wike 11
* ...
;wike 12
* ...
;wike 13
* ...
| width=25 |
|
;wike 14
* ...
;wike 15
* ...
;wike 16
* ...
;wike 17
* ...
;wike 18
* ...
;wike 19
* ...
;wike 20
* ...
;wike 21
* ...
;wike 22
* ...
;wike 23
* ...
;wike 24
* ...
;wike 25
* ...
;wike 26
* ...
| width=25 |
|
;wike 27
* ...
;wike 28
* ...
;wike 29
* ...
;wike 30
* ...
;wike 31
* ...
;wike 32
* ...
;wike 33
* ...
;wike 34
* ...
;wike 35
* ...
;wike 36
* ...
;wike 37
* ...
;wike 38
* ...
;wike 39
* ...
| width=25 |
|
;wike 40
* ...
;wike 41
* ...
;wike 42
* ...
;wike 43
* ...
;wike 44
* ...
;wike 45
* ...
;wike 46
* ...
;wike 47
* ...
;wike 48
* ...
;wike 49
* ...
;wike 50
* ...
;wike 51
* ...
;wike 52
* ...
|}

==Nominearre siden==
===Astronomy===
* [[ESA]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;

===Films &amp; tillefyzje===
====films====
* [[3:10 to Yuma (film út 2007)|''3:10 to Yuma'' (film út 2007)]]
* [[The 39 Steps (film út 1935)|''The 39 Steps'' (film út 1935)]]
* ''[[50 First Dates]]''
* [[The African Queen (film út 1951)|''The African Queen'' (film út 1951)]]
* [[American Pie (film)|''American Pie'' (film)]]
* ''[[American Pie 2]]''
* ''[[American Pie 4: Reunion]]''
* ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''
* [[Battleship (film)|''Battleship'' (film)]]
* ''[[Baywatch: Hawaiian Wedding]]''
* [[The Big Country (film)|''The Big Country'' (film)]]
* [[Black Hawk Down (film)|''Black Hawk Down'' (film)]]
* ''[[Blackway]]''
* [[The Blue Lagoon (film út 1980)|''The Blue Lagoon'' (film út 1980)]]
* [[The Bourne Legacy (film)|''The Bourne Legacy'' (film)]]
* [[Bridge of Spies (film)|''Bridge of Spies'' (film)]]
* ''[[Brokeback Mountain]]''
* [[Calamity Jane (film)|''Calamity Jane'' (film)]]
* [[Conan the Barbarian (film út 1982)|''Conan the Barbarian'' (film út 1982)]]
* ''[[Daddy's Home 2]]''
* [[Deck the Halls (film út 2006)|''Deck the Halls'' (film út 2006)]]
* [[Déjà Vu (film út 2006)|''Déjà Vu'' (film út 2006)]]
* [[Diamonds Are Forever (film)|''Diamonds Are Forever'' (film)]]
*''[[Dirty Dancing]]''
* [[Dirty Harry (film)|''Dirty Harry'' (film)]]
* [[Doctor Zhivago (film)|''Doctor Zhivago'' (film)]]
* [[Dunkirk (film út 2017)|''Dunkirk'' (film út 2017)]]
* [[Eagle Eye (film)|''Eagle Eye'' (film)]]
* [[The English Patient (film)|''The English Patient'' (film)]]
* [[Fargo (film út 1996)|''Fargo'' (film út 1996)]]
* ''[[The Fifth Element]]''
* ''[[A Fistful of Dollars]]''
* [[Flight (film út 2012)|''Flight'' (film út 2012)]]
* ''[[For a Few Dollars More]]''
* [[For Your Eyes Only (film)|''For Your Eyes Only'' (film)]]
* ''[[Free State of Jones]]''
* ''[[Galaxy Quest]]''
* ''[[G.I. Blues]]''
* ''[[Gnomeo &amp; Juliet]]''
* [[Gone Girl (film)|''Gone Girl'' (film)]]
* ''[[Gran Torino]]''
* ''[[The Hateful Eight]]''
* ''[[De Hel van '63]]''
* ''[[Her Alibi]]''
* [[Hercules (film út 2014)|''Hercules'' (film út 2014)]]
* [[Hidden Figures (film)|''Hidden Figures'' (film)]]
* ''[[The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
* ''[[The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
* ''[[The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
* ''[[The Holiday]]''
* ''[[Hunterwali]]''
* ''[[The Huntsman: Winter's War]]''
* ''[[I Was a Teenage Werewolf]]''
* [[The Intern (film út 2015)|''The Intern'' (film út 2015)]]
* [[Jackie Brown (film)|''Jackie Brown'' (film)]]
* [[Jurassic Park (film)|''Jurassic Park'' (film)]]
* ''[[Kar út Twa]]''&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt; {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[Kenau (film)|''Kenau'' (film)]]
* [[Kick-Ass (film)|''Kick-Ass'' (film)]]
* [[King of Kings (film út 1961)|''King of Kings'' (film út 1961)]]
* ''[[Kingsman: The Golden Circle]]''
* [[L.A. Confidential (film)|''L.A. Confidential'' (film)]]
* [[La La Land (film út 2016)|''La La Land'' (film út 2016)]]
* [[Legend (film út 1985)|''Legend'' (film út 1985)]]
* [[Life of Pi (film)|''Life of Pi'' (film)]]
* [[The Longest Day (film)|''The Longest Day'' (film)]]
* ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''
* ''[[The Lost World: Jurassic Park]]''
* ''[[Mad Max: Fury Road]]''
* ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]''
* [[The Magnificent Seven (film út 2016)|''The Magnificent Seven'' (film út 2016)]]
* [[Mamma Mia! (film út 2008)|''Mamma Mia!'' (film út 2008)]]
* ''[[Mamma Mia! Here We Go Again]]''
* [[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1996)]]
* [[The Man with the Golden Gun (film)|''The Man with the Golden Gun'' (film)]]
* [[The Martian (film)|''The Martian'' (film)]]
* [[Memoirs of a Geisha (film)|''Memoirs of a Geisha'' (film)]]
* [[Moana (film út 2016)|''Moana'' (film út 2016)]]
* [[Moonraker (film)|''Moonraker'' (film)]]
* ''[[My Big Fat Greek Wedding]]''
* [[My Darling Clementine (film út 1946)|''My Darling Clementine'' (film út 1946)]]
* [[North by Northwest (film)|''North by Northwest'' (film)]]
* [[Octopussy (film)|''Octopussy'' (film)]]
* [[Oklahoma! (film út 1955)|''Oklahoma!'' (film út 1955)]]
* [[On Her Majesty's Secret Service (film)|''On Her Majesty's Secret Service'' (film)]]
* ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]''
* [[The Parent Trap (film út 1998)|''The Parent Trap'' (film út 1998)]]
* [[Pearl Harbor (film)|''Pearl Harbor'' (film)]]
* [[Practical Magic (film)|''Practical Magic'' (film)]]
* ''[[Quigley Down Under]]''
* [[Red Sparrow (film)|''Red Sparrow'' (film)]]
* [[Redbad (film)|''Redbad'' (film)]]
* [[Rocky (film út 1976)|''Rocky'' (film út 1976)]]
* [[Rocky Balboa (film)|''Rocky Balboa'' (film)]]
* ''[[Rogue One: A Star Wars Story]]''
* [[Romancing the Stone (film)|''Romancing the Stone'' (film)]]
* [[Room (film út 2015)|''Room'' (film út 2015)]]
* [[Sahara (film út 2005)|''Sahara'' (film út 2005)]]
* [[The Sapphires (film)|''The Sapphires'' (film)]]
* ''[[Schindler's List]]''
* [[The Searchers (film)|''The Searchers'' (film)]]
* ''[[Shakespeare in Love]]''
* [[Sicario (film út 2015)|''Sicario'' (film út 2015)]]
* ''[[Sicario: Day of the Soldado]]''
* [[Singin' in the Rain (film)|''Singin' in the Rain'' (film)]]
* [[SneekWeek (film)|''SneekWeek'' (film)]]
* ''[[Snow White and the Huntsman]]''
* [[Some Like It Hot (film út 1959)|''Some Like It Hot'' (film út 1959)]]
* [[Spartacus (film)|''Spartacus'' (film)]]
* [[Species (film)|''Species'' (film)]]
* [[The Spectacular Now (film)|''The Spectacular Now'' (film)]]
* ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]''
* ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]''
* ''[[Star Trek: First Contact]]''
* ''[[Star Trek: Insurrection]]''
* ''[[Star Trek: Nemesis]]''
* ''[[Star Wars: Episode IV – A New Hope]]''
* ''[[Star Wars Holiday Special]]''
* [[Suspicion (film út 1941)|''Suspicion'' (film út 1941)]]
* ''[[The Terminator]]''
* ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''
* ''[[Three Billboards Outside Ebbing, Missouri]]''
* [[Tora! Tora! Tora! (film)|''Tora! Tora! Tora!'' (film)]]
* [[True Grit (film út 2010)|''True Grit'' (film út 2010)]]
* ''[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]''
* [[Valkyrie (film)|''Valkyrie'' (film)]]
* [[The Vikings (film)|''The Vikings'' (film)]]
* [[Wagon Master (film)|''Wagon Master'' (film)]]
* [[Warcraft (film)|''Warcraft'' (film)]]
* ''[[The Water Diviner]]''
* ''[[Wedding Crashers]]''
* ''[[Winnetou 1. Teil]]''
* ''[[Winnetou 3. Teil]]''
* [[Wonder Woman (film út 2017)|''Wonder Woman'' (film út 2017)]]
* [[You Only Live Twice (film)|''You Only Live Twice'' (film)]]
* [[Zulu (film út 1964)|''Zulu'' (film út 1964)]]

====franchises====
* [[Flodder (franchise)|''Flodder'' (franchise)]]
* [[Planet of the Apes (franchise)|''Planet of the Apes'' (franchise)]]
* [[Rocky (filmsearje)|''Rocky'' (filmsearje)]]
* ''[[Star Trek]]''

====tillefyzje====
* ''[[The A-Team]]''
* [[Ewoks (telefyzjesearje)|''Ewoks'' (telefyzjesearje)]]
* [[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|''Last Man Standing'' (Amerikaanske telefyzjesearje)]]
* ''[[Star Trek: The Original Series]]''
* ''[[Star Trek: The Next Generation]]''
* ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]''
* ''[[Star Trek: Enterprise]]''
* ''[[Star Trek: Picard]]''
* [[Star Wars: The Clone Wars (telefyzjesearje út 2008)|''Star Wars: The Clone Wars'' (telefyzjesearje út 2008)]]

====oare film- en tillefyzje-ûnderwerpen====
* [[neisyngronisaasje]]
* [[ôftiteling]]
* [[Pre-Code (Hollywood)]]
* [[ûndertiteling]]

===Folkloare===
* [[beskermingel]]
* [[elf (mytysk wêzen)]]
* [[golem]]
* [[ynkubus]]
* [[iisreus (mytysk wêzen)]]
* [[sasquatch]]
* [[sídhe]]
* [[sukkubus]]
* [[walkuere]]
* [[wearwolf]]

===Geografy===
====gebieten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alcatraz]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aleksanderarsjipel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arkansas]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Australeilannen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park De Biisbosk]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[It Bilt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Binnenlân fan Alaska]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Bounty-eilannen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Chathameilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Death Valley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Delaware]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Diomedeseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fermont]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Florida Keys]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)]]
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Gallipoliskiereilân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Gambiereilannen]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Genoatskipseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Georgia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grand Traverse Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Grut-Brittanje (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Hidjas]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Hinnaarderadiel]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Huahine]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Ibytsa]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Indiana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Iowa]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Jûkatan (skiereilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kaap Bretoneilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kansas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kauaï]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kebek (provinsje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kenaiskiereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kodiak (eilân)]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Kommandeurseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Konettikut]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Krysteilân]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lanaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyts-Diomedes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Long Island]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maine]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Manitoulin (eilân)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Markesaseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maui]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Mechelen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Midway (atol)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michigan]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Minorka]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mississippy (steat)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Missoery (steat)]]
* [[File:Flag of Somalia.svg|border|20px]] [[Mogadisjû]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mole Lake Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Molokaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Montana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monument Valley]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Mo‘orea]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Niïhau]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Breunswyk]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân en Labrador]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Jersey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Meksiko]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Skotlân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Nij-Súd-Wales]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Noard-Bevelân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlik Firginia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlike Sjajinne Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Northern Neck]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnatsiavût]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnavik]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nunivak (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oklahoma Panhandle]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oregon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pennsylvania]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Prins Edwardeilân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Queenslân]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ratmanov (eilân)]]
* [[File:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Rjûkjû-eilannen]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (eilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Saskatchewan]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Sauerlân]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sint-Kilda]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Syrenaika]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Súd-Karolina]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Tahity]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Tasmaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Transpecos]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Tripolitaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Unalaska (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Utah]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Vancouvereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Firginia]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Westoverledingen]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wind River Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wiskonsin]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Wymbritseradiel (1851-1984)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wyoming]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park Yellowstone]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Yukon]]
|}

====lannen====
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]]

====stêden====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Abilene (Kansas)]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Adelaide]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Aken]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anchorage]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Atlanta]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Austin (Teksas)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Banff (Alberta)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Beverly Hills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Birmingham (Alabama)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Boise (Idaho)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Buffalo (New York)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Burbank (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Butte (Montana)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Cannes]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Christchurch (Nij-Seelân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dodge City (Kansas)]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Emden]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Evanston (Illinois)]] 
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fort Worth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Holland (Michigan)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Honolulu]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacksonville (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Knoxville (Tennessee)]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Leien]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Malibu (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Miami]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Milwaukee]]
* [[File:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Niš]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Norman (Oklahoma)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[North Vancouver (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oakland (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Oranje (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Palm Springs (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Papeete]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Portage la Prairie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Reno (Nevada)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sacramento (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Salt Lake City]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Bernardino (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Jose (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[St. Petersburg (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Schaumburg (Illinois)]]
* [[File:Flag of Croatia.svg|border|20px]] [[Senj]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spokane (Washington)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tallahassee (Floarida)]]
* [[File:Flag of Finland.svg|border|20px]] [[Tampere]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tombstone (Arizona)]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Veurne]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yuma (Arizona)]]
|}

====oare geografyske ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Adirondackberchtme]]
* [[Arktis]]
* [[Baai fan San Francisco]]
* [[Basis Scott]]
* [[Blauwestêd (projekt)]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago (rivier)]]
* [[Dardanellen]]
* [[Denali]]
* [[Etiopysk Heechlân]]
| width=25 |
|
* [[Fraser Canyon]]
* [[Hollywood]]
* [[Kreiler Wâld]]&lt;sup&gt;'''SwK / Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Ofslútdyk]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Puget Sound]]
* [[Republyk Lakota]]
* [[Sniebergen]]
* [[Strjitte fan Georgia]]
* [[Traverse des Sioux]]
|}

===Geology===
* [[oker]]
* [[sân]]

===Godstsjinst===
====goaden en geasten====
* [[Hades (god)]]
* [[Hearakles]]
* [[Māui (mytology)|Māui]]
* [[Sigrún]]
* [[Tongerfûgel (mytology)|Tongerfûgel]]

====streamings &amp; denominaasjes====
* [[Etiopysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Georgysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim]]
* [[Syrysk-Otterdokse Tsjerke]]

====teksten====
* [[gnostyske evangeeljes]] {{noat|(summier en teffens ûntbrekt hjir noch in plaatsje)}}
* ''[[Heechliet]]''
* ''[[It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert]]'' {{noat|(hilligelibben)}}
* ''[[Tobit (bibelboek)|Tobit]]''
* ''[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]'' {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}

====oare godstsjinstige ûnderwerpen====
* [[Fomoaren]]
* [[god]]
* [[goed en kwea]]
* [[Konsily fan Nicea]] {{noat|(wat oan 'e summiere kant)}}
* [[Lykklaad fan Turyn]]
* [[Nesker Konvint]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Nijkleaster]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;

===Literatuer===
====mearkes====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Fan 'e Fisker en Syn Frou]]''
* ''[[Goudlokje]]''
* ''[[Jaap en de Beanstôk]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Kat op Learzens]]''
* ''[[Rapûnske]]''
* ''[[De Wolf en de Sân Geitsjes]]''
|}

====wurken út 'e Aldheid====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Filoktêtês]]''
* ''[[Frede (toanielstik)|Frede]]''
* ''[[Fûgels (toanielstik)|Fûgels]]''
* ''[[Ilias]]''
| width=25 |
|
* ''[[Lysistrata]]''
* ''[[Steat (Plato)|Steat]]''
* ''[[De Tocht fan de Argonauten]]''
|}

====wurken út 'e Midsiuwen====
* ''[[Fergút]]''
* [[Finnburg Fragmint]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}} 
* ''[[Rein de Foks]]''

====16de-, 17de- &amp; 18de-iuwske literatuer====
* ''[[De Rôf fan Lukresia]]''
* ''[[De Twa Roeken]]''
* stikken fan Shakespeare
{| class=&quot;vatop&quot;
|
:* ''[[De Fekke Nuet]]''
:* ''[[Koriolanus]]''
:* ''[[Richard II (toanielstik)|Richard II]]''
| width=25 |
|
:* ''[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]''
:* ''[[Titus Androanikus]]''
|}

====19de-iuwske literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Alice yn Wûnderlân]]''
* ''[[It Blaaibek Hert]]''
* [[David Copperfield (roman)|''David Copperfield'' (roman)]]
* ''[[De Dominy fan Vejlby]]''
* ''[[De Fal fan Camelot]]''
* ''[[Fier fan Alle Drokte]]''
* ''[[De Lêste Mohikaan]]''
* ''[[In Poppehûs]]''
* ''[[De Raven]]''
| width=25 |
|
* ''[[In Reis nei de Moanne]]''
* ''[[Rimen en Teltsjes]]''
* ''[[De Sang fan Hiawatha]]''
* ''[[De Skacht en de Slinger]]''
* ''[[De Skimmelruter]]''
* ''[[De Silveren Rinkelbel]]''
* ''[[De Trije Musketiers]]''
* ''[[De Tsien fan Martens Afke]]''
|}

====moderne literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[It Achterhûs (deiboek)|''It Achterhûs'' (deiboek)]]
* ''[[Alle Rivieren Rinne nei See]]''
* ''[[CryoBurn]]''
* ''[[Der Is Gjin Dêr, Dêre]]''
* ''[[De Fagina Monologen]]''
* ''[[De Fizioenen fan Mary]]''
* ''[[Forty Thousand in Gehenna]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[Foreigner (roman fan C.J. Cherryh)|''Foreigner'' (roman fan C.J. Cherryh)]]
* ''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]''
* ''[[De Hûn fan 'e Baskervilles]]''
* ''[[Krústocht yn Spikerbroek]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Leafde fan Don Perlimpín en Belisa yn Syn Tún]]''
* ''[[The Lions of Al-Rassan]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Lord of Emperors]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Merchanter's Luck]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[The Milagro Beanfield War (roman)|''The Milagro Beanfield War'' (roman)]]
* ''[[Oarlochswinter]]''
* ''[[De Pearel]]''
* [[De Pest (roman)|''De Pest'' (roman)]]
* ''[[De Sniegoes]]''
* ''[[The Warrior's Apprentice]]''
* ''[[Winterfair Gifts]]''
|}

====fiktive personaazjes====
* [[Beowulf (personaazje)]]
* [[Rosco P. Coltrane]]
* [[Conan de Barbaar]]
* [[Dirty Harry (personaazje)]]
* [[Sherlock Holmes]]
* [[Grendel]]
* [[Tinker Bell]]
* [[Winnetou]]

====oare fiktive saken====
* [[Heorot (Beowulf)|Heorot (''Beowulf'')]]

====algemiene literêre ûnderwerpen====
* [[Frysktalige literatuer]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;

===Maatskippij===
====ark &amp; reau, wapens, helpmiddels====
* [[fjoerwapen]]
* [[honkbalkneppel]]
* [[jachtgewear]]
* [[kanon (wapen)]]
* [[limûsine]]
* [[parasjute]]
* [[Springfield Model 1873]]
* [[Winchester Model 1866]]

====bedriuwen====
* [[Barnes &amp; Noble]]
* [[CBS (telefyzjestjoerder)]]
* [[Cinecittà]]
* [[Europa-Park]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[Folkswein]]
* [[Fox Broadcasting Company]]
* [[Fox News]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[FrieslandCampina]]
* [[Hooters]]
* [[Hotel Lauswolt]]
* [[National Broadcasting Company]]
* [[Pixar Animation Studios]]
* [[The Walt Disney Company]]
* [[Winchester Repeating Arms Company]]

====bouwurken en arsjitektuer====
* [[Bogoroditski-kleaster (Kazan)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago Union Station]]
* [[Grutte Boeda fan Leshan]]
* [[Herfoarme tsjerke (Súdwâlde)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Huis ter Duin]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Kastiel De Haar]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Katedraal fan Amiens]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Kening State]]
* [[Kleaster Eberbach]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Monte Cassino]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Paleis Het Loo]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Piscine Molitor]]
* [[Pokrovsky-kleaster (Kiëv)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ryksabdij Salem]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ringkirche (Wiesbaden)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Skilige Pypke]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Taj Mahal Palace Hotel]]
* [[Territoriale Finzenis fan Yuma]]
* [[Tinkteken foar Mâl Hynder]]
* [[Wetterpoarte (Snits)]]
* [[Woodfield Mall]]

====ekonomy====
* [[belesting]]
* [[denaarje]]
* [[konkurrinsje (ekonomy)]]
* [[toerisme]]

====eveneminten====
* [[Betinking fan de Slach by Warns]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Rotterdam]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]
* [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]]
* [[San Diego Comic-Con]]
* [[Snitswike]]
* [[Sundance Filmfestival]]

====iten en drinken====
* ...

====lânbou====
* [[katoen]]

====maatskiplike en politike organisaasjes====
* [[Amerikaanske Yndiaanske Beweging]]
* [[Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum]]
* [[Frisius MC Harns]]
* [[Jakama Yndiaanske Naasje]]
* [[Grand Traverse Troep fan Ottawa en Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Noardfrysk Ynstitút]]
* [[Round Valley Yndianestammen]]
* [[St. Croix Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin]]
* [[Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Sokaogon Tsjippewa Mienskip]]
* [[Skotske Nasjonale Partij]]
* [[Stony Nakoda Naasje]]
* [[Temagami Earste Naasje]]
* [[Universiteit fan Oklahoma]]
* [[UNPO]]
* [[Wikwemikong Unôfstiene Earste Naasje]]

====media====
* ''[[The New York Times]]''
* [[Time (tydskrift)|''Time'' (tydskrift)]]
* ''[[Toronto Star]]''
* ''[[The Washington Post]]''

====minderheden====
* [[Kato (folk)|Kato]]
* [[Katôba (folk)|Katôba]]
* [[Latino's yn Noard-Amearika]]
* [[Skotten]]
* [[Stony (folk)|Stony]]

====oarlochfiering====
* [[generaal]]
* [[Medal of Honor]]
* [[slachskip]]

====oerheid====
* [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]]
* [[Amerikaansk Leger]]
* [[Bûnsdei]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[bûnskânselier fan Dútslân]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]]
* [[Buro fan Yndiaanske Saken]]
* [[CIA]]
* [[Interpol]]
* [[National Park Service]]
* [[Secret Service]]

====seksualiteit====
* ''[[Brazilian wax]]''
* [[bordeel]]
* ''[[fleshlight]]''
* [[geslachtsmienskip]]
* [[masturbaasje]]
* [[pornografy]]

====sport====
* [[Alvestêdetocht]]
* [[atletyk]] {{noat|(stavering moat noch hifke wurde)}}
* [[Fyftjinde Alvestêdetocht]]
* [[Freulepartij]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2016]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2020]]
* [[Sânde Alvestêdetocht]]
* [[Tall Ships' Races]]

====taal====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Aldingelsk]]
* [[Arameesk]]
* [[Arapaho (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Bretonsk]]
* [[Dakota (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Flakte-Yndiaanske Gebeartetaal]]
* [[Frysk]] {{noat|(is hielendal op 'e nij besjoen en oanfolle)}}
* [[Germaanske talen]]
| width=25 |
|
* [[Gro Wânt (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Hebriuwsk]]
* [[Italyske talen]]
* [[Jenisejaanske talen]]
* [[Sjajinsk]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Skiermûntseagersk]] {{noat|(earder side fan 'e wike west yn 2013, mar sûnt oanfolle en ferbettere)}}
* [[Skotsk]]
* [[Tekselsk]]
|}

====oare taalkundige ûnderwerpen====
* [[Fjetnameeske namme]]
* [[Fryske stavering]] {{noat|(hjir moat iroanyskernôch de stavering noch hifke wurde)}} 
* [[skrift]]

====oare maatskiplike ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[aura (boppenatuerlik ferskynsel)]]
* [[brulloft]]
* [[drug|drugs]]
* [[fideoteek]]
* [[geisha]]
* [[Graceland Cemetery (Chicago)]]
* [[kaartspul]]
* [[konsulaat (diplomasy)|konsulaat]]
* [[Légion d'Honneur]]
* [[medium (persoan)]]
| width=25 |
|
* [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]]
* [[neakenens]]
* [[playboy (libbenswize)]]
* [[searjemoardner]]
* [[Sir Julius Vogel Award]]
* [[Skotske klans]]
* [[smokkeljen]]
* [[tsjûge (rjocht)]]
* [[undercoveroperaasje]]
|}

===Minske===
====anatomy====
* [[ear (lichemsdiel)]]
* [[hierkleur]]
* [[lippe]]
* [[Mongoaleploai]]
* [[nâle]]
* [[penis]]
* [[testikel]]

====klean====
* ...

====oar====
* [[bern (persoan)]]
* [[foarnamme]]
* [[kastraasje]]
* [[migrêne]]

===Natoer===
====bisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Afrikaanske wylde kat]]
* [[Amerikaanske ekster]]
* [[Amerikaanske goudûle]]
* [[Amerikaanske hazze]]
* [[Amerikaanske liuw]]
* [[Andesgrûnspjocht]]
* [[Alpenmarmot]]
* [[beamotter]]
* [[berchlemming]]
* [[beverrôt]]
* [[Bingaalske loaihoarskat]]
* [[blaupoatgint]]
* [[blauwe hierkwab]]
* [[boskhin]]
* [[boskmarmot]]
* [[breedtoskmakrielhaai]]
* [[brune bear]]
* [[das]]
* [[eastlik wangpûdiikhoarntsje]]
* [[eastlike hartemûs]]
* [[eilânfoks]]
* [[fazant]]
* [[fiskmarter]]
* [[Floaridaknyn]]
* [[Gambiahamsterrôt]]
* [[gewoane kjifstikelbaarch]]
* [[gielsnaffelekster]]
* [[gifslang]]
| width=25 |
|
* [[gint (fûgel)]]
* [[gintfûgels]]
* [[gouden grûnspjocht]]
* [[goudhamster]]
* [[goudûle]]
* [[griis iikhoarntsje]]
* [[grize foks]]
* [[grutearfoks]]
* [[grutearkitfoks]]
* [[grutte gieltoefkakketoe]]
* [[hagedissen]]
* [[hamster]]
* [[hazze]]
* [[hyenahûn]]
* [[hûsmûs]]
* [[Ibearyske lynks]]
* [[ierdappelkrobbe]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[ierdmûs]]
* [[iisbear]]
* [[jagûar]]
* [[Jeropeeske wylde kat]]
* [[Kaapske hazze]]
* [[kakketoefûgels]]
* [[kalkoen]]
* [[kamieleftigen]]
* [[Kanadeeske bever]]
* [[karakal]]
| width=25 |
|
* [[kat]]
* [[kavia]]
* [[kitfoks]]
* [[koartfinmakrielhaai]]
* [[krokkedileftigen]]
* [[kuorhin]]
* [[kwartel]]
* [[langsturtwezeling]]
* [[lewisspjocht]]
* [[lytse gieltoefkakketoe]]
* [[loaihoars]]
* [[Magelhaenoehoe]]
* [[megalodon]]
* [[moerassniehin]]
* [[moskeftigen]]
* [[Nijfûnlânske beamotter]]
* [[Nijseelânske kwartel]]
* [[nôtmûs]]
* [[oaljefantsfûgels]]
* [[oerzon]]
* [[otter]]
* [[pallasiikhoarntsje]]
* [[pallaskat]]
* [[pappegaai-eftigen]]
* [[patriis]]
* [[poema]]
* [[prêrjehazze]]
| width=25 |
|
* [[prêrjehin]]
* [[reade lynks]]
* [[reuzepanda]]
* [[rivierotter]]
* [[rûnwjirms]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[sânslieper]]
* [[serval]]
* [[Sibearysk grûniikhoarntsje]]
* [[sisel]]
* [[slangen]]
* [[snieloaihoars]]
* [[sniemûs]]
* [[spjochten]]
* [[stienmurd]]
* [[stikelbaarch]]
* [[stoppelfjildkwartel]]
* [[swarte rôt]] 
* [[swartpoatkat]]
* [[swartsturthazze]]
* [[swartsturtprêrjehûn]]
* [[ûle-eftigen]]
* [[wetterrôt]]
* [[wezeling]]
* [[wytpoatmûs]]
* [[wytsturtiikhoarntsje]]
* [[woastyndwerchhamster]]
* [[tiger]]
|}

====hûnerassen====
* [[koaikerhûntsje]]
* [[landseer]]
* [[wetterhûn]]

====bekende bisten====
* [[Comanche (hynder)]]

====oare natoerûnderwerpen====
* [[befalling]]
* [[eilânreuzegroei]]
* [[minskesliner]]
* [[mistelkaktussen]]
* [[moassen]]
* [[planten]]
* [[skimmels]]
* [[stikel (soölogy)]]
* [[wâld]]

===Persoanen===
====abbekaten &amp; rjochters====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elmer S. Dundy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew J. Poppleton]]

====akteurs====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sasha Alexander]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tatyana Ali]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christina Applegate]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sarah Bernhardt]] &lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jon Bernthal]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Valerie Bertinelli]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Best]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jolene Blalock]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yasmine Bleeth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lisa Bonet]] {{noat|(hjir ûntbrekt in foto)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Neve Campbell]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lacey Chabert]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lily Collins]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sean Connery]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Charles Dance]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Claire Danes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dana Delany]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alain Delon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bo Derek]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Fearless Nadia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ferry Doedens]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carmen Electra]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carrie Fisher]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Isla Fisher]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coen Flink]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harrison Ford]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Morgan Freeman]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Michael Gambon]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Gaynes]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Dan George (opperhaad)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ginnifer Goodwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Heather Graham]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Graham Greene (akteur)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pam Grier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Harmon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Hasselhoff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Hillerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dwayne Johnson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Danny Kaye]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Gorden Kaye]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arielle Kebbel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Deborah Kerr]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Irrfan Khan]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Lucy Lawless]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Christopher Lee]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Lieke van Lexmond]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystle Lightning]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Derek de Lint]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Peyton List (1998)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert Loggia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacco van der Made]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virginia Mayo]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ewan McGregor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Russell Means]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Rhona Mitra]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Poppy Montgomery]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eddie Murphy]]
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[N!xau ǂToma]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Renee O'Connor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Olsen]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Peter O'Toole]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Grace Park (aktrise)|Grace Park]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sara Paxton]]
* [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Paulina Porizkova]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeremy Renner]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Alan Rickman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Debby Ryan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeri Ryan]]
* [[File:Flag of Tunisia.svg|border|20px]] [[Hend Sabry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Laura San Giacomo]]
* [[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Roselyn Sánchez]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Schneider]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Selleck]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Tatjana Šimić]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Cobie Smulders]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Snipes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rena Sofer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Renée Soutendijk]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Huub Stapel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Madeleine Stowe]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mr. T]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Frank Thring (akteur)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Gordon Tootoosis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michelle Trachtenberg]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Floyd Red Crow Westerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shailene Woodley]]
|}

====akteurs (pornografysk)====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asa Akira]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eva Angelina]] ♀
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Briana Banks]] ♀
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nikki Benz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Seymore Butts]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Carey (pornografysk aktrise)|Mary Carey]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asia Carrera]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Adriana Chechik]] ♀
* [[File:Flag of Singapore.svg|border|20px]] [[Annabel Chong]] ♀
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Monique Covét]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Catalina Cruz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Stormy Daniels]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Deen]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Skin Diamond]] ♀
* [[File:Flag of Colombia.svg|border|20px]] [[Lupe Fuentes]] ♀
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Holland]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kylie Ireland]] ♀
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenna Jameson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jane]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kagney Linn Karter]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kayden Kross]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shawna Lenée]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bree Olson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Romi Rain]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rachel Roxxx]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dylan Ryder]] ♀
* [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Silvia Saint]] ♀
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Ilona Staller]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Misty Stone]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jake Steed]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Riley Steele]] ♀
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Nacho Vidal]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teri Weigel]] ♀
|}

====aktivisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Cheri Honkala]]
* [[File:Flag of Pakistan.svg|border|20px]] [[Malala Yousafzai]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Suzan Shown Harjo]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jackson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Nadia Moerad]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Nimr al-Nimr]]
* [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Ilⱨam Tohti]]
|}

====filosofen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Anisius Manlius Boëtius]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Marsilio Ficino]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerard Heymans]]&lt;sup&gt;'''oar'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plato]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plotinus]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Porfyrius]]
|}

====hearskers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Augustus Oktavianus]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Aurelianus]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Bridei III fan de Pikten]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[David II fan Skotlân]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Diokletianus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert II fan Ingelân]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert III fan Ingelân]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Finn]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Fûad I fan Egypte]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Julianus Apostata]] {{noat|(ynlieding moat útwreide wurde)}}
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Oman.svg|border|20px]] [[Kabûs bin Saïd al-Saïd]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Kenneth I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Marije I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Margareta fan Skotlân]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Nebûkadnêzer II]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Redbad]] {{noat|(earder side fan 'e moanne yn aug/2009 en side fan 'e wike yn 1/2013)}}
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Syrus de Grutte]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Vlad II Dracul]]
|}

====Yndiaanske lieders====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Bizon (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Kry.png|border|20px]] [[Bizonfâlemakker]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Sturt]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Wapity]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Fleanende Hauk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Gal (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Hingjende Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Houten Skonk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Lytse Krie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Mâl Hynder]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Mannich Kûp]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Mûtse]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Stomp Mês]]
* [[File:Flagge fan de Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.png|border|20px]] [[Swarte Tsjettel]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Tsjeppe Earn]]
* [[File:Flagge fan de Ponka Stamme fan Oklahoma.PNG|border|20px]] [[Wite Earn (Ponka)|Wite Earn]]
|}

====keunstners====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edgar Heap of Birds]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Sjoerd Dirk Janzen]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Milo Moiré]] {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Daphne Odjig]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Erwin Olaf]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Whelan (yllustrator)]]

====kriminelen====
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Ype Baukes de Graaf]] {{noat|hjir ûntbrekt in plaatsje}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jack Ruby]]

====militêren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frederick Benteen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Blanke-Man-Regearret-Him]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bluodderich Mês]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Calhoun (militêr)|James Calhoun]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Donald Cameron fan Lochiel]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[William W. Cooke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Crook]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Custer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles DeRudio]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve fan Dundee]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Winfield S. Edgerly]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James W. Forsyth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Gibbon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edward S. Godfrey]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Hossein Hamadani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Guy V. Henry]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Keogh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Ludlow]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ranald S. Mackenzie]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Merritt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nelson A. Miles]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anson Mills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Moylan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chesty Puller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Marcus Reno]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Joseph J. Reynolds]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Kasem Soleimani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David S. Stanley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel D. Sturgis (1822-1889)|Samuel D. Sturgis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred Terry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Barret Travis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wite Swan (ferkenner)]]
|}

====modellen====
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[Behati Prinsloo]]
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Candice Swanepoel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chrissy Teigen]]

====politisy====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spiro Agnew]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lloyd Bentsen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ben Nighthorse Campbell]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Campbell, 9e hartoch fan Argyll]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill Clinton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hillary Rodham Clinton]]
* [[File:Flag of Palestine.svg|border|20px]] [[Saeb Erekat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Gerald Ford]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Rob Ford]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Seif Sharif Hamad]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kamala Harris]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hubert Humphrey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyndon B. Johnson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Abeid Karume]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ted Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ramsay MacDonald]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Erskine, greve fan Mar (1675-1732)|John Erskine, greve fan Mar]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George McGovern]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[John Christmas Møller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Walter Mondale]]
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Hosni Mûbarak]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Richard Nixon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sarah Palin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ely S. Parker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Quayle]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ronald Reagan]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Salim Ahmed Salim]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Alex Salmond]]
* [[File:Flag of Zambia.svg|border|20px]] [[Guy Scott]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gert-Jan Segers]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyrsten Sinema]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Markus Tullius Sisero]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Nicola Sturgeon]]
* [[File:Flag of Mali.svg|border|20px]] [[Amadou Toumani Touré]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Maarten van Traa]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Witteveen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerrit Zalm]]
|}

====presintators, nijslêzers en ferslachjouwers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Joop Braakhekke]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacha de Boer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Erin Burnett]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nicolette van Dam]] 
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Herbert Dijkstra]] {{noat|(hjir moat noch even kritysk nei sjoen wurde)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rob Dyrdek]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fidan Ekiz]] {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fred Emmer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Antoon van Hooff]] {{noat|(hjir moat eins in bettere foto by)}}
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Bindi Irwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Megyn Kelly]]
* [[File:Flag of South Korea.svg|border|20px]] [[Kyung Lah]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rush Limbaugh]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Bridget Maasland]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenny McCarthy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Leyna Nguyen]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Femi Oke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill O'Reilly]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Daniëlle Overgaag]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christi Paul]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyra Phillips]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Marlayne Sahupala]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Annechien Steenhuizen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Amara Walker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oprah Winfrey]]
|}

====regisseurs &amp; produsinten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Donald P. Bellisario]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Glen A. Larson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Jamie Uys]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Pierre Woodman]]
|}

====religieuze lieders====
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Gilles (hillige)]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Jehannes fan it Krús]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Pendleton Oakerhater]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Albertus van Raalte]]

====sjongers, muzikanten en bands====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Karan Armstrong]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Théodore Botrel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Chapin Carpenter]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sammy Davis jr.]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jill Jackson (Skotsk sjongster)|Jill Jackson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Waylon Jennings]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ewan MacColl]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tim McGraw]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elvis Presley]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Sasabone]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Birgit Schuurman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystal Shawanda]]
|}

====skriuwers &amp; dichters====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Joe Abercrombie]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Leonid Andrejev]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Aristofanes]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[J.M. Barrie]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|17px]]  [[Steen Steensen Blicher]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Philip Bliss]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Godfried Bomans]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert Burns]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Albert Camus]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Carey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Brown]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[C.J. Cherryh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Fenimore Cooper]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Julie E. Czerneda]]
* [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|20px]] [[Rubén Darío]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Dos Passos]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Arthur Conan Doyle]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alexandre Dumas]]
* [[File:Flag of Flanders.svg|border|20px]] [[Willem Elsschot]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Enhedûanna]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Steven Erikson]]
| width=25 |
|
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Anne Feddema]]&lt;sup&gt;'''Gf'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ian Fleming]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Peter F. Hamilton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Paul Gallico]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Federico García Lorca]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Gide]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ronald Giphart]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Joast Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Flag of Suriname.svg|border|20px]] [[Albert Helman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Tanya Huff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aldous Huxley]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Eugène Ionesco]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jane Lindskold]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[H.P. Lovecraft]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Juliet Marillier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George R.R. Martin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James A. Michener]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Moon]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Thomas More]]
* [[File:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Pablo Neruda]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Emma baronesse Orczy]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Octavio Paz]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Francesco Petrarca]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ezra Pound]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Arthur Rimbaud]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Antoine de Saint-Exupéry]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fedde Schurer]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[William Shakespeare]]
* [[File:Flag of Norway.svg|border|18px]] [[Tormod Skagestad]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edmund Spenser]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Rosita Steenbeek]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Publius Kornelius Tasitus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[J.R.R. Tolkien]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Twain]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Lope de Vega]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Jules Verne]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Jo Walton]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[H.G. Wells]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Elie Wiesel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Carlos Williams]]
|}

====sporters====
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Jordan]]
* [[File:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Diego Maradona]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Andy Murray]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Klaas Folkerts Post]]

====ûndernimmers en bestjoerders====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel Colt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edmond Guerrier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[W. Richard West jr.]]

====wittenskippers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Hermann Burmeister]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Marie Constant Duméril]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles Eastman]]
* [[File:Flag of Austria.svg|border|20px]] [[Leopold Fitzinger]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Al Gore]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Bird Grinnell]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Benjamin Jowett]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Kennedy (histoarikus)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred L. Kroeber]]
* [[File:Flag of Kenya.svg|border|20px]] [[Ali Mazrui]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Ernest Renan]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coenraad Jacob Temminck]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Oldfield Thomas]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Peter Simon Pallas]]
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Johann Jakob von Tschudi]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Ingrid Visser (biologe)|Ingrid Visser]]
|}

====oare persoanen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] don [[Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva]], Spaansk ealman en fjildhear
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mitch Bouyer]], Amerikaansk tolk en gids
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Titus Brandsma]], Frysk preester en fersetsman {{noat|(al earder side fan 'e moanne west yn 2011, wike 41)}} 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Calamity Jane]], Amerikaansk pionier
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Wallace Crawford]], Amerikaansk ferkenner en dichter
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Hrant Dink]], Turksk sjoernalist&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virgil Earp]], Amerikaansk revolverman en plysje
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pat Garrett]], Amerikaansk plysjeman
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jane Gordon, hartoginne fan Gordon]], Skotsk societystjer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew Gronholdt]], Amerikaansk boatebouwer en houtbewurker
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frank Grouard]], Amerikaansk tolk en ferkenner
* [[File:Flag of North Frisia.svg|border|20px]] [[Harro Harring]], Noardfrysk revolúsjonêr&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Doc Holliday]], Amerikaansk revolverman en gokker
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harry Houdini]], Amerikaansk stuntman en yllúzjonist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg]], Nederlânsk prins&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lady Bird Taylor Johnson]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Kellogg (sjoernalist)|Mark Kellogg]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Bouvier Kennedy]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charlie Kirk]], Amerikaansk aktivist&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Newton Knight]], Amerikaansk opstanneling en boer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monica Lewinsky]], mêtresse fan Bill Clinton
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Rob Roy MacGregor]], Skotsk folksheld
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert E. Strahorn]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Clara Jacoba de Vos van Steenwijk]], Nederlânsk filantrope
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Liuwe H. Westra]], Frysk oersetter en predikant
|}

===Skiednis===
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[1950-er jierren]]
* [[1980-er jierren]]
* [[1990-er jierren]]
* [[2000-er jierren]]
* [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]]
* [[Belis fan Dubrovnik]]
* [[Bloedbad fan Verden]]
* [[Bloedbad fan Wounded Knee]]
* [[Bloedbad fan de Washita]]
* [[Dakota-Oarloch fan 1862]]
* [[Doolittle Raid]]
* [[Gefjocht fan Stomp Mês]]
* [[gladiator]]
* [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]
* [[Israeliten]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Keninkryk Hawaï]]
| width=25 |
|
* [[Keninkryk Ingelân]]
* [[Keninkryk Kastylje]]
* [[Keninkryk Skotlân]]
* [[Malaysia Airlines-flecht 17]]
* [[Mienebêst Ingelân]]
* [[Oarloch fan Reade Wolk]]
* [[Oerwintering op Nova Sembla]]
* [[Pennamityske Oarloggen]]
* [[potlatch]]
* [[Protektoraat (Britske Eilannen)]]
* [[Russysk-Amearika]]
* [[saloon]]
* [[de Sânenfjirtich Rōnin]]
* [[Sansibaroarloch]]
* [[speetsing]]
| width=25 |
|
* [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]]
* [[Slach by Beecher Island]]
* [[Slach by Kûnaksa]]
* [[Slach by Slim Buttes]]
* [[Slach oan de Powderrivier (1876)|Slach oan de Powderrivier]]
* [[Stien fan Scone]]
* [[Sultanaat Sansibar]]
* [[Tanganjika]]
* [[Territoarium Alaska]]
* [[Territoarium Hawaï]]
* [[Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch]]
* [[Untploffing fan de bunkers op It Hilgelân]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[USAF-flecht 21]]
* [[Watergateskandaal]]
* [[Yellowstone-ekspedysje (1873)]]
|}

===Wittenskip &amp; technology===
====kleuren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[brún]]
* [[fiolet]]
* [[griis]]
* [[indigo (kleur)]]
* [[maginta]]
| width=25 |
|
* [[oranje]]
* [[pears]]
* [[syaan]]
* [[swart]]
|}

====oar====
* [[atoom]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch neisjoen wurde)}}
* [[fergiftiging]]
* [[fjoer]]
* [[fjoerwurk]]
* [[heksadesimaal systeem]]
* [[ynfraread]]
* [[kartografy]]
* [[kleur]]
* [[klonen]]&lt;sup&gt;'''Da'''&lt;/sup&gt;
* [[lift (hefmeganisme)]]
* [[ljocht]]
* [[RGB-kleursysteem]]

[[Kategory:Side fan de wike]]</text>
      <sha1>gk696q9175iz7ry3fd9vwebkf7z0ksv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241109</id>
      <parentid>1241108</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* bisten */ +</comment>
      <origin>1241109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66351" sha1="aikca2dcee45rm1oge8w5sq477c1345" xml:space="preserve">Dit is in ynventarisaasje fan '''mooglike''' siden fan de wike foar takom jier.

It binne siden dy't der gaadlik foar lykje en noch net earder side fan de wike west hawwe. Dat wol fansels net sizze dat se ek wier side fan de wike wurde moatte, mar in lytse ynventarisaasje, kin letter in protte gesyk en gepuzel foarkomme. It is de bedoeling dat alle meidoggers siden foardrage kinne, troch ienfâldichwei in link oan te meitsjen yn ien fan 'e ûndersteande kategoryen.
{{TOCright}}

==Utstel siden fan de wike takom jier==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
;wike 1
* ...
;wike 2
* ...
;wike 3
* ...
;wike 4
* ...
;wike 5
* ...
;wike 6
* ...
;wike 7
* ...
;wike 8
* ...
;wike 9
* ...
;wike 10
* ...
;wike 11
* ...
;wike 12
* ...
;wike 13
* ...
| width=25 |
|
;wike 14
* ...
;wike 15
* ...
;wike 16
* ...
;wike 17
* ...
;wike 18
* ...
;wike 19
* ...
;wike 20
* ...
;wike 21
* ...
;wike 22
* ...
;wike 23
* ...
;wike 24
* ...
;wike 25
* ...
;wike 26
* ...
| width=25 |
|
;wike 27
* ...
;wike 28
* ...
;wike 29
* ...
;wike 30
* ...
;wike 31
* ...
;wike 32
* ...
;wike 33
* ...
;wike 34
* ...
;wike 35
* ...
;wike 36
* ...
;wike 37
* ...
;wike 38
* ...
;wike 39
* ...
| width=25 |
|
;wike 40
* ...
;wike 41
* ...
;wike 42
* ...
;wike 43
* ...
;wike 44
* ...
;wike 45
* ...
;wike 46
* ...
;wike 47
* ...
;wike 48
* ...
;wike 49
* ...
;wike 50
* ...
;wike 51
* ...
;wike 52
* ...
|}

==Nominearre siden==
===Astronomy===
* [[ESA]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;

===Films &amp; tillefyzje===
====films====
* [[3:10 to Yuma (film út 2007)|''3:10 to Yuma'' (film út 2007)]]
* [[The 39 Steps (film út 1935)|''The 39 Steps'' (film út 1935)]]
* ''[[50 First Dates]]''
* [[The African Queen (film út 1951)|''The African Queen'' (film út 1951)]]
* [[American Pie (film)|''American Pie'' (film)]]
* ''[[American Pie 2]]''
* ''[[American Pie 4: Reunion]]''
* ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''
* [[Battleship (film)|''Battleship'' (film)]]
* ''[[Baywatch: Hawaiian Wedding]]''
* [[The Big Country (film)|''The Big Country'' (film)]]
* [[Black Hawk Down (film)|''Black Hawk Down'' (film)]]
* ''[[Blackway]]''
* [[The Blue Lagoon (film út 1980)|''The Blue Lagoon'' (film út 1980)]]
* [[The Bourne Legacy (film)|''The Bourne Legacy'' (film)]]
* [[Bridge of Spies (film)|''Bridge of Spies'' (film)]]
* ''[[Brokeback Mountain]]''
* [[Calamity Jane (film)|''Calamity Jane'' (film)]]
* [[Conan the Barbarian (film út 1982)|''Conan the Barbarian'' (film út 1982)]]
* ''[[Daddy's Home 2]]''
* [[Deck the Halls (film út 2006)|''Deck the Halls'' (film út 2006)]]
* [[Déjà Vu (film út 2006)|''Déjà Vu'' (film út 2006)]]
* [[Diamonds Are Forever (film)|''Diamonds Are Forever'' (film)]]
*''[[Dirty Dancing]]''
* [[Dirty Harry (film)|''Dirty Harry'' (film)]]
* [[Doctor Zhivago (film)|''Doctor Zhivago'' (film)]]
* [[Dunkirk (film út 2017)|''Dunkirk'' (film út 2017)]]
* [[Eagle Eye (film)|''Eagle Eye'' (film)]]
* [[The English Patient (film)|''The English Patient'' (film)]]
* [[Fargo (film út 1996)|''Fargo'' (film út 1996)]]
* ''[[The Fifth Element]]''
* ''[[A Fistful of Dollars]]''
* [[Flight (film út 2012)|''Flight'' (film út 2012)]]
* ''[[For a Few Dollars More]]''
* [[For Your Eyes Only (film)|''For Your Eyes Only'' (film)]]
* ''[[Free State of Jones]]''
* ''[[Galaxy Quest]]''
* ''[[G.I. Blues]]''
* ''[[Gnomeo &amp; Juliet]]''
* [[Gone Girl (film)|''Gone Girl'' (film)]]
* ''[[Gran Torino]]''
* ''[[The Hateful Eight]]''
* ''[[De Hel van '63]]''
* ''[[Her Alibi]]''
* [[Hercules (film út 2014)|''Hercules'' (film út 2014)]]
* [[Hidden Figures (film)|''Hidden Figures'' (film)]]
* ''[[The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
* ''[[The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
* ''[[The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
* ''[[The Holiday]]''
* ''[[Hunterwali]]''
* ''[[The Huntsman: Winter's War]]''
* ''[[I Was a Teenage Werewolf]]''
* [[The Intern (film út 2015)|''The Intern'' (film út 2015)]]
* [[Jackie Brown (film)|''Jackie Brown'' (film)]]
* [[Jurassic Park (film)|''Jurassic Park'' (film)]]
* ''[[Kar út Twa]]''&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt; {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[Kenau (film)|''Kenau'' (film)]]
* [[Kick-Ass (film)|''Kick-Ass'' (film)]]
* [[King of Kings (film út 1961)|''King of Kings'' (film út 1961)]]
* ''[[Kingsman: The Golden Circle]]''
* [[L.A. Confidential (film)|''L.A. Confidential'' (film)]]
* [[La La Land (film út 2016)|''La La Land'' (film út 2016)]]
* [[Legend (film út 1985)|''Legend'' (film út 1985)]]
* [[Life of Pi (film)|''Life of Pi'' (film)]]
* [[The Longest Day (film)|''The Longest Day'' (film)]]
* ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''
* ''[[The Lost World: Jurassic Park]]''
* ''[[Mad Max: Fury Road]]''
* ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]''
* [[The Magnificent Seven (film út 2016)|''The Magnificent Seven'' (film út 2016)]]
* [[Mamma Mia! (film út 2008)|''Mamma Mia!'' (film út 2008)]]
* ''[[Mamma Mia! Here We Go Again]]''
* [[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1996)]]
* [[The Man with the Golden Gun (film)|''The Man with the Golden Gun'' (film)]]
* [[The Martian (film)|''The Martian'' (film)]]
* [[Memoirs of a Geisha (film)|''Memoirs of a Geisha'' (film)]]
* [[Moana (film út 2016)|''Moana'' (film út 2016)]]
* [[Moonraker (film)|''Moonraker'' (film)]]
* ''[[My Big Fat Greek Wedding]]''
* [[My Darling Clementine (film út 1946)|''My Darling Clementine'' (film út 1946)]]
* [[North by Northwest (film)|''North by Northwest'' (film)]]
* [[Octopussy (film)|''Octopussy'' (film)]]
* [[Oklahoma! (film út 1955)|''Oklahoma!'' (film út 1955)]]
* [[On Her Majesty's Secret Service (film)|''On Her Majesty's Secret Service'' (film)]]
* ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]''
* [[The Parent Trap (film út 1998)|''The Parent Trap'' (film út 1998)]]
* [[Pearl Harbor (film)|''Pearl Harbor'' (film)]]
* [[Practical Magic (film)|''Practical Magic'' (film)]]
* ''[[Quigley Down Under]]''
* [[Red Sparrow (film)|''Red Sparrow'' (film)]]
* [[Redbad (film)|''Redbad'' (film)]]
* [[Rocky (film út 1976)|''Rocky'' (film út 1976)]]
* [[Rocky Balboa (film)|''Rocky Balboa'' (film)]]
* ''[[Rogue One: A Star Wars Story]]''
* [[Romancing the Stone (film)|''Romancing the Stone'' (film)]]
* [[Room (film út 2015)|''Room'' (film út 2015)]]
* [[Sahara (film út 2005)|''Sahara'' (film út 2005)]]
* [[The Sapphires (film)|''The Sapphires'' (film)]]
* ''[[Schindler's List]]''
* [[The Searchers (film)|''The Searchers'' (film)]]
* ''[[Shakespeare in Love]]''
* [[Sicario (film út 2015)|''Sicario'' (film út 2015)]]
* ''[[Sicario: Day of the Soldado]]''
* [[Singin' in the Rain (film)|''Singin' in the Rain'' (film)]]
* [[SneekWeek (film)|''SneekWeek'' (film)]]
* ''[[Snow White and the Huntsman]]''
* [[Some Like It Hot (film út 1959)|''Some Like It Hot'' (film út 1959)]]
* [[Spartacus (film)|''Spartacus'' (film)]]
* [[Species (film)|''Species'' (film)]]
* [[The Spectacular Now (film)|''The Spectacular Now'' (film)]]
* ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]''
* ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]''
* ''[[Star Trek: First Contact]]''
* ''[[Star Trek: Insurrection]]''
* ''[[Star Trek: Nemesis]]''
* ''[[Star Wars: Episode IV – A New Hope]]''
* ''[[Star Wars Holiday Special]]''
* [[Suspicion (film út 1941)|''Suspicion'' (film út 1941)]]
* ''[[The Terminator]]''
* ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''
* ''[[Three Billboards Outside Ebbing, Missouri]]''
* [[Tora! Tora! Tora! (film)|''Tora! Tora! Tora!'' (film)]]
* [[True Grit (film út 2010)|''True Grit'' (film út 2010)]]
* ''[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]''
* [[Valkyrie (film)|''Valkyrie'' (film)]]
* [[The Vikings (film)|''The Vikings'' (film)]]
* [[Wagon Master (film)|''Wagon Master'' (film)]]
* [[Warcraft (film)|''Warcraft'' (film)]]
* ''[[The Water Diviner]]''
* ''[[Wedding Crashers]]''
* ''[[Winnetou 1. Teil]]''
* ''[[Winnetou 3. Teil]]''
* [[Wonder Woman (film út 2017)|''Wonder Woman'' (film út 2017)]]
* [[You Only Live Twice (film)|''You Only Live Twice'' (film)]]
* [[Zulu (film út 1964)|''Zulu'' (film út 1964)]]

====franchises====
* [[Flodder (franchise)|''Flodder'' (franchise)]]
* [[Planet of the Apes (franchise)|''Planet of the Apes'' (franchise)]]
* [[Rocky (filmsearje)|''Rocky'' (filmsearje)]]
* ''[[Star Trek]]''

====tillefyzje====
* ''[[The A-Team]]''
* [[Ewoks (telefyzjesearje)|''Ewoks'' (telefyzjesearje)]]
* [[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|''Last Man Standing'' (Amerikaanske telefyzjesearje)]]
* ''[[Star Trek: The Original Series]]''
* ''[[Star Trek: The Next Generation]]''
* ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]''
* ''[[Star Trek: Enterprise]]''
* ''[[Star Trek: Picard]]''
* [[Star Wars: The Clone Wars (telefyzjesearje út 2008)|''Star Wars: The Clone Wars'' (telefyzjesearje út 2008)]]

====oare film- en tillefyzje-ûnderwerpen====
* [[neisyngronisaasje]]
* [[ôftiteling]]
* [[Pre-Code (Hollywood)]]
* [[ûndertiteling]]

===Folkloare===
* [[beskermingel]]
* [[elf (mytysk wêzen)]]
* [[golem]]
* [[ynkubus]]
* [[iisreus (mytysk wêzen)]]
* [[sasquatch]]
* [[sídhe]]
* [[sukkubus]]
* [[walkuere]]
* [[wearwolf]]

===Geografy===
====gebieten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alcatraz]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aleksanderarsjipel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arkansas]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Australeilannen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park De Biisbosk]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[It Bilt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Binnenlân fan Alaska]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Bounty-eilannen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Chathameilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Death Valley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Delaware]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Diomedeseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fermont]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Florida Keys]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)]]
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Gallipoliskiereilân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Gambiereilannen]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Genoatskipseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Georgia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grand Traverse Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Grut-Brittanje (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Hidjas]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Hinnaarderadiel]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Huahine]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Ibytsa]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Indiana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Iowa]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Jûkatan (skiereilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kaap Bretoneilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kansas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kauaï]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kebek (provinsje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kenaiskiereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kodiak (eilân)]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Kommandeurseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Konettikut]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Krysteilân]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lanaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyts-Diomedes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Long Island]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maine]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Manitoulin (eilân)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Markesaseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maui]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Mechelen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Midway (atol)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michigan]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Minorka]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mississippy (steat)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Missoery (steat)]]
* [[File:Flag of Somalia.svg|border|20px]] [[Mogadisjû]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mole Lake Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Molokaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Montana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monument Valley]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Mo‘orea]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Niïhau]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Breunswyk]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân en Labrador]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Jersey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Meksiko]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Skotlân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Nij-Súd-Wales]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Noard-Bevelân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlik Firginia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlike Sjajinne Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Northern Neck]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnatsiavût]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnavik]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nunivak (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oklahoma Panhandle]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oregon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pennsylvania]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Prins Edwardeilân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Queenslân]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ratmanov (eilân)]]
* [[File:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Rjûkjû-eilannen]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (eilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Saskatchewan]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Sauerlân]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sint-Kilda]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Syrenaika]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Súd-Karolina]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Tahity]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Tasmaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Transpecos]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Tripolitaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Unalaska (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Utah]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Vancouvereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Firginia]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Westoverledingen]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wind River Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wiskonsin]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Wymbritseradiel (1851-1984)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wyoming]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park Yellowstone]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Yukon]]
|}

====lannen====
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]]

====stêden====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Abilene (Kansas)]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Adelaide]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Aken]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anchorage]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Atlanta]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Austin (Teksas)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Banff (Alberta)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Beverly Hills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Birmingham (Alabama)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Boise (Idaho)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Buffalo (New York)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Burbank (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Butte (Montana)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Cannes]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Christchurch (Nij-Seelân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dodge City (Kansas)]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Emden]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Evanston (Illinois)]] 
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fort Worth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Holland (Michigan)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Honolulu]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacksonville (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Knoxville (Tennessee)]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Leien]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Malibu (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Miami]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Milwaukee]]
* [[File:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Niš]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Norman (Oklahoma)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[North Vancouver (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oakland (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Oranje (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Palm Springs (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Papeete]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Portage la Prairie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Reno (Nevada)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sacramento (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Salt Lake City]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Bernardino (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Jose (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[St. Petersburg (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Schaumburg (Illinois)]]
* [[File:Flag of Croatia.svg|border|20px]] [[Senj]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spokane (Washington)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tallahassee (Floarida)]]
* [[File:Flag of Finland.svg|border|20px]] [[Tampere]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tombstone (Arizona)]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Veurne]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yuma (Arizona)]]
|}

====oare geografyske ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Adirondackberchtme]]
* [[Arktis]]
* [[Baai fan San Francisco]]
* [[Basis Scott]]
* [[Blauwestêd (projekt)]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago (rivier)]]
* [[Dardanellen]]
* [[Denali]]
* [[Etiopysk Heechlân]]
| width=25 |
|
* [[Fraser Canyon]]
* [[Hollywood]]
* [[Kreiler Wâld]]&lt;sup&gt;'''SwK / Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Ofslútdyk]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Puget Sound]]
* [[Republyk Lakota]]
* [[Sniebergen]]
* [[Strjitte fan Georgia]]
* [[Traverse des Sioux]]
|}

===Geology===
* [[oker]]
* [[sân]]

===Godstsjinst===
====goaden en geasten====
* [[Hades (god)]]
* [[Hearakles]]
* [[Māui (mytology)|Māui]]
* [[Sigrún]]
* [[Tongerfûgel (mytology)|Tongerfûgel]]

====streamings &amp; denominaasjes====
* [[Etiopysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Georgysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim]]
* [[Syrysk-Otterdokse Tsjerke]]

====teksten====
* [[gnostyske evangeeljes]] {{noat|(summier en teffens ûntbrekt hjir noch in plaatsje)}}
* ''[[Heechliet]]''
* ''[[It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert]]'' {{noat|(hilligelibben)}}
* ''[[Tobit (bibelboek)|Tobit]]''
* ''[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]'' {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}

====oare godstsjinstige ûnderwerpen====
* [[Fomoaren]]
* [[god]]
* [[goed en kwea]]
* [[Konsily fan Nicea]] {{noat|(wat oan 'e summiere kant)}}
* [[Lykklaad fan Turyn]]
* [[Nesker Konvint]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Nijkleaster]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;

===Literatuer===
====mearkes====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Fan 'e Fisker en Syn Frou]]''
* ''[[Goudlokje]]''
* ''[[Jaap en de Beanstôk]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Kat op Learzens]]''
* ''[[Rapûnske]]''
* ''[[De Wolf en de Sân Geitsjes]]''
|}

====wurken út 'e Aldheid====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Filoktêtês]]''
* ''[[Frede (toanielstik)|Frede]]''
* ''[[Fûgels (toanielstik)|Fûgels]]''
* ''[[Ilias]]''
| width=25 |
|
* ''[[Lysistrata]]''
* ''[[Steat (Plato)|Steat]]''
* ''[[De Tocht fan de Argonauten]]''
|}

====wurken út 'e Midsiuwen====
* ''[[Fergút]]''
* [[Finnburg Fragmint]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}} 
* ''[[Rein de Foks]]''

====16de-, 17de- &amp; 18de-iuwske literatuer====
* ''[[De Rôf fan Lukresia]]''
* ''[[De Twa Roeken]]''
* stikken fan Shakespeare
{| class=&quot;vatop&quot;
|
:* ''[[De Fekke Nuet]]''
:* ''[[Koriolanus]]''
:* ''[[Richard II (toanielstik)|Richard II]]''
| width=25 |
|
:* ''[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]''
:* ''[[Titus Androanikus]]''
|}

====19de-iuwske literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Alice yn Wûnderlân]]''
* ''[[It Blaaibek Hert]]''
* [[David Copperfield (roman)|''David Copperfield'' (roman)]]
* ''[[De Dominy fan Vejlby]]''
* ''[[De Fal fan Camelot]]''
* ''[[Fier fan Alle Drokte]]''
* ''[[De Lêste Mohikaan]]''
* ''[[In Poppehûs]]''
* ''[[De Raven]]''
| width=25 |
|
* ''[[In Reis nei de Moanne]]''
* ''[[Rimen en Teltsjes]]''
* ''[[De Sang fan Hiawatha]]''
* ''[[De Skacht en de Slinger]]''
* ''[[De Skimmelruter]]''
* ''[[De Silveren Rinkelbel]]''
* ''[[De Trije Musketiers]]''
* ''[[De Tsien fan Martens Afke]]''
|}

====moderne literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[It Achterhûs (deiboek)|''It Achterhûs'' (deiboek)]]
* ''[[Alle Rivieren Rinne nei See]]''
* ''[[CryoBurn]]''
* ''[[Der Is Gjin Dêr, Dêre]]''
* ''[[De Fagina Monologen]]''
* ''[[De Fizioenen fan Mary]]''
* ''[[Forty Thousand in Gehenna]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[Foreigner (roman fan C.J. Cherryh)|''Foreigner'' (roman fan C.J. Cherryh)]]
* ''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]''
* ''[[De Hûn fan 'e Baskervilles]]''
* ''[[Krústocht yn Spikerbroek]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Leafde fan Don Perlimpín en Belisa yn Syn Tún]]''
* ''[[The Lions of Al-Rassan]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Lord of Emperors]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Merchanter's Luck]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[The Milagro Beanfield War (roman)|''The Milagro Beanfield War'' (roman)]]
* ''[[Oarlochswinter]]''
* ''[[De Pearel]]''
* [[De Pest (roman)|''De Pest'' (roman)]]
* ''[[De Sniegoes]]''
* ''[[The Warrior's Apprentice]]''
* ''[[Winterfair Gifts]]''
|}

====fiktive personaazjes====
* [[Beowulf (personaazje)]]
* [[Rosco P. Coltrane]]
* [[Conan de Barbaar]]
* [[Dirty Harry (personaazje)]]
* [[Sherlock Holmes]]
* [[Grendel]]
* [[Tinker Bell]]
* [[Winnetou]]

====oare fiktive saken====
* [[Heorot (Beowulf)|Heorot (''Beowulf'')]]

====algemiene literêre ûnderwerpen====
* [[Frysktalige literatuer]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;

===Maatskippij===
====ark &amp; reau, wapens, helpmiddels====
* [[fjoerwapen]]
* [[honkbalkneppel]]
* [[jachtgewear]]
* [[kanon (wapen)]]
* [[limûsine]]
* [[parasjute]]
* [[Springfield Model 1873]]
* [[Winchester Model 1866]]

====bedriuwen====
* [[Barnes &amp; Noble]]
* [[CBS (telefyzjestjoerder)]]
* [[Cinecittà]]
* [[Europa-Park]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[Folkswein]]
* [[Fox Broadcasting Company]]
* [[Fox News]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[FrieslandCampina]]
* [[Hooters]]
* [[Hotel Lauswolt]]
* [[National Broadcasting Company]]
* [[Pixar Animation Studios]]
* [[The Walt Disney Company]]
* [[Winchester Repeating Arms Company]]

====bouwurken en arsjitektuer====
* [[Bogoroditski-kleaster (Kazan)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago Union Station]]
* [[Grutte Boeda fan Leshan]]
* [[Herfoarme tsjerke (Súdwâlde)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Huis ter Duin]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Kastiel De Haar]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Katedraal fan Amiens]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Kening State]]
* [[Kleaster Eberbach]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Monte Cassino]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Paleis Het Loo]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Piscine Molitor]]
* [[Pokrovsky-kleaster (Kiëv)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ryksabdij Salem]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ringkirche (Wiesbaden)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Skilige Pypke]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Taj Mahal Palace Hotel]]
* [[Territoriale Finzenis fan Yuma]]
* [[Tinkteken foar Mâl Hynder]]
* [[Wetterpoarte (Snits)]]
* [[Woodfield Mall]]

====ekonomy====
* [[belesting]]
* [[denaarje]]
* [[konkurrinsje (ekonomy)]]
* [[toerisme]]

====eveneminten====
* [[Betinking fan de Slach by Warns]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Rotterdam]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]
* [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]]
* [[San Diego Comic-Con]]
* [[Snitswike]]
* [[Sundance Filmfestival]]

====iten en drinken====
* ...

====lânbou====
* [[katoen]]

====maatskiplike en politike organisaasjes====
* [[Amerikaanske Yndiaanske Beweging]]
* [[Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum]]
* [[Frisius MC Harns]]
* [[Jakama Yndiaanske Naasje]]
* [[Grand Traverse Troep fan Ottawa en Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Noardfrysk Ynstitút]]
* [[Round Valley Yndianestammen]]
* [[St. Croix Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin]]
* [[Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Sokaogon Tsjippewa Mienskip]]
* [[Skotske Nasjonale Partij]]
* [[Stony Nakoda Naasje]]
* [[Temagami Earste Naasje]]
* [[Universiteit fan Oklahoma]]
* [[UNPO]]
* [[Wikwemikong Unôfstiene Earste Naasje]]

====media====
* ''[[The New York Times]]''
* [[Time (tydskrift)|''Time'' (tydskrift)]]
* ''[[Toronto Star]]''
* ''[[The Washington Post]]''

====minderheden====
* [[Kato (folk)|Kato]]
* [[Katôba (folk)|Katôba]]
* [[Latino's yn Noard-Amearika]]
* [[Skotten]]
* [[Stony (folk)|Stony]]

====oarlochfiering====
* [[generaal]]
* [[Medal of Honor]]
* [[slachskip]]

====oerheid====
* [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]]
* [[Amerikaansk Leger]]
* [[Bûnsdei]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[bûnskânselier fan Dútslân]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]]
* [[Buro fan Yndiaanske Saken]]
* [[CIA]]
* [[Interpol]]
* [[National Park Service]]
* [[Secret Service]]

====seksualiteit====
* ''[[Brazilian wax]]''
* [[bordeel]]
* ''[[fleshlight]]''
* [[geslachtsmienskip]]
* [[masturbaasje]]
* [[pornografy]]

====sport====
* [[Alvestêdetocht]]
* [[atletyk]] {{noat|(stavering moat noch hifke wurde)}}
* [[Fyftjinde Alvestêdetocht]]
* [[Freulepartij]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2016]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2020]]
* [[Sânde Alvestêdetocht]]
* [[Tall Ships' Races]]

====taal====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Aldingelsk]]
* [[Arameesk]]
* [[Arapaho (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Bretonsk]]
* [[Dakota (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Flakte-Yndiaanske Gebeartetaal]]
* [[Frysk]] {{noat|(is hielendal op 'e nij besjoen en oanfolle)}}
* [[Germaanske talen]]
| width=25 |
|
* [[Gro Wânt (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Hebriuwsk]]
* [[Italyske talen]]
* [[Jenisejaanske talen]]
* [[Sjajinsk]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Skiermûntseagersk]] {{noat|(earder side fan 'e wike west yn 2013, mar sûnt oanfolle en ferbettere)}}
* [[Skotsk]]
* [[Tekselsk]]
|}

====oare taalkundige ûnderwerpen====
* [[Fjetnameeske namme]]
* [[Fryske stavering]] {{noat|(hjir moat iroanyskernôch de stavering noch hifke wurde)}} 
* [[skrift]]

====oare maatskiplike ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[aura (boppenatuerlik ferskynsel)]]
* [[brulloft]]
* [[drug|drugs]]
* [[fideoteek]]
* [[geisha]]
* [[Graceland Cemetery (Chicago)]]
* [[kaartspul]]
* [[konsulaat (diplomasy)|konsulaat]]
* [[Légion d'Honneur]]
* [[medium (persoan)]]
| width=25 |
|
* [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]]
* [[neakenens]]
* [[playboy (libbenswize)]]
* [[searjemoardner]]
* [[Sir Julius Vogel Award]]
* [[Skotske klans]]
* [[smokkeljen]]
* [[tsjûge (rjocht)]]
* [[undercoveroperaasje]]
|}

===Minske===
====anatomy====
* [[ear (lichemsdiel)]]
* [[hierkleur]]
* [[lippe]]
* [[Mongoaleploai]]
* [[nâle]]
* [[penis]]
* [[testikel]]

====klean====
* ...

====oar====
* [[bern (persoan)]]
* [[foarnamme]]
* [[kastraasje]]
* [[migrêne]]

===Natoer===
====bisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Afrikaanske wylde kat]]
* [[Amerikaanske ekster]]
* [[Amerikaanske goudûle]]
* [[Amerikaanske hazze]]
* [[Amerikaanske liuw]]
* [[Andesgrûnspjocht]]
* [[Alpenmarmot]]
* [[beamotter]]
* [[berchlemming]]
* [[beverrôt]]
* [[Bingaalske loaihoarskat]]
* [[blaupoatgint]]
* [[blauwe hierkwab]]
* [[boskhin]]
* [[boskmarmot]]
* [[breedtoskmakrielhaai]]
* [[brune bear]]
* [[das]]
* [[eastlik wangpûdiikhoarntsje]]
* [[eastlike hartemûs]]
* [[eilânfoks]]
* [[fazant]]
* [[fiskmarter]]
* [[Floaridaknyn]]
* [[Gambiahamsterrôt]]
* [[gewoane kjifstikelbaarch]]
* [[gielsnaffelekster]]
* [[gifslang]]
| width=25 |
|
* [[gint (fûgel)]]
* [[gintfûgels]]
* [[gouden grûnspjocht]]
* [[goudhamster]]
* [[goudûle]]
* [[griis iikhoarntsje]]
* [[grize foks]]
* [[grutearfoks]]
* [[grutearkitfoks]]
* [[grutte gieltoefkakketoe]]
* [[hagedissen]]
* [[hamster]]
* [[hazze]]
* [[hyenahûn]]
* [[hûsmûs]]
* [[Ibearyske lynks]]
* [[ierdappelkrobbe]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[ierdmûs]]
* [[iisbear]]
* [[jagûar]]
* [[Jeropeeske wylde kat]]
* [[Kaapske hazze]]
* [[kakketoefûgels]]
* [[kalkoen]]
* [[kamieleftigen]]
* [[Kanadeeske bever]]
* [[karakal]]
* [[kat]]
| width=25 |
|
* [[kavia]]
* [[kitfoks]]
* [[koartfinmakrielhaai]]
* [[krokkedileftigen]]
* [[kuorhin]]
* [[kwartel]]
* [[langsturtwezeling]]
* [[lewisspjocht]]
* [[lytse gieltoefkakketoe]]
* [[loaihoars]]
* [[Magelhaenoehoe]]
* [[megalodon]]
* [[Mississippy-alligator]]
* [[moerassniehin]]
* [[moskeftigen]]
* [[Nijfûnlânske beamotter]]
* [[Nijseelânske kwartel]]
* [[nôtmûs]]
* [[oaljefantsfûgels]]
* [[oerzon]]
* [[otter]]
* [[pallasiikhoarntsje]]
* [[pallaskat]]
* [[pappegaai-eftigen]]
* [[patriis]]
* [[poema]]
* [[prêrjehazze]]
* [[prêrjehin]]
| width=25 |
|
* [[reade lynks]]
* [[reuzepanda]]
* [[rivierotter]]
* [[rûnwjirms]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[sânslieper]]
* [[serval]]
* [[Sibearysk grûniikhoarntsje]]
* [[Sineeske alligator]]
* [[sisel]]
* [[slangen]]
* [[snieloaihoars]]
* [[sniemûs]]
* [[spjochten]]
* [[stienmurd]]
* [[stikelbaarch]]
* [[stoppelfjildkwartel]]
* [[toarnekster]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[swarte rôt]] 
* [[swartpoatkat]]
* [[swartsturthazze]]
* [[swartsturtprêrjehûn]]
* [[ûle-eftigen]]
* [[wetterrôt]]
* [[wezeling]]
* [[wytpoatmûs]]
* [[wytsturtiikhoarntsje]]
* [[woastyndwerchhamster]]
* [[tiger]]
|}

====hûnerassen====
* [[koaikerhûntsje]]
* [[landseer]]
* [[wetterhûn]]

====bekende bisten====
* [[Comanche (hynder)]]

====oare natoerûnderwerpen====
* [[befalling]]
* [[eilânreuzegroei]]
* [[minskesliner]]
* [[mistelkaktussen]]
* [[moassen]]
* [[planten]]
* [[skimmels]]
* [[stikel (soölogy)]]
* [[wâld]]

===Persoanen===
====abbekaten &amp; rjochters====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elmer S. Dundy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew J. Poppleton]]

====akteurs====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sasha Alexander]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tatyana Ali]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christina Applegate]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sarah Bernhardt]] &lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jon Bernthal]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Valerie Bertinelli]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Best]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jolene Blalock]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yasmine Bleeth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lisa Bonet]] {{noat|(hjir ûntbrekt in foto)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Neve Campbell]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lacey Chabert]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lily Collins]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sean Connery]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Charles Dance]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Claire Danes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dana Delany]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alain Delon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bo Derek]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Fearless Nadia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ferry Doedens]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carmen Electra]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carrie Fisher]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Isla Fisher]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coen Flink]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harrison Ford]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Morgan Freeman]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Michael Gambon]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Gaynes]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Dan George (opperhaad)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ginnifer Goodwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Heather Graham]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Graham Greene (akteur)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pam Grier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Harmon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Hasselhoff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Hillerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dwayne Johnson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Danny Kaye]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Gorden Kaye]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arielle Kebbel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Deborah Kerr]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Irrfan Khan]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Lucy Lawless]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Christopher Lee]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Lieke van Lexmond]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystle Lightning]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Derek de Lint]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Peyton List (1998)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert Loggia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacco van der Made]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virginia Mayo]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ewan McGregor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Russell Means]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Rhona Mitra]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Poppy Montgomery]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eddie Murphy]]
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[N!xau ǂToma]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Renee O'Connor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Olsen]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Peter O'Toole]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Grace Park (aktrise)|Grace Park]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sara Paxton]]
* [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Paulina Porizkova]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeremy Renner]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Alan Rickman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Debby Ryan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeri Ryan]]
* [[File:Flag of Tunisia.svg|border|20px]] [[Hend Sabry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Laura San Giacomo]]
* [[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Roselyn Sánchez]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Schneider]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Selleck]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Tatjana Šimić]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Cobie Smulders]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Snipes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rena Sofer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Renée Soutendijk]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Huub Stapel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Madeleine Stowe]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mr. T]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Frank Thring (akteur)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Gordon Tootoosis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michelle Trachtenberg]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Floyd Red Crow Westerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shailene Woodley]]
|}

====akteurs (pornografysk)====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asa Akira]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eva Angelina]] ♀
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Briana Banks]] ♀
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nikki Benz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Seymore Butts]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Carey (pornografysk aktrise)|Mary Carey]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asia Carrera]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Adriana Chechik]] ♀
* [[File:Flag of Singapore.svg|border|20px]] [[Annabel Chong]] ♀
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Monique Covét]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Catalina Cruz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Stormy Daniels]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Deen]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Skin Diamond]] ♀
* [[File:Flag of Colombia.svg|border|20px]] [[Lupe Fuentes]] ♀
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Holland]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kylie Ireland]] ♀
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenna Jameson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jane]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kagney Linn Karter]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kayden Kross]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shawna Lenée]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bree Olson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Romi Rain]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rachel Roxxx]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dylan Ryder]] ♀
* [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Silvia Saint]] ♀
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Ilona Staller]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Misty Stone]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jake Steed]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Riley Steele]] ♀
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Nacho Vidal]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teri Weigel]] ♀
|}

====aktivisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Cheri Honkala]]
* [[File:Flag of Pakistan.svg|border|20px]] [[Malala Yousafzai]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Suzan Shown Harjo]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jackson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Nadia Moerad]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Nimr al-Nimr]]
* [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Ilⱨam Tohti]]
|}

====filosofen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Anisius Manlius Boëtius]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Marsilio Ficino]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerard Heymans]]&lt;sup&gt;'''oar'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plato]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plotinus]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Porfyrius]]
|}

====hearskers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Augustus Oktavianus]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Aurelianus]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Bridei III fan de Pikten]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[David II fan Skotlân]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Diokletianus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert II fan Ingelân]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert III fan Ingelân]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Finn]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Fûad I fan Egypte]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Julianus Apostata]] {{noat|(ynlieding moat útwreide wurde)}}
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Oman.svg|border|20px]] [[Kabûs bin Saïd al-Saïd]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Kenneth I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Marije I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Margareta fan Skotlân]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Nebûkadnêzer II]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Redbad]] {{noat|(earder side fan 'e moanne yn aug/2009 en side fan 'e wike yn 1/2013)}}
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Syrus de Grutte]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Vlad II Dracul]]
|}

====Yndiaanske lieders====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Bizon (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Kry.png|border|20px]] [[Bizonfâlemakker]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Sturt]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Wapity]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Fleanende Hauk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Gal (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Hingjende Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Houten Skonk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Lytse Krie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Mâl Hynder]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Mannich Kûp]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Mûtse]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Stomp Mês]]
* [[File:Flagge fan de Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.png|border|20px]] [[Swarte Tsjettel]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Tsjeppe Earn]]
* [[File:Flagge fan de Ponka Stamme fan Oklahoma.PNG|border|20px]] [[Wite Earn (Ponka)|Wite Earn]]
|}

====keunstners====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edgar Heap of Birds]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Sjoerd Dirk Janzen]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Milo Moiré]] {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Daphne Odjig]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Erwin Olaf]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Whelan (yllustrator)]]

====kriminelen====
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Ype Baukes de Graaf]] {{noat|hjir ûntbrekt in plaatsje}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jack Ruby]]

====militêren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frederick Benteen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Blanke-Man-Regearret-Him]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bluodderich Mês]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Calhoun (militêr)|James Calhoun]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Donald Cameron fan Lochiel]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[William W. Cooke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Crook]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Custer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles DeRudio]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve fan Dundee]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Winfield S. Edgerly]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James W. Forsyth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Gibbon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edward S. Godfrey]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Hossein Hamadani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Guy V. Henry]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Keogh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Ludlow]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ranald S. Mackenzie]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Merritt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nelson A. Miles]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anson Mills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Moylan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chesty Puller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Marcus Reno]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Joseph J. Reynolds]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Kasem Soleimani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David S. Stanley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel D. Sturgis (1822-1889)|Samuel D. Sturgis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred Terry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Barret Travis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wite Swan (ferkenner)]]
|}

====modellen====
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[Behati Prinsloo]]
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Candice Swanepoel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chrissy Teigen]]

====politisy====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spiro Agnew]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lloyd Bentsen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ben Nighthorse Campbell]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Campbell, 9e hartoch fan Argyll]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill Clinton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hillary Rodham Clinton]]
* [[File:Flag of Palestine.svg|border|20px]] [[Saeb Erekat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Gerald Ford]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Rob Ford]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Seif Sharif Hamad]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kamala Harris]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hubert Humphrey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyndon B. Johnson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Abeid Karume]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ted Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ramsay MacDonald]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Erskine, greve fan Mar (1675-1732)|John Erskine, greve fan Mar]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George McGovern]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[John Christmas Møller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Walter Mondale]]
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Hosni Mûbarak]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Richard Nixon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sarah Palin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ely S. Parker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Quayle]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ronald Reagan]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Salim Ahmed Salim]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Alex Salmond]]
* [[File:Flag of Zambia.svg|border|20px]] [[Guy Scott]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gert-Jan Segers]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyrsten Sinema]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Markus Tullius Sisero]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Nicola Sturgeon]]
* [[File:Flag of Mali.svg|border|20px]] [[Amadou Toumani Touré]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Maarten van Traa]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Witteveen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerrit Zalm]]
|}

====presintators, nijslêzers en ferslachjouwers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Joop Braakhekke]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacha de Boer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Erin Burnett]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nicolette van Dam]] 
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Herbert Dijkstra]] {{noat|(hjir moat noch even kritysk nei sjoen wurde)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rob Dyrdek]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fidan Ekiz]] {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fred Emmer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Antoon van Hooff]] {{noat|(hjir moat eins in bettere foto by)}}
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Bindi Irwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Megyn Kelly]]
* [[File:Flag of South Korea.svg|border|20px]] [[Kyung Lah]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rush Limbaugh]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Bridget Maasland]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenny McCarthy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Leyna Nguyen]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Femi Oke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill O'Reilly]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Daniëlle Overgaag]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christi Paul]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyra Phillips]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Marlayne Sahupala]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Annechien Steenhuizen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Amara Walker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oprah Winfrey]]
|}

====regisseurs &amp; produsinten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Donald P. Bellisario]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Glen A. Larson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Jamie Uys]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Pierre Woodman]]
|}

====religieuze lieders====
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Gilles (hillige)]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Jehannes fan it Krús]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Pendleton Oakerhater]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Albertus van Raalte]]

====sjongers, muzikanten en bands====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Karan Armstrong]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Théodore Botrel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Chapin Carpenter]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sammy Davis jr.]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jill Jackson (Skotsk sjongster)|Jill Jackson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Waylon Jennings]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ewan MacColl]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tim McGraw]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elvis Presley]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Sasabone]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Birgit Schuurman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystal Shawanda]]
|}

====skriuwers &amp; dichters====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Joe Abercrombie]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Leonid Andrejev]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Aristofanes]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[J.M. Barrie]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|17px]]  [[Steen Steensen Blicher]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Philip Bliss]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Godfried Bomans]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert Burns]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Albert Camus]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Carey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Brown]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[C.J. Cherryh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Fenimore Cooper]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Julie E. Czerneda]]
* [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|20px]] [[Rubén Darío]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Dos Passos]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Arthur Conan Doyle]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alexandre Dumas]]
* [[File:Flag of Flanders.svg|border|20px]] [[Willem Elsschot]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Enhedûanna]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Steven Erikson]]
| width=25 |
|
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Anne Feddema]]&lt;sup&gt;'''Gf'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ian Fleming]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Peter F. Hamilton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Paul Gallico]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Federico García Lorca]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Gide]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ronald Giphart]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Joast Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Flag of Suriname.svg|border|20px]] [[Albert Helman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Tanya Huff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aldous Huxley]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Eugène Ionesco]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jane Lindskold]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[H.P. Lovecraft]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Juliet Marillier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George R.R. Martin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James A. Michener]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Moon]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Thomas More]]
* [[File:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Pablo Neruda]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Emma baronesse Orczy]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Octavio Paz]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Francesco Petrarca]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ezra Pound]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Arthur Rimbaud]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Antoine de Saint-Exupéry]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fedde Schurer]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[William Shakespeare]]
* [[File:Flag of Norway.svg|border|18px]] [[Tormod Skagestad]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edmund Spenser]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Rosita Steenbeek]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Publius Kornelius Tasitus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[J.R.R. Tolkien]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Twain]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Lope de Vega]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Jules Verne]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Jo Walton]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[H.G. Wells]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Elie Wiesel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Carlos Williams]]
|}

====sporters====
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Jordan]]
* [[File:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Diego Maradona]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Andy Murray]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Klaas Folkerts Post]]

====ûndernimmers en bestjoerders====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel Colt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edmond Guerrier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[W. Richard West jr.]]

====wittenskippers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Hermann Burmeister]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Marie Constant Duméril]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles Eastman]]
* [[File:Flag of Austria.svg|border|20px]] [[Leopold Fitzinger]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Al Gore]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Bird Grinnell]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Benjamin Jowett]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Kennedy (histoarikus)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred L. Kroeber]]
* [[File:Flag of Kenya.svg|border|20px]] [[Ali Mazrui]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Ernest Renan]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coenraad Jacob Temminck]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Oldfield Thomas]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Peter Simon Pallas]]
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Johann Jakob von Tschudi]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Ingrid Visser (biologe)|Ingrid Visser]]
|}

====oare persoanen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] don [[Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva]], Spaansk ealman en fjildhear
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mitch Bouyer]], Amerikaansk tolk en gids
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Titus Brandsma]], Frysk preester en fersetsman {{noat|(al earder side fan 'e moanne west yn 2011, wike 41)}} 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Calamity Jane]], Amerikaansk pionier
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Wallace Crawford]], Amerikaansk ferkenner en dichter
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Hrant Dink]], Turksk sjoernalist&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virgil Earp]], Amerikaansk revolverman en plysje
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pat Garrett]], Amerikaansk plysjeman
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jane Gordon, hartoginne fan Gordon]], Skotsk societystjer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew Gronholdt]], Amerikaansk boatebouwer en houtbewurker
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frank Grouard]], Amerikaansk tolk en ferkenner
* [[File:Flag of North Frisia.svg|border|20px]] [[Harro Harring]], Noardfrysk revolúsjonêr&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Doc Holliday]], Amerikaansk revolverman en gokker
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harry Houdini]], Amerikaansk stuntman en yllúzjonist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg]], Nederlânsk prins&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lady Bird Taylor Johnson]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Kellogg (sjoernalist)|Mark Kellogg]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Bouvier Kennedy]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charlie Kirk]], Amerikaansk aktivist&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Newton Knight]], Amerikaansk opstanneling en boer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monica Lewinsky]], mêtresse fan Bill Clinton
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Rob Roy MacGregor]], Skotsk folksheld
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert E. Strahorn]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Clara Jacoba de Vos van Steenwijk]], Nederlânsk filantrope
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Liuwe H. Westra]], Frysk oersetter en predikant
|}

===Skiednis===
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[1950-er jierren]]
* [[1980-er jierren]]
* [[1990-er jierren]]
* [[2000-er jierren]]
* [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]]
* [[Belis fan Dubrovnik]]
* [[Bloedbad fan Verden]]
* [[Bloedbad fan Wounded Knee]]
* [[Bloedbad fan de Washita]]
* [[Dakota-Oarloch fan 1862]]
* [[Doolittle Raid]]
* [[Gefjocht fan Stomp Mês]]
* [[gladiator]]
* [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]
* [[Israeliten]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Keninkryk Hawaï]]
| width=25 |
|
* [[Keninkryk Ingelân]]
* [[Keninkryk Kastylje]]
* [[Keninkryk Skotlân]]
* [[Malaysia Airlines-flecht 17]]
* [[Mienebêst Ingelân]]
* [[Oarloch fan Reade Wolk]]
* [[Oerwintering op Nova Sembla]]
* [[Pennamityske Oarloggen]]
* [[potlatch]]
* [[Protektoraat (Britske Eilannen)]]
* [[Russysk-Amearika]]
* [[saloon]]
* [[de Sânenfjirtich Rōnin]]
* [[Sansibaroarloch]]
* [[speetsing]]
| width=25 |
|
* [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]]
* [[Slach by Beecher Island]]
* [[Slach by Kûnaksa]]
* [[Slach by Slim Buttes]]
* [[Slach oan de Powderrivier (1876)|Slach oan de Powderrivier]]
* [[Stien fan Scone]]
* [[Sultanaat Sansibar]]
* [[Tanganjika]]
* [[Territoarium Alaska]]
* [[Territoarium Hawaï]]
* [[Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch]]
* [[Untploffing fan de bunkers op It Hilgelân]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[USAF-flecht 21]]
* [[Watergateskandaal]]
* [[Yellowstone-ekspedysje (1873)]]
|}

===Wittenskip &amp; technology===
====kleuren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[brún]]
* [[fiolet]]
* [[griis]]
* [[indigo (kleur)]]
* [[maginta]]
| width=25 |
|
* [[oranje]]
* [[pears]]
* [[syaan]]
* [[swart]]
|}

====oar====
* [[atoom]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch neisjoen wurde)}}
* [[fergiftiging]]
* [[fjoer]]
* [[fjoerwurk]]
* [[heksadesimaal systeem]]
* [[ynfraread]]
* [[kartografy]]
* [[kleur]]
* [[klonen]]&lt;sup&gt;'''Da'''&lt;/sup&gt;
* [[lift (hefmeganisme)]]
* [[ljocht]]
* [[RGB-kleursysteem]]

[[Kategory:Side fan de wike]]</text>
      <sha1>aikca2dcee45rm1oge8w5sq477c1345</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241110</id>
      <parentid>1241109</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* akteurs */ +</comment>
      <origin>1241110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66547" sha1="rfjc5z5qqcbnb010niwixezc86beq5b" xml:space="preserve">Dit is in ynventarisaasje fan '''mooglike''' siden fan de wike foar takom jier.

It binne siden dy't der gaadlik foar lykje en noch net earder side fan de wike west hawwe. Dat wol fansels net sizze dat se ek wier side fan de wike wurde moatte, mar in lytse ynventarisaasje, kin letter in protte gesyk en gepuzel foarkomme. It is de bedoeling dat alle meidoggers siden foardrage kinne, troch ienfâldichwei in link oan te meitsjen yn ien fan 'e ûndersteande kategoryen.
{{TOCright}}

==Utstel siden fan de wike takom jier==
{| class=&quot;vatop&quot;
|
;wike 1
* ...
;wike 2
* ...
;wike 3
* ...
;wike 4
* ...
;wike 5
* ...
;wike 6
* ...
;wike 7
* ...
;wike 8
* ...
;wike 9
* ...
;wike 10
* ...
;wike 11
* ...
;wike 12
* ...
;wike 13
* ...
| width=25 |
|
;wike 14
* ...
;wike 15
* ...
;wike 16
* ...
;wike 17
* ...
;wike 18
* ...
;wike 19
* ...
;wike 20
* ...
;wike 21
* ...
;wike 22
* ...
;wike 23
* ...
;wike 24
* ...
;wike 25
* ...
;wike 26
* ...
| width=25 |
|
;wike 27
* ...
;wike 28
* ...
;wike 29
* ...
;wike 30
* ...
;wike 31
* ...
;wike 32
* ...
;wike 33
* ...
;wike 34
* ...
;wike 35
* ...
;wike 36
* ...
;wike 37
* ...
;wike 38
* ...
;wike 39
* ...
| width=25 |
|
;wike 40
* ...
;wike 41
* ...
;wike 42
* ...
;wike 43
* ...
;wike 44
* ...
;wike 45
* ...
;wike 46
* ...
;wike 47
* ...
;wike 48
* ...
;wike 49
* ...
;wike 50
* ...
;wike 51
* ...
;wike 52
* ...
|}

==Nominearre siden==
===Astronomy===
* [[ESA]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;

===Films &amp; tillefyzje===
====films====
* [[3:10 to Yuma (film út 2007)|''3:10 to Yuma'' (film út 2007)]]
* [[The 39 Steps (film út 1935)|''The 39 Steps'' (film út 1935)]]
* ''[[50 First Dates]]''
* [[The African Queen (film út 1951)|''The African Queen'' (film út 1951)]]
* [[American Pie (film)|''American Pie'' (film)]]
* ''[[American Pie 2]]''
* ''[[American Pie 4: Reunion]]''
* ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''
* [[Battleship (film)|''Battleship'' (film)]]
* ''[[Baywatch: Hawaiian Wedding]]''
* [[The Big Country (film)|''The Big Country'' (film)]]
* [[Black Hawk Down (film)|''Black Hawk Down'' (film)]]
* ''[[Blackway]]''
* [[The Blue Lagoon (film út 1980)|''The Blue Lagoon'' (film út 1980)]]
* [[The Bourne Legacy (film)|''The Bourne Legacy'' (film)]]
* [[Bridge of Spies (film)|''Bridge of Spies'' (film)]]
* ''[[Brokeback Mountain]]''
* [[Calamity Jane (film)|''Calamity Jane'' (film)]]
* [[Conan the Barbarian (film út 1982)|''Conan the Barbarian'' (film út 1982)]]
* ''[[Daddy's Home 2]]''
* [[Deck the Halls (film út 2006)|''Deck the Halls'' (film út 2006)]]
* [[Déjà Vu (film út 2006)|''Déjà Vu'' (film út 2006)]]
* [[Diamonds Are Forever (film)|''Diamonds Are Forever'' (film)]]
*''[[Dirty Dancing]]''
* [[Dirty Harry (film)|''Dirty Harry'' (film)]]
* [[Doctor Zhivago (film)|''Doctor Zhivago'' (film)]]
* [[Dunkirk (film út 2017)|''Dunkirk'' (film út 2017)]]
* [[Eagle Eye (film)|''Eagle Eye'' (film)]]
* [[The English Patient (film)|''The English Patient'' (film)]]
* [[Fargo (film út 1996)|''Fargo'' (film út 1996)]]
* ''[[The Fifth Element]]''
* ''[[A Fistful of Dollars]]''
* [[Flight (film út 2012)|''Flight'' (film út 2012)]]
* ''[[For a Few Dollars More]]''
* [[For Your Eyes Only (film)|''For Your Eyes Only'' (film)]]
* ''[[Free State of Jones]]''
* ''[[Galaxy Quest]]''
* ''[[G.I. Blues]]''
* ''[[Gnomeo &amp; Juliet]]''
* [[Gone Girl (film)|''Gone Girl'' (film)]]
* ''[[Gran Torino]]''
* ''[[The Hateful Eight]]''
* ''[[De Hel van '63]]''
* ''[[Her Alibi]]''
* [[Hercules (film út 2014)|''Hercules'' (film út 2014)]]
* [[Hidden Figures (film)|''Hidden Figures'' (film)]]
* ''[[The Hobbit: An Unexpected Journey]]''
* ''[[The Hobbit: The Desolation of Smaug]]''
* ''[[The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''
* ''[[The Holiday]]''
* ''[[Hunterwali]]''
* ''[[The Huntsman: Winter's War]]''
* ''[[I Was a Teenage Werewolf]]''
* [[The Intern (film út 2015)|''The Intern'' (film út 2015)]]
* [[Jackie Brown (film)|''Jackie Brown'' (film)]]
* [[Jurassic Park (film)|''Jurassic Park'' (film)]]
* ''[[Kar út Twa]]''&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt; {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[Kenau (film)|''Kenau'' (film)]]
* [[Kick-Ass (film)|''Kick-Ass'' (film)]]
* [[King of Kings (film út 1961)|''King of Kings'' (film út 1961)]]
* ''[[Kingsman: The Golden Circle]]''
* [[L.A. Confidential (film)|''L.A. Confidential'' (film)]]
* [[La La Land (film út 2016)|''La La Land'' (film út 2016)]]
* [[Legend (film út 1985)|''Legend'' (film út 1985)]]
* [[Life of Pi (film)|''Life of Pi'' (film)]]
* [[The Longest Day (film)|''The Longest Day'' (film)]]
* ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''
* ''[[The Lost World: Jurassic Park]]''
* ''[[Mad Max: Fury Road]]''
* ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]''
* [[The Magnificent Seven (film út 2016)|''The Magnificent Seven'' (film út 2016)]]
* [[Mamma Mia! (film út 2008)|''Mamma Mia!'' (film út 2008)]]
* ''[[Mamma Mia! Here We Go Again]]''
* [[The Man Who Knew Too Much (film út 1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (film út 1996)]]
* [[The Man with the Golden Gun (film)|''The Man with the Golden Gun'' (film)]]
* [[The Martian (film)|''The Martian'' (film)]]
* [[Memoirs of a Geisha (film)|''Memoirs of a Geisha'' (film)]]
* [[Moana (film út 2016)|''Moana'' (film út 2016)]]
* [[Moonraker (film)|''Moonraker'' (film)]]
* ''[[My Big Fat Greek Wedding]]''
* [[My Darling Clementine (film út 1946)|''My Darling Clementine'' (film út 1946)]]
* [[North by Northwest (film)|''North by Northwest'' (film)]]
* [[Octopussy (film)|''Octopussy'' (film)]]
* [[Oklahoma! (film út 1955)|''Oklahoma!'' (film út 1955)]]
* [[On Her Majesty's Secret Service (film)|''On Her Majesty's Secret Service'' (film)]]
* ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]''
* [[The Parent Trap (film út 1998)|''The Parent Trap'' (film út 1998)]]
* [[Pearl Harbor (film)|''Pearl Harbor'' (film)]]
* [[Practical Magic (film)|''Practical Magic'' (film)]]
* ''[[Quigley Down Under]]''
* [[Red Sparrow (film)|''Red Sparrow'' (film)]]
* [[Redbad (film)|''Redbad'' (film)]]
* [[Rocky (film út 1976)|''Rocky'' (film út 1976)]]
* [[Rocky Balboa (film)|''Rocky Balboa'' (film)]]
* ''[[Rogue One: A Star Wars Story]]''
* [[Romancing the Stone (film)|''Romancing the Stone'' (film)]]
* [[Room (film út 2015)|''Room'' (film út 2015)]]
* [[Sahara (film út 2005)|''Sahara'' (film út 2005)]]
* [[The Sapphires (film)|''The Sapphires'' (film)]]
* ''[[Schindler's List]]''
* [[The Searchers (film)|''The Searchers'' (film)]]
* ''[[Shakespeare in Love]]''
* [[Sicario (film út 2015)|''Sicario'' (film út 2015)]]
* ''[[Sicario: Day of the Soldado]]''
* [[Singin' in the Rain (film)|''Singin' in the Rain'' (film)]]
* [[SneekWeek (film)|''SneekWeek'' (film)]]
* ''[[Snow White and the Huntsman]]''
* [[Some Like It Hot (film út 1959)|''Some Like It Hot'' (film út 1959)]]
* [[Spartacus (film)|''Spartacus'' (film)]]
* [[Species (film)|''Species'' (film)]]
* [[The Spectacular Now (film)|''The Spectacular Now'' (film)]]
* ''[[Star Trek IV: The Voyage Home]]''
* ''[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]''
* ''[[Star Trek: First Contact]]''
* ''[[Star Trek: Insurrection]]''
* ''[[Star Trek: Nemesis]]''
* ''[[Star Wars: Episode IV – A New Hope]]''
* ''[[Star Wars Holiday Special]]''
* [[Suspicion (film út 1941)|''Suspicion'' (film út 1941)]]
* ''[[The Terminator]]''
* ''[[Terminator 2: Judgment Day]]''
* ''[[Three Billboards Outside Ebbing, Missouri]]''
* [[Tora! Tora! Tora! (film)|''Tora! Tora! Tora!'' (film)]]
* [[True Grit (film út 2010)|''True Grit'' (film út 2010)]]
* ''[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]''
* [[Valkyrie (film)|''Valkyrie'' (film)]]
* [[The Vikings (film)|''The Vikings'' (film)]]
* [[Wagon Master (film)|''Wagon Master'' (film)]]
* [[Warcraft (film)|''Warcraft'' (film)]]
* ''[[The Water Diviner]]''
* ''[[Wedding Crashers]]''
* ''[[Winnetou 1. Teil]]''
* ''[[Winnetou 3. Teil]]''
* [[Wonder Woman (film út 2017)|''Wonder Woman'' (film út 2017)]]
* [[You Only Live Twice (film)|''You Only Live Twice'' (film)]]
* [[Zulu (film út 1964)|''Zulu'' (film út 1964)]]

====franchises====
* [[Flodder (franchise)|''Flodder'' (franchise)]]
* [[Planet of the Apes (franchise)|''Planet of the Apes'' (franchise)]]
* [[Rocky (filmsearje)|''Rocky'' (filmsearje)]]
* ''[[Star Trek]]''

====tillefyzje====
* ''[[The A-Team]]''
* [[Ewoks (telefyzjesearje)|''Ewoks'' (telefyzjesearje)]]
* [[Last Man Standing (Amerikaanske telefyzjesearje)|''Last Man Standing'' (Amerikaanske telefyzjesearje)]]
* ''[[Star Trek: The Original Series]]''
* ''[[Star Trek: The Next Generation]]''
* ''[[Star Trek: Deep Space Nine]]''
* ''[[Star Trek: Enterprise]]''
* ''[[Star Trek: Picard]]''
* [[Star Wars: The Clone Wars (telefyzjesearje út 2008)|''Star Wars: The Clone Wars'' (telefyzjesearje út 2008)]]

====oare film- en tillefyzje-ûnderwerpen====
* [[neisyngronisaasje]]
* [[ôftiteling]]
* [[Pre-Code (Hollywood)]]
* [[ûndertiteling]]

===Folkloare===
* [[beskermingel]]
* [[elf (mytysk wêzen)]]
* [[golem]]
* [[ynkubus]]
* [[iisreus (mytysk wêzen)]]
* [[sasquatch]]
* [[sídhe]]
* [[sukkubus]]
* [[walkuere]]
* [[wearwolf]]

===Geografy===
====gebieten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alcatraz]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aleksanderarsjipel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arkansas]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Australeilannen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park De Biisbosk]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[It Bilt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Binnenlân fan Alaska]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Bounty-eilannen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Brusselsk Haadstedsk Gewest]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Chathameilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Death Valley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Delaware]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Diomedeseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fermont]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Florida Keys]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)]]
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Gallipoliskiereilân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Gambiereilannen]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Genoatskipseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Georgia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grand Traverse Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] [[Grut-Brittanje (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Grutte Flakten (Noard-Amearika)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hawaï]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Hidjas]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Hinnaarderadiel]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Huahine]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Ibytsa]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Indiana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Iowa]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Jûkatan (skiereilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kaap Bretoneilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kalifornje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kansas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kauaï]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kebek (provinsje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kenaiskiereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kodiak (eilân)]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Kommandeurseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Konettikut]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Krysteilân]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lanaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyts-Diomedes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Long Island]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maine]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Manitoulin (eilân)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Markesaseilannen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Maui]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Mechelen]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Midway (atol)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michigan]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Minorka]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mississippy (steat)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Missoery (steat)]]
* [[File:Flag of Somalia.svg|border|20px]] [[Mogadisjû]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mole Lake Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Molokaï]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Montana]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monument Valley]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Mo‘orea]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Niïhau]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Breunswyk]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nijfûnlân en Labrador]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Jersey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nij-Meksiko]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nij-Skotlân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Nij-Súd-Wales]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Noard-Bevelân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlik Firginia]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Noardlike Sjajinne Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Northern Neck]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnatsiavût]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nûnavik]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nunivak (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oklahoma Panhandle]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oregon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pennsylvania]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Prins Edwardeilân]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Queenslân]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ratmanov (eilân)]]
* [[File:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Rjûkjû-eilannen]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (eilân)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Saskatchewan]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Sauerlân]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sint-Kilda]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Syrenaika]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Súd-Karolina]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Tahity]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Tasmaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Transpecos]]
* [[File:Flag of Libya.svg|border|20px]] [[Tripolitaanje]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Unalaska (eilân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Utah]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Vancouvereilân]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Firginia]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Westoverledingen]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[West-Teksas]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wind River Yndianereservaat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wiskonsin]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Wymbritseradiel (1851-1984)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wyoming]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nasjonaal Park Yellowstone]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Yukon]]
|}

====lannen====
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Frânsk-Polyneezje]]

====stêden====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Abilene (Kansas)]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Adelaide]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Aken]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anchorage]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Atlanta]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Austin (Teksas)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Banff (Alberta)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Beverly Hills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Birmingham (Alabama)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Boise (Idaho)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Buffalo (New York)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Burbank (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Butte (Montana)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Cannes]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Christchurch (Nij-Seelân)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dodge City (Kansas)]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Emden]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Evanston (Illinois)]] 
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Fort Worth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Holland (Michigan)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Honolulu]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacksonville (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Knoxville (Tennessee)]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Leien]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Malibu (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Miami]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Milwaukee]]
* [[File:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Niš]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Norman (Oklahoma)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[North Vancouver (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oakland (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Oranje (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Palm Springs (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of French Polynesia.svg|border|20px]] [[Papeete]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Portage la Prairie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Reno (Nevada)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sacramento (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Salt Lake City]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Bernardino (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[San Jose (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Sansibar (stêd)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Santa Barbara (Kalifornje)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[St. Petersburg (Floarida)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Schaumburg (Illinois)]]
* [[File:Flag of Croatia.svg|border|20px]] [[Senj]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spokane (Washington)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tallahassee (Floarida)]]
* [[File:Flag of Finland.svg|border|20px]] [[Tampere]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tombstone (Arizona)]]
* [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]] [[Veurne]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/small&gt;
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Victoria (Britsk-Kolumbia)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yuma (Arizona)]]
|}

====oare geografyske ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Adirondackberchtme]]
* [[Arktis]]
* [[Baai fan San Francisco]]
* [[Basis Scott]]
* [[Blauwestêd (projekt)]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago (rivier)]]
* [[Dardanellen]]
* [[Denali]]
* [[Etiopysk Heechlân]]
| width=25 |
|
* [[Fraser Canyon]]
* [[Hollywood]]
* [[Kreiler Wâld]]&lt;sup&gt;'''SwK / Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Ofslútdyk]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Puget Sound]]
* [[Republyk Lakota]]
* [[Sniebergen]]
* [[Strjitte fan Georgia]]
* [[Traverse des Sioux]]
|}

===Geology===
* [[oker]]
* [[sân]]

===Godstsjinst===
====goaden en geasten====
* [[Hades (god)]]
* [[Hearakles]]
* [[Māui (mytology)|Māui]]
* [[Sigrún]]
* [[Tongerfûgel (mytology)|Tongerfûgel]]

====streamings &amp; denominaasjes====
* [[Etiopysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Georgysk-Otterdokse Tsjerke]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië]]
* [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim]]
* [[Syrysk-Otterdokse Tsjerke]]

====teksten====
* [[gnostyske evangeeljes]] {{noat|(summier en teffens ûntbrekt hjir noch in plaatsje)}}
* ''[[Heechliet]]''
* ''[[It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert]]'' {{noat|(hilligelibben)}}
* ''[[Tobit (bibelboek)|Tobit]]''
* ''[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]'' {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}

====oare godstsjinstige ûnderwerpen====
* [[Fomoaren]]
* [[god]]
* [[goed en kwea]]
* [[Konsily fan Nicea]] {{noat|(wat oan 'e summiere kant)}}
* [[Lykklaad fan Turyn]]
* [[Nesker Konvint]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Nijkleaster]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;

===Literatuer===
====mearkes====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Fan 'e Fisker en Syn Frou]]''
* ''[[Goudlokje]]''
* ''[[Jaap en de Beanstôk]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Kat op Learzens]]''
* ''[[Rapûnske]]''
* ''[[De Wolf en de Sân Geitsjes]]''
|}

====wurken út 'e Aldheid====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Filoktêtês]]''
* ''[[Frede (toanielstik)|Frede]]''
* ''[[Fûgels (toanielstik)|Fûgels]]''
* ''[[Ilias]]''
| width=25 |
|
* ''[[Lysistrata]]''
* ''[[Steat (Plato)|Steat]]''
* ''[[De Tocht fan de Argonauten]]''
|}

====wurken út 'e Midsiuwen====
* ''[[Fergút]]''
* [[Finnburg Fragmint]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}} 
* ''[[Rein de Foks]]''

====16de-, 17de- &amp; 18de-iuwske literatuer====
* ''[[De Rôf fan Lukresia]]''
* ''[[De Twa Roeken]]''
* stikken fan Shakespeare
{| class=&quot;vatop&quot;
|
:* ''[[De Fekke Nuet]]''
:* ''[[Koriolanus]]''
:* ''[[Richard II (toanielstik)|Richard II]]''
| width=25 |
|
:* ''[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]''
:* ''[[Titus Androanikus]]''
|}

====19de-iuwske literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* ''[[Alice yn Wûnderlân]]''
* ''[[It Blaaibek Hert]]''
* [[David Copperfield (roman)|''David Copperfield'' (roman)]]
* ''[[De Dominy fan Vejlby]]''
* ''[[De Fal fan Camelot]]''
* ''[[Fier fan Alle Drokte]]''
* ''[[De Lêste Mohikaan]]''
* ''[[In Poppehûs]]''
* ''[[De Raven]]''
| width=25 |
|
* ''[[In Reis nei de Moanne]]''
* ''[[Rimen en Teltsjes]]''
* ''[[De Sang fan Hiawatha]]''
* ''[[De Skacht en de Slinger]]''
* ''[[De Skimmelruter]]''
* ''[[De Silveren Rinkelbel]]''
* ''[[De Trije Musketiers]]''
* ''[[De Tsien fan Martens Afke]]''
|}

====moderne literatuer====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[It Achterhûs (deiboek)|''It Achterhûs'' (deiboek)]]
* ''[[Alle Rivieren Rinne nei See]]''
* ''[[CryoBurn]]''
* ''[[Der Is Gjin Dêr, Dêre]]''
* ''[[De Fagina Monologen]]''
* ''[[De Fizioenen fan Mary]]''
* ''[[Forty Thousand in Gehenna]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[Foreigner (roman fan C.J. Cherryh)|''Foreigner'' (roman fan C.J. Cherryh)]]
* ''[[Harry Potter en de Stien fan 'e Wizen]]''
* ''[[De Hûn fan 'e Baskervilles]]''
* ''[[Krústocht yn Spikerbroek]]''
| width=25 |
|
* ''[[De Leafde fan Don Perlimpín en Belisa yn Syn Tún]]''
* ''[[The Lions of Al-Rassan]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Lord of Emperors]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* ''[[Merchanter's Luck]]'' {{noat|(hjir moat noch in plaatsje by)}}
* [[The Milagro Beanfield War (roman)|''The Milagro Beanfield War'' (roman)]]
* ''[[Oarlochswinter]]''
* ''[[De Pearel]]''
* [[De Pest (roman)|''De Pest'' (roman)]]
* ''[[De Sniegoes]]''
* ''[[The Warrior's Apprentice]]''
* ''[[Winterfair Gifts]]''
|}

====fiktive personaazjes====
* [[Beowulf (personaazje)]]
* [[Rosco P. Coltrane]]
* [[Conan de Barbaar]]
* [[Dirty Harry (personaazje)]]
* [[Sherlock Holmes]]
* [[Grendel]]
* [[Tinker Bell]]
* [[Winnetou]]

====oare fiktive saken====
* [[Heorot (Beowulf)|Heorot (''Beowulf'')]]

====algemiene literêre ûnderwerpen====
* [[Frysktalige literatuer]]&lt;sup&gt;'''KA'''&lt;/sup&gt;

===Maatskippij===
====ark &amp; reau, wapens, helpmiddels====
* [[fjoerwapen]]
* [[honkbalkneppel]]
* [[jachtgewear]]
* [[kanon (wapen)]]
* [[limûsine]]
* [[parasjute]]
* [[Springfield Model 1873]]
* [[Winchester Model 1866]]

====bedriuwen====
* [[Barnes &amp; Noble]]
* [[CBS (telefyzjestjoerder)]]
* [[Cinecittà]]
* [[Europa-Park]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt;
* [[Folkswein]]
* [[Fox Broadcasting Company]]
* [[Fox News]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[FrieslandCampina]]
* [[Hooters]]
* [[Hotel Lauswolt]]
* [[National Broadcasting Company]]
* [[Pixar Animation Studios]]
* [[The Walt Disney Company]]
* [[Winchester Repeating Arms Company]]

====bouwurken en arsjitektuer====
* [[Bogoroditski-kleaster (Kazan)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Chicago Union Station]]
* [[Grutte Boeda fan Leshan]]
* [[Herfoarme tsjerke (Súdwâlde)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Huis ter Duin]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Kastiel De Haar]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Katedraal fan Amiens]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Kening State]]
* [[Kleaster Eberbach]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Monte Cassino]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Paleis Het Loo]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Piscine Molitor]]
* [[Pokrovsky-kleaster (Kiëv)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ryksabdij Salem]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Ringkirche (Wiesbaden)]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Skilige Pypke]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[Taj Mahal Palace Hotel]]
* [[Territoriale Finzenis fan Yuma]]
* [[Tinkteken foar Mâl Hynder]]
* [[Wetterpoarte (Snits)]]
* [[Woodfield Mall]]

====ekonomy====
* [[belesting]]
* [[denaarje]]
* [[konkurrinsje (ekonomy)]]
* [[toerisme]]

====eveneminten====
* [[Betinking fan de Slach by Warns]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Rotterdam]]
* [[Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto]]
* [[Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018]]
* [[San Diego Comic-Con]]
* [[Snitswike]]
* [[Sundance Filmfestival]]

====iten en drinken====
* ...

====lânbou====
* [[katoen]]

====maatskiplike en politike organisaasjes====
* [[Amerikaanske Yndiaanske Beweging]]
* [[Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum]]
* [[Frisius MC Harns]]
* [[Jakama Yndiaanske Naasje]]
* [[Grand Traverse Troep fan Ottawa en Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Noardfrysk Ynstitút]]
* [[Round Valley Yndianestammen]]
* [[St. Croix Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin]]
* [[Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan]]
* [[Sokaogon Tsjippewa Mienskip]]
* [[Skotske Nasjonale Partij]]
* [[Stony Nakoda Naasje]]
* [[Temagami Earste Naasje]]
* [[Universiteit fan Oklahoma]]
* [[UNPO]]
* [[Wikwemikong Unôfstiene Earste Naasje]]

====media====
* ''[[The New York Times]]''
* [[Time (tydskrift)|''Time'' (tydskrift)]]
* ''[[Toronto Star]]''
* ''[[The Washington Post]]''

====minderheden====
* [[Kato (folk)|Kato]]
* [[Katôba (folk)|Katôba]]
* [[Latino's yn Noard-Amearika]]
* [[Skotten]]
* [[Stony (folk)|Stony]]

====oarlochfiering====
* [[generaal]]
* [[Medal of Honor]]
* [[slachskip]]

====oerheid====
* [[Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint]]
* [[Amerikaansk Leger]]
* [[Bûnsdei]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[bûnskânselier fan Dútslân]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]]
* [[Buro fan Yndiaanske Saken]]
* [[CIA]]
* [[Interpol]]
* [[National Park Service]]
* [[Secret Service]]

====seksualiteit====
* ''[[Brazilian wax]]''
* [[bordeel]]
* ''[[fleshlight]]''
* [[geslachtsmienskip]]
* [[masturbaasje]]
* [[pornografy]]

====sport====
* [[Alvestêdetocht]]
* [[atletyk]] {{noat|(stavering moat noch hifke wurde)}}
* [[Fyftjinde Alvestêdetocht]]
* [[Freulepartij]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2016]]
* [[Olympyske Simmerspullen 2020]]
* [[Sânde Alvestêdetocht]]
* [[Tall Ships' Races]]

====taal====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Aldingelsk]]
* [[Arameesk]]
* [[Arapaho (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Bretonsk]]
* [[Dakota (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Flakte-Yndiaanske Gebeartetaal]]
* [[Frysk]] {{noat|(is hielendal op 'e nij besjoen en oanfolle)}}
* [[Germaanske talen]]
| width=25 |
|
* [[Gro Wânt (taal)]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Hebriuwsk]]
* [[Italyske talen]]
* [[Jenisejaanske talen]]
* [[Sjajinsk]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[Skiermûntseagersk]] {{noat|(earder side fan 'e wike west yn 2013, mar sûnt oanfolle en ferbettere)}}
* [[Skotsk]]
* [[Tekselsk]]
|}

====oare taalkundige ûnderwerpen====
* [[Fjetnameeske namme]]
* [[Fryske stavering]] {{noat|(hjir moat iroanyskernôch de stavering noch hifke wurde)}} 
* [[skrift]]

====oare maatskiplike ûnderwerpen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[aura (boppenatuerlik ferskynsel)]]
* [[brulloft]]
* [[drug|drugs]]
* [[fideoteek]]
* [[geisha]]
* [[Graceland Cemetery (Chicago)]]
* [[kaartspul]]
* [[konsulaat (diplomasy)|konsulaat]]
* [[Légion d'Honneur]]
* [[medium (persoan)]]
| width=25 |
|
* [[Nasjonaal Begraafplak Arlington]]
* [[neakenens]]
* [[playboy (libbenswize)]]
* [[searjemoardner]]
* [[Sir Julius Vogel Award]]
* [[Skotske klans]]
* [[smokkeljen]]
* [[tsjûge (rjocht)]]
* [[undercoveroperaasje]]
|}

===Minske===
====anatomy====
* [[ear (lichemsdiel)]]
* [[hierkleur]]
* [[lippe]]
* [[Mongoaleploai]]
* [[nâle]]
* [[penis]]
* [[testikel]]

====klean====
* ...

====oar====
* [[bern (persoan)]]
* [[foarnamme]]
* [[kastraasje]]
* [[migrêne]]

===Natoer===
====bisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Afrikaanske wylde kat]]
* [[Amerikaanske ekster]]
* [[Amerikaanske goudûle]]
* [[Amerikaanske hazze]]
* [[Amerikaanske liuw]]
* [[Andesgrûnspjocht]]
* [[Alpenmarmot]]
* [[beamotter]]
* [[berchlemming]]
* [[beverrôt]]
* [[Bingaalske loaihoarskat]]
* [[blaupoatgint]]
* [[blauwe hierkwab]]
* [[boskhin]]
* [[boskmarmot]]
* [[breedtoskmakrielhaai]]
* [[brune bear]]
* [[das]]
* [[eastlik wangpûdiikhoarntsje]]
* [[eastlike hartemûs]]
* [[eilânfoks]]
* [[fazant]]
* [[fiskmarter]]
* [[Floaridaknyn]]
* [[Gambiahamsterrôt]]
* [[gewoane kjifstikelbaarch]]
* [[gielsnaffelekster]]
* [[gifslang]]
| width=25 |
|
* [[gint (fûgel)]]
* [[gintfûgels]]
* [[gouden grûnspjocht]]
* [[goudhamster]]
* [[goudûle]]
* [[griis iikhoarntsje]]
* [[grize foks]]
* [[grutearfoks]]
* [[grutearkitfoks]]
* [[grutte gieltoefkakketoe]]
* [[hagedissen]]
* [[hamster]]
* [[hazze]]
* [[hyenahûn]]
* [[hûsmûs]]
* [[Ibearyske lynks]]
* [[ierdappelkrobbe]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[ierdmûs]]
* [[iisbear]]
* [[jagûar]]
* [[Jeropeeske wylde kat]]
* [[Kaapske hazze]]
* [[kakketoefûgels]]
* [[kalkoen]]
* [[kamieleftigen]]
* [[Kanadeeske bever]]
* [[karakal]]
* [[kat]]
| width=25 |
|
* [[kavia]]
* [[kitfoks]]
* [[koartfinmakrielhaai]]
* [[krokkedileftigen]]
* [[kuorhin]]
* [[kwartel]]
* [[langsturtwezeling]]
* [[lewisspjocht]]
* [[lytse gieltoefkakketoe]]
* [[loaihoars]]
* [[Magelhaenoehoe]]
* [[megalodon]]
* [[Mississippy-alligator]]
* [[moerassniehin]]
* [[moskeftigen]]
* [[Nijfûnlânske beamotter]]
* [[Nijseelânske kwartel]]
* [[nôtmûs]]
* [[oaljefantsfûgels]]
* [[oerzon]]
* [[otter]]
* [[pallasiikhoarntsje]]
* [[pallaskat]]
* [[pappegaai-eftigen]]
* [[patriis]]
* [[poema]]
* [[prêrjehazze]]
* [[prêrjehin]]
| width=25 |
|
* [[reade lynks]]
* [[reuzepanda]]
* [[rivierotter]]
* [[rûnwjirms]]&lt;sup&gt;'''Daam'''&lt;/sup&gt;
* [[sânslieper]]
* [[serval]]
* [[Sibearysk grûniikhoarntsje]]
* [[Sineeske alligator]]
* [[sisel]]
* [[slangen]]
* [[snieloaihoars]]
* [[sniemûs]]
* [[spjochten]]
* [[stienmurd]]
* [[stikelbaarch]]
* [[stoppelfjildkwartel]]
* [[toarnekster]]&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[swarte rôt]] 
* [[swartpoatkat]]
* [[swartsturthazze]]
* [[swartsturtprêrjehûn]]
* [[ûle-eftigen]]
* [[wetterrôt]]
* [[wezeling]]
* [[wytpoatmûs]]
* [[wytsturtiikhoarntsje]]
* [[woastyndwerchhamster]]
* [[tiger]]
|}

====hûnerassen====
* [[koaikerhûntsje]]
* [[landseer]]
* [[wetterhûn]]

====bekende bisten====
* [[Comanche (hynder)]]

====oare natoerûnderwerpen====
* [[befalling]]
* [[eilânreuzegroei]]
* [[minskesliner]]
* [[mistelkaktussen]]
* [[moassen]]
* [[planten]]
* [[skimmels]]
* [[stikel (soölogy)]]
* [[wâld]]

===Persoanen===
====abbekaten &amp; rjochters====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elmer S. Dundy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew J. Poppleton]]

====akteurs====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sasha Alexander]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tatyana Ali]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christina Applegate]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sarah Bernhardt]] &lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jon Bernthal]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Valerie Bertinelli]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Best]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jolene Blalock]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Yasmine Bleeth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lisa Bonet]] {{noat|(hjir ûntbrekt in foto)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Neve Campbell]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Kim Cattrall]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lacey Chabert]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lily Collins]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Sean Connery]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Charles Dance]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Claire Danes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dana Delany]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alain Delon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bo Derek]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Fearless Nadia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ferry Doedens]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Joanne Dru]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carmen Electra]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Carrie Fisher]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Isla Fisher]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coen Flink]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harrison Ford]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Morgan Freeman]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Michael Gambon]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Gaynes]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Dan George (opperhaad)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ginnifer Goodwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Heather Graham]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Graham Greene (akteur)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pam Grier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Harmon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Hasselhoff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Hillerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dwayne Johnson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Danny Kaye]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Gorden Kaye]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Arielle Kebbel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Deborah Kerr]]
* [[File:Flag of India.svg|border|20px]] [[Irrfan Khan]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Lucy Lawless]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Christopher Lee]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Lieke van Lexmond]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystle Lightning]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Derek de Lint]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Peyton List (1998)]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert Loggia]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacco van der Made]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virginia Mayo]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ewan McGregor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Russell Means]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Rhona Mitra]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Poppy Montgomery]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eddie Murphy]]
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[N!xau ǂToma]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Renee O'Connor]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Olsen]]
* [[File:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Peter O'Toole]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Grace Park (aktrise)|Grace Park]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sara Paxton]]
* [[File:Flag of Sweden.svg|border|20px]] [[Paulina Porizkova]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Denver Pyle]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeremy Renner]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Alan Rickman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Debby Ryan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jeri Ryan]]
* [[File:Flag of Tunisia.svg|border|20px]] [[Hend Sabry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Laura San Giacomo]]
* [[File:Flag of Puerto Rico.svg|border|20px]] [[Roselyn Sánchez]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Schneider]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Selleck]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Tatjana Šimić]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Cobie Smulders]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Snipes]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rena Sofer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Renée Soutendijk]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Huub Stapel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Madeleine Stowe]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mr. T]]
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Frank Thring (akteur)]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Gordon Tootoosis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michelle Trachtenberg]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Floyd Red Crow Westerman]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shailene Woodley]]
|}

====akteurs (pornografysk)====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asa Akira]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Eva Angelina]] ♀
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Briana Banks]] ♀
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Nikki Benz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Seymore Butts]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Carey (pornografysk aktrise)|Mary Carey]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Asia Carrera]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Adriana Chechik]] ♀
* [[File:Flag of Singapore.svg|border|20px]] [[Annabel Chong]] ♀
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Monique Covét]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Catalina Cruz]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Stormy Daniels]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Deen]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Skin Diamond]] ♀
* [[File:Flag of Colombia.svg|border|20px]] [[Lupe Fuentes]] ♀
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Holland]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kylie Ireland]] ♀
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenna Jameson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jane]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kagney Linn Karter]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kayden Kross]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Shawna Lenée]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bree Olson]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Romi Rain]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rachel Roxxx]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dylan Ryder]] ♀
* [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Silvia Saint]] ♀
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Ilona Staller]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Misty Stone]] ♀
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jake Steed]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Riley Steele]] ♀
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Nacho Vidal]] ♂
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Teri Weigel]] ♀
|}

====aktivisten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Cheri Honkala]]
* [[File:Flag of Pakistan.svg|border|20px]] [[Malala Yousafzai]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Suzan Shown Harjo]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jesse Jackson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Nadia Moerad]]
* [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|20px]] [[Nimr al-Nimr]]
* [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|20px]] [[Ilⱨam Tohti]]
|}

====filosofen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Anisius Manlius Boëtius]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Marsilio Ficino]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerard Heymans]]&lt;sup&gt;'''oar'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plato]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Plotinus]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Porfyrius]]
|}

====hearskers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Augustus Oktavianus]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Aurelianus]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Bridei III fan de Pikten]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[David II fan Skotlân]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Diokletianus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert II fan Ingelân]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edwert III fan Ingelân]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Finn]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in plaatsje)}}
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Fûad I fan Egypte]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Julianus Apostata]] {{noat|(ynlieding moat útwreide wurde)}}
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Oman.svg|border|20px]] [[Kabûs bin Saïd al-Saïd]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Kenneth I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Marije I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Margareta fan Skotlân]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Nebûkadnêzer II]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] kening [[Redbad]] {{noat|(earder side fan 'e moanne yn aug/2009 en side fan 'e wike yn 1/2013)}}
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert I fan Skotlân]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Syrus de Grutte]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Vlad II Dracul]]
|}

====Yndiaanske lieders====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Bizon (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Kry.png|border|20px]] [[Bizonfâlemakker]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Sturt]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Bûnte Wapity]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Fleanende Hauk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Gal (opperhaad)]]
* [[File:Flagge fan de Ojibwe.PNG|border|20px]] [[Hingjende Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Houten Skonk]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Lytse Krie]]
| width=25 |
|
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Mâl Hynder]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Mannich Kûp]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Mûtse]]
* [[File:Flagge United Sioux Tribes.PNG|border|20px]] [[Reade Wolk]]
* [[File:Flagge fan de Noardlike Sjajinne Stamme.PNG|border|20px]] [[Stomp Mês]]
* [[File:Flagge fan de Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.png|border|20px]] [[Swarte Tsjettel]]
* [[File:Flagge fan de Kro Stamme.png|border|20px]] [[Tsjeppe Earn]]
* [[File:Flagge fan de Ponka Stamme fan Oklahoma.PNG|border|20px]] [[Wite Earn (Ponka)|Wite Earn]]
|}

====keunstners====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edgar Heap of Birds]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Sjoerd Dirk Janzen]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Milo Moiré]] {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Daphne Odjig]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Erwin Olaf]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch wat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Whelan (yllustrator)]]

====kriminelen====
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Ype Baukes de Graaf]] {{noat|hjir ûntbrekt in plaatsje}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jack Ruby]]

====militêren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frederick Benteen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Blanke-Man-Regearret-Him]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bluodderich Mês]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Calhoun (militêr)|James Calhoun]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Donald Cameron fan Lochiel]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[William W. Cooke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Crook]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tom Custer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles DeRudio]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve fan Dundee]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Winfield S. Edgerly]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James W. Forsyth]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Gibbon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edward S. Godfrey]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Hossein Hamadani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Guy V. Henry]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Keogh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Ludlow]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ranald S. Mackenzie]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wesley Merritt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Nelson A. Miles]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Anson Mills]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Myles Moylan]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chesty Puller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Marcus Reno]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Joseph J. Reynolds]]
* [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Kasem Soleimani]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David S. Stanley]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel D. Sturgis (1822-1889)|Samuel D. Sturgis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred Terry]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Barret Travis]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Wite Swan (ferkenner)]]
|}

====modellen====
* [[File:Flag of Namibia.svg|border|20px]] [[Behati Prinsloo]]
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Candice Swanepoel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Chrissy Teigen]]

====politisy====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Spiro Agnew]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lloyd Bentsen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ben Nighthorse Campbell]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Campbell, 9e hartoch fan Argyll]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill Clinton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hillary Rodham Clinton]]
* [[File:Flag of Palestine.svg|border|20px]] [[Saeb Erekat]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Gerald Ford]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Rob Ford]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Seif Sharif Hamad]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kamala Harris]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Hubert Humphrey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lyndon B. Johnson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Abeid Karume]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ted Kennedy]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Ramsay MacDonald]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[John Erskine, greve fan Mar (1675-1732)|John Erskine, greve fan Mar]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George McGovern]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|18px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[John Christmas Møller]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Walter Mondale]]
* [[File:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Hosni Mûbarak]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Richard Nixon]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sarah Palin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ely S. Parker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Quayle]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ronald Reagan]]
* [[File:Flag of Tanzania.svg|border|20px]] [[Salim Ahmed Salim]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Alex Salmond]]
* [[File:Flag of Zambia.svg|border|20px]] [[Guy Scott]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gert-Jan Segers]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyrsten Sinema]]
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Markus Tullius Sisero]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Nicola Sturgeon]]
* [[File:Flag of Mali.svg|border|20px]] [[Amadou Toumani Touré]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Maarten van Traa]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Witteveen]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Gerrit Zalm]]
|}

====presintators, nijslêzers en ferslachjouwers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Joop Braakhekke]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Sacha de Boer]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Erin Burnett]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Nicolette van Dam]] 
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Herbert Dijkstra]] {{noat|(hjir moat noch even kritysk nei sjoen wurde)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rob Dyrdek]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fidan Ekiz]] {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Fred Emmer]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Antoon van Hooff]] {{noat|(hjir moat eins in bettere foto by)}}
* [[File:Flag of Australia (converted).svg|border|20px]] [[Bindi Irwin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Megyn Kelly]]
* [[File:Flag of South Korea.svg|border|20px]] [[Kyung Lah]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Rush Limbaugh]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Bridget Maasland]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jenny McCarthy]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Leyna Nguyen]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Femi Oke]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Bill O'Reilly]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Daniëlle Overgaag]] 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Christi Paul]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Kyra Phillips]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Marlayne Sahupala]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Annechien Steenhuizen]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Amara Walker]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Oprah Winfrey]]
|}

====regisseurs &amp; produsinten====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Donald P. Bellisario]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Glen A. Larson]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of South Africa.svg|border|20px]] [[Jamie Uys]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Pierre Woodman]]
|}

====religieuze lieders====
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Gilles (hillige)]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Jehannes fan it Krús]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[David Pendleton Oakerhater]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Albertus van Raalte]]

====sjongers, muzikanten en bands====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Karan Armstrong]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Théodore Botrel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mary Chapin Carpenter]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Sammy Davis jr.]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jill Jackson (Skotsk sjongster)|Jill Jackson]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Waylon Jennings]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ewan MacColl]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Tim McGraw]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elvis Presley]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Kim Sasabone]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Birgit Schuurman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Crystal Shawanda]]
|}

====skriuwers &amp; dichters====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Joe Abercrombie]]
* [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Leonid Andrejev]]
* [[File:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Aristofanes]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[J.M. Barrie]]
* [[File:Flag of Denmark.svg|border|17px]]  [[Steen Steensen Blicher]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Philip Bliss]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Godfried Bomans]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Robert Burns]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Albert Camus]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Carey]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Dan Brown]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[C.J. Cherryh]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Fenimore Cooper]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Julie E. Czerneda]]
* [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|20px]] [[Rubén Darío]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Dos Passos]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Arthur Conan Doyle]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Alexandre Dumas]]
* [[File:Flag of Flanders.svg|border|20px]] [[Willem Elsschot]]
* [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Enhedûanna]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Steven Erikson]]
| width=25 |
|
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Anne Feddema]]&lt;sup&gt;'''Gf'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Ian Fleming]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Peter F. Hamilton]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Paul Gallico]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Federico García Lorca]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Gide]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Ronald Giphart]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Joast Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Tsjalling Hiddes Halbertsma]]
* [[File:Flag of Suriname.svg|border|20px]] [[Albert Helman]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Tanya Huff]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Aldous Huxley]]
* [[File:Flag of Romania.svg|border|20px]] [[Eugène Ionesco]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jane Lindskold]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[H.P. Lovecraft]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Juliet Marillier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George R.R. Martin]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James A. Michener]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Elizabeth Moon]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Thomas More]]
* [[File:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Pablo Neruda]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of Hungary.svg|border|20px]] [[Emma baronesse Orczy]]
* [[File:Flag of Mexico.svg|border|20px]] [[Octavio Paz]]
* [[File:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Francesco Petrarca]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Ezra Pound]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Arthur Rimbaud]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Antoine de Saint-Exupéry]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Fedde Schurer]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[William Shakespeare]]
* [[File:Flag of Norway.svg|border|18px]] [[Tormod Skagestad]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Edmund Spenser]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Rosita Steenbeek]]&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Vexiloid of the Roman Empire.PNG|13px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Publius Kornelius Tasitus]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[J.R.R. Tolkien]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Twain]]
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Lope de Vega]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Jules Verne]]
* [[File:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Jo Walton]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[H.G. Wells]] 
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Elie Wiesel]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[William Carlos Williams]]
|}

====sporters====
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Fernando Alonso]]&lt;sup&gt;'''FrSp'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat langer)}}
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Michael Jordan]]
* [[File:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Diego Maradona]]
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Andy Murray]]
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Klaas Folkerts Post]]

====ûndernimmers en bestjoerders====
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Samuel Colt]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Edmond Guerrier]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[W. Richard West jr.]]

====wittenskippers====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Hermann Burmeister]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[André Marie Constant Duméril]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charles Eastman]]
* [[File:Flag of Austria.svg|border|20px]] [[Leopold Fitzinger]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Al Gore]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[George Bird Grinnell]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Benjamin Jowett]]
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[James Kennedy (histoarikus)]]
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Alfred L. Kroeber]]
* [[File:Flag of Kenya.svg|border|20px]] [[Ali Mazrui]]
* [[File:Flag of France.svg|border|20px]] [[Ernest Renan]]
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Coenraad Jacob Temminck]]
* [[File:Flag of England.svg|border|20px]] [[Oldfield Thomas]]
* [[File:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Peter Simon Pallas]]
* [[File:Flag of Switzerland.svg|border|15px]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Johann Jakob von Tschudi]]
* [[File:Flag of New Zealand.svg|border|20px]] [[Ingrid Visser (biologe)|Ingrid Visser]]
|}

====oare persoanen====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[File:Flag of Spain.svg|border|20px]] don [[Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva]], Spaansk ealman en fjildhear
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mitch Bouyer]], Amerikaansk tolk en gids
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Titus Brandsma]], Frysk preester en fersetsman {{noat|(al earder side fan 'e moanne west yn 2011, wike 41)}} 
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Calamity Jane]], Amerikaansk pionier
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[John Wallace Crawford]], Amerikaansk ferkenner en dichter
* [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Hrant Dink]], Turksk sjoernalist&lt;sup&gt;'''RH'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Virgil Earp]], Amerikaansk revolverman en plysje
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Pat Garrett]], Amerikaansk plysjeman
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Jane Gordon, hartoginne fan Gordon]], Skotsk societystjer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Andrew Gronholdt]], Amerikaansk boatebouwer en houtbewurker
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Frank Grouard]], Amerikaansk tolk en ferkenner
* [[File:Flag of North Frisia.svg|border|20px]] [[Harro Harring]], Noardfrysk revolúsjonêr&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Doc Holliday]], Amerikaansk revolverman en gokker
| width=25 |
|
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Harry Houdini]], Amerikaansk stuntman en yllúzjonist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg]], Nederlânsk prins&lt;sup&gt;'''Dr'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Lady Bird Taylor Johnson]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Mark Kellogg (sjoernalist)|Mark Kellogg]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Jacqueline Bouvier Kennedy]], Amerikaansk presidintsfrou
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Charlie Kirk]], Amerikaansk aktivist&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Newton Knight]], Amerikaansk opstanneling en boer
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Monica Lewinsky]], mêtresse fan Bill Clinton
* [[File:Flag of Scotland.svg|border|20px]] [[Rob Roy MacGregor]], Skotsk folksheld
* [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Robert E. Strahorn]], Amerikaansk sjoernalist
* [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]] [[Clara Jacoba de Vos van Steenwijk]], Nederlânsk filantrope
* [[File:Frisian flag.svg|border|20px]] [[Liuwe H. Westra]], Frysk oersetter en predikant
|}

===Skiednis===
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[1950-er jierren]]
* [[1980-er jierren]]
* [[1990-er jierren]]
* [[2000-er jierren]]
* [[Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)]]
* [[Belis fan Dubrovnik]]
* [[Bloedbad fan Verden]]
* [[Bloedbad fan Wounded Knee]]
* [[Bloedbad fan de Washita]]
* [[Dakota-Oarloch fan 1862]]
* [[Doolittle Raid]]
* [[Gefjocht fan Stomp Mês]]
* [[gladiator]]
* [[Grutte Sû-Oarloch fan 1876]]
* [[Israeliten]]&lt;sup&gt;'''Kn'''&lt;/sup&gt;
* [[Keninkryk Hawaï]]
| width=25 |
|
* [[Keninkryk Ingelân]]
* [[Keninkryk Kastylje]]
* [[Keninkryk Skotlân]]
* [[Malaysia Airlines-flecht 17]]
* [[Mienebêst Ingelân]]
* [[Oarloch fan Reade Wolk]]
* [[Oerwintering op Nova Sembla]]
* [[Pennamityske Oarloggen]]
* [[potlatch]]
* [[Protektoraat (Britske Eilannen)]]
* [[Russysk-Amearika]]
* [[saloon]]
* [[de Sânenfjirtich Rōnin]]
* [[Sansibaroarloch]]
* [[speetsing]]
| width=25 |
|
* [[Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen]]
* [[Slach by Beecher Island]]
* [[Slach by Kûnaksa]]
* [[Slach by Slim Buttes]]
* [[Slach oan de Powderrivier (1876)|Slach oan de Powderrivier]]
* [[Stien fan Scone]]
* [[Sultanaat Sansibar]]
* [[Tanganjika]]
* [[Territoarium Alaska]]
* [[Territoarium Hawaï]]
* [[Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch]]
* [[Untploffing fan de bunkers op It Hilgelân]] {{noat|(hjir ûntbrekt noch in foto)}}
* [[USAF-flecht 21]]
* [[Watergateskandaal]]
* [[Yellowstone-ekspedysje (1873)]]
|}

===Wittenskip &amp; technology===
====kleuren====
{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[brún]]
* [[fiolet]]
* [[griis]]
* [[indigo (kleur)]]
* [[maginta]]
| width=25 |
|
* [[oranje]]
* [[pears]]
* [[syaan]]
* [[swart]]
|}

====oar====
* [[atoom]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt; {{noat|(ynlieding moat noch neisjoen wurde)}}
* [[fergiftiging]]
* [[fjoer]]
* [[fjoerwurk]]
* [[heksadesimaal systeem]]
* [[ynfraread]]
* [[kartografy]]
* [[kleur]]
* [[klonen]]&lt;sup&gt;'''Da'''&lt;/sup&gt;
* [[lift (hefmeganisme)]]
* [[ljocht]]
* [[RGB-kleursysteem]]

[[Kategory:Side fan de wike]]</text>
      <sha1>rfjc5z5qqcbnb010niwixezc86beq5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1940-er jierren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130518</id>
    <revision>
      <id>1241092</id>
      <parentid>1196125</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T20:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>D-day_-_British_Forces_during_the_Invasion_of_Normandy_6_June_1944_B5246.jpg ferfongen troch [[c:File:D-day_-_British_Forces_during_the_Invasion_of_Normandy_7_June_1944_B5246.jpg|D-day_-_British_Forces_during_the_Invasion_of_Normandy_7_June_1944_B5246.jpg</comment>
      <origin>1241092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101344" sha1="r9t16ei2r39zm6qmgz2z2lo7xkkmckg" xml:space="preserve">{{Desennium
| ôfbylding                    = D-day - British Forces during the Invasion of Normandy 7 June 1944 B5246.jpg
| ôfbyldingstekst              = [[D-Day]]: [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] lânje op 'e [[kust]] fan [[Normanje]].
| ôfbyldingsbreedte            = 
| desennia                     = [[1930-er jierren|&lt;&lt; 1930-er jrn]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;1940-er jrn&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1950-er jierren|1950-er jrn &gt;&gt;]] 
| jierren                      = [[1940]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1941]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1942]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1943]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1944]]&lt;br&gt; [[1945]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1946]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1947]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1948]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[1949]]
}}
De '''1940-er jierren''', ek oantsjut as de '''fjirtiger jierren''' en de '''jierren ’40''', wiene in [[desennium]] fan 'e [[20e iuw]] neffens de [[Gregoriaanske kalinder]]. Rekkenkundich sjoen begûn it op [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[1941]] en duorre it oant en mei [[31&amp;nbsp;desimber]] [[1950]], mar yn 'e regel wurdt ornearre dat it duorre fan [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[1940]] oant en mei [[31&amp;nbsp;desimber]] [[1949]]. De earste helte fan dit desennium waard dominearre troch de [[Twadde Wrâldoarloch]], wêryn't [[nazy-Dútslân]], [[Japan]] en harren bûnsgenoaten út wiene op wrâldhearskippij. Nei fiif jier [[oarloch]] wisten de [[Alliëarden]], ûnder oanfiering fan 'e [[Feriene Steaten]] en de [[Sovjet-Uny]], de Dútsers en Japanners einlings te ferslaan. Neitiid ûntstie der in nij wrâldomfiemjend konflikt doe't de [[kapitalisme|kapitalistyske]] Feriene Steaten en de [[kommunistysk]]e Sovjet-Uny deilis rekken yn 'e saneamde [[Kâlde Oarloch]], dy't mear as fjirtich jier duorje soe. Underwilens wie benammen [[Jeropa]] troch de ferwuostgings yn it ramt fan 'e Twadde Wrâldoarloch yn in [[ekonomy]]ske krisis stoart. Yn 'e twadde helte fan 'e fjirtiger jierren waard in begjin makke mei de weropbou, dy't ek yn 'e [[1950-er jierren]] noch hast tsien jier trochgean soe. Oare wichtige ûntwikkelings yn 'e 1940-er jierren wiene de ferbettering fan ynternasjonale gearwurking troch de oprjochting fan 'e [[Feriene Naasjes]], de [[dekolonisaasje]] fan dielen fan [[Aazje]] en it begjin fan it konflikt tusken [[Israel]] en de [[Arabieren]] yn it [[Midden-Easten]].
__TOC__
==Oersjoch==
De earste helte fan 'e 1940-er jierren waard folslein behearske troch de [[Twadde Wrâldoarloch]], dy't yn [[septimber]] [[1939]] útbrutsen wie yn [[East-Jeropa]], doe't [[nazy-Dútslân]] [[Dútske ynfal yn Poalen (1939)|in ynfal die]] yn [[Poalen]]. Dêrnei hie de oarloch him almar fierder útwreide. Yn [[april]] [[1940]] die Dútslân tagelyk [[Dútske ynfal yn Denemark (1940)|in ynfal]] yn [[Denemark]] en [[Dútske ynfal yn Noarwegen|ien]] yn [[Noarwegen]], dy't einigen mei de besetting fan dy beide lannen. Yn [[maaie]] [[1940]] folge in Dútske útbraak nei it westen ta, wêrby't yn 'e [[Dútske ynfal yn Nederlân|Slach om Nederlân]] en de [[Dútske ynfal yn Belgje (1940)|Slach om Belgje]] de [[Benelúks]]-lannen beset waarden, folge troch it noarden en westen fan [[Frankryk]] nei de [[Dútske ynfal yn Frankryk (1940)|Dútske ynfal yn dat lân]]. In loftoarloch om 'e iennichst oerbleaune fijân, it [[Feriene Keninkryk]], op 'e knibbels te krijen, waard troch de Dútske [[Luftwaffe]] yn 'e [[Slach om Ingelân]] lykwols ferlern fan 'e Britske [[Royal Air Force|RAF]].

Yn [[1941]] wreide nazy-Dútslân syn ynfloedssfear fierder út, diskear oer [[East-Jeropa]], dêr't earder al [[Tsjechje]] beset, [[Poalen]] ferovere en [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]] ta in [[fazalsteat]]sje makke wie. [[Hongarije]], [[Roemeenje]] en [[Bulgarije]] tekenen bûnsgenoatskippen mei de [[As (bûnsgenoatskip)|As]] (besteande út [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]]), wylst [[Grikelân]] [[Dútske ynfal yn Grikelân|ferovere waard]] en [[Joegoslaavje]] by [[Dútske ynfal yn Joegoslaavje|itselde lot]] trof. Ein [[juny]] [[1941]] folge mei [[Operaasje Barbarossa]] de Dútske oanfal op 'e [[Sovjet-Uny]], wêrmei't Dútslân earder noch it [[Molotov-Ribbentrop-pakt]] sletten hie. De Dútske opmars oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]], stipe troch [[troepen]] út [[Finlân]], [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]], [[Hongarije]], [[Roemeenje]], [[Itaalje]], [[Unôfhinklike Steat Kroaasje|Kroaasje]] en [[Spanje]], gie dat it slydjage. [[Belis fan Leningrad|Leningrad waard besingele]], de [[Oekraïne]], de [[nôt]]skuorre fan Jeropa, waard mei gemak ynlive en allinnich it ynfallen fan 'e Russyske [[winter]] kaam foar dat de [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[haadstêd]] [[Moskou]] yn Dútske hannen foel.
[[File:Betty_Grable_20th_Century_Fox.jpg|left|thumb|200px|[[Betty Grable]] wie in ferneamd [[pin-up]]model, hjir op in [[foto]] út [[1943]].]]

Underwilens wie oan 'e oare kant fan 'e wrâld al yn 'e [[1930-er jierren]] de opmars fan [[Japan]] begûn, wêrby't grutte dielen fan [[Sina]] [[Twadde Sineesk-Japanske Oarloch|beset wiene]]. Mei de Japanske [[oanfal op Pearl Harbor]], in [[marine]]basis op [[Hawaï]], waarden ek de [[Feriene Steaten]] ein [[1941]] yn 'e Twadde Wrâldoarloch belutsen. Neitiid waarden de Amerikanen yn 'e [[Filipinen]] ferslein en koe [[Japanske ynfal yn de Filipinen|Japan ek dat gebiet besette]]. Dêrnei foelen de Japanners de [[Feriene Keninkryk|Britske]], [[Nederlân]]ske en [[Frankryk|Frânske]] [[koloanje]]s yn [[Súdeast-Aazje]] binnen en feroveren dy gebieten.

De omkear yn 'e oarloch begûn mei de [[Slach by Midway]], yn [[juny]] [[1942]], wêrby't de [[Amerikaanske Marine]] ôfweefde mei de oppermacht dy't de [[Japanske Keizerlike Marine]] oant dy tiid yn 'e [[Stille Oseaan]] hie. Yn [[Noard-Afrika]] kearde de Britske [[generaal]] [[Bernard Law Montgomery]] yn [[novimber]] [[1942]] yn 'e [[Twadde Slach by El Alamein]] it Dútske [[Afrikakorps]] fan [[fjildmaarskalk]] [[Erwin Rommel]]. Yn [[Ruslân]] waard de Dútske opmars ta stean brocht yn 'e skriklike en slepende [[Slach om Stalingrad]], dy't ein [[jannewaris]] [[1943]] úteinlik útrûn op in oerwinning foar de Sovjet-Uny doe't it hiele [[6e Leger (Wehrmacht)|Dútske 6e Leger]] him oerjaan moast. Yn 'e [[Stille Súdsee]] einige om dyselde tiid hinne de [[Slach om Guadalcanal]] yn in Japanske nederlaach, en de rêchbonke fan 'e Dútske [[Wehrmacht]] waard yn [[july]] [[1943]] brutsen yn 'e [[Slach by Koersk]], op 'e [[Jeraziatyske Flakte]]. Oanhâldende [[bombardemint]]en, [[dei|oerdeis]] troch de Amerikaanske en [[nacht]]s troch de Britske [[loftmacht]], fernielden stadichoan de [[yndustry]] dy't Dútslân brek wie om 'e oarloch fuort te setten.

De ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch sette yn [[juny]] [[1944]] útein, doe't de [[Alliëarden]] op [[D-Day]] [[amfibyske operaasje|lâning]]s op 'e [[kust]] fan [[Normanje]] útfierden en sa in nij front yn it westen iepenen. Dêrwei waard neitiid de Dútske besetting fan [[West-Jeropa]] oprôle, al beaen de Dútsers taai ferset dat foar de Alliëarden mei it [[Ardinnenoffinsyf]] en de [[Slach om Arnhim]] noch foar ferskate tebeksetters soarge. Underwilens teach yn [[East-Jeropa]] it [[Reade Leger]] op, dêrby ferskriklike [[oarlochsmisdie]]den tsjin 'e Dútske boargerbefolking begeand út [[wraak]] foar wat de Dútsers de ynwenners fan 'e Sovjet-Uny oandien hiene. De ein kaam mei de [[Fal fan Berlyn]], yn [[april]] [[1945]], doe't de [[haadstêd]] fan it [[Trêde Ryk]] troch it Reade Leger ynnommen waard, en de Dútske [[diktator]] [[Adolf Hitler]] himsels mei in hantsjefol fertroulingen [[selsmoard|fan kant makke]]. Mei de [[oerjefte fan nazy-Dútslân]] kaam op [[7&amp;nbsp;maaie]] [[1945]] in ein oan 'e Twadde Wrâldoarloch yn Jeropa.

Tsjin dy tiid wie oan 'e oare kant fan 'e wrâld de striid tsjin Japan ek yn in einfaze oanbelâne. Mei it saneamde [[eilânhuppen]], it eilân foar eilân weromrôljen fan 'e Japanske besetting yn it gebiet fan 'e Stille Oseaan, wie Japan flink yn 'e pine set. Nettsjinsteande dat waard om elts eilân in fûleindige striid levere, dy't net selden einige yn 'e kollektive [[selsmoard]] fan it restearjende Japanske [[garnizoen]]. De [[Slach om Iwo Jima]] en de [[Slach om Okinawa]] binne de bekendste foarbylden fan dat stadium fan 'e oarloch. Doe't de Japanners hielendal weromkrongen wiene nei harren [[Japan|eigen eilannen]], mar noch net fan opjaan witte woene, besleat it Amerikaanske [[regear]] om in nij wapen yn te setten, de [[atoombom]]. Nei de [[atoombombardeminten fan Hiroshima en Nagasaki]] joech Japan him op [[15&amp;nbsp;augustus]] [[1945]] oer oan 'e Alliëarden, wêrmei't de Twadde Wrâldoarloch beëinige waard.
[[File:Yalta_Conference_(Churchill,_Roosevelt,_Stalin)_(B&amp;W).jpg|right|thumb|250px|De [[Konferinsje fan Jalta]], yn [[febrewaris]] [[1945]], mei (sittend f.l.n.rj.) de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]], en [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder]] [[Josef Stalin]].]]

Tsjin dy tiid wie bekend wurden dat de [[nazy]]s yn Jeropa [[genoside]] bedreaun hiene tsjin beskate befolkingsgroepen: by de [[Holokaust]] wiene 6 miljoen [[Joaden]] [[fermoarde]], en by de [[Porajmos]] wiene 500.000 [[Roma (folk)|Roma]] ombrocht. De nazys hiene dêrfoar spesjale [[ferneatigingskamp]]en boud, dêr't sokke ûnwinske persoanen sa effisjint mooglik, troch it gebrûk fan [[gaskeamer]]s, op in suver yndustriële skaal deade waarden. De nammen fan sokke [[konsintraasjekamp]]en, lykas [[Auschwitz]], [[Sobibor]], [[Treblinka (ferneatigingskamp)|Treblinka]], [[Bergen-Belsen]], [[Buchenwald]], [[Ravensbrück]], [[Mauthausen]] en [[Dachau]], waarden kweaferneamd. De Alliëarden setten útein mei de [[rjochtsaak|berjochting]] fan 'e ferantwurdliken (ynsafier't se dy te pakken krigen hiene). Ytliken fan dyselden waarden by de [[Prosessen fan Neurenberch]] ta de [[deastraf]] feroardiele. Itselde lot trof in oansjenlik tal Japanske militêren, dy't ferantwurdlik wiene foar de freeslike behanneling fan [[Westerske wrâld|Westerske]] en [[Aazje|Aziatyske]] [[finzene]]n yn 'e saneamde [[jappekampen]].

De [[lânkaart]] fan [[East-Jeropa]] waard nei de Twadde Wrâldoarloch op 'e nij tekene. De grutste feroarings wiene dat de [[Sovjet-Uny]] de [[Baltyske steaten]] en dielen fan [[Finlân]], [[Poalen]], [[East-Prusen]], [[Tsjechoslowakije]] en [[Roemeenje]] [[anneksearre]], wylst de westgrins fan Poalen yn it neidiel fan Dútslân nei it westen ta opskood waard. Dútslân ferlear dêrtroch net inkeld East-Prusen, mar ek Pommeren en [[Sileezje]]. De [[Oder-Neissegrins]] waard de nije grins mei Poalen. Yn it ramt fan dizze feroarings waarden miljoenen [[etnysk]]e [[Dútser]]s ferdreaun út 'e gebieten dy't no by Poalen en de Sovjet-Uny kamen te hearren, wylst ek [[Sudetendútsers|Dútske minderheid yn Tsjechoslowakije]] foar in grut part it lân útset waard. Dútslân sels, en ek [[Eastenryk]], dat ûnder de oarloch diel útmakke hie fan nazy-Dútslân, waarden opdield yn besettingssônes fan 'e fjouwer foarnaamste Alliëarden: de [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Frankryk]] en de [[Sovjet-Uny]].

Om it ferwuostge Jeropa der nei de oarloch [[ekonomy]]sk wer boppe-op te helpen, setten de Feriene Steaten útein mei in wiidweidich finansjeel projekt om 'e weropbou te ûnderstypjen, dat it [[Marshallplan]] kaam te hjitten. Yn [[Poalen]], [[Tsjechoslowakije]], [[Hongarije]], [[Roemeenje]], [[Bulgarije]], [[Joegoslaavje]] en [[Albaanje]] kamen koart foar of nei de ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch al of net mei help fan it Reade Leger [[kommunistysk]]e rezjyms oan 'e macht, dy't fan dy lannen in rige [[fazalsteat]]en fan 'e Sovjet-Uny makken. De Westerske Alliëarden seagen dat mei oanwaaksende ûngerêstheid oan, en it duorre net lang ear't der groeiende ûnienichheid tusken harren en de Sovjet-Uny ûntstie.

Yn 'e twadde helte fan 'e 1940-er jierren ûntjoech him dy ûnienichheid ta in konflikt dat de [[Kâlde Oarloch]] kaam te hjitten, mei as hichtepunten de [[Grykske Boargeroarloch]] en de [[Blokkade fan Berlyn]]. By dat lêste treffen besocht de Sovjet-Uny de trije Westerske besettingssônes yn 'e Dútske haadstêd [[Berlyn]] te isolearjen, wêrnei't de Feriene Steaten, it Feriene Keninkryk en Frankryk in [[loftbrêge]] ynsetten om harren dielen fan 'e stêd te befoarriedzjen. Yn it ramt fan 'e Kâlde Oarloch moat ek de formalisearring fan 'e opdieling fan Dútslân sjoen wurde, mei de oprjochting, yn [[1949]], fan 'e [[West-Dútslân|Bûnsrepublyk Dútslân]] (of West-Dútslân), besteande út 'e trije Westerske besettingssônes, en fan 'e [[Dútske Demokratyske Republyk]] (DDR of East-Dútslân), besteande út 'e besettingssône fan 'e Sovjet-Uny. Itselde barde yn [[Koreä]], dêr't yn [[1948]] de Amerikaanske besettingssône ûnôfhinklik waard as de [[Republyk Koreä]] (Súd-Koreä), wylst hast tagelyk de besettingssône fan 'e Sovjet-Uny útroppen waard ta de [[Demokratyske Folksrepublyk Koreä]] (Noard-Koreä). Yn [[1949]] rjochten de Feriene Steaten, [[Kanada]] en tsien [[West-Jeropa|Westjeropeeske]] lannen de [[NATO]] op, in militêr bûnsgenoatskip dat rjochte wie tsjin 'e Sovjet-Uny.

Yn 'e twadde helte fan 'e 1940-er jierren waard fierders ek in begjin makke mei it dekolonisaasjeproses yn [[Aazje]], dêr't it [[Feriene Keninkryk]] [[Britsk-Ynje]], [[Britsk-Birma]] en [[Britsk-Seylon]] opjoech, de [[Feriene Steaten]] ûnôfhinklikheid skonken oan 'e [[Filipinen]], en [[Nederlân]] ôfstân dwaan moast fan [[Nederlânsk-Ynje]], nei't it him dêr ûnder de [[Polisjonele Aksjes]] om 'e nocht tsjin ferset hie. Yn [[1948]] waard boppedat de steat [[Israel]] selsstannich, as in thúslân foar de yn de Twadde Wrâldoarloch sa ferfolge [[Joaden]]. Dat soe liede ta santich jier fan oanhâldende konflikten yn it [[Midden-Easten]] mei anno [[2018]] noch gjin ein yn sicht. Ek ûntstie nei de Twadde Wrâldoarloch gruttere ynternasjonale gearwurking, û.m. troch de oprjochting fan 'e [[Feriene Naasjes]], de [[Ried fan Jeropa]] en de [[Benelúks]]. 
[[File:A Finnish Maxim M-32 machine gun nest during the Winter War.jpg|right|thumb|250px|[[Finlân|Finske]] [[soldaten]] ûnder de [[Winteroarloch]] mei de [[Sovjet-Uny]].]]
[[File:Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|right|thumb|250px|De [[binnenstêd]] fan [[Rotterdam]] nei it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Bombardemint fan Rotterdam]].]]
[[File:St Paul destroyed.jpg|right|thumb|250px|De [[Grut-Brittanje|Britske]] [[haadstêd]] [[Londen]] nei [[nazy-Dútslân|Dútske]] bombardeminten ûnder de [[Slach om Ingelân]], mids [[1940]].]]
[[File:Bundesarchiv_R_165_Bild-244-48,_Asperg,_Deportation_von_Sinti_und_Roma.jpg|right|thumb|250px|In groep oppakte [[Roma (folk)|Roma]] yn it [[Dútslân|Dútske]] [[Asperg]], yn [[maaie]] [[1940]], wachtsjend om ôffierd te wurden nei de [[ferneatigingskamp|ferneatigings-kampen]].]]

==Wichtichste foarfallen==
;[[1940]]
*[[30 jannewaris]] - De [[Sechsde Alvestêdetocht]] wurdt wûn troch it saneamde 'Pakt fan Dokkum' ([[Auke Adema]], [[Durk van der Duim]], [[Cor Jongert]], [[Piet Keijzer]] en [[Sjouke Westra]]) yn in tiid fan 11 [[oere]]n en 30 [[minuten]].
*[[17 febrewaris]] - Yn 'e [[Winteroarloch]] tusken [[Finlân]] en de [[Sovjet-Uny]] wit it [[Reade Leger]] einlings troch de Finske [[Mannerheimliny]] hinne te brekken.
*[[13 maart]] - Nei [[ûnderhanneling]]s komt mei it [[Ferdrach fan Moskou (1940)|Ferdrach fan Moskou]] in ein oan 'e [[Winteroarloch]] tusken [[Finlân]] en de [[Sovjet-Uny]]. Finlân, dat de oarloch nei fûleindige wjerstân ferlern hat, moat oansjenlike dielen fan syn grûngebiet opjaan. Dit is it begjin fan 'e saneamde [[Tuskenfrede]], dy't duorje sil oant en mei [[24&amp;nbsp;juny]] [[1941]].
*[[9 april]] - [[Nazy-Dútslân]] [[Dútske ynfal yn Denemark (1940)|docht in ynfal]] yn [[Denemark]]. It Deenske [[regear]] beslút om gjin ferset te bieden, en [[Dútske besetting fan Denemark|it lân kapitulearret dêrom]] deselde deis al.
*[[9 april]] - [[Nazy-Dútslân]] [[Dútske ynfal yn Noarwegen|docht in ynfal]] yn [[Noarwegen]]. De Noaren biede fûleindich ferset.
*[[12 april]] - [[Britske besetting fan de Fêreu-eilannen]].
*[[15 april]] - [[Grut-Brittanje|Britske]], [[Frankryk|Frânske]] en [[Poalen|Poalske]] [[troepen]] lânje by [[Narvik]], yn noardlik [[Noarwegen]], om mei te fjochtsjen yn 'e [[Noarske Fjildtocht]].
*[[27 april]] - De [[Alliëarden]] lûke harren [[troepen]] werom út [[Noarwegen]].
*[[10 maaie]] - [[Nazy-Dútslân]] docht [[Dútske ynfal yn Nederlân|in ynfal]] yn [[Nederlân]]. [[Fryslân]] wurdt frijwol daliks beset.
*[[10 maaie]] - [[Nazy-Dútslân]] docht [[Dútske ynfal yn Belgje (1940)|in ynfal]] yn [[Belgje]]. De Belgen fersette harren fûleindich, mar wurde al rillegau tebekkrongen. Underwilens wurdt ek [[Lúksemboarch (gruthartochdom)|Lúksemboarch]] troch de Dútsers beset.
*[[10 maaie]] - [[Britske besetting fan Iislân]].
*[[11 maaie]] - Yn 'e [[Slach om Nederlân]] brekke de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] troch de [[Peel-Raamstelling]], wêrnei't se [[Noard-Brabân]] besette. 
*[[11 maaie]] - Yn it [[Feriene Keninkryk]] foarmet [[Winston Churchill]] in oarlochskabinet.
*[[12 maaie]] - De [[Slach om Nederlân|Dútske opmars yn Nederlân]] wurdt op de [[Feluwe]] nei swiere gefjochten ta stean brocht yn 'e [[Slach om de Grebbeberch]]. Fia [[Noard-Brabân]] berikke de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] lykwols de [[Moerdykbrêgen]] by [[Rotterdam]]. 
*[[13 maaie]] - Yn it ramt fan 'e [[Slach om Nederlân|Dútske ynfal yn Nederlân]] wurdt de fijân yn [[Fryslân]] de tagong ta de [[Ofslútdyk]] ûntsein yn 'e [[Slach by Koarnwertersân]]. [[Keninginne]] [[Wilhelmina fan 'e Nederlannen]] giet yn [[ballingskip]] yn it [[Feriene Keninkryk]].
*[[14 maaie]] - By it [[Bombardemint fan Rotterdam]] troch de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Luftwaffe]] komme sa'n 900 [[Nederlân|Nederlanners]] om. 
*[[15 maaie]] - Nei it drigemint fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútsers]] om ek [[Utert (stêd)|Utert]] te bombardearjen, [[kapitulaasje fan Nederlân|jout Nederlân him oer]]. Allinne yn [[Seelân]] wurdt noch fierder fochten.
*[[15 maaie]] - [[Nazy-Dútslân]] docht [[Dútske ynfal yn Frankryk (1940)|in ynfal]] yn [[Frankryk]].
*[[19 maaie]] - De [[Alliëarden]] lûke har werom út [[Seelân]] en dêrmei fan it hiele grûngebiet fan [[Nederlân]].
*[[26 maaie]] - Begjin fan [[Operaasje Dynamo]], de [[evakuaasje]] fan [[Alliëarden|Alliëarde]] [[troepen]] út 'e troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] ynsletten [[Frankryk|Frânske]] [[haven]]stêd [[Dúntsjerk]]. 
*[[28 maaie]] - [[Belgje]] [[Kapitulaasje fan Belgje|jout him oer]] oan [[nazy-Dútslân]].
*[[3 juny]] - [[Operaasje Dynamo]] foltôge. Yn totaal binne der 240.000 [[Grut-Brittanje|Britske]] en 110.000 [[Frankryk|Frânske]] [[soldaten]] út 'e troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] ynsletten [[Frankryk|Frânske]] [[haven]]stêd [[Dúntsjerk]] oer [[It Kanaal]] nei [[Ingelân]] ta evakuëarre.
*[[9 juny]] - [[Noarwegen]] [[Kapitulaasje fan Noarwegen|jout him oer]] oan [[nazy-Dútslân]].
*[[10 juny]] - [[Itaalje]] ferklearret de oarloch oan [[Frankryk]] en it [[Feriene Keninkryk]]. 
*[[12 juny]] - [[Spanje]] ferklearret him [[neutraliteit|neutraal]] yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]].
*[[15 juny]] - [[Litouwen]] [[Besetting fan Litouwen troch de Sovjet-Uny|wurdt beset]] troch de [[Sovjet-Uny]].
*[[17 juny]] - [[Itaalje|Italjaanske]] [[troepen]] dogge [[Italjaanske ynfal yn Frankryk|in ynfal]] yn súdlik [[Frankryk]].
*[[20 juny]] - [[Letlân]] [[Besetting fan Letlân troch de Sovjet-Uny|wurdt beset]] troch de [[Sovjet-Uny]].
*[[22 juny]] - [[Frankryk]] [[Kapitulaasje fan Frankryk (1940)|jout him oer]] oan [[nazy-Dútslân]]. It lân wurdt opdield yn in troch de Dútsers besette sône (it noarden en de westkust, [[Parys]] ynbegrepen) en in 'frije sône', dy't bekend komt te stean as [[Vichy-Frankryk]]. Dêr kriget in [[kollaboraasje|kollaborearjend]] rezjym it foar it sizzen.
*[[22 juny]] - [[Estlân]] [[Besetting fan Estlân troch de Sovjet-Uny|wurdt beset]] troch de [[Sovjet-Uny]].
*[[23 juny]] - It [[Feriene Keninkryk]] erkent it [[Komitee fan de Frije Frânsen]], fan [[kolonel]] [[Charles de Gaulle]], as it legitime [[regear]] fan [[Frankryk]].
*[[24 juny]] - Mei it [[Ferdrach fan Rome (1940)|Ferdrach fan Rome]] slute [[Frankryk]] en [[Itaalje]] in [[wapenstilstân]].
*[[27 juny]] - De [[Sovjet-Uny]] docht [[ynfal fan de Sovjet-Uny yn Roemeenje (1940)|in ynfal]] yn [[Roemeenje]]. De eastlike [[lânstreken]] [[Bessaraabje]] en de noardlike [[Bûkovina]] wurde beset en [[anneksearre]].
*[[9 july]] - De [[Grut-Brittanje|Britske]] [[loftmacht]], de [[Royal Air Force|RAF]], begjint mei [[nacht]]like [[bombardemint]]en fan [[nazy-Dútslân]].
*[[10 july]] - [[Maarskalk]] [[Philippe Pétain]] wurdt [[presidint]] fan [[Vichy-Frankryk]].
*[[28 july]] - Earste útstjoering fan [[Radio Oranje]], de [[radiostjoerder]] fan it [[Nederlân]]ske [[regear-yn-ballingskip]] yn [[Londen]].
*[[3 augustus]] - [[Estlân]], [[Letlân]] en [[Litouwen]] wurde troch de [[Sovjet-Uny]] [[anneksearre]].
*[[4 augustus]] - [[Itaalje|Italjaanske]] troepen falle de [[koloanje]] [[Britsk-Somalilân]] binnen.
*[[7 augustus]] - It [[Feriene Keninkryk]] en it [[Komitee fan de Frije Frânsen]], fan [[kolonel]] [[Charles de Gaulle]], slute in formeel bûnsgenoatskip.
*[[13 augustus]] - De [[Slach om Ingelân]] barst los, wêrby't de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[loftmacht]], de [[Luftwaffe]], besiket om 'e [[Grut-Brittanje|Britten]] troch [[bombardemint]]en fan [[boarger]]doelen op 'e knibbels te krijen.
*[[20 augustus]] - [[Leon Trotski]], de iere lieder fan 'e [[Sovjet-Uny]] dy't yn [[ballingskip]] yn [[Meksiko]] libbet, [[Moard op Leon Trotski|wurdt fermoarde]] troch de [[Spanje|Spaanske]] [[kommunist]] [[Ramón Mercader]].
*[[30 augustus]] - By de saneamde [[Wiener Schiedsspruch]] beslute [[nazy-Dútslân]] en [[Itaalje]] dat [[Roemeenje]] de noardlike helte fan [[Transsylvaanje]] ôfstean moat oan [[Hongarije]].
*[[4 septimber]] - [[Pieter Sjoerds Gerbrandy]] wurdt [[premier]] fan it [[Nederlân]]ske [[regear-yn-ballingskip]].
*[[12 septimber]] - [[Itaalje|Italjaanske]] [[troepen]] falle fan [[Syrenaika]] út [[Egypte]] oan.
*[[26 septimber]] - [[Japan]] falt [[Frânsk-Yndo-Sina]] binnen.
*[[27 septimber]] - Yn [[Berlyn]] slute [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]] it Trijegrutmachtepakt, better bekend as de [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[28 oktober]] - [[Itaalje]] docht [[Italjaanske ynfal yn Grikelân|in ynfal]] yn [[Grikelân]], fanút it al earder besette [[Albaanje]].
*[[13 novimber]] - [[Grikelân]] slacht de [[Itaalje|Italjaanske]] oanfal ôf en giet yn 'e tsjinoanfal.
*[[20 novimber]] - [[Hongarije]] wurdt lid fan 'e [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[23 novimber]] - [[Roemeenje]] en [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]] wurde lid fan 'e [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[20 desimber]] - Begjin fan 'e [[Tsjetsjeenske Opstân (1940-1944)|Tsjetsjeenske Opstân]] yn it suden fan 'e [[Sovjet-Uny]].
[[File:9_Div_Tobruk(AWM_020779).jpg|right|thumb|250px|[[Austraalje (lân)|Australyske]] [[soldaten]] ûnder it [[Belis fan Tobrûk]], yn [[1941]].]]
[[File:The_USS_Arizona_(BB-39)_burning_after_the_Japanese_attack_on_Pearl_Harbor_-_NARA_195617_-_Edit.jpg|right|thumb|250px|It [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[slachskip]] de USS ''Arizona'' yn 'e brân nei de [[Japan]]ske [[oanfal op Pearl Harbor]].]]
[[File:Bundesarchiv_Bild_101I-031-2436-03A,_Russland,_Hinrichtung_von_Partisanen_retouched.jpg|right|thumb|250px|[[Stânrjochtlike eksekúsje]]s fan [[opstanneling]]en troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] yn it besette diel fan 'e [[Sovjet-Uny]].]]
[[File:Bundesarchiv_Bild_183-S62600,_Adolf_Hitler.jpg|right|thumb|160px|De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]].]]

;[[1941]]
*[[22 jannewaris]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] en [[Austraalje (lân)|Australyske]] [[troepen]] [[Earste Slach om Tobruk|feroverje Tobruk]], yn [[Lybje (koloanje)|Lybje]], en nimme 25.000 [[Itaalje|Italjaanske]] [[soldaten]] [[kriichsfinzen]].
*[[24 jannewaris]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] falle it troch [[Itaalje]] besette [[Abessynje]] binnen.
*[[6 febrewaris]] - De [[Sânde Alvestêdetocht]] wurdt wûn troch [[Auke Adema]] yn in tiid fan 9 [[oere]]n en 19 [[minuten]].
*[[14 febrewaris]] - De earste ûnderdielen fan it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Afrikakorps]] arrivearje yn [[Italjaansk-Lybje]], om 'e weromlûkende [[Itaalje|Italjaanske]] [[troepen]] dêre te fersterkjen.
*[[25 febrewaris|25]]-[[26 febrewaris]] - De [[Febrewarisstaking]] is it earste massale ferset tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútske besetter]] yn [[Nederlân]], en it iennichste massale protest tsjin 'e [[Joadeferfolging troch nazy-Dútslân]].
*[[1 maart]] - [[Bulgarije]] wurdt lid fan 'e [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[11 maart]] - It [[Amerikaanske Kongres]] nimt de [[Lien-Pachtwet]] oan. Begjin fan it [[Lien-Pachtprogramma]], wêrmei't de [[Feriene Steaten]] de [[Alliëarden]] fan materieel foarsjogge.
*[[25 maart]] - Nei swiere [[nazy-Dútslân|Dútske]] druk wurdt [[Joegoslaavje]] lid fan 'e [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[27 maart]] - By de [[Joegoslavyske Revolúsje fan 1941]] wurde [[prins]]-[[regint]] [[Paul fan Joegoslaavje|Paul]] en [[premier]] [[Dragiša Cvetković]] ôfset troch it [[leger (lânmacht)|leger]], dat fel tsjin is op 'e [[Joegoslaavje|Joegoslavyske]] oansluting by de [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[3 april]] - By [[steatsgreep yn Irak (1941)|in steatsgreep]] komt yn [[Irak]] in pro-[[nazy-Dútslân|Dútsk]] rezjym ûnder [[Rasjyd al-Gailani]] oan 'e macht.
*[[5 april]] - [[Addis Abeba]], de [[haadstêd]] fan [[Abessynje]], wurdt troch [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] befrijd fan 'e besetting troch de [[Itaalje|Italjanen]].
*[[6 april]] - It begjin fan [[Operaasje Marita]], de [[Dútske ynfal yn Grikelân]] en [[Dútske ynfal yn Joegoslaavje|yn Joegoslaavje]].
*[[8 april]] - Mei de [[Fal fan Tessaloniky]] stoart de ferdigening fan noardlik [[Grikelân]] tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútsers]] yn.
*[[10 april]] - Begjin fan it [[Belis fan Tobrûk]], yn [[Italjaansk-Lybje]], dêr't [[Austraalje (lân)|Australyske]], [[Nij-Seelân|Nijseelânske]] en [[Poalen|Poalske]] [[troepen]] stânhâlde tsjin it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Afrikakorps]].
*[[10 april]] - De [[Unôfhinklike Steat Kroaasje]] wurdt útroppen, as in [[fazalsteat]] fan [[nazy-Dútslân]].
*[[17 april]] - [[Joegoslaavje]] [[Kapitulaasje fan Joegoslaavje|jout him oer]] oan [[nazy-Dútslân]].
*[[17 april]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] falle [[Irak]] binnen. Begjin fan 'e [[Britsk-Iraakske Oarloch]].
*[[21 april]] - [[Grikelân]] [[Kapitulaasje fan Grikelân|jout him oer]] oan [[nazy-Dútslân]]. [[Kening]] [[George II fan Grikelân|George&amp;nbsp;II]] nimt mei it Grykske [[regear]] de wyk nei [[Kreta]].
*[[22 april]] - Begjin fan 'e [[evakuaasje]] fan 'e [[Alliëarden|Alliëarde troepen]] fan it [[fêstelân]] fan [[Grikelân]] nei [[Kreta]].
*[[1 maaie]] - De [[evakuaasje]] fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske]], [[Austraalje (lân)|Australyske]], [[Nij-Seelân|Nijseelânske]], [[Poalen|Poalske]] en [[Grikelân|Grykske]] [[troepen]] fan it Grykske [[fêstelân]] nei [[Kreta]] wurdt foltôge.
*[[10 maaie]] - [[Rudolf Hess]], de pleatsferfanger fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]], fljocht op eigen manneboet nei [[Grut-Brittanje]] om [[frede]] te sluten. Nei't er in [[needlâning]] meitsje moat yn [[Skotlân]], wurdt er troch de Britten [[finzen]] set.
*[[20 maaie]] - Begjin fan 'e [[Slach om Kreta]], wêrby't de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] op it [[Grikelân|Grykske]] [[eilân]] [[Kreta]] lânje.
*[[27 maaie]] - Begjin fan 'e [[evakuaasje]] fan 'e [[Alliëarden|Alliëarde troepen]] fan [[Kreta]] nei [[Egypte]].
*[[30 maaie]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] marsjearje yn it ramt fan 'e [[Britsk-Iraakske Oarloch]] de [[Irak|Iraakske]] [[haadstêd]] [[Bagdad]] binnen en helje dêr it pro-[[nazy-Dútslân|Dútske]] [[regear]] fan [[Rasjyd al-Gailani]] ûnder fuotten.
*[[8 juny]] - De [[Grut-Brittanje|Britten]] en [[Frije Frânsen]] falle [[Syrje]] binnen, dat yn 'e hannen is fan it [[kollaboraasje|kollaborearjende]] [[Vichy-Frankryk]].
*[[15 juny]] - [[Unôfhinklike Steat Kroaasje|Kroaasje]] wurdt lid fan 'e [[As (bûnsgenoatskip)|As]].
*[[21 juny]] - De [[Grut-Brittanje|Britten]] en [[Frije Frânsen]] feroverje de [[Syrje|Syryske]] [[haadstêd]] [[Damaskus]] op 'e [[troepen]] fan [[Vichy-Frankryk]].
*[[22 juny]] - [[Operaasje Barbarossa]] giet fan start: [[nazy-Dútslân]] falt de [[Sovjet-Uny]] binnen. Ek [[Itaalje]] en [[Roemeenje]] ferklearje de Sovjet-Uny de oarloch.
*[[23 juny]] - [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]] ferklearret de [[Sovjet-Uny]] de oarloch.
*[[25 juny]] - [[Finlân]] ferklearret de [[Sovjet-Uny]] de oarloch. Dit is de ein fan 'e [[Tuskenfrede]] en it begjin fan 'e saneamde [[Ferfolchoarloch]] (d.w.s. in ferfolch op 'e [[Winteroarloch]] fan [[1939]]-[[1940]]).
*[[27 juny]] - Begjin fan 'e striid fan 'e [[Joegoslavyske partizanen]] ûnder lieding fan [[Josip Broz Tito]] tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] besetters.
*[[29 juny]] - [[Minsk]], de [[haadstêd]] fan 'e [[Sosjalistyske Sovjetrepublyk Wyt-Ruslân]], wurdt ferovere troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]].
*[[2 july|2]]-[[3 july]] - De [[nazy-Dútslân|Dútsers]] en de pleatslike [[Oekraïners|Oekraynske]] [[befolking]] rjochtsje ûnder [[Joaden]] yn [[Lvov]] (Lemberg) by de [[pogroms fan Lvov]] in [[bloedbad]] oan, wêrby't sa'n 7.000 minsken omkomme.
*[[3 july]] - De lêste [[troepen]] fan [[Vichy-Frankryk]] yn [[Syrje]] jouwe har oer oan de [[Grut-Brittanje|Britten]] en [[Frije Frânsen]].
*[[7 july]] - [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] lânje op [[Iislân]] om dêr mei ynstimming fan it Iislânske [[regear]] en de [[Denemark|Deenske]] [[ambassadeur]] yn [[Washington, D.C.]] [[militêr]]e bases yn te rjochtsjen en de ferdigening fan it lân tsjin in eventuële [[nazy-Dútslân|Dútske]] oanfal oer te nimmen fan 'e [[Grut-Brittanje|Britten]].
*[[12 july]] - Yn [[Moskou]] ûndertekenje it [[Feriene Keninkryk]] en de [[Sovjet-Uny]] in militêr bûnsgenoatskip.
*[[29 july]] - [[Vichy-Frankryk]] slút in oerienkomst mei [[Japan]] en akseptearret de Japanske militêre besetting fan [[Frânsk-Yndo-Sina]].
*[[9 augustus]] - Foar de [[kust]] fan [[Nijfûnlân]], oan board fan it [[Grut-Brittanje|Britske]] [[oarlochsskip]] de ''Prince of Wales'', moetsje de Britske [[premier]] [[Winston Churchill]] en de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]] inoar.
*[[25 augustus]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] en [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[troepen]] dogge [[Alliëarde ynfal yn Perzje|in ynfal]] yn [[Perzje]] nei de wegering fan 'e [[sjah]] om fanwegen te kommen tsjin pro-[[nazy-Dútslân|Dútske]] aktiviteiten yn syn lân.
*[[27 augustus]] - [[Sjah]] [[Reza Pahlavi]] fan [[Perzje]] docht ûnder twang fan 'e [[Alliëarden]] [[abdikaasje|ôfstân fan 'e troan]] yn it foardiel fan syn [[soan]] [[Mohammed Reza Pahlavi]].
*[[30 augustus]] - Yn [[Servje]] wurdt in [[nazy-Dútslân|Dútsk]] [[sokpop]]rezjym opset ûnder lieding fan [[generaal]] [[Milan Nedić]].
*[[3 septimber]] - Yn it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[ferneatigingskamp]] [[Auschwitz]] fine de earste massale [[fergassing]]s mei it [[gifgas]] [[Zyklon B]] plak.
*[[8 septimber]] - [[nazy-Dútslân|Dútske]] en [[Finlân|Finske]] [[troepen]] slute de stêd [[Leningrad]] yn. Dêrmei begjint it [[Belis fan Leningrad]].
*[[19 septimber]] - [[Kiëv]], de [[haadstêd]] fan 'e [[Sosjalistyske Sovjetrepyblyk Oekraïne]], falt yn [[nazy-Dútslân|Dútske]] hannen. Sûnt it begjin fan [[Operaasje Barbarossa]] binne der al mear as 3 miljoen [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[soldaten]] troch de Dútsers [[kriichsfinzen]] nommen.
*[[23 septimber]] - [[Generaal]] [[Charles de Gaulle]] rjochtet yn [[Londen]] in [[Frankryk|Frânsk]] [[regear-yn-ballingskip]] op.
*[[28 septimber]] - [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder]] [[Josef Stalin]] heft by [[dekreet]] de [[Autonome Sovjetrepublyk fan de Wolgadútsers]] op. Begjin fan 'e [[deportaasje fan de Wolgadútsers|massale deportaasje fan]] 400.000 [[Wolgadútsers]] nei [[Sibearje]] en [[Kazachstan]].
*[[29 septimber]] - By it [[Bloedbad fan Babi Jar]], by [[Kiëv]], [[fermoardzje]] de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] 35.000 [[Joaden|Joadske]] [[manlju]], [[froulju]] en [[bern (persoan)|bern]]. 
*[[15 oktober]] - It [[regear]] fan 'e [[Sovjet-Uny]] en de bûtenlânske [[ambassade|diplomatike fertsjintwurdigings]] nimme by it neieroankommen fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútsers]] de wyk út [[Moskou]] nei de eastlike leine [[stêd]] [[Kûjbisjev]].
*[[25 oktober]] - Oant it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]] begjint de [[Slach om Moskou]].
*[[2 novimber]] - De [[Četniks]], in [[royalisme|royalistyske]] [[Servje|Servyske]] [[guerrilja]]-[[organisaasje]] ûnder lieding fan [[generaal]] [[Dragoljub Mihailović]], docht mei goedfinen fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútsers]] in oanfal op 'e [[Joegoslavyske partizanen]] fan [[Josip Broz Tito]]. Dit is it begjin fan 'e [[boargeroarloch]] yn beset [[Joegoslaavje]].
*[[18 novimber]] - De lêste [[Itaalje|Italjaanske]] [[troepen]] yn [[Abessynje]] jouwe har oer oan 'e [[Grut-Brittanje|Britten]]. Dêrmei is Abessynje, dat sûnt de ein fan 'e [[Twadde Italjaansk-Abessynske Oarloch]], yn [[1936]], troch Itaalje beset holden waard, einlings befrijd.
*[[27 novimber]] - Oan it slepende [[Belis fan Tobrûk]], yn [[Italjaansk-Lybje]], komt in ein as de úthongere [[Alliëarden|Alliëarde]] ferdigeners ûntset wurde troch it [[Britske 8e Leger]].
*[[7 desimber]] - Mei de troch [[Japan]] útfierde [[oanfal op Pearl Harbor]], in [[marine]]basis op [[Hawaï]], reitsje de [[Feriene Steaten]] by de [[Twadde Wrâldoarloch]] belutsen.
*[[7 desimber]] - [[Panama]] ferklearret de oarloch oan [[Japan]].
*[[8 desimber]] - De [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]], [[Nederlân]], [[Nij-Seelân]], [[Kanada]], [[Súd-Afrika]], it [[regear-yn-ballingskip]] fan [[Poalen]], de [[Dominikaanske Republyk]], [[El Salvador]], [[Haïty]], [[Hondoeras]], [[Kosta Rika]] en [[Nikaragûa]] ferklearje de oarloch oan [[Japan]].
*[[9 desimber]] - [[Austraalje (lân)|Austraalje]], [[Gûatemala]] en [[Kuba]] ferklearje de oarloch oan [[Japan]]. [[Sina]], dat al sûnt it begjin fan 'e [[Twadde Sineesk-Japanske Oarloch]] yn [[1936]] yn oarloch is mei Japan, ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Itaalje]].
*[[11 desimber]] - [[Nazy-Dútslân]] en [[Itaalje]] ferklearje de oarloch oan 'e [[Feriene Steaten]]. [[Nederlân]] ferklearret de oarloch oan [[Itaalje]]. De [[As (bûnsgenoatskip)|As]]-grutmachten nazy-Dútslân, Itaalje en [[Japan]] ûnthjitte inoar gjin ôfsûnderlike [[frede]] slute te sillen mei de [[Alliëarden]].
*[[16 desimber]] - It [[regear-yn-ballingskip]] fan [[Tsjechoslowakije]] ferklearret de oarloch oan [[Japan]].
*[[20 desimber]] - [[Belgje]] ferklearret de oarloch oan [[Itaalje]].
*[[25 desimber]] - Nei in [[Fal fan Honkong|belegering fan twa wiken]] feroverje de [[Japan]]ners de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[koloanje]] [[Hongkong]].
[[File:Marines_rest_in_the_field_on_Guadalcanal.jpg|right|thumb|250px|[[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[marinierskorps]]s ûnder de [[Slach om Guadalcanal]], yn 'e [[Salomonseilannen]].]]
[[File:RIAN_archive_44732_Soviet_soldiers_attack_house.jpg|right|thumb|300px|[[Soldaten]] fan it [[Reade Leger]] yn 'e tsjinoanfal ûnder de [[Slach om Stalingrad]].]]
[[File:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1c.jpg|right|thumb|250px|[[Hongarije|Hongaarske]] [[Joaden]] arrivearje yn it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[ferneatigingskamp]] [[Auschwitz]].]]

;[[1942]]
*[[1 jannewaris]] - Troch 26 [[Alliëarden|Alliëarde lannen]] wurdt it [[Pakt fan Washington]] sletten, wêrby't de lidsteaten ûnthjitte gjin ôfsûnderlike [[frede]] slute te sillen mei de [[As (bûnsgenoatskip)|As]]-grutmachten.
*[[7 jannewaris]] - Begjin fan 'e [[Slach om Bataan]], wêrby't [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] en [[Filipinen|Filipynske]] [[troepen]] op it [[skiereilân]] [[Bataan]], yn 'e [[Filipinen]], belegere wurde troch de [[Japan]]ners.
*[[10 jannewaris]] - Mei de lâning fan [[Japan]]ske [[troepen]] op [[Selebes]] begjint  [[Japanske ynfal yn Nederlânsk-Ynje|de ynvaazje]] fan [[Nederlânsk-Ynje]].
*[[20 jannewaris]] - Op 'e [[Wannsee-konferinsje]] beslist de lieding fan 'e [[Nasjonaal-Sosjalistyske Dútske Arbeiderspartij]] (NSDAP) ta de totale [[genoside]] op 'e [[Joaden]], dy't omskreaun wurdt as de ''Endlösung der Judenfrage''.
*[[22 jannewaris]] - De [[Achtste Alvestêdetocht]] wurdt wûn troch [[Sietze de Groot]] yn in tiid fan 8 [[oere]]n en 44 [[minuten]]. De [[winter]]kjeld is tige strang; der komme trije dielnimmers om troch [[ûnderkuolling]] en befriezingsferskynsels.
*[[12 febrewaris]] - [[Perû]] ferklearret [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]] de oarloch.
*[[15 febrewaris]] - By [[Fal fan Singapoer|de ynname]] troch de [[Japan]]ners fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] [[koloanje]] [[Singapoer]] wurde 138.000 [[Grut-Brittanje|Britske]] en [[Austraalje (lân)|Australyske]] [[soldaten]] [[kriichsfinzen]] nommen. 
*[[20 febrewaris]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]] autorisearret de [[ynternearring fan de Japanske Amerikanen]] yn kampen yn [[Utah]] en [[Kolorado]].
*[[27 febrewaris]] - By de [[Slach yn de Javasee]] weeft de [[Japanske Keizerlike Marine]] handich ôf mei in [[Nederlân]]sk-[[Grut-Brittanje|Britsk]]-[[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Austraalje (lân)|Australyske]] [[float]] ûnder de Nederlânske [[skout-by-nacht]] [[Karel Doorman]].
*[[28 febrewaris]] - De earste [[Japan]]ske [[troepen]] lânje op [[Java]].
*[[8 maart]] - It [[Keninklik Nederlânsk-Yndysk Leger]] (KNIL) kapitulearret foar de [[Japan]]ners. Begjin fan 'e [[Japanske besetting fan Nederlânsk-Ynje]].
*[[9 maart]] - De [[Japan]]ners feroverje [[Rangoon]], de [[haadstêd]] fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] [[koloanje]] [[Britsk-Birma|Birma]].
*[[9 april]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] en [[Filipinen|Filipynske]] [[troepen]] op it [[skiereilân]] [[Bataan]], yn 'e [[Filipinen]], jouwe har oer. Ein fan 'e [[Slach om Bataan]], mar it begjin fan 'e [[Deademars fan Bataan]], wêrby't de [[Japan]]ners 60.000 oant 80.000 Filipynske en Amerikaanske [[kriichsfinzene]]n op ûnminsklike wize 112&amp;nbsp;km opdriuwe nei it plak dêr't se op 'e [[trein]] set wurde kinne nei [[kriichsfinzenekamp]]en. Skattings oer it tal deadlike slachtoffers rinne útinoar fan 5.650 oant 18.000.
*[[18 april]] - De [[Amerikaanske Loftmacht]] fiert it earste [[bombardemint]] op 'e [[Japan]]ske [[haadstêd]] [[Tokio]] út, dat bekend komt te stean as de [[Doolittle Raid]], nei de befelfierder, [[luitenant-kolonel]] [[James H. Doolittle]].
*[[5 maaie|5]]-[[6 maaie]] - By de [[Slach om Corregidor]] feroverje de [[Japan]]ners it [[eilân]] [[Corregidor]], yn 'e [[Baai fan Manilla]]. Dêrmei komt in ein oan alle [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] wjerstân yn 'e [[Filipinen]].
*[[7 maaie|7]]-[[8 maaie]] - By de [[Slach yn de Koraalsee]] bringe de [[Feriene Steaten]] de [[Japan]]ske opmars yn 'e [[Stille Súdsee]] ta stilstân.
*[[22 maaie]] - [[Meksiko]] ferklearret [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]] de oarloch.
*[[27 maaie]] - It [[Tsjechysk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Tsjechyske ferset]] docht [[moard op Reinhard Heydrich|in moardoanslach]] op 'e foaroansteande [[SS]]-[[ofsier]] [[Reinhard Heydrich]], dy't [[ferwûne|swierferwûne]] rekket (en op [[4&amp;nbsp;juny]] stjert).
*[[4 juny|4]]-[[7 juny]] - Yn 'e [[Slach by Midway]] meitsje de [[Feriene Steaten|Amerikanen]] in ein oan 'e [[Japan]]ske oppermacht yn it gebiet fan 'e [[Stille Oseaan]].
*[[5 juny]] - De [[Feriene Steaten]] ferklearje de oarloch oan [[Bulgarije]], [[Roemeenje]] en [[Hongarije]].
*[[9 juny|9]]-[[10 juny]] - As represaille foar de [[moard op Reinhard Heydrich]] meitsje de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] it [[Tsjechje|Tsjechyske]] doarp [[Bloedbad fan Lidice|Lidice mei de grûn lyk]]. De ynwenners wurde foar in diel daliks [[fermoarde]] en foar in oar diel ôffierd nei de [[konsintraasjekamp]]en om dêr letter fermoarde te wurden.
*[[12 juny]] - [[Adolf Hitler]] kart it troch de [[SS]] opstelde [[Generalplan-Ost]] goed, dat delkomt op de ynfiering fan 'e [[slavernij]] foar de [[Slaven (folkegroep)|Slavyske befolking]] fan 'e ferovere gebieten yn [[East-Jeropa]].
*[[14 juny]] - Yn [[Nederlânsk-Ynje]] begjinne de [[Japan]]ners mei de ynternearring fan [[manlik]]e [[Jeropa|Jeropeänen]] yn 'e [[jappekampen]].
*[[1 july|1]]-[[27 july]] - Yn [[Egypte]] einiget de [[Earste Slach by El Alamein]] tusken de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] en de [[Alliëarden]] yn in ympasse.
*[[8 july]] - [[Anne Frank]] en har [[famylje (besibskip)|famylje]] [[ûnderdûker|dûke ûnder]] yn it 'achterhûs' oan 'e [[Amsterdam]]ske [[Prinsengracht]].
*[[7 augustus]] - Yn 'e [[Stille Súdsee]] begjint de [[Slach om Guadalcanal]] mei [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[amfibyske operaasje|lânings]] op it [[eilân]] [[Guadalcanal]], yn 'e [[Salomonseilannen]].
*[[19 augustus]] - De troch de [[Alliëarden]] útfierde [[Wraam op Dieppe]], oan 'e [[kust]] fan noardlik [[Frankryk]], mislearret folslein. Se moatte har mei swiere ferliezen weromlûke.
*[[22 augustus]] - [[Brazylje]] ferklearret [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]] de oarloch nei oanhâldende oanfallen op Brazyljaanske [[keapfardijskip]]pen.
*[[23 augustus]] - Oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]] begjint oan de [[Wolga]] de bloedige en slepende [[Slach om Stalingrad]].
*[[27 augustus]] - [[Kuba]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Itaalje]].
*[[30 augustus]] - [[Nazy-Dútslân]] [[Dútske anneksaasje fan Lúksemboarch|anneksearret it Gruthartochdom Lúksemboarch]].
*[[10 septimber]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] lânje op 'e [[kust]] fan 'e [[Frankryk|Frânske]] [[koloanje]] [[Madagaskar (koloanje)|Madagaskar]], dy't yn 'e hannen is fan [[Vichy-Frankryk]].
*[[23 septimber]] - De [[Grut-Brittanje|Britten]] besette [[Antananarivo]], de [[haadstêd]] fan 'e [[Frankryk|Frânske]] [[koloanje]] [[Madagaskar (koloanje)|Madagaskar]].
*[[1 oktober]] - [[Súd-Karinsje]] en [[Súd-Stiermarken]] (dielen fan [[Sloveenje]]) wurde [[anneksaasje fan Súd-Karinsje en Súd-Stiermarken|anneksearre troch]] [[nazy-Dútslân]]. 
*[[23 oktober]]-[[11 novimber]] - Yn 'e [[Twadde Slach by El Alamein]] makket de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[generaal]] [[Bernard Law Montgomery]] foargoed in ein oan 'e opmars yn [[Noard-Afrika]] fan it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Afrikakorps]] fan [[fjildmaarskalk]] [[Erwin Rommel]].
*[[8 novimber]] - By [[Operaasje Torch]] jout de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[Dwight Eisenhower]] leiding oan 'e lânings fan [[Alliëarden|Alliëarde]] [[troepen]] yn 'e [[Vichy-Frankryk|Vichy-Frânske]] [[koloanje]]s [[Marokko (protektoraat)|Marokko]] en [[Algerije (koloanje)|Algerije]]. Dêrmei komme de Alliëarden Vichy-Frankryk folslein oer it mad, en sadwaande wurdt der amper ferset bean.
*[[11 novimber]] - [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[troepen]] besette de saneamde Frânske 'frije sône': ein oan 'e behyplike [[autonomy]] fan [[Vichy-Frankryk]].
*[[27 novimber]] - Om in ynbeslachname troch [[nazy-Dútslân]] foar te kommen bringt de [[float]] fan [[Vichy-Frankryk]] himsels yn 'e [[marine]]haven fan [[Toulon]] ta sinken.
*[[14 desimber]] - [[Abessynje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
[[File:Bundesarchiv_Bild_101III-Merz-014-12A,_Russland,_Beginn_Unternehmen_Zitadelle,_Panzer.jpg|right|thumb|250px|[[nazy-Dútslân|Dútske]] [[tank (wapen)|tank]]s ûnder de [[Slach by Koersk]].]]
[[File:Cairo conference.jpg|right|thumb|250px|De [[Earste Konferinsje fan Kaïro]], yn [[novimber]] [[1943]], mei f.l.n.rj. de [[Sina|Sineeske]] [[presidint]] [[Chiang Kai-shek]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] presidint [[Franklin D. Roosevelt]] en de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]].]]
[[File:Benito_Mussolini_colored.jpg|right|thumb|180px|De [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]].]]

;[[1943]]
*[[16 jannewaris]] - [[Irak]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]].
*[[20 jannewaris]] - Begjin fan 'e [[Slach oan de Neretva]], ien fan 'e grutste [[nazy-Dútslân|Dútske]] offinsiven tsjin 'e [[Joegoslavyske partizanen]].
*[[23 jannewaris]] - Op 'e [[Konferinsje fan Kasablanka]] beslute de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]], de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]] en [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder]] [[Josef Stalin]] ta de [[ynvaazje fan Sisylje]].
*[[31 jannewaris]]-[[2 febrewaris]] - Oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]] wurdt de [[Slach om Stalingrad]] beëinige mei in eklatante oerwinning foar de [[Sovjet-Uny]]. De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[fjildmaarskalk]] [[Friedrich Paulus]] jout him oer mei de restanten fan it [[6e Leger (Wehrmacht)|Dútske 6e Leger]].
*[[7 febrewaris]] - Mei de [[evakuaasje]] fan 'e [[Japan]]ske [[troepen]] fan it [[eilân]] [[Guadalcanal]], yn 'e [[Stille Súdsee]], komt nei persiis in healjier in ein oan 'e [[Slach om Guadalcanal]].
*[[18 febrewaris]] - Yn [[München]] wurdt de [[Dútsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Dútske fersetsgroep]] [[Die Weiße Rose]] troch de [[nazy]]s oprôle. 
*[[22 febrewaris]] - De lieders fan 'e [[Dútsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Dútske fersetsgroep]] [[Die Weiße Rose]], [[Hans Scholl]], syn [[suster]] [[Sophie Scholl]] en [[Christoph Probst]], wurde [[stânrjochtlike eksekúsje|stânrjochtlik eksekutearre]].
*[[28 febrewaris]] - It [[Noarsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Noarske ferset]] fiert yn [[Vemork]] [[Noarske swierwettersabotaazje|in sabotaazje-aksje]] út op in [[fabryk]] dêr't [[swierwetter]] produsearre wurdt. Dêrtroch rint de ûntwikkeling fan in [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[atoombom]] slimme fertraging op.
*[[2 maart]] - Mei de oerwinning yn 'e [[Slach yn de Bismarcksee]] makket [[Austraalje (lân)|Austraalje]] it foar de [[Japan]]ners ûnmooglik om 'e striid op [[Nij-Guineä]] fuort te setten. 
*[[7 april]] - [[Bolivia]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]].
*[[13 april]] - De [[nazy-Dútslân|Dútsers]] ûntdekke yn 'e neite fan 'e [[Ruslân|Russyske]] [[stêd]] [[Smolensk]] it [[massagrêf]] fan it [[Bloedbad fan Katyn]], dêr't [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[troepen]] yn [[1940]] 10.000 [[kriichsfinzen]] [[Poalen|Poalske]] [[ofsier]]en [[fermoarde]] hawwe.
*[[19 april]]-[[16 maaie]] - By de [[Opstân yn it Getto fan Warsjau]] nimme de dêr fêstsittende [[Joaden]] de wapens op tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[SS]]-[[troepen]].
*[[29 april]]-[[3 maaie]] - Yn [[Nederlân]] wurdt de [[Molkstaking]] holden út protest tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] feroardering dat Nederlânske militêren wer yn [[kriichsfinzenskip]] moatte.
*[[13 maaie]] - De lêste [[nazy-Dútslân|Dútske]] en [[Itaalje|Italjaanske]] [[troepen]] yn [[Noard-Afrika]] jouwe har oer oan 'e [[Alliëarden]]. Dêrby wurde 250.000 man [[kriichsfinzen]] nommen.
*[[simmer]] - Yn noardlik [[Irak]] brekt de [[Trêde Koerdysk-Arabyske Oarloch]] út.
*[[5 july]] - Oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]] begjint de [[Slach by Koersk]], de grutste [[tank (wapen)|tank]]slach dy't ea útfochten is.
*[[10 july]] - De westlike [[Alliëarden]] fiere ûnder lieding fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] [[fjildmaarskalk]] [[Bernard Law Montgomery]] en de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[George S. Patton]] de [[ynvaazje fan Sisylje]] út ûnder de koadenamme Operaasje Husky.
*[[25 july]] - By [[steatsgreep yn Itaalje (1943)|in steatsgreep]] wurdt yn [[Itaalje]] de [[faksistysk]]e [[diktator]] [[Benito Mussolini]] ôfset en [[finzen]] nommen. [[Kening]] [[Fiktor Emanuel III fan Itaalje|Fiktor Emanuel&amp;nbsp;III]] stelt in nij [[regear]] yn ûnder lieding fan [[maarskalk]] [[Pietro Badoglio]]. Deselde deis noch begjint de [[Dútske ynfal yn Itaalje]].
*[[26 july]] - [[Kolombia]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]].
*[[15 augustus]] - [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] foltôgje [[Aleoetenkampanje|de werovering]] fan [[Kiska (eilân)|Kiska]], it lêste [[eilân]] fan 'e [[Aleoeten]] (yn [[Alaska]]) dat noch yn [[Japan]]ske hannen wie.
*[[23 augustus]] - De [[Slach by Koersk]], oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]], einiget yn in oerwinning foar de [[Sovjet-Uny]]. Dit is ien fan 'e grutste en wichtichste [[nazy-Dútslân|Dútske]] nederlagen út 'e [[Twadde Wrâldoarloch]].
*[[3 septimber]] - It nije [[regear]] fan [[Itaalje]] slút in [[wapenstilstân]] mei de [[Alliëarden]].
*[[9 septimber]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] en [[Frije Frânsen|Frije Frânske]] [[troepen]] fiere by [[Salerno]] in [[Alliëarde ynfaazje fan it Italjaanske fêstelân|ynfaazje fan it Italjaanske fêstelân]] út.
*[[9 septimber]] - [[Perzje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]], [[Itaalje]] en [[Japan]].
*[[12 septimber]] - De earste [[Frije Frânsen|Frije Frânske]] [[troepen]] lânje op it troch de [[Itaalje|Italjanen]] besette [[Korsika]].
*[[12 septimber]] - [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[kommando's]] befrije by de saneamde [[Oerfal yn de Gran Sasso]] de [[finzen]] sette [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]].
*[[18 septimber]] - De [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]] ropt yn [[Salò]] de [[Italjaanske Sosjale Republyk]] út, dat in [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[fazalsteat]]sje sûnder wiere selsstannichheid wurdt.
*[[4 oktober]] - De [[befrijing fan Korsika]] troch de [[Frije Frânsen]] wurdt foltôge.
*[[13 oktober]] - [[Itaalje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[14 oktober]] - By [[opstân yn Sobibor|in opstân]] yn it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[ferneatigingskamp]] [[Sobibor]] witte tusken de 300 en 600 [[Joaden|Joadske]] [[finzene]]n te ûntsnappen.
*[[22 novimber]] - [[Libanon]] ropt de ûnôfhinklikheid út.
*[[22 novimber|22]]-[[26 novimber]] - Op 'e [[Earste Konferinsje fan Kaïro]] wurde besprekkings fierd troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]], de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]] en de [[Republyk Sina|Sineeske]] [[diktator]] [[Chiang Kai-shek]]. Der wurdt ôfsprutsen dat [[Japan]] nei de oarloch alle gebiet dat it him sûnt [[1894]] ta-eigene hat, ôfstean moat.
*[[1 desimber]] - Op 'e [[Konferinsje fan Teheran]] beslute de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]], de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]] en [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder]] [[Josef Stalin]] ta in ynvaazje troch de westlike [[Alliëarden]] fan [[West-Jeropa]].
*[[4 desimber|4]]-[[6 desimber]] - Op 'e [[Twadde Konferinsje fan Kaïro]] fiere de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]] en de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]] besprekkings mei de [[Turkije|Turkske]] presidint [[İsmet İnönü]].
[[File:The_Battle_of_Cassino,_January-may_1944_C4363.jpg|right|thumb|250px|It ferrinnewearre [[Midsiuwen|Midsiuwske]] [[Kleaster fan Monte Cassino]] ûnder de [[Slach om Monte Cassino]], yn [[1944]].]]
[[File:Bing_Crosby_ww2_44.jpg|right|thumb|250px|De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[sjonger]] en [[akteur]] [[Bing Crosby]] fersoarget in optreden foar de [[troepen]] yn [[Londen]] yn [[1944]].]]
[[File:Eisenhower_d-day.jpg|right|thumb|250px|De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[Dwight Eisenhower]] sprekt foarôfgeande oan [[D-Day]] de [[troepen]] ta.]]
[[File:Approaching_Omaha.jpg|right|thumb|250px|[[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[soldaten]] geane op [[Omaha Beach]] ta, by de lânings op 'e [[kust]] fan [[Normanje]], op [[D-Day]] ([[6&amp;nbsp;juny]] [[1944]]).]]
[[File:Bundesarchiv Bild 183-R97906 Warschauer Aufstand, Straßenkampf, SS.jpg|right|thumb|250px|[[nazy-Dútslân|Dútske]] [[SS|SS-ers]] ûnder de [[Opstân fan Warsjau]], yn [[augustus]] [[1944]].]]
[[File:Douglas_MacArthur_lands_Leyte1.jpg|right|thumb|250px|De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[Douglas MacArthur]] giet oan lân op it [[Filipinen|Filipynske]] [[eilân]] [[Leyte]] ([[1944]]).]]

;[[1944]]
*[[17 jannewaris]] - Begjin fan 'e [[Slach om Monte Cassino]]: de [[Alliëarden|Alliëarde]] opmars yn [[Itaalje]] wurdt troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] yn 'e [[Apeninen]] tsjinkeard by de [[Gustavliny]].
*[[22 jannewaris]] - [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] fiere by [[Anzio]], yn [[Itaalje]], in [[amfibyske operaasje|lâningsoperaasje]] út, mar witte net út harren brêgehaad te kommen. Dit is it begjin fan 'e slepende [[Slach by Anzio]].
*[[27 jannewaris]] - Nei krapoan twa en in heal jier wurdt oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldoarloch)|Eastfront]] it [[Belis fan Leningrad]] troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] opheft.
*[[27 jannewaris]] - [[Libearia]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[15 febrewaris]] - [[Ferwuostging fan it Kleaster fan Monte Cassino]] by in [[bombardemint]] fan 'e [[Alliëarden]] ûnder de [[Slach om Monte Cassino]].
*[[23 febrewaris]] - By de [[Deportaasje fan de Tsjetsjenen en Yngûsjeten]] wurde 387.000 [[Tsjetsjenen]] en 91.000 [[Yngûsjeten]] troch de [[Sovjet-Uny]] [[deportearre]] út harren heitelân yn 'e noardlike [[Kaukasus]] nei [[Kazachstan]] en [[Kirgyzje]].
*[[15 maart]] - [[Japan]]ske [[troepen]] dogge fanút it besette [[Britsk-Birma]] in ynfal yn [[Britsk-Ynje]].
*[[18 maart]] - De [[fulkaan]] de [[Fesuvius]], yn súdlik [[Itaalje]], [[útbarsting fan de Fesuvius (1944)|barst foar de lêste kear út]]. Der falle 26 deaden. 
*[[18 maart]] - [[Nazy-Dútslân]] beset [[Hongarije]] yn ferbân mei de groeiende selsstannichheid dy't it Hongaarske regear de ôfrûne moannen toant.
*[[19 maart]] - It [[Reade Leger]] stekt de [[rivier]] de [[Dnjestr]] oer en falt [[Roemeenje]] binnen.
*[[18 maaie]] - Ein fan 'e [[Slach om Monte Cassino]]: de [[Alliëarden]] witten yn [[Itaalje]] einlings troch de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Gustavliny]] te brekken.
*[[18 maaie|18]]-[[20 maaie]] - De [[Sovjet-Uny]] fiert de [[deportaasje fan de Krimtataren]] út. Op beskuldiging fan [[kollaboraasje]] mei de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] wurdt it hiele [[folk]], mear 190.000 minsken, út syn heitelân, de [[Krim]], ferwidere en yn [[ballingskip]] nei [[Oezbekistan]] stjoerd. Sa'n 8.000 Krimtataren komme by de deportaasje om.
*[[2 juny]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] by [[Anzio]] witte nei in healjier einlings út harren brêgehaad te brekken. Ein fan 'e [[Slach by Anzio]].
*[[6 juny]] - [[D-Day]]: de [[Westerske wrâld|Westerske]] [[Alliëarden]] fiere [[amfibyske operaasje|lânings]] út op 'e [[kust]] fan [[Normanje]], yn [[Frankryk]].
*[[10 juny]] - De [[SS]] rjochtet yn [[Frankryk]] it [[Bloedbad fan Oradour-sur-Glane]] oan, wêrby't de befolking fan in hiel [[doarp]] [[fermoarde]] wurdt. Mear as 640 minsken komme om.
*[[17 juny]] - [[Iislân]] makket gebrûk fan 'e [[Dútske besetting fan Denemark]] om him [[bestjoer]]lik folslein los te meitsjen fan 'e [[Denemark|Deenske monargy]] en de sûnt [[1918]] besteande [[personele uny]] te ferbrekken. It lân wurdt no in folslein selsstannige [[republyk]].
*[[1 july|1]]-[[22 july]] - Op 'e [[Konferinsje fan Bretton Woods]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Nij-Hampshire]], lizze ôffurdigen fan 44 [[Alliëarden|Alliëarde lannen]] de grûnslach foar it nei-oarlochske [[ekonomy|wrâldekonomysk stelsel]], û.m. mei de oprjochting fan it [[Ynternasjonaal Monetêr Fûns]].
*[[20 july]] - In groep [[Dútslân|Dútske]] [[ofsier]]en ûnder lieding fan [[greve]] [[Claus Schenk von Stauffenberg]] docht [[oanslach op Adolf Hitler (1944)|in moardoanslach]] op [[diktator]] [[Adolf Hitler]]. Dy oerlibbet it en neitiid wurde withoefolle anty-nazistyske ofsieren fan 'e Dútske [[kriichsmacht]]ûnderdielen oppakt en [[eksekutearre]].
*[[22 july]] - Yn 'e troch it [[Reade Leger]] befrijde [[Poalen|Poalske]] [[stêd]] [[Lublin]] wurdt it [[kommunistysk]]e Poalske [[Lublin-Komitee|Komitee foar de Nasjonale Befrijing]] oprjochte, better bekend as it 'Lublin-Komitee'.
*[[25 july]] - [[Befrijing fan Gûam]] fan 'e [[Japan]]ske besetting troch [[troepen]] fan it [[Amerikaanske Marinierskorps]].
*[[26 july]] - De [[Sovjet-Uny]] erkent it [[Lublin-Komitee]] as it legitime [[regear]] fan [[Poalen]].
*[[27 july]] - As earste [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[ferneatigingskamp]] wurdt [[Majdanek]] befrijd troch it [[Reade Leger]]. De ferhalen dy't de oerlibbenen fertelle, binne sa dreech te leauwen dat de [[Westerske wrâld|Westerske]] [[parse]] ûnwis is oft it net om [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[propaganda]] giet, en dêrom in ôfwachtsjende hâlding oannimt.
*[[1 augustus]] - Yn [[Poalen]] brekt tsjin 'e [[Dútske besetting fan Poalen yn de Twadde Wrâldkriich|Dútske besetting]] de [[Opstân fan Warsjau]] út ûnder lieding fan [[generaal]] [[Tadeusz Bór-Komorowski]].
*[[4 augustus]] - [[Anne Frank]] en har [[famylje (besibskip)|famylje]] wurde yn [[Amsterdam]] nei [[ferrie]] oppakt troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]], om ôffierd te wurden nei de [[konsintraasjekamp]]en.
*[[6 augustus]] - De [[nazy-Dútslân|Dútsers]] begjinne mei de [[evakuaasje]] fan 'e [[konsintraasjekamp]]en [[east|beëasten]] de [[Weichsel]]. De [[finzene]]n wurde yn ûnminsklike [[deademars (Twadde Wrâldoarloch)|deademarsen]] nei it westen ta dreaun.
*[[15 augustus]] - [[Alliëarden|Alliëarde]] [[troepen]] fiere ûnder lieding fan 'e [[Frije Frânsen|Frije Frânske]] [[generaal]] [[Jean de Lattre de Tassigny]] [[Operaasje Dragoon]] út, wêrby't se [[amfibyske operaasje|lânje op 'e kust]] fan súdlik [[Frankryk]].
*[[23 augustus]] - [[Kening]] [[Michael fan Roemeenje]] fiert [[steatsgreep yn Roemeenje (1944)|in steatsgreep]] út, wêrby't de [[faksistysk]]e [[diktator]] [[Ion Antonescu]] ôfset en [[finzen]] nommen wurdt. Michael kundiget daliks in [[wapenstilstân]] mei de [[Alliëarden]] ôf, mei as gefolch dat grutte dielen fan it [[Roemeenje|Roemeenske]] [[leger (lânmacht)|leger]] oerrinne nei it [[Reade Leger]].
*[[24 augustus]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Luftwaffe]] bombardearret de [[Roemeenje|Roemeenske]] [[haadstêd]] [[Boekarest]].
*[[25 augustus]] - [[Roemeenje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
*[[16 augustus]] - De [[Frankryk|Frânske]] [[haadstêd]] [[Parys]] [[Befrijing fan Parys|wurdt befrijd]] troch de [[Alliëarden]].
*[[29 augustus]] - Yn [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]] brekt [[Slowaakske Opstân (1944)|in algemiene opstân]] út tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútsers]].
*[[31 augustus]] - De [[Roemeenje|Roemeenske]] [[haadstêd]] [[Boekarest]] [[Befrijing fan Boekarest|wurdt befrijd]] troch it [[Reade Leger]] yn gearwurking mei oerrûne Roemeenske troepen.
*[[4 septimber]] - De [[Belgje|Belgyske]] [[haadstêd]] [[Brussel]] [[Befrijing fan Brussel|wurdt befrijd]] troch de [[Alliëarden]].
*[[5 septimber]] - Yn [[Nederlân]] giet it geroft dat de befrijing troch de [[Alliëarden]] nei-oan is. Tûzenen [[kollaborateur]]s naaie op dizze [[Mâle Tiisdei]] út nei it easten.
*[[8 septimber]] - [[Bulgarije]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
*[[14 septimber]] - [[Befrijing fan Maastricht]] troch de [[Alliëarden]].
*[[15 septimber]] - De [[Bulgarije|Bulgaarske]] [[haadstêd]] [[Sofia]] [[Befrijing fan Sofia|wurdt befrijd]] troch it [[Reade Leger]] yn gearwurking mei oerrûne Bulgaarske troepen.
*[[15 septimber]] - [[Finlân]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]]. It begjin fan 'e [[Laplânske Oarloch]].
*[[17 septimber]] - Yn it ramt fan [[Operaasje Market Garden]], wêrby't de [[Alliëarden]] yn ien grutte sprong fanút [[Belgje]] oant oer de [[Grutte Rivieren]] yn [[Nederlân]] komme wolle, brânt de [[Slach om Arnhim]] los.
*[[19 septimber]] - [[Finlân]] en de [[Sovjet-Uny]] slute de [[Wapenstilstân fan Moskou]]. Hjirmei komt in ein oan 'e [[Ferfolchoarloch]].
*[[27 septimber]] - De [[Slach om Arnhim]] einiget yn in nederlaach foar de [[Alliëarden]]. Dit is in slimme tebeksetter, dy't betsjut dat de oarloch yn 'e noardlike helte fan [[Nederlân]] noch trije fearnsjier langer oanhâlde sil.
*[[28 septimber|28]]-[[30 septimber]] - De [[SS]] rjochtet yn 'e neite fan 'e [[Itaalje|Italjaanske]] [[stêd]] [[Bologna]] ûnder de boargerbefolking it [[Bloedbad fan Marzabotto]] oan, wêrby't teminsten 770 minsken [[fermoarde]] wurde.
*[[1 oktober]] - By de [[Razzia fan Putten]] wurde 602 [[manlju]] út it [[Nederlân]]ske [[doarp]] [[Putten]], op 'e [[Feluwe]], troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] ôffierd nei de [[konsintraasjekamp]]en (dêr't mar 48 út weromkeare sille). Dit by wize fan represaille nei in oanfal op in Dútsk konfoai troch it [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Nederlânske ferset]].
*[[2 oktober]] - Yn [[Poalen]] smoare de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] de [[Opstân fan Warsjau]] yn bloed, wylst it [[Reade Leger]] sûnder yn te gripen fan 'e oare kant de rivier de [[Weichsel]] tasjocht. (De opstân wie gjin [[kommunistysk]]e ûndernimming, dat dêrom hie [[Josef Stalin|Stalin]] befel jûn om 'e Poalen en de Dútsers inoar mar ôfmeitsje te litten.)
*[[3 oktober]] - Nei in [[bombardemint]] fan 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] [[Royal Air Force|RAF]] op 'e [[seedyk]] by [[Westkapelle (Nederlân)|Westkapelle]] brekt op [[Walcheren]] [[wettersneed fan Walcheren (1944)|wettersneed]] út, wêrby't 180 Westkapelsters omkomme.
*[[11 oktober]] - It ûnôfhinklike lân [[Tûvaanske Folksrepublyk|Tannû-Tûva]] wurdt [[anneksearre]] troch de [[Sovjet-Uny]], en wurdt omfoarme ta de [[Autonome Sovjetrepublyk Tûva]].
*[[12 oktober]] - [[Nazy-Dútslân]] ûntrommet de [[Grikelân|Grykske]] [[haadstêd]] [[Atene]].
*[[14 oktober]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[fjildmaarskalk]] [[Erwin Rommel]] wurdt fanwegen anty-nazistyske sympatyen yn opdracht fan [[diktator]] [[Adolf Hitler]] twongen om [[selsmoard|himsels tekoart te dwaan]].
*[[14 oktober]] - [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]] tsjogge de [[Grikelân|Grykske]] [[haadstêd]] [[Atene]] binnen.
*[[15 oktober]] - De [[nazy-Dútslân|Dútsers]] ûnderdrukke de [[Slowaakske Opstân (1944)|Slowaakske Opstân]].
*[[20 oktober]] - De [[Joegoslavyske partizanen]] fan [[Josip Broz Tito]] befrije yn gearwurking mei it [[Reade Leger]] de [[Joegoslaavje|Joegoslavyske]] [[haadstêd]] [[Belgrado]].
*[[23 oktober|23]]-[[25 oktober]] - Yn 'e [[Slach by Leyte]] bringe de [[Feriene Steaten|Amerikanen]] de [[Japanske Keizerlike Marine]] de genedeslach ta.
*[[8 desimber]] - By de [[oerfal op it Hûs fan Bewar (Ljouwert)|oerfal op it Hûs fan Bewar]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] wurde troch it [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Fryske ferset]] 51 [[finzene]]n befrijd.
*[[15 desimber]] - Ein fan 'e [[Tsjetsjeenske Opstân (1940-1944)|Tsjetsjeenske Opstân]] yn it suden fan 'e [[Sovjet-Uny]].
*[[16 desimber]] - Begjin fan it [[Ardinnenoffinsyf]] yn [[Belgje]] en [[Lúksemboarch (gruthartochdom)|Lúksemboarch]], de lêste grutte [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[fjildtocht]] fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]].
[[File:Mussolini_e_Petacci_a_Piazzale_Loreto,_1945.jpg|right|thumb|250px|It [[lyk]] fan 'e [[stânrjochtlike eksekúsje|stânrjochtlik eksekutearre]] [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]] (2e fan lofts).]]
[[File:Ruins_of_the_Reichstag_in_Berlin,_3_June_1945._BU8573.jpg|right|thumb|250px|De ruïnes fan it [[Ryksdeigebou]] yn [[Berlyn]] nei de [[Slach om Berlyn]].]]
[[File:Oberbefehlshaber der vier Verbündeten, TASS.jpg|right|thumb|250px|It [[Alliëarden|Alliëarde]] oerbefel yn [[Berlyn]] yn [[juny]] [[1945]]. F.l.n.rj. (begjinnend mei de man mei de swarte [[baret]] op): de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[fjildmaarskalk]] [[Bernard Law Montgomery]], de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[Dwight Eisenhower]], de [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[maarskalk]] [[Georgy Zjûkov]] en de [[Frankryk|Frânske]] generaal [[Jean de Lattre de Tassigny]].]]
[[File:The_Liberation_of_Bergen-belsen_Concentration_Camp,_April_1945_BU4031.jpg|right|thumb|250px|[[SS]]-kampbeweksters helje de útmergele lichems fan [[finzene]]n fan karren ôf om se yn in [[massagrêf]] te [[begraven]] yn it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp]] [[Bergen-Belsen]], yn [[1945]].]]
[[File:Atomic bombing of Japan.jpg|right|thumb|250px|De [[Atoombombardeminten fan Hiroshima en Nagasaki|atoombombardeminten]] fan [[Hiroshima]] (l.) en [[Nagasaki]] (rj.).]]
[[File:V-J_Day_Times_Square_NYWTS.jpg|right|thumb|250px|In útsinnige mannichte fiert yn [[augustus]] [[1945]] de [[Kapitulaasje fan Japan]] op [[Times Square]], yn [[New York (stêd)|New York]].]]
[[File:Shigemitsu-signs-surrender.jpg|right|thumb|250px|De [[Japan]]ske [[minister]] fan Bûtenlânske Saken [[Mamoru Shigemitsu]] ûndertekenet de [[Kapitulaasje fan Japan]], [[2&amp;nbsp;septimber]] [[1945]].]]

;[[1945]]
*[[17 jannewaris]] - De totaal ferwuostge [[Poalen|Poalske]] [[haadstêd]] [[Warsjau]] [[befrijing fan Warsjau|wurdt befrijd]] troch it [[Reade Leger]].
*[[18 jannewaris]] - [[Hongarije]] kapitulearret foar de [[Sovjet-Uny]].
*[[20 jannewaris]] - [[Hongarije]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
*[[25 jannewaris]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[Ardinnenoffinsyf]] wurdt troch de westlike [[Alliëarden]] ûnderdrukt.
*[[27 jannewaris]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[ferneatigingskamp]] [[Auschwitz]] wurdt befrijd troch it [[Reade Leger]].
*[[2 febrewaris]] - [[Ekwador]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[4 febrewaris|4]]-[[11 febrewaris]] - Op 'e [[Konferinsje fan Jalta]], op 'e [[Krim]], lizze de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]], de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]] en [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder]] [[Josef Stalin]] de grûnslach foar de nei-oarlochske reorganisaasje fan [[Jeropa]].
*[[7 febrewaris]] - [[Paraguay]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[13 febrewaris]] - De [[Hongarije|Hongaarske]] [[haadstêd]] [[Boedapest]] [[befrijing fan Boedapest|wurdt befrijd]] troch it [[Reade Leger]].
*[[14 febrewaris]] - By it [[Bombardemint fan Dresden]] troch de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[Royal Air Force|RAF]] wurdt [[Dresden|dy Dútske stêd]] frijwol hielendal ferwuostge
*[[15 febrewaris]] - [[Oerûguay]] en [[Fenezuëla]] ferklearje de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[19 febrewaris]] - [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] mariniers lânje op [[Iwo Jima]]. Begjin fan 'e ferheftige [[Slach om Iwo Jima]].
*[[23 febrewaris]] - [[Turkije]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[24 febrewaris]] - [[Egypte]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
*[[24 febrewaris]] - De [[Filipinen|Filipynske]] [[haadstêd]] [[Manilla]] [[befrijing fan Manilla|wurdt befrijd]] troch it de [[Feriene Steaten|Amerikanen]].
*[[26 febrewaris]] - [[Syrje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
*[[27 febrewaris]] - [[Libanon]] ferklearret de oarloch oan nazy-Dútslân.
*[[febrewaris]] of [[maart]] - [[Anne Frank]] komt om yn it [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp]] [[Bergen-Belsen]].
*[[1 maart]] - [[Saûdy-Araabje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]].
*[[6 maart]] - De sjef fan 'e [[SS]] yn [[Dútske besetting fan Nederlân yn de Twadde Wrâldkriich|beset Nederlân]], [[Hanns Albin Rauter]], rekket by [[Oanslach op Hanns Albin Rauter|in oanslach]] slim [[ferwûne]]. As represaille wurde troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] 263 [[Nederlân]]ske [[gizeling (misdriuw)|gizelders]] [[fermoarde]].
*[[7 maart]] - De [[Ludendorffbrücke]] oer de [[Ryn]] by [[Remagen]] falt ûnskansearre yn 'e hannen fan 'e [[Alliëarden]].
*[[7 maart]] - De [[Alliëarden]] feroverje [[Keulen]].
*[[12 maart]] - Noardlik [[Transsylvaanje]], dat yn [[1940]] troch [[Hongarije]] [[anneksearre]] waard, wurdt troch de [[Sovjet-Uny]] weromjûn oan [[Roemeenje]].
*[[13 maart]] - [[Keninginne]] [[Wilhelmina fan 'e Nederlannen]] keart werom op [[Nederlân]]sk grûngebiet yn [[Eede]], yn [[Siuwsk-Flaanderen]].
*[[27 maart]] - Nei it ûnderdrukken fan it lêste [[Japan]]ske ferset komt der in ein oan 'e [[Slach om Iwo Jima]]. Dêrby binne 6.800 [[Feriene Steaten|Amerikanen]] [[sneuvele]].
*[[27 maart]] - [[Argentynje]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[1 april]] - [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] lânje op [[Okinawa (eilân)|Okinawa]], yn 'e [[Rjûkjû-eilannen]]. Begjin fan 'e [[Slach om Okinawa]].
*[[6 april]] - [[Georgje|Georgyske]] [[soldaten]] yn [[nazy-Dútslân|Dútske]] tsjinst komme op it [[Nederlân]]ske [[Waadeilân]] [[Teksel]] yn [[opstân]].
*[[11 april]] - [[Sily]] ferklearret de oarloch oan [[nazy-Dútslân]] en [[Japan]].
*[[11 april]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp]] [[Buchenwald]] wurdt befrijd troch it [[Reade Leger]].
*[[11 april]] - By de saneamde [[Dronryp-represaille]] wurde yn it [[Fryslân|Fryske]] [[doarp]] [[Dronryp]] troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] 13 [[finzene]]n [[stânrjochtlike eksekúsje|stânrjochtlik eksekutearre]] as [[straf]] foar in [[sabotaazje]]-aksje fan it [[Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Fryske ferset]].
*[[11 april]] - De earste [[Alliëarden|Alliëarde]] [[troepen]] ([[Kanada|Kanadezen]]) tsjogge by [[Wilhelmaoard]] oer de [[Fryske Brêge (Wilhelminaoard)|Fryske Brêge]] en berikke [[Noardwâlde (Weststellingwerf)|Noardwâlde]].
*[[12 april]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp|trochgongskamp]] [[Kamp Westerbork|Westerbork]] wurdt befrijd troch de [[Kanada|Kanadezen]].
*[[12 april]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]] komt te [[ferstjerren]] oan in [[serebraal faskulêr aksidint|oerhaal]]. Hy wurdt opfolge troch syn [[fise-presidint]], [[Harry Truman]].
*[[13 april]] - It [[Reade Leger]] feroveret de [[Eastenryk]]ske [[haadstêd]] [[Wenen]].
*[[15 april]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp]] [[Bergen-Belsen]] wurdt befrijd troch de [[Grut-Brittanje|Britten]].
*[[15 april]] - [[Fryske Befrijingsdei]]: mei de befrijing fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] is it hiele [[fêstelân]] fan [[Fryslân]] no befrijd troch de [[Kanada|Kanadezen]].
*[[15 april]] - De [[Nederlân]]ske [[stêd]] [[Arnhim]] wurdt befrijd troch de [[Alliëarden]].
*[[16 april]] - It [[Reade Leger]] begjint oan 'e [[Slach om Berlyn]].
*[[19 april]] - Yn 'e [[Nederlân]]ske [[provinsje]] [[Noard-Hollân]] sette de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] de [[Wieringermar]] ûnder wetter om 'e opmars fan 'e [[Alliëarden]] te kearen.
*[[25 april]] - [[Troepen]] fan it [[Amerikaanske Leger]] en it [[Reade Leger]] meitsje kontakt oan 'e [[Elbe]] by [[Torgau]].
*[[25 april]] - [[Italjaansk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Italjaanske partizanen]] meitsje in ein oan 'e [[Italjaanske Sosjale Republyk]] fan [[Benito Mussolini]]. De [[diktator]] sels besiket út te naaien, mar wurdt op syn flecht ynrekkene.
*[[27 april]] - De [[Laplânske Oarloch]] tusken [[Finlân]] en [[nazy-Dútslân]] einiget mei de folsleine weromlûking fan alle Dútske [[troepen]] út Finlân.
*[[28 april]] - De eardere [[Itaalje|Italjaanske]] [[diktator]] [[Benito Mussolini]] en syn minneresse [[Claretta Petacci]] wurde troch it [[Italjaansk ferset yn de Twadde Wrâldkriich|Italjaanske ferset]] [[stânrjochtlike eksekúsje|stânrjochtlik eksekutearre]].
*[[29 april]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp]] [[Dachau]] wurdt befrijd troch de [[Feriene Steaten|Amerikanen]].
*[[30 april]] - It [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[konsintraasjekamp]] [[Ravensbrück]] wurdt befrijd troch it [[Reade Leger]].
*[[30 april]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]] en syn [[oarehelte|frou]] [[Eva Braun]] dogge [[selsmoard]].
*[[1 maaie]] - It [[Reade Leger]] plantet de [[flagge]] fan 'e [[Sovjet-Uny]] op it [[Ryksdeigebou]] yn 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[haadstêd]] [[Berlyn]].
*[[1 maaie]] - De [[stêd]] [[Triëst]] wurdt befrijd troch de [[Joegoslavyske partizanen]] fan [[Josip Broz Tito]].
*[[1 maaie]] - [[Joseph Goebbels]], de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[minister]] fan [[Propaganda]], docht mei syn hiele [[gesin]] [[selsmoard]].
*[[2 maaie]] - De [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[troepen]] yn 'e [[haadstêd]] [[Berlyn]] jouwe har oer oan it [[Reade Leger]]: ein fan 'e [[Slach om Berlyn]].
*[[2 maaie]] - [[Martin Bormann]], de [[siktaris]] fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]], docht [[selsmoard]].
*[[2 maaie]] - Yn [[Belgje]] keare de [[sosjalisme|sosjalisten]] har tsjin [[kening]] [[Leopold III fan Belgje|Leopold&amp;nbsp;III]], dy't troch syn rol yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] yn opspraak rekke is. Dit is it begjin fan 'e slepende [[Keningskwestje]].
*[[3 maaie]] - [[Britsk-Ynje|Britsk-Yndyske]] [[troepen]] tsjogge de troch de [[Japan]]ners ûntromme [[Britsk-Birma|Birmeeske]] [[haadstêd]] [[Rangoon]] binnen.
*[[5 maaie]] - [[Befrijingsdei]] yn [[Nederlân]]: yn [[Hotel De Wereld]], yn [[Wageningen]], ûndertekenje [[prins]] [[Bernhard von Lippe-Biesterfeld|Bernhard]], de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[generaal]] [[Johannes Blaskowitz]] en de [[Kanada|Kanadeeske]] generaal [[Charles Foulkes]] de oerjefte fan 'e Dútske troepen yn Nederlân.
*[[5 maaie]] - Yn [[Bohemen]] brekt de [[Opstân fan Praach]] út tsjin 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[SS]]-[[troepen]] dy't dy stêd beset hâlde.
*[[6 maaie]] - De [[Opstân fan de Georgiërs]] op it [[Nederlân]]ske [[Waadeilân]] [[Teksel]] wurdt troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] bloedich ûnderdrukt. Dêrby fine 570 [[Georgje|Georgyske]] [[soldaten]] yn Dútske tsjinst de dea. Mei de [[sneuvele]] Dútsers en Tekselders derby komt it totale deadetal op likernôch 1.200.
*[[7 maaie]] - [[Kapitulaasje fan nazy-Dútslân]]: [[generaal]] [[Alfred Jodl]] ûndertekenet yn [[Reims]] de oerjefte oan 'e [[Alliëarden]].
*[[7 maaie]] - [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[militêr]]en iepenje yn [[Amsterdam]] fanút [[De Groote Club]] op [[De Dam (Amsterdam)|De Dam]] it fjoer op 'e feestfierende mannichte bûtendoar, en rjochtsje dêrmei it [[Bloedbad op De Dam]] oan. Der falle 32 deaden.
*[[7 maaie]] - [[Utert (stêd)]] wurdt befrijd troch [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]]. 
*[[7 maaie]] - De [[Nederlân]]ske [[Prinses Irene Brigade]] tsjocht [[De Haach]] binnen.
*[[7 maaie]] - Yn [[Nederlân]] wurdt [[Anton Mussert]], lieder fan 'e [[kollaboraasje|kollaborearjende]] [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]], oppakt.
*[[8 maaie]] - [[Amsterdam]] wurdt befrijd troch [[Kanada|Kanadeeske]] [[troepen]].
*[[8 maaie]] - Yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[haadstêd]] [[Berlyn]] wurdt de formele ûndertekening fan 'e Dútske oerjefte holden.
*[[9 maaie]] - Yn [[Noarwegen]] wurdt de [[kollaborateur]] [[Vidkun Quisling]] oppakt.
*[[23 maaie]] - [[Admiraal]] [[Karl Dönitz]], oan wa't de [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[diktator]] [[Adolf Hitler]] foar syn [[selsmoard]] de macht oerdroegen hie, wurdt yn 'e hechten nommen.
*[[23 maaie]] - [[Heinrich Himmler]], de lieder fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[SS]], docht [[selsmoard]].
*[[11 juny]] - It [[Fryslân|Fryske]] [[Waadeilân]] [[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]] is it alderlêste stikje fan [[Jeropa]] dat formeel troch de [[nazy-Dútslân|Dútsers]] oerdroegen wurdt oan 'e [[Alliëarden]].
*[[22 juny]] - Nei in fearnsjier ferbiten striid feroverje de [[Feriene Steaten|Amerikanen]] it [[Japan]]ske [[eilân]] [[Okinawa (eilân)|Okinawa]], yn 'e [[Rjûkjû-eilannen]]. De [[Slach om Okinawa]] hat oan 12.500 Amerikanen en oan 110.000 Japanners it libben koste.
*[[26 juny]] - Op 'e [[Konferinsje fan San Francisco]] wurde de [[Feriene Naasjes]] oprjochte.
*[[29 juny]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Harry Truman]] kart in plan goed dat de ynvaazje fan [[Japan]] omfiemet foar [[1 novimber]] o.s. 
*[[29 juny]] - [[Tsjechoslowakije]] en de [[Sovjet-Uny]] slute in oerienkomst dy't de [[Sovjet-Uny|Sovjet]]-[[anneksaasje]] fan [[Roeteenje]] (it uterste easten fan Tsjechoslowakije) regelet.
*[[5 july]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[Douglas MacArthur]] foltôget de [[Befrijing fan de Filipinen (1945)|Befrijing fan de Filipinen]].
*[[6 july]] - [[Poalen]] en de [[Sovjet-Uny]] slute in [[ferdrach]] dat de útwikseling fan [[etnysk]]e [[Poalen (folk)|Poalen]] út 'e Sovjet-Uny en etnyske [[Wytrussen]] en [[Oekraïners]] út Poalen regelet, no't de Sovjet-Poalske grins fier nei it westen ta opskood wurdt.
*[[16 july]] - By [[Los Alamos (Nij-Meksiko)|Los Alamos]], yn 'e [[woastyn]] fan [[Nij-Meksiko]], hâlde de [[Feriene Steaten|Amerikanen]] de earste slagge proef mei in [[atoombom]].
*[[16 july]]-[[2 augustus]] - Op 'e [[Konferinsje fan Potsdam]] beslute de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Harry Truman]], de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[premier]] [[Winston Churchill]] (healwei de konferinsje nei in ferkiezingsnederlaach ferfongen troch [[Clement Attlee]]) en [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder]] [[Josef Stalin]] ta de [[Alliearde besettingssônes fan Dútslân|opdieling fan Dútslân]] en de eask foar in [[oerjefte sûnder betingsten]] troch [[Japan]].
*[[3 augustus]] - [[Atoombombardeminten fan Hiroshima en Nagasaki|Atoombombardemint fan Hiroshima]]: 70.000 oant 80.000 minsken komme daliks om.
*[[6 augustus]] - [[Atoombombardeminten fan Hiroshima en Nagasaki|Atoombombardemint fan Nagasaki]]: 35.000 oant 40.000 minsken komme daliks om.
*[[8 augustus]] - De [[Sovjet-Uny]] ferklearret de oarloch oan [[Japan]].
*[[9 augustus]] - [[Mongoalje]] ferklearret de oarloch oan [[Japan]].
*[[15 augustus]] - [[Kapitulaasje fan Japan]]: de ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] yn [[Aazje]] en de [[Stille Oseaan]].
*[[17 augustus]] - [[Yndoneezje]] ropt de ûnôfhinklikheid út.
*[[28 augustus]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[generaal]] [[Douglas MacArthur]] arrivearret yn [[Japan]], wêrmei't de [[Besetting fan Japan]] begjint.
*[[2 septimber]] - Offisjele ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]], mei de formele ûndertekening fan 'e [[kapitulaasje fan Japan]], oan board fan it [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[slachskip]] de ''[[Missouri (skip út 1944)|Missouri]]''.
*[[2 septimber]] - [[Hồ Chí Minh]], de lieder fan 'e [[kommunistysk]]e [[organisaasje]] [[Viet Minh]], ropt de ûnôfhinklikheid fan [[Fjetnam]] út.
*[[8 septimber]] - De earste [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[troepen]] lânje yn it [[suden]] fan [[Koreä]], dat se neffens de ôfspraak mei de [[Sovjet-Uny]] oant de 38e breedtegraad besette sille.
*[[9 septimber]] - It [[Japan]]ske [[leger (lânmacht)|leger]] yn [[Sina]] jout him oer.
*[[12 septimber]] - Alle [[Japan]]ske [[troepen]] yn [[Súdeast-Aazje]] jouwe har oer by in seremoanje yn [[Singapoer]].
*[[20 septimber]] - Yn [[Britsk-Ynje]] easkje de lieders fan 'e ûnôfhinklikheidsstriid, [[Mahatma Gandhi]] en [[Jawaharlal Nehru]], it weromlûken fan alle [[Grut-Brittanje|Britske]] [[troepen]].
*[[24 septimber]] - It [[Feriene Keninkryk]] draacht it fraachstik oer wat der barre moat mei it [[mandaatgebiet]] [[Palestina (mandaatgebiet)|Palestina]] oer oan 'e [[Feriene Naasjes]].
*[[26 septimber]] - Yn [[Nederlân]] fiert [[minister]] fan Finânsjes [[Piet Lieftinck]] in jildsanearring troch om ynkomsten út [[swarthannel]] en oare profitearring ûnder de [[Twadde Wrâldoarloch]] ôf te nimmen. Alle [[papierjild]] wurdt ûnjildich ferklearre. Om salang fan bestean te kinnen, kriget eltse [[húshâlding]] it saneamde [[Tientsje fan Lieftinck]].
*[[29 septimber]] - De earste [[Alliëarden|Alliëarde]] ([[Grut-Brittanje|Britske]]) [[troepen]] lânje op [[Java]], yn [[Nederlânsk-Ynje]].
*[[13 oktober]] - No't de striid tsjin 'e [[Japan]]ners foarby is, lôget yn [[Sina]] de [[Sineeske Boargeroarloch]] tusken [[nasjonalist]]en en [[kommunist]]en wer op.
*[[13 oktober]] - Yn [[Nederlânsk-Ynje]] brekt de [[Yndonezyske Revolúsje]] út, dy't úteinlik liede sil ta de fêstiging fan 'e ûnôfhinklike [[Republyk Yndoneezje]].
*[[20 oktober]] - Oprjochting fan 'e [[Arabyske Liga]].
*[[24 oktober]] - Yn [[Noarwegen]] wurdt de [[kollaborateur]] [[Vidkun Quisling]] [[terjochtsteld]].
*[[24 oktober]] - De [[Feriene Naasjes]] begjint mei syn wurk.
*[[24 oktober]] - [[Syrje]] en [[Libanon]] wurde formeel ûnôfhinklik fan [[Frankryk]], hoewol't se al langer frijwol selsstannich wiene.
*[[oktober]] - Ein fan 'e [[Trêde Koerdysk Arabyske Oarloch]] yn noardlik [[Irak]].
*[[14 novimber]] - Begjin fan 'e [[Prosessen fan Neurenberch]] tsjin [[Hermann Göring]] en in grut tal oare [[nazy]]-pommeranten.
*[[29 novimber]] - Yn [[Joegoslaavje]] wurdt de [[monargy]] ôfskaft. It lân wurdt omfoarme ta de [[Sosjalistyske Federale Republyk Joegoslaavje]], mei [[Josip Broz Tito]] as earste [[presidint]].
[[File:Destroyed_Warsaw,_capital_of_Poland,_January_1945.jpg|right|thumb|250px|Wat der oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] oer is fan 'e [[Poalen|Poalske]] [[haadstêd]] [[Warsjau]].]]
[[File:It's_A_Wonderful_Life.jpg|right|thumb|250px|''[[It's a Wonderful Life]]'', in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[film]]klassiker út [[1946]].]]
[[File:Ww2_170.jpg|right|thumb|250px|De [[nazy-Dútslân|Dútske]] beklagen by de [[Prosessen fan Neurenberch]].]]

;[[1946]]
*[[11 jannewaris]] - Yn [[Albaanje]] wurdt de [[monargy]] ôfskaft. It lân wurdt omfoarme ta de [[Folksrepubyk Albaanje]], mei [[Enver Hoxha]] as earste [[presidint]].
*[[21 febrewaris]] - Yn [[Finlân]] wurde by de saneamde [[Oarlochsferantwurdlikheidsprosessen]] swiere [[straf]]fen oplein oan [[politisy]] dy't yn [[1941]] ferantwurdlik wiene foar it ferbûn mei [[nazy-Dútslân]]. Under harren is ek âld-[[presidint]] [[Risto Ryti]], dy't tsien jier [[finzenisstraf]] mei [[twangarbeid]] oplein kriget.
*[[6 maart]] - Yn 'e nije [[Grûnwet fan Japan]] wurdt de macht fan 'e [[keizer]] sterk beheind.
*[[15 maart]] - It [[Feriene Keninkryk]] stimt yn mei de folsleine ûnôfhinklikheid fan [[Britsk-Ynje]].
*[[30 maart]] - De [[Grykske Boargeroarloch]] brekt út tusken it [[regear]] en [[kommunist]]yske [[opstanneling]]en.
*[[7 maaie]] - Yn [[Nederlân]] wurdt [[Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging|NSB]]-lieder [[Anton Mussert]] foar [[lânferrie]] [[terjochtsteld]].
*[[25 maaie]] - [[Jordaanje]] (yn 't earstoan noch ûnder de namme Transjordaanje) wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[26 maaie]] - Nei in [[ferkiezing]]soerwinning komme yn [[Tsjechoslowakije]] de [[kommunist]]en oan 'e macht.
*[[1 juny]] - Yn [[Roemeenje]] wurdt de eardere [[faksist]]yske [[diktator]] fan dat lân, [[Ion Antonescu]], [[terjochtsteld]].
*[[2 juny]] - By it [[Italjaansk referindum oer de monargy]] stimt in krappe mearderheid tsjin: [[Itaalje]] wurdt in [[republyk]]. De lêste [[kening]], [[Umberto II fan Itaalje|Umbert&amp;nbsp;II]], giet yn [[ballingskip]].
*[[19 juny]] - [[Hadj Amyn al-Hûsseini]], de [[grutmûfty]] fan [[Jeruzalim]], dy't himsels ûnder de [[Twadde Wrâldoarloch]] nau ferbûn hie mei [[nazy-Dútslân]], kriget [[asyl (rjocht)|asyl]] yn [[Egypte]].
*[[4 july]] - De [[Filipinen]] wurde ûnôfhinklik fan 'e [[Feriene Steaten]].
*[[4 july]] - By it [[Bloedbad fan Kielce]], in anty-[[Joaden|Joadske]] [[pogrom]] yn 'e [[Poalen|Poalske]] [[Kielce|stêd mei dy namme]], komme 39 minsken om
*[[17 july]] - Yn 'e [[Joegoslaavje|Joegoslavyske]] [[haadstêd]] [[Belgrado]] wurdt [[generaal]] [[Dragoljub Mihailović]], de lieder fan 'e yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] mei [[nazy-Dútslân]] [[kollaboraasje|kollaborearjende]] [[Četniks]], [[terjochtsteld]].
*[[23 july]] - De [[terrorisme|terroristyske]] [[Joaden|Joadske]] [[organisaasje]] [[Irgun]] fiert yn it [[mandaatgebiet]] [[Palestina (mandaatgebiet)|Palestina]] de [[oanslach op it King David Hotel]] út, wêrby't 91 deaden falle.
*[[15 septimber]] - Yn [[Bulgarije]] wurdt [[kening]] [[Simeon II fan Bulgarije|Simeon&amp;nbsp;II]] ôfset. It lân wurdt omfoarme ta de [[Folksrepublyk Bulgarije]].
*[[1 oktober]] - Yn 'e [[Prosessen fan Neurenberch]] wurde [[deastraf|deafûnissen]] útsprutsen tsjin [[Hermann Göring]], [[Joachim von Ribbentrop]], [[Wilhelm Keitel]], [[Ernst Kaltenbrunner]], [[Alfred Rosenberg]], [[Hans Frank]], [[Wilhelm Frick]], [[Fritz Sauckel]], [[Alfred Jodl]], [[Julius Streicher]] en [[Arthur Seyss-Inquart]]. Lange [[finzenisstraf]]fen wurde oplein oan [[Rudolf Hess]], [[Walther Funk]], [[Erich Raeder]], [[Albert Speer]], [[Baldur von Schirach]], [[Konstantin von Neurath]] en [[Karl Dönitz]]. [[Hjalmar Schacht]], [[Franz von Papen]] en [[Hans Fritzsche]] wurde frijsprutsen.
*[[16 oktober]] - Yn [[Neurenberch]] wurde de op [[1 oktober]] l.l. útsprutsen [[deastraf|deafûnissen]] útfierd. [[Hermann Göring]] wit oan 'e [[ophinging (libbensbeëiniging)|ophinging]] te ûntkommen troch koart tefoaren [[selsmoard]] te dwaan troch in him tasmokkele [[syaankaly]]pil yn te nimmen.
*[[27 oktober]] - By [[ferkiezing]]s yn [[Bulgarije]] komme de [[kommunist]]en oan 'e macht.
*[[23 novimber]] - De [[Frankryk|Frânske]] [[marine]] besjit by it saneamde [[Ynsidint fan Hải Phòng]] de [[opstân|opstannige]] [[Fjetnam]]eeske [[stêd]] [[Hải Phòng]], wêrby't mear as 6.000 Fjetnameeske boargers omkomme.
*[[19 desimber]] - Yn [[Fjetnam]] brekt de [[Earste Yndosineeske Oarloch]] út tusken de [[Viet Minh]], in [[kommunist]]yske [[organisaasje]] dy't stribbet nei ûnôfhinklikheid, en de [[Frankryk|Frânske]] [[koloanje|koloniale]] machthawwers.
[[File:Expedition Kon-Tiki 1947. Across the Pacific. (8765728430).jpg|right|thumb|250px|It [[flot]] de ''[[Kon-Tiki]]'', wêrmei't de [[Noarwegen|Noarske]] [[antropolooch]] [[Thor Heyerdahl]] yn [[1947]] fan [[Perû]] nei [[Frânsk-Polyneezje]] fear.]]
[[File:Marshall Plan.svg|right|thumb|250px|[[Feriene Steaten|Amerikaanske]] útjeften yn 'e ûnderskate [[Jeropa|Jeropeeske]] lannen yn it ramt fan it [[Marshallplan]].]]
[[File:Rita_Hayworth_in_Blood_and_Sand_trailer.jpg|right|thumb|180px|[[Rita Hayworth]] wie ien fan 'e populêrste [[aktrise]]s út 'e jierren fjirtich.]]

;[[1947]]
*[[1 jannewaris]] - De [[Benelúks]] wurdt oprjochte, besteande út in [[dûane-uny]] tusken [[Nederlân]], [[Belgje]] en [[Lúksemboarch (gruthartochdom)|Lúksemboarch]]. 
*[[10 jannewaris]] - De [[Frije Stêd Triëst]] komt ûnder tafersjoch fan 'e [[Feriene Naasjes]] te stean.
*[[19 jannewaris]] - By [[ferkiezing]]s yn [[Poalen]] komme de [[kommunist]]en oan 'e macht.
*[[8 febrewaris]] - De [[Njoggende Alvestêdetocht]] wurdt wûn troch [[Jan W. van der Hoorn]] yn in tiid fan 10 [[oere]]n en 51 [[minuten]].
*[[10 febrewaris]] - Yn [[Parys]] wurde [[frede]]sferdraggen sletten tusken de [[Alliëarden]] en de eardere bûnsgenoaten fan [[nazy-Dútslân]]: [[Itaalje]], [[Roemeenje]], [[Bulgarije]], [[Hongarije]] en [[Finlân]].
*[[1 maart]] - It [[Ynternasjonaal Monetêr Fûns]] set út ein mei syn wurk.
*[[10 maart]] - In [[konferinsje]] fan 'e [[Sovjet-Uny]], de [[Feriene Steaten]], it [[Feriene Keninkryk]] en [[Frankryk]] yn [[Moskou]] mislearret as der gjin oerienstimming berikt wurde kin op it mêd fan te sluten [[frede]]sferdraggen mei [[Dútslân]] en [[Eastenryk]].
*[[12 maart]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Harry Truman]] stelt in nij bûtenlânsk belied foar de Feriene Steaten foar, dat rjochte is op 'e beheining fan 'e fersprieding fan it [[kommunisme]]. Dit komt bekend te stean as de [[Truman-doktrine]].
*[[2 april]] - De [[Feriene Naasjes]] skikke de [[Feriene Steaten]] it [[mandaatgebiet|mandaat]] ([[koloanje|koloniaal]] bewâld) ta oer de eardere [[Japan]]ske besittings yn 'e [[Stille Oseaan]]: de [[Noardlike Marianen]], de [[Marshalleilannen]], [[Mikroneezje (lân)|Mikroneezje]] en [[Palau]].
*[[16 april]] - By de [[nitraatramp fan Texas City]] komt in lading [[nitraat]] oan board fan in [[frachtskip]] yn 'e [[haven]] fan [[Texas City (Teksas)|Texas City]], yn 'e [[Amerikaanske steat]] [[Teksas]], ta ûntploffing. Der komme mear as 581 minsken om, wêrûnder op ien man nei de hiele [[brânwacht]] fan 'e stêd.
*[[18 april]] - Yn [[Tsjechoslowakije]] wurdt de [[kollaborateur]] [[Jozef Tiso]], de eardere [[presidint]] fan 'e [[nazy-Dútslân|Dútske]] [[fazalsteat]] [[Slowakije (1939-1945)|Slowakije]], [[terjochtsteld]].
*[[28 april]]-[[7 augustus]] - De [[Noarwegen|Noarske]] [[antropolooch]] [[Thor Heyerdahl]] en ferskate oaren sile mei it selsboude [[flot]] de ''[[Kon-Tiki]]'' fan [[Perû]] nei [[Frânsk-Polyneezje]] om te bewizen dat it mooglik is dat lju út [[Súd-Amearika]] yn pre-[[Kolumbus|kolumbiaanske]] tiden [[Polyneezje]] [[kolonisearre]] hawwe.
*[[3 juny]] - [[Louis Mountbatten, 1e Lord Mountbatten fan Birma|Lord Mountbatten]], de [[ûnderkening]] fan [[Britsk-Ynje]], komt mei it plan op 'e lapen om 'e [[Dieling fan Britsk-Ynje|koloanje op te spjalten]] yn in [[hindoe]]steat, [[Yndia]], en in [[moslim]]steat, [[Pakistan]].
*[[4 juny]] - Yn in [[taspraak]] op 'e [[Universiteit fan Harvard]] oppenearret de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[minister]] fan Bûtenlânske Saken [[George Marshall]] it plan om [[Jeropa]] struktureel en op grutte skaal [[jild|finansjele help]] te bieden by de weropbou nei de [[Twadde Wrâldoarloch]]. Dit plan komt bekend te stean as it [[Marshallplan]].
* [[25 juny]] - Yn [[Amsterdam]] wurdt [[Het Achterhuis (dagboek)|''Het Achterhuis'']] publisearre, it [[deiboek]] fan it [[Joaden|Joadske]] [[famke]] [[Anne Frank]].
*[[21 july]]-[[5 augustus]] - [[Nederlân]] komt yn [[Nederlânsk-Ynje]] [[militêr]] fanwegen tsjin [[Yndoneezje|Yndonezyske]] ûnôfhinklikheidsstriders yn 'e [[Earste Polisjonele Aksje]].
*[[14 augustus]] - [[Pakistan]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[15 augustus]] - [[Yndia]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[23 augustus]] - Yn [[Bulgarije]] wurdt [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Nikola Petkov]], de foaroanman fan 'e [[Boerepartij (Bulgarije)|Boerepartij]], nei in [[showproses]] troch de [[kommunist]]en [[terjochtsteld]].
*[[31 augustus]] - By [[ferkiezing]]s yn [[Hongarije]] komme de [[kommunist]]en oan 'e macht.
*[[13 septimber]] - De [[Yndia]]aske [[premier]] [[Jawaharlal Nehru]] stelt foar om mei [[Pakistan]] 4 miljoen [[moslim]]s 'te ruiljen' foar 4 miljoen [[hindoe]]s en [[sikhisme|sikhs]]. By [[Dieling fan Britsk-Ynje|dy (tige gewelddiedich ferrinnende) befolkingsruil]] sille oant [[31&amp;nbsp;desimber]] o.s. mear as 250.000 minsken de dea fine.
*[[14 oktober]] - Boppe de [[Mojave-woastyn]] yn [[Kalifornje]] trochbrekt de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[piloat]] [[Charles E. Yaeger]] yn syn [[strieljager]] fan it type [[Bell XS-1]] foar it earst de [[lûdsbarriêre]].
*[[20 oktober]] - Begjin fan 'e [[Twadde Reade Panyk]] yn 'e [[Feriene Steaten]]. It [[Komitee oangeande Unamerikaanske Aktiviteiten fan it Hûs fan Offurdigen]] (HUAC) stelt [[harksitting]]s yn om 'e fermiende ynfiltraasje fan 'e [[film]]yndustry fan [[Hollywood]] troch [[kommunist]]en te ûndersykjen.
*[[22 oktober]] - De [[Yndiaask-Pakistaanske Oarloch (1947)|Earste Yndiaask-Pakistaanske Oarloch]] brekt út oer de [[Kwestje-Kasjmier]].
*[[26 oktober]] - [[Anneksaasje fan Kasjmier]] troch [[Yndia]]. Dit bart tsjin 'e wil fan 'e [[befolking]], dy't foar it oergrutte part út [[moslim]]s en bestiet en by [[Pakistan]] hearre wol.
*[[30 oktober]] - Yn [[Sjenêve]] wurdt troch 23 lannen de [[GATT|Algemiene Oerienkomst oangeande Tariven en Hannel]] (GATT) ûndertekene.
*[[5 novimber]] - De [[Hongarije|Hongaarske]] [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Zóltan Pfeiffer]] en de [[Poalen|Poalske]] [[fise-premier]] [[Stanisław Mikołajczyk]] nimme de wyk nei [[West-Jeropa]].
*[[11 novimber]] - Yn [[Roemeenje]] wurdt [[Iuliu Maniu]], de lieder fan 'e [[Boerepartij (Roemeenje)|Boerepartij]], feroardiele ta [[libbenslange finzenisstraf]].
*[[29 novimber]] - De [[Algemiene Gearkomste fan de Feriene Naasjes]] kart it plan goed om it [[mandaatgebiet]] [[Palestina (mandaatgebiet)|Palestina]] op te spjalten yn in [[Joaden|Joadske]] en in [[Arabieren|Arabyske]] steat.
*[[30 novimber]] - [[Kening]] [[Michael fan Roemeenje]] wurdt troch de [[kommunist]]en twongen en [[abdikaasje|doch ôfstân fan 'e troan]]. It lân wurdt omfoarme ta de [[Folksrepublyk Roemeenje]].
*[[30 novimber]] - De [[Boargeroarloch yn Palestina (1947-1948)|Boargeroarloch yn Palestina]] tusken [[Joaden]] en [[Arabieren]] brekt út.
*[[9 desimber]] - [[Nederlân]]ske [[troepen]] rjochtsje yn it ramt fan 'e [[Polisjonele Aksjes]] op [[Java]], yn [[Nederlânsk-Ynje]], it [[Bloedbad fan Rawagede]] oan, wêrby't 431 [[boarger]]s [[fermoarde]] wurde.
*[[15 desimber]] - It [[Saarlân]] wurdt losmakke fan 'e rest fan Dútslân. It wurdt in [[Frankryk|Frânsk]] [[protektoraat]], it [[Protektoraat Saarlân]].
[[File:Portrait Gandhi.jpg|right|thumb|160px|De grutte foarfjochter fan 'e ûnôfhinklikheid fan [[Britsk-Ynje]], [[Mahatma Gandhi]].]]
[[File:Declaration_of_State_of_Israel_1948.jpg|right|thumb|250px|[[David Ben-Gurion]] ferklearret [[Israel]] yn [[1948]] ta in ûnôfhinklik lân.]]

;[[1948]]
*[[4 jannewaris]] - [[Birma]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[17 jannewaris]] - Yn [[New York (stêd)|New York]] begjint in [[showproses]] tsjin alve leden fan it [[polytburo]] fan 'e [[Kommunistyske Partij fan de Feriene Steaten fan Amearika]] (CPUSA).
*[[30 jannewaris]] - [[Moard op Mahatma Gandhi]] yn 'e [[Yndia]]aske [[haadstêd]] [[Nij-Delly]] troch in ekstremistyske [[hindoe]].
*[[4 febrewaris]] - [[Seylon]] (Sry Lanka) wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[25 febrewaris]] - By [[steatsgreep yn Tsjechoslowakije (1948)|in steatsgreep]] yn [[Tsjechoslowakije]] lûke de [[kommunist]]en alle macht nei harren ta.
*[[31 maart]] - De [[Sovjet-Uny]] begjint mei it beheinen fan it kontakt tusken de [[Alliëarden|Alliëarde]] besettingssônes yn [[West-Dútslân]] en de Alliëarde besettingssônes yn [[West-Berlyn]].
*[[3 april]] - It [[Marshallplan]] giet yn: in grutskalich [[ekonomy]]sk helpprogramma fan 'e [[Feriene Steaten]] om 'e weropbou fan [[Jeropa]] te fasilitearjen.
*[[30 april]] - Op 'e [[9e Panamerikaanske Konferinsje]] yn 'e [[Kolombia]]anske [[haadstêd]] [[Bogotá]] wurdt besletten ta de oprjochting fan 'e [[Organisaasjes fan de Amerikaanske Steaten]] (OAS).
*[[1 maaie]] - De [[Grikelân|Grykske]] [[minister]] fan Justysje [[Christos Ladas]] komt om by in [[moardoanslach]] troch [[kommunist]]yske [[opstanneling]]en.
*[[6 maaie]] - It [[Grikelân|Grykske]] [[regear]] lit 43 [[kommunistysk]]e [[opstanneling]]en [[eksekutearje]], mar ûntkent dat it om in represaillemaatregel giet foar de [[moard]] op [[minister]] fan Justysje [[Christos Ladas]], 5 dagen earder.
*[[14 maaie]] - [[Israel]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[15 maaie]] - De [[Earste Arabysk-Israelyske Oarloch]] brekt út tusken [[Israel]] oan 'e iene kant en [[Jordaanje]], [[Egypte]], [[Syrje]], [[Irak]], [[Libanon]], [[Saûdy-Araabje]] en [[Noard-Jemen]] oan 'e oare kant.
*[[19 juny]] - De [[Sovjet-Uny]] stelt de [[Blokkade fan Berlyn]] yn.
*[[20 juny]] - Ynfiering fan 'e [[Dútske mark]] (DM) as [[muntienheid]] yn 'e trije westlike [[Alliearde besettingssônes fan Dútslân|besettingssônes fan Dútslân]].
*[[25 juny]] - De [[Feriene Steaten]], [[Grut-Brittanje]] en [[Frankryk]] stelle yn it ramt fan 'e [[Blokkade fan Berlyn]] troch de [[Sovjet-Uny]] in [[loftbrêge]] yn om harren besettingssônes yn Berlyn te befoarriedzjen.
*[[28 juny]] - [[Joegoslaavje]] wurdt út 'e ynternasjonale [[kommunist]]yske [[organisaasje]]s set dy't laat wurde troch de [[Sovjet-Uny]]. [[Josip Broz Tito]], de [[presidint]] fan Joegoslaavje, en de oare lieders fan dat lân, wurde derfan beskuldige dat se &quot;anty-Sovjet-opfettings [hawwe] dy't net te ferienjen binne mei it [[marxisme]]-[[lenin]]isme.&quot; Mei oare wurden: Tito-en-dy litte har te min gelegen lizze oan wat [[Moskou]] wol.
*[[15 augustus]] - De [[Republyk Koreä]] (Súd-Koreä) wurdt ûnôfhinklik.
*[[9 septimber]] - De [[Demokratyske Folksrepublyk Koreä]] (Noard-Koreä) wurdt ûnôfhinklik.
*[[22 septimber]] - Yn [[Jeruzalim]] wurde de [[Sweden|Sweedske]] [[greve]] [[Folke Bernadotte]], de spesjale gesant fan 'e [[Feriene Naasjes]] yn [[Palestina]], en de [[Frankryk|Frânske]] [[kolonel]] [[André Sérot]], de haadwaarnimmer foar de Feriene Naasjes, [[fermoarde]] troch [[Joaden|Joadske]] [[terrorisme|terroristen]].
*[[1 desimber]] - It [[Palestina|Arabysk Kongres fan Palestina]] ropt [[kening]] [[Abdûlla I fan Jordaanje]] út ta [[kening]] fan [[Palestina]]. It is de bedoeling dat er Palestina en [[Transjordaanje]] as in [[personele uny]] regearje sil.
*[[8 desimber]] - [[Kening]] [[Abdûlla I fan Jordaanje]] leit protesten fan 'e [[Arabyske Liga]] njonken him del en [[anneksaasje|anneksearret]] de [[Arabieren|Arabyske]] dielen fan [[Palestina]], dy't no part fan [[Jordaanje]] wurde.
*[[10 desimber]] - Yn [[Parys]] kart de [[Algemiene Gearkomste fan de Feriene Naasjes]] de [[tekst]] goed fan 'e [[Universele Ferklearring fan de Rjochten fan de Minske]].
*[[19 desimber|19]]-[[20 desimber]] - [[Nederlân]] komt yn [[Nederlânsk-Ynje]] [[militêr]] fanwegen tsjin [[Yndoneezje|Yndonezyske]] ûnôfhinklikheidsstriders yn 'e [[Twadde Polisjonele Aksje]].
*[[23 desimber]] - Yn [[Tokio]] wurde de eardere [[Japan]]ske [[premier]] [[Hideki Tojo]] en seis oaren dy't foar [[oarlochsmisdie]]den yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] feroardiele binne, troch [[ophinging (libbensbeëiniging)|ophinging]] [[terjochtsteld]].
[[File:Founding Ceremony of People's Republic of China.jpg|right|thumb|250px|[[Mao Zedong]] ropt yn [[1949]] yn [[Peking]] de [[Folksrepublyk Sina]] út.]]

;[[1949]]
*[[5 jannewaris]] - Yn 'e [[Yndiaask-Pakistaanske Oarloch (1947)|Earste Yndiaask-Pakistaanske Oarloch]] komme de stridende partijen in [[wapenstilstân]] oerien. It grutste part fan [[Kasjmier]] wurdt ûnderdiel fan [[Yndia]], wylst de rest by [[Pakistan]] komt te hearren.
*[[15 jannewaris]] - Yn 'e [[Sineeske Boargeroarloch]] boeke de [[kommunist]]en fan [[Mao Zedong]] in grutte oerwinning mei de ferovering fan 'e wichtige [[haven]]stêd [[Tianjin]].
*[[10 maart]] - De [[Earste Arabysk-Israelyske Oarloch]] einiget yn in [[Israel]]yske oerwinning.
* [[31 maart]] - Nei in [[referindum]] slút de [[Grut-Brittanje|Britske]] [[koloanje]] [[Nijfûnlân]] him oan by [[Kanada]].
*[[4 april]] - De [[Feriene Steaten]], [[Kanada]] en tsien [[West-Jeropa|Westjeropeeske lannen]] rjochtsje de [[NATO]] op, in militêr bûnsgenoatskip dat tsjin 'e [[Sovjet-Uny]] rjochte is.
*[[18 april]] - De [[Ierske Frijsteat]] wurdt omfoarme ta de [[Republyk Ierlân]].
*[[23 april]] - Yn 'e [[Sineeske Boargeroarloch]] nimme de [[kommunist]]en [[Nanjing]] yn, de [[haadstêd]] fan 'e ([[nasjonalist]]yske) [[Republyk Sina]].
*[[5 maaie]] - Yn [[Londen]] wurdt troch tsien [[West-Jeropa|Westjeropeeske]] lannen de [[Ried fan Jeropa]] oprjochte.
*[[12 maaie]] - Nei likernôch alve [[moanne (tiid)|moannen]] heft de [[Sovjet-Uny]] de [[Blokkade fan Berlyn]] op.
*[[23 maaie]] - De [[West-Dútslân|Bûnsrepublyk Dútslân]] (West-Dútslân) wurdt ûnôfhinklik.
*[[25 maaie]] - Yn 'e [[Sineeske Boargeroarloch]] nimme de [[kommunist]]en de wichtige [[stêd]] [[Sjanghai]] yn.
*[[7 juny]] - [[Yndia]] [[anneksaasje fan Sikkim|driuwt de anneksaasje troch]] fan it [[Himalaya]]steatsje [[Sikkim]].
*[[8 juny]] - [[Siam]] feroaret syn namme yn [[Tailân]].
*[[20 juny]] - De [[Feriene Steaten]], de [[Sovjet-Uny]], it [[Feriene Keninkryk]] en [[Frankryk]] berikke oerienstimming oer in [[frede]]sferdrach mei [[Eastenryk]]. Dat lân sil syn âlde grinzen fan [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[1938]] weromkrije.
*[[14 july]] - By [[wettersneed yn Sina (1949)|wettersneed yn Sina]] oerstreame de [[Jangtse]] en de [[Giele Rivier]]. mear as 20.000 minsken komme om en mear as 2 miljoen reitsje dakleas.
*[[8 augustus]] - [[Bûtan]] wurdt ûnôfhinklik fan it [[Feriene Keninkryk]].
*[[23 septimber]] - [[Presidint]] [[Harry Truman]] fan 'e [[Feriene Steaten]] makket bekend dat de Amerikaanske [[feilichheidstsjinst]]en fêststeld hawwe dat de [[Sovjet-Uny]] no oer in [[atoombom]] beskikt.
*[[1 oktober]] - Yn [[Peking]] ropt de [[kommunistysk]]e foaroanman [[Mao Zedong]] de [[Folksrepublyk Sina]] út.
*[[7 oktober]] - De [[Dútske Demokratyske Republyk]] (East-Dútslân) wurdt ûnôfhinklik.
*[[15 oktober]] - It [[Folksbefrijingsleger]] fan 'e [[Folksrepublyk Sina]] feroveret de súdlike stêd [[Kanton (stêd)|Kanton]].
*[[16 oktober]] - De [[Grykske Boargeroarloch]] einiget mei de nederlaach fan 'e [[kommunist]]yske [[opstanneling]]en.
*[[7 desimber]] - It [[regear]] fan 'e [[nasjonalistysk]]e [[Republyk Sina]] foltôget de evakuaasje fan it Sineeske [[fêstelân]] nei it [[eilân]] [[Taiwan]].
*[[27 desimber]] - [[Yndoneezje]] wurdt ûnôfhinklik fan [[Nederlân]].

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/1940s ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|1940s}}
}}

[[Kategory:Desennium]]
[[Kategory:20e iuw]]</text>
      <sha1>r9t16ei2r39zm6qmgz2z2lo7xkkmckg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wurgerfûgels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148192</id>
    <revision>
      <id>1241091</id>
      <parentid>1204097</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T20:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>gielsnaffelwurger en eksterwurker nei ''Lanius'', soarten op alfabetyske folchoarder set.</comment>
      <origin>1241091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4221" sha1="n6489a4n3wdy2zmfd4ikhhdllektwr9" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks bisteryk
|ôfbylding        = Lanius excubitor, Chilham, Kent 4.jpg
|ôfbyldingsbreedte=
|ôfbyldingstekst  =[[Toarnekster]] (''Lanius excubitor'')
|takson5    = [[klasse (taksonomy)|klasse]]:
|namme5     = [[fûgels]] (''Aves'')
|takson7    = [[boppeskift]]:
|namme7     = [[nije fûgels]] (''Neoaves'')
|takson8    = [[skift]]
|namme8     = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|takson9    = [[ûnderskift]]
|namme9     = [[sjongfûgels]] (''Passeri'')
|takson11   = [[boppefamylje]]
|namme11    = ''Corvoidea''
|takson12   = [[famylje]]:
|namme12    = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], 1758
}}
De '''wurgerfûgels''' of '''skateksterfûgels''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Laniidae'') binne in [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan [[sjongfûgels]] yn de boppefamylje fan de ''Corvoidea''.  De wurgers binne dus besibbe oan de [[kriefûgels]] en de [[gielegoufûgels]].

== Foarkommen ==
De wurgerfûgels binne sjongfûgels dy't har as lytse rôffûgels gedrage. Se ha sterke poaten, in grutte kop en in krêftige, skerpe heaksnaffel. Dermei kinne se fûgeltsjes, mûzen, amfibyen en grutte ynsekten fange. Se binne meast griis, brûnich, ierdkleurich mei swart of wyt. De measte wurgfûgels binne 17-25 cm grut; de lytste is de [[dwerchwurger]] (sawat 15 cm), de grutste is de [[eksterwurger]] (ynklusyf de sturt likernôch 40 sm), beide út [[Afrika]]. Hoewol 't it [[sjongfûgels]] binne, is harren sang beheind. In pear soarten lykas de [[toarnekster]] kinne it roppen fan lytse sjongfûgeltjes neidwaan en se sa as proai lokje. 

== Fersprieding ==
De wurgerfûgels komme yn grutte dielen fan 'e wrâld foar, allinnich net yn [[Súd-Amearika]], [[Austraalje]] en de poalstreken. Yn Jeropa komme likernôch 6 of 7 soarten geregeld foar. Yn Nederlân en Fryslân is allinnich de skatekster noch in briedfûgel. De [[toarnekster]] en de [[readkopwurger]] binne as briedfugêl út Nederlân ferdwûn.

== Famyljeopbou ==
* ''Famylje'': '''wurgerfûgels''' (''Laniidae'')
** ''Skaai'': [[wytkrúnwurgers]] (''Eurocephalus''), 2 soarten:
*** [[Noardlike wytkrúnwurger]] (''Eurocephalus ruppelli'')
*** [[Súdlike wytkrúnwurger]] (''Eurocephalus anguitimens'')
** ''Skaai'': [[wurgers]] (''Lanius''), 31 soarten:
*** [[Amerikaanske wurger]] (''Lanius ludovicianus'')
*** [[brune skatekster]] (''Lanius cristatus'')
*** [[brúnrêchwurger]] (''Lanius vittatus'')
*** [[buffelkopwurger]] (''Lanius bucephalus'')
*** [[dwerchwurger]] (''Lanius gubernator'')
*** [[eksterwurger]] (Lanius melanoleucus, synonym ''Urolestes melanoleucus'')
*** [[Filipynske wurger]] (''Lanius validirostris'')
*** [[gielsnaffelwurger]] ''(Lanius corvina'', synonym ''Corvinella corvina'')
*** [[griisrêchwurger]] (''Lanius excubitoroides'')
*** [[Ibearyske toarnekster]] (''Lanius meridionalis'')
*** [[Yndosineeske wurger]] (''Lanius collurioides'')
*** [[isabelwurger]] (''Lanius isabellinus'')
*** [[langsturtwurger]] (''Lanius schach'')
*** [[lytse wurger]] (''Lanius minor'')
*** [[Mackinnonwurger]] (''Lanius mackinnoni'')
*** [[maskerwurger]] (''Lanius nubicus'')
*** [[miombowurger]] (''Lanius souzae'')
*** [[Noardlike fiskaalwurger]] (''Lanius humeralis'')
*** [[Noardlike toarnekster]] (''Lanius borealis'')
*** [[readkopwurger]] (''Lanius senator'')
*** [[Sineeske toarnekster]] (''Lanius sphenocercus'')
*** [[skatekster]] (''Lanius collurio'')
*** [[Sao-Tomeewurger]] (''Lanius newtoni'')
*** [[Somalyske wurger]] (''Lanius somalicus'')
*** [[Súdlike fiskaalwurger]] (''Lanius collaris'')
*** [[Swahilywurger]] (''Lanius cabanisi'')
*** [[Taitawurger]] (''Lanius dorsalis'')
*** [[Tibetaanske wurger]] (''Lanius tephronotus'')
*** [[tigerwurger]] (''Lanius tigrinus'')
*** [[toarnekster]] (''Lanius excubitor'')
*** [[Turkestaanske wurger]] (''Lanius phoenicuroides'')

== Keppelings om utens ==
* [http://www.worldbirdnames.org IOC world Bird List, 11.1, jan. 2021]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/laniid1/cur/introduction Birds of the world - Laniidae]
* [http://www,avionary.info Avionary - 50 Language Palaearctic Bird Names, 4.1, juny 2020]
{{CommonsBalke|Laniidae|''Laniidae''}}
[[Kategory:Fûgelfamylje]]
[[Kategory:Moskeftige]]
[[Kategory:Wurgerfûgel| ]]</text>
      <sha1>n6489a4n3wdy2zmfd4ikhhdllektwr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gold Beach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151576</id>
    <revision>
      <id>1241094</id>
      <parentid>1240979</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T20:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>D-day_-_British_Forces_during_the_Invasion_of_Normandy_6_June_1944_B5244.jpg ferfongen troch [[c:File:D-day_-_British_Forces_during_the_Invasion_of_Normandy_7_June_1944_B5244.jpg|D-day_-_British_Forces_during_the_Invasion_of_Normandy_7_June_1944_B5244.jpg</comment>
      <origin>1241094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6118" sha1="oujvh0eejd7f85vw9v2kig7eg6wwmdy" xml:space="preserve">{{Ynfoboks militêr konflikt
|campaign=
|conflict    = Gold Beach
|partof      = [[D-Day]]
|image       = [[File:50th division.jpg|300px|]]
|caption     = ''Britske soldaten bestoarmje it strân fan Gold Beach''
|date        = [[6 juny]] [[1944]]
|place       = [[Normandje]], [[Frankryk]]
|result      = [[Alliearden|Alliearde]] oerwinning
|combatant1  = [[Ofbyld:Flag of the United Kingdom.svg|25px]] [[Feriene Keninkryk]]
|combatant2  = [[Ofbyld:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]][[Nazy-Dútslân]]
|commander1  = [[Ofbyld:Flag of the United Kingdom.svg|25px]] [[Douglas Alexander Graham]]&lt;br&gt;
|commander2  = [[Ofbyld:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Dietrich Kraiss]] &lt;br&gt;[[Ofbyld:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Wilhelm Richter]] 
|strength1   = 50th Infantry Division &lt;br&gt; 8th Armoured Brigade &lt;br&gt; 56th Infantry Brigade &lt;br&gt; No. 47 Commando
|strength2   = 352. Infanterie-Division &lt;br&gt; 716. Infanterie-Division &lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
|casualties1 = 1.000-1.100
|casualties2 = ûnbekend &lt;br&gt;
|}}
'''Gold Beach'''  is ien [[Normandje|Normandyske]] strannen, dy't de alliearde striidkrêften yn de [[Twadde Wrâldkriich]] op [[D-Day]], 6 juny 1944, brûkten foar de [[Operaasje Overlord]]. It is it middelste strân fan de fiif strannen en it wiene [[Grut-Brittanje|Britske]] troepen dy't op Gold Beach oan lân kamen. De oare fjouwer strannen binne [[Juno Beach|Juno]], [[Sword Beach|Sword]], [[Omaha Beach|Omaha]] en [[utah Beach|Utah]].

Gold Beach lei yn it gebiet dat de Britske 50e (Northumbrian) Infantry Division (ûnder befel fan generaal-majoar Alexander Graham ) en de 8e Armoured Brigade besette moasten. Beide gefjochtsienheden wiene ûnderdielen fan it Britske XXX Corps, dat op syn beurt ûnder it British Second Army ûnder befel fan luitenant-generaal Miles Dempsey foel. Hja moasten [[Arromanches]] (dat as plak foar in [[Mulberryhaven]] oanwiisd wie) en [[Bayeux]] oermasterje en de wei fan [[Caen]] nei [[Bayeux]] ôfsnije. Dêrnjonken moasten de Britten kontakt meitsje mei de [[Feriene Steaten|Amerikanen]], dy't westlik fan Gold Beach op Omaha Beach lânen en mei de [[Kanada|Kanadezen]] noch eastliker op Juno Beach.

Gold Beach hie trije haadseksjes, dy't fan west nei east ferdield wiene yn &quot;Item&quot;, &quot;Jig&quot; (ferdield yn de twa seksjes grien en read) en &quot;King&quot; (ek ferdield yn de twa seksjes grien en read). In fjirde seksje &quot;How&quot; waard by de ynvaazje net brûkt. 

== De lâning ==
[[File:Arromanches Beach.JPG|thumb|260px|left|''It strân by Arromanches'']]
It lânjen begûn om 07:25 oere. Ynearsten wie it [[Nazy-Dútslân|Dútske]] ferset tige fûleindich, mar de Britten wisten relatyf gau en mei relatyf lege ferliezen troch de Dútske liny's te brekken. Op de dei fan de lâning waaide der in straffe wyn út it noardwesten. Dêrtroch kaam de floed folle flugger as útrekkene op en spielde it wetter oer de Dútske [[asperzje-ôfsetting|asperzje-ôfsettings]] (''Rommelspargel''), sadat it foar de Britten dreger waard dy te ferneatigjen. It stadiger manoeuvrearjen joech de Dútsers boppedat it foardiel dat hja de Britten yn de iepen boaten langer ûnder fjoer nimme koene.  

Dielen fan de Dútske 716e Infanterie-Division en (by Le Hamel) it earste bataljon fan de 352e Infanterie-Division moasten de [[Nazy-Dútslân|Dútske]] liny's ferdigenje. De stellings leine benammen yn de hûzen by it strân by La Rivière, Arromanches, Le Hamel en [[Longues-sur-Mer]]. Op in klif by Longues-sur-Mer stie in eintsje it lân yn in batterij kanonnen mei in berik fan 20 kilometer, dy't troch de swiere [[Royal Air Force|RAF]]-bombardeminten en besjittings fan krusers op 'e see útskeakele wiene. Tanksij de straffe wyn waarden Amerikaanske [[Paradummy|paradummy's]] fier it lân ynblaasd en dêrtroch tocht de Dútske generaal-luitenant Dietrich Kraiss dat fral de omjouwing fan [[Vire]] bedrige waard. Hy joech in grut part fan syn troepen opdracht om dêr hinne te marsjearjen en doe't er efter syn flater kaam, hiene syn manlju harren al 30 kilometer fierder it lân yn werom lutsen. 

La Rivière foel al om 10:00 oere en Le Hamel namen de Britten tsjin it ein fan 'e middei yn. Om 22:30 oer hiene hja Arromanches ynnommen en om deselde tiid hinne stiene hja oan de grinzen fan Bayeux. Tsjin midsnacht op 6 juny 1944 wiene 24.970 Britske soldaten oan lân en wiene hja likernôch 10 kilometer it lân ynkrongen. Hja slaggen der dyselde dei yn om kontakt mei de Kanadeeske troepen op Juno Beach te meitsjen, mar net om de wei tusken [[Caen]] en [[Bayeux]] ôf te snijen of kontakt te meitsjen mei de Amerikanen op Omaha Beach. 

Likernôch 400 Britske soldaten lieten it libben, wylst it tal slachtoffers op Omaha Beach folle heger lei. Hoefolle Dútske soldaten ferstoaren by de lâning op Gold Beach is net bekend.

== Ofbylden ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:D-day - British Forces during the Invasion of Normandy 7 June 1944 B5244.jpg|''Lâning fan swier materjeel op Gold Beach (6 juny 1944)''
Ofbyld:50th Division moving forward near St Gabriel, 6 June 1944.png|''Britske soldaten hawwe efkes lins as hja op 6 juny 1944 it lân ynmarsjearje''
Ofbyld:The Invasion of Normandy 1944 B5258 retouched.jpg|''In Britske Shermantank komt op 7 juny oan lân''
Ofbyld:A Cromwell Mk V tank of 4th County of London Yeomanry, 22nd Armoured Brigade, 7th Armoured Division, leads a column of armour and soft-skin vehicles inland from Gold Beach, Normandy, 7 June 1944. B5251.jpg|''In Britske Cromwell liedt in pantserkolonne it lân yn op 7 juny 1944''
&lt;/gallery&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [https://de.wikipedia.org/wiki/Gold_Beach ''Literatur'', op dizze side].
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Gold Beach}}
}}

[[Kategory:Longues-sur-Mer]] 
[[Kategory:D-Day]]
[[Kategory:Militêr treffen yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Militêr treffen yn 1944]]
[[Kategory:Militêr treffen fan Dútslân]]
[[Kategory:Militêr treffen fan it Feriene Keninkryk]]
[[Kategory:Amfibyske operaasje]]
[[Kategory:Frankryk yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Dútslân yn de Twadde Wrâldkriich]]
[[Kategory:Feriene Keninkryk yn de Twadde Wrâldkriich]]</text>
      <sha1>oujvh0eejd7f85vw9v2kig7eg6wwmdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Side fan de wike 2026/wike 18</title>
    <ns>10</ns>
    <id>186544</id>
    <revision>
      <id>1241093</id>
      <parentid>1206275</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T20:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>D-day_-_British_Forces_during_the_Invasion_of_Normandy_6_June_1944_B5246.jpg ferfongen troch [[c:File:D-day_-_British_Forces_during_the_Invasion_of_Normandy_7_June_1944_B5246.jpg|D-day_-_British_Forces_during_the_Invasion_of_Normandy_7_June_1944_B5246.jpg</comment>
      <origin>1241093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1711" sha1="rqeubkcf0lpekvcoe5p4ry1b9wpsbe9" xml:space="preserve">[[File:D-day - British Forces during the Invasion of Normandy 7 June 1944 B5246.jpg|right|250px]]
De '''1940-er jierren''', ek oantsjut as de '''fjirtiger jierren''' en de '''jierren ’40''', wiene in [[desennium]] fan 'e [[20e iuw]] neffens de [[Gregoriaanske kalinder]]. Rekkenkundich sjoen begûn it op [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[1941]] en duorre it oant en mei [[31&amp;nbsp;desimber]] [[1950]], mar yn 'e regel wurdt ornearre dat it duorre fan [[1&amp;nbsp;jannewaris]] [[1940]] oant en mei [[31&amp;nbsp;desimber]] [[1949]]. De earste helte fan dit desennium waard dominearre troch de [[Twadde Wrâldoarloch]], wêryn't [[nazy-Dútslân]], [[Japan]] en harren bûnsgenoaten út wiene op wrâldhearskippij. Nei fiif jier [[oarloch]] wisten de [[Alliëarden]], ûnder oanfiering fan 'e [[Feriene Steaten]] en de [[Sovjet-Uny]], de Dútsers en Japanners einlings te ferslaan. Neitiid ûntstie der in nij wrâldomfiemjend konflikt doe't de [[kapitalisme|kapitalistyske]] Feriene Steaten en de [[kommunistysk]]e Sovjet-Uny deilis rekken yn 'e saneamde [[Kâlde Oarloch]], dy't mear as fjirtich jier duorje soe. Underwilens wie benammen [[Jeropa]] troch de ferwuostgings yn it ramt fan 'e Twadde Wrâldoarloch yn in [[ekonomy]]ske krisis stoart. Yn 'e twadde helte fan 'e fjirtiger jierren waard in begjin makke mei de weropbou, dy't ek yn 'e [[1950-er jierren]] noch hast tsien jier trochgean soe. Oare wichtige ûntwikkelings yn 'e 1940-er jierren wiene de ferbettering fan ynternasjonale gearwurking troch de oprjochting fan 'e [[Feriene Naasjes]], de dekolonisaasje fan dielen fan [[Aazje]] en it begjin fan it konflikt tusken [[Israel]] en de [[Arabieren]] yn it [[Midden-Easten]].

:''[[1940-er jierren|Lês fierder]]''</text>
      <sha1>rqeubkcf0lpekvcoe5p4ry1b9wpsbe9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gambelhartemûs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189248</id>
    <revision>
      <id>1241127</id>
      <parentid>1233921</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T00:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>better plaatsje</comment>
      <origin>1241127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9067" sha1="d6q608c9gx0xwqcz8a67w4j972ekbyl" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=gambelhartemûs
|Ofbyld= [[File:Peromyscus gambelii.jpg|250px]]
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'')
|Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') 
|Famylje= [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae'') 
|Skaai= [[wytpoatmûzen]] (''Peromyscus'') 
|Wittenskiplike namme= Peromyscus gambelii
|Beskriuwer, jier= [[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1858 
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Fersprieding fan de gambelhartemûs (Peromyscus gambelii).png|center|250px]]
}}
De '''gambelhartemûs''' of '''Gambels hartemûs''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Peromyscus gambelii'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae''), de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[Noardamerikaanske mûzen en rotten]] (''Neotominae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[hartemûzen]] (''Reithrodontomyini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[wytpoatmûzen]] (''Peromyscus''). Dit bistke is lânseigen yn [[Súdlik Kalifornje]] en op it [[Kalifornysk Skiereilân]]. Foarhinne waard de gambelhartemûs as in kloft [[ûndersoarte]]n fan 'e [[eastlike hartemûs]] (''Peromyscus maniculatus'') beskôge, mar yn [[2017]] hat er erkenning krigen as in selsstannige soarte. De gambelhartemûs is in [[nachtdier]] mei in [[omnivoar]] dieet. De [[IUCN]] hat anno [[2025]] noch gjin klassifikaasje fan dit bistke.

==Taksonomy==
De gambelhartemûs waard yn [[1858]] foar it earst [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[soölooch]] [[Spencer Fullerton Baird]]. Hy joech it bistke de [[wittenskiplike namme]] ''Peromyscus maniculatus gambelii'', nei de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[soölooch]] en [[ûntdekkingsreizger]] [[Wiliam Gambel]] ([[1823]]–[[1849]]). Lang waard de gambelhartemûs betize mei de nau besibbe [[eastlike hartemûs]] (''Peromyscus maniculatus''). De beide soarten waarden klassifisearre as de 'hartemûs' (''P.&amp;nbsp;maniculatus''), yn 'e mande mei de [[westlike hartemûs]] (''P.&amp;nbsp;sonoriensis'') en ferskate oare soarten. Uteinlik waard yn [[2005]] op basis fan [[genetysk]] ûndersyk dúdlik dat it om in [[soartekompleks]] gie, dêr't de gambelhartemûs yn [[2017]] op basis fan it wurk fan [[Ira F. Greenbaum]] ''et al.'' fan ôfspjalten waard. 

==Fersprieding==
It [[ferspriedingsgebiet]] fan 'e gambelhartemûs beslacht it diel fan 'e westkust fan 'e [[Feriene Steaten]] dat [[Súdlik Kalifornje]] omfettet, útsein de [[Mojavewoastyn]] en de súdlike [[Sierra Nevada (Feriene Steaten)|Sierra Nevada]] yn it binnenlân, mar wol mei dat diel fan [[Noardlik Kalifornje]] dat súdlik fan 'e [[Baai fan San Francisco]] leit. Fierders hearre ek in diel fan westlik [[Nevada]] en de [[Sonoarawoastyn]] yn it súdeasten fan [[Arizona]] ta it areaal fan dit bistke. Yn [[Meksiko]] komt dêr noch by it hiele [[Kalifornysk Skiereilân]] en de noardkust fan 'e [[Golf fan Kalifornje]]. De gambelhartemûs komt net foar op 'e eilannen yn dy [[see]], mar wol op ferskate eilannen yn 'e [[Stille Oseaan]], wêrûnder it Meksikaanske [[Cedros (eilân)|Cedros]] en de [[Kanaaleilannen (Kalifornje)|Kalifornyske Kanaaleilannen]], dy't foar de kust lizze fan 'e [[stêdekloft]] fan [[Los Angeles]].

==Uterlike skaaimerken==
De gambelhartemûs hat trochinoar in kop-romplingte fan 8-10&amp;nbsp;[[sm]], mei in sturtlingte fan sa'n 11½&amp;nbsp;sm en in gewicht fan 15-30&amp;nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De [[pels]] is op 'e boppeste [[lichemsdiel]]en ([[kop]], [[nekke]] en [[rêch]]) [[readbrún]] oant [[dûnkerbrún]] en op 'e ûnderste lichemsdielen ([[kin]], [[kiel]], [[boarstkas|boarst]], [[bealch]] en [[poat]]sjes) [[wyt]]. Oer de [[side (anatomy)|siden]], de [[wang]]en, de [[snút]] en de sydkanten fan 'e [[sturt]] rint in skerpe demarkaasjeline tusken de beide kleurflakken.

==Biotoop==
Gambelhartemûzen komme foar yn [[wâld]]en (sawol [[leafwâld|leaf]]- as [[nullewâld]]en), [[gerslân]], [[steppe]], [[woastyn]] en [[berchtme]]n. Se binne honkfêst en litte har troch [[ûntbosking]] net út har wâldgebieten ferjeie.

==Hâlden en dragen==
De gambelhartemûs libbet [[solitêr]], útsein yn 'e [[peartiid]]. It is in [[nachtdier]] dat de dei rêstend trochbringt yn syn nêst, dat er yn [[beamholte]]n of ûndergrûnske [[hoale]]n oanleit fan [[plant]]aardich materiaal. De [[territoarium (biology)|territoaria]] fan bisten fan it tsjinstelde [[geslacht (sekse)|geslacht]] oerlaapje inoar. 

Gambelhartemûzen hawwe gjin fêste peartiid; har [[fuortplanting]] fynt it jier rûn plak. Se hawwe in [[polygyn]]e [[pearing]]sstrategy. De [[draachtiid]] duorret 22–26&amp;nbsp;[[dagen]], wêrnei't it [[wyfke]] 1–9 (mar ornaris 3–5) jongen smyt. Dat docht se yn trochsneed 3–4&amp;nbsp;kear yn 't jier. De mantsjes helpe by it grutbringen fan 'e jongen.

De jongen komme [[blynheid|blyn]], keal en helpleas te wrâld, en binne de earste [[wike]]n folslein ôfhinklik fan fersoarging troch de [[âlden]]. Mei 14&amp;nbsp;dagen is de [[pels]] yngroeid en mei 13–19&amp;nbsp;dagen geane de [[each]]jes iepen. Mei 18–24 dagen wurde de jongen [[ôfwûn]] en mei likernôch 40&amp;nbsp;dagen binne se [[folwoeksen]]. Fan 48&amp;nbsp;dagen ôf binne de wyfkes [[geslachtsryp]] en kinne se dielnimme oan 'e fuortplanting. De maksimale [[libbensferwachting]] bedraacht foar súdlike hartemûzen sa'n 4&amp;nbsp;[[jier]].

==Fretten==
De gambelhartemûs is in [[omnivoar]], hoewol't er foar it meastepart [[sied (plant)|sieden]], [[frucht (plant)|fruchten]] en [[blêd (plant)|blêden]] fret. Dat dieet wurdt oanfolle mei [[poddestuollen]] en mei lyts [[wringeleas]] [[dierte]], lykas [[ynsekten]], [[rûp]]en, [[spinnen]] en oare [[lidpoatigen]].

==Natuerlike fijannen==
De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e súdlike hartemûs binne [[slangen]] lykas de [[westlike rattelslang]] (''Crotalus oreganus''), de [[Grutte-Dobberattelslang]] (''Crotalus lutosus''), de [[Pasifyske swarte rattelslang]] (''Crotalus helleri''), de [[súdwestlike spikkelbûnte rattelslang]] (''Crotalus pyrrhus'') en de [[Nederkalifornyske reade rattelslang]] (''Crotalus ruber''); [[ûlen]] lykas de [[Amerikaanske oehoe]] (''Bubo virginianus'') en de [[Amerikaanske goudûle]] (''Tyto furcata''); en [[martereftigen]] lykas de [[Amerikaanske nerts]] (''Neogale vison''), de [[langsturtwezeling]] (''Neogale frenata''), de [[Pasifyske marter]] (''Martes caurina''), de [[Amerikaanske harmeling]] (''Mustela richardsonii'') en de [[sulverdas]] (''Taxidea taxus'').
[[File:Peromyscus gambelii preserved specimen from Anacapa Island at the Smithsonian National Museum of Natural History.jpg|250px|right|thumb|[[Taksidermy|Opset]] eksimplaar fan 'e [[ûndersoarte]] fan it eilân [[Anacapa (eilân)|Anacapa]] út 'e kolleksje fan it [[Smithsonian Ynstitút]].]]

Ek moatte gambelhartemûzen oppasse foar [[stjonkdieren]] lykas it [[streekte stjonkdier]] (''Mephitis mephitis'') en it [[westlik bûnt stjonkdier]] (''Spilogale gracilis''); [[hûneftigen]] lykas de [[prêrjewolf]] (''Canis latrans''), de [[grutearkitfoks]] (''Vulpes macrotis''), de [[grize foks]] (''Urocyon cinereoargenteus'') en de [[eilânfoks]] (''Urocyon littoralis''); [[kateftigen]] lykas de [[reade lynks]] (''Lynx rufus'') en de [[ferwyldere kat|ferwyldere]] en [[nuete kat]] (''Felis catus''); en oare lytse [[rôfdieren]], lykas de [[Noardamerikaanske katfret]] (''Bassariscus astutus'').

==Status==
De gambelmûs is sa'n nije [[soarte]] dat der noch gjin [[IUCN-status|beoardieling]] fan 'e [[IUCN]] beskikber is. Mar mei't er yn syn [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt en om't de [[populaasje (biology)|populaasje]] stabyl liket te wêzen, sjocht it der net nei út dat dit bistke yn syn fuortbestean [[bedrige soarte|bedrige]] wurdt.

==Undersoarten==
It is anno [[2025]] noch net dúdlik hoefolle [[ûndersoarte]]n oft de gambelhartemûs hat. Der is yn elts gefal ien ûndersoarte op it [[fêstelân]], de [[nominaat]] ''Peromyscus gambelii gambelii'', en ien ûndersoarte op it eilân [[Anacapa (eilân)|Anacapa]] yn 'e [[Kanaaleilannen (Kalifornje)|Kalifornyske Kanaaleilannen]]: ''P.&amp;nbsp;g. anacapae''. In trêde ûndersoarte, ''P.&amp;nbsp;g. coolidgei'', dy't de [[populaasje (biology)|populaasjes]] op it [[Kalifornyske Skiereilân]] omfetsje soe, bliek by neier ynsjen in [[jonger synonym]] fan ''P.&amp;nbsp;g. gambelii'' te wêzen. Mar in protte populaasjes hartemûzen op 'e (oare) Kalifornyske Kanaaleilannen en op 'e ta [[Meksiko]] hearrende eilannen foar de westkust fan it Kalifornysk Skiereilân foarmje nei alle gedachten wol aparte ûndersoarten fan 'e gambelhartemûs.

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Gambel's_deer_mouse ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Peromyscus sonoriensis}}
}}

[[Kategory:Sûchdieresoarte]]
[[Kategory:Wytpoatmûs]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]</text>
      <sha1>d6q608c9gx0xwqcz8a67w4j972ekbyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arremon franciscanus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194115</id>
    <redirect title="São-Paulostrûkgoars" />
    <revision>
      <id>1241118</id>
      <parentid>1240823</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T00:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[São-Paulostrûkgoars]]</comment>
      <origin>1241118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="rsl3l69fs71utcjzrz1z0j4kfl182hp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[São-Paulostrûkgoars]]</text>
      <sha1>rsl3l69fs71utcjzrz1z0j4kfl182hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arremon semitorquatus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194117</id>
    <redirect title="São-Paulostrûkgoars" />
    <revision>
      <id>1241119</id>
      <parentid>1240827</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T00:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[São-Paulostrûkgoars]]</comment>
      <origin>1241119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="rsl3l69fs71utcjzrz1z0j4kfl182hp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[São-Paulostrûkgoars]]</text>
      <sha1>rsl3l69fs71utcjzrz1z0j4kfl182hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berjocht:Ynfoboks steat fan Brazylje</title>
    <ns>10</ns>
    <id>194123</id>
    <redirect title="Berjocht:Ynfoboks dielsteat Brazylje" />
    <revision>
      <id>1241117</id>
      <parentid>1240846</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T00:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Berjocht:Ynfoboks dielsteat Brazylje]]</comment>
      <origin>1241117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="esebtx5wd5oti6h69lml6ataqscgaxa" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Berjocht:Ynfoboks dielsteat Brazylje]]</text>
      <sha1>esebtx5wd5oti6h69lml6ataqscgaxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arremon basilicus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194154</id>
    <redirect title="Santa-Martastrûkgoars" />
    <revision>
      <id>1241116</id>
      <parentid>1240973</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T00:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Santa-Martastrûkgoars]]</comment>
      <origin>1241116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="ozsue133bqf0ianzmnmxtf78q3xuo95" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Santa-Martastrûkgoars]]</text>
      <sha1>ozsue133bqf0ianzmnmxtf78q3xuo95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toarnekster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194157</id>
    <revision>
      <id>1241129</id>
      <parentid>1241032</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T07:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>der wie in wurd weifallen.</comment>
      <origin>1241129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12259" sha1="largujwdmdpr3qm9w66dhzokccq6mzf" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = toarnekster
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Great Grey Shrike in Tal Chhapar Sanctuary November 2025 by Tisha Mukherjee 03.jpg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius excubitor
|Beskriuwer, jier= [[Linnaeus]], [[1758]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:LaniusExcubitorIUCN.svg|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
&lt;br&gt;{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#008000}} [[stânfûgel]]
|Kolom2=
&lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt;{{Color box|#007FFF}} [[wintergast]] 
}}&lt;/small&gt;
}}
De '''toarnekster''' (''Lanius excubitor'') is in fûgel út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] [[wurgers]] (''Lanius'') yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] [[wurgerfûgels]] (Laniidae). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 publisearre troch [[Carl Linnaeus]]. De toarnekster briede eartiids ek yn Nederlân yn lytse oantallen, mar die dat earne yn 'e jierren 1990 foar it lêst. Yn 'e neisimmer en yn 'e hjerst wurdt de [[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn hieltiten lytsere oantallen op 'e trek yn Nederlân sjoen. Ek is Nederlân foar in lyts oantal in oerwinteringsplak.

== Skaaimerken ==
De toarnekster is in fûgel fan likernôch 24 sm. It fearrekleed is griis, swart en wyt. De boppekant fan 'e kop en de foarholle binne griis. Fan 'e snaffel rint oer it each nei de earstreek in swart masker mei boppe it each in wite wynbraustreek. De snaffel is brún-swart en heakfoarmich.
[[Ofbyld:Great Grey Shrike in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg|thumb|left|Fûgel yn Yndia.]]
Sawol de poaten as de wjukken binne swart. De sturt is trepfoarmich en swart mei wyt op 'e bûtenste fearren. Fan ûnder is de sturt wyt. Fierders hat de fûgel in opfallend wyt skouderplak. It wyfke hat bytiden op it boarst dwersstreken.

Yn 'e weagjende flecht is de oer de wjukken in wite streek en in wite stút te sjen. Jonge toarneksters binne griisbrún, mei in dwersstreke ûnderside.

De sang is in mingsel fan ûnderdrukte skerpe en melodieuze lûden, mei 'tru' en 'kiehrr', mar hy ymmitearret ek. 'Tsjek-tsjek' is de trekrop en in koart 'èk-èk' de alarmrop.

== Ferspriediging en systematyk ==
Der is gjin ienriedigens oer it oantal [[Soarte (taksonomy)|soarten]] en [[ûndersoarte]]n fan 'e toarnekster. Foarhinne waard de toarnekster (''Lanius excubitor'') as ien wiidfersprate soarte beskôge dy't yn [[Jeropa]], [[Aazje]], [[Noard-Afrika]] en [[Noard-Amearika]] foarkaam. Ut ûndersyk die lykwols bliken dat de noardlike en súdlike populaasje net ûnderling kruse dêr't harren ferspriedingsgebieten inoar rekken en dat de in foarkar hiene foar ferskillende soarten habitats. Dêrom waard de soarte opsplitst yn twa soarten: de toarnekster (''Lanius excubitor'') en de [[Ibearyske toarnekster]] (''Lanius meridionalis''), dy te finen is op it [[Ibearysk Skiereilân]], yn Noard-Afrika en yn súdlikere dielen fan Aazje.

Ut letter [[DNA]]-ûndersyk die lykwols bliken dat de ferskillende populaasjes fan 'e toarnekster en de súdlike toarnekster ek net inoars neiste sibben binne. Eastaziatyske en Noardamerikaanske toarneksters (de saneamde [[noardlike toarnekster]] (''Lanius borealis'') - lykas ek de nominaatfoarm fan 'e Ibearyske toarnekster fan it Ibearysk Skiereilân (''Lanius meridionalis'') - binne ynstee dêrfan nau besibbe oan 'e [[Amerikaanske toarnekster]] (''Lanius ludovicianus'')

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;3&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
Lanius excubitor, Chilham, Kent 2.jpg|Toarnekster&lt;br&gt;''Lanius excubitor''
Südlicher-Raubwürger 2018-01-07 0003.jpg|Ibearyske of súdlike toarnekster&lt;br&gt;''Lanius meridionalis''
Lanius borealis 253272326.jpg|noardlike toarnekster&lt;br&gt;''Lanius borealis''
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;
=== Undersoarten ===
Op 'e IOC World Bird List fan 2021 steane de folgjende ûndersoarten neamd:

* ''L. e. excubitor'': noardlik, sintraal en eastlik Jeropa en noardwestlik [[Sibearje]].
* ''L. e. homeyeri'': suidoastlik Jeropa en súdwestlik Sibearje.
* ''L. e. koenigi'': [[Kanaryske Eilannen]]
* ''L. e. algeriensis'': kustsône noardwestlik Afrika
* ''L. e. elegans'': noardeastlik [[Mauretaanje]] en noardwestlik [[Maly]] oant noardeastlik [[Sûdan]], [[Egypte]] en súdwestlik [[Israel]]
* ''L. e. leucopygos'': sintraal en súdlik Mauretaanje oant súdlik Tsjaad en sintraal Soedan
* ''L. e. aucheri'': Sûdan oant [[Somaalje]], [[Arabysk Skiereilân]], súdlik Israel, [[Jordaanje]], [[Irak]] en súdlik [[Iran]]
* ''L. e. theresae'': súdlik [[Libanon]] en noardlik Israel
* ''L. e. buryi'': [[Jemen]]
* ''L. e. uncinatus'': [[Sokotra]]
* ''L. e. lahtora'' (Aziatyske toarnekster): [[Pakistan]], sintraal [[Yndia]] en súdlik [[Nepal]] en westlik [[Bangladesj]]
* ''L. e. pallidirostris'' (Steppetoarnekster): Iran oant noardlik [[Sina]]

=== Nederlân ===
Nederlân leit oan 'e westlike râne fan it ferspriedingsgebiet fan 'e toarnekster. Nei alle gedachten hat de fûgel nea in algemiene soarte west. Toarneksters briede graach op grutte heidefjilden en heechfeagebieten mei beammen en iepen romten. Yn [[Oerisel]], [[Drinte]], [[Gelderlân]], [[Noard-Brabân]], [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] en súdeastlik [[Fryslân]] wie dat type lânskip rûnom te finen oant yn 'e 19e iuw de grutskalige lânoanmakkerijen úteinsetten. Dêrnei sette in delgong útein. Oant 1950 telde de briedpopulaasje yn Nederlân mooglik noch in pear hûndert pearkes, mar yn 'e jierren 1980 noch mar tsientallen. Yn 'e jierren 1990 is der foar it lêst in briedgefal fêststeld.

Hjoed-de-dei wurdt de toarnekster yn jimmeroan lytsere oantallen allinnich noch op 'e trek of as wintergast yn 'e eastlike helte fan Nederlân of yn 'e dunerige sjoen.   
 
== Hâlden en dragen ==
Toarneksters sitte faak op in útsjochpost. De fûgels binne meastentiids solitêr en territoriaal. 

De briedtiid falt yn april oant juny en duorret 15 dagen. It wyfke briedt meastentiids en wurdt troch it mantsje fuorre. Beide fûgels fersoargje de jongen. Dizze ferlitte nei 19 of 20 dagen it nêst. Toarneksters briede ienris yn it jier en it grutte nêst wurdt yn nullebeammen, apelbeammen, toarnstrûken of ikebeammen boud mei frij útsjoch op iepen terrein. It nêstmateriaal bestiet út tûkjes, heide, gers en blêd en wurdt mei wol, hier en fearkes ôfset. Ornaris telt in lechsel fiif oant sân griis-, giel-, of grieneftige aaien mei brune plakjes sûnder glâns fan 26 x 19 mm. 
[[Ofbyld:Lanius excubitor 1 (Marek Szczepanek).jpg|thumb|left|Toarnekster mei proai.]]
De toarnekster libbet meast fan ynsekten en lytse kjifdieren en leit faak in foarried oan troch de proaien op stikels of tûkjes te spytsjen. In toarnekster wurdt by it foerazjearjen faak biddend sjoen.

== Status en bedrigingen ==
De toarnekster hat in tige grut ferspriedingsgebiet. Der wurdt oardiele dat er yn oantal ôfnimt, mar net sa slim dat de fûgel as bedrige beskôge wurde moat. Dêrom kategorisearret de [[IUCN]] de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op 640.000 oant 1.250.000 folwoeksen fûgels.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/great-grey-shrike-lanius-excubitor BirdLife, 17 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/norshr1/PL-PM eBird, 17 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/norshr1/cur/introduction Birds of the World, 17 septimber 2026.]
* [https://stats.sovon.nl/stats/soort/15200, SOVON, 17 septimber 2026.]
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Lanius excubitor|Toarnekster}}
}}
{{DEFAULTSORT:Toarnekster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Andorra]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Irak]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Israel]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Litouwen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lychtenstein]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Montenegro]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oman]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Servje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sloveenje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kosovo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Wales]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen]]</text>
      <sha1>largujwdmdpr3qm9w66dhzokccq6mzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oostwold (Westerkertier)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194172</id>
    <revision>
      <id>1241068</id>
      <parentid>1241064</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T14:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1241068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12296" sha1="fedltgajxwcrlx4vqtb2vqqf4uba98g" xml:space="preserve">{{wurk}}
'''Oostwold''' ([[Nederlânsk]] en [[Grinslânsk]]) is in doarp yn de gemeente [[Westerkertier (gemeente)|Westerkertier]], yn de [[Nederlân|Nederlânske]] provinsje [[Grinslân]]. It doarp telt 686 ynwenners (1 jannewaris 2026).

It doarp leit westlik fan [[Grins (stêd)|Grins]], noardeastlik fan [[De Like]] en súdeastlik fan [[Súdhorn]]. Yn Grinslân binne noch in [[Eastwâld (Aldamt)|Eastwâld]] noardlik fan [[Wynskoat]] en in [[Eastwâld (Midden-Grins)|Eastwâld]] súdeastlik fan [[Siddebuorren]].

== Skiednis ==

=== Namme ===
De doarpsnamme &quot;Oostwold&quot; komt yn [[1449]] foar yn dizze foarm yn in stik oangeande de fiskrjochten op de [[Lykstermar]]. Oare fermeldingen binne: ''Oestwolde'' (1458), ''Antique Ostwald'' (1475), ''Oesterwolt'' (1486), ''Antiqua Ostwalt'' (1501), ''Oesterwold'' (1514), ''Oestwoldt'' (1540), ''Oistwolde'' (1570 - 1575), ''Oostwolt'' (1579), ''Oostwolde'' (1616), ''Oostwold'' (1781). De namme tsjut op de eastlike lizzing fan in moerasbosk (wold).

=== Untstean en ûntwikkeling ===
It doarp is ûntstien op deselde [[deksânrêch]] as [[Mearum]], [[Nuis]], [[Niebert]], [[Tolbert]], [[Midwolde]] en [[Lettelbert]]. De deksânrêch rint fan [[De Haar (Mearum)|De Haar]] oant Oostwold. Op'e hichte fan Oostwold waard de sânrêch omjûn troch [[fean]]. Yn de midsiuwen wurde it fean súdlik fan Oostwold en Lettelbert [[Lânoanmakkerij|ûntgind]], hjirtroch ûntsie ek boaiumdelgong yn it gebiet. Op dizze wize is de Lykstermar ûntstien.

Oostwold foarme tegearre mei de doarpen [[Tolbert]], [[Midwolde]], [[Lettelbert]] en [[Lagemeeden]] de [[gritenij]] [[Fredewâld|Easterdiel Fredewâld]]. It [[karspel]] Oostwold sil krekt as dy fan Lettelbert betiid ôfsplitst wêze fan dy fan Midwolde, mooglik yn de [[13e iuw|13e]] of [[14e iuw]]. De [[himrik]] rûn fan de [[Lykstermar]] oant de [[Westerdyk]] tusken [[Enumatil]] en [[Den Horn]]. Yn de parochy Oostwold stie ek in [[Kapel (gebedsromte)|kapel]], dy't yn Enumatil stie. It karspel Lagemeeden is wierskynlik yn de 14e iuw út Oostwold wei stichte. Sa wurde Lagemeenden yn [[1473]] neamd as ''Pratis Oostwold alias Meden'' (yn de greiden fan Oostwold, alias Meden). Op it plak fan Lagemeenden besiet it [[kleaster fan Aduard]] in [[Stienbakkerij|tichelwurk]]. Hjir wurde neffens de abtekronyk yn de 14e iuw in oan [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] wijde kapel stichte en yn dizze kapel waard in [[relikwy]] oanbrocht fan [[Margareta fan Antiochje]]. Dizze kapel groeide út ta in [[tsjerke]] en splitste him ôf fan Oostwold.

==== Kleaster en eallju ====
Oarspronklik wie in grut diel fan it grûngebiet fan it karspel Oostwold yn hanne fan it [[Kleaster fan Aduard|kleaster Aduard]]. Neffens rekkens út [[1595]] wien 350 greiden yn eigendom fan dit kleaster. De rjochten dy't it kleaster ta de [[Reformaasje]] hie yn de [[Kollaasjerjochten|kollaasje]] fan Oostwold waarden letter troch de [[Deputearre Steaten]] ferkocht út jildneed. Op dizze manier kamen de kollaasjerjochten yn besit fan de [[eallju]] en [[Regint|reginten]], sa as [[Herman de Sighers]] fan de [[Hanckemaborg]] yn [[Súdhorn]], [[Rempt de Mepsche]] en de [[widdo]] fan de [[Grins (stêd)|Grinzer]] boargemaster Van Nieveen. Dochs bleau de pleatslike [[eigenierde]] oant op sekere hichte wol ynspraak hâlden. Letter hie [[Nienoard]] de steande kollaasje yn hannen en besiet it in [[hearebank]] yn de tsjerke. Yn [[1908]] skonk [[Johan Æmilius Abraham van Panhuys]] de rjochten fan Nienoard oan de [[tsjerkefâd]] fan Oostwold. De lêste rjochten waarden yn [[1910]] oankocht.

Meardere [[Regint|regintefamyljes]] hiene besit yn Oostwold. Sa kocht de Grinzer regint [[Scato Gockinga]] te Oostwold in [[pleats]] dy't bekend soe komme te stean as de [[Gockingaheerd]]. Fierder hienen de famyljes [[Von Innhausen und Kniphausen]] fan [[Nienoard]] en Geertsema fan de [[boarch]] [[Noardwyk (boarch)|Noardwyk]] yn [[Noardhorn]] lannen rûn it doarp. Foartendaliks súdeastlik fan Oostwold stie eartiidsk it hûs Hoogema. Hoewol dit hûs krekt oer de grins yn it [[Drinte|Drintske]] [[Roanerwâlde]] befûn, lei in diel fan de lanne fan Hoogema yn Oostwold.

==== De Gave ====
Wichtich foar de ûntwikkeling fan it doarp wie it rivierke [[De Gave]]. Dit rivierke ûntsprong ticht by de buorskip [[Traan]] noardlik fan [[Midwolde]] en kruse de [[Lettelberterdjip]]. It diel fan De Gave tusken [[De Poffert]] en Oostwold wurde troch de [[Muonts|mûntsen]] fan it [[kleaster fan Aduard]] brûkt om nei hun [[foarwurk]] yn [[Terheijl]] te gean. Hjir nei ta wurde de [[Munnikesleat (Westerkertier)|Munnikesleat]] groeven om fia de [[Lykstermar]] yn [[Nietap]] te kommen. De Gave makke ek diel út fan de farwei tusken [[Fryslân]] en [[Grins (stêd)|Grins]], mar rekke letter út gebrûk. Yn 1655 - 1656 kaam nammentlik it stik [[Hoendjip]] tusken [[Enumatil]] en De Poffert ôf. Op de hoeke fan De Gave en de Hoendjip wurde yn [[1884]] [[skipswerf de Spitse Horn]] stichte.

==== Kearn ====
Fan kearnfoarming wie yn Oostwold earst gjin sprake. Oostwold hat in mienskiplike bewenningsas mei Tolbert, Midwolde en Lettelbert. Yn 1861 wurde de dyk fan Midwolde nei De Poffert oanlein. Dizze dyk makket diel út fan de ferbining Grins-It Hearrenfean. De Ericalaan wurde yn 1930 oanlein tusken de Munnikesleat en de tsjerke. Yn 1960 wurde de A7 súdlik fan it doarp oanlein. Troch de oanlis fan de A7 hat Oostwold in bytsje oan himrik ynleverje matten. Yn 1980 wurde de Borglaan fernijt, oarspronklik in reed mei arbeiderswenten nei de Fresiahoeve út 1904.

=== Buorskippen ===
Neffens it skoalmasterrapport út [[1828]] koe Oostwold noch in pear [[Buorskip|buorskippen]]. Sa foarmden de pleatsen eastlik fan de [[Munnikesleat]] tegearre de buorskip &quot;Klein Oostwold&quot; of &quot;Lutje Oostwold&quot;. De buorskip &quot;Groef&quot; of &quot;De Groeve&quot; bestie út in oantal pleatsen súdlik fan de [[Rykswei 7|A7]] en eastlik fan [[Lettelbert]].
[[Bestand:OostwoldMunnikevaart43_1.jpg|right|thumb| Eardere direkteurswente út 1915.]]

=== Erica II ===
Yn [[1914]] wurde yn Oostwold [[ierdappelmoalfabryk]] &quot;[[De Drie Provinciën]]&quot; oprjochte. Dêr foar wurden fyftjin arbeiderswenten bouwt lâns de [[Munnikesleat]]. Dizze fabryk wurde yn [[1926]] sletten. Dit hie te meitsjen mei in gebrek oan oanfoer, [[Ierdappel|ierdappels]] wurden net in soart ferbouwe yn it súden fan [[Westerkertier]]. Yn [[1928]] wurde [[strokartonfabryk]] &quot;[[Erica II]]&quot;oprjochte wêrta dat de fabryk fan de &quot;De Drie Provinciën&quot; ombouwt wurde. &quot;Erica II&quot; wie underdiel fan de [[Erica (striekartonfabryk)|N.V. Erica]] yn [[Oude Pekela]]. Yn [[1967]] wurde de fabryk tiidlik stil lein troch in gebrek oan [[strie]]. Yn [[1970]] wurde besluten om de fabryk te sluten. De produksje fan &quot;Erica II&quot; wurde begjin [[1971]] definityf stillein. Yn [[1972]] is d'r noch sprake fan west om in [[Fersinke|fersinkerij]] te fêstigjen om it eardere terrein fan de striekartonfabryk. Dit plan wurde ôfblaze. Nei in oantal jierren fan leechstân wurden de gebouwen yn [[1978]] sloopt mei [[eksplosyf]]. In loads fan de fabryk en de dirikteurswenning bleaun stean. Nei de fabryk is yn Oostwold de Ericalaan ferneame.
[[Bestand:Hervormde_kerk_Oostwold_(Westerkwartier).jpg|right|thumb| De eardere herfoarme tsjerke fan Oostwold út 1908 mei de toer oan 'e eastkant. Sûnt 2008 tsjinnet it gebou as atelier.]]

== Tsjerke ==
[[Ofbyld:Hervormde kerk Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Tsjerke fan Oostwold]]
De [[tsjerke fan Oostwold]] wurde bouwt yn [[1908]] om syn [[Midsiuwen|midsiuwske]] foargonger te ferfangen. De byhearrende [[sealdaktoer]] wie yn [[1828]] al ôfbrutsen. Dizze foargonger wie wijde oan [[Margareta fan Antiochje]]. Hoewol dizze foargonger rûn [[1400]] datearre wurdt, soe dizze tsjerke op basis fan bewarre tekeningen fan foar [[1300]] datearre kinne. De hjoeddeiske tsjerke is ûntworpen troch [[H.J. Meek]] fan [[Tolbert]] en is diels bouwt op de fundearring fan de eardere tsjerke. Dit gebouw hat yn de noard- en súdmuorre trije [[Spitsbôge|spitbôgefernsters]]. Oan de eastkant stiet de heal ynbouwde toer. Dat dizze toer net nei it westen stiet, is warskynlik te witen oan de útwreiding fan it doarp oan dizze side. Dizze toer en eastmuorre wurde siere mei in boogfries. It tsjerkegebou wurde yn [[1973]] oanmerke as [[ryksmonumint]] op basis fan in [[preekstoel]] út de [[16e iuw]]. Yn [[1954]] wurde in kombinaasje oangien mei de tsjerklike gemeente fan [[Lettelbert]]. Dêrnei wurde de gemeente definityf gearfoege mei [[Hoogemeeden|Hooge]]- en [[Lagemeeden]] yn [[1971]]. Yn itselfde jier wurde in kombinaasje foarme mei de gemeente fan [[Hoogkerk|Heechtsjerk]] en [[Leechtsjerk]]. Yn [[1983]] wurde de gemeente Heechtsjerk c.a.-Oostwold c.a. foarme. In pleatslik hotel kocht de tsjerke yn [[2005]] mei de bedoeling om dêr fergaderingen te hâlden. Sûnt [[2008]] is d'r in [[atelier]] fêstige yn de tsjerke.

== Sport ==
[[Ofbyld:MFC De Gaveborg Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Multifunkjsoneel sintrum De Gaveborg]]
Yn [[1947]] wurde de [[kuorbalferiening OWK]] (Oostwold WesterKwartier) oprjochte. De feriening die it it bêste rûn [[1960]] doe de feriening hast promovearre ta de earste klasse.

De [[Fuotbalferiening Pelikaan-S|fuotbalferiening VV Pelikaan-S]] wurde oprjochte yn [[1957]]. In stik grûn foar it fuotbafjild wurde beskikber stelt troch Jo Smit, mei-oprjochter fan de pleatslike striekartonfabryk &quot;Erica II&quot;. Ut dank neamde de feriening harren nei in [[Hurddraverij|hurddraver]] fan Smit, Pelikaan S. Alle hurdravers fan Smit hien de letter &quot;s&quot; achter harren namme.

Nei in rige kampioenskippen en promoasjes yn de jierren tusken 2014 en 2022 kaam Pelikaans S yn seizoen 2022/2023 út yn de Fjirde Difyzje. Nei it seizoen 2023/2024 beslute it bestjoer om op te hâlden mei prestaasjefuotbal.

Dêrneist hat Oostwold twa follybalferieningen.

== Mienskip ==
Oostwold hat hast 20 sosjale en sportyfe ferieningen. Oant [[2011]] befûn it [[doarpshûs]] it &quot;Gavehuis&quot; him westlik fan de tsjerke. Yn [[2003]] wie d'r sprake fan sloop fan it doarpshûs foar in útwreiding fan de skoalle. D'r wurde keazen foar nijbou yn de foarm fan in multifunksjoneel sintrum by de sportfjilden. Dit sintrum krige de namme &quot;De Gaveborg&quot; en wie klear yn 2011. De Gaveborg bied ûnderdak oan gearwurkingsskoalle De Gavelander, in berneopfang, in sportkafe, in fitnessrûmte, kuorbalferiening OWK, fuotbalferiening Pelikaan-S en in koöperatiefe buertsupermerk. De sportfjilden befine harren no neist en efter it gebou.

== Underwiis ==
Yn 2011 fusearren de iepenbiere en kristlike basisskoallen fan Oostwold ta gearwurkingsskoalle &quot;De Gavelander&quot;. Dizze skoalle wurde ûnderbrocht yn mulitfinksjoneel sintrum &quot;De Gaveborg&quot;.

=== De Oleander ===
[[Ofbyld:Voormalige christelijke basisschool Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Eardere krislikte basiskoalle en skoalmasterswenning.]]
De kristlike skoalle wurde westlik fan Oostwold bouwt. Letter gie de skoalle fierder as kristlike Daltonskoalle &quot;De Oleander&quot;. It skoallegebou datearret fan 1918 en wurde yn de jierren '20 of '30 ferbouwt en útwreide yn de styl fan de [[Amsterdamske Skoalle (boustyl)|Amsterdamske Skoalle]]. By de skoalle stiet noch in skoalmasterswenning yn 

=== Gavehoek ===
De iepenbiere skoalle stie neist it doarpshûs westlik fan de tsjerke. Hjir stienen skoalle en skoalmasterswenning út 1874. Yn 2011 wurde it skoallegebou sloopt, tegearre mei it doarpshûs.

== Monuminten ==
Neist in ryksmonumint hat Oostwold ek [[List fan gemeentlike monuminten yn Westerkertier|seis gemeentlike monuminten]].

== Befolkingsûntwikkeling ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Jier
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
!2018
!2019
!2020
!2021
!2022
!2023
!2024
!2025
!2026
|-
|Oantal ynwenners
|655
|660
|630
|650
|650
|630
|650
|685
|680
|695
|710
|715
|700
|686
|}
&lt;blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt;(Sifers komme fan: [https://allecijfers.nl/woonplaats/oostwold-westerkwartier/#google_vignette Woonplaats Oostwold (gemeente Westerkwartier) in cijfers en grafieken | AlleCijfers.nl])

== Berne yn Oostwold ==

* [[Egbert Mulder]] (1940-2021), fuotbalskiedsrjochter

== Ynfrastruktuer ==

=== Strjitten ===
Alle [[Strjitten yn Oostwold (Westerkertier)|strjitten yn Oostwold]].

== Sjoch ek ==

* [[Kleine Oostwolderpolder]]

== Eksterne keppeling ==

* [http://www.oostwold.com/ Oostwold.com]
[[Kategory:Plak yn Grinslân]]</text>
      <sha1>fedltgajxwcrlx4vqtb2vqqf4uba98g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241069</id>
      <parentid>1241068</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T14:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1241069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12308" sha1="gfx1eglnksn2l1r29lmdencoe1kq6zi" xml:space="preserve">{{wurk}}
'''Oostwold''' ([[Nederlânsk]] en [[Grinslânsk]]) is in doarp yn de gemeente [[Westerkertier (gemeente)|Westerkertier]], yn de [[Nederlân|Nederlânske]] provinsje [[Grinslân]]. It doarp telt 686 ynwenners (1 jannewaris 2026).

It doarp leit westlik fan [[Grins (stêd)|Grins]], noardeastlik fan [[De Like]] en súdeastlik fan [[Súdhorn]]. Yn Grinslân binne noch in [[Eastwâld (Aldamt)|Eastwâld]] noardlik fan [[Wynskoat]] en in [[Eastwâld (Midden-Grins)|Eastwâld]] súdeastlik fan [[Siddebuorren]].

== Skiednis ==

=== Namme ===
De doarpsnamme &quot;Oostwold&quot; komt yn [[1449]] foar yn dizze foarm yn in stik oangeande de fiskrjochten op de [[Lykstermar]]. Oare fermeldingen binne: ''Oestwolde'' (1458), ''Antique Ostwald'' (1475), ''Oesterwolt'' (1486), ''Antiqua Ostwalt'' (1501), ''Oesterwold'' (1514), ''Oestwoldt'' (1540), ''Oistwolde'' (1570 - 1575), ''Oostwolt'' (1579), ''Oostwolde'' (1616), ''Oostwold'' (1781). De namme tsjut op de eastlike lizzing fan in moerasbosk (wold).

=== Untstean en ûntwikkeling ===
It doarp is ûntstien op deselde [[deksânrêch]] as [[Mearum]], [[Nuis]], [[Niebert]], [[Tolbert]], [[Midwolde]] en [[Lettelbert]]. De deksânrêch rint fan [[De Haar (Mearum)|De Haar]] oant Oostwold. Op'e hichte fan Oostwold waard de sânrêch omjûn troch [[fean]]. Yn de midsiuwen wurde it fean súdlik fan Oostwold en Lettelbert [[Lânoanmakkerij|ûntgind]], hjirtroch ûntsie ek boaiumdelgong yn it gebiet. Op dizze wize is de Lykstermar ûntstien.

Oostwold foarme tegearre mei de doarpen [[Tolbert]], [[Midwolde]], [[Lettelbert]] en [[Lagemeeden]] de [[gritenij]] [[Fredewâld|Easterdiel Fredewâld]]. It [[karspel]] Oostwold sil krekt as dy fan Lettelbert betiid ôfsplitst wêze fan dy fan Midwolde, mooglik yn de [[13e iuw|13e]] of [[14e iuw]]. De [[himrik]] rûn fan de [[Lykstermar]] oant de [[Westerdyk]] tusken [[Enumatil]] en [[Den Horn]]. Yn de parochy Oostwold stie ek in [[Kapel (gebedsromte)|kapel]], dy't yn Enumatil stie. It karspel Lagemeeden is wierskynlik yn de 14e iuw út Oostwold wei stichte. Sa wurde Lagemeenden yn [[1473]] neamd as ''Pratis Oostwold alias Meden'' (yn de greiden fan Oostwold, alias Meden). Op it plak fan Lagemeenden besiet it [[kleaster fan Aduard]] in [[Stienbakkerij|tichelwurk]]. Hjir wurde neffens de abtekronyk yn de 14e iuw in oan [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] wijde kapel stichte en yn dizze kapel waard in [[relikwy]] oanbrocht fan [[Margareta fan Antiochje]]. Dizze kapel groeide út ta in [[tsjerke]] en splitste him ôf fan Oostwold.

==== Kleaster en eallju ====
Oarspronklik wie in grut diel fan it grûngebiet fan it karspel Oostwold yn hanne fan it [[Kleaster fan Aduard|kleaster Aduard]]. Neffens rekkens út [[1595]] wien 350 greiden yn eigendom fan dit kleaster. De rjochten dy't it kleaster ta de [[Reformaasje]] hie yn de [[Kollaasjerjochten|kollaasje]] fan Oostwold waarden letter troch de [[Deputearre Steaten]] ferkocht út jildneed. Op dizze manier kamen de kollaasjerjochten yn besit fan de [[eallju]] en [[Regint|reginten]], sa as [[Herman de Sighers]] fan de [[Hanckemaborg]] yn [[Súdhorn]], [[Rempt de Mepsche]] en de [[widdo]] fan de [[Grins (stêd)|Grinzer]] boargemaster Van Nieveen. Dochs bleau de pleatslike [[eigenierde]] oant op sekere hichte wol ynspraak hâlden. Letter hie [[Nienoard]] de steande kollaasje yn hannen en besiet it in [[hearebank]] yn de tsjerke. Yn [[1908]] skonk [[Johan Æmilius Abraham van Panhuys]] de rjochten fan Nienoard oan de [[tsjerkefâd]] fan Oostwold. De lêste rjochten waarden yn [[1910]] oankocht.

Meardere [[Regint|regintefamyljes]] hiene besit yn Oostwold. Sa kocht de Grinzer regint [[Scato Gockinga]] te Oostwold in [[pleats]] dy't bekend soe komme te stean as de [[Gockingaheerd]]. Fierder hienen de famyljes [[Von Innhausen und Kniphausen]] fan [[Nienoard]] en Geertsema fan de [[boarch]] [[Noardwyk (boarch)|Noardwyk]] yn [[Noardhorn]] lannen rûn it doarp. Foartendaliks súdeastlik fan Oostwold stie eartiidsk it hûs Hoogema. Hoewol't dat hûs krekt oer de grins yn it [[Drinte|Drintske]] [[Roanerwâlde]] stie, lei in diel fan it lân fan Hoogema yn Oostwold.

==== De Gave ====
Wichtich foar de ûntwikkeling fan it doarp wie it rivierke [[De Gave]]. Dit rivierke ûntsprong ticht by de buorskip [[Traan]] noardlik fan [[Midwolde]] en kruse de [[Lettelberterdjip]]. It diel fan De Gave tusken [[De Poffert]] en Oostwold waard troch de [[Muonts|mûntsen]] fan it [[kleaster fan Aduard]] brûkt om nei har [[foarwurk]] yn [[Terheijl]] te gean. Dêr waard de [[Munnikesleat (Westerkertier)|Munnikesleat]] hinne groeven om fia de [[Lykstermar]] yn [[Nietap]] te kommen. De Gave makke ek diel út fan de farwei tusken [[Fryslân]] en [[Grins (stêd)|Grins]], mar rekke letter út gebrûk. Yn 1655 - 1656 kaam nammentlik it stik [[Hoendjip]] tusken [[Enumatil]] en De Poffert ôf. Op de hoeke fan De Gave en de Hoendjip waard yn [[1884]] [[skipswerf de Spitse Horn]] stichte.

==== Kearn ====
Fan kearnfoarming wie yn Oostwold earst gjin sprake. Oostwold hat in mienskiplike bewenningsas mei Tolbert, Midwolde en Lettelbert. Yn 1861 waard de dyk fan Midwolde nei De Poffert oanlein. Dizze dyk makket diel út fan de ferbining Grins-It Hearrenfean. De Ericalaan waard yn 1930 oanlein tusken de Munnikesleat en de tsjerke. Yn 1960 waard de [[A7]] súdlik fan it doarp oanlein. Troch de oanlis fan de A7 hat Oostwold in bytsje oan himrik ynleverje moatten. Yn 1980 waard de Borglaan fernijd, oarspronklik in reed mei arbeiderswenten nei de Fresiahoeve út 1904.

=== Buorskippen ===
Neffens it skoalmasterrapport út [[1828]] hie Oostwold noch in pear [[Buorskip|buorskippen]]. Sa foarmden de pleatsen eastlik fan de [[Munnikesleat]] mei-inoar de buorskip &quot;Klein Oostwold&quot; of &quot;Lutje Oostwold&quot;. De buorskip &quot;Groef&quot; of &quot;De Groeve&quot; bestie út in oantal pleatsen súdlik fan de [[Rykswei 7|A7]] en eastlik fan [[Lettelbert]].
[[Bestand:OostwoldMunnikevaart43_1.jpg|right|thumb| Eardere direkteurswente út 1915.]]

=== Erica II ===
Yn [[1914]] waard yn Oostwold [[ierdappelmoalfabryk]] &quot;[[De Drie Provinciën]]&quot; oprjochte. Foar de arbeiders waarden fyftjin wenten boud lâns de [[Munnikesleat]]. De fabryk waard yn [[1926]] sletten. Dit hie te meitsjen mei in gebrek oan oanfier fan [[Ierdappel|ierdappels]] dy't net in soart ferboud waarden yn it súden fan it [[Westerkertier]]. Yn [[1928]] waard [[strokartonfabryk]] &quot;[[Erica II]]&quot; oprjochte wêrta dat de fabryk fan de &quot;De Drie Provinciën&quot; ombouwt wurde. &quot;Erica II&quot; wie underdiel fan de [[Erica (striekartonfabryk)|N.V. Erica]] yn [[Oude Pekela]]. Yn [[1967]] wurde de fabryk tiidlik stil lein troch in gebrek oan [[strie]]. Yn [[1970]] wurde besluten om de fabryk te sluten. De produksje fan &quot;Erica II&quot; wurde begjin [[1971]] definityf stillein. Yn [[1972]] is d'r noch sprake fan west om in [[Fersinke|fersinkerij]] te fêstigjen om it eardere terrein fan de striekartonfabryk. Dit plan wurde ôfblaze. Nei in oantal jierren fan leechstân wurden de gebouwen yn [[1978]] sloopt mei [[eksplosyf]]. In loads fan de fabryk en de dirikteurswenning bleaun stean. Nei de fabryk is yn Oostwold de Ericalaan ferneame.
[[Bestand:Hervormde_kerk_Oostwold_(Westerkwartier).jpg|right|thumb| De eardere herfoarme tsjerke fan Oostwold út 1908 mei de toer oan 'e eastkant. Sûnt 2008 tsjinnet it gebou as atelier.]]

== Tsjerke ==
[[Ofbyld:Hervormde kerk Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Tsjerke fan Oostwold]]
De [[tsjerke fan Oostwold]] wurde bouwt yn [[1908]] om syn [[Midsiuwen|midsiuwske]] foargonger te ferfangen. De byhearrende [[sealdaktoer]] wie yn [[1828]] al ôfbrutsen. Dizze foargonger wie wijde oan [[Margareta fan Antiochje]]. Hoewol dizze foargonger rûn [[1400]] datearre wurdt, soe dizze tsjerke op basis fan bewarre tekeningen fan foar [[1300]] datearre kinne. De hjoeddeiske tsjerke is ûntworpen troch [[H.J. Meek]] fan [[Tolbert]] en is diels bouwt op de fundearring fan de eardere tsjerke. Dit gebouw hat yn de noard- en súdmuorre trije [[Spitsbôge|spitbôgefernsters]]. Oan de eastkant stiet de heal ynbouwde toer. Dat dizze toer net nei it westen stiet, is warskynlik te witen oan de útwreiding fan it doarp oan dizze side. Dizze toer en eastmuorre wurde siere mei in boogfries. It tsjerkegebou wurde yn [[1973]] oanmerke as [[ryksmonumint]] op basis fan in [[preekstoel]] út de [[16e iuw]]. Yn [[1954]] wurde in kombinaasje oangien mei de tsjerklike gemeente fan [[Lettelbert]]. Dêrnei wurde de gemeente definityf gearfoege mei [[Hoogemeeden|Hooge]]- en [[Lagemeeden]] yn [[1971]]. Yn itselfde jier wurde in kombinaasje foarme mei de gemeente fan [[Hoogkerk|Heechtsjerk]] en [[Leechtsjerk]]. Yn [[1983]] wurde de gemeente Heechtsjerk c.a.-Oostwold c.a. foarme. In pleatslik hotel kocht de tsjerke yn [[2005]] mei de bedoeling om dêr fergaderingen te hâlden. Sûnt [[2008]] is d'r in [[atelier]] fêstige yn de tsjerke.

== Sport ==
[[Ofbyld:MFC De Gaveborg Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Multifunkjsoneel sintrum De Gaveborg]]
Yn [[1947]] wurde de [[kuorbalferiening OWK]] (Oostwold WesterKwartier) oprjochte. De feriening die it it bêste rûn [[1960]] doe de feriening hast promovearre ta de earste klasse.

De [[Fuotbalferiening Pelikaan-S|fuotbalferiening VV Pelikaan-S]] wurde oprjochte yn [[1957]]. In stik grûn foar it fuotbafjild wurde beskikber stelt troch Jo Smit, mei-oprjochter fan de pleatslike striekartonfabryk &quot;Erica II&quot;. Ut dank neamde de feriening harren nei in [[Hurddraverij|hurddraver]] fan Smit, Pelikaan S. Alle hurdravers fan Smit hien de letter &quot;s&quot; achter harren namme.

Nei in rige kampioenskippen en promoasjes yn de jierren tusken 2014 en 2022 kaam Pelikaans S yn seizoen 2022/2023 út yn de Fjirde Difyzje. Nei it seizoen 2023/2024 beslute it bestjoer om op te hâlden mei prestaasjefuotbal.

Dêrneist hat Oostwold twa follybalferieningen.

== Mienskip ==
Oostwold hat hast 20 sosjale en sportyfe ferieningen. Oant [[2011]] befûn it [[doarpshûs]] it &quot;Gavehuis&quot; him westlik fan de tsjerke. Yn [[2003]] wie d'r sprake fan sloop fan it doarpshûs foar in útwreiding fan de skoalle. D'r wurde keazen foar nijbou yn de foarm fan in multifunksjoneel sintrum by de sportfjilden. Dit sintrum krige de namme &quot;De Gaveborg&quot; en wie klear yn 2011. De Gaveborg bied ûnderdak oan gearwurkingsskoalle De Gavelander, in berneopfang, in sportkafe, in fitnessrûmte, kuorbalferiening OWK, fuotbalferiening Pelikaan-S en in koöperatiefe buertsupermerk. De sportfjilden befine harren no neist en efter it gebou.

== Underwiis ==
Yn 2011 fusearren de iepenbiere en kristlike basisskoallen fan Oostwold ta gearwurkingsskoalle &quot;De Gavelander&quot;. Dizze skoalle wurde ûnderbrocht yn mulitfinksjoneel sintrum &quot;De Gaveborg&quot;.

=== De Oleander ===
[[Ofbyld:Voormalige christelijke basisschool Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Eardere krislikte basiskoalle en skoalmasterswenning.]]
De kristlike skoalle wurde westlik fan Oostwold bouwt. Letter gie de skoalle fierder as kristlike Daltonskoalle &quot;De Oleander&quot;. It skoallegebou datearret fan 1918 en wurde yn de jierren '20 of '30 ferbouwt en útwreide yn de styl fan de [[Amsterdamske Skoalle (boustyl)|Amsterdamske Skoalle]]. By de skoalle stiet noch in skoalmasterswenning yn 

=== Gavehoek ===
De iepenbiere skoalle stie neist it doarpshûs westlik fan de tsjerke. Hjir stienen skoalle en skoalmasterswenning út 1874. Yn 2011 wurde it skoallegebou sloopt, tegearre mei it doarpshûs.

== Monuminten ==
Neist in ryksmonumint hat Oostwold ek [[List fan gemeentlike monuminten yn Westerkertier|seis gemeentlike monuminten]].

== Befolkingsûntwikkeling ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Jier
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
!2018
!2019
!2020
!2021
!2022
!2023
!2024
!2025
!2026
|-
|Oantal ynwenners
|655
|660
|630
|650
|650
|630
|650
|685
|680
|695
|710
|715
|700
|686
|}
&lt;blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt;(Sifers komme fan: [https://allecijfers.nl/woonplaats/oostwold-westerkwartier/#google_vignette Woonplaats Oostwold (gemeente Westerkwartier) in cijfers en grafieken | AlleCijfers.nl])

== Berne yn Oostwold ==

* [[Egbert Mulder]] (1940-2021), fuotbalskiedsrjochter

== Ynfrastruktuer ==

=== Strjitten ===
Alle [[Strjitten yn Oostwold (Westerkertier)|strjitten yn Oostwold]].

== Sjoch ek ==

* [[Kleine Oostwolderpolder]]

== Eksterne keppeling ==

* [http://www.oostwold.com/ Oostwold.com]
[[Kategory:Plak yn Grinslân]]</text>
      <sha1>gfx1eglnksn2l1r29lmdencoe1kq6zi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241070</id>
      <parentid>1241069</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T15:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>red.</comment>
      <origin>1241070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12281" sha1="nsez32y7zdikg7kroveqhp6lkv7ijrn" xml:space="preserve">'''Oostwold''' ([[Nederlânsk]] en [[Grinslânsk]]) is in doarp yn de gemeente [[Westerkertier (gemeente)|Westerkertier]], yn de [[Nederlân|Nederlânske]] provinsje [[Grinslân]]. It doarp telt 686 ynwenners (1 jannewaris 2026).

It doarp leit westlik fan [[Grins (stêd)|Grins]], noardeastlik fan [[De Like]] en súdeastlik fan [[Súdhorn]]. Yn Grinslân binne noch in [[Eastwâld (Aldamt)|Eastwâld]] noardlik fan [[Wynskoat]] en in [[Eastwâld (Midden-Grins)|Eastwâld]] súdeastlik fan [[Siddebuorren]].

== Skiednis ==

=== Namme ===
De doarpsnamme &quot;Oostwold&quot; komt yn [[1449]] foar yn dizze foarm yn in stik oangeande de fiskrjochten op de [[Lykstermar]]. Oare fermeldingen binne: ''Oestwolde'' (1458), ''Antique Ostwald'' (1475), ''Oesterwolt'' (1486), ''Antiqua Ostwalt'' (1501), ''Oesterwold'' (1514), ''Oestwoldt'' (1540), ''Oistwolde'' (1570 - 1575), ''Oostwolt'' (1579), ''Oostwolde'' (1616), ''Oostwold'' (1781). De namme tsjut op de eastlike lizzing fan in moerasbosk (wold).

=== Untstean en ûntwikkeling ===
It doarp is ûntstien op deselde [[deksânrêch]] as [[Mearum]], [[Nuis]], [[Niebert]], [[Tolbert]], [[Midwolde]] en [[Lettelbert]]. De deksânrêch rint fan [[De Haar (Mearum)|De Haar]] oant Oostwold. Op'e hichte fan Oostwold waard de sânrêch omjûn troch [[fean]]. Yn de midsiuwen wurde it fean súdlik fan Oostwold en Lettelbert [[Lânoanmakkerij|ûntgind]], hjirtroch ûntsie ek boaiumdelgong yn it gebiet. Op dizze wize is de Lykstermar ûntstien.

Oostwold foarme tegearre mei de doarpen [[Tolbert]], [[Midwolde]], [[Lettelbert]] en [[Lagemeeden]] de [[gritenij]] [[Fredewâld|Easterdiel Fredewâld]]. It [[karspel]] Oostwold sil krekt as dy fan Lettelbert betiid ôfsplitst wêze fan dy fan Midwolde, mooglik yn de [[13e iuw|13e]] of [[14e iuw]]. De [[himrik]] rûn fan de [[Lykstermar]] oant de [[Westerdyk]] tusken [[Enumatil]] en [[Den Horn]]. Yn de parochy Oostwold stie ek in [[Kapel (gebedsromte)|kapel]], dy't yn Enumatil stie. It karspel Lagemeeden is wierskynlik yn de 14e iuw út Oostwold wei stichte. Sa wurde Lagemeenden yn [[1473]] neamd as ''Pratis Oostwold alias Meden'' (yn de greiden fan Oostwold, alias Meden). Op it plak fan Lagemeenden besiet it [[kleaster fan Aduard]] in [[Stienbakkerij|tichelwurk]]. Hjir wurde neffens de abtekronyk yn de 14e iuw in oan [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] wijde kapel stichte en yn dizze kapel waard in [[relikwy]] oanbrocht fan [[Margareta fan Antiochje]]. Dizze kapel groeide út ta in [[tsjerke]] en splitste him ôf fan Oostwold.

==== Kleaster en eallju ====
Oarspronklik wie in grut diel fan it grûngebiet fan it karspel Oostwold yn hanne fan it [[Kleaster fan Aduard|kleaster Aduard]]. Neffens rekkens út [[1595]] wien 350 greiden yn eigendom fan dit kleaster. De rjochten dy't it kleaster ta de [[Reformaasje]] hie yn de [[Kollaasjerjochten|kollaasje]] fan Oostwold waarden letter troch de [[Deputearre Steaten]] ferkocht út jildneed. Op dizze manier kamen de kollaasjerjochten yn besit fan de [[eallju]] en [[Regint|reginten]], sa as [[Herman de Sighers]] fan de [[Hanckemaborg]] yn [[Súdhorn]], [[Rempt de Mepsche]] en de [[widdo]] fan de [[Grins (stêd)|Grinzer]] boargemaster Van Nieveen. Dochs bleau de pleatslike [[eigenierde]] oant op sekere hichte wol ynspraak hâlden. Letter hie [[Nienoard]] de steande kollaasje yn hannen en besiet it in [[hearebank]] yn de tsjerke. Yn [[1908]] skonk [[Johan Æmilius Abraham van Panhuys]] de rjochten fan Nienoard oan de [[tsjerkefâd]] fan Oostwold. De lêste rjochten waarden yn [[1910]] oankocht.

Meardere [[Regint|regintefamyljes]] hiene besit yn Oostwold. Sa kocht de Grinzer regint [[Scato Gockinga]] te Oostwold in [[pleats]] dy't bekend soe komme te stean as de [[Gockingaheerd]]. Fierder hienen de famyljes [[Von Innhausen und Kniphausen]] fan [[Nienoard]] en Geertsema fan de [[boarch]] [[Noardwyk (boarch)|Noardwyk]] yn [[Noardhorn]] lannen rûn it doarp. Foartendaliks súdeastlik fan Oostwold stie eartiidsk it hûs Hoogema. Hoewol't dat hûs krekt oer de grins yn it [[Drinte|Drintske]] [[Roanerwâlde]] stie, lei in diel fan it lân fan Hoogema yn Oostwold.

==== De Gave ====
Wichtich foar de ûntwikkeling fan it doarp wie it rivierke [[De Gave]]. Dit rivierke ûntsprong ticht by de buorskip [[Traan]] noardlik fan [[Midwolde]] en kruse de [[Lettelberterdjip]]. It diel fan De Gave tusken [[De Poffert]] en Oostwold waard troch de [[Muonts|mûntsen]] fan it [[kleaster fan Aduard]] brûkt om nei har [[foarwurk]] yn [[Terheijl]] te gean. Dêr waard de [[Munnikesleat (Westerkertier)|Munnikesleat]] hinne groeven om fia de [[Lykstermar]] yn [[Nietap]] te kommen. De Gave makke ek diel út fan de farwei tusken [[Fryslân]] en [[Grins (stêd)|Grins]], mar rekke letter út gebrûk. Yn 1655 - 1656 kaam nammentlik it stik [[Hoendjip]] tusken [[Enumatil]] en De Poffert ôf. Op de hoeke fan De Gave en de Hoendjip waard yn [[1884]] [[skipswerf de Spitse Horn]] stichte.

==== Kearn ====
Fan kearnfoarming wie yn Oostwold earst gjin sprake. Oostwold hat in mienskiplike bewenningsas mei Tolbert, Midwolde en Lettelbert. Yn 1861 waard de dyk fan Midwolde nei De Poffert oanlein. Dizze dyk makket diel út fan de ferbining Grins-It Hearrenfean. De Ericalaan waard yn 1930 oanlein tusken de Munnikesleat en de tsjerke. Yn 1960 waard de [[A7]] súdlik fan it doarp oanlein. Troch de oanlis fan de A7 hat Oostwold in bytsje oan himrik ynleverje moatten. Yn 1980 waard de Borglaan fernijd, oarspronklik in reed mei arbeiderswenten nei de Fresiahoeve út 1904.

=== Buorskippen ===
Neffens it skoalmasterrapport út [[1828]] hie Oostwold noch in pear [[Buorskip|buorskippen]]. Sa foarmden de pleatsen eastlik fan de [[Munnikesleat]] mei-inoar de buorskip &quot;Klein Oostwold&quot; of &quot;Lutje Oostwold&quot;. De buorskip &quot;Groef&quot; of &quot;De Groeve&quot; bestie út in oantal pleatsen súdlik fan de [[Rykswei 7|A7]] en eastlik fan [[Lettelbert]].
[[Ofbyld:OostwoldMunnikevaart43_1.jpg|right|thumb|Eardere direkteurswente út 1915.]]

=== Erica II ===
Yn [[1914]] waard yn Oostwold [[ierdappelmoalfabryk]] &quot;[[De Drie Provinciën]]&quot; oprjochte. Foar de arbeiders waarden fyftjin wenten boud lâns de [[Munnikesleat]]. It fabryk waard yn [[1926]] sletten. Dit hie te meitsjen mei in gebrek oan oanfier fan [[Ierdappel|ierdappels]] dy't net in soart ferboud waarden yn it súden fan it [[Westerkertier]]. Yn [[1928]] waard [[striekartonfabryk]] &quot;[[Erica II]]&quot; oprjochte en moast it fabryk fan de &quot;De Drie Provinciën&quot; ferboud wurde. &quot;Erica II&quot; wie underdiel fan de [[Erica (striekartonfabryk)|N.V. Erica]] yn [[Oude Pekela]]. Yn [[1967]] waard de fabryk tiidlik stillein troch in gebrek oan [[strie]]. Yn [[1970]] waard besletten om it fabryk te sluten. De produksje fan &quot;Erica II&quot; waard begjin [[1971]] definityf stillein. Yn [[1972]] is der noch sprake fan west om in [[Fersinke|fersinkerij]] te fêstigjen om it eardere terrein fan de striekartonfabryk. Dit plan wurde ôfblaze. Nei in oantal jierren fan leechstân wurden de gebouwen yn [[1978]] sloopt mei in [[eksplosyf]]. In loads fan it fabryk en de dirikteurswenning bleaune stean. Yn Oostwold is de Ericalaan nei it fabryk ferneamd.
[[Ofbyld:Hervormde_kerk_Oostwold_(Westerkwartier).jpg|right|thumb|De eardere herfoarme tsjerke fan Oostwold út 1908 mei de toer oan 'e eastkant. Sûnt 2008 tsjinnet it gebou as atelier.]]

== Tsjerke ==
[[Ofbyld:Hervormde kerk Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Tsjerke fan Oostwold]]
De [[tsjerke fan Oostwold]] wurde bouwt yn [[1908]] om syn [[Midsiuwen|midsiuwske]] foargonger te ferfangen. De byhearrende [[sealdaktoer]] wie yn [[1828]] al ôfbrutsen. Dizze foargonger wie wijde oan [[Margareta fan Antiochje]]. Hoewol dizze foargonger rûn [[1400]] datearre wurdt, soe dizze tsjerke op basis fan bewarre tekeningen fan foar [[1300]] datearre kinne. De hjoeddeiske tsjerke is ûntworpen troch [[H.J. Meek]] fan [[Tolbert]] en is diels bouwt op de fundearring fan de eardere tsjerke. Dit gebouw hat yn de noard- en súdmuorre trije [[Spitsbôge|spitbôgefernsters]]. Oan de eastkant stiet de heal ynbouwde toer. Dat dizze toer net nei it westen stiet, is warskynlik te witen oan de útwreiding fan it doarp oan dizze side. Dizze toer en eastmuorre wurde siere mei in boogfries. It tsjerkegebou wurde yn [[1973]] oanmerke as [[ryksmonumint]] op basis fan in [[preekstoel]] út de [[16e iuw]]. Yn [[1954]] wurde in kombinaasje oangien mei de tsjerklike gemeente fan [[Lettelbert]]. Dêrnei wurde de gemeente definityf gearfoege mei [[Hoogemeeden|Hooge]]- en [[Lagemeeden]] yn [[1971]]. Yn itselfde jier wurde in kombinaasje foarme mei de gemeente fan [[Hoogkerk|Heechtsjerk]] en [[Leechtsjerk]]. Yn [[1983]] wurde de gemeente Heechtsjerk c.a.-Oostwold c.a. foarme. In pleatslik hotel kocht de tsjerke yn [[2005]] mei de bedoeling om dêr fergaderingen te hâlden. Sûnt [[2008]] is d'r in [[atelier]] fêstige yn de tsjerke.

== Sport ==
[[Ofbyld:MFC De Gaveborg Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Multifunkjsoneel sintrum De Gaveborg]]
Yn [[1947]] wurde de [[kuorbalferiening OWK]] (Oostwold WesterKwartier) oprjochte. De feriening die it it bêste rûn [[1960]] doe de feriening hast promovearre ta de earste klasse.

De [[Fuotbalferiening Pelikaan-S|fuotbalferiening VV Pelikaan-S]] wurde oprjochte yn [[1957]]. In stik grûn foar it fuotbafjild wurde beskikber stelt troch Jo Smit, mei-oprjochter fan de pleatslike striekartonfabryk &quot;Erica II&quot;. Ut dank neamde de feriening harren nei in [[Hurddraverij|hurddraver]] fan Smit, Pelikaan S. Alle hurdravers fan Smit hien de letter &quot;s&quot; achter harren namme.

Nei in rige kampioenskippen en promoasjes yn de jierren tusken 2014 en 2022 kaam Pelikaans S yn seizoen 2022/2023 út yn de Fjirde Difyzje. Nei it seizoen 2023/2024 beslute it bestjoer om op te hâlden mei prestaasjefuotbal.

Dêrneist hat Oostwold twa follybalferieningen.

== Mienskip ==
Oostwold hat hast 20 sosjale en sportferieningen. Oant [[2011]] stie [[doarpshûs]] it &quot;Gavehuis&quot; westlik fan de tsjerke. Yn [[2003]] wie der sprake fan sloop fan it doarpshûs foar in útwreiding fan de skoalle. Der waard keazen foar nijbou yn de foarm fan in multyfunksjoneel sintrum by de sportfjilden. Dat sintrum krige de namme &quot;De Gaveborg&quot; en wie klear yn 2011. De Gaveborg biedt ûnderdak oan gearwurkingsskoalle De Gavelander, in berne-opfang, in sportkafee, in fitnessrûmte, kuorbalferiening OWK, fuotbalferiening Pelikaan-S en in koöperatieve buertsupermerk. De sportfjilden lizze no neist en efter it gebou.

== Underwiis ==
Yn 2011 fusearren de iepenbiere en kristlike basisskoallen fan Oostwold ta gearwurkingsskoalle &quot;De Gavelander&quot;. Dizze skoalle waard ûnderbrocht yn multyfunksjoneel sintrum &quot;De Gaveborg&quot;.

=== De Oleander ===
[[Ofbyld:Voormalige christelijke basisschool Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Eardere kristlike basiskoalle en skoalmasterswenning.]]
De kristlike skoalle waard westlik fan Oostwold boud. Letter gie de skoalle fierder as kristlike Daltonskoalle &quot;De Oleander&quot;. It skoallegebou datearret fan 1918 en waard yn de jierren '20 of '30 ferboud en útwreide yn de styl fan de [[Amsterdamske Skoalle (boustyl)|Amsterdamske Skoalle]]. By de skoalle stiet noch in skoalmasterswenning. 

=== Gavehoek ===
De iepenbiere skoalle stie neist it doarpshûs westlik fan de tsjerke. Hjir stiene de skoalle en skoalmasterswenning út 1874. Yn 2011 waard it skoallegebou sloopt, tagelyk mei it doarpshûs.

== Monuminten ==
Neist in [[ryksmonumint]] hat Oostwold ek [[List fan gemeentlike monuminten yn Westerkertier|seis gemeentlike monuminten]].

== Befolkingsûntwikkeling ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Jier
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
!2018
!2019
!2020
!2021
!2022
!2023
!2024
!2025
!2026
|-
|Oantal ynwenners
|655
|660
|630
|650
|650
|630
|650
|685
|680
|695
|710
|715
|700
|686
|}
&lt;blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt;(Sifers komme fan: [https://allecijfers.nl/woonplaats/oostwold-westerkwartier/#google_vignette Woonplaats Oostwold (gemeente Westerkwartier) in cijfers en grafieken | AlleCijfers.nl])

== Berne yn Oostwold ==

* [[Egbert Mulder]] (1940-2021), fuotbalskiedsrjochter

== Ynfrastruktuer ==

=== Strjitten ===
Alle [[Strjitten yn Oostwold (Westerkertier)|strjitten yn Oostwold]].

== Sjoch ek ==

* [[Kleine Oostwolderpolder]]

== Eksterne keppeling ==

* [http://www.oostwold.com/ Oostwold.com]
[[Kategory:Plak yn Grinslân]]</text>
      <sha1>nsez32y7zdikg7kroveqhp6lkv7ijrn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241071</id>
      <parentid>1241070</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T15:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 dinkje noch</comment>
      <origin>1241071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12280" sha1="1y7b7c3kbtoc4q39ugmoak660fvgvnx" xml:space="preserve">'''Oostwold''' ([[Nederlânsk]] en [[Grinslânsk]]) is in doarp yn de gemeente [[Westerkertier (gemeente)|Westerkertier]], yn de [[Nederlân|Nederlânske]] provinsje [[Grinslân]]. It doarp hat 686 ynwenners (1 jannewaris 2026).

It doarp leit westlik fan [[Grins (stêd)|Grins]], noardeastlik fan [[De Like]] en súdeastlik fan [[Súdhorn]]. Yn Grinslân binne noch in [[Eastwâld (Aldamt)|Eastwâld]] noardlik fan [[Wynskoat]] en in [[Eastwâld (Midden-Grins)|Eastwâld]] súdeastlik fan [[Siddebuorren]].

== Skiednis ==

=== Namme ===
De doarpsnamme &quot;Oostwold&quot; komt yn [[1449]] foar yn dizze foarm yn in stik oangeande de fiskrjochten op de [[Lykstermar]]. Oare fermeldingen binne: ''Oestwolde'' (1458), ''Antique Ostwald'' (1475), ''Oesterwolt'' (1486), ''Antiqua Ostwalt'' (1501), ''Oesterwold'' (1514), ''Oestwoldt'' (1540), ''Oistwolde'' (1570 - 1575), ''Oostwolt'' (1579), ''Oostwolde'' (1616), ''Oostwold'' (1781). De namme tsjut op de eastlike lizzing fan in moerasbosk (wold).

=== Untstean en ûntwikkeling ===
It doarp is ûntstien op deselde [[deksânrêch]] as [[Mearum]], [[Nuis]], [[Niebert]], [[Tolbert]], [[Midwolde]] en [[Lettelbert]]. De deksânrêch rint fan [[De Haar (Mearum)|De Haar]] oant Oostwold. Op'e hichte fan Oostwold waard de sânrêch omjûn troch [[fean]]. Yn de midsiuwen wurde it fean súdlik fan Oostwold en Lettelbert [[Lânoanmakkerij|ûntgind]], hjirtroch ûntsie ek boaiumdelgong yn it gebiet. Op dizze wize is de Lykstermar ûntstien.

Oostwold foarme tegearre mei de doarpen [[Tolbert]], [[Midwolde]], [[Lettelbert]] en [[Lagemeeden]] de [[gritenij]] [[Fredewâld|Easterdiel Fredewâld]]. It [[karspel]] Oostwold sil krekt as dy fan Lettelbert betiid ôfsplitst wêze fan dy fan Midwolde, mooglik yn de [[13e iuw|13e]] of [[14e iuw]]. De [[himrik]] rûn fan de [[Lykstermar]] oant de [[Westerdyk]] tusken [[Enumatil]] en [[Den Horn]]. Yn de parochy Oostwold stie ek in [[Kapel (gebedsromte)|kapel]], dy't yn Enumatil stie. It karspel Lagemeeden is wierskynlik yn de 14e iuw út Oostwold wei stichte. Sa wurde Lagemeenden yn [[1473]] neamd as ''Pratis Oostwold alias Meden'' (yn de greiden fan Oostwold, alias Meden). Op it plak fan Lagemeenden besiet it [[kleaster fan Aduard]] in [[Stienbakkerij|tichelwurk]]. Hjir wurde neffens de abtekronyk yn de 14e iuw in oan [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] wijde kapel stichte en yn dizze kapel waard in [[relikwy]] oanbrocht fan [[Margareta fan Antiochje]]. Dizze kapel groeide út ta in [[tsjerke]] en splitste him ôf fan Oostwold.

==== Kleaster en eallju ====
Oarspronklik wie in grut diel fan it grûngebiet fan it karspel Oostwold yn hanne fan it [[Kleaster fan Aduard|kleaster Aduard]]. Neffens rekkens út [[1595]] wien 350 greiden yn eigendom fan dit kleaster. De rjochten dy't it kleaster ta de [[Reformaasje]] hie yn de [[Kollaasjerjochten|kollaasje]] fan Oostwold waarden letter troch de [[Deputearre Steaten]] ferkocht út jildneed. Op dizze manier kamen de kollaasjerjochten yn besit fan de [[eallju]] en [[Regint|reginten]], sa as [[Herman de Sighers]] fan de [[Hanckemaborg]] yn [[Súdhorn]], [[Rempt de Mepsche]] en de [[widdo]] fan de [[Grins (stêd)|Grinzer]] boargemaster Van Nieveen. Dochs bleau de pleatslike [[eigenierde]] oant op sekere hichte wol ynspraak hâlden. Letter hie [[Nienoard]] de steande kollaasje yn hannen en besiet it in [[hearebank]] yn de tsjerke. Yn [[1908]] skonk [[Johan Æmilius Abraham van Panhuys]] de rjochten fan Nienoard oan de [[tsjerkefâd]] fan Oostwold. De lêste rjochten waarden yn [[1910]] oankocht.

Meardere [[Regint|regintefamyljes]] hiene besit yn Oostwold. Sa kocht de Grinzer regint [[Scato Gockinga]] te Oostwold in [[pleats]] dy't bekend soe komme te stean as de [[Gockingaheerd]]. Fierder hienen de famyljes [[Von Innhausen und Kniphausen]] fan [[Nienoard]] en Geertsema fan de [[boarch]] [[Noardwyk (boarch)|Noardwyk]] yn [[Noardhorn]] lannen rûn it doarp. Foartendaliks súdeastlik fan Oostwold stie eartiidsk it hûs Hoogema. Hoewol't dat hûs krekt oer de grins yn it [[Drinte|Drintske]] [[Roanerwâlde]] stie, lei in diel fan it lân fan Hoogema yn Oostwold.

==== De Gave ====
Wichtich foar de ûntwikkeling fan it doarp wie it rivierke [[De Gave]]. Dit rivierke ûntsprong ticht by de buorskip [[Traan]] noardlik fan [[Midwolde]] en kruse de [[Lettelberterdjip]]. It diel fan De Gave tusken [[De Poffert]] en Oostwold waard troch de [[Muonts|mûntsen]] fan it [[kleaster fan Aduard]] brûkt om nei har [[foarwurk]] yn [[Terheijl]] te gean. Dêr waard de [[Munnikesleat (Westerkertier)|Munnikesleat]] hinne groeven om fia de [[Lykstermar]] yn [[Nietap]] te kommen. De Gave makke ek diel út fan de farwei tusken [[Fryslân]] en [[Grins (stêd)|Grins]], mar rekke letter út gebrûk. Yn 1655 - 1656 kaam nammentlik it stik [[Hoendjip]] tusken [[Enumatil]] en De Poffert ôf. Op de hoeke fan De Gave en de Hoendjip waard yn [[1884]] [[skipswerf de Spitse Horn]] stichte.

==== Kearn ====
Fan kearnfoarming wie yn Oostwold earst gjin sprake. Oostwold hat in mienskiplike bewenningsas mei Tolbert, Midwolde en Lettelbert. Yn 1861 waard de dyk fan Midwolde nei De Poffert oanlein. Dizze dyk makket diel út fan de ferbining Grins-It Hearrenfean. De Ericalaan waard yn 1930 oanlein tusken de Munnikesleat en de tsjerke. Yn 1960 waard de [[A7]] súdlik fan it doarp oanlein. Troch de oanlis fan de A7 hat Oostwold in bytsje oan himrik ynleverje moatten. Yn 1980 waard de Borglaan fernijd, oarspronklik in reed mei arbeiderswenten nei de Fresiahoeve út 1904.

=== Buorskippen ===
Neffens it skoalmasterrapport út [[1828]] hie Oostwold noch in pear [[Buorskip|buorskippen]]. Sa foarmden de pleatsen eastlik fan de [[Munnikesleat]] mei-inoar de buorskip &quot;Klein Oostwold&quot; of &quot;Lutje Oostwold&quot;. De buorskip &quot;Groef&quot; of &quot;De Groeve&quot; bestie út in oantal pleatsen súdlik fan de [[Rykswei 7|A7]] en eastlik fan [[Lettelbert]].
[[Ofbyld:OostwoldMunnikevaart43_1.jpg|right|thumb|Eardere direkteurswente út 1915.]]

=== Erica II ===
Yn [[1914]] waard yn Oostwold [[ierdappelmoalfabryk]] &quot;[[De Drie Provinciën]]&quot; oprjochte. Foar de arbeiders waarden fyftjin wenten boud lâns de [[Munnikesleat]]. It fabryk waard yn [[1926]] sletten. Dit hie te meitsjen mei in gebrek oan oanfier fan [[Ierdappel|ierdappels]] dy't net in soart ferboud waarden yn it súden fan it [[Westerkertier]]. Yn [[1928]] waard [[striekartonfabryk]] &quot;[[Erica II]]&quot; oprjochte en moast it fabryk fan de &quot;De Drie Provinciën&quot; ferboud wurde. &quot;Erica II&quot; wie underdiel fan de [[Erica (striekartonfabryk)|N.V. Erica]] yn [[Oude Pekela]]. Yn [[1967]] waard de fabryk tiidlik stillein troch in gebrek oan [[strie]]. Yn [[1970]] waard besletten om it fabryk te sluten. De produksje fan &quot;Erica II&quot; waard begjin [[1971]] definityf stillein. Yn [[1972]] is der noch sprake fan west om in [[Fersinke|fersinkerij]] te fêstigjen om it eardere terrein fan de striekartonfabryk. Dit plan wurde ôfblaze. Nei in oantal jierren fan leechstân wurden de gebouwen yn [[1978]] sloopt mei in [[eksplosyf]]. In loads fan it fabryk en de dirikteurswenning bleaune stean. Yn Oostwold is de Ericalaan nei it fabryk ferneamd.
[[Ofbyld:Hervormde_kerk_Oostwold_(Westerkwartier).jpg|right|thumb|De eardere herfoarme tsjerke fan Oostwold út 1908 mei de toer oan 'e eastkant. Sûnt 2008 tsjinnet it gebou as atelier.]]

== Tsjerke ==
[[Ofbyld:Hervormde kerk Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Tsjerke fan Oostwold]]
De [[tsjerke fan Oostwold]] wurde bouwt yn [[1908]] om syn [[Midsiuwen|midsiuwske]] foargonger te ferfangen. De byhearrende [[sealdaktoer]] wie yn [[1828]] al ôfbrutsen. Dizze foargonger wie wijde oan [[Margareta fan Antiochje]]. Hoewol dizze foargonger rûn [[1400]] datearre wurdt, soe dizze tsjerke op basis fan bewarre tekeningen fan foar [[1300]] datearre kinne. De hjoeddeiske tsjerke is ûntworpen troch [[H.J. Meek]] fan [[Tolbert]] en is diels bouwt op de fundearring fan de eardere tsjerke. Dit gebouw hat yn de noard- en súdmuorre trije [[Spitsbôge|spitbôgefernsters]]. Oan de eastkant stiet de heal ynbouwde toer. Dat dizze toer net nei it westen stiet, is warskynlik te witen oan de útwreiding fan it doarp oan dizze side. Dizze toer en eastmuorre wurde siere mei in boogfries. It tsjerkegebou wurde yn [[1973]] oanmerke as [[ryksmonumint]] op basis fan in [[preekstoel]] út de [[16e iuw]]. Yn [[1954]] wurde in kombinaasje oangien mei de tsjerklike gemeente fan [[Lettelbert]]. Dêrnei wurde de gemeente definityf gearfoege mei [[Hoogemeeden|Hooge]]- en [[Lagemeeden]] yn [[1971]]. Yn itselfde jier wurde in kombinaasje foarme mei de gemeente fan [[Hoogkerk|Heechtsjerk]] en [[Leechtsjerk]]. Yn [[1983]] wurde de gemeente Heechtsjerk c.a.-Oostwold c.a. foarme. In pleatslik hotel kocht de tsjerke yn [[2005]] mei de bedoeling om dêr fergaderingen te hâlden. Sûnt [[2008]] is d'r in [[atelier]] fêstige yn de tsjerke.

== Sport ==
[[Ofbyld:MFC De Gaveborg Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Multifunkjsoneel sintrum De Gaveborg]]
Yn [[1947]] wurde de [[kuorbalferiening OWK]] (Oostwold WesterKwartier) oprjochte. De feriening die it it bêste rûn [[1960]] doe de feriening hast promovearre ta de earste klasse.

De [[Fuotbalferiening Pelikaan-S|fuotbalferiening VV Pelikaan-S]] wurde oprjochte yn [[1957]]. In stik grûn foar it fuotbafjild wurde beskikber stelt troch Jo Smit, mei-oprjochter fan de pleatslike striekartonfabryk &quot;Erica II&quot;. Ut dank neamde de feriening harren nei in [[Hurddraverij|hurddraver]] fan Smit, Pelikaan S. Alle hurdravers fan Smit hien de letter &quot;s&quot; achter harren namme.

Nei in rige kampioenskippen en promoasjes yn de jierren tusken 2014 en 2022 kaam Pelikaans S yn seizoen 2022/2023 út yn de Fjirde Difyzje. Nei it seizoen 2023/2024 beslute it bestjoer om op te hâlden mei prestaasjefuotbal.

Dêrneist hat Oostwold twa follybalferieningen.

== Mienskip ==
Oostwold hat hast 20 sosjale en sportferieningen. Oant [[2011]] stie [[doarpshûs]] it &quot;Gavehuis&quot; westlik fan de tsjerke. Yn [[2003]] wie der sprake fan sloop fan it doarpshûs foar in útwreiding fan de skoalle. Der waard keazen foar nijbou yn de foarm fan in multyfunksjoneel sintrum by de sportfjilden. Dat sintrum krige de namme &quot;De Gaveborg&quot; en wie klear yn 2011. De Gaveborg biedt ûnderdak oan gearwurkingsskoalle De Gavelander, in berne-opfang, in sportkafee, in fitnessrûmte, kuorbalferiening OWK, fuotbalferiening Pelikaan-S en in koöperatieve buertsupermerk. De sportfjilden lizze no neist en efter it gebou.

== Underwiis ==
Yn 2011 fusearren de iepenbiere en kristlike basisskoallen fan Oostwold ta gearwurkingsskoalle &quot;De Gavelander&quot;. Dizze skoalle waard ûnderbrocht yn multyfunksjoneel sintrum &quot;De Gaveborg&quot;.

=== De Oleander ===
[[Ofbyld:Voormalige christelijke basisschool Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Eardere kristlike basiskoalle en skoalmasterswenning.]]
De kristlike skoalle waard westlik fan Oostwold boud. Letter gie de skoalle fierder as kristlike Daltonskoalle &quot;De Oleander&quot;. It skoallegebou datearret fan 1918 en waard yn de jierren '20 of '30 ferboud en útwreide yn de styl fan de [[Amsterdamske Skoalle (boustyl)|Amsterdamske Skoalle]]. By de skoalle stiet noch in skoalmasterswenning. 

=== Gavehoek ===
De iepenbiere skoalle stie neist it doarpshûs westlik fan de tsjerke. Hjir stiene de skoalle en skoalmasterswenning út 1874. Yn 2011 waard it skoallegebou sloopt, tagelyk mei it doarpshûs.

== Monuminten ==
Neist in [[ryksmonumint]] hat Oostwold ek [[List fan gemeentlike monuminten yn Westerkertier|seis gemeentlike monuminten]].

== Befolkingsûntwikkeling ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Jier
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
!2018
!2019
!2020
!2021
!2022
!2023
!2024
!2025
!2026
|-
|Oantal ynwenners
|655
|660
|630
|650
|650
|630
|650
|685
|680
|695
|710
|715
|700
|686
|}
&lt;blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt;(Sifers komme fan: [https://allecijfers.nl/woonplaats/oostwold-westerkwartier/#google_vignette Woonplaats Oostwold (gemeente Westerkwartier) in cijfers en grafieken | AlleCijfers.nl])

== Berne yn Oostwold ==

* [[Egbert Mulder]] (1940-2021), fuotbalskiedsrjochter

== Ynfrastruktuer ==

=== Strjitten ===
Alle [[Strjitten yn Oostwold (Westerkertier)|strjitten yn Oostwold]].

== Sjoch ek ==

* [[Kleine Oostwolderpolder]]

== Eksterne keppeling ==

* [http://www.oostwold.com/ Oostwold.com]
[[Kategory:Plak yn Grinslân]]</text>
      <sha1>1y7b7c3kbtoc4q39ugmoak660fvgvnx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241072</id>
      <parentid>1241071</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T15:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1241072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12196" sha1="j4eh3zt91fwdmqpiiyxvy2mbi2katz6" xml:space="preserve">'''Oostwold''' ([[Nederlânsk]] en [[Grinslânsk]]) is in doarp yn de gemeente [[Westerkertier (gemeente)|Westerkertier]], yn de [[Nederlân|Nederlânske]] provinsje [[Grinslân]]. It doarp hat 686 ynwenners (1 jannewaris 2026).

It doarp leit westlik fan [[Grins (stêd)|Grins]], noardeastlik fan [[De Like]] en súdeastlik fan [[Súdhorn]]. Yn Grinslân binne noch in [[Eastwâld (Aldamt)|Eastwâld]] noardlik fan [[Wynskoat]] en in [[Eastwâld (Midden-Grins)|Eastwâld]] súdeastlik fan [[Siddebuorren]].

== Skiednis ==

=== Namme ===
De doarpsnamme &quot;Oostwold&quot; komt yn [[1449]] foar yn dizze foarm yn in stik oangeande de fiskrjochten op de [[Lykstermar]]. Oare fermeldingen binne: ''Oestwolde'' (1458), ''Antique Ostwald'' (1475), ''Oesterwolt'' (1486), ''Antiqua Ostwalt'' (1501), ''Oesterwold'' (1514), ''Oestwoldt'' (1540), ''Oistwolde'' (1570 - 1575), ''Oostwolt'' (1579), ''Oostwolde'' (1616), ''Oostwold'' (1781). De namme tsjut op de eastlike lizzing fan in moerasbosk (wold).

=== Untstean en ûntwikkeling ===
It doarp is ûntstien op deselde [[deksânrêch]] as [[Mearum]], [[Nuis]], [[Niebert]], [[Tolbert]], [[Midwolde]] en [[Lettelbert]]. De deksânrêch rint fan [[De Haar (Mearum)|De Haar]] oant Oostwold. Op'e hichte fan Oostwold waard de sânrêch omjûn troch [[fean]]. Yn de midsiuwen wurde it fean súdlik fan Oostwold en Lettelbert [[Lânoanmakkerij|ûntgind]], hjirtroch ûntsie ek boaiumdelgong yn it gebiet. Op dizze wize is de Lykstermar ûntstien.

Oostwold foarme tegearre mei de doarpen [[Tolbert]], [[Midwolde]], [[Lettelbert]] en [[Lagemeeden]] de [[gritenij]] [[Fredewâld|Easterdiel Fredewâld]]. It [[karspel]] Oostwold sil krekt as dy fan Lettelbert betiid ôfsplitst wêze fan dy fan Midwolde, mooglik yn de [[13e iuw|13e]] of [[14e iuw]]. De [[himrik]] rûn fan de [[Lykstermar]] oant de [[Westerdyk]] tusken [[Enumatil]] en [[Den Horn]]. Yn de parochy Oostwold stie ek in [[Kapel (gebedsromte)|kapel]], dy't yn Enumatil stie. It karspel Lagemeeden is wierskynlik yn de 14e iuw út Oostwold wei stichte. Sa wurde Lagemeenden yn [[1473]] neamd as ''Pratis Oostwold alias Meden'' (yn de greiden fan Oostwold, alias Meden). Op it plak fan Lagemeenden besiet it [[kleaster fan Aduard]] in [[Stienbakkerij|tichelwurk]]. Hjir wurde neffens de abtekronyk yn de 14e iuw in oan [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] wijde kapel stichte en yn dizze kapel waard in [[relikwy]] oanbrocht fan [[Margareta fan Antiochje]]. Dizze kapel groeide út ta in [[tsjerke]] en splitste him ôf fan Oostwold.

==== Kleaster en eallju ====
Oarspronklik wie in grut diel fan it grûngebiet fan it karspel Oostwold yn hanne fan it [[Kleaster fan Aduard|kleaster Aduard]]. Neffens rekkens út [[1595]] wien 350 greiden yn eigendom fan dit kleaster. De rjochten dy't it kleaster ta de [[Reformaasje]] hie yn de [[Kollaasjerjochten|kollaasje]] fan Oostwold waarden letter troch de [[Deputearre Steaten]] ferkocht út jildneed. Op dizze manier kamen de kollaasjerjochten yn besit fan de [[eallju]] en [[Regint|reginten]], sa as [[Herman de Sighers]] fan de [[Hanckemaborg]] yn [[Súdhorn]], [[Rempt de Mepsche]] en de [[widdo]] fan de [[Grins (stêd)|Grinzer]] boargemaster Van Nieveen. Dochs bleau de pleatslike [[eigenierde]] oant op sekere hichte wol ynspraak hâlden. Letter hie [[Nienoard]] de steande kollaasje yn hannen en besiet it in [[hearebank]] yn de tsjerke. Yn [[1908]] skonk [[Johan Æmilius Abraham van Panhuys]] de rjochten fan Nienoard oan de [[tsjerkefâd]] fan Oostwold. De lêste rjochten waarden yn [[1910]] oankocht.

Meardere [[Regint|regintefamyljes]] hiene besit yn Oostwold. Sa kocht de Grinzer regint [[Scato Gockinga]] te Oostwold in [[pleats]] dy't bekend soe komme te stean as de [[Gockingaheerd]]. Fierder hienen de famyljes [[Von Innhausen und Kniphausen]] fan [[Nienoard]] en Geertsema fan de [[boarch]] [[Noardwyk (boarch)|Noardwyk]] yn [[Noardhorn]] lannen rûn it doarp. Foartendaliks súdeastlik fan Oostwold stie eartiidsk it hûs Hoogema. Hoewol't dat hûs krekt oer de grins yn it [[Drinte|Drintske]] [[Roanerwâlde]] stie, lei in diel fan it lân fan Hoogema yn Oostwold.

==== De Gave ====
Wichtich foar de ûntwikkeling fan it doarp wie it rivierke [[De Gave]]. Dit rivierke ûntsprong ticht by de buorskip [[Traan]] noardlik fan [[Midwolde]] en kruse de [[Lettelberterdjip]]. It diel fan De Gave tusken [[De Poffert]] en Oostwold waard troch de [[Muonts|mûntsen]] fan it [[kleaster fan Aduard]] brûkt om nei har [[foarwurk]] yn [[Terheijl]] te gean. Dêr waard de [[Munnikesleat (Westerkertier)|Munnikesleat]] hinne groeven om fia de [[Lykstermar]] yn [[Nietap]] te kommen. De Gave makke ek diel út fan de farwei tusken [[Fryslân]] en [[Grins (stêd)|Grins]], mar rekke letter út gebrûk. Yn 1655 - 1656 kaam nammentlik it stik [[Hoendjip]] tusken [[Enumatil]] en De Poffert ôf. Op de hoeke fan De Gave en de Hoendjip waard yn [[1884]] [[skipswerf de Spitse Horn]] stichte.

==== Kearn ====
Fan kearnfoarming wie yn Oostwold earst gjin sprake. Oostwold hat in mienskiplike bewenningsas mei Tolbert, Midwolde en Lettelbert. Yn 1861 waard de dyk fan Midwolde nei De Poffert oanlein. Dizze dyk makket diel út fan de ferbining Grins-It Hearrenfean. De Ericalaan waard yn 1930 oanlein tusken de Munnikesleat en de tsjerke. Yn 1960 waard de [[A7]] súdlik fan it doarp oanlein. Troch de oanlis fan de A7 hat Oostwold in bytsje oan himrik ynleverje moatten. Yn 1980 waard de Borglaan fernijd, oarspronklik in reed mei arbeiderswenten nei de Fresiahoeve út 1904.

=== Buorskippen ===
Neffens it skoalmasterrapport út [[1828]] hie Oostwold noch in pear [[Buorskip|buorskippen]]. Sa foarmden de pleatsen eastlik fan de [[Munnikesleat]] mei-inoar de buorskip &quot;Klein Oostwold&quot; of &quot;Lutje Oostwold&quot;. De buorskip &quot;Groef&quot; of &quot;De Groeve&quot; bestie út in oantal pleatsen súdlik fan de [[Rykswei 7|A7]] en eastlik fan [[Lettelbert]].
[[Ofbyld:OostwoldMunnikevaart43_1.jpg|right|thumb|Eardere direkteurswente út 1915.]]

=== Erica II ===
Yn [[1914]] waard yn Oostwold [[ierdappelmoalfabryk]] &quot;[[De Drie Provinciën]]&quot; oprjochte. Foar de arbeiders waarden fyftjin wenten boud lâns de [[Munnikesleat]]. It fabryk waard yn [[1926]] sletten. Dit hie te meitsjen mei in gebrek oan oanfier fan [[Ierdappel|ierdappels]] dy't net in soart ferboud waarden yn it súden fan it [[Westerkertier]]. Yn [[1928]] waard [[striekartonfabryk]] &quot;[[Erica II]]&quot; oprjochte en moast it fabryk fan de &quot;De Drie Provinciën&quot; ferboud wurde. &quot;Erica II&quot; wie underdiel fan de [[Erica (striekartonfabryk)|N.V. Erica]] yn [[Oude Pekela]]. Yn [[1967]] waard de fabryk tiidlik stillein troch in gebrek oan [[strie]]. Yn [[1970]] waard besletten om it fabryk te sluten. De produksje fan &quot;Erica II&quot; waard begjin [[1971]] definityf stillein. Yn [[1972]] is der noch sprake fan west om in [[Fersinke|fersinkerij]] te fêstigjen om it eardere terrein fan de striekartonfabryk. Dit plan wurde ôfblaze. Nei in oantal jierren fan leechstân wurden de gebouwen yn [[1978]] sloopt mei in [[eksplosyf]]. In loads fan it fabryk en de dirikteurswenning bleaune stean. Yn Oostwold is de Ericalaan nei it fabryk ferneamd.
[[Ofbyld:Hervormde_kerk_Oostwold_(Westerkwartier).jpg|right|thumb|De eardere herfoarme tsjerke fan Oostwold út 1908 mei de toer oan 'e eastkant. Sûnt 2008 tsjinnet it gebou as atelier.]]

== Tsjerke ==
De [[tsjerke fan Oostwold]] waard boud yn [[1908]] om syn [[Midsiuwen|midsiuwske]] foargonger te ferfangen. De byhearrende [[sealdaktoer]] wie yn [[1828]] al ôfbrutsen. Dizze foargonger wie wijde oan [[Margareta fan Antiochje]]. Hoewol dizze foargonger rûn [[1400]] datearre wurdt, soe dizze tsjerke op basis fan bewarre tekeningen fan foar [[1300]] datearre kinne. De hjoeddeiske tsjerke is ûntworpen troch [[H.J. Meek]] fan [[Tolbert]] en is diels bouwt op de fundearring fan de eardere tsjerke. Dit gebouw hat yn de noard- en súdmuorre trije [[Spitsbôge|spitbôgefernsters]]. Oan de eastkant stiet de heal ynbouwde toer. Dat dizze toer net nei it westen stiet, is warskynlik te witen oan de útwreiding fan it doarp oan dizze side. Dizze toer en eastmuorre wurde siere mei in boogfries. It tsjerkegebou wurde yn [[1973]] oanmerke as [[ryksmonumint]] op basis fan in [[preekstoel]] út de [[16e iuw]]. Yn [[1954]] wurde in kombinaasje oangien mei de tsjerklike gemeente fan [[Lettelbert]]. Dêrnei wurde de gemeente definityf gearfoege mei [[Hoogemeeden|Hooge]]- en [[Lagemeeden]] yn [[1971]]. Yn itselfde jier wurde in kombinaasje foarme mei de gemeente fan [[Hoogkerk|Heechtsjerk]] en [[Leechtsjerk]]. Yn [[1983]] wurde de gemeente Heechtsjerk c.a.-Oostwold c.a. foarme. In pleatslik hotel kocht de tsjerke yn [[2005]] mei de bedoeling om dêr fergaderingen te hâlden. Sûnt [[2008]] is d'r in [[atelier]] fêstige yn de tsjerke.

== Sport ==
[[Ofbyld:MFC De Gaveborg Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Multifunkjsoneel sintrum De Gaveborg]]
Yn [[1947]] wurde de [[kuorbalferiening OWK]] (Oostwold WesterKwartier) oprjochte. De feriening die it it bêste rûn [[1960]] doe de feriening hast promovearre ta de earste klasse.

De [[Fuotbalferiening Pelikaan-S|fuotbalferiening VV Pelikaan-S]] wurde oprjochte yn [[1957]]. In stik grûn foar it fuotbafjild wurde beskikber stelt troch Jo Smit, mei-oprjochter fan de pleatslike striekartonfabryk &quot;Erica II&quot;. Ut dank neamde de feriening harren nei in [[Hurddraverij|hurddraver]] fan Smit, Pelikaan S. Alle hurdravers fan Smit hien de letter &quot;s&quot; achter harren namme.

Nei in rige kampioenskippen en promoasjes yn de jierren tusken 2014 en 2022 kaam Pelikaans S yn seizoen 2022/2023 út yn de Fjirde Difyzje. Nei it seizoen 2023/2024 beslute it bestjoer om op te hâlden mei prestaasjefuotbal.

Dêrneist hat Oostwold twa follybalferieningen.

== Mienskip ==
Oostwold hat hast 20 sosjale en sportferieningen. Oant [[2011]] stie [[doarpshûs]] it &quot;Gavehuis&quot; westlik fan de tsjerke. Yn [[2003]] wie der sprake fan sloop fan it doarpshûs foar in útwreiding fan de skoalle. Der waard keazen foar nijbou yn de foarm fan in multyfunksjoneel sintrum by de sportfjilden. Dat sintrum krige de namme &quot;De Gaveborg&quot; en wie klear yn 2011. De Gaveborg biedt ûnderdak oan gearwurkingsskoalle De Gavelander, in berne-opfang, in sportkafee, in fitnessrûmte, kuorbalferiening OWK, fuotbalferiening Pelikaan-S en in koöperatieve buertsupermerk. De sportfjilden lizze no neist en efter it gebou.

== Underwiis ==
Yn 2011 fusearren de iepenbiere en kristlike basisskoallen fan Oostwold ta gearwurkingsskoalle &quot;De Gavelander&quot;. Dizze skoalle waard ûnderbrocht yn multyfunksjoneel sintrum &quot;De Gaveborg&quot;.

=== De Oleander ===
[[Ofbyld:Voormalige christelijke basisschool Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Eardere kristlike basiskoalle en skoalmasterswenning.]]
De kristlike skoalle waard westlik fan Oostwold boud. Letter gie de skoalle fierder as kristlike Daltonskoalle &quot;De Oleander&quot;. It skoallegebou datearret fan 1918 en waard yn de jierren '20 of '30 ferboud en útwreide yn de styl fan de [[Amsterdamske Skoalle (boustyl)|Amsterdamske Skoalle]]. By de skoalle stiet noch in skoalmasterswenning. 

=== Gavehoek ===
De iepenbiere skoalle stie neist it doarpshûs westlik fan de tsjerke. Hjir stiene de skoalle en skoalmasterswenning út 1874. Yn 2011 waard it skoallegebou sloopt, tagelyk mei it doarpshûs.

== Monuminten ==
Neist in [[ryksmonumint]] hat Oostwold ek [[List fan gemeentlike monuminten yn Westerkertier|seis gemeentlike monuminten]].

== Befolkingsûntwikkeling ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Jier
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
!2018
!2019
!2020
!2021
!2022
!2023
!2024
!2025
!2026
|-
|Oantal ynwenners
|655
|660
|630
|650
|650
|630
|650
|685
|680
|695
|710
|715
|700
|686
|}
&lt;blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt;(Sifers komme fan: [https://allecijfers.nl/woonplaats/oostwold-westerkwartier/#google_vignette Woonplaats Oostwold (gemeente Westerkwartier) in cijfers en grafieken | AlleCijfers.nl])

== Berne yn Oostwold ==

* [[Egbert Mulder]] (1940-2021), fuotbalskiedsrjochter

== Ynfrastruktuer ==

=== Strjitten ===
Alle [[Strjitten yn Oostwold (Westerkertier)|strjitten yn Oostwold]].

== Sjoch ek ==

* [[Kleine Oostwolderpolder]]

== Eksterne keppeling ==

* [http://www.oostwold.com/ Oostwold.com]
[[Kategory:Plak yn Grinslân]]</text>
      <sha1>j4eh3zt91fwdmqpiiyxvy2mbi2katz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241073</id>
      <parentid>1241072</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T15:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>plaatsje</comment>
      <origin>1241073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12300" sha1="6aac1v116rd5mebuup7h2cpe88ojqjh" xml:space="preserve">'''Oostwold''' ([[Nederlânsk]] en [[Grinslânsk]]) is in doarp yn de gemeente [[Westerkertier (gemeente)|Westerkertier]], yn de [[Nederlân|Nederlânske]] provinsje [[Grinslân]]. It doarp hat 686 ynwenners (1 jannewaris 2026).

It doarp leit westlik fan [[Grins (stêd)|Grins]], noardeastlik fan [[De Like]] en súdeastlik fan [[Súdhorn]]. Yn Grinslân binne noch in [[Eastwâld (Aldamt)|Eastwâld]] noardlik fan [[Wynskoat]] en in [[Eastwâld (Midden-Grins)|Eastwâld]] súdeastlik fan [[Siddebuorren]].

== Skiednis ==

=== Namme ===
De doarpsnamme &quot;Oostwold&quot; komt yn [[1449]] foar yn dizze foarm yn in stik oangeande de fiskrjochten op de [[Lykstermar]]. Oare fermeldingen binne: ''Oestwolde'' (1458), ''Antique Ostwald'' (1475), ''Oesterwolt'' (1486), ''Antiqua Ostwalt'' (1501), ''Oesterwold'' (1514), ''Oestwoldt'' (1540), ''Oistwolde'' (1570 - 1575), ''Oostwolt'' (1579), ''Oostwolde'' (1616), ''Oostwold'' (1781). De namme tsjut op de eastlike lizzing fan in moerasbosk (wold).

=== Untstean en ûntwikkeling ===
It doarp is ûntstien op deselde [[deksânrêch]] as [[Mearum]], [[Nuis]], [[Niebert]], [[Tolbert]], [[Midwolde]] en [[Lettelbert]]. De deksânrêch rint fan [[De Haar (Mearum)|De Haar]] oant Oostwold. Op'e hichte fan Oostwold waard de sânrêch omjûn troch [[fean]]. Yn de midsiuwen wurde it fean súdlik fan Oostwold en Lettelbert [[Lânoanmakkerij|ûntgind]], hjirtroch ûntsie ek boaiumdelgong yn it gebiet. Op dizze wize is de Lykstermar ûntstien.

Oostwold foarme tegearre mei de doarpen [[Tolbert]], [[Midwolde]], [[Lettelbert]] en [[Lagemeeden]] de [[gritenij]] [[Fredewâld|Easterdiel Fredewâld]]. It [[karspel]] Oostwold sil krekt as dy fan Lettelbert betiid ôfsplitst wêze fan dy fan Midwolde, mooglik yn de [[13e iuw|13e]] of [[14e iuw]]. De [[himrik]] rûn fan de [[Lykstermar]] oant de [[Westerdyk]] tusken [[Enumatil]] en [[Den Horn]]. Yn de parochy Oostwold stie ek in [[Kapel (gebedsromte)|kapel]], dy't yn Enumatil stie. It karspel Lagemeeden is wierskynlik yn de 14e iuw út Oostwold wei stichte. Sa wurde Lagemeenden yn [[1473]] neamd as ''Pratis Oostwold alias Meden'' (yn de greiden fan Oostwold, alias Meden). Op it plak fan Lagemeenden besiet it [[kleaster fan Aduard]] in [[Stienbakkerij|tichelwurk]]. Hjir wurde neffens de abtekronyk yn de 14e iuw in oan [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] wijde kapel stichte en yn dizze kapel waard in [[relikwy]] oanbrocht fan [[Margareta fan Antiochje]]. Dizze kapel groeide út ta in [[tsjerke]] en splitste him ôf fan Oostwold.

==== Kleaster en eallju ====
[[Ofbyld:De Gave ten oosten van Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|left|De Gave eastlik fan Oostwold]]
Oarspronklik wie in grut diel fan it grûngebiet fan it karspel Oostwold yn hanne fan it [[Kleaster fan Aduard|kleaster Aduard]]. Neffens rekkens út [[1595]] wien 350 greiden yn eigendom fan dit kleaster. De rjochten dy't it kleaster ta de [[Reformaasje]] hie yn de [[Kollaasjerjochten|kollaasje]] fan Oostwold waarden letter troch de [[Deputearre Steaten]] ferkocht út jildneed. Op dizze manier kamen de kollaasjerjochten yn besit fan de [[eallju]] en [[Regint|reginten]], sa as [[Herman de Sighers]] fan de [[Hanckemaborg]] yn [[Súdhorn]], [[Rempt de Mepsche]] en de [[widdo]] fan de [[Grins (stêd)|Grinzer]] boargemaster Van Nieveen. Dochs bleau de pleatslike [[eigenierde]] oant op sekere hichte wol ynspraak hâlden. Letter hie [[Nienoard]] de steande kollaasje yn hannen en besiet it in [[hearebank]] yn de tsjerke. Yn [[1908]] skonk [[Johan Æmilius Abraham van Panhuys]] de rjochten fan Nienoard oan de [[tsjerkefâd]] fan Oostwold. De lêste rjochten waarden yn [[1910]] oankocht.

Meardere [[Regint|regintefamyljes]] hiene besit yn Oostwold. Sa kocht de Grinzer regint [[Scato Gockinga]] te Oostwold in [[pleats]] dy't bekend soe komme te stean as de [[Gockingaheerd]]. Fierder hienen de famyljes [[Von Innhausen und Kniphausen]] fan [[Nienoard]] en Geertsema fan de [[boarch]] [[Noardwyk (boarch)|Noardwyk]] yn [[Noardhorn]] lannen rûn it doarp. Foartendaliks súdeastlik fan Oostwold stie eartiidsk it hûs Hoogema. Hoewol't dat hûs krekt oer de grins yn it [[Drinte|Drintske]] [[Roanerwâlde]] stie, lei in diel fan it lân fan Hoogema yn Oostwold.

==== De Gave ====
Wichtich foar de ûntwikkeling fan it doarp wie it rivierke [[De Gave]]. Dit rivierke ûntsprong ticht by de buorskip [[Traan]] noardlik fan [[Midwolde]] en kruse de [[Lettelberterdjip]]. It diel fan De Gave tusken [[De Poffert]] en Oostwold waard troch de [[Muonts|mûntsen]] fan it [[kleaster fan Aduard]] brûkt om nei har [[foarwurk]] yn [[Terheijl]] te gean. Dêr waard de [[Munnikesleat (Westerkertier)|Munnikesleat]] hinne groeven om fia de [[Lykstermar]] yn [[Nietap]] te kommen. De Gave makke ek diel út fan de farwei tusken [[Fryslân]] en [[Grins (stêd)|Grins]], mar rekke letter út gebrûk. Yn 1655 - 1656 kaam nammentlik it stik [[Hoendjip]] tusken [[Enumatil]] en De Poffert ôf. Op de hoeke fan De Gave en de Hoendjip waard yn [[1884]] [[skipswerf de Spitse Horn]] stichte.

==== Kearn ====
Fan kearnfoarming wie yn Oostwold earst gjin sprake. Oostwold hat in mienskiplike bewenningsas mei Tolbert, Midwolde en Lettelbert. Yn 1861 waard de dyk fan Midwolde nei De Poffert oanlein. Dizze dyk makket diel út fan de ferbining Grins-It Hearrenfean. De Ericalaan waard yn 1930 oanlein tusken de Munnikesleat en de tsjerke. Yn 1960 waard de [[A7]] súdlik fan it doarp oanlein. Troch de oanlis fan de A7 hat Oostwold in bytsje oan himrik ynleverje moatten. Yn 1980 waard de Borglaan fernijd, oarspronklik in reed mei arbeiderswenten nei de Fresiahoeve út 1904.

=== Buorskippen ===
Neffens it skoalmasterrapport út [[1828]] hie Oostwold noch in pear [[Buorskip|buorskippen]]. Sa foarmden de pleatsen eastlik fan de [[Munnikesleat]] mei-inoar de buorskip &quot;Klein Oostwold&quot; of &quot;Lutje Oostwold&quot;. De buorskip &quot;Groef&quot; of &quot;De Groeve&quot; bestie út in oantal pleatsen súdlik fan de [[Rykswei 7|A7]] en eastlik fan [[Lettelbert]].
[[Ofbyld:OostwoldMunnikevaart43_1.jpg|right|thumb|Eardere direkteurswente út 1915.]]

=== Erica II ===
Yn [[1914]] waard yn Oostwold [[ierdappelmoalfabryk]] &quot;[[De Drie Provinciën]]&quot; oprjochte. Foar de arbeiders waarden fyftjin wenten boud lâns de [[Munnikesleat]]. It fabryk waard yn [[1926]] sletten. Dit hie te meitsjen mei in gebrek oan oanfier fan [[Ierdappel|ierdappels]] dy't net in soart ferboud waarden yn it súden fan it [[Westerkertier]]. Yn [[1928]] waard [[striekartonfabryk]] &quot;[[Erica II]]&quot; oprjochte en moast it fabryk fan de &quot;De Drie Provinciën&quot; ferboud wurde. &quot;Erica II&quot; wie underdiel fan de [[Erica (striekartonfabryk)|N.V. Erica]] yn [[Oude Pekela]]. Yn [[1967]] waard de fabryk tiidlik stillein troch in gebrek oan [[strie]]. Yn [[1970]] waard besletten om it fabryk te sluten. De produksje fan &quot;Erica II&quot; waard begjin [[1971]] definityf stillein. Yn [[1972]] is der noch sprake fan west om in [[Fersinke|fersinkerij]] te fêstigjen om it eardere terrein fan de striekartonfabryk. Dit plan wurde ôfblaze. Nei in oantal jierren fan leechstân wurden de gebouwen yn [[1978]] sloopt mei in [[eksplosyf]]. In loads fan it fabryk en de dirikteurswenning bleaune stean. Yn Oostwold is de Ericalaan nei it fabryk ferneamd.
[[Ofbyld:Hervormde_kerk_Oostwold_(Westerkwartier).jpg|right|thumb|De eardere herfoarme tsjerke fan Oostwold út 1908 mei de toer oan 'e eastkant. Sûnt 2008 tsjinnet it gebou as atelier.]]

== Tsjerke ==
De [[tsjerke fan Oostwold]] waard boud yn [[1908]] om syn [[Midsiuwen|midsiuwske]] foargonger te ferfangen. De byhearrende [[sealdaktoer]] wie yn [[1828]] al ôfbrutsen. Dizze foargonger wie wijde oan [[Margareta fan Antiochje]]. Hoewol dizze foargonger rûn [[1400]] datearre wurdt, soe dizze tsjerke op basis fan bewarre tekeningen fan foar [[1300]] datearre kinne. De hjoeddeiske tsjerke is ûntworpen troch [[H.J. Meek]] fan [[Tolbert]] en is diels bouwt op de fundearring fan de eardere tsjerke. Dit gebouw hat yn de noard- en súdmuorre trije [[Spitsbôge|spitbôgefernsters]]. Oan de eastkant stiet de heal ynbouwde toer. Dat dizze toer net nei it westen stiet, is warskynlik te witen oan de útwreiding fan it doarp oan dizze side. Dizze toer en eastmuorre wurde siere mei in boogfries. It tsjerkegebou wurde yn [[1973]] oanmerke as [[ryksmonumint]] op basis fan in [[preekstoel]] út de [[16e iuw]]. Yn [[1954]] wurde in kombinaasje oangien mei de tsjerklike gemeente fan [[Lettelbert]]. Dêrnei wurde de gemeente definityf gearfoege mei [[Hoogemeeden|Hooge]]- en [[Lagemeeden]] yn [[1971]]. Yn itselfde jier wurde in kombinaasje foarme mei de gemeente fan [[Hoogkerk|Heechtsjerk]] en [[Leechtsjerk]]. Yn [[1983]] wurde de gemeente Heechtsjerk c.a.-Oostwold c.a. foarme. In pleatslik hotel kocht de tsjerke yn [[2005]] mei de bedoeling om dêr fergaderingen te hâlden. Sûnt [[2008]] is d'r in [[atelier]] fêstige yn de tsjerke.

== Sport ==
[[Ofbyld:MFC De Gaveborg Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Multifunkjsoneel sintrum De Gaveborg]]
Yn [[1947]] wurde de [[kuorbalferiening OWK]] (Oostwold WesterKwartier) oprjochte. De feriening die it it bêste rûn [[1960]] doe de feriening hast promovearre ta de earste klasse.

De [[Fuotbalferiening Pelikaan-S|fuotbalferiening VV Pelikaan-S]] wurde oprjochte yn [[1957]]. In stik grûn foar it fuotbafjild wurde beskikber stelt troch Jo Smit, mei-oprjochter fan de pleatslike striekartonfabryk &quot;Erica II&quot;. Ut dank neamde de feriening harren nei in [[Hurddraverij|hurddraver]] fan Smit, Pelikaan S. Alle hurdravers fan Smit hien de letter &quot;s&quot; achter harren namme.

Nei in rige kampioenskippen en promoasjes yn de jierren tusken 2014 en 2022 kaam Pelikaans S yn seizoen 2022/2023 út yn de Fjirde Difyzje. Nei it seizoen 2023/2024 beslute it bestjoer om op te hâlden mei prestaasjefuotbal.

Dêrneist hat Oostwold twa follybalferieningen.

== Mienskip ==
Oostwold hat hast 20 sosjale en sportferieningen. Oant [[2011]] stie [[doarpshûs]] it &quot;Gavehuis&quot; westlik fan de tsjerke. Yn [[2003]] wie der sprake fan sloop fan it doarpshûs foar in útwreiding fan de skoalle. Der waard keazen foar nijbou yn de foarm fan in multyfunksjoneel sintrum by de sportfjilden. Dat sintrum krige de namme &quot;De Gaveborg&quot; en wie klear yn 2011. De Gaveborg biedt ûnderdak oan gearwurkingsskoalle De Gavelander, in berne-opfang, in sportkafee, in fitnessrûmte, kuorbalferiening OWK, fuotbalferiening Pelikaan-S en in koöperatieve buertsupermerk. De sportfjilden lizze no neist en efter it gebou.

== Underwiis ==
Yn 2011 fusearren de iepenbiere en kristlike basisskoallen fan Oostwold ta gearwurkingsskoalle &quot;De Gavelander&quot;. Dizze skoalle waard ûnderbrocht yn multyfunksjoneel sintrum &quot;De Gaveborg&quot;.

=== De Oleander ===
[[Ofbyld:Voormalige christelijke basisschool Oostwold (Westerkwartier).jpg|thumb|Eardere kristlike basiskoalle en skoalmasterswenning.]]
De kristlike skoalle waard westlik fan Oostwold boud. Letter gie de skoalle fierder as kristlike Daltonskoalle &quot;De Oleander&quot;. It skoallegebou datearret fan 1918 en waard yn de jierren '20 of '30 ferboud en útwreide yn de styl fan de [[Amsterdamske Skoalle (boustyl)|Amsterdamske Skoalle]]. By de skoalle stiet noch in skoalmasterswenning. 

=== Gavehoek ===
De iepenbiere skoalle stie neist it doarpshûs westlik fan de tsjerke. Hjir stiene de skoalle en skoalmasterswenning út 1874. Yn 2011 waard it skoallegebou sloopt, tagelyk mei it doarpshûs.

== Monuminten ==
Neist in [[ryksmonumint]] hat Oostwold ek [[List fan gemeentlike monuminten yn Westerkertier|seis gemeentlike monuminten]].

== Befolkingsûntwikkeling ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Jier
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
!2018
!2019
!2020
!2021
!2022
!2023
!2024
!2025
!2026
|-
|Oantal ynwenners
|655
|660
|630
|650
|650
|630
|650
|685
|680
|695
|710
|715
|700
|686
|}
&lt;blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt;(Sifers komme fan: [https://allecijfers.nl/woonplaats/oostwold-westerkwartier/#google_vignette Woonplaats Oostwold (gemeente Westerkwartier) in cijfers en grafieken | AlleCijfers.nl])

== Berne yn Oostwold ==

* [[Egbert Mulder]] (1940-2021), fuotbalskiedsrjochter

== Ynfrastruktuer ==

=== Strjitten ===
Alle [[Strjitten yn Oostwold (Westerkertier)|strjitten yn Oostwold]].

== Sjoch ek ==

* [[Kleine Oostwolderpolder]]

== Eksterne keppeling ==

* [http://www.oostwold.com/ Oostwold.com]
[[Kategory:Plak yn Grinslân]]</text>
      <sha1>6aac1v116rd5mebuup7h2cpe88ojqjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Minas Gerais</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194173</id>
    <revision>
      <id>1241081</id>
      <parentid>1241066</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T18:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Wurk ferwidere.</comment>
      <origin>1241081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16764" sha1="9b86p7yhp4i22oqabzbom6wu0hyslhi" xml:space="preserve">{{Ynfoboks steat fan Brazylje
| namme                = Minas Gerais
| ôfbylding            = Minas Gerais in Brazil.svg
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingstekst      = Lizzing fan Minas Gerais yn Brazylje
| flagge               = Bandeira de Minas Gerais.svg
| wapen                = Brasão de Minas Gerais.svg
| regio                = [[Súdeast (Brazylje)|Súdeast]]
| haadplak             = [[Belo Horizonte]]
| grutste stêd         = [[Belo Horizonte]]
| gemeenten            = 853
| gûverneur            = [[Romeu Zema]] ([[NOVO]])
| ynwenners            = 21.393.441 &lt;small&gt;(2025)&lt;/small&gt;
| oerflak              = 586.529,1 km²
| befolkingstichtens   = 
| hichte               = 
| HDI                  = 0,774 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
| UF                   = MG
| steat sûnt           = 1889
| ISO-koade            = BR-MG
| tiidsône             = [[UTC]]-3
| koördinaten          = 
| webside              = 
}}
Minas Gerais (ôfkoarting MG) is in [[Dielsteaten fan Brazylje|dielsteat]] yn 'e regio [[Súdeast (Brazylje)|Súdeast]] fan [[Brazylje]]. De haadstêd is [[Belo Horizonte]]. De bewenners wurde ''Mineiros'' neamd.

Minas Gerais is ien fan 'e 27 dielsteaten fan it lân en wat oerflak oanbelanget de op trije nei grutste dielsteat. De steat grinzget yn it suden en súdwesten oan     [[São Paulo]], yn it westen oan [[Mato Grosso do Sul]], yn it noardwesten oan [[Goiás]] en it [[Distrito Federal do Brasil]], yn it noardeasten oan [[Bahia]], yn it easten oan [[Espírito Santo]] en yn it súdeasten oan [[Rio de Janeiro]]. Minas Gerais is yn 853 gemeenten ûnderferdield, it grutste oantal fan alle Brazyljaanske dielsteaten

De namme betsjut oerset &quot;Algemiene Minen&quot; en ferwiist nei de gebieten dêr't grutte hoemannichten mineralen en goud fûn wurde. Yn 'e 18e iuw waard it gebiet allinnich as Minas oantsjut en faak wurdt de dielsteat ek allinnich sa neamd. Yn it jier 1710 waard it Kapteinskip São Paulo e Minas de Ouro stifte, dêr't yn 1720 it Kapteinskip Minas Gerais út ûntstie. 

== De skiednis fan Minas Gerais ==
=== Prehistoarje en lânseigen folken ===
[[Ofbyld:Crânio de Luzia.jpg|thumb|left|De plasse fan Luzia]]
De regio fan Minas Gerais waard al 11.400 oant 12.000 jier lyn bewenne. Dat docht bliken út de fynst fan [[Luzia]] yn 1974 yn Lapa Vermelha, it âldste minsklike [[fossyl]] dat yn 'e [[Nije Wrâld|Amearika's]] fûn is. Hoewol't earst tocht waard dat Luzia en har folk Australoïde skaaimerken hiene, hat [[DNA]]-ûndersyk oantoand dat dit prehistoaryske folk folslein [[Yndianen|Ameryndiaansk]] DNA hie en ôfstamde fan groepen dy't troch [[Noard-Amearika]] nei [[Súd-Amearika]] migrearren.

Om 4.000 jier lyn hinne begûn de ferbou fan gewaaksen lykas mais en om 2.000 jier lyn waard der keramyk makke. Doe't de Portegezen oankamen, wennen der mear as hûndert lânseigen groepen yn it gebiet, lykas de Botocudos, Kiriris, Xakriabás, Cataguás, Kayapos, Araxás, Puri en Bororós. Troch de [[slavehannel]] fan 'e ''bandeirantes'' en it útrûgjen fan opstannige groepen rûn de lânseigen befolking slim tebek. Lang om let bleaune der mar fiif groepen oer: de Xakriabás, Krenaks, Maxakalis, Pataxós en Pankararus.

=== Koloniale tiid, de goudkoarts en barok ===
De earste Jeropeeske ekspedysjes fûnen plak tusken 1553 en 1555 ûnder lieding fan 'e Spanjerts Francisco Bruza Espinosa en Juan de Azpilcueta Navarro. Ein 16e iuw krongen [[bandeirantes]] it gebiet yn op syk nei goud, ealstiennen en om lânseigen minsken as slaven finzen te nimmen. Yn 'e jierren 1692–1693 waard it earste goud fûn troch Antônio Rodrigues Arzão, wat folge waard troch fierdere fynsten en it ûntstean fan 'e earste delsettingen lykas Mariana en Vila Rica (it hjoeddeiske [[Ouro Preto]]).
[[Ofbyld:Autor desconhecido - Les laveurs de diamants.jpg|thumb|left|De goudkoarts yn Minas Gerais]]
It nijs oer it goud soarge foar in massale goudkoarts. Dit late ta spanningen tusken de kolonisten út São Paulo en de nijkommers (''emboabas''), wat yn 1707–1709 útrûn op 'e [[Emboabasoarloggen]]. Nei dit konflikt waard yn 1720 it selsstannige [[Kapteinskip Minas Gerais]] oprjochte mei Mariana (en letter Vila Rica) as haadstêd. De Portegeeske kroan fierde in strange belesting yn fan 20% op 'e hiele goudproduksje (de ''quinto''). Yn 'e jierren 1720 waarden yn 'e Jequitinhonha-delling ek diamanten fûn, benammen om Arraial do Tijuco hinne (it hjoeddeiske Diamantina).

De goud- en diamanterykdom brocht in ûnbidige migraasje fan minsken op gong en stimulearre de ymport fan Afrikaanske slave-arbeiders. Mear as 120 ''quilombos'' (mienskippen fan flechte slaven) ûntstiene yn 'e 18e iuw. De mynbourykdom soarge ek foar in kulturele bloei yn 'e foarm fan in eigen barokstyl yn 'e keunst, arsjitektuer (mei foaroansteande figueren lykas Aleijadinho en Mestre Ataíde) en muzyk.

=== De Inconfidência Mineira en politike rol ===
[[Ofbyld:Bandeira da Inconfidência 1789 Os Inconfidentes.jpg|thumb|left|De flagge fan 'e gearspanners (Carlos Oswald)]]
Troch de swiere belestingen op 'e mynbou brutsen der meardere opstannen út. De meast ferneamde wie de [[Inconfidência Mineira]] yn 1789, in gearspanning fan yntellektuelen en jonge ofsiers dy't ynspirearre wienen troch de [[Ferljochting]]. De opstân mislearre en in soad rebellen waarden oppakt en ferballe. De meast bekende fan harren, Joaquim José da Silva Xavier (Tiradentes) waard yn opdracht fan keninginne Marije I fan Portegal ophongen. Hy waard letter in nasjonale martelder. De flagge fan Minas Gerais – in reade trijehoeke op in wite eftergrûn mei de [[Latyn]]ske spreuk ''Libertas quæ sera tamen'' (&quot;frijheid, ek al is it let&quot;) – is basearre op it ûntwurp foar de nasjonale flagge sa't de rebellen dy útstelden.

Troch de goudrykdom ferhûze it ekonomyske swiertepunt fan it lân fan it noardeasten nei it súdeasten fan Brazylje. Rio de Janeiro waard in wichtige havenstêd. Ek polityk bleau Minas Gerais in grutte rol spyljen: yn it [[Keizerryk Brazylje]], yn 'e Eardere Republyk en troch wichtige 20e-iuwske presidinten lykas Juscelino Kubitschek (bouwer fan [[Brasília]]) en Tancredo Neves.

== Geografy fan Minas Gerais ==
[[Ofbyld:Tourmaline-195614.jpg|thumb|left|Mineralen út Minas Gerais]]
Minas Gerais hat guon fan 'e langste rivieren fan Brazylje, wêrûnder de [[São Francisco (rivier)|São Francisco]], de [[Paraná (rivier)|Paraná]] en de [[Doce (rivier yn Minas Gerais en Espírito Santo)|Doce]]. De steat hat ferskillende wetterkrêftsintrales en grutte foarrieden izererts, goud en ealstiennen lykas smaragd, topaas en akwamaryn. Yn it suden lizze de heechste berchtmes fan it lân, lykas de [[Serra da Mantiqueira]]. De [[Pico da Bandeira]] op 'e grins mei Espírito Santo is mei 2.890 meter de op twa nei heechste berch fan Brazylje. Elke regio hat in eigen karakter:
[[Ofbyld:Montanhas da Serra da mantiqueira.jpg|thumb|260px|It Mantiqueiraberchtme]]
* It sintrum en easten is heuveleftich en rotseftich mei [[karst]]dellingen en grotmarren om Lagoa Santa en Sete Lagoas hinne. Yn it Vale do Aço (Stielduis) lizze grutte izer- en stielferwurkjende bedriuwen oan 'e Doce-rivier, mei stêden lykas [[Ipatinga]], [[Coronel Fabriciano]] en [[Timóteo]]. 
* It suden is heuveleftich en grien, dêr't kofje en molke produsearre wurde. Dit gebiet is kâlder as de rest fan 'e steat en kin yn de winter lichte froast hawwe. De regio stiet ek bekend om har mineraalwetter-kueroarden (lykas [[Poços de Caldas]], [[Lambari]], [[São Lourenço]] en [[Caxambu]]) en yndustry yn Varginha en Pouso Alegre.
* Yn it súdeasten (Zona da Mata) is [[Juiz de Fora]] de grutste stêd en in wichtich yndustrieel, kultureel en edukatyf sintrum. Dêrnjonken foarmje lytsere stêden (lykas [[Manhuaçu]], [[Viçosa (Minas Gerais)|Viçosa]], [[Leopoldina]] en [[Muriaé]]) in sterke ekonomy basearre op lânbou, tekstyl en mineralen. De wichtichste kofjeregio leit om São João do Manhuaçu hinne.
* It westen (Triângulo Mineiro) bestiet út savanne, dy't hjir bekend stiet as de ''cerrado''. Hjir binne grutte feebedriuwen, kofjeplantaazjes en sûnt de jierren 1990 ek grutte soja- en maisbedriuwen. De wichtichste stêden binne [[Uberlândia]], [[Uberaba]], [[Patos de Minas]] en [[Araguari]].
* It noarden makket diel út fan it drûge ''[[sertão]]'' en hat faak te krijen mei drûchte. De São Francisco-rivier wurdt troch bewetteringsprojekten brûkt foar de lânbou. De eardere diamantminen (ûnder oare yn Diamantina) binne hjoed-de-dei útput, en foaral yn 'e Jequitinhonha-delling libbet de befolking yn earme omstannichheden. De regio stiet wol bekend om syn kwaliteits[[cachaça]] (benammen út [[Salinas]]). De grutste stêden binne [[Montes Claros]], [[Teófilo Otoni]], [[Pirapora]] en [[Janaúba]].

== Befolking ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling Minas Gerais (1872–2022)
! Jier
| '''1872''' || '''1890''' || '''1900''' || '''1920''' || '''1940''' || '''1950''' || '''1960'''
|-
! Ynwennertal
| 2.039.735 || 3.184.099 || 3.594.471 || 5.888.174 || 6.763.368 || 7.782.188 || 9.960.040
|-
! Groei
| — || +56,1% || +12,9% || +63,8% || +14,9% || +15,1% || +28,0%
|-
! Jier
| '''1970''' || '''1980''' || '''1991''' || '''2000''' || '''2010''' || '''2022''' ||
|-
! Ynwennertal
| 11.645.095 || 13.651.852 || 15.731.961 || 17.905.134 || 19.597.330 || 20.539.989 ||
|-
! Groei
| +16,9% || +17,2% || +15,2% || +13,8% || +9,5% || +4,8% ||
|}

== Wichtichste stêden ==
[[Ofbyld:Belo Horizonte, Brasil.jpg|thumb|260px|Belo Horizonte]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
|+ De grutste stêden fan Minas Gerais (2022)
! Stêd !! Ynwenners !! style=&quot;width:15px;&quot; | !! Stêd !! Ynwenners
|-
| [[Ofbyld:Bandeira de Belo Horizonte.png|20px|border|Belo Horizonte]] [[Belo Horizonte]] || align=&quot;right&quot; | 2.315.560 || || [[Ofbyld:Bandeira MontesClaros MinasGerais_Brasil.svg|20px|border|Montes Claros]] [[Montes Claros (gemeente)|Montes Claros]] || align=&quot;right&quot; | 414.240
|-
| [[Ofbyld:Bandeira Uberlandia MinasGerais Brasil.svg|20px|border|Uberlândia]] [[Uberlândia (gemeente)|Uberlândia]] || align=&quot;right&quot; | 713.232 || || [[Ofbyld:bandeiraneves.gif|20px|border|Ribeirão das Neves]] [[Ribeirão das Neves]] || align=&quot;right&quot; | 329.794
|-
| [[Ofbyld:BandeiraContagem.jpg|20px|border|Contagem]] [[Contagem]] || align=&quot;right&quot; | 621.863 || || [[Ofbyld:BandeiraUberaba.jpg|20px|border|Uberaba]] [[Uberaba (gemeente)|Uberaba]] || align=&quot;right&quot; | 337.846
|-
| [[Ofbyld:Bandeira de Juiz de Fora.svg|20px|border|Juiz de Fora]] [[Juiz de Fora (gemeente)|Juiz de Fora]] || align=&quot;right&quot; | 540.756 || || [[Ofbyld:Bandeira GovernadorValadares MinasGerais Brasil.svg|20px|border|Governador Valadares]] [[Governador Valadares (gemeente)|Governador Valadares]] || align=&quot;right&quot; | 257.172
|-
| [[Ofbyld:BandeiraBetim.svg|20px|border|Betim]] [[Betim]] || align=&quot;right&quot; | 411.846 || || [[Ofbyld:Bandeira Ipatinga.gif|20px|border|Ipatinga]] [[Ipatinga (gemeente)|Ipatinga]] || align=&quot;right&quot; | 227.731
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;5&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} IBGE - [https://censo2022.ibge.gov.br/panorama/?localidade=BR Censo 2022]&lt;/small&gt;
|}

== Etnisiteit ==
Neffens de meast resinte PNAD-folkstelling (2022) is de etnyske ferdieling yn Minas Gerais as folget:

* Mingde komôf: 46,8% (9.605.151)
* Blank: 41,1% (8.437.697)
* Swart: 11,8% (2.432.877)
* Lânseigen (Ameryndiaansk): 0,2% (31.885)
* Aziatysk: 0,2% (31.681)

De meast foarkommende befolkingsgroepen binne Yndianen, Portegezen, Afrikanen, Italianen, Dútsers en Libanezen. Yn it suden wenje meast minsken fan Jeropeeske komôf. Yn Córrego do Bom Jesus is bygelyks 98,7% fan 'e befolking blank. Dat komt troch de grutte ynstream fan Portegeeske boeren yn 'e koloniale tiid en Italjaanske ymmigranten oan 'e ein fan 'e 19e iuw. Yn it noarden is in grut part fan 'e befolking fan mingde komôf (71,8%) en is 14,7% swart. Om 'e haadstêd Belo Horizonte binne de ferhâldingen tusken minsken fan blanke, swarte en mingde komôf mear yn lykwicht.

== Religy ==
Neffens de folkstelling fan 2010 is de mearderheid fan 'e befolking (70,4%) [[Katolisisme|roomsk-katolyk]]. Op it plattelân en mear ynlânsk bliuwt de Roomsk-Katolike Tjserke ynfloedryk, ek al nimt it oantal katoliken stadichoan ôf. Troch parochyfeesten bliuwt de katolike tradysje lykwols sterk. It [[protestantisme]] makke de lêste tiid in grutte groei mei en fertsjintwurdiget no 20,2% fan 'e befolking. De grutste tsjerken binne de Assembleias de Deus (mei mear as 700.000 leden), de Baptisten (mei mear as 500.000 leden) en de Foursquare Church (hast 350.000 leden). Likernôch 2,1% fan 'e befolking hinget it [[spiritisme]] oan. In bekende foarfechter fan it spiritisme yn Brazylje wie it yn Minas Gerais berne medium [[Chico Xavier]] (1910-2002). Likernôch 7,3% hinget oare religy's oan of hat gjin religy.

== Toerisme en natuer ==
[[Ofbyld:Ouro Preto, Brazil, 2011 (6288971321).jpg|thumb|left|Ouro Preto]]
In wichtige rûte foar toeristen is de [[Estrada Real]], de âlde ferfierswei foar goud nei Rio de Janeiro en Parati. Histoaryske stêden mei harren koloniale gebouwen en musea lûke in protte besikers; benammen [[Ouro Preto]] is it neamen wurdich troch it Museu da Inconfidência. Yn it sintrum leit ek it museum Inhotim, mei ien fan de grutste kolleksjes hjoeddeistige keunst fan it lân.

De bergen, piken, grottekompleksen, rivieren, marren en de rike floara en fauna lûke aventoersikers en ekotoeristen. Minas Gerais is boppedat ien fan 'e wichtichste steaten foar plattelânstoerisme en herberget nasjonale parken lykas Serra do Cipó.

Yn it suden leit it Circuito das Águas, ferneamd om syn mineraalwetter en spa's. Stêden lykas São Lourenço en Poços de Caldas binne bekende kueroarden mei waarme boarnen en termyske baden.

Troch grutte ynternasjonale eveneminten is ek it saketoerisme yn opkoimst. Dêrby spilet de haadstêd in grutte rol troch de ynfrastruktuer en it netwurk fan hotels. 

=== Wrâlderfgoed ===
[[Ofbyld:Diamantina vista do Cruzeiro.jpg|thumb|260px|Diamantina]]
[[Ofbyld:Igreja de São Francisco de Assis Jani Pereira (6).jpg|thumb|260px|Sint-Fransiskustsjerke, Pampulha]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
|+ UNESCO-Wrâlderfgoed yn Minas Gerais
! Lokaasje !! Jier !! Omskriuwing
|-
| [[Ouro Preto|Histoarysk sintrum fan Ouro Preto]] || 1980 || In goed bewarre koloniale goudstêd mei barokke arsjitektuer en keunstwurken fan Aleijadinho.
|-
| [[Congonhas]] || 1985 || Bekend om de barokke beafeartstsjerke fan Bom Jesus do Matosinhos en de ferneamde Bybelske bylden fan 'e tolve profeten.
|-
| [[Diamantina|Histoarysk sintrum fan Diamantina]] || 1999 || In koloniale diamantsintrum mei 18e-iuwske arsjitektuer en in ryk kultureel erfgoed.
|-
| [[Pampulha|Modern ensemble fan Pampulha]] || 2016 || In stedsplanningsprojekt yn Belo Horizonte, ûntwurpen troch Oscar Niemeyer yn gearwurking mei oare moderne keunstners.
|}

== Nasjonale parken ==
[[Ofbyld:A Mata Atlântica Inspirada.jpg|thumb|260px|Floara Nasjonaal Park Caparaó]]
[[Ofbyld:Grande Sertao Veredas 1.jpg|thumb|260px|Nasjonaal Park Grande Sertão Veredas]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
|+ Nasjonale parken yn Minas Gerais&lt;ref&gt;[https://www.gov.br/icmbio/pt-br/dados-icmbio/dados_geoespaciais ICMBio (Braziljaansk Ynstitút foar it Behâld fan Biodiersiteits)]&lt;/ref&gt;
! Park !! Oerflak (km²) !! Stifte yn !! Opmerkingen
|-
| [[Nasjonaal Park Caparaó]] || align=&quot;right&quot; | 318 || 1961 || Leit op 'e grins mei Espírito Santo mei de Pico da Bandeira.
|-
| [[Nasjonaal Park Cavernas do Peruaçu]] || align=&quot;right&quot; | 568 || 1999 || Bekend om syn grutte grotten en prehistoaryske rotstekeningen.
|-
| [[Nasjonaal Park Grande Sertão Veredas]] || align=&quot;right&quot; | 2.306 || 1989 || Leit yn it noardwesten op 'e grins mei Bahia.
|-
| [[Nasjonaal Park Itatiaia]] || align=&quot;right&quot; | 281 || 1937 || It âldste nasjonale park fan Brazylje, op 'e grins mei Rio de Janeiro.
|-
| [[Nasjonaal Park Sempre-Vivas]] || align=&quot;right&quot; | 1.241 || 2002 || Ferneamd nei de lokale drûchblommen (''sempre-vivas'').
|-
| [[Nasjonaal Park Serra da Canastra]] || align=&quot;right&quot; | 2.000 || 1972 || Park mei de boarne fan 'e São Francisco-rivier.
|-
| [[Nasjonaal Park Serra da Gandarela]] || align=&quot;right&quot; | 412 || 2014 || Wichtich foar de beskerming fan wetterboarnen om Belo Horizonte hinne.
|-
| [[Nasjonaal Park Serra do Cipó]] || align=&quot;right&quot; | 338 || 1984 || Bekend om syn rike floara, wetterfallen en rotsformaasjes.
|}
{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is in ferkoarte ferzje fan 'e Ingelske side oer Minas Gerais, sjoch foar referinsjes/boarnen: [[:en:Minas Gerais]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Minas Gerais}}
}}
{{Dielsteat fan Brazylje}}
[[Kategory:Steat fan Brazylje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1889]]</text>
      <sha1>9b86p7yhp4i22oqabzbom6wu0hyslhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dichter fan Fryslân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194175</id>
    <revision>
      <id>1241074</id>
      <timestamp>2026-09-18T17:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;'''Dichter fan Fryslân''' is de offisjele dichterlike funksje fan de [[Provinsje Fryslân]]. De Dichter fan Fryslân treedt op as poëtysk ambassadeur fan Fryslân en bringt mei poëzij aktuele foarfallen, maatskiplike tema's en bysûndere mominten yn en om de provinsje ûnder de oandacht. De funksje waard yn 2017 foar it earst ynfold. [[Eeltsje Hettinga]] wie de earste Dichter fan Fryslân.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Dichter fan Fryslân'', Provincialeprijzen.frl (rieplach...&quot;</comment>
      <origin>1241074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5290" sha1="64m5mgp6j84hgspftr9b6svmczlb42w" xml:space="preserve">'''Dichter fan Fryslân''' is de offisjele dichterlike funksje fan de [[Provinsje Fryslân]]. De Dichter fan Fryslân treedt op as poëtysk ambassadeur fan Fryslân en bringt mei poëzij aktuele foarfallen, maatskiplike tema's en bysûndere mominten yn en om de provinsje ûnder de oandacht. De funksje waard yn 2017 foar it earst ynfold. [[Eeltsje Hettinga]] wie de earste Dichter fan Fryslân.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Dichter fan Fryslân'', Provincialeprijzen.frl (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De Dichter fan Fryslân skriuwt seis oant tsien gedichten yn it jier, by grutte foarkar yn it [[Frysk]] of in Fryske streektaal. Neist it skriuwen fan gedichten heart ek it foardragen fan poëzij en it fertsjintwurdigjen fan de Fryske poëzij yn en bûten de provinsje ta de funksje.&lt;ref&gt;''Dichter fan Fryslân'', offisjele webside fan it projekt (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt; Sûnt 2023 is [[Arjan Hut]] Dichter fan Fryslân. Syn oarspronklik twajierrige beneaming waard letter mei in jier ferlinge, sadat er ek yn 2026 de funksje ferfollet.&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Dichter fan Fryslân Arjan Hut in jier langer Dichter fan Fryslân'', 23 oktober 2025.&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
[[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] namen yn 2015 in útstel oan om in Dichter fan Fryslân te beneamen. It doel wie om de poëzij yn it Frysk en de Fryske streektalen by in breder publyk ûnder de oandacht te bringen.&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;&gt;Provinsje Fryslân, ''Dichter fan Fryslân'', Provincialeprijzen.frl (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

Foar de earste beneaming waard yn 2017 in iepen oprop dien. Dichters koene harren kandidaat stelle, wêrnei't in sjuery de ynstjoerings beoardiele. De dichter moast net allinnich literêre kwaliteit hawwe, mar ek by steat wêze om as ambassadeur fan de Fryske poëzij op te treden en in breed publyk te berikken.&lt;ref&gt;''Fryslân siket in Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân, 18 july 2017.&lt;/ref&gt;

De earste ferkiezing waard wûn troch [[Eeltsje Hettinga]] mei it gedicht ''Under de steden''. Hy waard op 24 novimber 2017 yn de Herman Gortertsjerke yn [[Balk (Fryslân)|Balk]] troch deputearre [[Sietske Poepjes]] beneamd ta de earste Dichter fan Fryslân.&lt;ref&gt;''Eeltsje Hettinga earste Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân, 15 novimber 2017.&lt;/ref&gt; Hettinga waard yn 2019 opfolge troch [[Nyk de Vries]], dy't oant 2021 de funksje ferfolle. Dêrnei folgen [[Sigrid Kingma]] en [[Arjan Hut]].&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;/&gt;

== Funksje ==
De Dichter fan Fryslân moat de Fryske poëzij sichtber meitsje en in ferbining lizze tusken poëzij en wat der yn de mienskip bart. De gedichten kinne skreaun wurde nei oanlieding fan aktuele foarfallen, mar ek fan kulturele, maatskiplike of oare bysûndere gebeurtenissen dy't mei Fryslân ferbûn binne.&lt;ref name=&quot;webside&quot;&gt;''Dichter fan Fryslân'', offisjele webside fan it projekt (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De dichter treedt dêrneist op by ûnder oaren kulturele manifestaasjes, betinkingen en literêre festivals. De ferskillende Dichters fan Fryslân hawwe de funksje op in eigen wize ynfolle. Sa waard poëzij ûnder mear kombinearre mei muzyk, film en byldzjende keunst.&lt;ref&gt;''Juryrapport advyskommisje Dichter fan Fryslân 2021-2023'', Dichter fan Fryslân, 12 novimber 2021.&lt;/ref&gt;

De gedichten wurde publisearre fia de eigen webside fan de Dichter fan Fryslân en ferskine geregeld ek yn de ''[[Leeuwarder Courant]]'', it ''[[Friesch Dagblad]]'' en by [[Omrop Fryslân]].&lt;ref name=&quot;webside&quot;/&gt;

== Beneaming ==
By de earste beneamingen waard de Dichter fan Fryslân op foardracht fan in advyskommisje troch [[Deputearre Steaten fan Fryslân]] beneamd. By de beoardieling waard ûnder mear sjoen nei de kwaliteit en orizjinaliteit fan it wurk, meartaligens, presintaasjefeardigens en de mooglikheid om ferbiningen mei oare keunstfoarmen te lizzen.&lt;ref&gt;''Reglemint Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De beneaming wie oarspronklik foar in perioade fan twa jier. Yn 2025 stimden Provinsjale Steaten yn mei in ferlinging fan de perioade fan Arjan Hut oant en mei 2026. Tagelyk waard bekendmakke dat fan ein 2026 ôf om de trije jier in nije Dichter fan Fryslân selektearre wurde sil troch in troch de provinsje oanstelde seleksjekommisje.&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Dichter fan Fryslân Arjan Hut in jier langer Dichter fan Fryslân'', 23 oktober 2025.&lt;/ref&gt;

It projekt is in inisjatyf fan de Provinsje Fryslân. De organisaasje en útfiering lizze by [[Boeken fan Fryslân]]. Earder waarden de begelieding en promoasje fan de Dichter fan Fryslân troch de [[Afûk]] fersoarge.&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Arjan Hut is de nije Dichter fan Fryslân: &quot;Minder wifi, mear poetry!&quot;'', novimber 2023.&lt;/ref&gt;

== Dichters fan Fryslân ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Perioade
! Dichter
! Opmerkings
|-
| 2017–2019
| [[Eeltsje Hettinga]]
| Earste Dichter fan Fryslân
|-
| 2019–2021
| [[Nyk de Vries]]
|
|-
| 2021–2023
| [[Sigrid Kingma]]
| Earste frou yn de funksje
|-
| 2023–2026
| [[Arjan Hut]]
| Beneaming yn 2025 mei in jier ferlinge
|}

== Sjoch ek ==
* [[Fryske literatuer]]
* [[Gysbert Japicxpriis]]

== Boarnen ==
{{References}}

[[Kategory:Fryske literatuer]]
[[Kategory:Fryske kultuer]]
[[Kategory:Poëzij]]</text>
      <sha1>64m5mgp6j84hgspftr9b6svmczlb42w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241075</id>
      <parentid>1241074</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1241075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5241" sha1="1wqexv49mas8lbvqq3x59so6jonlbiw" xml:space="preserve">'''Dichter fan Fryslân''' is de offisjele dichterlike funksje fan de [[Provinsje Fryslân]]. De Dichter fan Fryslân treedt op as poëtysk ambassadeur fan Fryslân en bringt mei poëzij aktuele foarfallen, maatskiplike tema's en bysûndere mominten yn en om de provinsje ûnder de oandacht. De funksje waard yn 2017 foar it earst ynfold. [[Eeltsje Hettinga]] wie de earste Dichter fan Fryslân.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Dichter fan Fryslân'', Provincialeprijzen.frl (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De Dichter fan Fryslân skriuwt seis oant tsien gedichten yn it jier, by grutte foarkar yn it [[Frysk]] of in Fryske streektaal. Neist it skriuwen fan gedichten heart ek it foardragen fan poëzij en it fertsjintwurdigjen fan de Fryske poëzij yn en bûten de provinsje ta de funksje.&lt;ref&gt;''Dichter fan Fryslân'', offisjele webside fan it projekt (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt; Sûnt 2023 is [[Arjan Hut]] Dichter fan Fryslân. Syn oarspronklik twajierrige beneaming waard letter mei in jier ferlinge, sadat er ek yn 2026 de funksje ferfollet.&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Dichter fan Fryslân Arjan Hut in jier langer Dichter fan Fryslân'', 23 oktober 2025.&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
[[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] namen yn 2015 in útstel oan om in Dichter fan Fryslân te beneamen. It doel wie om de poëzij yn it Frysk en de Fryske streektalen by in breder publyk ûnder de oandacht te bringen.&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;&gt;Provinsje Fryslân, ''Dichter fan Fryslân'', Provincialeprijzen.frl (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

Foar de earste beneaming waard yn 2017 in iepen oprop dien. Dichters koene harren kandidaat stelle, wêrnei't in sjuery de ynstjoerings beoardiele. De dichter moast net allinnich literêre kwaliteit hawwe, mar ek by steat wêze om as ambassadeur fan de Fryske poëzij op te treden en in breed publyk te berikken.&lt;ref&gt;''Fryslân siket in Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân, 18 july 2017.&lt;/ref&gt;

De earste ferkiezing waard wûn troch [[Eeltsje Hettinga]] mei it gedicht ''Under de steden''. Hy waard op 24 novimber 2017 yn de Herman Gortertsjerke yn [[Balk (Fryslân)|Balk]] troch deputearre [[Sietske Poepjes]] beneamd ta de earste Dichter fan Fryslân.&lt;ref&gt;''Eeltsje Hettinga earste Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân, 15 novimber 2017.&lt;/ref&gt; Hettinga waard yn 2019 opfolge troch [[Nyk de Vries]], dy't oant 2021 de funksje ferfolle. Dêrnei folgen [[Sigrid Kingma]] en [[Arjan Hut]].&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;/&gt;

== Funksje ==
De Dichter fan Fryslân moat de Fryske poëzij sichtber meitsje en in ferbining lizze tusken poëzij en wat der yn de mienskip bart. De gedichten kinne skreaun wurde nei oanlieding fan aktuele foarfallen, mar ek fan kulturele, maatskiplike of oare bysûndere gebeurtenissen dy't mei Fryslân ferbûn binne.&lt;ref name=&quot;webside&quot;&gt;''Dichter fan Fryslân'', offisjele webside fan it projekt (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De dichter treedt dêrneist op by ûnder oaren kulturele manifestaasjes, betinkingen en literêre festivals. De ferskillende Dichters fan Fryslân hawwe de funksje op in eigen wize ynfolle. Sa waard poëzij ûnder mear kombinearre mei muzyk, film en byldzjende keunst.&lt;ref&gt;''Juryrapport advyskommisje Dichter fan Fryslân 2021-2023'', Dichter fan Fryslân, 12 novimber 2021.&lt;/ref&gt;

De gedichten wurde publisearre fia de eigen webside fan de Dichter fan Fryslân en ferskine geregeld ek yn de ''[[Leeuwarder Courant]]'', it ''[[Friesch Dagblad]]'' en by [[Omrop Fryslân]].&lt;ref name=&quot;webside&quot;/&gt;

== Beneaming ==
By de earste beneamingen waard de Dichter fan Fryslân op foardracht fan in advyskommisje troch [[Deputearre Steaten fan Fryslân]] beneamd. By de beoardieling waard ûnder mear sjoen nei de kwaliteit en orizjinaliteit fan it wurk, meartaligens, presintaasjefeardigens en de mooglikheid om ferbiningen mei oare keunstfoarmen te lizzen.&lt;ref&gt;''Reglemint Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De beneaming wie oarspronklik foar in perioade fan twa jier. Yn 2025 stimden Provinsjale Steaten yn mei in ferlinging fan de perioade fan Arjan Hut oant en mei 2026. Tagelyk waard bekendmakke dat fan ein 2026 ôf om de trije jier in nije Dichter fan Fryslân selektearre wurde sil troch in troch de provinsje oanstelde seleksjekommisje.&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Dichter fan Fryslân Arjan Hut in jier langer Dichter fan Fryslân'', 23 oktober 2025.&lt;/ref&gt;

It projekt is in inisjatyf fan de Provinsje Fryslân. De organisaasje en útfiering lizze by [[Boeken fan Fryslân]]. Earder waarden de begelieding en promoasje fan de Dichter fan Fryslân troch de [[Afûk]] fersoarge.&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Arjan Hut is de nije Dichter fan Fryslân: &quot;Minder wifi, mear poetry!&quot;'', novimber 2023.&lt;/ref&gt;

== Dichters fan Fryslân ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Perioade
! Dichter
! Opmerkings
|-
| 2017–2019
| [[Eeltsje Hettinga]]
| Earste Dichter fan Fryslân
|-
| 2019–2021
| [[Nyk de Vries]]
|
|-
| 2021–2023
| [[Sigrid Kingma]]
| Earste frou yn de funksje
|-
| 2023–2026
| [[Arjan Hut]]
| Beneaming yn 2025 mei in jier ferlinge
|}

== Sjoch ek ==
* [[Fryske literatuer]]
* [[Gysbert Japicxpriis]]

== Boarnen ==
{{References}}

[[Kategory:Fryske literatuer]]</text>
      <sha1>1wqexv49mas8lbvqq3x59so6jonlbiw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241076</id>
      <parentid>1241075</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Boarnen */</comment>
      <origin>1241076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5270" sha1="hjq7cubmkdkux43ym3fu0hw6cxt7b6c" xml:space="preserve">'''Dichter fan Fryslân''' is de offisjele dichterlike funksje fan de [[Provinsje Fryslân]]. De Dichter fan Fryslân treedt op as poëtysk ambassadeur fan Fryslân en bringt mei poëzij aktuele foarfallen, maatskiplike tema's en bysûndere mominten yn en om de provinsje ûnder de oandacht. De funksje waard yn 2017 foar it earst ynfold. [[Eeltsje Hettinga]] wie de earste Dichter fan Fryslân.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Dichter fan Fryslân'', Provincialeprijzen.frl (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De Dichter fan Fryslân skriuwt seis oant tsien gedichten yn it jier, by grutte foarkar yn it [[Frysk]] of in Fryske streektaal. Neist it skriuwen fan gedichten heart ek it foardragen fan poëzij en it fertsjintwurdigjen fan de Fryske poëzij yn en bûten de provinsje ta de funksje.&lt;ref&gt;''Dichter fan Fryslân'', offisjele webside fan it projekt (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt; Sûnt 2023 is [[Arjan Hut]] Dichter fan Fryslân. Syn oarspronklik twajierrige beneaming waard letter mei in jier ferlinge, sadat er ek yn 2026 de funksje ferfollet.&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Dichter fan Fryslân Arjan Hut in jier langer Dichter fan Fryslân'', 23 oktober 2025.&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
[[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] namen yn 2015 in útstel oan om in Dichter fan Fryslân te beneamen. It doel wie om de poëzij yn it Frysk en de Fryske streektalen by in breder publyk ûnder de oandacht te bringen.&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;&gt;Provinsje Fryslân, ''Dichter fan Fryslân'', Provincialeprijzen.frl (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

Foar de earste beneaming waard yn 2017 in iepen oprop dien. Dichters koene harren kandidaat stelle, wêrnei't in sjuery de ynstjoerings beoardiele. De dichter moast net allinnich literêre kwaliteit hawwe, mar ek by steat wêze om as ambassadeur fan de Fryske poëzij op te treden en in breed publyk te berikken.&lt;ref&gt;''Fryslân siket in Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân, 18 july 2017.&lt;/ref&gt;

De earste ferkiezing waard wûn troch [[Eeltsje Hettinga]] mei it gedicht ''Under de steden''. Hy waard op 24 novimber 2017 yn de Herman Gortertsjerke yn [[Balk (Fryslân)|Balk]] troch deputearre [[Sietske Poepjes]] beneamd ta de earste Dichter fan Fryslân.&lt;ref&gt;''Eeltsje Hettinga earste Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân, 15 novimber 2017.&lt;/ref&gt; Hettinga waard yn 2019 opfolge troch [[Nyk de Vries]], dy't oant 2021 de funksje ferfolle. Dêrnei folgen [[Sigrid Kingma]] en [[Arjan Hut]].&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;/&gt;

== Funksje ==
De Dichter fan Fryslân moat de Fryske poëzij sichtber meitsje en in ferbining lizze tusken poëzij en wat der yn de mienskip bart. De gedichten kinne skreaun wurde nei oanlieding fan aktuele foarfallen, mar ek fan kulturele, maatskiplike of oare bysûndere gebeurtenissen dy't mei Fryslân ferbûn binne.&lt;ref name=&quot;webside&quot;&gt;''Dichter fan Fryslân'', offisjele webside fan it projekt (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De dichter treedt dêrneist op by ûnder oaren kulturele manifestaasjes, betinkingen en literêre festivals. De ferskillende Dichters fan Fryslân hawwe de funksje op in eigen wize ynfolle. Sa waard poëzij ûnder mear kombinearre mei muzyk, film en byldzjende keunst.&lt;ref&gt;''Juryrapport advyskommisje Dichter fan Fryslân 2021-2023'', Dichter fan Fryslân, 12 novimber 2021.&lt;/ref&gt;

De gedichten wurde publisearre fia de eigen webside fan de Dichter fan Fryslân en ferskine geregeld ek yn de ''[[Leeuwarder Courant]]'', it ''[[Friesch Dagblad]]'' en by [[Omrop Fryslân]].&lt;ref name=&quot;webside&quot;/&gt;

== Beneaming ==
By de earste beneamingen waard de Dichter fan Fryslân op foardracht fan in advyskommisje troch [[Deputearre Steaten fan Fryslân]] beneamd. By de beoardieling waard ûnder mear sjoen nei de kwaliteit en orizjinaliteit fan it wurk, meartaligens, presintaasjefeardigens en de mooglikheid om ferbiningen mei oare keunstfoarmen te lizzen.&lt;ref&gt;''Reglemint Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De beneaming wie oarspronklik foar in perioade fan twa jier. Yn 2025 stimden Provinsjale Steaten yn mei in ferlinging fan de perioade fan Arjan Hut oant en mei 2026. Tagelyk waard bekendmakke dat fan ein 2026 ôf om de trije jier in nije Dichter fan Fryslân selektearre wurde sil troch in troch de provinsje oanstelde seleksjekommisje.&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Dichter fan Fryslân Arjan Hut in jier langer Dichter fan Fryslân'', 23 oktober 2025.&lt;/ref&gt;

It projekt is in inisjatyf fan de Provinsje Fryslân. De organisaasje en útfiering lizze by [[Boeken fan Fryslân]]. Earder waarden de begelieding en promoasje fan de Dichter fan Fryslân troch de [[Afûk]] fersoarge.&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Arjan Hut is de nije Dichter fan Fryslân: &quot;Minder wifi, mear poetry!&quot;'', novimber 2023.&lt;/ref&gt;

== Dichters fan Fryslân ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Perioade
! Dichter
! Opmerkings
|-
| 2017–2019
| [[Eeltsje Hettinga]]
| Earste Dichter fan Fryslân
|-
| 2019–2021
| [[Nyk de Vries]]
|
|-
| 2021–2023
| [[Sigrid Kingma]]
| Earste frou yn de funksje
|-
| 2023–2026
| [[Arjan Hut]]
| Beneaming yn 2025 mei in jier ferlinge
|}

== Sjoch ek ==
* [[Fryske literatuer]]
* [[Gysbert Japicxpriis]]

== Boarnen ==
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}

[[Kategory:Fryske literatuer]]</text>
      <sha1>hjq7cubmkdkux43ym3fu0hw6cxt7b6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241097</id>
      <parentid>1241076</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Boarnen */ kt</comment>
      <origin>1241097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5304" sha1="51j92x99ai3ytyvttjxpp3agrj8rqni" xml:space="preserve">'''Dichter fan Fryslân''' is de offisjele dichterlike funksje fan de [[Provinsje Fryslân]]. De Dichter fan Fryslân treedt op as poëtysk ambassadeur fan Fryslân en bringt mei poëzij aktuele foarfallen, maatskiplike tema's en bysûndere mominten yn en om de provinsje ûnder de oandacht. De funksje waard yn 2017 foar it earst ynfold. [[Eeltsje Hettinga]] wie de earste Dichter fan Fryslân.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Dichter fan Fryslân'', Provincialeprijzen.frl (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De Dichter fan Fryslân skriuwt seis oant tsien gedichten yn it jier, by grutte foarkar yn it [[Frysk]] of in Fryske streektaal. Neist it skriuwen fan gedichten heart ek it foardragen fan poëzij en it fertsjintwurdigjen fan de Fryske poëzij yn en bûten de provinsje ta de funksje.&lt;ref&gt;''Dichter fan Fryslân'', offisjele webside fan it projekt (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt; Sûnt 2023 is [[Arjan Hut]] Dichter fan Fryslân. Syn oarspronklik twajierrige beneaming waard letter mei in jier ferlinge, sadat er ek yn 2026 de funksje ferfollet.&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Dichter fan Fryslân Arjan Hut in jier langer Dichter fan Fryslân'', 23 oktober 2025.&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
[[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] namen yn 2015 in útstel oan om in Dichter fan Fryslân te beneamen. It doel wie om de poëzij yn it Frysk en de Fryske streektalen by in breder publyk ûnder de oandacht te bringen.&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;&gt;Provinsje Fryslân, ''Dichter fan Fryslân'', Provincialeprijzen.frl (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

Foar de earste beneaming waard yn 2017 in iepen oprop dien. Dichters koene harren kandidaat stelle, wêrnei't in sjuery de ynstjoerings beoardiele. De dichter moast net allinnich literêre kwaliteit hawwe, mar ek by steat wêze om as ambassadeur fan de Fryske poëzij op te treden en in breed publyk te berikken.&lt;ref&gt;''Fryslân siket in Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân, 18 july 2017.&lt;/ref&gt;

De earste ferkiezing waard wûn troch [[Eeltsje Hettinga]] mei it gedicht ''Under de steden''. Hy waard op 24 novimber 2017 yn de Herman Gortertsjerke yn [[Balk (Fryslân)|Balk]] troch deputearre [[Sietske Poepjes]] beneamd ta de earste Dichter fan Fryslân.&lt;ref&gt;''Eeltsje Hettinga earste Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân, 15 novimber 2017.&lt;/ref&gt; Hettinga waard yn 2019 opfolge troch [[Nyk de Vries]], dy't oant 2021 de funksje ferfolle. Dêrnei folgen [[Sigrid Kingma]] en [[Arjan Hut]].&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;/&gt;

== Funksje ==
De Dichter fan Fryslân moat de Fryske poëzij sichtber meitsje en in ferbining lizze tusken poëzij en wat der yn de mienskip bart. De gedichten kinne skreaun wurde nei oanlieding fan aktuele foarfallen, mar ek fan kulturele, maatskiplike of oare bysûndere gebeurtenissen dy't mei Fryslân ferbûn binne.&lt;ref name=&quot;webside&quot;&gt;''Dichter fan Fryslân'', offisjele webside fan it projekt (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De dichter treedt dêrneist op by ûnder oaren kulturele manifestaasjes, betinkingen en literêre festivals. De ferskillende Dichters fan Fryslân hawwe de funksje op in eigen wize ynfolle. Sa waard poëzij ûnder mear kombinearre mei muzyk, film en byldzjende keunst.&lt;ref&gt;''Juryrapport advyskommisje Dichter fan Fryslân 2021-2023'', Dichter fan Fryslân, 12 novimber 2021.&lt;/ref&gt;

De gedichten wurde publisearre fia de eigen webside fan de Dichter fan Fryslân en ferskine geregeld ek yn de ''[[Leeuwarder Courant]]'', it ''[[Friesch Dagblad]]'' en by [[Omrop Fryslân]].&lt;ref name=&quot;webside&quot;/&gt;

== Beneaming ==
By de earste beneamingen waard de Dichter fan Fryslân op foardracht fan in advyskommisje troch [[Deputearre Steaten fan Fryslân]] beneamd. By de beoardieling waard ûnder mear sjoen nei de kwaliteit en orizjinaliteit fan it wurk, meartaligens, presintaasjefeardigens en de mooglikheid om ferbiningen mei oare keunstfoarmen te lizzen.&lt;ref&gt;''Reglemint Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De beneaming wie oarspronklik foar in perioade fan twa jier. Yn 2025 stimden Provinsjale Steaten yn mei in ferlinging fan de perioade fan Arjan Hut oant en mei 2026. Tagelyk waard bekendmakke dat fan ein 2026 ôf om de trije jier in nije Dichter fan Fryslân selektearre wurde sil troch in troch de provinsje oanstelde seleksjekommisje.&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Dichter fan Fryslân Arjan Hut in jier langer Dichter fan Fryslân'', 23 oktober 2025.&lt;/ref&gt;

It projekt is in inisjatyf fan de Provinsje Fryslân. De organisaasje en útfiering lizze by [[Boeken fan Fryslân]]. Earder waarden de begelieding en promoasje fan de Dichter fan Fryslân troch de [[Afûk]] fersoarge.&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Arjan Hut is de nije Dichter fan Fryslân: &quot;Minder wifi, mear poetry!&quot;'', novimber 2023.&lt;/ref&gt;

== Dichters fan Fryslân ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Perioade
! Dichter
! Opmerkings
|-
| 2017–2019
| [[Eeltsje Hettinga]]
| Earste Dichter fan Fryslân
|-
| 2019–2021
| [[Nyk de Vries]]
|
|-
| 2021–2023
| [[Sigrid Kingma]]
| Earste frou yn de funksje
|-
| 2023–2026
| [[Arjan Hut]]
| Beneaming yn 2025 mei in jier ferlinge
|}

== Sjoch ek ==
* [[Fryske literatuer]]
* [[Gysbert Japicxpriis]]

== Boarnen ==
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}

[[Kategory:Frysktalige literatuer]]
[[Kategory:Frysk dichter| ]]</text>
      <sha1>51j92x99ai3ytyvttjxpp3agrj8rqni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241098</id>
      <parentid>1241097</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Boarnen */ kt</comment>
      <origin>1241098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5338" sha1="dd31c168ty3wyce52w01tnvcgwpgmhs" xml:space="preserve">'''Dichter fan Fryslân''' is de offisjele dichterlike funksje fan de [[Provinsje Fryslân]]. De Dichter fan Fryslân treedt op as poëtysk ambassadeur fan Fryslân en bringt mei poëzij aktuele foarfallen, maatskiplike tema's en bysûndere mominten yn en om de provinsje ûnder de oandacht. De funksje waard yn 2017 foar it earst ynfold. [[Eeltsje Hettinga]] wie de earste Dichter fan Fryslân.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Dichter fan Fryslân'', Provincialeprijzen.frl (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De Dichter fan Fryslân skriuwt seis oant tsien gedichten yn it jier, by grutte foarkar yn it [[Frysk]] of in Fryske streektaal. Neist it skriuwen fan gedichten heart ek it foardragen fan poëzij en it fertsjintwurdigjen fan de Fryske poëzij yn en bûten de provinsje ta de funksje.&lt;ref&gt;''Dichter fan Fryslân'', offisjele webside fan it projekt (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt; Sûnt 2023 is [[Arjan Hut]] Dichter fan Fryslân. Syn oarspronklik twajierrige beneaming waard letter mei in jier ferlinge, sadat er ek yn 2026 de funksje ferfollet.&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Dichter fan Fryslân Arjan Hut in jier langer Dichter fan Fryslân'', 23 oktober 2025.&lt;/ref&gt;

== Skiednis ==
[[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] namen yn 2015 in útstel oan om in Dichter fan Fryslân te beneamen. It doel wie om de poëzij yn it Frysk en de Fryske streektalen by in breder publyk ûnder de oandacht te bringen.&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;&gt;Provinsje Fryslân, ''Dichter fan Fryslân'', Provincialeprijzen.frl (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

Foar de earste beneaming waard yn 2017 in iepen oprop dien. Dichters koene harren kandidaat stelle, wêrnei't in sjuery de ynstjoerings beoardiele. De dichter moast net allinnich literêre kwaliteit hawwe, mar ek by steat wêze om as ambassadeur fan de Fryske poëzij op te treden en in breed publyk te berikken.&lt;ref&gt;''Fryslân siket in Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân, 18 july 2017.&lt;/ref&gt;

De earste ferkiezing waard wûn troch [[Eeltsje Hettinga]] mei it gedicht ''Under de steden''. Hy waard op 24 novimber 2017 yn de Herman Gortertsjerke yn [[Balk (Fryslân)|Balk]] troch deputearre [[Sietske Poepjes]] beneamd ta de earste Dichter fan Fryslân.&lt;ref&gt;''Eeltsje Hettinga earste Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân, 15 novimber 2017.&lt;/ref&gt; Hettinga waard yn 2019 opfolge troch [[Nyk de Vries]], dy't oant 2021 de funksje ferfolle. Dêrnei folgen [[Sigrid Kingma]] en [[Arjan Hut]].&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;/&gt;

== Funksje ==
De Dichter fan Fryslân moat de Fryske poëzij sichtber meitsje en in ferbining lizze tusken poëzij en wat der yn de mienskip bart. De gedichten kinne skreaun wurde nei oanlieding fan aktuele foarfallen, mar ek fan kulturele, maatskiplike of oare bysûndere gebeurtenissen dy't mei Fryslân ferbûn binne.&lt;ref name=&quot;webside&quot;&gt;''Dichter fan Fryslân'', offisjele webside fan it projekt (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De dichter treedt dêrneist op by ûnder oaren kulturele manifestaasjes, betinkingen en literêre festivals. De ferskillende Dichters fan Fryslân hawwe de funksje op in eigen wize ynfolle. Sa waard poëzij ûnder mear kombinearre mei muzyk, film en byldzjende keunst.&lt;ref&gt;''Juryrapport advyskommisje Dichter fan Fryslân 2021-2023'', Dichter fan Fryslân, 12 novimber 2021.&lt;/ref&gt;

De gedichten wurde publisearre fia de eigen webside fan de Dichter fan Fryslân en ferskine geregeld ek yn de ''[[Leeuwarder Courant]]'', it ''[[Friesch Dagblad]]'' en by [[Omrop Fryslân]].&lt;ref name=&quot;webside&quot;/&gt;

== Beneaming ==
By de earste beneamingen waard de Dichter fan Fryslân op foardracht fan in advyskommisje troch [[Deputearre Steaten fan Fryslân]] beneamd. By de beoardieling waard ûnder mear sjoen nei de kwaliteit en orizjinaliteit fan it wurk, meartaligens, presintaasjefeardigens en de mooglikheid om ferbiningen mei oare keunstfoarmen te lizzen.&lt;ref&gt;''Reglemint Dichter fan Fryslân'', Dichter fan Fryslân (rieplachte 18 septimber 2026).&lt;/ref&gt;

De beneaming wie oarspronklik foar in perioade fan twa jier. Yn 2025 stimden Provinsjale Steaten yn mei in ferlinging fan de perioade fan Arjan Hut oant en mei 2026. Tagelyk waard bekendmakke dat fan ein 2026 ôf om de trije jier in nije Dichter fan Fryslân selektearre wurde sil troch in troch de provinsje oanstelde seleksjekommisje.&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Dichter fan Fryslân Arjan Hut in jier langer Dichter fan Fryslân'', 23 oktober 2025.&lt;/ref&gt;

It projekt is in inisjatyf fan de Provinsje Fryslân. De organisaasje en útfiering lizze by [[Boeken fan Fryslân]]. Earder waarden de begelieding en promoasje fan de Dichter fan Fryslân troch de [[Afûk]] fersoarge.&lt;ref name=&quot;provinsje&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Boeken fan Fryslân, ''Arjan Hut is de nije Dichter fan Fryslân: &quot;Minder wifi, mear poetry!&quot;'', novimber 2023.&lt;/ref&gt;

== Dichters fan Fryslân ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Perioade
! Dichter
! Opmerkings
|-
| 2017–2019
| [[Eeltsje Hettinga]]
| Earste Dichter fan Fryslân
|-
| 2019–2021
| [[Nyk de Vries]]
|
|-
| 2021–2023
| [[Sigrid Kingma]]
| Earste frou yn de funksje
|-
| 2023–2026
| [[Arjan Hut]]
| Beneaming yn 2025 mei in jier ferlinge
|}

== Sjoch ek ==
* [[Fryske literatuer]]
* [[Gysbert Japicxpriis]]

== Boarnen ==
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}

[[Kategory:Frysktalige literatuer]]
[[Kategory:Frysk dichter| ]]
[[Kategory:Yntroduksje út 2017]]</text>
      <sha1>dd31c168ty3wyce52w01tnvcgwpgmhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oene Romkes de Jongh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194176</id>
    <revision>
      <id>1241083</id>
      <timestamp>2026-09-18T19:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{wurk}} {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding                    =  | ôfbyldingstekst              =  | ôfbyldingsbreedte            =  | echte namme                  =  | nasjonaliteit                = {{NEDnasj}} | berne                        = [[6 april]] [[1812]] | berteplak                    = [[Makkum]] | stoarn                       = [[1 july]] [[1896]] | stjerplak                    = [[Amsterdam]] | etnisiteit                   = {{FRLetn}} | regionale identiteit...&quot;</comment>
      <origin>1241083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1676" sha1="mwzaoqqddclictnd2ypimj2m0o1jxqh" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks keunstner
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}}
| berne                        = [[6 april]] [[1812]]
| berteplak                    = [[Makkum]]
| stoarn                       = [[1 july]] [[1896]]
| stjerplak                    = [[Amsterdam]]
| etnisiteit                   = {{FRLetn}}
| regionale identiteit         = 
| wurksum as                   = [[Keunstskilder|skilder]]
| perioade                     = 
| streaming                    = [[Romantyk]]
| medium                       = 
| bekendste wurk(en)           = ''Het Broekerhuis'', ''De Nieuwe Zijds Voorburgwal'' vóór de demping, tusken de Pijpenmarkt en de Weessluis (hjoeddeisk no's 325 en 359)
| jierren aktyf                = ± 1827-1896
| prizen                       = 
| webside                      = [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2F%2Fdata.rkd.nl%2Fartists%2F42771 RKD-profyl]
}}
[[Ofbyld:Gezicht uit de Voetboogstr. op het Rasphuispoortje tekening O.R. de Jongh - Amsterdam - 20021429 - RCE.jpg|thumb|left|Sicht op it Rasphuispoortje]]
'''Oene Romkes de Jongh''', dy't syn wurk mei '''O.R. de Jongh''' sinjearre ([[6 april]] [[1812]] – [[Amsterdam]], [[1 july]] [[1896]]), wie in Nederlânske [[keunstskilder]] fan Frysk komôf. Hy wurke benammen yn Amsterdam.


{{Boarnen|boarnefernijing=
}}

{{DEFAULTSORT:Jongh, Oene Romkes de}}
[[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]]
[[Kategory:Frysk keunstskilder]]
[[Kategory:Persoan berne yn Makkum]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1812]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1896]]</text>
      <sha1>mwzaoqqddclictnd2ypimj2m0o1jxqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241087</id>
      <parentid>1241083</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T19:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1241087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3330" sha1="q962n0ab7rwmxov59ty4eo7ut2kvcsc" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks keunstner
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}}
| berne                        = [[6 april]] [[1812]]
| berteplak                    = [[Makkum]]
| stoarn                       = [[1 july]] [[1896]]
| stjerplak                    = [[Amsterdam]]
| etnisiteit                   = {{FRLetn}}
| regionale identiteit         = 
| wurksum as                   = [[Keunstskilder|skilder]]
| perioade                     = 
| streaming                    = [[Romantyk]]
| medium                       = 
| bekendste wurk(en)           = ''Het Broekerhuis'', ''De Nieuwe Zijds Voorburgwal'' vóór de demping, tusken de Pijpenmarkt en de Weessluis (hjoeddeisk no's 325 en 359)
| jierren aktyf                = ± 1827-1896
| prizen                       = 
| webside                      = [https://research.rkd.nl/nl/detail/https%3A%2F%2Fdata.rkd.nl%2Fartists%2F42771 RKD-profyl]
}}
'''Oene Romkes de Jongh''', dy't syn wurk mei '''O.R. de Jongh''' sinjearre ([[6 april]] [[1812]] – [[Amsterdam]], [[1 july]] [[1896]]), wie in Nederlânske [[keunstskilder]] fan Frysk komôf. Hy wurke benammen yn Amsterdam en omkriten.

De Jongh is bekend fan syn stedsgesichten, faak yn 'e winter, lykas:
* Het Broekerhuis (Broek in Waterland) (1882)&lt;ref&gt; [http://www.europeana.eu/resolve/record/2021608/dispatcher_aspx_action_search_database_ChoiceCollect_search_priref_39010|title=Het Broekerhuis|author=Oene Romkes de Jongh|accessdate=2015-10-16}publisher] yn de kolleksje fan it Amsterdamsk Museum.&lt;/ref&gt;
* De Nieuwe Zijds Voorburgwal foardat it dimpt wie, tusken de Pijpenmarkt en de Weessluis (Amsterdam)&lt;ref&gt; {{cite web | url=http://www.europeana.eu/resolve/record/2021608/dispatcher_aspx_action_search_database_ChoiceCollect_search_priref_39224|title=De Nieuwe Zijds Romburgwal foar de demping, tusken de Pijpenmarkt en de Weessluis (huidige no's 3525)= en authorkes 3525 Jongh|tagongsdatum=2015-10-16 |publisher=Europeana}}; yn de A.M. kolleksje.&lt;/ref&gt;
* Gesicht op de Houtgracht (Amsterdam)&lt;ref&gt;[http://www.jhm.nl/collectie/aanwinsten/aanwinsten-museumcollectie-2006 [[Joadsk Histoarysk Museum]]: oanwinsten 2006]&lt;/ref&gt;
* Utsicht op it Rasphuispoortje út Voetboogstraat (Amsterdam)
* Utsicht op de Zuiderspui mei de Drommedaris (Inkhuzen).

== Galery ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
File:O.R. de Jong - Gezicht op de Zuiderkerk te Amsterdam - NK1949 - Cultural Heritage Agency of the Netherlands Art Collection.jpg
File:Oene Romkes de Jongh (1812-1896) - Gezicht op de Houtgracht - M009933 - Jewish Museum.jpg
File:Oene Romkes de Jongh - Het Broekerhuis - SA 34731 - Amsterdam Museum.jpg|''Het Broekerhuis''
Ofbyld:Gezicht uit de Voetboogstr. op het Rasphuispoortje tekening O.R. de Jongh - Amsterdam - 20021429 - RCE.jpg|Sicht op it Rasphuispoortje
File:Oene Romkes de Jongh Amsterdam Munttoren.jpg|[[Munttoer]], Amsterdam
&lt;/gallery&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://rkd.nl/en/explore/artists/42771 RKD: Oene Romkes de Jongh]
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Jongh, Oene Romkes de}}
[[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]]
[[Kategory:Frysk keunstskilder]]
[[Kategory:Persoan berne yn Makkum]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1812]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1896]]</text>
      <sha1>q962n0ab7rwmxov59ty4eo7ut2kvcsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eksterwurger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194177</id>
    <revision>
      <id>1241084</id>
      <timestamp>2026-09-18T19:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = eksterwurger |Ofbyld  = [[Ofbyld:Magpie shrike (Urolestes melanoleucus melanoleucus) Namibia.jpg|250px]] |lûd     = [[Ofbyld:Urolestes melanoleucus.mp3|250px]] |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'') |Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'')  |Wittenskiplike namme = Lanius melanoleucus |...&quot;</comment>
      <origin>1241084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4099" sha1="qpwfz0e93xbv1eyjmza5f8s874ibtfv" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = eksterwurger
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Magpie shrike (Urolestes melanoleucus melanoleucus) Namibia.jpg|250px]]
|lûd     = [[Ofbyld:Urolestes melanoleucus.mp3|250px]]
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius melanoleucus
|Beskriuwer, jier= [[William Jardine (natuerwittenskipper)|Jardine]], [[1831]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''eksterwurger''' (''Lanius melanoleucus'', synonym ''Urolestes melanoleucus'') is in [[Afrika]]anske [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wurgerfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]].

== Uterlik en lûd ==
[[Ofbyld:Magpie Shrike (Urolestes melanoleucus) (44745910470).jpg|thumb|left|Fûgel yn Tanzania]]
De eksterwurger is in tige grutte (40-50 sm) [[Wurgers|wurger]]. De fûgel is foar it grutste part swart mei in lange swarte sturt. Hy hat lykwols in kontrastearjende wite wjukbân dy't foarme wurdt troch de primêre dekfearren. Ek de skouders en de stút binne wyt. It wyfke hat blekere flanken en in koartere sturt, wylst de jonge fûgel mat swartbrún is. De populaasje yn East-Afrika (''aequatorialis'') hat ek in koartere sturt by it mantsje. De eksterwurger hat de langste sturt fan alle wurgers.

== Fersprieding en systematyk ==
De eksterwurger wurdt opdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''Urolestes melanoleucus aequatorialis'' – East-Afrika noardlik fan 'e [[Sambezy]] noardlik oant [[Kenia]].
* ''Urolestes melanoleucus expressa'' – súdeastlik [[Simbabwe]] oant noardeastlik [[Súd-Afrika]] ([[Mpumalanga]] en noardeastlik [[KwaZulu-Natal]]), eastlik [[Swazylân]] en súdlik [[Mozambyk]].
* ''Urolestes melanoleucus melanoleuca'' (ynklusyf ''angolensis'') – Afrika súdlik fan 'e Sambezy oant eastlik [[Angoala]] en Noardsintraal-Súd-Afrika.

It habitat bestiet út drûge savannes, gerslân en iepen bosken. 

== Skaai-yndieling ==
Hy wurdt lykwols hieltyd faker yn it ''Lanius'' opnommen nei't út genetyske stúdzjes bliken die dat er binnen dat skaai ynbêde is, ûnder mear troch de foaroansteande Clements et al. Dat wurdt ek hjir folge.

== Hâlden en dragen ==
De eksterwurger waard foarhinne faak as iennige soarte yn it skaai ''Urolestes'' pleatst. Se jeie yn lytse groepkes fan 3 oant 10 fûgels. 
It iten bestiet foar it grutste part út lidpoatigen, wêrûnder termiten, mychhimmels, sprinkhoannen en bidsprinkhoannen. De briedtiid falt meastentiids tegearre mei d4e reintiid.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Der wurdt lykwols tocht dat de oantallen ôfnimme, nei alle gedachten troch habitatferneatiging. Hy nimt lykwols net sa slim ôf dat er as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar hy wurdt omskreaun as seldsum oant lokaal gewoan.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/magpie-shrike-lanius-melanoleucus BirdLife, 18 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/magshr1?continue eBird, 18 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/magshr1/cur/introduction Birds of the World, 18 septimber 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lanius melanoleucus|eksterwurger}}
}}
{{DEFAULTSORT:eksterwurger}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eswatini]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]</text>
      <sha1>qpwfz0e93xbv1eyjmza5f8s874ibtfv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241099</id>
      <parentid>1241084</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status en bedrigingen */ kt</comment>
      <origin>1241099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4100" sha1="nq58wt9rawh3qvj0kkuorz1l8uuw3wb" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = eksterwurger
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Magpie shrike (Urolestes melanoleucus melanoleucus) Namibia.jpg|250px]]
|lûd     = [[Ofbyld:Urolestes melanoleucus.mp3|250px]]
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius melanoleucus
|Beskriuwer, jier= [[William Jardine (natuerwittenskipper)|Jardine]], [[1831]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart= 
}}
De '''eksterwurger''' (''Lanius melanoleucus'', synonym ''Urolestes melanoleucus'') is in [[Afrika]]anske [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wurgerfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]].

== Uterlik en lûd ==
[[Ofbyld:Magpie Shrike (Urolestes melanoleucus) (44745910470).jpg|thumb|left|Fûgel yn Tanzania]]
De eksterwurger is in tige grutte (40-50 sm) [[Wurgers|wurger]]. De fûgel is foar it grutste part swart mei in lange swarte sturt. Hy hat lykwols in kontrastearjende wite wjukbân dy't foarme wurdt troch de primêre dekfearren. Ek de skouders en de stút binne wyt. It wyfke hat blekere flanken en in koartere sturt, wylst de jonge fûgel mat swartbrún is. De populaasje yn East-Afrika (''aequatorialis'') hat ek in koartere sturt by it mantsje. De eksterwurger hat de langste sturt fan alle wurgers.

== Fersprieding en systematyk ==
De eksterwurger wurdt opdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''Urolestes melanoleucus aequatorialis'' – East-Afrika noardlik fan 'e [[Sambezy]] noardlik oant [[Kenia]].
* ''Urolestes melanoleucus expressa'' – súdeastlik [[Simbabwe]] oant noardeastlik [[Súd-Afrika]] ([[Mpumalanga]] en noardeastlik [[KwaZulu-Natal]]), eastlik [[Swazylân]] en súdlik [[Mozambyk]].
* ''Urolestes melanoleucus melanoleuca'' (ynklusyf ''angolensis'') – Afrika súdlik fan 'e Sambezy oant eastlik [[Angoala]] en Noardsintraal-Súd-Afrika.

It habitat bestiet út drûge savannes, gerslân en iepen bosken. 

== Skaai-yndieling ==
Hy wurdt lykwols hieltyd faker yn it ''Lanius'' opnommen nei't út genetyske stúdzjes bliken die dat er binnen dat skaai ynbêde is, ûnder mear troch de foaroansteande Clements et al. Dat wurdt ek hjir folge.

== Hâlden en dragen ==
De eksterwurger waard foarhinne faak as iennige soarte yn it skaai ''Urolestes'' pleatst. Se jeie yn lytse groepkes fan 3 oant 10 fûgels. 
It iten bestiet foar it grutste part út lidpoatigen, wêrûnder termiten, mychhimmels, sprinkhoannen en bidsprinkhoannen. De briedtiid falt meastentiids tegearre mei d4e reintiid.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Der wurdt lykwols tocht dat de oantallen ôfnimme, nei alle gedachten troch habitatferneatiging. Hy nimt lykwols net sa slim ôf dat er as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar hy wurdt omskreaun as seldsum oant lokaal gewoan.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/magpie-shrike-lanius-melanoleucus BirdLife, 18 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/magshr1?continue eBird, 18 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/magshr1/cur/introduction Birds of the World, 18 septimber 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lanius melanoleucus|eksterwurger}}
}}
{{DEFAULTSORT:eksterwurger}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]</text>
      <sha1>nq58wt9rawh3qvj0kkuorz1l8uuw3wb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanius melanoleucus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194178</id>
    <redirect title="Eksterwurger" />
    <revision>
      <id>1241085</id>
      <timestamp>2026-09-18T19:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Eksterwurger]]</comment>
      <origin>1241085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="ezdkb2rrroexx1wrwyuxp599k8ftebq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[eksterwurger]]</text>
      <sha1>ezdkb2rrroexx1wrwyuxp599k8ftebq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Urolestes melanoleucus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194179</id>
    <redirect title="Eksterwurger" />
    <revision>
      <id>1241086</id>
      <timestamp>2026-09-18T19:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Eksterwurger]]</comment>
      <origin>1241086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="ezdkb2rrroexx1wrwyuxp599k8ftebq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[eksterwurger]]</text>
      <sha1>ezdkb2rrroexx1wrwyuxp599k8ftebq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gielsnaffelwurger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194180</id>
    <revision>
      <id>1241088</id>
      <timestamp>2026-09-18T19:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = gielsnaffelwurger |Ofbyld  = [[Ofbyld:Yellow-billed shrike (Corvinella corvina corvina).jpg|250px]] |lûd     = [[Ofbyld:Urolestes melanoleucus.mp3|250px]] |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'') |Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'')  |Wittenskiplike namme = Lanius corvinus |Beskriuwe...&quot;</comment>
      <origin>1241088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4117" sha1="nv5g1pg3cwegzwunsxgn88gdnkmq9dr" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = gielsnaffelwurger
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Yellow-billed shrike (Corvinella corvina corvina).jpg|250px]]
|lûd     = [[Ofbyld:Urolestes melanoleucus.mp3|250px]]
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius corvinus
|Beskriuwer, jier= [[William Jardine (natuerwittenskipper)|Jardine]], [[1831]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Corvinella corvina distr.svg|250px]]
}}
De '''gielsnaffelwurger''' (''Lanius corvinus'', synonym: ''Corvinella corvina'') is in [[fûgel]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wurgerfûgels]] yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]].

== Skaaimerken ==
De gielsnaffelwurger is in grutte wurger mei in lange sturt. It fearrekleed is brunich streke, mei in ljochtere wynbraustreek en ûnderkant, in readbrún plak op 'e wjuk, in giele eachring en in frij krêftige, giele snaffel dy't de soarte syn namme jûn hat. 

== Fersprieding en systematyk ==
De gielsnaffelwurger wurdt opdield yn fjouwer [[ûndersoarte]]n mei de folgjende fersprieding:

* ''Lanius corvinus corvinus'' – komt foar fan súdlik [[Mauretaanje]] en [[Senegal]] oant Maly en noardwestlik [[Nigearia]].
* ''Lanius corvinus togoensis'' – komt foar fan [[Guinee]] en [[Sierra Leöane]] oant súdlik [[Tsjaad]] en [[Sûdan]] (Darfur).
* ''Lanius corvinus caliginosa'' – komt foar yn it westen fan [[Súd-Sûdan]].
* ''Lanius corvinus affinis'' – komt foar fan súdlik Súd-Sûdan oant it noardeastlikste diel fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]], noardlik [[Uganda]] en westlik [[Kenia]].

De ûndersoarte ''caliginosa'' wurdt faak by ''affinis'' yndield.

== Skaai-yndieling ==
De gielsnaffelwurger waard foarhinne as iennige soarte yn it skaai ''Corvinella'' yndield. Hy wurdt lykwols hieltyd faker yn ''Lanius'' opnommen nei't út genetyske stúdzjes bliken die dat er binnen dat skaai ynbêde is.

== Hâlden en dragen ==
De gielsnaffelwurger libbet yn famyljegroepen en nomadyske kloften op drûge savannes en yn bosklânskippen. Hy wurdt faak waarnommen as er op in middelhege útsjochpost de omkriten obstrewearret op syk nei [[wringeleazen|wringeleaze]] dieren en lytse [[sûchdieren]].

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming]] (IUCN) kategorisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De ûntwikkeling fan 'e populaasje is lykwols ûndúdlik.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/yellow-billed-shrike-lanius-corvinus BirdLife, 18 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/yebshr1?siteLanguage=nl eBird, 18 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/magshr1/cur/introduction Birds of the World, 18 septimber 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lanius corvinus|gielsnaffelwurger}}
}}
{{DEFAULTSORT:gielsnaffelwurger}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]</text>
      <sha1>nv5g1pg3cwegzwunsxgn88gdnkmq9dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanius corvinus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194181</id>
    <redirect title="Gielsnaffelwurger" />
    <revision>
      <id>1241089</id>
      <timestamp>2026-09-18T19:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Gielsnaffelwurger]]</comment>
      <origin>1241089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="75ps4wrl4q7fp3tgfwuocf95om10p2p" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Gielsnaffelwurger]]</text>
      <sha1>75ps4wrl4q7fp3tgfwuocf95om10p2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corvinella corvina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194182</id>
    <redirect title="Gielsnaffelwurger" />
    <revision>
      <id>1241090</id>
      <timestamp>2026-09-18T19:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Gielsnaffelwurger]]</comment>
      <origin>1241090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="sjwrihkfgxr25bfq9ln182qfbhx5gmp" xml:space="preserve">#redirect [[Gielsnaffelwurger]]</text>
      <sha1>sjwrihkfgxr25bfq9ln182qfbhx5gmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Romantyk (literatuer)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194183</id>
    <redirect title="Romantyk" />
    <revision>
      <id>1241095</id>
      <timestamp>2026-09-18T22:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Romantyk]]</comment>
      <origin>1241095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="d5vm6352ifn8aiavs5k6ntynxqt9v9j" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Romantyk]]</text>
      <sha1>d5vm6352ifn8aiavs5k6ntynxqt9v9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ofbyld:Fersprieding fan de foerazjearmûs (Peromyscus spicilegus).png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>194184</id>
    <revision>
      <id>1241111</id>
      <timestamp>2026-09-18T23:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de foerazjearmûs (''Peromyscus spicilegus''). Eigenmakke ôfbylding.</comment>
      <origin>1241111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="1ww6irmhb9s3fd8e3sgms0e06gehbqq" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de foerazjearmûs (''Peromyscus spicilegus''). Eigenmakke ôfbylding.
== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frij}}</text>
      <sha1>1ww6irmhb9s3fd8e3sgms0e06gehbqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241112</id>
      <parentid>1241111</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gearfetting */</comment>
      <origin>1241112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="260" sha1="kpue5rxqg31rfzsy37rcjss92ngx3nh" xml:space="preserve">== Gearfetting ==
In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan de foerazjearmûs (''Peromyscus spicilegus''). Eigenmakke ôfbylding.

Boarne: tekstbeskriuwing fan it ferspriedingsgebiet op 'e Dútsktalige Wikipedy.

== Lisinsje ==
{{Auteursrjocht Frij}}</text>
      <sha1>kpue5rxqg31rfzsy37rcjss92ngx3nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colima (steat)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194185</id>
    <redirect title="Colima" />
    <revision>
      <id>1241113</id>
      <timestamp>2026-09-18T23:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Colima]]</comment>
      <origin>1241113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="r9c3dx9fkndb3epta2lcgs2eo0gmsxd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Colima]]</text>
      <sha1>r9c3dx9fkndb3epta2lcgs2eo0gmsxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foerazjearmûs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194186</id>
    <revision>
      <id>1241114</id>
      <timestamp>2026-09-18T23:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1241114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7243" sha1="7cidp9onazo4vy3ebyvj6l4ad2rvebf" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme=foerazjearmûs
|Ofbyld= [[File:Peromyscus spicilegus.jpg|250px]]
|lûd=
|Ryk= [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme= [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse= [[sûchdieren]] (''Mammalia'')
|Skift= [[kjifdieren]] (''Rodentia'') 
|Famylje= [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae'') 
|Skaai= [[wytpoatmûzen]] (''Peromyscus'') 
|Wittenskiplike namme= Peromyscus spicilegus 
|Beskriuwer, jier= [[Joel Asaph Allen|Allen]], 1897 
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart=[[File:Fersprieding fan de foerazjearmûs (Peromyscus spicilegus).png|center|250px]]
}}
De '''foerazjearmûs''' ([[wittenskiplike namme]]: ''Peromyscus spicilegus'') is in [[sûchdier]] út it [[skift]] fan 'e [[kjifdieren]] (''Rodentia''), de [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wrotmûseftigen]] (''Cricetidae''), de [[ûnderfamylje]] fan 'e [[Noardamerikaanske mûzen en rotten]] (''Neotominae''), de [[tûke (taksonomy)|tûke]] fan 'e [[hartemûzen]] (''Reithrodontomyini'') en it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[wytpoatmûzen]] (''Peromyscus''). Dit bistke komt foar yn westlik [[Meksiko]]. It is in [[nachtdier]] mei in nei alle gedachten [[omnivoar]] dieet. De [[IUCN]] klassifisearret de foerazjearmûs as net bedrige.

==Taksonomy==
De foerazjearmûs waard foar it earst yn [[1897]] [[wittenskip]]lik beskreaun troch de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[soölooch]] [[Joel Asaph Allen]]. It bistke waard foarhinne wol oansjoen foar in [[ûndersoarte]] fan 'e [[strewelmûs]] (''Peromyscus boylii''), mar genietet sûnt de lêste [[desennia]] fan 'e [[tweintichste iuw]] in algemiene erkenning as selsstannige [[soarte]]. Binnen it [[skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[wytpoatmûzen]] (''Peromyscus'') heart de foerazjearmûs ta de ''aztecus''-kloft, wat op in nauwe [[sibskip]] mei de [[Azteekske mûs]] (''Peromyscus aztecus'') tsjut.

==Fersprieding==
De foerazjearmûs is [[endemysk]] yn [[Meksiko]]. It [[ferspriedingsgebiet]] fan dit bistke leit yn 'e [[berchtme|bergen]] fan 'e [[Westlike Sierra Madre]], en rint fan it súdeasten fan 'e steat [[Sonoara]] en it súdwesten fan [[Chihuahua (steat)|Chihuahua]] yn in langrutsen stripe nei it suden ta oant yn [[Colima (steat)|Colima]] en westlik [[Michoacán]].

==Uterlike skaaimerken==
De foerazjearmûs is in middelgrutte [[wytpoatmûs]]. Hy hat trochinoar in kop-romplingte fan 10,3&amp;nbsp;[[sintimeter|sm]], mei in sturtlingte fan likernôch 10,0&amp;nbsp;sm en in gewicht fan 22–36&amp;nbsp;[[gram (gewicht)|g]]. De [[ear (anatomy)|earkes]] mjitte 1,8&amp;nbsp;sm en de [[efterpoat]]en hawwe in lingte fan 2,2&amp;nbsp;sm. (Foarneamde mjitten binne it [[gemiddelde]] oer 441 opmetten yndividuën.) 

De [[pels]] op 'e boppeste [[lichemsdiel]]en ([[kop]], [[nekke]], [[rêch]] en [[side (anatomy)|siden]]) is [[taan (kleur)|taan]] fan [[kleur]], útskaaiend nei [[oker (kleur)|readoker]] of [[read|rodzich]]. Der sitte [[hier (begroeiïng)|hierren]] mei [[dûnkerbrune]] úteinen trochhinne en oer de [[wringe (rêchbonke)|wringe]] rint in dizenige dûnkerbrune streek. De ûnderste lichemsdielen ([[kin]], [[kiel]], [[boarstkas|boarst]], [[bealch]] en [[poat]]en) binne [[krêm (kleur)|krêm]] oant [[wyt]] oan it oerflak, mei in [[grize]] kleur djipper yn 'e pels. De [[sturt]] is twakleurich: [[brún]] útskaaiend nei [[swart]] fan boppen en wyt fan ûnderen.

De foerazjearmûs kin ûnderskaat wurde fan 'e yn itselde gebiet foarkommende [[strewelmûs]] (''Peromyscus boylii'') troch de hoekigere ynterorbitale regio (it part fan 'e [[plasse]] tusken de [[eagen]] yn), dy't by de strewelmûs in [[sânrinner]]foarm hat.

==Biotoop==
Foerazjearmûzen libje op in hichte fan 15–1.480&amp;nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. Se jouwe de foarkar oan [[rots]]ige heuvelskeanten, [[kleau]]wen en kriten mei omfallen [[beam]]men en rotsblokken, mar se komme ek foar op [[flakte]]n mei [[toarn (botany)|toarnich]] [[strewelleguod]], yn [[tropysk reinwâld]] en yn [[bosk]] besteande út [[dinnen]] en [[iken]].

==Hâlden en dragen==
Oer it [[hâlden en dragen]] fan 'e foerazjearmûs is noch net safolle bekend. Saakkundigen nimme oan, op basis fan gedrachspatroanen fan oare, nau besibbe [[wytpoatmûzen]], dat it in [[nachtdier]] is, dat de oeren fan [[dei]]ljocht trochbringt yn syn nêst. Dat makket er yn in [[rots]]spjalt, ûnder in omfallen beam of ûnder de grûn. Oer it [[territoarium (biology)|territoarium]] en de sosjale organisaasje fan dit bist is gjin ynformaasje beskikber. 

It dieet is nei alle gedachten [[omnivoar]] en sil bestean út [[plant]]aardich materiaal, benammen [[sied (plant)|sieden]], [[frucht (plant)|fruchten]] en [[nút (frucht)|nuten]], oanfolle mei [[wringeleas]] [[dierte]] lykas [[ynsekten]] en [[spinnen (bisten)|spinnen]].

Foerazjearmûzen hawwe gjin spesifike [[peartiid]], mar kinne har ynstee it hiele jier rûn [[fuortplantsje]]. [[Mantsje]]s mei opsette [[testikel]]s (wat wiist op pearingsaktiviteit) binne fongen yn [[jannewaris]], [[maart]], [[septimber]] en [[oktober]], [[drachtigens|drachtige]] [[wyfke]]s yn [[augustus]] en [[oktober]] en [[melkens|melke]] wyfkes yn [[jannewaris]], [[septimber]], [[oktober]] en [[novimber]]. De grutte fan 'e smeet wie, by de beide wyfkes dêr't soks by waarnommen is, 3&amp;nbsp;jongen.

==Natuerlike fijannen==
De wichtichste [[rôfdier|natuerlike fijannen]] fan 'e foerazjearmûs binne [[slangen]], [[ûlen]] lykas de [[Amerikaanske oehoe]] (''Bubo virginianus'') en de [[Amerikaanske goudûle]] (''Tyto furcata''), en [[martereftigen]] lykas de [[langsturtwezeling]] (''Neogale frenata''). Oare [[rôfdier]]en by wa't de foerazjearmûs op it menu stiet, binne: it [[Amerikaansk bargesnútstjonkdier]] (''Conepatus leuconotus''), de [[Noardamerikaanske katfret]] (''Bassariscus astutus''), de [[prêrjewolf]] (''Canis latrans''), de [[grize foks]] (''Urocyon cinereoargenteus''), de [[reade lynks]] (''Lynx rufus'') en de [[ferwyldere kat|ferwyldere]] en [[nuete kat]] (''Felis catus'').

==Status==
De foerazjearmûs hat de [[IUCN-status]] fan &quot;net bedrige&quot;, mei't er yn syn oansjenlike [[ferspriedingsgebiet]] noch rûnom foarkomt. Der bestiet lykwols in negative populaasjetrend: yn 'e tsien jier fan [[2006]]–[[2016]] naam de [[populaasje (biology)|populaasje]] nei skatting mei 4% ôf. De oarsaak dêrfan waard foarme troch feroarings oan it [[lânskip]] troch de útwreiding fan [[minsklik]]e aktiviteiten.

==Undersoarten==
De foerazjearmûs is in [[monotypyske soarte]], wat ynhâldt dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[https://tb.plazi.org/GgServer/xhtml/03F06D13FFDF201508BC18790BACF9D2 {{Aut|Wilson, Don E.}}, {{Aut|Mittermeier, Russell A.}}, en {{Aut|Lacher, Thomas E. jr.}}, ''Cricetidae'', yn: ''Handbook of the Mammals of the World, Volume 7: Rodents II'', Barcelona, 2017 (Lynx Edicions), ISBN 978-8 49 41 89 234, s. 204–535: 392–393.]

Foar fierdere boarnen, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Gleaning_mouse ''References'', op dizze side], en ûnder: [http://de.wikipedia.org/wiki/Ährenhirschmaus ''Einzelnachweise'', op dizze side].
----
{{commonscat|Peromyscus spicilegus}}
}}

{{DEFAULTSORT:Foerazjearmus}}
[[Kategory:Sûchdieresoarte]]
[[Kategory:Wytpoatmûs]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]</text>
      <sha1>7cidp9onazo4vy3ebyvj6l4ad2rvebf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peromyscus spicilegus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194187</id>
    <redirect title="Foerazjearmûs" />
    <revision>
      <id>1241115</id>
      <timestamp>2026-09-18T23:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Foerazjearmûs]]</comment>
      <origin>1241115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="a445t5zzy9kpv49jz6yu7mt262np9ub" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Foerazjearmûs]]</text>
      <sha1>a445t5zzy9kpv49jz6yu7mt262np9ub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gemiddelde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194188</id>
    <revision>
      <id>1241120</id>
      <timestamp>2026-09-19T00:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>read triedsje fuort</comment>
      <origin>1241120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="813" sha1="mckh2shtwhpc5mk3tncnfuy7lk9w4uy" xml:space="preserve">It '''gemiddelde''' of de '''gemiddelde wearde''' (ek: '''trochsnee'''('''d''') of '''trochline wearde''') is by [[rekkenjen]] en yn 'e [[wiskunde]] in begryp dat in protte foarkomt. It is in [[sintrummjitte]]. It bekendste is it [[rekkenkundich gemiddelde]]: de [[optellen|som]] fan in stikmannich [[getal (wiskunde)|getallen]] [[dielen (rekkenjen)|dield]] troch it oantal fan dy getallen. It berekkenjen fan sa'n gemiddelde hjit middeljen. As men bygelyks it gemiddelde berekkenje wol fan 'e oantallen 4, 36, 45, 50 en 75, giet dat sa:

&lt;math&gt;\frac{4+36+45+50+75}{5} = \frac{210}{5} = 42&lt;/math&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Average ''References'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Rekkenjen]]
[[Kategory:Wiskunde]]
[[Kategory:Statistyk]]</text>
      <sha1>mckh2shtwhpc5mk3tncnfuy7lk9w4uy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gemiddelde wearde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194189</id>
    <redirect title="Gemiddelde" />
    <revision>
      <id>1241121</id>
      <timestamp>2026-09-19T00:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Gemiddelde]]</comment>
      <origin>1241121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="pniuvu1t2wpzhg5jhmb7p9nxah4zy6h" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Gemiddelde]]</text>
      <sha1>pniuvu1t2wpzhg5jhmb7p9nxah4zy6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trochsneed</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194190</id>
    <redirect title="Gemiddelde" />
    <revision>
      <id>1241122</id>
      <timestamp>2026-09-19T00:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Gemiddelde]]</comment>
      <origin>1241122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="pniuvu1t2wpzhg5jhmb7p9nxah4zy6h" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Gemiddelde]]</text>
      <sha1>pniuvu1t2wpzhg5jhmb7p9nxah4zy6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trochsnee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194191</id>
    <redirect title="Gemiddelde" />
    <revision>
      <id>1241123</id>
      <timestamp>2026-09-19T00:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Gemiddelde]]</comment>
      <origin>1241123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="pniuvu1t2wpzhg5jhmb7p9nxah4zy6h" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Gemiddelde]]</text>
      <sha1>pniuvu1t2wpzhg5jhmb7p9nxah4zy6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toarne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194192</id>
    <revision>
      <id>1241124</id>
      <timestamp>2026-09-19T00:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nije side</comment>
      <origin>1241124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1139" sha1="jcemv9clnye5v4akwl3nwpmyw4gay5f" xml:space="preserve">[[File:Eenstijlige meidoorn (Crataegus monogyna branch).jpg|right|thumb|250px|Toarnen by de [[ienstilige hagedoarn]] (''Crataegus monogyna'').]]
In '''toarne''' of '''toarn''' is yn 'e [[botany]] in skerp, puntich diel fan in [[plant]]. It sit oan 'e [[stâle (plant)|stâle]] yn it plak fan in [[blêd (plant)|blêd]] (lykas by de ûnderskate [[soarte]]n [[berberis]]), of yn it plak fan in [[tûke (plant)|tûke]] (lykas by de [[hagedoarn]]). Yn 'e botany wurdt dêrom ûnderskie makke tusken in blêdtoarne en in tûktoarne. By beide foarmen binne de toarnen ferbûn mei it ynwindige fan 'e stâle, en sadwaande befetsje se altyd [[faskulêr weefsel]]. 

Dêrmei ûnderskiede toarnen har fan [[stikel (botany)|stikels]]. Dat binne ek skerpe, puntige útsteksels oan 'e stâlen fan planten, mar stikels groeie út 'e [[opperhûd (botany)|opperhûd]] fan planten en steane net yn ferbân mei it ynwindige fan 'e stâle.

{{boarnen|boarnefernijing=
*[http://nl.wikipedia.org/wiki/Doorn_(plant) It korrespondearjende artikel op 'e Nederlânsktalige Wikipedy].
----
{{commonscat|Thorns, spines and prickles}}
}}

[[Kategory:Plantemorfology]]</text>
      <sha1>jcemv9clnye5v4akwl3nwpmyw4gay5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toarn (botany)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194193</id>
    <redirect title="Toarne" />
    <revision>
      <id>1241125</id>
      <timestamp>2026-09-19T00:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Toarne]]</comment>
      <origin>1241125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="ig26rqa0oou3oyz29zd8j6x8fxl3vhe" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Toarne]]</text>
      <sha1>ig26rqa0oou3oyz29zd8j6x8fxl3vhe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toarn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194194</id>
    <redirect title="Toarne" />
    <revision>
      <id>1241126</id>
      <timestamp>2026-09-19T00:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Toarne]]</comment>
      <origin>1241126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="ig26rqa0oou3oyz29zd8j6x8fxl3vhe" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Toarne]]</text>
      <sha1>ig26rqa0oou3oyz29zd8j6x8fxl3vhe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skatekster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194195</id>
    <revision>
      <id>1241130</id>
      <timestamp>2026-09-19T08:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = skatekster |Ofbyld  = [[Ofbyld:Neuntöter mit erbeutetem Heupferd im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ofbyld:Neuntöter im Vogelschutzgebiet &quot;Bergstraße Dossenheim - Schriesheim&quot; 02 (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt; |lûd     = [[Ofbyld:Lanius collurio (Rotrückenwürger - Neuntöter - Red-backed Shrike).ogg|250px]] |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = rêchstringdieren...&quot;</comment>
      <origin>1241130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6299" sha1="2fp1cvo1xznnsrdtwpm71f91p29ulv0" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = skatekster
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Neuntöter mit erbeutetem Heupferd im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ofbyld:Neuntöter im Vogelschutzgebiet &quot;Bergstraße Dossenheim - Schriesheim&quot; 02 (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;wyfke&lt;/small&gt;
|lûd     = [[Ofbyld:Lanius collurio (Rotrückenwürger - Neuntöter - Red-backed Shrike).ogg|250px]]
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius collurio
|Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:LaniusCollurioIUCN.svg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Color box|#00FF00}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#00FFFF}} [[trekfûgel]]&lt;br&gt; {{Color box|#007FFF}} [[wintergast]]&lt;/small&gt;
}}
De '''skatekster''' (''Lanius collurio'') is in [[fûgel]] út it [[Skaai (taksonomy)|skaai]] fan 'e [[wurgers]] yn 'e famylje fan 'e [[wurgerfûgels]].

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Lanius collurio Kiev5.JPG|thumb|left|Jonge fûgel]]
De skatekster is sawat 16–18 sintimeter lang en weaget 22–47 gram. Hy hat in krêftige, bûge snaffel mei in heak. De sekse ferskilt yn kleur. Mantsjes binne goed te werkennen troch de grize kop, nekke en stút, de readbrune rêch en brede swarte eachstreken. De sturt is swart mei oan 'e basis wite rânen. Wyfkes ha brune boppedielen, in ljochtere griisbrune nekke en stút en donkere eachstreken. De ûnderkant is ljochtgriis en skobbich. Jonge fûgels lykje op de wyfkes, mar binne ek op 'e boppedielen skobbich tekene.

== Fersprieding en systematyk ==
De skatekster is in trekfûgel en is yn Jeropa te finen fan ein april oant septimber. Hy briedt yn grutte dielen fan Jeropa, noardlik oant Skotlân, Midden-Sweden en súdlik Finlân. Yn Súd-Jeropa ûntbrekt de fûgel op it grutste diel fan it Ibearysk skiereilân. Bûten Jeropa briedt de fûgel yn westlik Sibearje, fan it [[Oeral]]berchtme oant it [[Altai]]-berchtme en yn Foar-Aazje fan súdlik en eastlik [[Anatoalje]] oant noardwestlik en noardlik [[Iran]] en op 'e [[Krim]]. De skatekster oerwinteret yn eastlik en súdlik Afrika. De trekrûte giet oer Súdeast-Jeropa en Súdwest-Aazje.

Foarhinne waard de skatekster opdield yn ferskate ûndersoarten, mar wurdt no meastentiids as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge.

=== Nederlân en Fryslân ===
Rûchwei komme de measte fûgels fan 'e skatekster yn 'e eastlike helte fan Nederlân foar. De fûgel briedt yn 'e heide- en feangebieten en yn in lytsskalich agrarysk lânskip mei hagen en beammen. Yn 'e jierren 1980 ferdwûn de fûgel yn' e dúngebieten en op 'e Waadeilannen, mar sûnt 2010 briede dêr wer fûgels. Oant it begjin fan 'e 20e iuw telde de Nederlânske briedpopulaasje nei alle gedachten in pear tûzen pearkes, mar nei 1950 begûnen de oantallen rap te sakjen. In djiptepunt wie yn 1985 doe't der noch mar 100 pearkes wiene yn it Drintske Bargerfean. Sûnt binne de oantallen wer tanommen troch foar de fûgel geunstige drûge simmers en terreinbehear oant krapoan 1000 pearkes (2024). Yn Fryslân wurde de measte skateksters yn it súdeasten en it Lauwersmargebiet oantroffen.      

== Ekology ==
De skatekster libbet yn iepen lânskippen mei strûken, hagen, beammen en boskrânen mei in soad ynsekten. Hy jout de foarkar oan toarnige strûken (bygelyks hagtôrn en slachstôrn), benammen oan de ein fan in hage. It iten bestiet út grutte ynsekten, en minder faak út lytse wringedieren, soms lytse mûskes, lytse hagedissen, kikkerts of jonge fûgels.

Hy sit opfallend op in útsjochtpost de omjouwing te obstrewearjen nei proaien. As er wat foar syn gading sjocht sjit er as in spear nei de grûn en nimt dy mei werom nei de útsjochpost en spytst dy op in toarn of by need op stikeltried, sadat er ek te iten hat op dagen mei in min oanbod. Dielen dy't min te fertarren binne wurde as braakboltsjes wer útspuid. 

== Hâlden en dragen ==
De briedtiid begjint yn maaie en der is mar ien lechsel yn it jier. As in lechsel ferlern giet, kin der noch in twadde briedtiid oant yn july komme. De skatekster bout syn nêst yn tichte strûken of beammen, en kiest benammen toarnich hout. It nêst is skaalfoarmich en wurdt troch beide partners boud fan planten, tinne tûken en moas en wurdt fan binnen mei fearren beklaaid.
[[Ofbyld:Lanius collurio MHNT.ZOO.2010.11.214.Le Monêtier-les-Bains.jpg|thumb|left|Aaien.]]
It wyfke leit fjouwer oant sân sawat 23 millimeter grutte aaien fan ferskate kleuren, brúngiele, gielwite, grien- of readeftige, mei brune of grize plakken. De aaien wurde troch it wyfke sawat twa wiken bebret. Al nei twa wiken ferlitte de jonge fûgels it nêst, mar bliuwe noch in pear wiken by de âlden.

De skatekster is nei ien jier geslachtsryp en wurdt likernôch seis jier âld.

== Status ==
De skatekster hat in grut ferspriedingsgebiet en oannommen wurdt dat de populaasjetrend stabyl is. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuerbeskerming]] (IUCN) klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op tusken 21,9 en 34,7 miljoen folwoeksen fûgels.

Opfallende biotoopferliezen hawwe lykwols plakfûn oan 'e noardlike grinzen fan it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte, wat de populaasjes dêre negatyf beynfloede hat. Op de Britske Eilannen bygelyks is de skatekster gjin fêste briedfûgel mear. De oarsaken fan 'e tebekgong, dy't yn hiel Jeropa plakfûn hat, binne foar in diel de feroaring fan 'e lânskipsstruktuer feroarsake troch bygelyks it romjen fan hagen en beamgroepen by ikkers, en it gebrûk fan bestridingsmiddels yn 'e lânbou.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-backed-shrike-lanius-collurio BirdLife, 18 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/rebshr1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, 18 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/rebshr1/cur/introduction Birds of the World, 18 septimber 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lanius collurio|skatekster}}
}}
{{DEFAULTSORT:Skatekster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]</text>
      <sha1>2fp1cvo1xznnsrdtwpm71f91p29ulv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanius collurio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194196</id>
    <redirect title="Skatekster" />
    <revision>
      <id>1241131</id>
      <timestamp>2026-09-19T08:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Skatekster]]</comment>
      <origin>1241131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="t3wp5rokzkv1keddnv0fx2eaq873qwb" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Skatekster]]</text>
      <sha1>t3wp5rokzkv1keddnv0fx2eaq873qwb</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>