Wikipedy:Oerlisside

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikipedy:Oerlisside</title>
    <ns>4</ns>
    <id>176</id>
    <revision>
      <id>1241264</id>
      <parentid>1240798</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T15:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>15867</id>
      </contributor>
      <comment>/* Your feedback wanted: Remove (Language link added:) and similar edits from Special:RecentChanges */ nije seksje</comment>
      <origin>1241264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122739" sha1="gy7r1o1be9zffgkzaich7yrcnbft0vm" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Don't place ynterwiki directly on this page; it interferes with the discussion. Interwiki can be found in [[Berjocht:Oerlisside]]. --&gt;
{{Oerlisside}}

== Uitnodiging ==

--------------

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background-color:WhiteSmoke&quot;
|- 
| &lt;h3&gt;&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Kom jij ook naar de extra feestelijke nieuwjaarsborrel?&lt;/span&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;span style=&quot;color: #000;&quot;&gt;Wikipedia bestaat 25 jaar! De borrel is op 17 januari in Den Bosch. &lt;br&gt;&lt;br&gt;'''[[wmnl:Nieuwjaarsbijeenkomst 2026|Schrijf je uiterlijk 10 januari in]]!'''
&lt;br&gt;&lt;br&gt;De borrel wordt georganiseerd door Wikimedia Nederland voor alle Wikimedianen.
&lt;br&gt;Eventuele partners zijn ook welkom.&lt;/span&gt;
| [[File:Mascot celebratory floating balloons.jpg]]
|}
--------------

Ik hoop dat er Friese Wikipedianen zijn die de reis naar Den Bosch kunnen maken. In elk geval zijn jullie ook van harte welkom. [[Meidogger:Ellywa|Ellywa]] ([[Meidogger oerlis:Ellywa|oerlis]]) 7 jan 2026, 21.40 (CET)

== In goed begjin? ==

Eltsenien dy't ik noch net troffen haw: Folle Lok en Seine.
As immen neat om hannen hat, kin er dan ris op [[Meidogger:Mysha/Kladblok]] sjen hoe't de plaatsjes goed komme? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 15 jan 2026, 10.03 (CET)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026, 20.45 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;
: Grif hawwe hja it idee dat it foar eltsenien dúdlik wêze sil, mar ik soe sizze dat it de tante-test (muoike-metoade(?)) net folbringen kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Amateurfuotbalklubs yn Fryslân ==

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], is der immen dy't de amateurfuotbalklubs yn Fryslân by de tiid bringe/ferbetterje wol? Guon klubs hawwe noch gjin side en in guon klubs binne fusearre. Ek soe it moai wêze as der in navigaasjebalkje komt fan de klubs út Fryslân of sokssawat. Ik yn alle gefallen haw der gjin nocht oan, it seit my net sa folle, mar as in Fryske wikipedy soe it baas wêze en haw soks teminsten by de tiid. Ik haw de lêste tiden dwaande west mei in soad siden en oare dingen oan it ophelpen en dêr haw ik stadichoan in bytsje myn nocht fan, want it begjint wat putsjewurk te wurden. Ik wol meikoarten ris oer dingen skriuwe dêr't ik niget oan haw. Alfêst tige tanke. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 18 jan 2026, 04.45 (CET)
:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] Ha we in list om hokker Klubs it giet? [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 jan 2026, 11.13 (CET)
::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha|Drewes}}  Gjin idee, ik ha ek al eefkes sjoen mar koe allinnich de Fryske list fine, dy't neffens Kneffelfreed al datearre is. Ik bin earlik sein net sa thús yn 'e sport.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.38 (CET)
::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Ieneach fan 'e Esk|Mysha}} Ik bin ek net thús yn 'e sport en fiel der gjin sprút foar. En sjoch ek ris nei dy oare siden dy't dy't by de tiid brocht wurde moatte. Totaal in krappe 125 op dit stuit. Wy hawwe ienfâldich te min meidoggers om alles by te hâlden. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 18 jan 2026, 16.26 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|FreyaSport|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Ik bin net fan 'e sport en alhielendal fan it fuotbal. Ik haw yn it ferline wolris in keatsferiening of sa beskreaun, mar dat wie ynsidinteel. It lokket my net oan om hjir struktureel mei oan 'e gong. Wat kin ik sizze? Dit is myn ûnderwerp net. Drewes hat gelyk: we kinne net alles byhâlde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 jan 2026, 01.46 (CET)

@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], der is dêr fierder gjin list fan dy't by de tiid brocht wurde moatte. It bêste is om se allegear eefkes bylâns te rinnen. Soks binne we ek mei de siden oer doarpen ensfh oan 'e gong. Guon dêrfan wiene sa'n 20 jier net bywurke.&lt;br&gt;
Sa besteane bygelyks [[Bolswardia]] en [[CAB]] net mear en binne se fusearre ta SC Bolsward. De bêste manear soe wêze om dan even nei de Nederlânske ferzje te sjen. Ja Drewes hat wier gelyk dat we net alles byhâlde kinne, mar as it heal kin, soe it moai wêze dat siden, dy't mei Fryslân te krijen hawwe, in bytsje byholden wurde. Ik soe tinke dat sokke siden wol reedlik populêr by de lêzer wêze soene. Mar hawar as it net ien oanlokket om dêr mei oan 'e gong te gean, dat ik wol jimme ek gjin wurk opkringe, it moat wol moai bliuwe fansels. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 jan 2026, 20.49 (CET)
:::::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|RomkeHoekstra|Mysha}} Dan moatte we earst mar ris in list sjen te meitsjen, fan wat we ha en wat der efterhelle is. Ik bin al fan de sport mar fan it fuotbal bin ik mear fan de grutte toernoaien en de gruttere klubs. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 19 jan 2026, 09.42 (CET)
::::::{{Ping|FreyaSport}} Jo kinne [[:Kategory:Fryske_fuotbalklup]] as ynvintarisaasjelist brûke. Dat binne alle Fryske fuotbalklubs dêr't wy siden oer hawwe. Dan hoege jo net alle doarpen bylâns om te sjen oft der in artikel oer de pleatslike klub bestiet. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 jan 2026, 01.58 (CET)
:::::::{{Ping|FreyaSport|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Moai dat jo dat oppakke wolle Freya. Eefkes in pear opmerkingen foar ús allegear: (1) miskien is it wol goed om der tenei by in bewurking wat konsekwinter om te tinken of der in fermoeden is dat it artikel by de tiid brocht wurde moat en sa ja, dan fuort eefkes dat berjocht ta te foegjen. Ferâldere artikels binne gjin reklame foar de Fryske wikipedy en ik kin my foarstelle dat soks argewaasje jout by in lêzer dêrfan, dus ek hiel moai dat Kneppelfreed dit eefkes oan 'e oarder stselde. Ik bin op it stuit wat mei Frankryk oan 'e gong en dêr kaam ik ek slim ferâldere artikels tsjin fan (grutte) plakken en sa ek mei de regio's dêre, wylst der wol lytse bewurkinkjes dien wurde. Somtiden is it ien yn eachopslach te sjen dat de ynformaasje yn in ynfoboks al aardich datearre is. (2) Sa'n berocht tafoegje is in ding, mar it moat ek dúdlik wêze wêrom&quot;t in berjocht tafoege wurdt. Sa is it handich om - yn guon gefallen - op 'e oerlisside (as it hiel erch nedich is) of teminsten yn 'e gearfetting in regeltsje efter te litten wat der krekt by de tiid brocht wurde moat. Dat hoecht net as dat yn ien eachopslach lykas by doarpen of stêden wol te sjen is, mar by [[Kim Kardashian]] bygelyks stiet noch in berjocht dat it artikel by de tiid brocht wurde moat, wylst dêr nei it oanbringen fan it berjocht noch wol oan wurke is. In regeltsje yn 'e gearfetting lykas &quot;by de tiid bringe&quot; of &quot;update nedich&quot; seit foar in oar net altiten alles. In update yn it artikel fan bygelyks wat? As in klub fusearre is of as der mei in persoan wat feroare is, dan is it handich om dat tagelyk mei de tafoeging fan it berjocht fuort op 'e oerlisside of yn 'e gearfetting del te setten. Sadat de persoan dy't it oppakt fuort ek wit wat der barre moat.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 jan 2026, 08.45 (CET)
:::::::: Ut dy beskriuwing lês ik dat wy in berjocht {{moatbywurke}} hawwe. Krekt hokfoar berjocht is dat? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
{{Ping|Mysha}} Mysha, dat is it berjocht: {{By de tiid}}.
:::::::: {{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk|Drewes|Welberry|Wutsje}} Ik ha sakrekt in begjintsje makke, nei efkes neitinken ha ik besletten it wat gestrukturearder ([[Wikipedy:Wikiprojekt/Fryske amateur fuobalklups]]) oan te pakken as wat ik mei de [[PC]] en de grutte Omgongen fan it hurdfytsen dien ha. Ek om't ek ik net alhiel thús bin yn it fuotbal. Ik gean earst de kommende wiken efkes goed de brot troch en dan moat it mar ris los en hooplik komt der wat help fan bûten. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 20 jan 2026, 13.25 (CET)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 18 jan 2026, 14.21 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026, 22.01 (CET)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Oranjestêden ==

Wy sizze no op de haadside dat [[Oranjestêd]] de haadstêd is fan [[Arûba]] en fan [[Sint Eustaasjes]]. Dan moat dy keppeling, op de haadside, fansels al nei [[Oranjestêd]]; oars komt de lêzer by mar ien stêd út. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 feb 2026, 14.15 (CET)
: Ik haw [[Berjocht:Wisten jo dat/wike 7]] oanpast dat dy keppelet nei [[Oranjestêd]], mar ik wit net at it berjocht om it berjocht om it bejocht dan ek oanpast wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: It is goedkaam. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 20 feb 2026, 13.26 (CET)
:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). --[[Meidogger:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Meidogger oerlis:Johannes Richter (WMDE)|oerlis]]) 9 mrt 2026, 14.31 (CET)

:: Skriuwer wol graach in ekspiriment dwaan; ik haw gjin idee wêrom dat net op En: dien wurdt: It ekspiriment is beheind, dat de beheining op En: koe ienfâldich op mar 1% setten wurde. Mar it nuvere is dat der sein wurdt dat it barre sil; der wurdt net om tastimming frege, mar sûnder fregen wurdt dit oplein. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Author would like to do an experiment; I have no idea why it isn't done at En:: The experiment is limited, so the restriction on En: could simply be set to only 1%. But the strange thing is that it is SAID to be happening; permission is not asked, this is imposed without asking. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 12 mrt 2026, 11.36 (CET)

: It is moai dat der romte foar in feestke is foar Nl:. Fansels is Fy: jonger: Wolle wy eat dwaan foar [[2 septimber]] [[2027]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte? ==

Is it [[Klaverjasse (kaartspul)]] of [[Klaverjassen (kaartspul)]]? Wat wy ek skriuwe, der binne hoe ek lju dy't it der net mei iens binne. Dat, kinne jim der eat oer sizze dêr't wy by bliuwe kinne? Perslot: der binne noch mear spultsjes om te beskriuwen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.45 (CET)

: [[Meidogger oerlis:Top8]] skreau op dy oerlisside in antwurd dat ik frege hie hjir te skriuwen:
:Ik soe oanslute wolle by wat Popkema yn syn grammatika seit, mei de oanfolling dat in ynfinityf brûkt as haadwurd gjin -n krijt as er sûnder fierdere determinearders foarkomt: 'Fytse is in sûne aktiviteit mar smoke wurde je net better fan.' Datselde jildt dus ek foar ynfinitiven dy't brûkt wurde as kopkes. 
:As der in bywurd by de ynfinityf komt bliuwt dy sûnder -n: 
:'Hurd wurkje is goed foar dy.' 
:Of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.'
:Sagau't der in lidwurd of in oar bepalend wurd foar de ynfinityf komt, komt der wol in -n achter. 
:'Syn fytsen is ta in obsesje wurden.'
:'Dat altyd mar hurde wurkjen is net geod foar dy.' 
:Yn myn optyk is dat de gongbere Fryske noarm. 
:Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart. Dêr woe ik net yn meigean.
:Om de regels krekt op papier te krijen (ik haw grif net alle gefallen goed útbonke) soene je in trochkrûpte grammatikus freegje moatte. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 13 mrt 2026, 17.07 (CET)

::{{Ping|Mysha}} Mar it is net in frije kar, Mysha, of in kwestje fan smaak: dit is grammatika. &quot;Klaverjasse&quot; is yn dit gefal simpelwei fout. &quot;Klaverjasse&quot; is in tiidwurd (''werkwoord''). As in wurd dat fan oarsprong in tiidwurd is, brûkt wurdt as in haadwurd (''zelfstandig naamwoord''), dan kriget it yn it Frysk in -n oan 'e ein. Dus: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''wy klaverjasse,''&lt;/span&gt; mar &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''.''&lt;/span&gt; 
::Tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden komme yn it Nederlânsk ek foar. Soks wurdt yn it Frysk allinnich mar fout dien (neffens my) om't it Nederlânsk by tiidwurden altyd al in -n oan 'e ein hat, dus yn dy taal sjogge (en hearre) je it ferskil net. 
::Hoe kinne je beide foarmen no útinoar hâlde as je dêr net genôch taalgefoel foar hawwe of as je gjin ''native speaker'' binne? Hiel simpel: as je der in lidwurd (&quot;it&quot;) foar sette kinne, moat der in -n oan 'e ein. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy klaverjasse altyd tiisdeitejûns''&lt;/span&gt; kin der gjin lidwurd foar. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet it lidwurd der al yn en is it dúdlik dat it net &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Wy binne tiisdeitejûns altyd oan it &lt;span style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;klaverjasse&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt; wêze kin. By &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan klaverjasse'''n'''''&lt;/span&gt; stiet der gjin lidwurd foar, mar kin it ynfoege wurde: &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;''Ik hâld net fan '''it''' klaverjassen.''&lt;/span&gt; Yn titels giet it altyd om haadwurdlik brûkt tiidwurd, omdat bgl. &quot;klaverjassen&quot; gjin sin is en dat wurd dus gjin tiidwurdsfunksje hawwe kin. Boppedat: wêr giet dat artikel oer? Oer '''it''' klaverjassen. 
::Ik hoopje dat ik it sa dúdlik útlein haw. Sa net, skromje dan net om my der nochris nei te freegjen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)


::: {{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}{{Ping|Top8}}Sjoch: At hjimme beide skriuwe, dan is te sjen dat ik net freegje om't ìk dat aardich fyn, mar om't wy dúdlik hawwe moatte hoe it weze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:@Mysha Ik snap dy wol, in net-memmetaalprater freget om hâldfêst. Mar soms binne de regels net simpel en sels mei dizige grinzen.
:@Ieneach fan 'e Esk Tank foar dyn útlis mar nei myn betinken makkest de saak te simpel (om didaktyske redenen miskien?). De sinnen dy't ik neamde: 'Hurd wurkje is goed foar dy.' of: 'Altyd mar hurd wurkje is net goed foar dy.' binne perfekt grammatikaal, mar it giet wol om in ynfinityf brûkt as haadwurd dy't gjin -n kriget. Neffens dyn argumint kin dat net. Sjoch ek Popkema syn 'Grammatica Fries', Utert 2006, s. 194. Dêr stiet hiel dúdlik dat yn de gefallen dat de ynfinityf 'zonder bepaaldwoord' stiet der gjin -n by hoecht. En foar kopkes dy't besteane út in ynfinityf sûnder bepaaldwurd jildt dus itselde. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 16 mrt 2026, 11.42 (CET)

::{{Ping|Mysha|Tulp8}} Tulp8, ik ha mei ferheardens jo stikje lêzen. Ik fyn &quot;wurkjen&quot; net sa'n goed foarbyld om't hjir yn myn omkriten troch frijwol eltsenien it hollanisme &quot;werken&quot; brûkt wurdt, en dat fertroebelet myn taalgefoel foar &quot;wurkjen&quot; wat. Mar as we &quot;wurkjen&quot; ferfange troch &quot;fytsen&quot;, dan soe ik altyd sizze: &quot;Hurd fytse'''n''' is goed foar dy&quot; en noait &quot;Hurd fytse is goed foar dy&quot;. Dat lêste doocht foar myn taalgefoel net. Ek: &quot;Fytse'''n''' is in sûne aktiviteit mar smoke'''n''' wurde je net better fan.&quot; Ik wit net wat ik der fierders fan sizze kin, mar dat is neffens mý hoe't it heart. Sa't jo jo beroppe op Popkema, berop ik my op it boekje ''Tiidwurden'', in útjefte fan 'e Afûk, wêryn't op side 22 yn 'e paragraaf ''Nammefoarm + -n'' stiet: &quot;By it brûken fan in tiidwurd as haadwurd kriget de nammefoarm ek in -n, bygelyks: It rinne'''n''' falt him swier; Prate'''n''' hâld ik net fan. Yn jo/Popkema's optyk soe dat twadde foarbyld &quot;Prate hâldt ik net fan&quot; wêze moatte, mar neffens de Afûk is dat net sa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 mrt 2026, 01.15 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}}, der ferskynde in reade melding op myn skerm, mooglik wiene jo wat fan'e kaart en is hjirboppe in betizing mei de brûker {{Ping|Top8}}? [[Meidogger:Tulp8|Tulp8]] ([[Meidogger oerlis:Tulp8|oerlis]]) 20 mrt 2026, 17.32 (CET)
::::{{Ping|Tulp8}} Oeps. Sa siet it presys. Nim my net kwea-ôf. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 15.44 (CET)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]Dat boekje ''Tiidwurden'' fan de Afûk haw ik ek. It jout yn par 2.4. in ferienfâldige werjefte fan it systeem want it gefal dat in ynfinityf brûkt wurdt as haadwurd sûnder determinearder stiet der net yn. Oars, it foarbyldsintsje 'Praten hâld ik net fan' dat jo jouwe stiet net yn it boekje fan de Afûk. Boppedat is dat sintsje net in korrekt foarbyld omdat it ferhâldingswurd 'fan' strâne is. Dat heart eins by 'praten'.
:::::In better foarbyld is 'Prate is goed foar har'. Dêr heart nei myn taalgefoel gjin n achter. Mar ja, as it op yndividueel taalgefoel oankomt, dan is it jowes tsjinoer mines. Noch in foarbyld: Ik fyn 'Hurd fytse is goed foar de lea' (en ek 'Hurdfytse is in moaie sport':-)) grammatikaal korrekte sinnen. Sa't ik earder sei, miskien soene wy hjir in trochkrûpte grammatikus rieplachtsje kinne. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 26 mrt 2026, 00.16 (CET)
::::::{{Ping|Top8}} Jo hawwe blykber in totaal oare útjefte fan ''Tiidwurden'', want yn myn ferzje giet it fan paragraaf 2.2.3. nei 3, dus 2.4 bestiet net. Ik kin foaryn gjin druk fine, mar ik tink dat ik de oarspronklike útjefte út 1989 haw. By my giet ik yn dizze saak om par. 4.5.2. op side 22, dêr't trije foarbylden jûn wurde:
::::::*It rinnen falt him swier.
::::::*It sliepen wol net mear.
::::::*Praten hâld ik net fan.
::::::Dat foarbyldsintsje stiet der dus wol deeglik yn. (It middelste foarbyld hie ik hjirboppe weilitten om't dat op itselde delkomt as foarbyld nû. 1.) As dat is wat jo bedoele mei &quot;haadwurd sûnder determinearder&quot; (en sa haw ik it al begrepen), dan wurdt ek dy foarm yn it boekje beskreaun. Dat en wêr't &quot;fan&quot; yn dy sin stiet, hat neffens my gjin inkele ynfloed op 'e fraach oft it haadwurdlik brûkte tiidwurd in wurdeinige -n kriget of net. Mar om jo foarbyld te nimmen: dat heart dus neffens my (en neffens de Afûk) &quot;Praten is goed foar har&quot; te wêzen. Dêr komme we dan, sa't jo hjirboppe al fêststelden, net fierder mei.
::::::Mar jo skriuwe hjirboppe: &quot;''Troch de tanimmende druk fan it Hollânsk op it Fryske systeem sjogge je hieltiid faker in -n achter in ynfinityf, ek as it net hoecht/heart.''&quot; Dêr woe ik noch al even tsjinyn gean. Neffens my is it krekt oarsom: sa't it my út myn jeugd bystiet, waard doe altyd &quot;Praten is goed foar dy&quot; sein, mei in -n, wylst de foarm &quot;Prate is goed foar dy&quot;, sûnder -n, der letter geandewei ynslûpt is ûnder druk fan it Nederlânsk. Alteast, sa haw ik dat belibbe. Want it Nederlânsk makket gjin ûnderskie tusken skriuwwize en útspraak fan tiidwurden en haadwurdlik brûkte tiidwurden. Friezen ferlieze dêrtroch it besef dat dat ûnderskie bestiet en begjinne nei Nederlânsk foarbyld haadwurdlik brûkte tiidwurden út te sprekken en te skriuwen as gewoane tiidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.24 (CET)
:::::::@Ieneach fan 'e Esk [1] De útjeften fan ''Tiidwurden'' dy't ik haw binne in 6ste printinge út 2000 en in 11te printinge út 2011. Jo hawwe grif in âldere fersy, sa't jo sels ek al stelle.
:::::::[2] In didaktysk boekje fan de Afûk is foar my minder gesachhawwend as in wiidweidige grammatika.
:::::::[3] Wy moatte earst dúdlik hawwe wêr't wy it ûniens oer binne. It giet om it as haadwurd brûkte tiidwurd sûnder determinearder. Yn de trije foarbylden dy't jo út ''Tiidwurden'' oanhelje hat de ynfinityf wol in determinearder, al is it foarsetsel 'fan' yn nr. 3 nei de ein fan de sin ta skood. 
:::::::[4] It giet my dus allinne om ynfinitiven as substantyf sûnder determinearder. Oer de oare gefallen binne wy it wol iens, liket my.
:::::::Ik haw in pear foarbylden út de skreaune literatuer opdûkt.
:::::::[a] It lidwurd 'it' is in determinearder. Dêrom is it 'It skûtsjesilen is hjoed yn Grou.' Mar Tetman de Vries sjongt: 'Skûtsjesile is myn nocht,/ lavearje en soms foar de wyn.'. Dêr wurdt de ynfinityf 'los' brûkt as haadwurd, sûnder fierdere determinearders, en Tetman sjongt dêr GJIN -n. Dat kinne je goed hearre, want oars hie er wol songen 'Skûtsjesil'n', mei in dúdlike sylabisearring fan it lêste wurdlid. Op Spotify kinne jo hearre hoe't Anneke Douma it sjongt, krekt sa't it hjir boppe stiet, sûnder -n. In parallel is dan: 'Klaverjasse is myn nocht.'
:::::::[b] Yn ''De Reade Boarre'' fan Tr. Riemersma fûn ik ek in moai foarbyld (s. 457): 'Underweis fan de wein ôf springe, dat wie prachtich.'
:::::::Dat is itselde as ien dy't seit: 'De hiele jûn klaverjasse, dat wie prachtich!'
:::::::[5] Jo analyse fan de ynfloed fan it Nederlânsk is nijsgjirrich. It soe kinne dat dy ynfloed sa wurket. Mar ik gean ôf op hoe't de dingen yn it Frysk sein wurde (waarden), en, sa't jo sizze, der is yn de útspraak in dúdlik ferskil, sa't Tetman en Anneke Douma hearre litte. En by harren is de útspraak sûnder n wier gjin ynterferinsje mei it Nederlânsk.  
:::::::[6] Sa't ik earder ek al útstelde, miskien is it better om hjir in trochkrûpte grammatikus te rieplachtsjen. [[Meidogger:Top8|Top8]] ([[Meidogger oerlis:Top8|oerlis]]) 12 apr 2026, 22.35 (CEST)
:::::::: Ik moat ris sjen wêr't ik it oersjoch fan de Afûk haw. Mar hoe ek: Sa't it my bystiet is De Reade Boarre net yn de hjoeddeiske stavering. Dat koe ynfloed hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::::: Ja, en nee: [[De Reade Bwarre]] wie yn in eigen stavering. [[Jetske Bilker]] hat yn [[2022]] in [[wertaling]] makke as [[De reade boarre]]. Wy hawwe der neat oer, núvernoch.
::::::::: Hoe fine wy sa'n trochkrûpte grammatikus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:SchlurcherBot]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[metawiki:User:SchlurcherBot|meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects:''': [[metawiki:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[:en:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[:en:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[:en:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[:en:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[:en:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[:en:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[metawiki:Special:CentralAuth/SchlurcherBot|sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. [[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 21 mrt 2026, 16.43 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed}} Goeie. Dit liket my wol okee. Sille wy dit mar takenne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mrt 2026, 17.39 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ja dat liket my ek wol goed ta. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 mrt 2026, 21.07 (CET)
:::Ik ha ek gjin beswier. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 23 mrt 2026, 11.24 (CET)
:::: [[File:Symbol neutral vote.svg|18px]] [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) - Ik wit it net: ik gean der fanút dat at immen keazen hat foar &quot;http:&quot;, dat dêr dan in grûn foar is. Mar at der sein wurdt dat der al ferskate tapassings foar binne, dan nim ik oan dat sokke problemen al fûn binne. (Wie der berjocht dêr't ik dat &quot;neutraal&quot; mei dwaan koe?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::: {{Neutraal}} [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::: Ik leau net dat dêr al in berjocht foar bestiet, mar fiel jo frij om it oan te meitsjen. Wat dizze diskusje fierders oangiet: foarstel is oannommen. Ik sil ris sjen oft ik &quot;bot flag&quot; aktivearre krij. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.00 (CET)
:::::{{Ping|Schlurcher}} Hello. We (the aministrators of this Wikipedia) talked it over and decided to grant your request. I believe I have taken care of it, but I've never done this before (we don't get many bot flag requests, in fact almost none). So if there is a problem, please let me know. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 mrt 2026, 02.34 (CET)
::::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Thanks for confirming, everything looks fine. --[[Meidogger:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Meidogger oerlis:Schlurcher|oerlis]]) 26 mrt 2026, 22.48 (CET)

Ik tocht al; grif hawwe wy dêr wat foar: It wie: &quot;foar&quot; {{foar}}; &quot;tsjin&quot; {{tsjin}} ; en &quot;neutraal&quot; {{neutraal}}. (No opnaam yn de list fan berjochten.) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:Moat dat &quot;Neutraal&quot; net &quot;Unthâlding&quot; wurde? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 28 mrt 2026, 21.02 (CET)

:: Dit is hoe't @[[Meidogger:J'88|J'88]] it makke hat, 15 jier lyn. Fansels kin it ek {{Unthâlde}} wêze, mar dan komme wy wer by de stavering fan it tiidwurd. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:[[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 30 mrt 2026, 12.11 (CEST)

== Beursaanvraag Wikimania 2026 geopend ==

Van 21 - 25 juli vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] in Parijs plaats, de jaarlijkse wereldwijde conferentie voor iedereen die betrokken is bij een of meerdere Wikimedia-projecten. 

Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor reis- en verblijfskosten voor het hoofdprogramma van 23–25 juli. Je kunt tot uiterlijk zondag 12 april een beurs aanvragen. 

[[wmnl:Wikimania_2026|Meer informatie over de beursaanvraag vind je op de verenigingswiki]]. [[Meidogger:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Meidogger oerlis:JansenKirsten|oerlis]]) 23 mrt 2026, 15.06 (CET)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Unsichtber? ==

Is der immen dy sjen kin dat ik dizze bewurking makke haw [[Oerlis:1918]]? Ik kin it sjen at ik der sels hinne gean, en ik sjoch it ek yn myn Bydragen, mar by myn Folchlist stiet it der net by, en by Koartlyn feroare ek net. Immen in idee? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 apr 2026, 12.40 (CEST)

: It is núver: It is no sa'n skoft letter dat net mear te sjen is of Koartlyn feroare it hie, mar oarsom hat der yn de tuskentiid net ien west dy't sei: &quot;Ja it is goed!&quot; of &quot;Nee, wêr prate jo fan?&quot;. Is der no wier net ien dy't sels mar sjen kin at der wat stiet op [[Oerlis:1918]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 3 apr 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Meidogger:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meidogger oerlis:MediaWiki message delivery|oerlis]]) 26 apr 2026, 02.57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
: Ekskuzes foar it skriuwen yn it Ingelsk. Help asjebleaft mei it oersetten nei jo taal. Op it stuit wurdt in fersyk om kommentaar behannele om te besluten oer in wrâldwiid AI-belied. Tankewol. (Neffens Google translate. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]))

== InternetArchiveBot ==
Ik kin net fine dat der ea eat dien is foar [[Wikipedy_oerlis:Ambassade#InternetArchiveBot]]. De man freget om botstatus, en oant no ta is der immen dy't dat in goed idea fûn, mar der bart neat, en wy binne jierren letter.
=== Foarstel: Jou [[Meidogger:InternetArchiveBot]] botstatus ===
{{Neutraal}} - [[Mysha]]. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 mai 2026, 16.07 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 mai 2026, 08.45 (CEST)&lt;br&gt;
Dan soe ik sizze dat mei de helte fan de stimmen {{Foar}}, en net ien der op tsjin, dat it foarstel dochs ris oannaam is. (Mysha, 27 maaie.)&lt;br&gt;
{{Foar}} -[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 27 mai 2026, 17.35 (CEST)&lt;br&gt;
{{Foar}} - [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 27 mai 2026, 18.05 (CEST)

: Is der immen dy't de rjochten hat en set te bot-status oan?
: No binne der dúdlik mear fòàrstanners. Is der ek immen dy't de status fan [[User:InternetArchiveBot]] feroarje kin? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
: Dat, wa hat de rjochten en feroaret in botstatus? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:: Dat kinne rjochte-útfurders dwaan en dat binne hjir û.o. Drewes en ik. Ik moat trouwens sizze, ik ferkearde ûnder de yndruk dat dit al lang regele wie. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.15 (CEST)
::: Wy moatte mar oannimme dat dat feroarsake is trochdat der in hiel stuit net ien op de ambesade wie. Doet ik dan yn allegefallen it wurdfieren oernaam haw, bin ik begûn mei eltsenien te freegjen of harren fersyk oplost wie. Ik sil no trochjaan dat it der dochs noch fan kaam is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)
::Ik haw it dien. InternetArchiveBot hat no botstatus op 'e Wikipedy. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.18 (CEST)
::: Tank. Ik haw de side oanpast, en ik sil it trochjaan; it wie lykwols makliker at der in systeem wie dêr't wy allinnich de oersettings foar dwaan moasten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 jun 2026, 14.47 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai 2026, 19.14 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Boarnen en referensjes ==

Beste allegear,

Hjoed wie ik fan plan om wer is wat artikels oer te setten. No bin ik net sa goed hoe ik boarnen en referensjes tafoege mat. Mei ik jim freegje my dêr by te helpen? Soen jim dizze foar my tafoege wolle?

Ik hear graach wat mogelik is. [[Meidogger:Anoniem-NOF|Anoniem-NOF]] ([[Meidogger oerlis:Anoniem-NOF|oerlis]]) 29 mai 2026, 11.54 (CEST)

:{{Ping|Anoniem-NOF}} Goeie. Wy hawwe in side [https://fy.wikipedia.org/wiki/Kategory:Berjochten Kategory:Berjochten]. Dêr fine jo it antwurd op jo fraach. Helpe wolle wy altyd [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 29 mai 2026, 16.56 (CEST)

: Ik haw it/de idee dat de bysûndere saken net sa wurkje, mar hoe at [[Wikipedy:Noaten|noaten]] op harrensels wurkje is koart útlein. Faaks kin immen earne in stikje tafoegje oer hoe at it net wurket en wat it bêste alternatyf is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

{{Ping|Anoniem-NOF}} Jo meie ek dwaan wat ik by oersette artikels fan 'e Ingelske Wikipedy almeast doch, troch it ûndersteande berjocht ûnderoan de side ta te foegjen:

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}

Of as jo it fan 'e Nederlânske Wikipedy helje, moatte jo ynstee dit dwaan: 

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/XXXXXXXXXXX ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side].
----
{{commonscat|XXXXXXXXXXX}}
}}
By de X-en yn 'e keppelings nei sawol de Ingelske of Nederlânske Wikipedy moatte jo dan fansels de namme fan it oangeande artikel neame. By de X-en op 'e twadde regel yn 'e keppeling nei Commons moatte jo de namme fan 'e kategory oer it oangeande ûnderwerp op Commons ynfoegje. As der op Commons gjin plaatsjes binne oer dit ûnderwerp, kinne de keppeling dêrhinne fansels fuortlitte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 mai 2026, 00.45 (CEST)


:Graach &lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;''NAMMEREFERINSJE''&lt;/REF&gt;&lt;/nowiki&gt; yn tekst ynfoegje en dan &lt;nowiki&gt;&lt;/references&gt;&lt;/nowiki&gt; ûnderoan de tekst ynfoegje, op it plak dêr't de list mei referinsjes komme moat. --[[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.55 (CEST)

== 2FA: two-factor authentication ==

Okkerdeis krige ik in melding dat ik in ''two-factor authetication'' ynstelle moast. Tsjek eefkes jim rjochten. Foar burokraten wurde de rjochten fuorthelle, as de 2FA net ynsteld wurdt. Ik wit net oft dit foar oaren ek sa is. Mochten jim net mear de goede rjochten hawwe, jou eefkes lûd en ik meitsje it wer yn oarder. Mei in golle groetnis fan [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 7 jun 2026, 22.58 (CEST)

:{{Ping|Kening Aldgilles|Drewes}} Ja, dat e-mailtsje haw ik ek hân. It is inkeld foar ''bureaucrats'' en dy neame we hjirre [[Wikipedy:Rjochte-útfurders|rjochte-útfurders]], neffens my. Dat betsjut dat it inkeld jildt foar jo, my en Drewes. Ik haw it regele, hoewol't ik it ûnnedich panikerich fyn fan Wikimedia. Der is hjir op Wikipedia gjin jild te heljen, dat ik kin my net foarstelle dat der hackers binne dy't der sa'n wurk fan meitsje om accounts fan behearders fan in lytse Wikipedia as de Fryske te hacken poer om wat fandalisme plege te kinnen. En as se dat al dogge, sette we it gewoan wer werom. Dat ik seach de needsaak der net fan yn en ik hie der ek hielendal gjin sin oan om soks te dwaan, mar goed, je wurde twongen, dat je moatte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 8 jun 2026, 00.53 (CEST)
::BG Ieneach, dan hawwe wy it beide foar inoar. By it lêzen fan de e-mail tocht ik itselde. Wat wy allegear net foar de goede saak dogge. :-) [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 9 jun 2026, 23.26 (CEST)

== Gjin brêge? ==

By my wurket it plaatsje fan de Bearinstrjitte op de foarside net. De keppeling wurket al, mar it plaatsje is op de foarside net te sjen. Oaren? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 9 jun 2026, 12.56 (CEST). By my ek net. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 9 jun 2026, 16.33 (CEST)

:Ik haw in oar plaatsje nommen, in oare oplossing hie ik sa gau net. [[Meidogger:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]] ([[Meidogger oerlis:Kening Aldgilles|oerlis]]) 9 jun 2026, 23.34 (CEST)
:: In alle gefallen sjogge wy no in plaatsje; it seit net folle, marit is better as in foutmelding. Tank. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Koördinaten ==
{{Ping|Drewes}} Dy koordinaten hie ik noch efkens litten, om't ús Geohack net wol. {{Ping|Kneppelfreed}} Mar tank foar it kaartsje. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 12 des 2025, 11.00 (CET)
{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Mysha|Ieneach fan 'e Esk}} Is de reden bekend werom't Geohack net wurket?--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 des 2025, 19.48 (CET)

:@[[Meidogger:Mysha|Mysha]], graach dien, hjer. De koördinaten kinne jo ek oernimmen fan de Nederlânske side. @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik begryp net wêrom't Geohack no net wurket. Ik seach it no ek krekt. It wurke foarhinne al. Ik sjoch sa gau it probleem net. Is der immen dy't it wit? [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.38 (CET)
:{{Ping|Mysha|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes}} Nee, ikke net. Mar ik dy koördinaten en sa, dat giet my al gau boppe de pet. Is it oeral sa of allinnich op dizze side? As it oeral itselde is, hawwe se by Geohack miskien in ''bug'' en losse se it sels op. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.42 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], it skynt by ús op alle plakken, want ik haw dêr by in stikmannich plakken even neisjoen. By nl wurket er dêrfoaroer wol. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 des 2025, 20.47 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} As it op nl: wol wurket, dan is der faaks by Geohack wat feroare wêrtroch it koördinateberjocht by ús (dat oars is as it koördinateberjocht op nl:, seach ik) net mear goed wurket. Mar hoe't je dat reparearje kinne sûnder dat je alle siden by del moatte dêr't it berjocht op brûkt wurdt, dat soe ik net witte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 20.55 (CET)
:::: {{Ping|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}} @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] (Ik wit net krekt wêr't der stiet wat it ferskil is tusken &quot;Ping&quot; en &quot;@&quot;.) Is it allinnich by ús in probleem? Of hawwe oare W: dat probleem en hawwe dy it oplost? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha}} Neffens my is der gjin ferskil en kinne jo beide brûke, mar earlik sein bin ik dêr net wis fan. Ik ha by de Fryske wiki leard om te pingen.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 des 2025, 18.45 (CET)

:{{Ping|Drewes|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} Om't it probleem noch jimmeroan net oplost is, ha ik oan ChatGPT frege wat it probleem wêze kin. Neffens ChatGPT hat de Frysktalige wikipedy gjin eigen konfiguraasje ynsteld om koördinaten fuort troch te stjoeren nei in kaarttsjinst. It hat te krijen mei in ûntbrekkende of oare ynstelling en net mei in bug. Soks soe oankaarte wurde kinne op Phabricator (it bug-/taaksysteem van Wikimedia). Dat kin sa en ik tink dat ien fan 'e behearders dat it bêste dwaan kinne:

*stap 1 gean nei: https://phabricator.wikimedia.org
*stap 2 Log yn (Wikimedia-account)
*stap 3 Klik op Create Task
*stap 4 Plak de ûndersteande tekst
*stap 5 Foegje de tags ta (dat helpt by de sichtberens) 

Tags: 
MediaWiki
Wikis
Maps
GeoHack
Kartographer
fywiki

'''De folgjende tekst tekst kin yn it berjocht plakt wurde.'''

Title: fywiki: Coordinates link to GeoHack instead of opening a primary map service

Description: On the Frisian Wikipedia (fywiki), clicking on coordinates in articles always redirects to GeoHack (toolforge.org), instead of opening a primary map service (e.g. OpenStreetMap) directly.

This differs from other Wikipedias such as nlwiki, where coordinates open a map directly and GeoHack is only used as a secondary tool.

Example:
Article: Abdij fan Cluny (fywiki)
Coordinates link to:
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR

It appears that fywiki does not have a “primary map service” configured for coordinate links, causing the default GeoHack redirect to be used.

Expected behavior: Clicking on coordinates on fywiki should open a primary map service directly (e.g. OpenStreetMap), similar to nlwiki and other Wikipedias.

Possible solution / investigation: Check whether fywiki has a primary map service configured for coordinates (MediaWiki / Kartographer / Wiki configuration).
If missing, align fywiki’s behavior with other Wikipedias by setting a default map service.

Ik hoopje dat hjir wat mei dien wurde kin.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 18 des 2025, 20.37 (CET)
:: Romke, de lêste berjochten oer  AI, is dat y alle gefallen, in tredde fan de antwurden ferkeard is. Om't by [[Abdij fan Cluny]] de koordinaten net funksjonearje, moat ik oannimme dat it antwurd wat jo hân hawwe yn dy tredde sit.
:: De skoalle giet ticht foar it jier; dat ik winskje eltsenien noflike dagen, en yn [[2026]] hoopje ik werom te kommen om te sjen dat it oplost is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 19 des 2025, 14.00 (CET)
:{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} Ik haw hjir ris even nei sjoen, mar se wolle by Phabricator myn meidoggersnamme net akseptearje om't der in apostrof yn sit. No kin ik foar dizze webside fansels in oare meidoggersnamme betinke, mar ik haw oer dit ûnderwerp sa'n bytsje doel, dat as ik fragen krij, ik dy net beäntwurdzje kinne soe. Ik brûk dy koördinaten noait en ik begryp earlik sein mar heal wat it probleem is. De keppeling wurket blykber net mear goed, dat is alles wat ik oant no ta begrepen haw. {{Ping|Kneppelfreed}}, jo hawwe hjir okkerjiers de hiele programmatuer fan 'e posysjekaarten ynsteld, dat dit seit jo nei alle gedachten mear as my; is dit ek wat dat jo oppakke kinne? As jo net wolle, sil ik it wol dwaan, mar dan taast ik folslein yn it tsjuster. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 12.31 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ik haw it dêre op it aljemint brocht, dus sil sjen wat dêr fierder út komt. Mar earlik sein giet soks mei ek boppe de pet. Ja, ik haw okkerjiers de posysjekaarten oan 'e praat krigen, mar dat wie mear in kwestje om de juste berjochten yn de wikipedy oan te meitsjen, en dat wiene der noch al wat, om dy posysjekaarten oan it wurk te krijen. Dit is in kwestje foar yn 'e Wikimedia dêr't ik fierders alhiel gjin ferstân fan haw. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 des 2025, 20.15 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed}} O. Ik tocht dat dit oanferwante dingen wiene. Safolle wit ik der dus fan. No, yn elts gefal tankjewol dat jo it oppakt hawwe. We sille sjen wat it opsmyt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 20.48 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed}} Tige tank foar jim krewearjen. Eefkes ôfwachtsje wat der no bart. It soe moai wêze as wy dit wer oan 'e praat krije. Eefkes in fraach: binne der ek kontakten mei wikipedia dat wy harren freegje kinne oer saken dêr't by ús de kennis tekoart komt? Wy binne hjir no ienris in hiel kwetsber klubke.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 19 des 2025, 22.12 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} In goeie fraach. Dêr moast ik al even djip oer neitinke. Der hat in stikmannich jierren lyn ris wat west mei de haadside, dy't net mear goed werjûn waard. Doe bin ik by Meta-Wiki te rie gien, en dy hawwe doe holpen. Doe moast ik tydlik de befeiliging fan 'e haadside útsette, wit ik noch wol, sadat sy dêrmei oan it pielen koene. Ik leau dat ik dêrfoar dizze link brûkt haw: https://meta.wikimedia.org/wiki/Ask_a_question/Recent_questions , want dy haw ik teminsten opslein. Mar as jo bliuwende kontakten of in spesjale kontaktpersoan foar ús Wikipedy bedoele, nee, dy hawwe wy net. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 des 2025, 23.15 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ik praat fanút in stik ûnkunde en bin gjin behearder en wit ek net hokker tools jimme ta jim beskikking ha, mar is it dan net handich om earne in dielplak te hawwen dêr't jimme dizze kennis meiïnoar diele kinne? It soe spitich wêze dat de boel hjir op 'e kont leit as ien foar in skoft neat dwaan kin of omfalt of gewoan gjin nocht mear oan it wurk hat en elkenien mar omgriemt om't dêrmei de kennis ferdwûn is.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 20 des 2025, 09.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} No, safolle ''tools'' mear as jo hawwe wy net. Wat wy dogge, ferskilt eins net safolle fan wat josels ek al dogge, allinnich kinne wy as behearder siden wiskje, skoattelje en ûntskoattelje en meidoggers útslute. Mear is it eins net. Wat jo sizze oer it dielen fan kennis, dêr hawwe jo wol in punt. Mar ik soe sa ien, twa, trije net witte wêr't wy sokke dingen krekt opskriuwe kinne dêr't behearders fan letter it weromfine kinne as se der ferlet fan hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 01.29 (CET)

Dit wie it antwurd dat ik fan wikimedia weromkrigen ha:
Hi @Kneppelfreed, thanks for taking the time to report this and welcome to Phabricator!

&quot;koördinaten&quot; in the Infobox in https://fy.wikipedia.org/wiki/Abdij_fan_Cluny links to dead http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=fy&amp;params=46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR&amp;pagename=Abdij_fan_Cluny&amp;src=Abdij_fan_Cluny. Toolserver.org was switched off in 2014.

https://fy.wikipedia.org/wiki/Berjocht:Koördinaten_yn_tekst needs updating (several outdated links), and https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:Koördinaten&amp;action=edit (after an unneeded redirect) uses https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Berjocht:MapsServer&amp;action=edit which also needs several links to get updated.

User scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on.
If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding!

{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}}
:Moai, no dan witte wy dat wy dêr net wêze moatte en it sels oplosse moatte. Ik ha fan 'e moarn in hiel skoft mei ChatGPT oan 'e gong west en nei lapen tekst en hinne en wer geskriuw binne wy der tink út (it lestige is dat ChatGPT nochal ris ferkearde folchoarders oanhâldt en somtiden wurden brûkt dy't ik net kin/koe). Mar om koart te kriemen leit neffens ChatGPT de oarsaak fan it probleem by it berjocht, dat streekrjocht nei GeoHack ferwiist. No moat der foar de oplossing earst in systeem- of ynterfaceberjocht oanmakke wurde (dêr ha ik gjin rjochten foar, dus dat sil troch ien fan jimme dien wurde moatte. Sa'n ynterfaceberjocht wurdt as folget oanmakke (mei format MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label):

* stap 1: gean nei: https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label 
* stap 2: klik op bewurkje boppe oan 'e side.
* stap 3: plak dêr de platte tekst: Toant de koördinaten fan dit plak as klikbere kaartlink mei Kartographer.
* stap 4: opslaan.

It berjocht is no beskikber foar alle berjochten of funksjes dy't it Koordinaten-yn-tekst-label brûke. As dat dien is sjoch ik as it berjocht:koördinaten yn tekst oanpast wurde moat (dêr ha'k leau ik wol rjochten foar).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 12.52 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} &quot;No witte wy [... dat wy] it sels oplosse moatte&quot;, skriuwe jo. Uh, dat is net wat der yn 'e reäksje fan Phabricator stiet. Sy sizze: as jimme help nedich binne om dit probleem op te lossen, dan moatte jim net by ús wêze, mar by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech. 
:As jo miene dat jo it sels oplosse kinne, is my dat bêst, mar ik fyn dat jo tefolle fertrouwe op ChatGPT. Sels haw ik earlik sein nul fertrouwen yn sa'n a.i.-programma. &quot;Hallusinearje&quot; is net foar neat ta it wurd fan it jier keazen. As ik nei https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label gean en dêr jo tekst opslaan wol, krij ik de folgjende tekst yn byld: &quot;''Warskôging: Jo bewurkje in side dy't brûkt wurdt yn de tagongstekst foar it wikiprogramma. Feroarings op dizze side feroarje it oansjen fan de tagong foar oare meidoggers.''&quot; Sels haw ik gjin idee wat der barre kin as ik hjirmei ompiel. As de hiele Wikipedy it straks net mear docht, binne wy fierder fan hûs, fansels. Hoe wis binne jo fan jo saak? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 15.05 (CET)
::Ik ha út it andert begrepen dat dit op de lokale wiki korrizjearre wurde moat troch de lokale ynhâld oan te passen en dat wy dus sels oan 'e slach moatte. Mar dan begryp ik dat dus ferkeard.&lt;br&gt;
::Ik wit dat ChatGPT fouten makket en it dus net sa dat ik blyn op dingen yngean (foar de aardichheid moasten jo de hiele diskusje mei ChatGPT ris trochlêze), mar it is ek grutte ûnsin dat ChatGPT neat kin. Wat skriuwt ChatGPT as ik dy warskôging fan jo foarlis: Deze waarschuwing verschijnt altijd bij interfaceberichten. Het is bedoeld om te zeggen: “Denk even na voordat je opslaat.” In jullie geval is de wijziging: één korte zin, zonder code, zonder sjablonen. Dat is zo veilig als het maar kan. Deze waarschuwing is geen signaal dat je “op gevaarlijk terrein” zit — het is MediaWiki dat netjes zegt: “dit is belangrijk”.&lt;br&gt;
::Wat ChatGPT skriuwt as ik de benaudens foar AI-hallusinaasje ferwurdzje: &quot;ik begryp de soarch oer AI-hallusinaasje hiel goed. Yn dit gefal giet it lykwols net om nije logika, mar om it ferienfâldigjen fan in interfaceberjocht nei platte tekst, wat neffens MediaWiki-praktyk is. De wiziging is lyts, direkt werom te draaien en feroaret gjin artikelynhâld.&lt;br&gt;
::Mar goed, jo binne behearder, ik net. As jo nul fertrouwen ha yn ChatGPT, dan soe ik dit mar gewurde litte. Ik wol nimmen wat oplizze. Ik besykje allinnich mei te tinken om't it in probleem is dat wol om in oplossing freget.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 16.08 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Drewes|Kneppelfreed}} No ja, Romke, ik sil jo fertelle hoe't ik ta myn miening oer A.I. kommen bin. Google jout op 't heden boppe oan 'e side ek in A.I.-berjocht as jo wat freegje. Ik woe fan 'e wike witte wêr't de namme ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam, de wittenskiplike namme fan 'e Rapajufferdo. ''Huttoni'' is dúdlik ôflaat fan 'e Ingelske efternamme Hutton, mar wa wie dy man (want by in frou komt der net ''-i'', mar ''-ae'' efter). Dus ik freegje dat oan Google. Dat A.I.-berjocht seit fan: o, dat is William Hutton, in bekende Nijseelânske samler fan spesimina, mei jierren fan berte en ferstjerren derby. No naam ik al neat oan fan A.I. sûnder dat ik it earnewêr oars befêstigje koe, dat ik sykje nei in William Hutton mei de opjûne jiertallen. Nearne wat te finen. Ik trochsykje en nei in hiel soad gedoch fûn ik út dat de do ferneamd wie nei de Britsk-Nijseelânske biolooch Frederick Wollaston Hutton. Der hat, ynsafier't ik útsykje kin, nea in William Hutton mei dat berop en dy jiertallen bestien. Dêr bin ik earlik sein wol wat fan skrokken. Dat sadwaande. (En dat gong ek net om nije logika, mar om âlde kennis.)
:::Wat it probleem mei de koördinaten oangiet, ik leau dat ik wat yrritaasje by jo opmerk oer myn opstelling (altyd moeilik te sizzen op basis fan skreaune tekst). Ik hoopje dat jo wol foar it ferstân hawwe dat ik jo ynset yn dizze saak tige wurdearje, mar ik hoopje ek dat jo der begrip foar opbringe kinne dat ik huverich bin om om te prutsjen mei programmatuer dêr't ik hielendal gjin ferstân fan haw. Dat ien regel platte tekst it ferskil net meitsje sil, dat wol ik wol oannimme, mar dat makket it ferskil ek net om it probleem mei de koördinaten op te lossen. Jo binne fan doel (of ik moat jo ferkeard begripe) om dêrnei oan 'e programmatuer te sleuteljen. As jo dêr ferstân fan hawwe, bêst genôch. As jo dat poer en allinnich dogge op basis fan 'e oanwizings fan ChatGPT, dan fiel ik my dêr earlik sein net sa noflik by. Ik soe earlik sein wat dit oangiet wol wat ynbring fan 'e oare behearders hawwe wolle. Wat fine {{Ping|Drewes}} en {{Ping|Kneppelfreed}} hjirfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 16.40 (CET)
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Drewes|Kneppelfreed}} No wurket it [Berjocht:Koördinaten yn tekst] sawiesa net. It is de trouwens de fraach of der überhaupt sleutele wurde moat nei it opslaan fan in interfaceberjocht (interface = tagongstekst). Mar dat leart ús it úttesten. Wat ik yn it Berjocht:Koördinaten yn tekst dêrnei ferfange soe, kin ek wersteld wurde, dat liket my net folle oars as mei oare berjochten.
::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Wat it gebrûk fan A.I. oanbelanget: A.I. hellet syn ynformaasje fan ynternet en ek ynternet is net altiten korrekt. Sjoch nei wat jo hjoed oer BirdLife by it seerotsje skreaunen en ik hie lykas jo dêr ek myn twifel oer. By fragen oan ChatGPT kinne jo nei boarnen freegje, dy jout er dan by it jaan fan in antwurd en dan kinne jo de ynformaasje fuort by de boarne kontrolearje. Jo fregen oan Google A.I. wêr't de namme ''huttoni'' yn ''Ptilinopus huttoni'' wei kaam. Ik ha gjin ûnderfining mei Google A.I., mar ik ha foar de aardichheid jo fraach suverkrekt oan ChatGPT frege en krige fuort as andert: &quot;huttoni ferwiist nei Frederick Wollaston Hutton (1836–1905), in Britsk-Nijseelânske natuerûndersiker en geolooch&quot; mei ferwizing nei it Ingelsktalige wikipedylemma (Frederick Hutton (scientist).) ChatGPT makket bêst wol fouten (minsken meitsje dy trouwens ek), mar wat ik yntusken wol wit is wat spesifiker de fraach, namste better de antwurden binne. Ik soe jo oanriede dochs ris ChatGPT te brûken (en altiten om boarnen te freegjen).--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 des 2025, 22.46 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Tankjewol foar de tip. Ik sil der ris oer neitinke. Wat de rest oangiet, as jo tinke dat it miskien mei it opslaan fan dy regel platte tekst klear is, dan wol ik dat wol foar jo dwaan. (Dus dat doch no daliks even.) Mar as der mear gebeure moat, wol ik graach dat jo dêr even mei wachtsje oant Drewes en Kneppelfreed ek har sechje oer dit ûnderwerp dwaan kinnen hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 21 des 2025, 23.09 (CET)
::::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ik wol alderearst Romke tige betankje foar jo ynset om dit euveltsje te ferhelpen. Sa't it liket, skynt it allinnich op ús wikipedy net te wurkjen. Ik sjoch by in soad oare wikys wurket it wol. It soe tige moai wêze dat we it hjir ek wer oan it wurk krije kinne. As Romke hjir oan sleutelje wol, dan fyn ik dat poerbêst. Iksels bin in bytsje noedlik om dêr mei om te pielen. As jo, Romke, dat net oan doare, kinne we altyd freegje op dy link dy't Phabricator stjoerd hat: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech]. It liket dat it berjocht feroare wurde moat. By nl brûke se de âlde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Co%C3%B6rdinaten sjabloan koördinaten], dy't praktysk itselde wie as ús [[Berjocht:Koördinaten]]. Wêr't ik bang foar bin, as we it berjocht koördinaten feroarje, we alle siden by del moatte om dy ek te feroarjen. 
::::::En wat ChatGPT oanbelanget, dêr haw ik noch net mei wurke, wol mei Google AI, en ik haw dêr mingde gefoelens oer. It sil yn protte gefallen wol goed wêze, mar it kin it somtiden ek ferkeard ha. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 03.21 (CET)
:::::::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes}} Ieneach hat no in interfaceberjocht oanmakke en der is fierder neat raars bart, lykas ChatGPT al oanjoech. It feroaret lykwols noch neat oan 'e wurking fan 'e koördinaten om't it âlde berjocht noch hieltiten de Geohack-keppeling makket. Der moatte no twa dingen dien wurde: 1. Om't der in lus ûntstiet mei't de namme fan it berjocht en de namme fan it interfaceberjocht meiïnoar botse, moat der A. in nij berjocht oanmakke wurde ûnder de namme Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer. B. Yn it âlde berjocht moat in trochferwizing komme. Dat is alles. Wurket it net, dan kin neffens ChatGPT alles weromdraaid wurde: klikke op skiednis, kies de eardere ferzje en weromsette. Eefkes foar jim ynformaasje: ik ha mei ChatGPT sels in pear saken thús oplosse kind, û.o. it werstellen fan it lint yn Word (dat út it byld ferdwûn wie), mei help fan A.I. in skealike pop-up fan 'e computer ferwidere en in skermprobleem mei de mobyl oplost. It foardiel fan ChatGPT is dat er by problemen alles yn stappen trochjout. Ik wachtsje jim reäksje ôf. It soe moai wêze as [[Meidogger:Drewes]] as behearder ek eefkes reägearret? [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 09.05 (CET)
::::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Miskien bin ik wol wat te foarsichtich mei sok spul. Dus, no ja, okee, prebearje it mar ris. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 15.00 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|RomkeHoekstra}}  Meidoggers. Ik folgje alles wier wol, mar kin hjir gjin sinnich wurd oer sizze. Interfaceberjocht, ChatGPT of Geohack-keppeling, it seit my neat. Sorry. [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 22 des 2025, 16.07 (CET)
:::{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk|Drewes}} Ik haw besocht oft in lokale oanpassing mooglik wie en hie hope dat it hjirmei oplost wie, mar it docht bliken dat de koördinaten djipper yn 'e infoboksstruktuer sitte as ferwachte. Dat soe betsjutte dat der ek yn 'e ynfoboksen sleutele wurde moat en dat giet ek my te fier. Dêrom haw ik de feroaring fan it berjocht Berjocht:Koördinaten yn tekst werom set nei de âlde sitewaasje. It nije Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin ferwidere wurde lykas ek it interfaceberjocht. Dêrmei binne wy wer by de âlde sitewaasje. ChatGPT advisearret ús op 'e nij Phabricator te mailen om't it in struktureel patroanprobleem is dat dêr thús heart en joech my foar de mail de folgjende tekst.   
:::---- 
:::On fy.wikipedia.org we investigated replacing legacy GeoHack-based coordinate links with Kartographer (maplink).
:::While this initially appears to be a local template change, we found that there is no safe local-only migration path due to how coordinate templates are used.
:::Current situation:
:::* A single coordinate template is used both:
:::  - inline in article text, and
:::  - inside multiple infobox templates.
:::* The template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.
:::Problem encountered:
:::* Replacing the GeoHack link with Kartographer maplink causes:
:::  - template loop errors when maplink looks up interface messages, or
:::  - literal parameter output (e.g. {{{3}}}) in infoboxes, because infoboxes expect plain wikitext, not a rendering tag.
:::* Splitting logic into subtemplates avoids loops, but still breaks infobox rendering.
:::* Fixing this would require modifying infobox templates, which makes the change non-local and affects many pages.
:::Conclusion:
:::This suggests a structural limitation: when a coordinate template is embedded in infoboxes, switching from GeoHack (plain link) to Kartographer (rendered maplink) cannot be done safely by editing the coordinate template alone.
:::We reverted all local changes after testing.
:::Question:
:::Is there a recommended migration pattern for wikis where coordinate templates are used both inline and inside infoboxes?
:::Or is GeoHack currently the only viable option in such cases?
:::----
:::Dizze tags kinne tafoege wurde:
:::Kartographer
:::Templates
:::Wikimedia-Site-Requests 
:::&lt;br&gt; [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 17.47 (CET)
::::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] en @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], ja sa't ik al sei, wie ik al bang  dat der folle mear by komt te sjen. Ik haw ek even besocht en feroarje it [[Berjocht:Koördinaten]], mar dat fern**kt alle koördinaten op 'e siden en dêr moat nei alle gedachten folle mear berjochten by oanmakke wurde, tink ik. We kinne wer besykje it by Phabricator op it aljemint te bringen, en sjen wat er ditkear weromstjoerd. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 des 2025, 20.57 (CET)
::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Wat in ellinde, sis. En dat krekt mei de krystdagen... Romke, jo skriuwe hjirboppe dat it ynterfaceberjocht ferwidere wurde kin. Bedoele jo dêrmei dat ik https://fy.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Koordinaten-yn-tekst-label wiskje moat? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 des 2025, 21.17 (CET)

{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Ieneach, jo meie dat interfaceberjocht ek eefkes stean litte, it kin fierder dochs gjin kwea en it kin altiten noch fuort. It Berjocht:Koördinaten yn tekst/Kartographer kin fuort en as it nedich is en Phabricator kin neat foar ús betsjutte, dan kinne wy it sa wer oanmeitsje. It âlde Berjocht:Koördinaten yn tekst moat fansels yn alle gefallen stean bliuwe. No earst sjen as Phabricator it foar ús oplosse kin. Sanet, dan kinne jimme in ienmalige ynfoboksfiks oerwege. Yn dat gefal moatte de fjilden fan 'e koördinaten yn 'e ynfoboksen oanpast wurde:

Hjoeddeiske sitewaasje bygelyks:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Ynfoboks abdij
 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|…}}
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

De ynfoboks befettet yntern:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

wy feroarje allinnich de ynfobox sels, bygelyks nei:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
| koördinaten = {{{koördinaten|{{Koördinaten yn tekst|{{{lat|}}}|{{{lon|}}}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Wy ha alletrije ûnderfining mei ynfoboksen en witte dat wy de ynfoboks werom sette kinne as de feroaring gjin resultaat hat. As it al slagget dan hoege wy fansels net de artikels oan te passen en dan is de ynfoboks sa oanpast dat dy in Kartographer-kaartlink toane kin, wylst dy foar dy tiid allinnich mei in platte GeoHack-link omgean koe. 

Hawar, no earst mar wer eefkes Phabricator ôfwachtsje. Noflike jûn mannen!
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 des 2025, 22.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], ik ha it wer nei Phabricator stjoerd. Ris sjen wat hy no seit. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 08.34 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is wat ik weromkrigen ha fan Phabricator:

Hi,
user scripts, gadgets, templates, modules, custom CSS are local on-wiki content. Local content is managed independently on each wiki, by each wiki community themselves.
Phabricator is mostly used for MediaWiki, MediaWiki extensions, or server configuration, or by developers and teams to organize what they plan to work on. Phabricator is not a support forum. If you are looking for help with the local code on a wiki, please see https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech instead.
This needs fixing on the local wiki by editing its local content. Thus I am closing this task here - thanks for your understanding.

Dus dêr kinne we neat mei. Hy jout dy iene link wer. We soene dêr ris freegje kinne..... --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 23 des 2025, 20.00 (CET)

@[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]]: Kneppelfreed, jo soene dizze tekst brûke kinne foar de mail:

&lt;blockquote&gt;
Hello,

We would like to ask for technical advice regarding coordinate templates on a smaller Wikipedia (fy.wikipedia.org).

Current situation:
On our wiki, a single coordinate template is used both:
- inline in article text, and
- inside multiple infobox templates.

This template currently outputs a plain external GeoHack link, which works in both contexts.

Problem:
We investigated replacing the GeoHack link with Kartographer (maplink). While this initially looks like a local template change, we ran into structural issues:

- Using maplink inside the existing coordinate template leads to template loop errors or broken output.
- Splitting logic into subtemplates avoids loops, but then breaks infobox rendering (infoboxes expect plain wikitext, not a rendered maplink tag).
- Fixing this appears to require modifying infobox templates as well, which makes the change non-local and affects many pages.

We reverted all changes after testing.

Question:
Is there a recommended or established pattern for migrating legacy GeoHack-based coordinate templates to Kartographer on wikis where those templates are also used inside infoboxes?

Or is GeoHack currently still the only viable solution in such mixed-use cases?

Any pointers, examples from other wikis, or general guidance would be very welcome.

Thank you in advance.
&lt;/blockquote&gt;

--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 des 2025, 21.52 (CET)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], dien! [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 24 des 2025, 07.43 (CET)

@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], dit is it andert dat ik weromkrigen haw fan https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech oangeande de koördinaten.

Okay, so there are two problems:

:::* GeoHack doesn’t show a map. What GeoHack shows is defined at [[Berjocht:GeoTemplate]], you can copy parts of its Dutch or English (or whichever) counterpart to fix this.
:::* You couldn’t replace the GeoHack link with a Kartographer one. This replacement is probably worth it even if you manage to (or could manage to) add the map to GeoHack, as showing the map without loading a new page is more user-friendly in my opinion. The problem with Kartographer is that it uses a completely different coordinate structure. Currently [[:fy:Berjocht:Koördinaten yn tekst]] gets a parameter with the value &lt;code&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/code&gt;, but Kartographer expects three parameters: &lt;code&gt;latitude=53.050833&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;longitude=5.575556&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;zoom=15&lt;/code&gt; (the latter is optional, &lt;code&gt;type:city&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;region:NL&lt;/code&gt; have no Kartographer equivalents), e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (&lt;maplink latitude=&quot;53.050833&quot; longitude=&quot;5.575556&quot; zoom=&quot;15&quot; /&gt;). While it’s probably possible to code the conversion between the two formats in wikitext (with the help of [[:fy:Module:String]]), the result would likely be unreadable wikitext. So you have two options: either convert all calls using a bot, or have a Lua module do the conversion. The Lua solution means less edits in the short term, but I find the current parameter value quite hard to read, so I think a bot conversion would result in a better editor experience in the long term. 

It earste probleem is dus in kwestje fan [[Berjocht:GeoTemplate]] te fiksen. It twadde probleem liket in stik mear yngewikkeld. --[[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 01.27 (CET)

: Dus opsje a is alles omsette mei in bot en opsje b is in konversy yn in Lua-module. Hy advisearret opsje a mar beide opsjes geane fier boppe myn kennis. Wat no? --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 30 des 2025, 10.00 (CET)
::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], hy sei dêr binne twa problemen. Us [[Berjocht:GeoTemplate]] is tink ik út de tiid, want dêr stiet gjin kaart op. We kinne dy side miskien ferhelpe om de fariant fan nl of en of de oer te nimmen. Ik tink dat it probleem dan ek noch net ferholpen is, want [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] sille nei alle gedachten ek oanpast wurde moatte, want yn in soad oare wikys wiene dy jierrenlyn al oanpast neffens nije systemen sa't ik begrepen ha. Dy fan ús is nea oanpast. It simpelste is dy ek fan bgl nl of en of de oer te nimmen.
::It twade probleem is grutter, want as je Kartographer brûke wolle, moatte oare koördinatestruktueren, sa't er hjirboppe neamt, brûkt wurde en dêr binne twa opsjes foar: a: mei in bot of b: mei in Lua-module.
::Wat te dwaan no: ik soe it net witte. It giet my allegear te fier boppe de pet. We kinne besykje it earste probleem op te lossen en sjen oft dat wat helpt. Ik ha earder besocht mei dy Lua-rommel te pielen, mar rekke alhiel fêst. Ik ha lêsten besocht om [[Berjocht:Ofbyld multy]] te meitsjen, dêr't je meardere ôfbylldings sa as yn bygelyks ynfoboksen sette kin, mar doe rûn ik tsjin in betonnen muorre oan, want dêr rûn ik tsjin dy Lua-modulen oan en besocht guon fan dy berjocten oan te meitsjen, mar rûn ahiel fêst. Ik tocht nei it foarinoar krijen fan 'e posysjekaarten, dat ik soks hooplik ek oan 'e praat krije koe, mar dat slagge my dus net. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 30 des 2025, 20.32 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed}} Tsja, mannen, ik kin hjir ek net folle oan tafoegje. Ik haw de reäksje fannacht trije kear lêzen en ik koe it noch net neikomme. Ik hie sels noch nea fan Lua heard, en wit net wat dat is. Bots hawwe wy ek net. Wat ik wol sjoch is dat GeoHack DMS-koördinaten (degrees, minutes, seconds) brûkt, wylst Kartographer desimale koördinaten brûkt. As we Kartographer brûke wolle soene, betsjut dat dat al dy DMS-koördinaten omrekkene wurde moatte. Wat my oangiet is dat in brêge te fier. Dus we bliuwe by GeoHack. Dan is der noch ien mooglikheid: gewoan hânmjittich side foar side de boel oanpasse. It giet om sa'n 4.500 haw ik lêsten opsocht. As we 50 deis dwaan kinne komt dat út op in fearnsjier. Dat is net leuk, mar it soe te dwaan wêze as we allegearre mei-inoar de hannen út 'e mouwen stekke. Mar dan moat der earst fansels wol in funksjonearjende keppeling yninoar knutsele wurde om 'e âlde mei te ferfangen. Dat is wêr't it by my stûket, want dat kin ik sels net dwaan. Of oars kinne we der ek foar kieze om 'e âlde keppeling net te ferfangen mar gewoan fuort te heljen. We hawwe ommers yn hast alle geografyske artikels ek al in posysjekaart. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 30 des 2025, 21.18 (CET)
:::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Kneppelfreed}} Hoe dan ek, it wurket no net dus gjin ien hat wat oan dy koördinaten en it jout allinnich mar argewaasje as jo der op drukke en der komt neat. It giet hoe dan ek my ek fier boppe de macht, dus it soe al fan Kneppelfreed komme moatte en oars is it net oars. Faaks is dan de koartste klap om de koördinaten út de ynfoboksen te ferwiderjen. Mar dat lit ik oan jimme oer, ik help wol mei as se side foar side omset wurde moatte (mar dan sil der ek in plan komme moatte hoe't wy dat oanpakke, oars iepenje wy allegear siden dêr't earder al ien oan 'e gong west hat.  

Kinne jo hjir wat mei [[Meidogger:Kneppelfreed]]? Dit ha'k fan ChatGPT, faaks helpt it jo wat.
&lt;blockquote&gt;
'''Stappenplan: starten met een Lua-oplossing (veilig en omkeerbaar)'''

''Doel:
Kartographer gebruiken zonder artikelen of infoboxen aan te passen, en met mogelijkheid tot volledige terugdraai.''

----
'''Stap 1 — Niets wijzigen aan artikelen of infoboxen'''

* Geen enkele artikelpagina aanpassen
* Geen infobox-sjablonen aanpassen
* Alles moet blijven werken met de huidige GeoHack-parameterstring
* Als dit niet haalbaar blijkt → stoppen.
----
'''Stap 2 — Maak één nieuw Lua-module aan (losstaand)'''

Maak een nieuwe module aan, bijvoorbeeld:

&lt;small&gt;Module:Koördinaten&lt;/small&gt;

Deze module doet uitsluitend het volgende:

* input: de bestaande GeoHack-string

&lt;small&gt;53_03_03_N_5_34_32_E_type:city_zoom:15_region:NL&lt;/small&gt;

* output:
** latitude (decimaal)
** longitude (decimaal)
** zoom (optioneel)

'''Belangrijk:'''
*De module rendert géén kaart
*Geen maplink, geen HTML
*Alleen parsing en omrekening
----
'''Stap 3 — Houd de Lua-code minimaal en leesbaar'''

*Gebruik standaard Lua-functies
*Eventueel : &lt;small&gt;Module:String&lt;/small&gt; voor splitsen
*Geen “slimme” trucjes

Commentaar toevoegen bij elke stap (voor onderhoud)

Als de code onleesbaar wordt → heroverwegen.
----
'''Stap 4 — Pas alleen het bestaande sjabloon minimaal aan'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst:&lt;/small&gt;

*Voeg een '''veilige keuze''' toe:
**Als Lua-module geldige coördinaten teruggeeft → gebruik Kartographer
**Anders → toon exact de oude GeoHack-link

Dus altijd een '''fallback'''.

Geen recursie, geen extra sjablonen.
----
'''Stap 5 — Test uitsluitend via voorvertoning'''

*Test op 1 artikel met inline coördinaten
*Test op 1 artikel met infobox
*Alleen voorvertoning gebruiken
*Pas opslaan als:
**geen foutmeldingen
**geen lege waarden
**geen template-lussen
----
'''Stap 6 — Terugdraaien moet triviaal zijn'''

Zorg dat alles terug te draaien is door:

*het sjabloon terug te zetten
*of de module te verwijderen

Geen sporen in artikelen.
----
'''Stopcriteria (heel belangrijk)'''

Direct stoppen als:

*infoboxen {{{3}}} of lege waarden tonen
*template-lus ontstaat
*meerdere sjablonen tegelijk aangepast moeten worden
*extra interfaceberichten nodig lijken

Dan is Lua hier geen goede oplossing.
----
'''Samenvattend'''

*Lua is hier een tussenlaag, geen einddoel
*Veiligheid en leesbaarheid gaan vóór functionaliteit
*Geen bot, geen massabewerkingen
*Bij twijfel: niets doen en GeoHack behouden

----
'''Hjirûnder stiet in minimaal Lua-skelet (raamwurk) dat allinnich de besteande GeoHack-string parsed en omrekkenet. It rendert neat en feroaret neat oan artikels. As dit al net stabyl wurket, moatte wy hjir stopje.'''

It is in minimaal en feilich Lua-skelet en hoe't it brûkt wurdt, sa opset dat:

*er niets aan artikelen of infoboxen verandert
*alles terug te draaien is
*het vooral begrijpelijk blijft voor een volgende beheerder

----
'''Lua-skelet (minimaal en veilig)''' 

Nieuwe pagina aanmaken:

&lt;nowiki&gt;&lt;/pre&gt;Module:Koördinaten&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

Inhoud (voorbeeld, nog zonder Kartographer):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
-- Module:Koördinaten
-- Doel: omrekken fan GeoHack-koördinaten nei desimale latitude/longitude
-- LET OP: dizze module rendert GEEN kaart

local p = {}

local function dmsToDecimal(deg, min, sec, hemi)
    local val = deg + (min / 60) + (sec / 3600)
    if hemi == 'S' or hemi == 'W' then
        val = -val
    end
    return val
end

function p.parse(frame)
    local input = frame.args[1]
    if not input or input == '' then
        return nil
    end

    local parts = mw.text.split(input, '_')
    if #parts &lt; 8 then
        return nil
    end

    local lat = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[1]),
        tonumber(parts[2]),
        tonumber(parts[3]),
        parts[4]
    )

    local lon = dmsToDecimal(
        tonumber(parts[5]),
        tonumber(parts[6]),
        tonumber(parts[7]),
        parts[8]
    )

    return string.format(
        'latitude=%.6f|longitude=%.6f',
        lat,
        lon
    )
end

return p
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;


'''Belangrijk''':

*Dit doet nog niets zichtbaar
*Geen &lt;maplink&gt;
*Geen HTML
*Alleen rekenen

----

'''Hoe dit later in het sjabloon gebruikt kan worden (concept)'''

In &lt;small&gt;Berjocht:Koördinaten yn tekst&lt;/small&gt;(alleen conceptueel):

&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Koördinaten|parse|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

👉 In deze fase alleen testen in voorvertoning, niet opslaan.

----
'''Waarom dit skelet veilig is'''

*Geen recursie
*Geen template-lus mogelijk
*Geen wijziging aan artikelen
*Geen afhankelijkheid van infoboxen

Eén module = één edit om terug te draaien

----
'''Wat nog NIET moet gebeuren'''

❌ Nog geen &lt;maplink&gt;&lt;br&gt;
❌ Nog geen vervanging van GeoHack&lt;br&gt;
❌ Nog geen bot&lt;br&gt;
❌ Nog geen interfaceberichten aanpassen&lt;br&gt;

Eerst alleen vaststellen:

Kinne wy betrouber latitude/longitude út de besteande string helje?

Als dit niet stabiel werkt → direct stoppen.

----
{{Ping|RomkeHoekstra}}, {{Ping|Ieneach fan 'e Esk}}, sorry, mar dit giet my allegear boppe de pet. Ik ha by https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech frege as se dêr mei helpe wolle, of immen witte dy't ús helpe wol. It moat as it heal kin al even fikst wurde, want dat soe ek moai wêze foar takomstige meidoggers. As ik nei in wike neat fan harren hear, dan sil ik sels noch even besykje dêr mei om te pielen en as dat net my net slagget, dan moatte we mar in plan meitsje alle siden hânmjittich om te setten. Ik soe it leafste de koördinaten wol op 'e siden hâlde wolle.
:{{Ping|Kneppelfreed|Ieneach fan 'e Esk}} De bêste winsken foar it nije jier! Geweldich Kneppelfreed dat jo dit fierder noch oppakke wolle. As it net slagget, soe'k der mar net te lang mear mei omgrieme. Dan kin de tiid miskien better stutsen wurde yn it omsetten en dan moat er lykas Ieneach skreau noch wol in funksjonearjend einformaat komme. Ik ha der fierder gjin doel oer, it iennige wat ik bydrage kin is wat ChatGPT hjir oer seit. Ik wit dat jimme dêr noch net sa'n soad betrouwen yn ha, mar wy wite ek net alles en meiïnoar ynklusyf ChatGPT witte wy yn alle gefallen mear. 
----
Stappenplan bij handmatige omzetting van alle artikelen – zo pak je het veilig aan:&lt;br&gt;
1️⃣ '''Leg eerst het nieuwe eindformaat vast (zonder uitzonderingen)'''

Nog vóór het eerste artikel:

*exact één manier afspreken om coördinaten te noteren
*vastleggen:
**welke parameters verplicht zijn
**welke optioneel zijn (bijv. zoom)
**hoe het er in infoboxen uitziet

Bijvoorbeeld (alleen illustratief):
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
{{Koördinaten yn tekst
 | latitude = 53.050833
 | longitude = 5.575556
 | zoom = 15
}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
----
2️⃣ '''Maak een korte handleiding voor bewerkers'''

Eén simpele pagina is genoeg:

oude vorm → nieuwe vorm

*1 of 2 voorbeelden
*hoe je graden/minuten/seconden omzet naar decimalen
*waar je fouten meldt

Dit voorkomt goedbedoelde, maar verschillende oplossingen.
----
3️⃣ Begin met 3–5 testartikelen

Niet meteen los.

*kies artikelen:
**1 met infobox
**1 zonder infobox

*controleer:
**kaart klopt
**mobiele weergave
**geen foutmeldingen

Pas als dit goed voelt → doorgaan.
----
'''4️⃣ Werk in kleine batches'''

Bijvoorbeeld:

*5–10 artikelen per keer
*tussendoor kijken of alles nog goed gaat
*niet alles in één week willen doen
*Dat houdt het overzichtelijk.
----
5️⃣ '''Verwijder oude GeoHack-specifieke rommel'''

Bij elke omzetting:

*haal type:city, region:NL etc. weg
*zet ze niet om naar iets vaags
*liever minder, maar correct
----
6️⃣ '''Noteer wat al gedaan is'''

Bijvoorbeeld:

*een categorie “Koördinaten omset nei Kartographer”
*of een projectpagina met afgevinkte artikelen
*Zodat niemand dubbel werk doet.
----
7️⃣ '''Accepteer dat het niet perfect hoeft'''

Dit is belangrijk:

*een kaart die 20 meter verschoven is → oké
*een ontbrekende zoom → oké
*later verbeteren kan altijd
----
'''Eerlijk slotwoord'''

Na alles wat jullie geprobeerd hebben, is dit:

*de meest begrijpelijke
*de meest controleerbare
*en de minst stressvolle route

En misschien wel de enige die echt past bij een kleine, zorgvuldige wiki.

Als je wilt, help ik graag met:

*een concreet Fries voorbeeldartikel
*een korte omzettingshandleiding
*of een checklist voor elke bewerking
&lt;/blockquote&gt;

== Ferfolch ==
{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} In skoft lyn ha wy it boppesteande oerlis oer de koördinaten hân. Ik wit net of it jimme yntusken opfallen is, mar ek de sifers fan 'e koördinaten yn 'e artikels binne no ferdwûn en ferfongen troch {{{2}}}. Sjoch yn 'e rjochter boppehoeke fan bygelyks [[Ryptsjerk]]. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 12 jun 2026, 09.11 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] en @[[Meidogger:Mysha|Mysha]], dy &lt;nowiki&gt;{{{2}}}&lt;/nowiki&gt; ferskynt no op alle siden dêr't de koördinaten boppe oan de side steane. Ik haw gjin flau benul hoe't dat kin. Ik soe nochris even sjen nei dy koördinateboel, mar om earlik te sizzen, siet dêr tsjin oan te skytskoarjen, want it giet my eins boppe de pet. We sille der wol even oer gear moatte mei syn allen hoe't we dat hânmjittich oanpakke kinne. It soe baas wêze as soks goed wurkje koe. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 12 jun 2026, 20.24 (CEST)

: Sa't it liket binne de koordinaten der al by [[Abdij fan Cluny]], allinnich komme dy nearne op út. Itselde foar [[Loaiïngea]]. Ik wit sa gau net at wy ek earne in foarbyld hawwe fan koordinaten yn gewoane tekst. Hoe ek: It liket dat it probleem himsels net oplost hat, dat ik nim oan dat wy it foarbyld fan hoe dit [[Wikipedy:Putsje]] earne delsette moatte, dat at der gjin bot foar is, wy it stadichoan op oarder bringje kinne. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Nee, Romke dat wie my noch net opfallen. Ik nim oan dat Mysha it hat oer de koördinaten yn 'e ynfoboks, want boppe-oan de side stiet by my by Loaiïngea ek in 2. Ik wol wol meihelpe om de put te klearjen, mar litte wy earst goed ôfprate wat der no eins barre moat. Ik stel foar dat we it [[:Berjocht:Koördinaten]] mar fan alle siden wiskje dêr't it op stiet, en dat we by it [[:Berjocht:Koördinaten yn tekst]], dat yn ynfoboksen stiet, de keppelings wiskje, mar de koördinaten sels stean litte. Dus sa: [https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ryptsjerk&amp;diff=1232050&amp;oldid=1183507]. Mei iens? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 13 jun 2026, 18.05 (CEST)

:@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] en @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]], litte we dat earst noch mar net dwaan foar't we der oeriens kommen binne hoe't we dit allegear fierder dogge, oars krije we aanst dûbel wurk. Al dy berjochten koördinaten en koördinaten yn tekst sille hânmjittich omset wurde moatte sa't it wurket as je dêr op klikke. It bêste is om dy berjochten fan nl of en oer te nimmen en dy op alle siden dêr't se steane oan te passen. In oare manier wie in bot, mar dy hawwe wy net. Ik haw de kommende pear dagen net folle tiid, want ik haw dingen bûten de wikipedy dy't earst eefkse foarrang krije, mar dêrnei wol ik hjir wol eefkes fierder yn ferdjipje. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 13 jun 2026, 19.41 (CEST) 
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Ek ik soe útstelle wolle om dêr eefkes mei te wachtsjen. Ik moat my wer yn it boppesteande ferdjipje want it is al wer in set lyn dat wy hjir mei ompielden. Foar safier ik my herinnerje kin, ha wy fral besocht it âlde te reparearjen en hat Kneppelfreed Phabricator frege oft hja wat foar ús dwaan koene. Dêr binne wy doe net mei fierder kommen. Der moat in oplossing wêze en ik tink dat wy der net ûnder út kinne om in nij koördinatenberjocht oan te meitsjen. It is tink earst it handichste om te sjen hoe't se it by de Nederlânsktalige wiki it dogge.  
::Wat de ynfoboksen oanbelanget: is it in opsje om tydlik it fjild koördinaten út it berjocht fan 'e ynfoboksen te ferwiderjen oant der in oplossing is? Dan is dat fan 'e ynfoboks earst eefkes oplost. Wy hawwe aldergelokst noch altiten de posysjekaart. It fjild kinne wy der dan maklik wer ynsette as wy wer wurkjende koördinaten ha.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 13 jun 2026, 20.05 (CEST)
:::{{Ping|RomkeHoekstra|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Earlik sein woe ik no leaver daliks mar trochpakke, mar goed, dan moatte jim der noch marris nei sjen en dan hear ik it wol. Ik haw persoanlik dizze berjochten nea brûkt op siden dy't ik oanmakke haw, en ik fyn se ek net nedich. De boel gewoan simpelwei wiskje liket my in prima oplossing. Dan kin dit mei tsien of fyftjin jier ek net wer swierrichheden opleverje as it wer efter de tiid rekke is om't wy der te min ferstân fan hawwe om it te ûnderhâlden. 
:::It foarstel fan Romke om it lemma &quot;koördinaten&quot; tydlik út 'e ynfoboksen te ferwiderjen, bin ik it beslist net mei iens. Dan wurdt dat ommers oeral ferwidere, ek op siden dêr't by de koördinaten yn 'e ynfoboks gjin link nei GeoHack stiet en dus gjin probleem is. Dat fyn ik problematysker as dat op 'e siden mei dizze berjochten noch in skoftke langer in link stiet dy't nei in blanko pagina liedt. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 jun 2026, 01.42 (CEST)
::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]], @[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], @[[Meidogger:Drewes|Drewes]], @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] en @[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]], litte we foarearst beleaven noch neat ferwiderje. It bêste is dat we der earst wer even better yn ferdjipje en sjen hoe't se it bygelyks op nl dien hawwe. It komt der op del dat we it sels fikse moatte, want ik haw it by Phabricator op it aljemint brocht. Dy ferwiisde my [https://meta.wikimedia.org/wiki/Tech hjir] hinne en dy sei dat ús [[Berjocht:GeoTemplate]] ferâldere is. It komt der op del dat de koördinaten omset wurde moatte fan graden ta desimalen. Dêr binne twa manearen: mei in bot of fia in lua-module. In bot hawwe we net en mei in lua-module haw ik gjin ferstân fan. Ik haw doe frege dêre oft we technyske help krije koene, mar ik haw nea in andert werom krigen. Dat wie ein desimber en we binne no hast al in heal jier fierder. De iennige opsje dy't we hawwe is dat we itsels oanpakke mei syn allen en beide de [[Berjocht:Koördinaten]] en [[Berjocht:Koördinaten yn tekst]] ferfange en op siden dêr't dy beide berjochten op steane  hânmjittich om te setten. Ek it [[Berjocht:GeoTemplate]] moat oanpast wurde. Dy soene we fan bygelyks nl oernimme kinne. Op de Nederlânske wiky wie dit allegear stikmannich jierren lyn ek feroare, mar dy hiene dêr miende ik in bot foar. It maklikste soe yndie wêze en ferwiderje alle koördinaten, mar dan soe ús wiky de iennige wêze en soe dêr yn myn miening ûnprofesjoneel út sjen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 14 jun 2026, 22.11 (CEST)
::::: {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|Mysha|FreyaSport}} Dêr slút ik my by oan. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 15 jun 2026, 08.27 (CEST)
:::::: {{Ping|Ieneach fan 'e Esk|Kneppelfreed|Drewes|RomkeHoekstra|FreyaSport}}: Dy koordinaten binne ynformaasje, dat wy moatte dy net fuorthhelje oant wy wat oars hawwe.&lt;br&gt;Mar it liket my dat wy &lt;nowiki&gt;{{Koördinaten yn tekst|46_40_0_N_4_42_0_E_scale:12500_type:landmark_region:FR|46°40'N 4°42'E}}&lt;/nowiki&gt; wurdearje litte kinne ta &quot;46°40'N 4°42'E&quot;, sûnder fierdere effekten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:{{Ping|Kneppelfreed}}: Ha jo by de Nederlânske wikipedy hjir &quot;Categorie:Wikipedia:Sjablonen coördinaten&quot; noch sjoen en kinne jo dêrmei faaks in nij Frysk koördinatesjabloan meitsje?:
* Sjabloon:Coord
* Sjabloon:Coor title
* Sjabloon:Coor dec
* Sjabloon:Coor dms
* Module:Coordinaten
--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 21 jun 2026, 22.51 (CEST)

:@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], ja dêr siet ik yndie al even nei te sjen. Ik tink dat wol oernimme kinne en fan soks in Frysk koördinateberjocht fan meitsje kinne. Sil der noch even fierder nei sjen. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 jun 2026, 02.13 (CEST)
::{{Ping|Kneppelfreed}}: As jo wolle dat ik help moatte jo it mar sizze. --[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 jun 2026, 07.21 (CEST)
:::@[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]], okee, sil ik dwaan. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 22 jun 2026, 21.55 (CEST)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|oerlis]])&lt;/bdi&gt; 23 jun 2026, 19.11 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 jun 2026, 15.29 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;
:* Mear as in moanne letter, en der stiet dêr hieltiid noch net wat it doel is. Der stiet inkeppelingûnder ús siden - ik wit net hoe lang al - mar dy is yn de ferkearde taal, datik nim oan dat dy legaal gjin status hat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 26 aug 2026, 14.32 (CEST)

== Der binne in hiel soad talen dy't ik net lêze kin ==

No is dat faak net in probleem, mar [[Le Monde's 100 boeken fan de iuw]] hat twa yngonge, yngong 15 en yngong 94, dy't yn it Syrillysk alfabet binne, en ik wit net hoe't dy ôfhannele wurde moatte. Net allinnich wit ik net hoe't wy it al as net hertale moatte, mar ik haw ek net in flau idee hoe't dy twa beskreaun wurde moatte. It is wat spitich, om't de oare 98 boeken binne al kreas ôfhannele, mar nei in jier tiid haw ik noch net in oplossing foar dizzze twa. De skoalle giet moarn ticht foar de simme, mar ik hoopje dat immen wit hoe't dit oplost wurde kin. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 2 jul 2026, 14.48 (CEST)
:Ik sjoch it probleem net. Foar talen yn in oar skriftsisteem brûke we dochs gewoan in transkripsje? Der is foar it Russysk in Nederlânske transkripsje, dy't ek poerbêst foar it Frysk te brûken is. [[Meidogger:Steinbach|Steinbach]] ([[Meidogger oerlis:Steinbach|oerlis]]) 3 jul 2026, 12.56 (CEST), [[Meidogger:Drewes|Drewes]] ([[Meidogger oerlis:Drewes|oerlis]]) 3 jul 2026, 21.34 (CEST)
::Ik nim oan dat it probleem is dat nearne stiet dát dat Nederlânsk foar it Frysk op in gaadlike ferzje fan it Russysk útkomt. (Ik kin it op it stuit net neilêze, om't yn de fakânsje myn ynlog himsels útsetten hat, en ik haw gjin idee mear hoe't ik dat ea oansetten hie.) [[User:Mysha|Mysha]] [[Wiki:Meidogger-bydragen/&amp;#126;2026-45466-54|&amp;#126;2026-45466-54]] ([[Meidogger oerlis:&amp;#126;2026-45466-54|talk]]) [[Wiki:Meidogger-bydragen/&amp;#126;2026-45466-54|&amp;#126;2026-45466-54]] ([[Meidogger oerlis:&amp;#126;2026-45466-54|talk]]) 20 aug 2026, 12.36 (CEST)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  24 jul 2026, 14.24 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

* You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}.
* If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

* Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15 sep 2026, 14.58 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22 sep 2026, 17.16 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;</text>
      <sha1>gy7r1o1be9zffgkzaich7yrcnbft0vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fryske Beweging</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2563</id>
    <revision>
      <id>1241279</id>
      <parentid>1240630</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>Sûnder it boekje fan Sjoerd vd Schaaf hie ik dit artikel net skriuwe kind. Ik hoopje dat de ûntwikkelingen sa ridlik folslein beskreaun binne.</comment>
      <origin>1241279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148847" sha1="ff0mkral78oe3fcx86ywicxbps89hwz" xml:space="preserve">{{Net te betiizjen|de organisaasje '''[[De Fryske Beweging]]''', foarhinne bekend as Ried fan de Fryske Beweging}}
De '''Fryske Beweging''' is de sammelnamme foar it histoaryske en hjoeddeistige stribjen fan persoanen, ferienings en ynstellingen dy't har ynsette foar de [[Frysk|Fryske taal]], kultuer en identiteit en foar in eigen plak fan Fryslân binnen de Nederlânske steat en it bredere Fryske taalgebiet. De beweging hat nea ien organisaasje of ien fêste ideology foarme. Har doelen rûnen yn de rin fan de tiid útinoar fan it befoarderjen fan Fryske literatuer en taalûndersyk oant it brûken fan it Frysk yn ûnderwiis, bestjoer, rjochtspraak, tsjerke en media. By in part fan de beweging kamen dêr ideeën oer [[desintralisaasje]], [[federalisme]], Frysk selsbestjoer of, yn lytsere fermiddens, politike ûnôfhinklikens by.

De kulturele woartels fan de beweging wurde al yn de [[17e iuw]] socht, doe't skriuwers en gelearden as [[Gysbert Japiks]] en [[Simon Abbes Gabbema]] it Frysk bewust as skriuw- en kultuertaal brûkten en bestudearren. Fan in duorsum organisearre beweging wie lykwols pas yn de [[19e iuw]] sprake. Mei de oprjochting fan it [[Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde|Frysk Genoatskip]] yn [[1827]] en it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse]] yn [[1844]] krige it Fryske kulturele stribjen in fêste organisatoaryske foarm. Yn de rin fan de njoggentjinde en tweintichste iuw ferbrede dat stribjen him fan taal, literatuer en skiednis nei ûnderwiis, maatskiplike emansipaasje en polityk.

Om [[1900]] hinne rekke de beweging hieltyd mear ferdield oer religieuze, politike en generasjonele linen. Der ûntstiene protestantske, roomske, studinte- en jongereinorganisaasjes en mei de [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] krige it Fryske stribjen in sterker kultureel-nasjonale en ynternasjonale oriïntaasje. Tagelyk waarden de kontakten mei East- en Noard-Friezen yntinsiver en ûntstie in organisearre [[Ynterfrysk|ynterfryske]] gearwurking. Yn it ynterbellum krigen ek ideeën oer Frysk selsbestjoer en politike autonomy mear omtinken. De opkomst fan it [[nasjonaalsosjalisme]] en de Dútske besetting brochten djippe ideologyske tsjinstellingen binnen de beweging oan it ljocht.

Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] ferskode it swiertepunt stadichoan fan kulturele mobilisaasje nei konkrete taalrjochten en oerheidsbelied. De yn [[1945]] oprjochte [[Ried fan de Fryske Beweging]] brocht in grut tal Fryske organisaasjes byinoar. [[Kneppelfreed]] yn [[1951]] waard in kearpunt yn de taalstriid en droech by oan de wetlike erkenning fan it Frysk yn ûnderwiis en rjochtspraak yn de jierren fyftich. Yn de desennia dêrnei krige it Frysk ek in sterker plak yn bestjoer en media, wylst mei de [[Fryske Nasjonale Partij]] in aparte politike streaming ûntstie. Tagelyk bleau der in aksjefierende flank bestean dy't mei demonstraasjes, plaknamme-aksjes en oare foarmen fan direkte aksje druk útoefene.

Fan de lêste desennia fan de tweintichste iuw ôf waarden in protte eardere doelen fan de Fryske Beweging yn wetten en profesjonele ynstellingen ferankere. De [[Afûk]], [[Fryske Akademy]], [[Omrop Fryslân]], oerheden en ûnderwiisynstellingen namen taken oer dy't earder foar in grut part troch frijwillige bewegingsorganisaasjes útfierd waarden. Ynternasjonale ferdraggen joegen it Frysk beskerming as minderheidstaal en sûnt [[2014]] binne it Frysk en it Nederlânsk by wet erkend as de twa offisjele talen fan de provinsje Fryslân.

De hjoeddeistige Fryske Beweging hat dêrtroch minder as earder it karakter fan ien organisearre massabeweging. It Fryske stribjen is ferspraat oer politike partijen, taal- en kultuerynstellingen, oerheden, ûnderwiis, media, aksjegroepen en yndividuele taalaktivisten. De klam leit net mear allinnich op de formele erkenning fan it Frysk, mar hieltyd mear op it feitlike brûken en trochjaan fan de taal yn ûnderwiis, bestjoer, maatskiplik libben en nije digitale domeinen.

== It begjin ==
[[Ofbyld:Gysbert Japix portrait by Matthijs Harings.tif|thumb|Gysbert Japiks troch [[Matthijs Harings]].]]
Hoewol't der yn de 17e iuw noch gjin organisearre Fryske Beweging yn de lettere betsjutting bestie, wie der wol in lytse rûnte fan skriuwers, gelearden, útjouwers en bestjoerders dy't it Frysk as skriuw- en kultuertaal brûkten of de bestudearring dêrfan stimulearren. Kultuerhistoarisy [[Willem Frijhoff]] en [[Marijke Spies]] sprekke foar de jierren om 1640 sels fan in Frysk-literêre beweging, dy't ferbûn wie mei de rûnten om it Fryske stedhâlderlike hof yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Neffens harren spilen sawol it hof as de regionale boargerlike elite in rol yn it ûntwikkeljen fan in eigen Fryske identiteit njonken de dominante Hollânske kultuer.&lt;ref name=&quot;FrijhoffSpies&quot;&gt;Willem Frijhoff en Marijke Spies, ''1650. Bevochten eendracht'', 2e printinge, Sdu Uitgevers, De Haach 2000, s. 230–231. ISBN 90-12-08721-3.&lt;/ref&gt;

Yn dat fermidden krige it wurk fan [[Gysbert Japiks]] (1603–1666) syn plak. Syn earste printe Fryske wurk, de ''[[Friessche Tjerne]]'', waard yn 1640 útjûn troch de Ljouwerter printer en útjouwer [[Claude Fonteyne]]. It is net bekend wêrom't Japiks, dy't earder ek yn it Nederlânsk skreau, foar it Frysk keas; yn de literatuerskiednis wurdt as mooglikheid neamd dat Fonteyne him dêrta oantrune hat. It súkses fan de ''Tjerne'' hat yn alle gefallen bydroegen oan Japiks syn kar om fierder yn it Frysk te skriuwen.&lt;ref name=&quot;Oppewal36&quot;&gt;Teake Oppewal e.o. (red.), ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam 2006, s. 36–38.&lt;/ref&gt; Fonteyne brocht Japiks ek yn kontakt mei de artistike kultuer om it Fryske hof hinne.&lt;ref&gt;Ph.H. Breuker, besprutsen yn ''Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde'', jrg. 108 (1992), s. 69; sjoch ek Oppewal e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 37–38.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Simon Abbes Gabbema (1628-88). Geschiedschrijver van Friesland te Leeuwarden, SK-A-4601.jpg|thumb|left|[[Simon Abbes Gabbema]] kin beskôge wurde as in iere foarrinner fan de Fryske Beweging, dy't as gelearde, skiedskriuwer en útjouwer it Frysk as literêre en histoaryske kultuertaal befoardere.]]
Fan grut belang wie fierder de gelearde en dichter [[Simon Abbes Gabbema]] (1628–1688). Dy socht yn 1654 kontakt mei Japiks en behelle him yn syn rûnte fan dichters en gelearden.&lt;ref&gt;Teake Oppewal e.o. (red.), ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam 2006, s. 37.&lt;/ref&gt; Gabbema waard yn 1659 beneamd ta lânskipskiedskriuwer fan Fryslân. Yn syn wurk wiene de Fryske taal en de Fryske âldheid nau mei de eigentiidske Fryske identiteit ferbûn.&lt;ref name=&quot;FrijhoffSpies&quot; /&gt; Yn 1681 besoarge er in útwreide twadde printinge fan Japiks syn ''[[Friesche Rymlerye]]''. Dêryn naam hy net allinnich noch net earder printe wurk en brieven fan Japiks op, mar ek in Fryske grammatika, in ferhanneling oer Fryske lettertekens en Aldfryske teksten. Dêrmei waard it Frysk net allinnich as literêre taal, mar ek as objekt fan taalkundige en histoaryske stúdzje presintearre.&lt;ref&gt;Karel Porteman en Mieke B. Smits-Veldt, ''Een nieuw vaderland voor de muzen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1560–1700'', Bert Bakker, Amsterdam 2008, s. 513. ISBN 978-90-351-3029-6.&lt;/ref&gt;

Om Gabbema hinne stiene ek oare foaroansteande Friezen dy't yn it foarwurk fan de ''Friesche Rymlerye'' foar de Fryske taal opkamen. [[Isaac de Schepper]] (1638–1688), sekretaris fan de [[Steaten fan Fryslân]] en letter grytman fan [[Achtkarspelen]], wie in goede freon fan Gabbema. Yn syn lofgedicht by de útjefte fan 1681 ferbûn er de Fryske memmetaal mei de tradisjonele Fryske frijheid en stelde er dat Japiks de ferwaarleazge taal wer ta bloei brocht hie.&lt;ref&gt;Isaac de Schepper, “Isaac de Schepper, Grietman over Acht Karspelen, Wenscht geluk ende heil aan sijn vrund Simon Abbes Gabbema”, yn: Gysbert Japicx, ''Friesche rymlerye'', Ljouwert 1681, s. XVII–XIX.&lt;/ref&gt; Ek de dichter [[Adriaan Tymens]] priizge yn itselde foarwurk de Fryske ''spraak-kunst'' en Gabbema syn krewearjen om it wurk fan Japiks op 'e nij ûnder de oandacht te bringen.&lt;ref&gt;Adriaan Tymens, “Op de Friesche Rymeleryen”, yn: Gysbert Japicx, ''Friesche rymlerye'', Ljouwert 1681, s. XX.&lt;/ref&gt; It gie hjir noch net om in organisearre taalbeweging, mar wol om in gelearde en literêre rûnte dêr't it Frysk bewust kulturele en histoaryske wearde takend waard.

Dy belangstelling ferdwûn nei de dea fan Gabbema net hielendal. De taalkundige en skoalrektor [[Johannes Hilarides]] (1649–1725) skreau sawol yn it Frysk as yn it Hylpersk en hold him mei de Fryske taal en har dialekten dwaande. Yn 1687 skreau er in Frysk fers ûnder in nij portret fan Gysbert Japiks, en yn 1687–1688 makke er oanfollingen op in samling Fryske sprekwurden fan Gabbema. Yn syn net printe ''Naamspooringen van het platte Friesch'' bestudearre er de Fryske wurdskat, etymology en grammatika. Hilarides stelde tagelyk fêst dat it Frysk yn syn tiid te min gebrûk en maatskiplik oansjen hie.&lt;ref&gt;A. Feitsma, “Johannes Hilarides as frysk taelkundige”, ''Handelingen van het Nederlands Filologencongres'' 27 (1962), s. 167–168.&lt;/ref&gt;

De kulturele en taalkundige aktiviteiten fan Japiks, Gabbema en harren fermidden kinne dêrom sjoen wurde as in iere foarrinner fan de lettere Fryske Beweging. Fan in duorsume organisearre beweging wie lykwols noch gjin sprake. Yn de 18e iuw bleau de belangstelling foar it Frysk benammen bestean yn lytse literêre en gelearde fermiddens. Earst oan 'e ein fan dy iuw en yn it begjin fan de 19e iuw ûntstie mei ûnder oaren [[Everwinus Wassenbergh]] in nije, mear gearhingjende belangstelling foar de Fryske taal en literatuer.&lt;ref&gt;Teake Oppewal e.o. (red.), ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam 2006, haadstik 3, benammen s. 48–50.&lt;/ref&gt;

== De earste organisearre beweging ==
Op [[27 septimber]] [[1827]] waard it ''[[Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde]]'' oprjochte troch [[Franciscus Binkes]], [[Hendrik Amersfoordt]] en [[Freerk Fontein]]. It Genoatskip hold him dwaande mei de Fryske skiednis, âldheidkunde, taal en kultuer. Yn de begjinjierren wie it in frij besletten organisaasje: de leden kamen benammen út de Fryske stêden, hiene faak studearre en wiene geregeld fan aadlik of patrisysk komôf.&lt;ref&gt;Keninklik Frysk Genoatskip foar Skiednis en Kultuer, ''Skiednis'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

Ek [[Eeltsje Halbertsma]] waard lid, mar yn [[1834]] betanke er. Neffens [[Sjoerd van der Schaaf]] ergerde er him oan de stive deftigens binnen it Genoatskip en oan wat er seach as de tsjinstelling tusken dy deftigens en it feestjen nei ôfrin fan de gearkomsten. Oan syn broer [[Joast Halbertsma|Joast]] skreau er: &quot;Es gibt Narren aller Art&quot;.&lt;ref&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), s. 49–52.&lt;/ref&gt; Hoewol't it Frysk ien fan de stúdzjegebieten fan it Genoatskip wie, wie it Nederlânsk yn de praktyk de omgongs- en fiertaal. Wol joech it Genoatskip tusken [[1829]] en [[1835]] seis Frysktalige nûmers fan it ''Friesch Jierboeckjen'' út; yn 1832 ferskynde gjin jiergong. It jierboekje wie benammen bedoeld om de kennis en it brûken fan it Frysk, ek ûnder stedslju, te befoarderjen.&lt;ref&gt;A. Feitsma, &quot;De Friese beweging als gangmaker van Friese literatuur in de 19de eeuw&quot;, ''Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde'', 1986, s. 329–331.&lt;/ref&gt; Fan [[1839]] ôf ferskynde ''[[De Vrije Fries]]'', dat yn de njoggentjinde ieu foar it grutste part yn it Nederlânsk skreaun waard.&lt;ref&gt;Keninklik Frysk Genoatskip foar Skiednis en Kultuer, ''Skiednis''; DBNL, ''De Vrije Fries (1839–)''.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Harmen Sytses Sytstra.jpg|thumb|[[Harmen Sytstra]]]]
In nije faze sette útein mei de oprjochting fan it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse]]. Op [[14 septimber]] [[1844]] waard it Selskip yn ''Het Gouden Wagentje'' oan de [[Nijstêd (Ljouwert)|Nijstêd]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] formeel oprjochte troch [[Harmen Sytstra]], [[Tiede Dykstra]] en [[Jacobus van Loon]]. By dy gearkomste wiene seis man oanwêzich, wylst noch acht oaren harren meiwurking tasein hiene. It Fryske reglemint waard op 26 juny 1845 fêststeld en op 29 septimber 1846 krige it Selskip keninklike goedkarring.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 67–74.&lt;/ref&gt;

It Selskip ferskilde maatskiplik en taalkundich fan it âldere Genoatskip. It luts mear minsken út de middenstân, skoalmasters, amtners en oare ûntwikkele boargers en makke it Frysk ta fiertaal. Dêrmei waard it net allinnich in feriening dy't it Frysk bestudearre, mar ek ien dy't de taal aktyf brûke en befoarderje woe. Van der Schaaf beskôget dy kar foar it Frysk as fiertaal as ien fan de wichtichste fernijingen fan it Selskip.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 69–74.&lt;/ref&gt; It tal leden groeide fan fjirtjin by de oprjochting nei 158 yn 1854.&lt;ref&gt;Feitsma, &quot;De Friese beweging als gangmaker van Friese literatuur in de 19de eeuw&quot;, s. 331.&lt;/ref&gt;

De [[Bruorren Halbertsma]] hiene ûnderwilens al in wichtige grûnslach lein foar in nije Frysktalige literêre tradysje. Fan [[1822]] ôf ferskynde harren wurk yn en om ''De Lapekoer fen Gabe Skroar''; in grut part dêrfan waard letter gearbrocht yn ''[[Rimen en Teltsjes]]'', wêrfan't de earste folsleine útjefte yn [[1871]] ferskynde. Troch sok wurk krige it skreaune Frysk in folle breder publyk.

De beweging wie yn dizze iere faze noch gjin organisearre politike beweging. Dochs wiene der by guon skriuwers ideeën te finen dy't fierder giene as allinnich taal en literatuer. Sa seach Van der Schaaf yn it tinken fan [[Joast Halbertsma]] in foarm fan [[federalisme]]. Hy wiisde dêrby op Halbertsma syn bydrage ''Friesic, ancient and modern Friesic compared with Anglo-Saxon'' oan Joseph Bosworth syn ''The Origin of the Germanic and Scandinavian Languages and Nations'' út [[1836]]. Neffens Van der Schaaf stie by Halbertsma it prinsipe fan &quot;diversity in unity&quot; sintraal: ferskate folken en talen moasten har binnen in grutter ferbân ûntjaan kinne sûnder harren eigenheid te ferliezen.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 61–62.&lt;/ref&gt;

Yn it Selskip sels oerhearske ynearsten lykwols de [[romantyk]]. Harmen Sytstra en Tiede Dykstra sochten oansluting by it Aldfrysk en by it byld fan in grut Frysk ferline. Dat kaam ûnder mear ta utering yn de diskusje oer in eigen [[Fryske stavering]]. Sytstra woe de moderne skriuwtaal sa folle mooglik ferbine mei it Aldfrysk. Syn tydskrift ''[[Iduna (tydskrift)|Iduna]]'', dat fan [[1845]] oant [[1870]] ferskynde, waard in wichtich poadium foar dy romantyske en taalkundige ideeën. It blêd begûn as in persoanlik inisjatyf fan Sytstra en waard fan [[1851]] ôf troch it Selskip útjûn.&lt;ref&gt;Feitsma, &quot;De Friese beweging als gangmaker van Friese literatuur in de 19de eeuw&quot;, s. 331; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 78–84.&lt;/ref&gt;

Tsjin dy mear argaïsearjende koers kaam ûnder oaren [[Waling Dykstra]] yn ferset. Dykstra, dy't him fan bakker ta ien fan de wichtichste Fryske folksskriuwers fan de njoggentjinde ieu ûntjoech, woe foaral Frysk skriuwe dat foar in breed publyk maklik te lêzen wie. Yn [[1851]] sette er dêrom útein mei it tydskrift ''De Fryske Húsfreon'', dat oant [[1869]] ferskynde en ienfâldiger lektuer yn in tagonkliker stavering bringe woe.&lt;ref&gt;Jan Tjittes Piebenga, ''Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse'', haadstik IX, &quot;Folksskriuwerij&quot;; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 84–89.&lt;/ref&gt; By Dykstra rekke it Fryske stribjen tagelyk sterker ferbûn mei it liberaal-rationalistyske tinken. Van der Schaaf sjocht yn de spanning tusken Sytstra en Tiede Dykstra oan de iene kant en Waling Dykstra oan de oare kant dêrom net allinnich in striid oer stavering en literêre smaak, mar ek in ferskowing fan romantysk nasjonaal tinken nei folksskriuwerij en in mear liberaal oriïntearre Fryske beweging.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 88–90.&lt;/ref&gt;

== De tiid fan it opkommende liberalisme ==
[[Ofbyld:halbertsmas.jpg|thumb|De portretreliëfs fan [[Joast Halbertsma|Joast]] en [[Eeltsje Halbertsma]] yn Grou]]
It jier [[1862]] foarme in dúdlike brek yn de skiednis fan it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Selskip 1844]]. Op 4 april ferstoar [[Harmen Sytstra]], 45 jier âld, en op 29 maaie folge [[Tiede Dykstra]], dy't 42 jier waard. Mei harren ferlear it Selskip yn koarte tiid twa fan syn wichtichste driuwende krêften. [[Jacobus van Loon]] en [[Gerben Colmjon]] namen dêrnei de lieding oer: Van Loon as foarsitter en Colmjon as skriuwer.&lt;ref name=&quot;VdS98100&quot;&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (1977), s. 98–100.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jan Tjittes Piebenga]], ''Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse'' (1957), haadstik VIII.&lt;/ref&gt;

Under it nije twamanskip waard de koers minder romantysk en striidber en mear praktysk. Neffens Van der Schaaf paste it Selskip him dêrmei better yn it liberale maatskiplike klimaat fan de tiid.&lt;ref name=&quot;VdS98100&quot;/&gt; Yn de jierren nei 1862 sakke it ledetal earst noch. Yn [[1872]] hie it Selskip 122 leden, it leechste tal sûnt 1852. Dêrnei sette lykwols in sterke groei yn en yn [[1885]] waard mei 543 leden in nij hichtepunt berikt.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 99–100.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Friske winterjounenocht.jpg|thumb|left|Oankundiging winterjûnenocht]]
Bûten it Selskip ûntstiene tagelyk nije foarmen om it Frysk ûnder in breed publyk te bringen. Oan 'e ein fan [[1860]] setten [[Waling Dykstra]] en [[Tsjibbe Gearts van der Meulen]] útein mei harren [[winterjûnenocht]]. Mei foardrachten, koartswilige stikken, lieten en petearen reizgen se winters troch Fryslân. It waard in grut sukses en joech in wichtige ympuls oan it Frysktalige folkstoaniel en de publike foardracht yn it Frysk.&lt;ref&gt;Anne Wadman, &quot;H.G. Van der Veen en de Fryske Winterjounenocht&quot;, ''De Tsjerne'', jg. 6 (1951), s. 114–118.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 100–102.&lt;/ref&gt;

Ek de langrinnende striid oer de [[Fryske stavering]] kaam stadichoan ta in ein. Yn [[1876]] stelde it Selskip in staveringskommisje yn mei ûnder oaren Colmjon, Van Loon, Waling Dykstra, [[Philippus van Blom]] en [[Herre Gerrits van der Veen]]. De kommisje socht in kompromis tusken de romantisy, dy't in mear histoarysk en op it Aldfrysk oriïntearre wurdbyld woene, en de praktisy, dy't benammen in maklik te learen en te brûken stavering foarstienen. Yn [[1879]] ferskynde it resultaat as ''De Fryske Boekstavering, in hantlieding for hwa yn 't Frysk skriuwe wolle''.&lt;ref name=&quot;stavering&quot;&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 102–105.&lt;/ref&gt; Dy saneamde Selskipsstavering bleau yn haadlinen oant de staveringsferoaring fan [[1945]] yn gebrûk.&lt;ref name=&quot;stavering&quot;/&gt;

In oar súkses wie ''It Lieteboek'', dat yn [[1876]] troch Jacobus van Loon en de Drachtster musikus M. de Boer gearstald waard. De bondel befette 73 Fryske lieten mei pianobegelieding. Yn in tiid dat de koarsang sterk yn opkomst wie, joech it boek Fryske lieten in plak yn it repertoire fan sjongferienings. De útjefte ferkocht sa goed dat se it Selskip ek finansjeel wat opsmiet.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 104–105.&lt;/ref&gt;

Grutte publike manifestaasjes wiene de beide saneamde ''Grouster stientsjefeesten''. Op [[13 oktober]] [[1875]] waard yn de gevel fan it hûs op it plak fan it bertehûs fan de [[Bruorren Halbertsma]] in portretreliëf foar Eeltsje Halbertsma ûntbleate. It feest brocht in soad Grousters by it Selskip en late noch datselde jier ta de oprjochting fan de [[Krite Grou]] op 26 novimber 1875. Dy krite soe letter in wichtich plak binnen it Selskip ynnimme.&lt;ref name=&quot;Grou&quot;&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 101–102.&lt;/ref&gt; Op [[28 maaie]] [[1879]] folge in twadde, grutter opset stientsjefeest by de ûntbleating fan it reliëf foar Joast Halbertsma. Dêrby wiene ek de provinsje en it Frysk Genoatskip fertsjintwurdige.&lt;ref name=&quot;Grou&quot;/&gt;

Ek it [[Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde|Frysk Genoatskip]] manifestearre him yn dizze jierren sterk. Ta gelegenheid fan it fyftichjierrich bestean organisearre it yn [[1877]] de ''Historische Tentoonstelling van Friesland'' yn it [[Steedhâlderlik Hof]] yn Ljouwert, dat troch kening [[Willem III fan de Nederlannen|Willem III]] tydlik beskikber steld waard. De kolleksje fan it yn 1853 oprjochte ''Provinciaal Friesch Kabinet van Oudheden'' foarme de basis, mar ek tal fan partikulieren stelden foarwerpen beskikber. Terpfynsten, skilderijen, sulverwurk, hânskriften, kaarten en in rekonstruearre [[Hylpen|Hylper]] keamer waarden der útstald.&lt;ref name=&quot;FM&quot;&gt;Fries Museum, ''Skiednis fan it Fries Museum'', ûnderdielen &quot;Historische tentoonstelling&quot; en &quot;Eysingahuis&quot;, rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

De tentoanstelling, dy't beskôge wurdt as de earste grutte folkskundige tentoanstelling yn Nederlân, luts sa'n 30.000 besikers en wie ek finansjeel in grut sukses.&lt;ref name=&quot;FM&quot;/&gt; Mei it batich saldo koe it Genoatskip it [[Eysingahûs (Ljouwert)|Eysingahûs]] op 'e hoeke fan de Koningsstrjitte en de Turfmerk oankeapje. Dêr waard yn [[1881]] it [[Fries Museum]] foar it publyk iepene. De samlingen fan it Genoatskip foarmen dêrmei in wichtich part fan de basis fan it museum.&lt;ref&gt;Keninklik Frysk Genoatskip foar Skiednis en Kultuer, ''Skiednis''; Fries Museum, ''Skiednis fan it Fries Museum'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

== De tiid fan de partijfoarming en de twadde weach fan organisaasje ==
Om de iuwwiksel hinne kaam in nije faze yn de Fryske Beweging op gong. Njonken it âlde Selskip en it Frysk Genoatskip ûntstiene ferienings foar spesifike groepen: jongerein, studinten, Friezen om utens en letter ek protestantsk-kristlike en roomsk-katolike Friezen. Dy ûntjouwing foel gear mei de [[ferpyldering]] fan de Nederlânske maatskippij, mar binnen de Fryske Beweging spilen ek ferskillen fan miening oer de doelen en de posysje fan it Frysk in wichtige rol.&lt;ref&gt;Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'' (2006), s. 93–95.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Selskip 1844 (1904).jpg|thumb|300px|Groepsfoto makke ta gelegenheid fan de ûntbleating fan it stânbyld yn it Grouster plantsoen fan [[Eeltsje Hiddes Halbertsma]], 28 maaie 1904.]]
Yn [[1898]] waard oan de [[Frije Universiteit Amsterdam|Frije Universiteit]] yn [[Amsterdam]] ''[[Natio Frisica]]'' oprjochte troch ûnder oaren D.R. Okma, Joh. Jansen en [[Sipke Huismans]]. Eardere studintegeselskippen hiene ek Friezen byinoar brocht, mar by Natio Frisica wie it brûken fan it Frysk sels in eksplisyt begjinsel. De feriening waard dêrmei in wichtich foarbyld foar lettere Fryske studinte-organisaasjes.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (1977), s. 153–154.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 93–94.&lt;/ref&gt;

Binnen it Selskip 1844 organisearre in jongere generaasje him yn [[1905]] yn it ''Boun Jong Fryslân'', mei [[Jan Jelles Hof]] as driuwende krêft. It bûn waard op earste krystdei fan dat jier oprjochte en woe mear aksje en mear romte foar jongerein, sûnder him ynearsten tsjin it memmeselskip ôf te setten.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 170–172.&lt;/ref&gt; De organisaasje wie net grut, mar de troch har organisearre Selskipsdagen holpen wol om nije groepen by de Fryske taalbeweging te belûken.&lt;ref&gt;Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 93.&lt;/ref&gt;

Foaral ûnder rjochtsinnige protestanten bestie lykwols ôfstân ta it Selskip 1844. Dat hie yn de rin fan de njoggentjinde ieu in dúdlik liberaal en frijsinnich karakter krigen, wylst guon Fryske folksskriuwers har ek kritysk oer tsjerke en ortodoksy utere hiene. Op [[8 juny]] [[1908]], twadde pinksterdei, waard dêrom it [[Kristlik Frysk Selskip]] oprjochte. Sipke Huismans waard foarsitter en [[Geert Aeilco Wumkes]] wie ien fan de oare bestjoersleden.&lt;ref name=&quot;KFS&quot;&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 179–182.&lt;/ref&gt; It Selskip stribbe ûnder mear nei it brûken fan it Frysk yn tsjerke en ûnderwiis en nei it geskikt meitsjen fan de taal foar Bibeloersettingen, psalmen en oare godstsjinstige teksten.&lt;ref name=&quot;KFS&quot;/&gt;

In oare fernijing kaam út de jongere generaasje. Op [[20 novimber]] [[1915]] stifte [[Douwe Kalma]] mei seis oare jonge mannen yn Ljouwert de [[Jongfryske Mienskip]].&lt;ref name=&quot;JFM&quot;&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 199–200.&lt;/ref&gt; De Jongfriezen woene net allinnich de taal behâlde, mar de Fryske kultuer op in heger literêr en kultureel nivo bringe en har sterker mei de bûtenwrâld ferbine. Kalma formulearre dat letter yn it biedwurd ''Fryslân en de wrâld''. De Mienskip naam dêrmei in folle mear Frysk-nasjonale en kultureel ambisjeuze posysje yn as it âlde Selskip.&lt;ref name=&quot;JFM&quot;/&gt;

Yn [[1917]] krige ek it roomske part fan de Fryske Beweging in eigen organisaasje mei de oprjochting fan it [[Roomsk Frysk Boun]]. By de oprjochting wiene ûnder oaren [[Jouke van der Wey]], de karmelyt [[Titus Brandsma]] en de dominikaan Albert C. Doodkorte belutsen. It Boun woe de Fryske taal en letterkunde op roomsk-katolike grûnslach befoarderje en roomske Friezen as eigen organisaasje oan de bredere Fryske taalbeweging dielnimme litte.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 217–218.&lt;/ref&gt;

Ek bûten Fryslân organisearren Friezen har. Al yn [[1905]] hiene likernôch njoggen Fryske kriten om utens in ''Boun fen Fryske Selskippen bûten Fryslân'' oprjochte. Dat earste bûn waard yn [[1918]] opheft, mar op [[15 septimber]] [[1923]] waard op inisjatyf fan de Uterter krite op 'e nij in lanlik ferbân oprjochte. De organisaasje naam yn [[1948]] de namme [[Frysk Boun om Utens]] oan.&lt;ref&gt;Frysk Boun om Utens, &quot;100 jier Frysk Boun om Utens yn 2023&quot;, ''Kritenijs Us Memmetaal'', nr. 4 (maaie 2021).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 95.&lt;/ref&gt;

Yn [[maaie]] [[1925]] kaam der ek yn [[Grins (stêd)|Grins]] in Fryske studinteferiening ta stân: [[FFJ Bernlef|Bernlef]]. Ien fan de oprjochters wie Douwe Kalma, dy't yn dy tiid yn Grins Ingelsk studearre en de earste foarsitter fan de feriening waard.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 268.&lt;/ref&gt; Mei Bernlef en ferlykbere studinteferienings yn oare universiteitsstêden waard de Fryske Beweging ek ûnder studinten steviger organisearre; yn [[1930]] soene ferskate fan dy ferienings har ferienigje yn in federaasje.&lt;ref&gt;Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 94–95.&lt;/ref&gt;

== Douwe Kalma en de [[Jongfryske Mienskip]]: &quot;Fryslân en de wrâld&quot; ==
[[Ofbyld:Jongfryske Mienskip 1926.jpg|thumb|left|Leden fan de Jongfryske Mienskip oan 'e [[Snitser mar]] yn 1926.]]
[[Douwe Kalma]] kaam yn [[1914]], doe't er achttjin jier wie, mei klam nei foaren yn de Fryske literêre wrâld. Yn in rige skôgingen ûnder de titel ''Fen Fryslâns fjilden'' yn de ''[[Leeuwarder Courant]]'' kearde er him tsjin wat er seach as de beheinde folksskriuwerij fan de njoggentjinde ieu. Dêrfoaroer stelde er it ideaal fan de ''persoanlike keunst'': literatuer moast neffens him net yn it foarste plak folksfermaak of taalpropaganda wêze, mar in persoanlike artistike utering dy't him mjitte koe mei de literatuer yn oare talen.&lt;ref&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), s. 197–199; Jelle Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, yn: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'' (Amsterdam, 2006), s. 96–98. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0008.php DBNL].&lt;/ref&gt;

Op [[20 novimber]] [[1915]] stifte Kalma mei seis oare jonge mannen de [[Jongfryske Mienskip]]. Koart dêrfoar hie er yn de brosjuere ''De Jongfryske Biweging'' syn ideeën foar in nije Fryske beweging útwurke.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 199–200. [https://www.dbnl.org/tekst/scha005skie01_01/scha005skie01_01_0017.php DBNL].&lt;/ref&gt; De Mienskip woe de Fryske taal en literatuer net allinnich behâlde, mar se ta folweardige middels fan in moderne Fryske kultuer meitsje. Dêrmei ferskilde de organisaasje fan it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Selskip 1844]], dat de Jongfriezen as te foarsichtich en te folle op it ferline rjochte beskôgen.

De nije beweging wist foaral ûnder jongerein oanhing te krijen. Ek jonge froulju diene mei, wat oansleat by de bredere opkomst fan jeugdbewegingen yn Europa yn de jierren om de [[Earste Wrâldkriich]] hinne. Yn [[1919]], op it hichtepunt fan de Jongfryske beweging, hie de Mienskip goed 700 leden.&lt;ref&gt;Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 96–97.&lt;/ref&gt; Jongerein waard ûnder mear belutsen by sjongkoaren, toaniel, kursussen en gearkomsten. Fan [[1920]] ôf waarden ek simmerkampen organisearre. Oan it earste kamp op [[It Amelân]] diene 57 jongeren mei. Dêr waard net allinnich oer Fryske literatuer praat, mar ek wrâldliteratuer lêzen en waarden Fryske bewurkingen en oersettingen fan toanielstikken opfierd.&lt;ref&gt;Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, s. 97–98.&lt;/ref&gt;

In sintraal begryp yn Kalma syn tinken wie ''Fryslân en de wrâld''. Yn in rede mei dy titel, holden op [[29 jannewaris]] [[1916]], pleatste er Fryslân yn in bredere Noard-Europeeske kulturele kontekst. Hy seach Fryslân as ûnderdiel fan in kultuergebiet om de Noardsee hinne en miende dat it in kulturele en geastlike skeakel foarmje koe tusken Grut-Brittanje en Skandinaavje. De Fryske literatuer moast dêrom net as in provinsjale sydtûke fan de Nederlânske literatuer beskôge wurde, mar as in selsstannige literatuer dy't diel útmakke fan de wrâldliteratuer.&lt;ref&gt;Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, s. 96–98.&lt;/ref&gt;

Dy kulturele fisy krige ek in politike kant. Yn de ''begjinselbrieven'' fan de Mienskip út [[1916]] waard ûnder mear steld dat it Frysk de amtlike taal fan Fryslân wurde moast.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 200–202.&lt;/ref&gt; Op in kongres yn [[1919]] besleat de Mienskip in telegram oan de Amerikaanske presidint [[Woodrow Wilson]] te stjoeren. De Jongfriezen sprieken dêr stipe yn út foar it oprjochtsjen fan in [[Folkebûn]] en fregen om geastlike selsbeskikking en ûntjouwing foar it Fryske folk binnen it Nederlânske steatsferbân.&lt;ref&gt;Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, s. 96–97.&lt;/ref&gt; Sokke ideeën pasten yn de ynternasjonale diskusje oer it selsbeskikkingsrjocht fan folken dy't nei de Earste Wrâldkriich sterk opkaam.

Ek op literêr mêd hie de Jongfryske beweging grutte ynfloed. Yn [[1917]] sette it tydskrift ''[[Frisia (Frysk tydskrift)|Frisia]]'' útein. It blêd wie yn syn earste jierren nau ferbûn mei de Jongfryske Mienskip en publisearre ûnder oaren wurk fan Kalma, [[Rintje Pieter Sybesma]], [[Eeltsje Boates Folkertsma]], [[Reinder Brolsma]], [[Teatse Eeltsje Holtrop]] en letter [[Fedde Schurer]]. Yn de literatuerskiednis ''Zolang de wind van de wolken waait'' wurdt ''Frisia'' karakterisearre as it earste folslein Frysktalige tydskrift dat him yn haadsaak op literatuer talei. De bloeitiid fan it blêd foel gear mei dy fan de Mienskip, tusken 1917 en 1922.&lt;ref&gt;Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, s. 98–100; &quot;Frisia&quot;, ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016).&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Haadbestjoer fan it K.F.S. yn 1933.jpg|thumb|left|Haadbestjoer fan it [[Kristlik Frysk Selskip]] yn 1933.]]
Kalma sels ûntjoech in tige grutte literêre produksje. Hy skreau poëzij en toaniel, makke oersettingen fan ûnder oaren [[Percy Bysshe Shelley|Shelley]], [[Molière]] en [[William Shakespeare|Shakespeare]] en sette útein mei in systematyske beskriuwing fan de Fryske literatuer. Syn ''De Fryske Skriftekennisse'' ferskynde yn twa grutte dielen yn [[1928]] en [[1931]], mei yn [[1939]] noch in oanfoljend diel. It wurk bestie foar in grut part út karlêzingen en literêr-histoaryske taljochtingen en wie mei hast tûzen siden foar dy tiid in tige mânske ûndernimming.&lt;ref&gt;Douwe Kalma, ''De Fryske Skriftekennisse'' (1928–1939); Teake Oppewal e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', ynlieding, s. 10–12.&lt;/ref&gt; De ''Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse'' fan [[Jan Tjittes Piebenga]] út [[1939]] wurdt lykwols ornaris as de earste eigentlike Fryske literatuerskiednis yn boekfoarm beskôge.&lt;ref&gt;Oppewal e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 10–12.&lt;/ref&gt; Yn [[1934]] publisearre Kalma boppedat ''Skiednis fen Fryslân''.

In bysûnder plak yn Kalma syn oeuvre nimt syn wurk oan [[William Shakespeare|Shakespeare]] yn. Hy wie al yn [[1914]] mei Shakespeare-oersettingen úteinset en hold him der tsientallen jierren mei dwaande. Uteinlik sette er it folsleine oeuvre oer yn it Frysk. De folsleine útjefte fan ''Shakespeare's wurk'' ferskynde pas nei Kalma syn dea, yn in rige dielen tusken [[1956]] en [[1976]].&lt;ref&gt;Jan Tjittes Piebenga, ''Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse'' (1957), haadstik XIII; Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'' (1997), haadstik 5. [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=kalm001 DBNL].&lt;/ref&gt; Dêrmei woe Kalma net allinnich Shakespeare foar Fryske lêzers tagonklik meitsje, mar ek sjen litte dat it Frysk brûkt wurde koe foar literatuer fan ynternasjonaal nivo.
[[Ofbyld:Folkertsma, Eeltsje Boates.jpg|thumb|[[Eeltsje Boates Folkertsma]] skreau yn 1930 de brosjuere ''Selsbistjûr for Fryslân'']]
De Jongfryske Mienskip koe har snelle groei lykwols net fêsthâlde. Binnen de beweging ûntstiene ferskillen oer ûnder mear nasjonalisme, sosjalisme, de maatskiplike koers en de fraach hoe fier de politike easken gean moasten. Ek rekke Kalma mei ferskate eardere meiwurkers yn konflikt. Yn de rin fan de jierren tweintich naam it ledetal dêrtroch sterk ôf.&lt;ref&gt;Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, s. 98; Doeke Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'' (2001), haadstik VII.&lt;/ref&gt; Yn [[1927]] waard de namme feroare yn ''Mienskip for Fryske Folksûntjowing''; begjin [[1931]] wiene der noch 139 leden en wiene mar twa kriten aktyf.&lt;ref&gt;Doeke Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', haadstik VII. [https://www.dbnl.org/tekst/sije002sant01_01/sije002sant01_01_0010.php DBNL].&lt;/ref&gt; As massa-organisaasje hie de Mienskip dêrmei har wichtichste tiid hân, mar har ideeën oer it Frysk as folweardige kultuertaal en oer de Fryske literatuer as selsstannich ûnderdiel fan de wrâldliteratuer wurken fierder yn lettere generaasjes.

Ien fan de minsken dy't yn de earste jierren by de Jongfryske beweging belutsen wie, wie [[Eeltsje Boates Folkertsma]]. Hy ferliet de Mienskip lykwols yn [[1919]] en krige letter in foaroansteand plak yn it [[Kristlik Frysk Selskip]]. Mei Kryst [[1929]] hold er foar dat Selskip in rede oer Frysk selsbestjoer, dy't yn [[1930]] as de brosjuere ''Selsbistjûr for Fryslân'' útjûn waard.&lt;ref&gt;K. Fokkema, &quot;Friese kroniek 1930. Zelfbestuur voor Friesland&quot;, ''Opwaartsche Wegen'', jg. 9 (1931–1932), s. 297–299. [https://www.dbnl.org/tekst/_opw001193101_01/_opw001193101_01_0073.php DBNL].&lt;/ref&gt;

Folkertsma pleite dêr net foar ôfskieding fan Nederlân, mar foar in fiergeande desintralisaasje fan it Nederlânske steatsbestel. De [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] soene neffens him mear foech krije moatte op terreinen as ûnderwiis, lânboupacht, fersekeringen en de beneaming fan amtners. Om dat doel te berikken seach er op dat stuit mear yn Fryske ferbannen binnen de besteande politike partijen as yn de oprjochting fan in selsstannige Fryske partij.&lt;ref&gt;Fokkema, &quot;Zelfbestuur voor Friesland&quot;, s. 297–299.&lt;/ref&gt; De brosjuere wie dêrmei ien fan de dúdlikste formulearringen yn it ynterbellum fan it stribjen nei bestjoerlike autonomy foar Fryslân.

== Ynterfryske kontakten ==
[[Ofbyld:Dielnimmers Frysk kongres Jever 1925.jpg|thumb|300px|Dielnimmers oan de Fryske gearkomste yn [[Jever]] yn 1925, dy't letter ornaris as it earste Grutfryske Kongres beskôge waard.]]
Kontakten tusken Friezen út de ferskillende Fryske gebieten bestiene al yn de [[19e iuw]]. Benammen taal- en skiedkundigen hiene belangstelling foar de ûnderlinge besibskip fan de Fryske talen en foar it mienskiplike ferline. Sa reizge [[Montanus de Haan Hettema]] yn de jierren 1830 nei [[Sealterlân]] en Noard-Fryslân en publisearre er teksten út ferskate Fryske taalgebieten. Ek bestiene der wittenskiplike kontakten tusken Westerlauwerske, East- en Noard-Fryske ûndersikers.&lt;ref&gt;F. de Tollenaere, &quot;Rasmus Rask en de Friezen&quot;, ''It Beaken'', jg. 16 (1954), s. 1–9. [https://www.dbnl.org/tekst/_bea002195401_01/_bea002195401_01_0002.php DBNL].&lt;/ref&gt; Yn de twadde helte fan de 19e en oan it begjin fan de 20e iuw waarden sokke kontakten yntinsiver en ûntstie njonken de wittenskiplike belangstelling ek it idee dat de Friezen oan beide kanten fan de Nederlânsk-Dútske grins kultureel nauwer gearwurkje koene.&lt;ref&gt;Rahel Beyer en Albrecht Plewnia (red.), ''Handbuch der Sprachminderheiten in Deutschland'' (2020), haadstik oer it Frysk.&lt;/ref&gt;

Yn Westerlauwersk Fryslân krige dat stribjen yn de jierren tweintich nije ympulsen. De yn [[1924]] oprjochte feriening [[De Upstalbeam (feriening)|De Upstalbeam]] woe de ferskillende streamingen binnen de Fryske Beweging byinoar bringe en stelde ek in kommisje foar it ''Frysk stamferbân'' yn. Benammen kommisjelid A. Quarles van Ufford-Buma lei kontakten mei Jeverlân. Yn [[Jever]] naam de dûmny en streekhistoarikus [[Carl Woebcken]] de praktyske organisaasje fan in ynterfryske gearkomste op him. Hy stelde mei oaren in programma fan lêzingen gear en noege belangstellenden en organisaasjes út Westerlauwersk Fryslân, Grinslân, East-Fryslân, Jeverlân en Noard-Fryslân út.&lt;ref name=&quot;VdS-Jever&quot;&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), haadstik &quot;Ienriedigens as needsaek&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/scha005skie01_01/scha005skie01_01_0021.php DBNL].&lt;/ref&gt;

Op [[4 augustus|4]] en [[5 augustus]] [[1925]] kamen yn Jever sa'n tachtich wittenskippers, streekûndersikers en oare belangstellenden byinoar foar in ''Zusammenkunft von Freunden friesischer Geschichte und Literatur''. De gearkomste waard letter ornaris it earste [[Grutfrysk Kongres]] of Frysk Kongres neamd, mar wie oarspronklik net as in formeel polityk of nasjonaal kongres opset. De klam lei op skiednis, taalkunde en de histoaryske bannen tusken de Fryske gebieten. De organisatoaren holden de gearkomste bewust sa folle mooglik bûten de polityk.&lt;ref name=&quot;Sander&quot;&gt;Antje Sander, &quot;Friesenstolz und Heimatsinn. Der jeverländische Altertums- und Heimatverein und die Heimatbewegung im Oldenburger Land um 1920&quot;, yn: ''Sehnsucht Heimat'' (Jever, 2021), s. 330–331. [https://www.schlossmuseum.de/wp-content/uploads/2021/09/sehnsucht-sander.pdf Schlossmuseum Jever].&lt;/ref&gt;

Under de sprekkers wiene ûnder oaren de Grinzer histoarikus [[Izaak Hendrik Gosses]], dy't spriek oer de histoaryske ferhâlding tusken de stêd Grins en Fryslân, de Ljouwerter ryksargivaris S.A. Waller Zeper oer de kontakten tusken Nederlânske en Dútske Friezen yn de 19e iuw, en de germanist Ferdinand Holthausen oer de stúdzje fan it Aldfrysk. De lêzingen waarden yn it Dútsk holden. Westerlauwerske Friezen foarmen neffens Van der Schaaf noch gjin fjirdepart fan de dielnimmers.&lt;ref name=&quot;VdS-Jever&quot;/&gt;

De betsjutting fan Jever lei foaral yn it feit dat fertsjintwurdigers út de ferskillende Fryske gebieten dêr struktureel mei-inoar yn kontakt kamen. Oan 'e ein fan de gearkomste noege S.M. Cuperus, foarsitter fan it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Selskip 1844]] en bestjoerslid fan it [[Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde|Frysk Genoatskip]], de oanwêzigen út om twa jier letter yn Ljouwert byinoar te kommen.&lt;ref name=&quot;VdS-Jever&quot;/&gt; De Ynterfryske Rie beskôget de gearkomste fan 1925 tsjintwurdich as it begjin fan de organisearre moderne ynterfryske gearwurking.&lt;ref&gt;Interfriesischer Rat, &quot;100 Jahre Friesenkongresse: Jubiläum in Jever&quot;, 15 septimber 2025. [https://friesenrat.de/2025/09/15/100-jahre-friesenkongresse-jubilaeum-in-jever/]&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Wumkes, Geert Aeilco.jpg|thumb|[[Geert Aeilco Wumkes]]]]
It twadde kongres waard op [[1 septimber|1]] en [[2 septimber]] [[1927]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] holden. Dat wie grutter en formeler opset as de gearkomste yn Jever. By de tarieding wurken de wichtichste Fryske organisaasjes gear, ûnder lieding fan ûnder oaren [[Pieter Albert Vincent van Harinxma thoe Slooten]] en [[Geert Aeilco Wumkes]]. Van Harinxma late it kongres yn it Frysk, wylst de sprekkers frij wiene harren eigen taal te brûken.&lt;ref name=&quot;VdS-Jever&quot;/&gt; Dêrmei waard it kongres ek in manifestaasje fan de groeiende posysje fan it Frysk as kultuer- en kongrestaal.

Nei Jever en Ljouwert groeide it idee dat der ek tusken de kongressen troch in fêst orgaan bestean moast. By it tredde Fryske Kongres, yn [[1930]] yn it Noard-Fryske [[Hüsem]], waard dêrom in ''Friesenrat'', yn it Frysk meast [[Fryske Rie|Great-Fryske Rie]] neamd, ynsteld. De fertsjintwurdigers kamen út Westerlauwersk, East- en Noard-Fryslân. De Rie krige as wichtichste taak de ferbining tusken de trije Fryske gebieten yn de tiid tusken de kongressen yn stân te hâlden.&lt;ref name=&quot;Neerlandia&quot;&gt;&quot;De Fryske Rie&quot;, ''Neerlandia'', jg. 94 (1990). [https://www.dbnl.org/tekst/_nee003199001_01/_nee003199001_01_0101.php DBNL].&lt;/ref&gt;

De earste Rie hie lykwols mar in beheinde praktyske betsjutting. Nei it kongres fan Hüsem folgen troch de politike ûntjouwingen yn Dútslân en de opkomst fan it [[nasjonaalsosjalisme]] hieltyd mear swierrichheden foar de grinskrusende kontakten. In foar [[1933]] pland kongres yn [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] gie net troch; yn [[1937]] koe yn [[Medemblik]] noch in Frysk Kongres holden wurde.&lt;ref name=&quot;Neerlandia&quot;/&gt; De [[Twadde Wrâldkriich]] makke in ein oan de earste faze fan de organisearre ynterfryske gearwurking. Yn [[1956]] waard yn East-Fryslân in nije Fryske Rie oprjochte, dy't yn organisatoriske sin de foarrinner is fan de hjoeddeistige [[Ynterfryske Rie]].&lt;ref name=&quot;Neerlandia&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Nordfriisk Instituut, &quot;Friesenrat&quot;, ''Nordfrieslandlexikon''. [https://www.nordfriiskinstituut.eu/futuur/nordfrieslandlexikon/friesenrat/]&lt;/ref&gt;

== De krisisjierren ==
De [[Grutte Depresje]] rekke Fryslân yn de jierren tritich hurd. Benammen yn de lânbou stiene de ynkomsten ûnder druk, wylst de wurkgelegenheid op it plattelân weromrûn. Foar wurkleazen waarden troch gemeenten en de Ryksoerheid projekten yn it ramt fan de [[wurkferskaffing]] opset, ûnder mear by ûntginningen, lânwinning en de ferbettering fan kanalen en oare ynfrastruktuer.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Werkverschaffing&quot;.&lt;/ref&gt; De ekonomyske krisis foarme de eftergrûn fan tanimmende politike spanningen en radikalisearring, ek yn parten fan de Fryske Beweging.

Yn [[1931]] studearre [[Douwe Kalma]] ôf yn it Ingelsk oan de [[Ryksuniversiteit Grins]]. Yn 'e hjerst fan dat jier waard er learaar yn [[Eindhoven]]. Hoewol't er dêrmei bûten Fryslân wenne, bleau er earst aktyf yn de [[Jongfryske Mienskip|Mienskip for Fryske Folksûntjowing]], sa't de Jongfryske Mienskip sûnt [[1927]] hiet. De organisaasje wie doe lykwols fier oer har hichtepunt hinne. Begjin 1931 hie se noch 139 leden en wiene mar twa kriten aktyf, yn Ljouwert en op 'e Knipe.&lt;ref&gt;Doeke Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'' (2001), haadstik VII, s. 180–181.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Jan Melles van der Goot.jpg|thumb|[[Jan Melles van der Goot]]]]
Yn de Mienskip ûntstie yn [[1932]] in konflikt tusken Kalma en in groep jongere leden om [[Jan Melles van der Goot]] hinne. Van der Goot kearde him tsjin Kalma syn wize fan lieding en easke mear ynterne demokrasy. Op de Mienskipsgearkomste fan [[4 septimber]] 1932 tsjinne er in moasje yn dêr't Kalma syn ôfgean yn frege waard. Oft de moasje formeel oannommen waard, is net dúdlik, mar yn maart [[1933]] makke Kalma gjin diel mear út fan it bestjoer.&lt;ref&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (1977), haadstik &quot;Bigjinnende krisisjierren&quot;; Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', s. 181.&lt;/ref&gt; Hy bleau wol lid fan de Mienskip.

Nei syn ôfgean besocht Kalma mei in nije organisaasje, it ''Frysk Front'', op 'e nij in eigen plak yn de Fryske Beweging te krijen. Dat yn [[1933]] oprjochte &quot;striidboun&quot; krige lykwols mar in beheinde oanhing en spile mar koart in rol.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Unwissens en driging&quot;.&lt;/ref&gt; De Mienskip sels waard ûnderwilens fierder reorganisearre. Mei yngong fan [[1935]] sleat se har as ''krite Huzum'' oan by it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Selskip 1844]]. Dêrmei kaam nei tweintich jier yn feite in ein oan har bestean as selsstannige organisaasje.&lt;ref&gt;Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', s. 181; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Unwissens en driging&quot;.&lt;/ref&gt;

Yn de twadde helte fan de jierren tritich waard ek binnen de krite Huzum mear diskusjearre oer de politike en maatskiplike kant fan it Fryske stribjen. It bestjoer fan de krite stelde oanfollingen op it karbrief foar dy't de Fryske striid ek eksplisyt op polityk en maatskiplik mêd bringe moasten. It haadbestjoer fan it Selskip 1844 lei dêr lykwols it near op. By in lettere algemiene gearkomste die bliken dat in mearderheid fan de oanwêzige leden de koers fan it Selskipsbestjoer stipe. It hiele bestjoer fan de krite lei dêrop syn funksje del; [[Jan Melles van der Goot]] en [[Douwe Kiestra]] ferlieten de Mienskip.&lt;ref name=&quot;VdSFFP&quot;&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Foar de greate oerfal&quot;.&lt;/ref&gt;

Van der Goot en Kiestra rjochten dêrnei op [[24 novimber]] [[1938]] yn [[Eagmaryp]] de [[Fryske Folkspartij (FFP)|Fryske Folkspartij]] op.&lt;ref name=&quot;VdSFFP&quot;/&gt; Van der Goot hie him yn de foargeande jierren ûntwikkele ta de teoretikus fan in troch him ''nasjonaal-naturalisme'' neamde ideology. Dêryn stiene it Fryske folk, de plattelânskultuer en it behâld fan wat er as de Fryske &quot;aard&quot; en &quot;bloedmienskip&quot; seach sintraal; syn ideeën wiene antyliberaal, antyhumanistysk en hiene rasistyske en antysemityske eleminten.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Goot, Jan Melles van der&quot;; Doeke Sijens, &quot;By de hûndertste bertedei fan D.H. Kiestra: Fertiisd yn rjocht en skuld&quot;, ''Trotwaer'', jg. 32 (2000).&lt;/ref&gt;

De Fryske Folkspartij wurdt yn de lettere histoaryske literatuer ornaris as in faksistyske of ekstreem-rjochtse partij karakterisearre.&lt;ref&gt;Jelle Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, yn: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'' (2006); ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma's &quot;Fryske Folk, It&quot;, &quot;Goot, Jan Melles van der&quot; en &quot;Kiestra, Douwe Hermans&quot;.&lt;/ref&gt; Dat betsjut lykwols net dat alle programmapunten fan de partij eksplisyt nasjonaal-sosjalistysk wiene. Sa befette it programma ek easken foar it brûken fan it Frysk yn it iepenbiere libben, mear bestjoerlike romte foar Fryslân en frijheid fan leauwe en gewisse. Van der Schaaf wiist der dêrom op dat de politike aard fan de partij foar de Dútske ynfal ek beoardiele wurde moat oan de hân fan de ideeën en publikaasjes fan har lieders, en net allinnich fan it formele partijprogramma.&lt;ref name=&quot;VdSFFP&quot;/&gt;

Nei it fuortgean fan Van der Goot en Kiestra krige Kalma op 'e nij in plak yn de lieding fan de Mienskip. Yn it nije bestjoer waard [[Jelle Brouwer]] foarsitter, Kalma skriuwer en Marten Scholten skathâlder.&lt;ref name=&quot;VdSFFP&quot;/&gt; Kalma hie yn dizze jierren ek ynfloed op in feroaring fan it karbrief fan it Selskip 1844, wêrmei't de feriening mear romte joech oan in aktyf Frysk-kultureel stribjen.&lt;ref name=&quot;VdSFFP&quot;/&gt;

In wichtich persoanlik súkses foar Kalma wie syn promoasje oan de Ryksuniversiteit Grins. Op [[6 maaie]] [[1938]] promovearre er by germanist [[Johannes Martinus Nicolaas Kapteyn|J.M.N. Kapteyn]] op ''Gysbert Japiks: in stúdzje yn dichterskip''. It 251 siden tellende proefskrift wie folslein yn it Frysk skreaun en wie it earste Frysktalige proefskrift dêr't oan in Nederlânske universiteit op promovearre waard.&lt;ref&gt;Ryksuniversiteit Grins, ''Gysbert Japiks: in stúdzje yn dichterskip'', Research Portal, promoasjedatum 6 maaie 1938.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jan Tjittes Piebenga]], ''Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse'' (1957), haadstik IV.&lt;/ref&gt;

Kalma syn politike koers yn it ynterbellum wie net rjochtlinich. By de Twadde Keamerferkiezingen fan [[1929]] stie er mei [[Fedde Schurer]] op de Fryske list fan de links-kristlike [[Christelijk-Democratische Unie|CDU]], wylst er yn 1933 mei it Frysk Front in eigen Frysk-nasjonale organisaasje besocht op te bouwen.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstikken &quot;Yn politike banen&quot; en &quot;Unwissens en driging&quot;.&lt;/ref&gt; Oan 'e ein fan de jierren tritich spriek er him tagelyk út foar it behâld fan de bân fan Fryslân mei it Nederlânske steatsferbân. Pas nei de Dútske ynfal yn [[1940]] soe syn politike posysje op 'e nij feroarje.

== Oprjochting Fryske Akademy en de Fryske Folkshegeskoalle(n) ==
It idee fan in eigen wittenskiplik ynstitút foar Fryslân ûntstie al foar de Earste Wrâldkriich. Yn [[1914]] pleite dûmny [[Sipke Huismans]] fan it [[Kristlik Frysk Selskip]] foar in ''Academy fen Fryske Wittenskip'' yn Ljouwert, dêr't wittenskippers har folslein oan de stúdzje fan de Fryske taal en skiednis wije kinne soene.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''85 jier Fryske Akademy'', 2023.&lt;/ref&gt; [[Geert Aeilco Wumkes]] wurke dat idee fierder út. Yn [[1917]] stelde er foar dat it [[Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde|Frysk Genoatskip]] him ûntjaan koe ta in ''Fryske Acadeemje fen Wittenskip en Kinst''. Yn [[1918]] en [[1919]] hie er dêr oer kontakt mei it Provinsjaal Bestjoer, en yn 1919 pleite er yn in rede foar it Genoatskip op 'e nij foar sa'n akademy.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''85 jier Fryske Akademy'', 2023; [[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), s. 297–303.&lt;/ref&gt;

It Genoatskip sels naam it plan lykwols net oer. Nei konflikten mei de Jongfryske beweging yn [[1920]] en [[1921]] waard foar Wumkes en oare foarstanners dúdlik dat in nije ynstelling net as ôfdieling fan it Genoatskip ta stân komme soe.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 297–298.&lt;/ref&gt; Yn de jierren dêrnei waard de ynstitúsjonele basis foar Frysk ûnderwiis en wittenskip stadichoan breder. Sa waard yn [[1928]] de ''Algemiene Kommisje foar Frysk Underrjocht'', letter bekend as de [[Afûk]], oprjochte troch ferskate organisaasjes út de Fryske Beweging. De kommisje moast Frysk ûnderwiis yn de heechste klassen fan de legere skoalle befoarderje en kursisten opliede foar de Fryske ûnderwiisakte.&lt;ref&gt;Afûk, ''Skiednis fan de Afûk'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:TitusBrandsma.jpg|thumb|[[Titus Brandsma]]]]
In nije ympuls foar in Fryske akademy kaam fan [[Titus Brandsma]], heechlearaar oan de [[Radboud Universiteit Nijmegen|Roomsk-Katolike Universiteit fan Nijmegen]] en aktyf yn it [[Roomsk Frysk Boun]]. Yn de gearkomste fan de [[Provinsiale Underwiisried]] fan [[27 april]] [[1931]] sketste er syn fisy op in ''Fryske Akadeemje fen Wetenskippen''. Brandsma tocht oan in betreklik lytse rûnte fan sa'n tritich Fryskpratende en Fryskskriuwende wittenskippers, dy't op grûn fan bewiisde kundigens ta lid beneamd wurde soene.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 298–299.&lt;/ref&gt; De Underwiisried stie yn begjinsel posityf foar it plan en spruts him der yn [[1933]] formeel foar út, mar wie fan betinken dat de tiid foar de oprjochting doe noch net ryp wie.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 299.&lt;/ref&gt;

Yn de twadde helte fan de jierren tritich kaam der mear druk út studintefermidden. Yn it studinte-almanak fan [[1936]] neamde biologystudint S. Bloembergen in Fryske akademy &quot;mooglik en nedich&quot;. Nei oantrún fan it Krystkongres fan de [[Federaasje fan Fryske Studinteferienings]] stelde er in wiidweidich rapport op, dat yn [[1937]] oan de Underwiisried oanbean waard.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 299–300.&lt;/ref&gt;

Yn [[1938]] kaam de beslútfoarming yn in streamfersnelling. Brandsma sette it ûnderwerp op 'e nij op de wurklist fan de Underwiisried. Wumkes socht dêrnei kontakt mei kommissaris fan de Keninginne [[Pieter Albert Vincent van Harinxma thoe Slooten]], dy't it plan stipe. Mei lektor [[Pieter Sipma]] en fertsjintwurdigers fan ûnder oaren it Selskip 1844 en it Frysk Genoatskip waard in konsept-karbrief opsteld.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''85 jier Fryske Akademy'', 2023; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 300–303.&lt;/ref&gt;

Op [[30 maaie]] [[1938]] stelde de Provinsiale Underwiisried it karbrief fan de nije [[Fryske Akademy]] fêst. Yn juny waarden de earste leden beneamd en op 28 july waard it bestjoer gearstald. [[Pieter Sipma]] waard foarsitter, [[Jelle Hindriks Brouwer]] skriuwer en J.F. Koksma skathâlder; ek G. Gosses, J.M.N. Kapteyn, G.S. Overdiep en Wumkes makken diel út fan it earste bestjoer.&lt;ref&gt;P. Sipma, &quot;It foarste jier fen de Fryske Akademy&quot;, ''It Beaken'', jg. 2 (1939), s. 11–12.&lt;/ref&gt; Van Harinxma thoe Slooten waard earefoarsitter.

De offisjele iepenings- en oprjochtingsgearkomste fûn op [[10 septimber]] [[1938]] plak yn de Steateseal yn Ljouwert. By de oprjochting waarden goed hûndert minsken ta Akademylid beneamd.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''Leden en lidmaatskip'' en ''Akademydei'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; De Akademy krige ûnderdak yn it [[Coulonhûs]] oan de Doelestrjitte, dat notaris en samler [[Nanne Ottema]] dêrfoar beskikber steld hie. Op útstel fan Brandsma waard it segel fan de âlde Frjentsjerter bibleteek keazen as embleem fan de nije ynstelling.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''85 jier Fryske Akademy'', 2023.&lt;/ref&gt;

De opset waard úteinlik breder as Brandsma syn oarspronklike plan. Wumkes woe net inkeld akademysk oplaat wittenskippers talitte, mar ek skriuwers, keunstners en ûndersikers dy't troch harren wurk sjen litten hiene dat se op it mêd fan Fryslân, de Fryske taal of kultuer wat te bieden hiene.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 302–303.&lt;/ref&gt; De Akademy waard dêrom net allinnich in wittenskiplik ynstitút, mar ek in wurkmienskip dêr't profesjonele ûndersikers en kundige amateurs gearwurkje koene. De doelstelling waard it beoefenjen fan de wittenskip yn ferbân mei Fryslân, it Fryske folk en syn kultuer yn de breedste sin.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''Bestjoer en organisaasje'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

=== It belang fan folkshegeskoallen ===
Yn deselde snuorje krige ek in oare foarm fan folksûntwikkeling yn Fryslân fêste grûn. De [[folkshegeskoalle]] wie ynspirearre troch de Skandinavyske, benammen Deenske tradysje fan folwoeksenenûnderwiis, dy't weromgie op de ideeën fan [[Nikolaj Frederik Severin Grundtvig]]. It doel wie net yn it foarste plak it heljen fan diploma's, mar persoanlike ûntjouwing, maatskiplike foarming en it fersterkjen fan de mienskip.&lt;ref&gt;Johan Frieswijk en Maarten van der Linde, ''De Volkshogeschool in Nederland 1925–2010'' (Hilversum: Verloren, 2013).&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Volkshogeschool Allardsoog, Bakkeveen.jpg|thumb|left|Folkshegeskoalle Allardseach]]
Yn de hjerst fan [[1931]] waard yn Ljouwert de ''Vereeniging tot Stichting van Volkshoogescholen'' oprjochte. Ien fan de wichtichste driuwende krêften wie sosjaal-geograaf [[Hendrik George Willem van der Wielen]], dy't mei [[Jarig van der Wielen]] in plak fûn by [[Allardseach]], eastlik fan [[Bakkefean]]. Jarig van der Wielen stelde dêr syn pleats en sa'n trije hektare grûn beskikber.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 316–317; Frieswijk en Van der Linde, ''De Volkshogeschool in Nederland 1925–2010''.&lt;/ref&gt;

Yn febrewaris [[1932]] waard op Allardseach de earste folkshegeskoallekursus fan Nederlân holden. Yn de jierren fan de ekonomyske krisis lei in grut part fan it wurk dêr op jonge wurkleazen. Hja krigen njonken praktyske en faktechnyske foarming ek ûnderwiis, diskusje en kulturele aktiviteiten. Tusken 1932 en 1940 namen tûzenen jonge wurkleazen oan sokke kampen diel.&lt;ref&gt;Frieswijk en Van der Linde, ''De Volkshogeschool in Nederland 1925–2010''; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 317.&lt;/ref&gt;

Allardseach wie lykwols gjin spesifyk Fryske folkshegeskoalle. De organisaasje hie in algemien-Nederlânske grûnslach, hoewol't der troch de lokaasje en de minsken dy't der by belutsen wiene fan it begjin ôf in dúdlike Fryske ynfloed wie. Der waarden ek spesjale Fryske kursussen en wykeinen organisearre.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 317; F.J. Bergstra, &quot;Friezen en Folkshegeskoalle&quot;, ''It Beaken'', jg. 10 (1948), s. 14–16.&lt;/ref&gt; De ûnderfiningen op Allardseach joegen nije ympuls oan it âldere ideaal fan in folslein Frysktalige en op de Fryske kultuer rjochte folkshegeskoalle.

Yn [[1939]] waard úteinlik de ''Stifting De Fryske Folkshegeskoalle'' oprjochte. It wie in brede, mingde stifting dêr't minsken út ferskillende libbensbeskôglike en politike fermiddens oan meidiene.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 317; ''It Beaken'', jg. 2 (1939–1940), s. 129–130.&lt;/ref&gt; In eigen gebou of kursussintrum hie de stifting lykwols noch net. De [[Twadde Wrâldkriich]] ûnderbriek de fierdere ûntwikkeling.

Nei de oarloch waard it plan op 'e nij oppakt, benammen troch jongerein út it [[Boun fan Frysk-Nasjonale Jongerein]]. Yn [[1946]] organisearre dat bûn in grut jongereinkamp by [[Hoarne (Skylge)|Hoarne]] op [[Skylge]], dêr't mear as hûndert jongeren oan meidiene. It sukses fan dat kamp joech in nije ympuls oan it plan foar in permanint Frysk foarmingssintrum.&lt;ref&gt;Folkshegeskoalle Schylgeralân, ''Historie'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

Yn [[1948]] koe de yntusken oprjochte ''Stichting Schylgeralân'' foar 500 gûne in kompleks fan eardere Dútske bunkers yn it Hoarnse Bosk fan it Ryk keapje. Frijwilligers makken de gebouwen wer bewenber en dêr ûntstie [[Folkshegeskoalle Schylgeralân]].&lt;ref&gt;Folkshegeskoalle Schylgeralân, ''Historie'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Dêrmei krige it stribjen nei in eigen Fryske folkshegeskoalle, dat al foar de oarloch foarm krigen hie, úteinlik in fêst plak.

== De Fryske Beweging ûnder de Dútsers ==
Oan 'e ein fan de jierren tritich waarden de ideologyske tsjinstellingen binnen de Fryske Beweging skerper. Dat wie ek te fernimmen oan it fjirde ynterfryske kongres, dat fan [[29 july|29]] oant en mei [[31 july]] [[1937]] yn [[Medemblik (plak)|Medemblik]] holden waard. De Westfriezen, dy't oan de eardere kongressen yn Jever, Ljouwert en Hüsem net meidien hiene, wiene diskear fia de feriening ''Westfrieze Styk'' by de organisaasje belutsen. De politike tastân yn [[Nazi-Dútslân]] lei lykwols in skaad oer de gearkomste. Sjoerd van der Schaaf wiist derop dat sels de oantsjutting ''kongres'' mijd waard en dat de gearkomste as in ''Greatfryske lângeanne'' presintearre waard. Dútske dielnimmers koene har net mear frij uterje, sadat ûnderwerpen dy't polityk gefoelich leine net iepentlik besprutsen waarden.&lt;ref&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), haadstik &quot;Unwissens en driging&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Campbell, &quot;English and Frisian&quot;, ''It Beaken'', jg. 10 (1948), noat by de lêzing foar it kongres fan Medemblik fan 29–31 july 1937.&lt;/ref&gt;

De Dútske besetter hie nei de ynfal fan [[maaie 1940]] al gau belangstelling foar de Fryske Beweging. Yn nasjonaal-sosjalistyske fermiddens waarden de Friezen sjoen as in Germaansk folk mei in sterke eigen taal- en folkskultuer. Dútske en East-Fryske tuskenpersoanen, ûnder wa [[Arend Lang]], sochten dêrom al koart nei de kapitulaasje kontakt mei foaroanlju fan de beweging.&lt;ref&gt;Adriaan Venema, ''Schrijvers, uitgevers en hun collaboratie'', diel 3A, ''De kleine collaboratie'' (Amsterdam, 1990), haadstik &quot;Het volksche boek&quot;; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;It bigjin fan de bisettingstiid&quot;.&lt;/ref&gt; Dat betsjut lykwols net dat de Fryske organisaasjes sûnder mear in Dútsk oplein sintraal bestjoer oannamen. By in part fan de bewegers bestie krekt de gedachte dat Fryske ienheid nedich wie om de eigen beweging safolle mooglik yn eigen hân te hâlden en in troch de besetter oanwiisde Fryske lieder foar te kommen.&lt;ref&gt;M.J. Zeinstra, &quot;Jacob Jetzes Kalma&quot;, ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'' 1992, s. 119–120.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Rintsje Pieters Sybesma jong.jpg|thumb|left|[[Rintsje Piters Sybesma]]]]
Nei oerlis tusken it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Selskip 1844]] en it [[Kristlik Frysk Selskip]] waard yn de simmer fan 1940 dêrom in ''Trijemanskip'' foarme. [[Jacob Jetzes Kalma|Jacob Kalma]] fertsjintwurdige it Selskip 1844 en [[Eeltsje Boates Folkertsma]] it Kristlik Frysk Selskip. Foar de tredde sit waard bewust in fertsjintwurdiger socht fan de mear ''folkske'' en nasjonaal-sosjalistysk oriïntearre streaming. Dat waard [[Rintsje Piters Sybesma]]. [[Douwe Kalma]] hie earst foar de sit fan it Selskip yn byld west, mar foel ôf doe't bliken die dat er him by de Dútskgesinde [[Fryske Folkspartij (FFP)|Fryske Folkspartij]] oansletten hie.&lt;ref&gt;Zeinstra, &quot;Jacob Jetzes Kalma&quot;, s. 119–120; Doeke Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften. Biografy fan Reinder Brolsma'' (Ljouwert, 2001), haadstik IX.&lt;/ref&gt;

De foarming fan it Trijemanskip wie fan it begjin ôf omstriden. [[Hendrik Algra]] warskôge yn it ''Friesch Dagblad'' tsjin in te nau kontakt mei de nije machthawwers en fûn dat de Fryske Beweging har ûnder de besetting beheind opstelle moast.&lt;ref&gt;Zeinstra, &quot;Jacob Jetzes Kalma&quot;, s. 120.&lt;/ref&gt; Oaren hopen krekt troch kontakt mei de autoriteiten nije romte foar it Frysk te krijen. Op de Bewegingsdei fan [[19 oktober]] 1940 yn Ljouwert kamen mear as seishûndert minsken ôf. Jacob Kalma beklamme dêr dat de beweging net pro- of anty-Dútsk wêze woe, mar ''pro-Frysk''.&lt;ref&gt;Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', haadstik IX.&lt;/ref&gt; Dy opstelling, dy't efterôf as in foarm fan akkommodaasje beskôge wurde kin, soe lykwols al gau net mear fol te hâlden wêze.

Sybesma makke hieltyd iepentliker propaganda foar it nasjonaal-sosjalisme en dielde op gearkomsten propagandamateriaal út. Begjin [[jannewaris]] [[1941]] kaam it dêrom ta in brek. Op 3 jannewaris liet Jacob Kalma him witte dat er út it Trijemanskip wei moast. In opfolger waard net fûn; [[Douwe Tamminga]] waard frege, mar betanke. Kalma en Folkertsma giene dêrom fierder as it ''Twamanskip''.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;It bigjin fan de bisettingstiid&quot;; [[Fedde Schurer]], ''De besleine spegel'' (Amsterdam, 1969), haadstik &quot;Wersjen mei Fryslân&quot;.&lt;/ref&gt; De brek mei Sybesma markearre in dúdlike skieding tusken it grutste part fan de organisearre Fryske Beweging en de lytse, Dútskgesinde ''folkske'' streaming. De Dútske autoriteiten leine dêrnei mear beheiningen op oan de iepenbiere aktiviteiten fan it Twamanskip. It fersprate noch bulletins en acht saneamde ''Blauboekjes'', lytse Frysktalige brosjueres mei elk in oplage fan sa'n 1.500 eksimplaren. Dy teksten wiene lykwols bewust net polityk en rôpen net ta ferset op.&lt;ref&gt;Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', haadstik X.&lt;/ref&gt;

De Dútskgesinde Fryske streaming krige ûnderwilens wol organisatoaryske en finansjele romte. Op [[21 febrewaris]] [[1941]] waard in nije ''Fryske Rie'' oprjochte. Dy organisaasje moat net betize wurde mei de ynterfryske [[Fryske Rie|Friesenrat]] dy't yn 1930 yn Hüsem ûntstien wie. De oarlochstiidske Fryske Rie waard yn maaie 1941 formeel ûnderdiel fan ''Saxo-Frisia'', in troch de Grinzer germanist [[Johannes Martinus Nicolaas Kapteyn|J.M.N. Kapteyn]] laat ynstitút dat ferbûn wie mei de ''Volksche Werkgemeenschap'' en dêrmei mei it [[Ahnenerbe]] fan de [[SS]]. [[Douwe Kiestra]] waard lieder; de Fryske Folkspartij gie yn de nije organisaasje op.&lt;ref&gt;Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', haadstik X; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Bisetting en bifrijing&quot;.&lt;/ref&gt;

De Fryske Rie joech fan july 1941 ôf it blêd ''It Fryske Folk'' út. Dêryn publisearren ûnder oaren Kiestra, Sybesma en Douwe Kalma. De organisaasje krige jild en papier fan de autoriteiten, mar wist mar in beheinde oanhing te krijen: om 1943 hinne wiene nei skatting sa'n 120 minsken lid.&lt;ref&gt;Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', haadstik X.&lt;/ref&gt; Fan [[1942]] ôf waard dy befoarrjochte posysje hieltyd sichtberder, om't oare Frysktalige tydskriften troch papierskaarste en de maatregels fan de besetter ophâlde moasten, wylst ''It Fryske Folk'' trochgean koe.&lt;ref&gt;Teake Oppewal e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'' (Amsterdam, 2006), haadstik 5, s. 124–129.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Reinder Brolsma.jpg|thumb|[[Reinder Brolsma]]]]
Ek de [[Harmen Sytstra-priis]] hearde by it kultuerbelied fan de besetter. De priis waard ynsteld troch it ''Departement van Volksvoorlichting en Kunsten'' (DVK), dat de Fryske literatuer brûke woe binnen syn ''folkske'' kultuerpolityk.&lt;ref&gt;Adriaan Venema, ''Schrijvers, uitgevers en hun collaboratie'', diel 1, haadstik &quot;Subsidies en letterkundige prijzen&quot;.&lt;/ref&gt; Yn [[1941]] waard de earste priis fan 1.000 gûne oan [[Reinder Brolsma]] útrikt. De measte net-nasjonaal-sosjalistyske Fryske organisaasjes en skriuwers bleaune by de útrikking wei, sadat it bedoelde propagandistyske effekt beheind bleau.&lt;ref&gt;Oppewal e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 126–127.&lt;/ref&gt; De priis oer [[1942]], dy't ûnderwilens 2.000 gûne bedroech, waard yn juny [[1943]] oan Sybesma útrikt.

Douwe Kalma krige de lêste Harmen Sytstra-priis, oer [[1943]]. Hy naam op [[21 augustus]] [[1944]] yn De Haach oan de útrikking diel en naam de priis earst ek oan. Nei [[Dolle Tiisdei]], doe't de Dútske nederlaach tichterby like te kommen, stjoerde er it jild op 12 septimber werom.&lt;ref&gt;Venema, ''Schrijvers, uitgevers en hun collaboratie'', diel 1, haadstik &quot;Subsidies en letterkundige prijzen&quot;.&lt;/ref&gt; In foarstelling as soe Kalma daliks út prinsipe wegere hawwe, docht dêrom gjin rjocht oan de gong fan saken. Earder yn de besetting hie er boppedat twa kear in subsydzje fan 1.000 gûne fan it DVK oannommen en hie er it ''Bureau Lectoraat'' fan dat departemint advisearre oer Frysktalige publikaasjes.&lt;ref&gt;Oppewal e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 126–127.&lt;/ref&gt;

It Twamanskip bleau ûnderwilens oant [[1943]] bestean, mar koe troch de Dútske beheiningen hieltyd minder iepenbier operearje. Oan 'e ein fan 1943 foel it ferbân tusken Kalma en Folkertsma útinoar.&lt;ref&gt;Zeinstra, &quot;Jacob Jetzes Kalma&quot;, s. 120.&lt;/ref&gt; Dat betsjut lykwols net dat alle Fryske aktiviteit dy't bûten de Dútskgesinde Fryske Rie stie automatysk as ferset beskôge wurde kin. De beide mannen besochten foaral de Fryske organisaasjes en it kulturele wurk safolle mooglik bûten nasjonaal-sosjalistyske kontrôle te hâlden. Dy hâlding lei tusken akkommodaasje en kulturele tsjinstân yn.

=== Fryske bewegers yn it ferset ===
Der wiene wol ferskate Fryske bewegers dy't har persoanlik yn it ferset bejoegen. In dúdlik foarbyld is Jacob Kalma sels. Nei't it Twamanskip syn betsjutting ferlern hie, rekke er by it ferset belutsen. Yn maart en april [[1944]] fersprate er twa anonime pamfletten dêr't er him tsjin Fryske separatistyske tendinzen yn kearde en út in Fryske oertsjûging wei ta ferset tsjin de Dútske besetting oprôp.&lt;ref&gt;Zeinstra, &quot;Jacob Jetzes Kalma&quot;, s. 120.&lt;/ref&gt; Yn dat gefal kin dus wol sprutsen wurde fan ferset dat bewust mei in Fryske politike en kulturele posysje ferbûn waard.

Ek [[Jan Eisenga]], haadbestjoerslid fan it Selskip 1844, wie yn it ferset belutsen. By de [[April-maaiestakingen]] fan [[1943]] ferklearre er him solidêr mei de stakers fan de kânnefabriek op [[De Gordyk]]. Hy waard troch de Dútsers oppakt en stânrjochtlik deasketten.&lt;ref&gt;Jelle van der Meulen, &quot;Jan Eisenga (1908–1943)&quot;, yn: ''Aarts' Letterkundige Almanak na het Anne Frank-Herdenkingsjaar 1995''; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 344–345.&lt;/ref&gt; Syn fersetswurk kaam net fuort út in opdracht fan it Selskip, mar syn dea waard nei de oarloch wol ûnderdiel fan de oantins fan de Fryske Beweging.
[[Ofbyld:Foto jan piebenga.jpg|thumb|[[Jan Tjittes Piebenga]]]]
In oar foarbyld wie [[Jan Tjittes Piebenga]]. Hy hie foar de oarloch al in foaroansteand plak yn it Fryske kulturele libben en wie redakteur fan ''It Heitelân''. Nei it mislearjen fan de [[Nederlandsche Unie]] rekke er djip yn it yllegale wurk. Hy waard redakteur fan it ûndergrûnske regionale blêd ''De Wachter'' en wie belutsen by aktiviteiten om wapendroppings hinne.&lt;ref&gt;D.A. Tamminga, &quot;Jan Tjittes Piebenga&quot;, ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'' 1968.&lt;/ref&gt; [[Sjoerd van der Schaaf]], dy't letter de standertskiednis fan de Fryske Beweging skriuwe soe, wurke fan [[1942]] ôf mei oan it yllegale blêd ''Je Maintiendrai''.&lt;ref&gt;Sjoerd van der Schaaf, ''Abbingawâld'', neiwurd oer de skriuwer.&lt;/ref&gt;

Ek de Fryske literatuer waard brûkt as middel fan ferset. [[Fedde Schurer]] skreau yn de oarloch yn it Frysk en Nederlânsk fersetsgedichten. Yn july [[1944]] wie er de driuwende krêft efter it yllegale Frysktalige literêre tydskrift ''De Rattelwacht''. Der ferskynde mar ien nûmer, mei bydragen fan ûnder oaren [[Freark Dam]], [[Marten Sikkema]], [[Douwe Tamminga]] en [[Anne Wadman]].&lt;ref&gt;Piet Calis, ''Het ondergronds verwachten. Schrijvers en tijdschriften tussen 1941 en 1945'' (Amsterdam, 1989); &quot;Fedde Schurer&quot;, ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'' 1974.&lt;/ref&gt; Schurer krige yn 1945 foar syn fersetsdichtwurk in regearingspriis foar fersetsliteratuer.&lt;ref&gt;&quot;Fedde Schurer&quot;, ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'' 1974.&lt;/ref&gt; By him kamen Frysktalige literatuer en anty-Dútsk kultureel ferset dus streekrjocht byinoar.

[[Titus Brandsma]] heart ek yn dat ferbân neamd te wurden. Hy wie mei-oprjochter fan it [[Roomsk Frysk Boun]], hie in wichtige rol by de oprjochting fan de [[Fryske Akademy]] en hie jierrenlang war dien foar it Frysk. Syn ferset tsjin it nasjonaal-sosjalisme wie lykwols yn it foarste plak basearre op syn roomsk-katolike en etyske oertsjûging. Hy protestearre tsjin de nazifisearring fan it katolike ûnderwiis, kaam op foar Joadske learlingen op katolike skoallen en reizge begjin [[1942]] by katolike kranteredaksjes lâns om it biskoplike ferbod op NSB-propaganda yn de katolike parse oer te bringen. Op [[19 jannewaris]] 1942 waard er arrestearre; op [[26 july]] fan dat jier stoar er yn it [[konsintraasjekamp Dachau]].&lt;ref&gt;Ferd. Sassen, &quot;Titus Brandsma 1881–1942&quot;, ''De Nieuwe Stem'', jg. 1 (1946), s. 252–255.&lt;/ref&gt; Brandsma kin dêrom better omskreaun wurde as in wichtige Fryske beweger dy't ek in fersetsman wie, as dat syn ferset sels spesifyk &quot;Frysk&quot; wie.

=== Jens Emil Mungard en it Noardfryske foarbyld ===
[[Ofbyld:Piter Sipma yn Noard-Fryslan.JPG|thumb|300px|Nann Mungard (lofts) jout tekst en útlis oan de [[Fryslân|West-Fries]] [[Pieter Sipma|Piter Sipma]] op it strân fan Söl yn 1908. Syn soan [[Jens Mungard]] wiist mei syn finger]]
Yn in breder ynterfrysk perspektyf is ek de Noardfryske dichter [[Jens Emil Mungard]] fan belang. Hy kaam fan [[Sylt]] en groeide op yn in fermidden dêr't nauwe kontakten mei Westerlauwerske Fryske taalminsken bestiene. Syn heit [[Nann Peter Mungard]] wie aktyf as ûndersiker fan it Sölring en stie yn kontakt mei ûnder oaren Fryske taalkundigen. It foarbyld fan de Westerlauwerske Fryske taalbeweging, dy't wurke oan stavering, taalbou en literatuer, hie ek ynfloed op Jens Mungard.&lt;ref&gt;Nordfriisk Instituut, &quot;Mungard, Jens Emil&quot;, ''Nordfrieslandlexikon''.&lt;/ref&gt;

Mungard ferwachte yn it earstoan dat de nasjonaal-sosjalistyske oerheid de Fryske taal en kultuer stypje soe, mar kearde him al gau tsjin it rezjym. Yn gedichten bespotte en bekritisearre er de nazi's en hy hold út dat it Frysk in selsstannige kultuersfear foarme. Fan [[1935]] ôf waard er ferskate kearen arrestearre. De autoriteiten seagen ek syn kontakten mei Friezen yn Nederlân as in teken dat er ''nasjonaal ûnbetrouber'' wie. Yn [[1938]] krige hy in skriuwferbod, dat er net neilibbe. Begjin [[1939]] waard er nei it [[konsintraasjekamp Sachsenhausen]] brocht, dêr't er op [[13 febrewaris]] [[1940]] stoar.&lt;ref&gt;Nordfriisk Instituut, &quot;Mungard, Jens Emil&quot;, ''Nordfrieslandlexikon''; Gemeinde Sylt, &quot;Stolperstein – Mungard, Jens Emil&quot;.&lt;/ref&gt;

Mungard stoar noch foar de besetting fan Nederlân en kin dus net ta it Nederlânske ferset fan 1940–1945 rekkene wurde. Syn libben lit lykwols sjen dat in Frysk-kulturele en ynterfryske oriïntaasje yn Nazi-Dútslân ek yn direkte botsing mei it nasjonaal-sosjalisme komme koe. By him wie it ferset bovendien foar in part literêr: krekt troch yn it Frysk te skriuwen, de eigenstannigens fan de Fryske kultuer te beklamjen en him net oan it skriuwferbod te hâlden, kaam er mei de diktatuer yn konflikt.

De Fryske Beweging as gehiel kin dêrom net ienfâldich as kollaborearjend of as in fersetsbeweging karakterisearre wurde. Yn de earste besettingsmoannen besochten in soad bewegers troch akkommodaasje it Fryske kulturele wurk fuort te setten en mooglik sels nije resultaten te heljen. In lytse groep om de Fryske Rie en ''Saxo-Frisia'' hinne keas foar fiergeande gearwurking mei de nije oarder. Oan de oare kant rekken ferskate foaroansteande Fryske bewegers persoanlik by it ferset belutsen. Jacob Kalma konkludearre nei de oarloch sels dat ferskate minsken út de beweging fersetswurk dien hiene, mar dat &quot;de Dútskers [...] fan de biweging sels neat te duchsjen&quot; hiene.&lt;ref&gt;Ralf Futselaar en Doeke Sijens, &quot;Friese helden, Fries verzet? Verzet, accommodatie en collaboratie tijdens de bezetting in Friesland 1940–1945&quot;, ''De Vrije Fries'' 101 (2021); Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;De ein fan de mythe&quot;.&lt;/ref&gt; It ûnderskied tusken de Fryske Beweging as organisaasjenetwurk en Fryske bewegers dy't yndividueel foar it ferset keazen, is dêrom essinsjeel.

== Nei de Twadde Wrâldkriich ==
De organisearre Fryske Beweging kaam yn [[1945]] út de besettingstiid mei in dûbel erfskip. De grutte Fryske selskippen hiene harren yn de lêste oarlochsjierren foar in grut part út it iepenbiere libben weromlutsen, mar wiene troch de Dútske autoriteiten net ferbean en hiene harsels ek net ûntbûn. [[Jacob Jetzes Kalma|Jacob Kalma]] en [[Eeltsje Boates Folkertsma]], dy't oant [[1943]] it [[Twamanskip]] foarme hiene, wiene net arrestearre. [[Sjoerd van der Schaaf]] karakterisearre de posysje fan de organisearre beweging letter as dat se &quot;sûnder blaem, mar ek sûnder folle yllegale glâns&quot; út de besetting kommen wie.&lt;ref&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), haadstik &quot;De ein fan de mythe&quot;, s. 347–349.&lt;/ref&gt;

Dat betsjutte net dat der nei de befrijing gjin suvering plakfûn. In lytse groep út it fermidden fan de Dútskgesinde oarlochstiidske ''Fryske Rie'' moast him foar de bysûndere rjochtspleging ferantwurdzje. [[Rintsje Piters Sybesma]] waard ta twa jier ynternearring feroardiele en krige dêrneist in hege jildboete; [[Douwe Kiestra]] waard sa likernôch 2,5 jier ynternearre. Ek sjoernalist en folklorist [[Sytse Jan van der Molen]] krige in jier ynternearring. Ferskate skriuwers krigen boppedat tydlik in publikaasjeferbod en ferlearen foar in tal jierren harren kiesrjocht.&lt;ref&gt;Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'' (Amsterdam, 2006), haadstik 5, &quot;In de vaart der volkeren&quot;; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 348–349.&lt;/ref&gt;

[[Douwe Kalma]] waard nei de befrijing fjouwer moanne ynternearre, mar hoegde him úteinlik net foar in tribunaal te ferantwurdzjen. Yn [[1947]] waard er sûnder betingsten bûten ferfolging steld. De Eare-Ried foar de Letterkunde lei him wol in publikaasjeferbod op, fanwegen syn kulturele gearwurking mei ynstellingen fan de besetter.&lt;ref&gt;Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', haadstik 5; Doeke Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'' (Ljouwert, 2001), haadstik XI.&lt;/ref&gt; De Fryske organisaasjes namen sels ek maatregels: yn [[1945]] waard besletten dat minsken dy't lid west hiene fan in nasjonaal-sosjalistyske organisaasje foarearst gjin lid wêze koene fan in feriening dy't by de nije Ried fan de Fryske Beweging oansletten wie.&lt;ref&gt;Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', haadstik 5.&lt;/ref&gt;

Yn de lêste oarlochsjierren hiene Kalma, Folkertsma en oaren ûnderwilens al neitocht oer de posysje fan Fryslân nei de befrijing. Dat wurk resultearre yn in rige ''Rapporten fan de Fryske Beweging'', dy't yn [[1945]] ferskynden. Dêryn waarden foarstellen dien oer ûnderwiis, kultuer, lânbou, hannel en yndustry, jongereinwurk en bestjoerlike desintralisaasje. Opfallend wie de dúdlike kar foar Fryslân as ûnderdiel fan Nederlân: yn it politike rapport waard fêstlein dat Westerlauwersk Fryslân op grûn fan tradysje, eigen wil en eigen belang ûnskiedber mei it Nederlânske steatsferbân ferbûn wie.&lt;ref&gt;''Rapporten fan de Fryske Biweging'' (Ljouwert, 1945); Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 349–353.&lt;/ref&gt;

Dêrmei feroare ek it politike útgongspunt fan in part fan de beweging. It romantyske tinken oer in bysûndere Fryske &quot;stamme&quot; makke mear plak foar konkrete easken op it mêd fan taalrjochten, kulturele autonomy en [[desintralisaasje]]. Foar it Frysk waard hieltyd mear útgien fan it begjinsel fan lykweardigens mei it Nederlânsk yn Fryslân. Van der Schaaf seach dêr in wichtige brek mei de romantyske tradysje fan de foaroarlochske beweging yn.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 349–354.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:DFB Logo 2024.jpg|thumb|De [[Ried fan de Fryske Beweging]] waard op [[30 juny]] [[1945]] oprjochte en feroare yn 2024 syn namme yn ''De Fryske Beweging'']]
Op [[30 juny]] [[1945]] waard de [[Ried fan de Fryske Beweging]] formeel oprjochte. By de oprjochting wiene it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Selskip 1844]], it [[Kristlik Frysk Selskip]], it [[Roomsk Frysk Boun]], it [[Boun fan Frysk-Nasjonale Jongerein]], de [[Fryske Akademy]], it [[Frysk Boun om Utens]] en de [[Federaasje fan Fryske Studinteferienings]] belutsen. [[Eeltsje Boates Folkertsma]] waard de earste foarsitter.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Ried fan de Fryske Beweging&quot;.&lt;/ref&gt; De Ried moast de ferskillende Fryske organisaasjes byinoar bringe en as mienskiplike fertsjintwurdiger optrede yn it kontakt mei Ryk, provinsje en gemeenten.

De Ried sette him fuortendaliks yn foar in breed pakket fan Fryske belangen. Njonken taal en ûnderwiis gie it ûnder mear om desintralisaasje, ekonomyske ûntwikkeling, in eigen kulturele rie en in sterker plak foar Fryslân binnen it Nederlânske bestjoer. Ut dy ideeën ûntstie yn [[1946]] ek de [[Fryske Kultuerried]], dy't him net allinnich mei spesifyk Fryske, mar mei kulturele saken yn Fryslân yn bredere sin dwaande hâlde moast.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'', lemma &quot;Ried fan de Fryske Beweging&quot;; argyfbeskriuwing Fryske Kultuerried, Tresoar.&lt;/ref&gt;

Ien fan de minsken dy't it desintralisaasjetinken nei de oarloch fierder útwurke, wie de âld-fersetsman en sjoernalist [[Pieter Wijbenga]]. Hy hie yn de besetting in wichtige rol spile yn de Fryske [[Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers|LO]] en de koördinaasje fan it ferset.&lt;ref&gt;Tresoar, ynlieding op de ''Samling Pieter Wijbenga, 1936–1977''.&lt;/ref&gt; Op fersyk fan de Ried fan de Fryske Beweging publisearre er yn [[1948]] de brosjuere ''Decentralisatie, een recht en een noodzakelijkheid''. Dêryn pleite er foar mear foech en ferantwurdlikheid foar provinsjes en gemeenten en foar feroarings yn Grûnwet en bestjoerlike wetjouwing.&lt;ref&gt;P. Wijbenga, ''Decentralisatie, een recht en een noodzakelijkheid'' (Frjentsjer, 1948).&lt;/ref&gt;

It Provinsjaal Bestjoer stelde dêrnei yn [[1949]] in eigen ''Provinciale Adviescommissie voor het Decentralisatievraagstuk'' yn, dêr't Wijbenga ek diel fan útmakke. De kommisje brocht yn [[1951]] rapport út. De útkomsten laten net ta in Frysk selsbestjoer of in federale ynrjochting fan Nederlân, mar de rapporten waarden wol brûkt yn de bredere lanlike diskusje oer de herfoarming fan provinsje- en gemeentebestjoer.&lt;ref&gt;''Rapport van de Provinciale Adviescommissie voor het Decentralisatievraagstuk'' (Ljouwert, 1951); ''Encyclopedie van Friesland'' (1958), lemma &quot;Decentralisatie&quot;.&lt;/ref&gt;

Ek yn it iepenbier bestjoer feroare de posysje fan it Frysk. Yn [[1946]] brûkte [[Jan Tjittes Piebenga]], doe lid fan de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]], it Frysk yn de Steateseal. Foar de oarloch wie it brûken fan it Frysk dêr feitlik tsjinwurke. Kommissaris fan de Keninginne [[Hendrik Linthorst Homan]] liet Piebenga lykwols gewurde, om't it reglemint fan oarder it Frysk net ferbea. Oare Steateleden folgen syn foarbyld, en dêrnei waard it Frysk ek yn hieltyd mear gemeenterieden brûkt.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 355–357.&lt;/ref&gt; Dy ûntwikkeling wie ien fan de earste sichtbere tekens dat de posysje fan it Frysk nei 1945 feroare.

De âldere Fryske organisaasjes makken yn en fuort nei de oarloch in sterke ledengroei troch. It Selskip 1844 berikte op syn hichtepunt sa likernôch seistûzen leden en it Kristlik Frysk Selskip sa'n twatûzen.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 354–355.&lt;/ref&gt; Dy groei duorre lykwols net. Van der Schaaf beskôge him foar in part as in tydlik nei-oarlochsk ferskynsel: minsken sochten nei jierren fan besetting wer ferieningslibben en kulturele aktiviteiten. Tagelyk waard dúdlik dat de tradisjonele selskippen net mear de iennichste liedende macht binnen it Fryske stribjen wiene. Ynstellingen, oerheden en spesjalisearre organisaasjes krigen in hieltyd gruttere rol.

De [[Fryske Akademy]] koe har wittenskiplike wurk fierder útwreidzje. De Akademy hie ek ûnder de besetting trochwurke — yn [[1944]] ferskynde bygelyks it ''Lyts Frysk Wirdboek'' — en nei de befrijing kamen der nije wurkferbannen op it mêd fan ûnder oare genealogy, taalkunde, pedagogyk, skiednis, nammekunde en literatuer.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, &quot;85 jier Fryske Akademy&quot;, 2023.&lt;/ref&gt; Ek de [[Afûk]] gie fierder mei it Frysk ûnderwiis en de oplieding foar de Fryske akte. It foaroarlochske stribjen nei in Fryske [[folkshegeskoalle]] krige yn [[1948]] in fêst plak mei de oprjochting fan [[Folkshegeskoalle Schylgeralân]] by Hoarne op [[Skylge]].

=== It werstel fan de ynterfryske kontakten ===
Ek de kontakten tusken Westerlauwersk, East- en Noard-Fryslân waarden nei de oarloch op 'e nij opboud. De situaasje yn Noard-Fryslân hie ûnder it nasjonaal-sosjalisme lykwols oars west as yn Nederlân. De Noard-Fryske beweging wie sels ferdield. De mear Dútsk-nasjonaal oriïntearre ''Nordfriesischer Verein'' koe him betreklik maklik oan de nije politike omstannichheden oanpasse, wylst de ''nationale Friesen'' om de [[Friisk Foriining|Foriining for nationale Friiske]] hinne troch de nazi-autoriteiten mei wantrouwen behannele waarden.&lt;ref&gt;Thomas Steensen, &quot;Lieber tot als Sklave? Die Nordfriesen und das Friesische 1933–1945&quot;, yn: Robert Bohn, Uwe Danker en Jørgen Kühl (red.), ''Zwischen Hoffnung, Anpassung und Bedrängnis'' (Bielefeld, 2001), s. 113–123.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Oldsen.jpg|thumb|De nasjonaal-Fryske en anty-nasjonaal-sosjalistyske Noardfries [[Johannes Oldsen]] koe nei de oarloch de kontakten mei de Westlauwersk Friezen wer oanhelje. Yn 1956 waard de [[Ynterfryske Rie]] fannijs oprjochte.]]
Har lieder [[Johannes Oldsen]] hie him yn [[1933]] as iennichste lid fan de Kreistag fan Südtondern tsjin de nasjonaal-sosjalistyske ''Gleichschaltung'' keard. Under it rezjym waard him iepenbiere politike en Fryske aktiviteit ûntsein.&lt;ref&gt;Nordfriisk Instituut, ''Nordfrieslandlexikon'', lemma &quot;Oldsen, Johannes&quot;.&lt;/ref&gt; Ek waard de romte foar Frysk ûnderwiis op skoallen ûnder de nazi's beheind. De bewearing dat alle Frysk ûnderwiis yn Noard-Fryslân folslein ferbean waard, giet lykwols te fier; it belied wie benammen rjochte op beheining en germanisearring.&lt;ref&gt;Steensen, &quot;Lieber tot als Sklave?&quot;, s. 116.&lt;/ref&gt;

Nei [[1945]] koene benammen minsken út dy nasjonaal-Fryske, anty-nasjonaal-sosjalistyske of polityk net-belêste fermiddens in brêge foarmje nei de Friezen yn Nederlân. It earste nije mienskiplike Fryske Kongres waard yn [[1952]] yn [[Hüsem]] holden. Trije jier letter kamen de fertsjintwurdigers fan de Fryske gebieten yn [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] gear.&lt;ref&gt;Historische Kommission für Niedersachsen und Bremen, ''Niedersächsisches Jahrbuch'', jg. 40 (1968), s. 30.&lt;/ref&gt;

Op [[28 augustus]] [[1955]] waard dêr by de [[Opstalbeam]] it ''Frysk Manifest'' oannommen. De dielnimmers út West-, East- en Noard-Fryslân, Sealterlân, Woersten, it Oldenburger lân en Helgolân ferklearren dat de ynterfryske gearwurking basearre wurde moast op mienskiplike kultuer, frijheidsbewustwêzen en grinskrusende gearwurking. De tekst pleatste dat stribjen tagelyk yn it ramt fan de nei-oarlochske Europeeske ienwurding.&lt;ref&gt;Nordfriisk Instituut, ''Nordfrieslandlexikon'', lemma &quot;Friesisches Manifest&quot;.&lt;/ref&gt;

It manifest joech ek opdracht ta de organisaasje fan in nije ''Fryske Rie''. Dy waard yn [[1956]] yn [[Leer (East-Fryslân)|Leer]] formeel op 'e nij oprjochte. De hjoeddeistige [[Ynterfryske Rie]] is dêrfan de lettere organisatoaryske fuortsetting. It is dêrom krekter om fan in &quot;weropbou fan de ynterfryske gearwurking&quot; te sprekken as fan in ûnûnderbrutsen fuortbestean fan de Great-Fryske Rie út 1930.

=== Oanrin nei Kneppelfreed ===
De nije Ried fan de Fryske Beweging rjochte him nei 1945 hieltyd sterker op konkrete taalrjochten. It doel wie net mear allinnich it befoarderjen fan it Frysk as kulturele taal, mar ek de erkenning fan it Frysk yn ûnderwiis, bestjoer en rjochtspraak. Dat stribjen botste yn de earste nei-oarlochske jierren noch geregeldwei mei de praktyk fan Nederlânsktalige oerheidsynstellingen.

Dy spanning kaam op [[16 novimber]] [[1951]] ta in útbarsting by [[Kneppelfreed]] yn Ljouwert, nei de rjochtsaak tsjin sjoernalist en dichter [[Fedde Schurer]]. De Ried hie de konfrontaasje op it Saailân net organisearre, mar spile wol in wichtige rol yn de politike en maatskiplike reaksje derop. In wike letter organisearre de Ried mei oare Fryske organisaasjes twa grutte protestgearkomsten yn Ljouwert, dêr't sa likernôch twatûzen minsken oan meidiene.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De besleine spegel'' (Amsterdam, 1969), haadstik &quot;Kneppelfreed&quot;.&lt;/ref&gt;

Kneppelfreed waard dêrnei in kearpunt yn de diskusje oer de formele posysje fan it Frysk. Yn [[1955]] waard it Frysk as fiertaal yn it leger ûnderwiis wetlik mooglik makke en yn [[1956]] waard it brûken fan it Frysk yn it rjochtsferkear foar it earst by wet regele.&lt;ref&gt;Wet fan 11 maaie 1956, ''Staatsblad'' 1956, 242; Raad van State, memorie fan taljochting by de ''Wet gebruik Friese taal''.&lt;/ref&gt; Dêrmei begûn de nei-oarlochske taalstriid konkrete juridyske resultaten op te leverjen.

== Kneppelfreed: in trochbraak ==
[[Ofbyld:Fryske studint Kneppelfreed.jpg|thumb|left|In Fryske studint wurdt op [[Kneppelfreed]] troch de plysje fêstnommen.]]
De direkte oanrin nei [[Kneppelfreed]] begûn al yn [[1948]]. De Aldeboarnster molktapers Wiebe van der Hoek en Jeen de Leeuw hiene op harren molkbussen de Fryske oantsjuttingen ''molke'' en ''sûpe'' oanbrocht. Neffens kêst 16 fan it doetiidske Melkbesluit moasten de produkten lykwols mei de Nederlânske wurden ''melk'' en ''karnemelk'' oantsjut wurde. In kontrôleur fan de Keuringsdienst van Waren makke dêrom op 12 augustus 1948 proses-ferbaal op. Foar it kantongerjocht op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] waarden de beide mannen skuldich ferklearre, mar sûnder dat harren in straf oplein waard.&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed. Gevecht om de taal met wapenstok en waterkanon'' (Frjentsjer, 1998), s. 24–29; B.D. van der Velden, &quot;Friestalige notariële akten. Over het gebruik van het Fries in notariële akten in de jaren 1945–1955&quot;, ''Pro Memorie'' 3 (2001), nr. 1, s. 107–127.&lt;/ref&gt;

De saak krige benammen betsjutting troch de hâlding fan kantonrjochter mr. [[S.R. Wolthers]] foar it Frysk oer. Doe't de molktapers Frysk praten, joech er te kennen dat er harren net ferstean woe en makke er harren taal neffens ferskate ferslaggen bespotlik. [[Fedde Schurer]], doe haadredakteur fan de ''Heerenveense Koerier'', skreau nei oanlieding dêrfan dat it Melkbesluit bedoeld wie om dúdlikheid oer it produkt te jaan en net om it brûken fan it Frysk tsjin te gean.&lt;ref&gt;[[Fedde Schurer]], ''De besleine spegel'' (Amsterdam, 1969), haadstik &quot;Kneppelfreed&quot;; [[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;.&lt;/ref&gt;

De kwestje kaam op [[17 oktober]] [[1951]] op 'e nij op it aljemint. De Lemster bistedokter [[Sjirk Frânses van der Burg]] moast foar deselde kantonrjochter ferskine fanwegen in ferkearsoertrêding. Van der Burg, dy't earder aktyf west hie yn de Fryske studintebeweging, woe him yn it Frysk ferdigenje. Wolthers ûnderbriek de sitting earst om't der neffens him in tolk nedich wie. Nei de hervatting waard fêststeld dat in tolk juridysk net nedich wie, omdat Van der Burg it Nederlânsk behearske. Wolthers joech lykwols te kennen dat er Van der Burg &quot;offisjeel&quot; net ferstie. De ferdigening yn it Frysk waard dêrtroch yn feite bûten beskôging litten.&lt;ref&gt;Van der Velden, &quot;Friestalige notariële akten&quot;, s. 109–110; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;.&lt;/ref&gt;

Schurer reagearre op [[19 oktober]] yn de ''Heerenveense Koerier'' mei it haadartikel ''De laatste man van de Zwarte Hoop?''. Dêryn stelde er de hâlding fan Wolthers skerp oan 'e kaak en ferlike er de rjochter en lykstimde magistraten mei de [[Swarte Heap]], de hierlingen fan [[George fan Saksen]] dy't oan it begjin fan de sechtjinde iuw yn Fryslân húsholden. Op 30 oktober publisearre [[Tsjebbe de Jong]] fan it ''Bolswards Nieuwsblad'' in artikel mei in ferlykbere strekking.&lt;ref&gt;Schurer, ''De besleine spegel'', haadstik &quot;Kneppelfreed&quot;; Van der Velden, &quot;Friestalige notariële akten&quot;, s. 110.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Gedenksteen Kneppelfreed gedicht Fedde Schurer.jpg|thumb|300px|Tinkstien foar [[Kneppelfreed]] mei in gedicht fan Schurer.]]
Wolthers tsjinne sels gjin klacht yn en joech te kennen dat er him net persoanlik misledige fielde. Dochs liet de Ljouwerter procureur-generaal mr. H.R. de Zaayer in ûndersyk ynstelle nei Schurer en De Jong op fertinking fan mislediging fan in amtner yn funksje. De beide sjoernalisten waarden oproppen om op [[16 novimber]] [[1951]] foar de Ljouwerter polysjerjochter te ferskinen.&lt;ref&gt;Van der Velden, &quot;Friestalige notariële akten&quot;, s. 110.&lt;/ref&gt; Schurer seach de ferfolging sels as in gelegenheid om de rjochtsposysje fan it Frysk oan 'e oarder te stellen.&lt;ref&gt;Schurer, ''De besleine spegel'', haadstik &quot;Kneppelfreed&quot;.&lt;/ref&gt;

Foar de rjochtsaak bestie grutte belangstelling. De sitting waard lykwols holden yn in lytse seal fan it Paleis fan Justysje oan it [[Saailân (Ljouwert)|Saailân]], dêr't mar in beheind tal belangstellenden plakfine koe. Bûten sammele him in mannichte fan ferskate hûnderten minsken; tagelyk waard op it Saailân de gewoane freedmerk holden. Doe't de situaasje spannender waard, sette de plysje wapenstokken yn en waard de brânwacht brûkt om de mannichte mei wetterstrielen útinoar te driuwen. Ferskate minsken rekken ferwûne. De konfrontaasje krige al gau de namme ''[[Kneppelfreed]]'', ek wol de ''Slach op it Saailân'' neamd.&lt;ref&gt;Boomsma, ''Kneppelfreed'', s. 39–62; Van der Velden, &quot;Friestalige notariële akten&quot;, s. 110.&lt;/ref&gt;

Schurer waard troch polysjerjochter mr. Tj. Taconis feroardiele ta fjirtjin dagen finzenisstraf mei betingst en in proeftiid fan trije jier. De Jong, dy't yn 'e rjochtseal te kennen joech spyt te hawwen fan syn formulearringen, krige sân dagen mei betingst, ek mei trije jier proeftiid.&lt;ref&gt;Schurer, ''De besleine spegel'', haadstik &quot;Kneppelfreed&quot;; Boomsma, ''Kneppelfreed'', s. 48–49.&lt;/ref&gt; Schurer gie yn heger berop. Op [[17 maart]] [[1952]] feroardiele it gerjochtshôf him ta in boete fan 150 gûne, subsidiêr tritich dagen hechtenis.&lt;ref&gt;Schurer, ''De besleine spegel'', haadstik &quot;Wat Kneppelfreed opsmiet&quot;.&lt;/ref&gt; Ek by dy rjochtsaak waard Frysk praat, mar de Fryske formulearring fan de eed waard noch net akseptearre.
[[Ofbyld:Gerechtshof in leeuwarden.jpg|left|thumb|It Paleis fan Justysje te [[Ljouwert (stêd)|stêd]], dêr't it proses tsjin Schurer en De Jong plakfûn.]]
It hurde plysje-optreden soarge yn Fryslân en dêrbûten foar grutte opskuor. De lanlike parse joech wiidweidich omtinken oan de barrens en ek yn de [[Twadde Keamer]] waard de posysje fan it Frysk oan 'e oarder steld. De [[Ried fan de Fryske Beweging]] en oare Fryske organisaasjes organisearren protestgearkomsten. Op [[23 novimber]] 1951 kamen by twa gearkomsten yn Ljouwert om de twatûzen minsken byinoar.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;; Boomsma, ''Kneppelfreed'', s. 70–77.&lt;/ref&gt;

De lanlike oerheid seach de saak ûnderwilens net mear as in lokaal konflikt. Fan [[6 febrewaris|6]] oant en mei [[8 febrewaris]] [[1952]] brochten minister fan Justysje H. Mulderije, minister fan Underwiis, Keunsten en Wittenskippen F.J.Th. Rutten en minister fan Binnenlânske Saken L.J.M. Beel in besyk oan Fryslân. Hja praten mei fertsjintwurdigers fan de Fryske Beweging, it provinsjebestjoer, ûnderwiis, justysje en oare maatskiplike groepen. In wichtich útgongspunt foar it Ryk wie dêrby ek om fêst te stellen oft efter de Fryske taalstriid separatistyske bedoelingen sieten; de ministers konkludearren dat dêr gjin sprake fan wie.&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', s. 90–97; Nationaal Archief, argyf Ministerie van Binnenlandse Zaken, stikken oangeande &quot;de Friese kwestie&quot;, 1948–1956.&lt;/ref&gt;

Nei it ministeriële besyk waarden twa kommisjes ynsteld. De ''Commissie-Wesselings'' moast advys jaan oer in grutter plak foar it Frysk yn it ûnderwiis. De ''Commissie-Kingma Boltjes'' ûndersocht it brûken fan it Frysk yn it rjochtsferkear. Dy lêste kommisje brocht yn [[1953]] rapport út en advisearre in wetlike regeling fan it Frysk yn de rjochtseal.&lt;ref&gt;Nationaal Archief, argyf Ministerie van Binnenlandse Zaken, ynventarisnûmers 10544–10547; ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Kneppelfreed&quot;.&lt;/ref&gt;

De advizen laten ta twa wichtige wetsferoarings. Mei de saneamde [[Wet-Cals]] fan [[20 maaie]] [[1955]] waard it Frysk foar it earst mei namme yn de ûnderwiiswetjouwing opnommen. Op legere skoallen yn it Frysktalige gebiet koe it Frysk yn de earste trije learjierren as fiertaal brûkt wurde en yn de hegere klassen as fak jûn wurde.&lt;ref&gt;Wet fan 20 maaie 1955 ta regeling fan it ûnderwiis yn de Fryske taal, ''Staatsblad'' 1955, 225.&lt;/ref&gt; Mei de wet fan [[11 maaie]] [[1956]], ornaris de ''Wet-Donker'' neamd, waard it rjocht om yn de rjochtseal yn Fryslân Frysk te praten wetlik fêstlein. Ek krige de Fryske formulearring fan de eed en de belofte rjochtskrêft.&lt;ref&gt;Wet fan 11 maaie 1956, houdende enige regelen betreffende het gebruik van de Friese taal, in het bijzonder in het rechtsverkeer, ''Staatsblad'' 1956, 242.&lt;/ref&gt;

Kneppelfreed wie dêrmei net it begjin fan de Fryske taalstriid, mar wol in kearpunt yn de ferhâlding tusken dy taalstriid en de lanlike oerheid. De kwestje waard fan in foar in grut part kultureel en provinsjaal debat in ûnderwerp fan lanlik belied en wetjouwing. De barrens wurde dêrom ornaris beskôge as ien fan de wichtichste trochbraken yn de tweintichste-iuwske emansipaasje fan it Frysk.&lt;ref&gt;Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'' (Amsterdam, 2006), haadstik 6; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;.&lt;/ref&gt;

De formele posysje fan it Frysk waard yn de desennia dêrnei fierder útwreide. Yn [[1995]] waard it brûken fan it Frysk yn it bestjoerlik ferkear yn de [[Algemiene wet bestjoersrjocht]] regele. Sûnt [[2014]] binne de wichtichste bepalingen foar it Frysk yn it bestjoerlik en rjochterlik ferkear gearbrocht yn de ''[[Wet gebrûk Fryske taal]]''. Dy wet bepaalt ûnder mear dat it Nederlânsk en it Frysk beide offisjele talen fan de provinsje Fryslân binne.&lt;ref&gt;Wet fan 4 maaie 1995, ''Staatsblad'' 1995, 302; Wet fan 2 oktober 2013, ''Staatsblad'' 2013, 382.&lt;/ref&gt;

== Fan taalstriid nei taalbelied (1951–1962) ==
[[Kneppelfreed]] wie gjin einpunt fan de Fryske taalstriid, mar foarme wol in omslach yn de ferhâlding tusken de Fryske Beweging en de Nederlânske oerheid. Oant dan ta wie de wetlike posysje fan it Frysk op in soad mêden ûndúdlik of beheind. Nei de konfrontaasje op it Saailân yn [[1951]] koe de lanlike oerheid de fraach nei de posysje fan it Frysk net mear as in suver provinsjale of kulturele kwestje beskôgje. Yn febrewaris [[1952]] kamen trije ministers nei Fryslân om mei fertsjintwurdigers fan de provinsje, it ûnderwiis, de justysje en de Fryske Beweging te praten. Dêrnei waarden twa kommisjes ynsteld, dy't advys útbringe moasten oer it Frysk yn respektivelik it ûnderwiis en it rjochtsferkear.&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed. Gevecht om de taal met wapenstok en waterkanon'' (Frjentsjer, 1998); [[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;.&lt;/ref&gt;

De earste wichtige wetlike feroaring kaam yn [[1955]]. Mei de saneamde [[Wet-Cals]] waard it mooglik it Frysk op legere skoallen yn it Frysktalige gebiet as fiertaal te brûken yn de earste trije learjierren. Yn de hegere klassen koe it Frysk as fakultatyf fak jûn wurde. De wet legalisearre dêrmei foar in grut part in praktyk dy't sûnt [[1950]] al op in tal proefskoallen bestien hie.&lt;ref&gt;Wet fan 20 maaie 1955, ''Staatsblad'' 1955, 225; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;.&lt;/ref&gt; Tagelyk waarden de Fryske ûnderwiisakten troch it Ryk erkend, sadat ek de oplieding fan ûnderwizers en leararen in steviger formele basis krige.

In jier letter folge de saneamde [[Wet-Donker]]. De wet fan [[11 maaie]] [[1956]] joech minsken yn in rjochtssitting yn Fryslân yn begjinsel it rjocht om Frysk te praten. Ek de Fryske formulearring fan de eed en de belofte krige rjochtskrêft.&lt;ref&gt;Wet fan 11 maaie 1956, ''Staatsblad'' 1956, 242.&lt;/ref&gt; De regeling hie noch beheiningen en makke it Frysk net yn alle opsichten lykweardich oan it Nederlânsk. It skriftlik brûken fan it Frysk yn it offisjele rjochtsferkear bleau bygelyks tige beheind. De betsjutting fan de wetten fan 1955 en 1956 lei dêrom foar in part yn it prinsipe: foar it earst naam de Nederlânske wetjouwer eksplisyt regels op dy't it brûken fan it Frysk beskermen.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;.&lt;/ref&gt;

Yn deselde tiid waard it Frysk hieltyd mear sichtber yn profesjonele kulturele ynstellingen en yn de moderne massamedia. De regionale radio hie dêr al koart nei de befrijing in begjin mei makke. Op [[25 augustus]] [[1945]] waard it earste spesifike Fryske radioprogramma útstjoerd. Fan [[1946]] ôf foel de regionale omrop ûnder de ''Regionale Omroep Noord'' (RON), letter de [[Regionale Omroep Noord en Oost|RONO]]. Yn de jierren fyftich hie de ''Fryske útstjoering'' in fêst oere yn 'e wike. Der waarden reportaazjes, petearen, Fryske muzyk, harkspullen en literêre programma's útstjoerd.&lt;ref&gt;J.H. Brouwer (red.), ''Encyclopedie van Friesland'' (Amsterdam, 1958), lemma &quot;Regionale Omroep Noord&quot;; Omrop Fryslân, ''50 jier Omrop Fryslân'', 1996.&lt;/ref&gt; Radio joech it Frysk dêrmei in nije funksje: de taal waard net mear allinnich brûkt yn boeken, toaniel en bewegingsgearkomsten, mar kaam ek as eigentiidske sprutsen taal yn de húshâldens.
[[Ofbyld:Fryske Akademy.jpg|thumb|[[Fryske Akademy]]]]
Ek de [[Fryske Akademy]] groeide yn de jierren fyftich út ta in profesjoneler wittenskiplik sintrum. Yn [[1952]] ferskynde it ''Nederlânsk-Frysk Wurdboek'' en yn [[1956]] it ''Frysk-Nederlânsk Wurdboek''. De provinsje hie yn [[1947]] al de [[Gysbert Japicxpriis]] ynsteld en sûnt [[1954]] waarden de [[Rely Jorritsmapriis|Rely Jorritsmaprizen]] útrikt. Sokke ûntwikkelingen lieten sjen dat taken dy't earder hast folslein troch frijwillige Fryske selskippen útfierd waarden, hieltyd mear by profesjonele of troch de oerheid finansierde ynstellingen kamen te lizzen.&lt;ref&gt;Anne Wadman, &quot;Poëzij yn ûnstjûr&quot;, ''De Tsjerne'', jg. 23 (1968), s. 159–164.&lt;/ref&gt;

De [[Ried fan de Fryske Beweging]] bleau yn dizze perioade wol in wichtige koördinearjende funksje hâlden. De Ried wie belutsen by de neisleep fan Kneppelfreed, mar rjochte him ek op saken dy't net streekrjocht mei de taal te krijen hiene. Sa die er mei oan de brede aksje foar it ôfsluten fan de [[Lauwerssee]]. Yn [[1959]] en [[1960]] waard ûnder it biedwurd ''De Lauwerssé moat ticht'' kampanje fierd foar de oanlis fan in ôfslútdyk. Sa'n 135.000 hantekeningen waarden sammele. Op [[10 juny]] 1960 naam it kabinet it beslút ta ôfsluting.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Landschapsbiografie Noardeast-Fryslân'', haadstik &quot;De afsluiting van de Lauwerszee&quot;; ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Ried fan de Fryske Beweging&quot;.&lt;/ref&gt; De aksje liet sjen dat de Fryske Beweging har ek as fertsjintwurdiger fan regionale ekonomyske en bestjoerlike belangen beskôge.

Dochs groeide ûnder in jongere generaasje de ûnfrede oer it tempo fan de feroaring. De wetten fan 1955 en 1956 hiene it Frysk erkenning brocht, mar fan lykweardigens mei it Nederlânsk wie noch gjin sprake. De âlde strategy om fia kulturele organisaasjes en de lanlike politike partijen ynfloed út te oefenjen, waard troch guon bewegers as te stadich beskôge. Dat soe oan it begjin fan de jierren sechstich liede ta in nije stap: de oprjochting fan in selsstannige Fryske politike partij.

== Politisearring en in nije generaasje (1962–1975) ==
[[Ofbyld:Kramer-2.jpg|thumb|[[Pyt Kramer]] wie ien fan de oprjochters fan de FNP]]
Oan 'e ein fan [[1961]] waard troch ûnder oaren [[Pyt Kramer]] en [[Folkert Binnema]] de [[Fryske Nasjonale Partij]] (FNP) oprjochte. Begjin [[1962]] kaam de nije partij yn de publisiteit. De oprjochters kamen út it fermidden fan de Fryske Beweging, mar woene de Fryske fraach streekrjocht yn it politike bestel bringe. Sintraal stiene mear bestjoerlike selsstannigens foar Fryslân, erkenning fan it Frysk en in federalistyske ynrjochting fan it bestjoer, wêrby't saken safolle mooglik op it leechste geskikte bestjoersnivo regele wurde moasten.&lt;ref&gt;Piet Hemminga, &quot;De nachtmerje fan de FNP: Gina! Je was geweldig!&quot;, ''Trotwaer'', jg. 32 (2000); Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, ''Fryske Nasjonale Partij''.&lt;/ref&gt;

De oprjochting fan in aparte Fryske partij wie binnen de besteande beweging net ûnomstriden. In soad âldere bewegers hiene altyd besocht Fryske belangen fia de grutte lanlike politike partijen te behertigjen en wiene bang dat in aparte partij de Fryske kwestje ta in partijpolitike tsjinstelling meitsje soe. De FNP stelde dêrfoaroer dat Fryske belangen geregeldwei ûndergeskikt makke waarden oan lanlike partijbelangen.&lt;ref&gt;Hemminga, &quot;De nachtmerje fan de FNP&quot;.&lt;/ref&gt; De partij die noch net mei oan de Steateferkiezingen fan 1962. By de ferkiezingen fan [[23 maart]] [[1966]] helle se 6.647 stimmen, 2,4 persint fan it totaal, en ien sit yn de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Provinsjale Steaten]]. [[Jan Bearn Singelsma]] waard it earste FNP-Steatelid. By de gemeenteriedsferkiezingen fan datselde jier helle de partij yn fiif gemeenten in sit.&lt;ref&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, ''Fryske Nasjonale Partij''; CBS, ''Statistiek der verkiezingen 1966''.&lt;/ref&gt;

De komst fan de FNP betsjutte net dat de Ried fan de Fryske Beweging syn wurk dellei. Krekt yn de jierren sechstich besocht de Ried de lanlike en provinsjale oerheid ta in systematysk taalbelied te bewegen. Yn [[1965]] joech de Ried in wichtige ympuls oan it ûntwikkeljen fan in aktive provinsjale taalpolityk.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Ried fan de Fryske Beweging&quot;.&lt;/ref&gt; De provinsjale oerheid waard dêrmei hieltyd minder allinnich de ynstânsje dêr't easken oan steld waarden en stadichoan sels in útfierder fan Frysk taal- en kultuerbelied.

Yn [[1968]] lei de Ried in rige winsken op it mêd fan ûnderwiis, kultuer en rjochtsferkear foar oan de Ried fan Ministers. Dat late yn [[1969]] ta de ynstelling fan de ynterdepartemintale ''Kommisje Fryske Taalpolityk'', ûnder foarsitterskip fan L.B. van Ommen. Ek de Provinsje Fryslân, de Fryske Akademy, de Fryske Kultuerried en de Provinsjale Underwiisried leveren rapporten en memoranda oan.&lt;ref&gt;''Rapport van de Commissie Friese-taalpolitiek'', Twadde Keamer, sitting 1969–1970, 10 728; Ried fan de Fryske Beweging, ''Friese taalpolitiek. Desiderata betreffende de politiek van de Rijksoverheid t.a.v. de Friese taal en kultuur'' (1969).&lt;/ref&gt;

It rapport fan de [[Kommisje-Van Ommen]] út [[1970]] erkende dat it Ryk in ferantwurdlikheid hie foar it Frysk en dat de taal in rommer plak krije moast. De kommisje wie lykwols foarsichtich mei nije wetlike ferplichtingen. Der kamen wol mear ryksmiddels foar Fryske taal en kultuer, subsydzje foar it [[Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum]] en mear stipe foar de Fryske Akademy.&lt;ref&gt;''Rapport van de Commissie Friese-taalpolitiek'' (1970); ''Encyclopedie van het hedendaagse Friesland'' (1976), lemma &quot;Commissie Van Ommen&quot;.&lt;/ref&gt; Al yn [[1969]] wie it Frysk tastien as mooglik eksamenfak foar mavo, hafû en twû.

Op it mêd fan it basisûnderwiis gong de diskusje fierder. Yn [[1972]] spruts de Twadde Keamer him út foar it ferplichtsjen fan Frysk ûnderwiis op de legere skoallen yn Fryslân. In wetswiziging út [[1974]], op foarstel fan minister [[Jos van Kemenade]], makke it Frysk mei yngong fan [[1 jannewaris]] [[1975]] mooglik as fiertaal yn alle learjierren. Dyselde wetswiziging lei ek fêst dat it Frysk in ferplichte skoalfak wurde soe; dy bepaling soe op [[1 augustus]] [[1980]] yn wurking trede.&lt;ref&gt;Wet fan 2 july 1974, ''Staatsblad'' 1974, 565; ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Fries onderwijs, wetgeving&quot;.&lt;/ref&gt;

== Fan beweging nei taalynfrastruktuer (1975–1995) ==
De wetswiziging fan [[1974]] markearre in nije faze. Fan [[1 jannewaris]] [[1975]] ôf koe it Frysk yn alle klassen fan de legere skoalle as fiertaal brûkt wurde. Op [[1 augustus]] [[1980]] waard it Frysk in ferplicht fak op de legere skoallen, letter de basisskoallen, yn de provinsje Fryslân. Gedeputeerde Steaten koene foar skoallen ûnder bysûndere omstannichheden ûntheffing jaan.&lt;ref&gt;''Staatsblad'' 1974, 565; Beslút fan 27 febrewaris 1980, ''Staatsblad'' 1980, 52.&lt;/ref&gt; Yn de praktyk bleau de omfang fan it ûnderwiis lykwols sterk fan skoalle ta skoalle ferskillen. In ûndersyk fan de ûnderwiisynspeksje út de ein fan de jierren tachtich liet sjen dat in soad skoallen rûchwei ien lesoere Frysk yn 'e wike joegen.&lt;ref&gt;J. Ytsma, S. de Jong en A.M.J. Riemersma, &quot;Fries en Nederlands lezen op de basisschool&quot;, yn: ''Nieuwe wegen in taal- en literatuurwetenschap'' (1990).&lt;/ref&gt;

Ek yn it fuortset ûnderwiis waard it plak fan it Frysk stadichoan grutter. Nei advizen fan in spesjale kommisje waard it Frysk yn [[1993]] in ferplicht ûnderdiel fan de basisfoarming op skoallen yn Fryslân, al bleau ek dêr de mooglikheid fan ûntheffingen bestean.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Fries onderwijs, wetgeving&quot;; Besluit vaststelling selectielijst beleidsterrein Friese taal vanaf 1945.&lt;/ref&gt; Dêrmei wie it Frysk yn in pear desennia feroare fan in taal dy't yn it ûnderwiis allinnich by útsûndering tastien waard yn in wetlik foarskreaun ûnderdiel fan it skoalkurrikulum.

De ûntwikkeling fan de regionale omrop wie in twadde wichtige pylder fan de nije taalynfrastruktuer. De Fryske programma's fan de [[Regionale Omroep Noord en Oost|RONO]] waarden yn de jierren sechstich noch foar in grut part út Grins wei makke, mar yn [[1968]] krige Fryslân in eigen studio. Yn [[1978]] waard de RONO opdield en ûntstie [[Radio Fryslân]] as aparte regionale radiostjoerder foar Fryslân.&lt;ref&gt;Omrop Fryslân, ''50 jier Omrop Fryslân'', 1996; J.H. Brouwer (red.), ''Encyclopedie van Friesland'', lemma &quot;Regionale Omroep Noord&quot;.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Picture-031.jpg|thumb|It gebou fan [[Omrop Fryslân]].]]
De swiere sniewinter fan [[1979]] liet sjen hokker funksje in eigen regionale omrop hawwe koe. Radio Fryslân wie doe lange dagen yn de loft mei aktuele ynformaasje oer ferkear en de situaasje yn de doarpen. Yn de jierren dêrnei waard de stjoertiid útwreide. Yn [[1988]] waard de omrop bestjoerlik selsstannich ûnder de namme [[Omrop Fryslân]].&lt;ref&gt;Omrop Fryslân, ''50 jier Omrop Fryslân: In eigen Omrop'', 1996.&lt;/ref&gt; It Frysk krige dêrmei foar it earst in folweardige eigen publike radiostjoerder. Op [[4 febrewaris]] [[1994]] begûn Omrop Fryslân ek mei deistige regionale telefyzje.&lt;ref&gt;Omrop Fryslân, ''Hjoed: alderearste útstjoering'', 4 febrewaris 1994.&lt;/ref&gt; De taal waard dêrmei in deistige taal fan nijs, sport, waarberjocht, aktualiteiten en ferdivedaasje.

Yn it bestjoerlik ferkear bleau de formele posysje fan it Frysk ynearsten efter. Yn [[1981]] stelden de ministers fan Ynlânske Saken en Justysje in nije ''Kommisje Fryske Taal'' yn, dy't ûndersykje moast hokker plak it Frysk yn it bestjoerlik ferkear krije koe. It advys ferskynde yn [[1985]]. Op basis dêrfan tekenen it Ryk en de Provinsje Fryslân op [[4 july]] [[1989]] de earste ''Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer'' (BFTK).&lt;ref&gt;Memorie fan taljochting by de ''Wet gebruik Friese taal'', Twadde Keamer 2011–2012, 33 335, nr. 3.&lt;/ref&gt;

Yn dy ôfspraak waard foar it earst eksplisyt fêstlein dat Ryk en provinsje in &quot;mienskiplike ferantwurdlikheid&quot; droegen foar it yn stân hâlden en befoarderjen fan de Fryske taal en kultuer. De oerienkomst befette ôfspraken oer ûnderwiis, kultuer, media, bestjoer en rjochtsferkear. Yn [[1993]] waard in nije bestjoersôfspraak sletten.&lt;ref&gt;Memorie fan taljochting by de ''Wet gebruik Friese taal'', Twadde Keamer 2011–2012, 33 335, nr. 3.&lt;/ref&gt; Dêrmei ûntstie in strukturele foarm fan oerlis tusken Ryk en provinsje dy't yn lettere desennia fierder útboud wurde soe.

De emancipaasje fan it Frysk waard ek sichtber op de kaart. By de gemeentlike weryndieling fan [[1984]] krigen nije gemeenten nammen as [[Boarnsterhim]], [[Littenseradiel]], [[Nijefurd]] en [[Skarsterlân]]. Ek besteande gemeenten keazen yn de jierren tachtich faker formeel foar harren Fryske namme. Yn Tytsjerksteradiel waard yn [[1986]] besletten de Fryske gemeentlike en plaknammen offisjeel te brûken. Yn [[1989]] keazen Boarnsterhim en Tytsjerksteradiel foar offisjele Frysktalige plaknammen; yn [[1993]] folge Littenseradiel.&lt;ref&gt;Ferjan Ormeling en Arjen Versloot, &quot;Friese namen en Fryske nammen&quot;, ''It Beaken'', 2008; gemeente Tytsjerksteradiel, ''Geschiedenis van de gemeente''.&lt;/ref&gt; De plaknammestriid dêr't de FOKA yn 1974 noch mei direkte aksjes omtinken foar frege hie, waard sa foar in part regulier gemeentlik taalbelied.

De klassike Fryske Beweging krige yn dizze ûntwikkeling in oare funksje. De Ried fan de Fryske Beweging hie fan [[1977]] oant [[1988]] sels in mei provinsjaal jild betelle lobbyfunksjonaris, mar koe de sintrale liedende posysje fan de jierren fjirtich en fyftich net weromwinne. It ''Tsienjierreplan'' fan [[1982]] werhelle noch in soad fan de âldere bewegingsdoelen, mar in hieltyd grutter part fan it konkrete wurk waard ûnderwilens dien troch de provinsje, Afûk, Fryske Akademy, Omrop Fryslân, skoallen en oare profesjonele ynstellingen.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Ried fan de Fryske Beweging&quot;.&lt;/ref&gt;

It einpunt fan dy ûntwikkeling kaam yn [[1995]]. Doe waard de [[Algemiene wet bestjoersrjocht]] oanpast en waard de posysje fan it Frysk as bestjoerstaal yn Fryslân foar it earst yn algemiene lanlike wetjouwing fêstlein.&lt;ref&gt;Wet fan 4 maaie 1995, ''Staatsblad'' 1995, 302.&lt;/ref&gt; Dêrmei wie taalbelied net mear allinnich in resultaat fan bestjoersôfspraken en lokale praktyk, mar ek in formeel ûnderdiel fan it Nederlânske bestjoersrjocht.

== Juridyske en Europeeske ferankering (1995–2014) ==
Mei de wetswiziging fan [[1995]] krige it Frysk in folle dúdliker posysje yn it bestjoerlik ferkear. Yn Fryslân koene boargers it Frysk yn it kontakt mei bestjoersorganen brûke en koene bestjoersorganen ûnder bepaalde betingsten sels Frysktalige stikken opstelle.&lt;ref&gt;Wet fan 4 maaie 1995, ''Staatsblad'' 1995, 302.&lt;/ref&gt; De regeling wie gjin folsleine lykstelling mei it Nederlânsk, mar makke wol in ein oan de situaasje dat it skriftlik brûken fan it Frysk troch oerheden benammen op gewoante, tolerânsje of pleatslike ôfspraken berêste.

Ek symboalysk feroare der wat. Mei yngong fan [[1 jannewaris]] [[1997]] waard ''Fryslân'' de offisjele namme fan de provinsje ynstee fan ''Friesland''.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Namen van bestuurseenheden&quot;.&lt;/ref&gt; Yn deselde perioade namen hieltyd mear gemeenten Frysktalige gemeente-, plak- en wetternammen oan. Dêrmei waard it Frysk ek yn it offisjele geografyske en bestjoerlike byld fan de provinsje sichtberder.

Tagelyk krige it taalbelied in hieltyd sterker Europeesk ramt. Nederlân ratifisearre op [[2 maaie]] [[1996]] it [[Europeesk Hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden]]. Foar it Frysk yn Fryslân naam Nederlân in grut tal ferplichtingen út diel III fan it Hânfêst op him, op it mêd fan ûnderwiis, rjochtsferkear, bestjoer, media, kultuer, ekonomysk en maatskiplik libben en grinskrusende kontakten. It Hânfêst kaam foar Nederlân op [[1 maart]] [[1998]] yn wurking.&lt;ref&gt;Ried fan Europa, ''European Charter for Regional or Minority Languages'', Nederlânske ratifikaasjeferklearring fan 2 maaie 1996.&lt;/ref&gt; Fan de yn Nederlân ûnder it Hânfêst erkende regionale en minderheidstalen krige it Frysk dêrmei de wiidweidichste beskerming.

De Europeeske ferplichtingen waarden foar in part útwurke yn de ''Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer''. Nei de oerienkomsten fan 1989 en 1993 waard yn [[2001]] in nije, foar tsien jier bedoelde BFTK sletten. Dêryn waarden konkrete ôfspraken makke oer ûnderwiis, media, rjochtspraak, bestjoer, kultuer en ynterfryske en ynternasjonale kontakten.&lt;ref&gt;Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer 2001; Besluit vaststelling selectielijst beleidsterrein Friese taal vanaf 1945.&lt;/ref&gt; It Frysk taalbelied waard dêrmei hieltyd mear in permaninte bestjoerlike taak ynstee fan in searje losse maatregels nei oanlieding fan aksjes of konflikten.

In twadde Europeeske stap folge yn [[2005]]. Nederlân ratifisearre doe it ''Kaderferdrach inzake de bescherming van nationale minderheden'' fan de Ried fan Europa en ferklearre dêrby dat it ferdrach yn Nederlân tapast waard op de [[Friezen]]. It ferdrach kaam op [[1 juny]] 2005 foar Nederlân yn wurking.&lt;ref&gt;Ried fan Europa, ''Framework Convention for the Protection of National Minorities'', Nederlânske ratifikaasje fan 16 febrewaris 2005.&lt;/ref&gt; Dêrmei waarden de Friezen ek yn ynternasjonaal-juridyske sin as nasjonale minderheid ûnder dat ferdrach erkend.

De ûntwikkeling fan nije media feroare ûnderwilens de praktyske romte foar it Frysk. [[Omrop Fryslân]] hie sûnt 1994 in eigen telefyzjestjoerder en sette om [[2000]] hinne ek útein mei in eigen ynternettsjinst.&lt;ref&gt;Europeesk Buro foar Lytse Talen, lemma &quot;Stifting Omrop Fryslân&quot;.&lt;/ref&gt; Frysktalige kranten, tydskriften en boeken waarden oanfolle mei websiden, digitale nijsfoarsjenning en letter sosjale media. De fraach waard dêrtroch net mear allinnich oft it Frysk yn tradisjonele publike domeinen tastien wie, mar ek oft de taal yn nije technologyske en digitale domeinen meikomme koe.

Foar de organisearre Fryske Beweging wie de ûntwikkeling dûbelsinnich. Oan de iene kant wiene in soad fan de âlde easken ûnderwilens yn wetten, bestjoersôfspraken en profesjonele ynstellingen fêstlein. Oan de oare kant betsjutte dat dat de tradisjonele bewegingsorganisaasjes minder ûnmisber waarden. De [[Ried fan de Fryske Beweging]] besocht yn de jierren njoggentich mei konkrete aksjes en kampanjes nij publyk te berikken, ûnder mear op it mêd fan Fryske plak- en wetternammen, reklame en popmuzyk.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Ried fan de Fryske Beweging&quot;.&lt;/ref&gt; De Ried bleau in lobby-organisaasje, mar wie net mear de ûnbestriden koepel fan it Fryske taalstribjen.

Yn de jierren nei 2000 waard dêrom hieltyd dúdliker dat de Fryske Beweging net mear as ien organisearre blok beskreaun wurde koe. De FNP operearre yn de politike sfear; Afûk, Fryske Akademy en Omrop Fryslân hiene profesjonele funksjes; provinsje en gemeenten fierden sels taalbelied; en ferskate lytsere organisaasjes en aksjegroepen rjochten har op ûnderwiis, media, jongerein of ynternasjonale minderheidskontakten. It Fryske stribjen wie dêrmei fan in konsintrearre sosjale beweging feroare yn in netwurk fan politike, bestjoerlike en kulturele ynstellingen.

In nije juridyske mylpeal waard berikt mei de [[Wet gebrûk Fryske taal]], dy't op [[2 oktober]] [[2013]] ûndertekene waard en op [[1 jannewaris]] [[2014]] yn wurking kaam. Yn de wet waard foar it earst eksplisyt fêstlein dat &quot;it Nederlânsk en it Frysk de beide offisjele talen fan de provinsje Fryslân binne&quot;. De wet brocht bepalingen oer it Frysk yn it bestjoerlik en rjochterlik ferkear byinoar en makke ek de oprjochting fan in ûnôfhinklik advysorgaan foar de Fryske taal mooglik.&lt;ref&gt;Wet fan 2 oktober 2013, ''Staatsblad'' 2013, 382; ''Wet gebruik Friese taal'', kêsten 2 en 18–23.&lt;/ref&gt;

== Fan erkenning nei útfiering (2014–no) ==
Mei it yngean fan de [[Wet gebrûk Fryske taal]] op [[1 jannewaris]] [[2014]] wie in doel dêr't generaasjes Fryske bewegers foar pleite hiene formeel berikt: de wet erkende it Frysk en it Nederlânsk as de twa offisjele talen fan Fryslân. De wet regelet it brûken fan it Frysk yn it bestjoerlik en rjochterlik ferkear en lei de basis foar it ''Orgaan voor de Friese taal'', dat ûnder de namme [[DINGtiid]] funksjonearret.&lt;ref&gt;''Wet gebrûk Fryske taal'', kêsten 2 en 18–23.&lt;/ref&gt; DINGtiid hat as taak de gelikense posysje fan Frysk en Nederlânsk te befoarderjen en Ryk en provinsje te advisearjen oer it taalbelied.

Yn itselde jier krige de Provinsje Fryslân ek mear foech oer it Frysk yn it ûnderwiis. Mei de ''Wet onderwijs in de Friese taal'' út [[2014]] waard it fêststellen fan de kearndoelen foar Fryske taal en kultuer foar it basis-, fuortset en spesjaal ûnderwiis foar in grut part desintralisearre nei [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]]. Gedeputeerde Steaten krigen it foech om ûnder betingsten folsleine of parsjele ûntheffing fan de ferplichting ta Frysk ûnderwiis te jaan.&lt;ref&gt;Wet fan 7 maaie 2014, ''Staatsblad'' 2014, 185.&lt;/ref&gt; Dêrmei waard foar it earst in part fan de ynhâldlike wetjouwende ferantwurdlikheid foar in skoalfak oan de provinsje Fryslân oerdroegen.

De praktyk bleau lykwols efter by de formele posysje. Skoallen ferskilden sterk yn hoefolle Frysk se oanbeane en hokker taalfeardichheden behannele waarden. Om dêr mear struktuer yn te bringen, sette de provinsje útein mei [[Taalplan Frysk 2030]]. It doel is dat uterlik yn [[2030]] alle basis- en fuortsetskoallen yn it Fryske taalgebiet de Fryske taal en kultuer op in foldwaande nivo oanbiede en nei de fêststelde kearndoelen wurkje.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Taalplan Frysk 2030''.&lt;/ref&gt; Skoallen krije dêrby stipe mei lesmateriaal, neiskoalling, taalbelied en begelieding.

Dat de wetlike ferplichting noch net oeral ta in foldwaande praktyk laat hat, die ek bliken út tafersjoch fan de Underwiisynspeksje. Yn in ynventarisaasje oer de skoaljierren [[2022]]–2023 oant en mei 2024–2025 konstatearre de ynspeksje dat it Frysk op in grut part fan de basisskoallen wol yn it tafersjoch meinommen waard, mar dat ferskate skoallen en skoalbestjoeren herstelopdrachten krigen om't it oanbod net foldie oan it oan harren takende taalprofyl. Yn it fuortset ûnderwiis krige it Frysk yn it tafersjoch noch net op alle skoallen genôch omtinken.&lt;ref&gt;Inspectie van het Onderwijs, ''Fries in bestuurs- en schoolonderzoeken po en vo'' (2026).&lt;/ref&gt;

Ek de Ried fan Europa hat Nederlân geregeldwei oproppen om benammen it Frysk yn it ûnderwiis fierder te fersterkjen. Yn de sânde evaluaasjerûnte fan it [[Europeesk Hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden]] waard ûnder mear oanret om it ûnderwiis fan en yn it Frysk op alle ûnderwiisnivo's te fersterkjen en te soargjen foar duorsume universitêre ûnderwiis- en ûndersykskapasiteit foar it Frysk.&lt;ref&gt;Committee of Experts of the European Charter for Regional or Minority Languages, ''Seventh Evaluation Report on the Netherlands'' (2022); Nederlânske tuskenrapportazje, 2024.&lt;/ref&gt;

De desintralisaasje fan 2014 krige yn [[2026]] in nije konkrete útwurking. Op [[18 febrewaris]] 2026 stelden Provinsjale Steaten foar it earst sels in folslein nije set kearndoelen foar Fryske taal en kultuer fêst. Nei goedkarring troch de minister kamen dy op [[1 augustus]] 2026 yn wurking, tagelyk mei fernijde lanlike kearndoelen foar ûnder oaren Nederlânsk en rekkenjen-wiskunde.&lt;ref&gt;Provinsjale Steaten fan Fryslân, ''Verordening kerndoelen Friese taal en cultuur 2026''; brief fan de steatssiktaris fan OCW oan de Twadde Keamer, 16 april 2026.&lt;/ref&gt; It wie de earste kear sûnt de oerdracht fan it foech yn 2014 dat Fryslân sels fan dy bevoegdheid gebrûk makke.

Njonken ûnderwiis waard [[digitalisearring]] ien fan de nije sintrale fraachstikken. De taal moat net allinnich yn boeken, skoallen en oerheidsstikken brûkt wurde kinne, mar ek yn sykmasines, spraakwerkenning, automatyske oersetting, ûndertiteling, digitale oerheidstsjinsten en keunstmjittige yntelliginsje. Dat is foar in lytse taal minder fanselssprekkend as foar grutte talen, om't digitale systemen in grutte hoemannichte teksten, lûdsopnamen en oare taaldata nedich hawwe.

Dy ferskowing is dúdlik werom te finen yn de sechsde ''Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer'', dy't Ryk en Provinsje Fryslân op [[8 april]] [[2024]] foar de perioade 2024–2028 sleaten. Fiif prioriteiten waarden oanwiisd: de sichtberens fan it Frysk yn de iepenbiere romte, digitalisearring, ûnderwiis en ûndersyk, taaloerdracht tusken generaasjes en desintraal taalbelied.&lt;ref&gt;Ryksoerheid en Provinsje Fryslân, ''Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer 2024–2028''.&lt;/ref&gt; It Ryk stelde foar de útfiering 18 miljoen euro beskikber. Ta de ôfspraken hearre ûnder mear it fersterkjen fan universitêr Frysk, praktykrjochte ûndersyk yn it mbû en it oanstellen fan meartaligenskoördinatoaren by gemeenten.&lt;ref&gt;Ryksoerheid, &quot;Nieuwe afspraken voor versterken Friese taal en cultuur&quot;, 8 april 2024.&lt;/ref&gt;

De moderne media hawwe yn dizze faze in oare funksje krigen as de Fryske radio fan de jierren fyftich. [[Omrop Fryslân]] is tagelyk radio-, telefyzje- en ynternetmedium en Frysktalige ynhâld wurdt fierder ferspraat fia websiden, podcasts, streamingtsjinsten en sosjale media. De barriêre om sels Frysktalige teksten, fideo of muzyk te publisearjen is dêrtroch folle leger wurden. Tagelyk konkurrearret it Frysk yn dy digitale romte mei talen mei folle gruttere kommersjele en technologyske ynfrastruktuer. It beskikber meitsjen fan it Frysk foar nije digitale domeinen is dêrom eksplisyt ûnderdiel fan it hjoeddeistige taalbelied.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Bestjoersôfspraak Fryske Taal &amp; Kultuer 2024–2028'', spearpunt &quot;Digitalisering fan it Frysk&quot;.&lt;/ref&gt;

De aktuele taalsituaasje jout in dûbel byld. Ut de ''Taalatlas 2026'', basearre op ûndersyk út [[2025]], docht bliken dat it Frysk noch altyd breed ferstien en sprutsen wurdt. Mear as 85 persint fan de ynwenners fan Fryslân jout oan it Frysk goed oant tige goed te ferstean en 95 persint kin de taal op syn minst ridlik ferstean. Mear as twa tredde seit goed Frysk prate te kinnen. De lêsfeardigens is tanommen: 58 persint seit goed oant tige goed Frysk lêze te kinnen, tsjin 46 persint yn [[2007]]. Ek de skriuwfeardigens is tanommen.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Taalatlas 2026''; ''Taal yn Fryslân: in nije koers'' (2026).&lt;/ref&gt;

Dêr stiet lykwols tsjin oer dat it Frysk as wichtichste omgongstaal yn guon domeinen efterútgiet. Benammen it brûken fan it Frysk mei de partner lit neffens itselde ûndersyk in delgeande trend sjen. It Frysk stiet it sterkst yn de húshâlding en yn ynformele sosjale netwurken.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Taalatlas 2026''.&lt;/ref&gt; Dat makket dúdlik dat in sterke juridyske posysje net automatysk betsjut dat it deistich taalgebrûk ek groeit.

Dêrmei is ek it karakter fan de Fryske Beweging feroare. De beweging hat net mear ien dúdlik sintrum lykas it Selskip 1844, de Jongfryske Mienskip of de Ried fan de Fryske Beweging yn eardere perioaden. It Fryske stribjen is ferspraat oer politike partijen, oerheden, ûnderwiisynstellingen, Omrop Fryslân, Afûk, Fryske Akademy, DINGtiid, kulturele organisaasjes en losse groepen en yndividuen. In grut part fan de doelen fan de njoggentjinde- en tweintichste-iuwske beweging — erkenning fan it Frysk as kultuertaal, plak yn ûnderwiis en media en it rjocht om de taal by oerheid en rjochtspraak te brûken — is ûnderwilens juridysk of ynstitúsjoneel ferankere.

De sintrale fraach is dêrmei ferskood. Yn de njoggentjinde ieu gie it foaral om de fraach oft it Frysk in kultuertaal wêze koe; yn de earste helte fan de tweintichste ieu oft it in plak hawwe koe yn ûnderwiis, bestjoer en polityk; nei Kneppelfreed oft de oerheid de taal erkenne moast. Yn de ienentweintichste ieu giet it hieltyd mear om de fraach hoe't de formele rjochten yn de praktyk brûkt wurde en hoe't it Frysk as libbene taal oan nije generaasjes en yn nije maatskiplike en digitale domeinen trochjûn wurde kin.

== Aksjes en aksjegroepen (1948-no) ==
{{Apart|List fan Fryske aksjegroepen}}
Njonken de fêste selskippen, de [[Ried fan de Fryske Beweging]], de [[Fryske Nasjonale Partij]] en de ynstitúsjes dy't har mei de Fryske taal en kultuer dwaande hâlde, hat de Fryske Beweging nei de [[Twadde Wrâldkriich]] geregeldwei in minder formele aksjefierende flank kend. Sokke groepen kamen faak op yn tiden dat in part fan de bewegers fûn dat de fêstige organisaasjes of de oerheid te stadich, te hoeden of tefolle fia bestjoerlik oerlis wurken. De foarm fan de aksjes feroare mei de tiid: fan pamfletten, iepen brieven en lobby nei it feroarjen fan plaknammebuorden, demonstraasjes en ludike aksjes, en letter ek ynternetkampanjes, petysjes en in berop op Europeeske taal- en minderheidsrjochten.

In iere foarrinner wie it yn [[1948]] oprjochte ''[[Striidboun Fryslân Frij]]''. It bûn ûntstie op inisjatyf fan ûnder oaren [[Eeltsje Boates Folkertsma]] en A.M. Sustring en woe binnen it Nederlânske steatsferbân in foarm fan Frysk selsbestjoer ta stân bringe. Yn de earste jierren waard it Striidboun troch tsjinstanners geregeld as separatistysk ôfskildere, mar de organisaasje sels pleite net foar ôfskieding fan Nederlân. Ek [[Sjoerd van der Schaaf]] stelde yn 1948 al fêst dat it om federalistysk selsbestjoer en net om steatkundige ôfskieding gie.&lt;ref&gt;Sj. van der Schaaf, &quot;De Friese kwestie&quot;, ''De Nieuwe Stem'', jg. 3 (1948), s. 692–699.&lt;/ref&gt;

De namme ''Striidboun'' joech de organisaasje in radikaler imago as har feitlike aksjewize faak wie. Neffens lettere ûndersikers hie it bûn sa likernôch twahûndert leden en bestie it wurk foaral út publikaasjes, brieven oan oerheden en bedriuwen en parseferklearrings. Tusken [[1948]] en [[1971]] ferskynden 56 ôfleveringen fan de pamfletrige ''Wy sels!''. It Striidboun wie ien fan de earste Fryske organisaasjes dy't eksplisyt pleite foar in status fan it Frysk as twadde rykstaal.&lt;ref&gt;Piet Hemminga, &quot;De ferkearde namme: it Striidboun 'Fryslân Frij'&quot;, yn: R.H. Bremmer e.o. (red.), ''Speculum Frisicum'' (2001), s. 317–335; ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Striidboun Fryslân Frij&quot;.&lt;/ref&gt; De [[Binnenlandse Veiligheidsdienst]] hold de organisaasje in skoft yn 'e gaten. Ek seach it Iepenbier Ministearje it bûn yn [[1951]] as ien fan de fermiddens dêr't de ûnfrede om [[Kneppelfreed]] hinne út fuortkaam.&lt;ref&gt;Otto S. Knottnerus, &quot;Liever dood dan Fries? De ongemakkelijke geschiedenis van een vermeend spreekwoord&quot;, ''De Vrije Fries'' 104 (2024), s. 52–75.&lt;/ref&gt; It Striidboun waard yn [[1977]] opheft en wurdt wol as ien fan de ideologyske foarrinners fan de FNP beskôge.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Striidboun Fryslân Frij&quot;.&lt;/ref&gt;

Fan de jierren sechstich ôf feroare it aksjeklimaat. Jongerein- en studinteferienings begûnen faker mei opfallende, ludike aksjes te wurkjen. De Fryske studinteferiening [[FFJ Bernlef|Bernlef]] yn Grins joech bygelyks yn [[1967]] eigen Fryske &quot;paspoarten&quot; út. Sokke aksjes wiene net altyd ferbûn oan in aparte aksjegroep, mar se foarmen wol in nije tradysje fan direkte publisiteit dy't letter geregeld út it Fryske studintefermidden wei weromkomme soe.&lt;ref&gt;&quot;Bernlef foar ivich&quot;, besprutsen yn ''Fryslân. Historisch Tijdschrift'', jg. 31 (2025), nr. 3.&lt;/ref&gt;

It bredere kulturele protestklimaat waard yn [[1970]] ek sichtber mei de ''Werkgroep Kultuur Friesland''. Dy spontane wurkgroep ûntstie op 1 juny by in protestgearkomste yn de Prinsetún yn Ljouwert en kearde him tsjin wat er as in net-demokratyske en te sletten struktuer fan de [[Fryske Kultuerried]] seach.&lt;ref&gt;&quot;Het tussenverslag van de '5' van de werkgroep kultuur Friesland&quot;, ''Trotwaer'', jg. 2 (1970).&lt;/ref&gt; De wurkgroep wie net yn it foarste plak in taalaksjegroep, mar is wol fan belang foar de ûntwikkeling fan it nije aksjeklimaat: ek binnen it Fryske kulturele fermidden kaam in generaasje op dy't minder respekt hie foar de fêstige bestjoerlike ferhâldingen.

In folle dúdliker taalpolitike aksjegroep wie de yn [[1974]] ûntstiene ''Fryske Organisaasje foar Kulturele Autonomy'' (FOKA). De groep bestie benammen út jonge bewegers en studinten dy't ûntefreden wiene oer de beheinde resultaten fan it offisjele Fryske taalbelied. FOKA stelde kulturele autonomy sintraal en woe him net ienfâldich as lofts of rjochts definiearje.&lt;ref&gt;Kerst Huisman, &quot;Net lofts en net rjochts mar Fryske ienheitswoarst&quot;, ''Sonde'', jg. 4 (1974–1975).&lt;/ref&gt; De organisaasje waard foaral bekend troch aksjes mei Nederlânsktalige plaknammebuorden, dy't troch aktivisten oerskildere of fan Fryske nammen foarsjoen waarden. Ferskate aksjefierders waarden dêrfoar ferfolge en beboete. De hege boetes laten wer ta solidariteitsaksjes binnen in breder part fan de Fryske Beweging.&lt;ref&gt;G.R. Zondergeld, besprek fan B.D. van der Velden, ''Fries in het rechtsverkeer'', ''Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden'' 121 (2006).&lt;/ref&gt;

Ut it FOKA-fermidden kaam yn [[1976]] ek it Frysktalige loftse tydskrift ''Sneed'' fuort. ''Sneed'' wie gjin aksjegroep yn formele sin, mar wol in gearkomsteplak foar jonge bewegers dy't it tradisjonele kader fan de Fryske Beweging ôfwiisden.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Sneed&quot;.&lt;/ref&gt; Yn [[1977]] en [[1978]] krigen minsken út de rûnte fan ''Sneed'' en de Ljouwerter aksjegroep ''[[Swatte Jat]]'' it oan 'e stôk mei de organisatoaren fan de [[Betinking Slach by Warns|Warnsbetinking]]. Hja fûnen dat de tradisjonele Fryske Beweging har tefolle fêstbite yn romantysk nasjonalisme en te min omtinken hie foar maatskiplike ferhâldingen. Yn 1978 waarden ûnder mear de flaggehâlders by it Reaklif mei gips tichtmakke en waard in pamflet ferspraat dat mei ''Sneed, Swatte Jat, Stik, Dong'' ûndertekene wie.&lt;ref&gt;Martin Smit, &quot;Brandsma mut fut! Het libertair-provincialisme van Swatte Jat&quot;, ''De AS'', nrs. 152–154 (2006), s. 49–57.&lt;/ref&gt;

''Swatte Jat'', aktyf fan [[1978]] oant [[1980]], wie in anarchistyske Ljouwerter aksjegroep dy't him ûnder oare tsjin grutskalich bedriuwslibben, sintralisearring, militarisme en it gemeentlik bestjoer kearde. De groep brûkte sawol it Frysk as it Liwwadders en pleite foar in ûnôfhinklik, libertêr Fryslân, mar hie tagelyk skerpe krityk op de FNP en de fêstige Fryske Beweging. De striid foar de Fryske taal moast neffens Swatte Jat fan de minsken sels komme en net fan in nije Fryske elite.&lt;ref&gt;Martin Smit, &quot;Brandsma mut fut!&quot;, s. 49–57; ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Swatte Jat&quot;.&lt;/ref&gt; De groep heart dêrom wol by de skiednis fan it Fryske aksje-aktivisme, mar net by de tradisjonele nasjonalistyske flank dêrfan.

Yn [[1976]] ûntstie noch in hiel oare aksjegroep: it ''[[Frysk Anty Faksisme Komitee]]'' (FAFK). It FAFK wie gjin taal- of autonomybeweging, mar waard wol nau ferbûn mei in wichtich symboalysk plak fan de Fryske Beweging: de Warnsbetinking. By it komitee wiene sa'n tweintich loftse en progressive organisaasjes oansletten. It kearde him tsjin de oanwêzigens fan ekstreem-rjochtse groepen by Warns en tsjin besykjen fan ûnder oare de Centrumdemocraten en CP'86 om yn Fryslân oanhing te winnen. Fierder organisearre it Kristallnachtbetinkingen en de jierlikse 4 maaie-optocht yn Ljouwert. It FAFK waard yn [[1998]] opheft.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;FAFK (Frysk Anty Faksisme Komitee)&quot;.&lt;/ref&gt;

Dat aksjefoeren net needsaaklik radikaal of konfrontearjend wêze hoegde, die yn [[1979]] de aksjegroep ''Teken voor Radio Friesland'' bliken. De groep woe mear stjoertiid foar de regionale omrop, om't ien oere deis neffens de aksjefierders net foldwaande wie foar in provinsje mei in eigen taal en &quot;dûbele kultuer&quot;. Op [[6 juny]] 1979 waarden op 'e Kop fan de Ofslútdyk mear as 34.000 hantekeningen en santich stipeferklearrings fan Fryske organisaasjes oan minister [[Til Gardeniers-Berendsen|Til Gardeniers]] fan CRM oanbean. De groep frege om op syn minst seis oeren regionale stjoertiid deis.&lt;ref&gt;&quot;Actie voor Radio Friesland&quot;, ''Freewave Informatie Bulletin'', 17 july 1979.&lt;/ref&gt; De aksje stiet yn in langere ûntwikkeling dy't úteinlik fia Radio Fryslân ta de selsstannige [[Omrop Fryslân]] late.

Yn de jierren tachtich kaam de direkte taalaksje benammen werom yn de striid om it offisjele brûken fan Fryske plaknammen en it Frysk by lanlike ynstellingen. De gemeenten [[Tytsjerksteradiel]] en [[Boarnsterhim]] woene Fryske plaknammen offisjeel meitsje, mar krigen te krijen mei juridyske en praktyske wjerstân, ûnder mear by de PTT. Dy kwestje joech nije aksjegroepen in dúdlik doel.

Om [[1988]] hinne makke ''Warns 2000'' fan him sprekken. De groep fûn dat de reguliere Fryske Beweging en it provinsjebestjoer tefolle kompromissen sleaten. By de Warnsbetinking fan 1988 foel de groep út nei wat er as &quot;Haachsk kolonialisme&quot; seach.&lt;ref&gt;Otto S. Knottnerus, &quot;Liever dood dan Fries?&quot;, ''De Vrije Fries'' 104 (2024), s. 71.&lt;/ref&gt; Warns 2000 brûkte ek hurder aksjemiddels. ''De Vrije Fries'' melde yn syn jierkronyk oer 1987 dat leden it hûs fan de direkteur fan Prins yn Dokkum mei wite ferve bespuite hiene, nei in konflikt dêr't neffens de aksjefierders it brûken fan it Frysk op it wurk in rol yn spile hie.&lt;ref&gt;&quot;Panorama van Friesland&quot;, ''De Vrije Fries'' 68 (1988), s. 133–152.&lt;/ref&gt;

Yn dyselde perioade ûntstie ''FRA'', koart foar ''Fryske Aksje''. De groep kaam yn [[1988]]–[[1989]] nei foaren yn it konflikt oer it bestjoersakkoart foar de Fryske taal en kultuer en de hâlding fan de PTT foar offisjele Fryske plaknammen oer. Oars as Warns 2000 stelde FRA himsels foar as in groep dy't &quot;ludyk&quot;, &quot;freonlik&quot; en &quot;plurifoarm&quot; operearje woe en net yn it foarste plak op skerpe of gewelddiedige aksjes út wie.&lt;ref&gt;&quot;Panorama van Friesland&quot;, ''De Vrije Fries'' 69 (1989), s. 113–119.&lt;/ref&gt; De groep paste dêrmei yn in nije aksjestyl: sichtbere druk en publisiteit, mar net needsaaklik konfrontaasje.

De plaknammestriid hold dêrmei net op. Yn [[1993]] waard út it fermidden fan de Fryske studinteferiening Bernlef yn Grins de aksjegroep ''Mem hâldt de bern thús'' aktyf. De PTT brûkte yn it telefoanboek noch Nederlânske plaknammen, ek dêr't Fryske nammen ûnderwilens offisjeel fêststeld wiene. Ut protest stieken Fryske studinten op it plein foar it regionale PTT-kantoar pallets mei mear as achthûndert telefoanboeken yn 'e brân.&lt;ref&gt;&quot;Bernlef foar ivich&quot;, ''Fryslân. Historisch Tijdschrift'', jg. 31 (2025), nr. 3.&lt;/ref&gt; De aksje wie tekenjend foar in weromkommend tema: formele erkenning fan it Frysk waard troch aksjefierders net genôch fûn as lanlike ynstellingen dy erkenning yn de praktyk net tapasten.

Yn deselde jierren waard de Warnsbetinking op 'e nij in plak fan aksje, diskear fanwegen de komst fan ekstreem-rjochtse groepen. Yn [[1992]] ferskynden fertsjintwurdigers fan rjochtsekstremistyske organisaasjes by it Reaklif. De reaksje fan de organisaasje waard troch in part fan de jongere Fryske bewegers as te swak beskôge. Yn 1993 en 1994 waard de betinking dêrom sterk omstriden. Antyfaksistyske bewegers brûkten de leus ''Leaver dea as rassist'' en de koartlibbene aksjegroep ''De Kop Derfoar!'' fersprate yn [[1994]] materiaal mei dy boadskip.&lt;ref&gt;Tresoar, affiche fan aksjegroep ''De Kop Derfoar!'', ''Leaver dea as rassist'', 1994; ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Slach by Warns&quot;.&lt;/ref&gt; De Fryske Beweging naam yn dy jierren eksplisyt ôfstân fan rjochtsekstremisme. De diskusje brocht tydlik ek in gruttere groep jongerein by de Warnsbetinking.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Slach by Warns&quot;.&lt;/ref&gt;

In oare koartlibbene protestbeweging ûntstie yn [[1998]] om de provinsjale manifestaasje ''Fryslân 500''. De provinsje betocht doe dat yn 1498 mei de komst fan [[Albrecht fan Saksen]] in sintraal gewestlik bestjoer ûntstien wie. Kritisy fûnen it nuver dat krekt it ferlies fan de midsiuwske [[Fryske frijheid]] as begjinpunt fan fiifhûndert jier Fryslân presintearre waard. Dêrtsjinoer ûntstie it inisjatyf ''Fryslân 2000+'', dat beklamme dat Fryslân folle langer as fiifhûndert jier bestie en ek nei it jier 2000 bestean bliuwe soe.&lt;ref&gt;&quot;Kroniek&quot;, ''Madoc'', jg. 12 (1998), mei ferwizing nei ''NRC Handelsblad'', 5 juny 1998.&lt;/ref&gt; It wie mear in tydlike tsjinbeweging as in permaninte organisaasje, mar past wol yn de tradysje fan symboalyske Fryske aksje.

Yn it begjin fan de 21e iuw bleau foaral it Fryske studintefermidden in kweekplak foar ludike aksjes. Yn [[2002]] makken leden fan Bernlef út ûnfrede oer de Nederlânsktalige ferfilming fan ''[[De Kameleon]]'' in eigen Frysktalige protestfilm, ''De Kameleon sjocht yn it waar''.&lt;ref&gt;&quot;Bernlef foar ivich&quot;, ''Fryslân. Historisch Tijdschrift'', jg. 31 (2025), nr. 3.&lt;/ref&gt; Ut itselde studintefermidden kaam de ''Stifting Fryske Aksje''. Dy groep helle yn [[2006]] lanlik de parse troch de domeinnamme ''ednijpels.nl'' te registrearjen. Kommissaris fan de Keninginne [[Ed Nijpels]] koe dy neffens de aksjefierders weromkrije as er in folsleine gearkomste fan de Provinsjale Steaten yn it Frysk foarsitte soe. De groep protestearre dermei tsjin dat Nijpels nei seis jier yn Fryslân de taal noch net goed behearske.&lt;ref&gt;ANP, &quot;Nijpels moet Fries spreken&quot;, 4 jannewaris 2006.&lt;/ref&gt; Nijpels reagearre ludyk troch sels de domeinnamme ''stiftingfryskeaksje.nl'' te registrearjen.&lt;ref&gt;ANP, &quot;CdK Nijpels kaapt Friese domeinnaam&quot;, 8 septimber 2006.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Trochgeand ferkear2.JPG|thumb|In oerplakt ferkearsboerd. De oarspronklike tekst ''doorgaand verkeer'' is ferfongen troch ''trochgeand ferkear''.]]
In folle fierder geande Frysk-nasjonale streaming waard yn dyselde snuorje fertsjintwurdige troch de ''[[Groep fan Auwerk]]''. De groep waard om [[2003]] hinne oprjochte en kombinearre Westlauwerske Fryske aksje mei in sterk [[Ynterfrysk|ynterfrysk]] perspektyf. It úteinlike ideaal wie in selsstannich polityk ferbân fan de ferskillende histoaryske Fryske gebieten. Dêrmei gie de groep fierder as de FNP en de Ried fan de Fryske Beweging, dy't harren autonomy- en desintralisaasjestribjen binnen de besteande steatsferbannen pleatsten.

De Groep fan Auwerk brûkte benammen symboalyske en ludike aksjes. Yn [[2005]] frege de groep omtinken foar it begryp &quot;Fryske nasjonaliteit&quot; en waarden ''FRL''-stikkers útjûn om op it blauwe lânkoadepart fan autokentekens te plakjen. Yn [[2006]] presintearre de groep in ûntwerp foar in mienskiplike flagge fan alle Fryske gebieten. De [[Ynterfryske Rie]] naam dat ûntwerp net oer, mar naam it idee fan in mienskiplike ynterfryske flagge wol op en liet letter in eigen ûntwerp meitsje.&lt;ref&gt;Temmo Bosse, &quot;Friesen wollen gemeinsame Flagge&quot;, Ynterfryske Rie, 6 juny 2007; ''Leeuwarder Courant'', 2 oktober 2006.&lt;/ref&gt; Yn [[2008]] feroaren leden fan de groep ek ferkears- en plaknammebuorden yn Frysktalige ferzjes.&lt;ref&gt;Argivearre materiaal fan de ''Groep fan Auwerk'', 2008–2009.&lt;/ref&gt;

Yn [[2009]] wurke de Groep fan Auwerk gear mei in nije groep, [[Frije Fryske Grûn]]. Op [[25 septimber]] fan dat jier hellen aksjefierders yn [[Wymbritseradiel]] Nederlânske plaknammen fan buorden ôf. De gemeente hie sels al besletten dat de Fryske nammen offisjeel wurde soene, mar de aksjegroepen fûnen dat de útfiering te lang op him wachtsje liet.&lt;ref&gt;Argivearre webside ''Groep fan Auwerk'', berjocht 25 septimber 2009.&lt;/ref&gt;

Frije Fryske Grûn profilearre him benammen as in jonge autonomybeweging. Yn [[2010]] fierde de groep in ''Maitiidsoffensyf'' mei publike aksjes en propaganda foar in sterkere politike posysje fan Fryslân.&lt;ref&gt;&quot;Maitiidsoffensyf&quot;, ''It Nijs'', 29 maaie 2010.&lt;/ref&gt; De groep kearde him ek tsjin plannen om de provinsje Fryslân yn in grutter Noard-Nederlânsk bestjoersgebiet opgean te litten. Frije Fryske Grûn wie teminsten oant yn [[2011]] aktyf. Oars as by de FNP waard autonomy troch de groep net benammen fia ferkiezings en bestjoerlik oerlis neistribbe, mar mei publike aksjes en nasjonaal-Fryske propaganda.

Yn [[2010]] waard ek de namme FOKA nochris nij libben ynblaasd. De aksjegroep ''De Nije Foka'' plakte yn april fan dat jier op tsientallen tsjerkedoarren yn Súd-Fryslân oproppen om mear Frysk te brûken, ek yn de tsjerken. De groep stelde dat it Frysk nettsjinsteande desennia fan taalbelied yn in protte mear formele domeinen noch altyd in swakke posysje hie.&lt;ref&gt;&quot;Frysk&quot;, ''Leeuwarder Courant'', rubryk ''Korte Metten'', 24 april 2010.&lt;/ref&gt; Hoewol't De Nije Foka gjin lang bestean liket hân te hawwen, lit de aksje sjen dat de âlde fraach nei it brûken fan it Frysk yn konkrete maatskiplike domeinen ek yn de 21e iuw nije tydlike groepen opsmite koe.

Net alle lettere aksjegroepen rjochten har op autonomy of de sichtberens fan it Frysk yn 'e iepenbiere romte. Yn [[2013]] foarme in groep fan sân taal- en kultuerminsken — [[Pieter Breuker]], [[Eeltsje Hettinga]], [[Goffe Jensma]], André Looijenga, [[Elske Schotanus]], [[Abe de Vries]] en [[Henk Wolf]] — in nammeleaze aksjegroep tsjin de troch de provinsje foarnommen wizigingen yn de Fryske stavering en de ynfiering fan in ferplichte standertwurdlist. Hja stelden in ''Oprop oan Provinsjale Steaten'' op, dy't troch mear as hûndert minsken út wittenskip, ûnderwiis en kultuer ûndertekene waard.&lt;ref&gt;&quot;Hûndert kopstikken tsjin nije regels foar it Frysk&quot;, 6 juny 2013; Abe de Vries, &quot;Diskusjejûn Skriuwersboun: foarút sjen&quot;, 30 maaie 2013.&lt;/ref&gt; Dat wie in oar type aksje as de plaknamme- en autonomyaksjes: no gie it krekt om de fraach wa't foech hawwe moast oer de noarm fan de Fryske skriuwtaal.

Fan [[2016]] ôf kaam de ''BoargerAksjegroep [[Sis Tsiis]]'' nei foaren. De groep rjochte him yn earste ynstânsje op it Frysk yn it ûnderwiis en brûkte dêrby eksplisyt it begryp taalminskerjochten. Yn desimber 2016 organisearre Sis Tsiis yn Ljouwert in fakkeloptocht ûnder it biedwurd ''Frysk op skoalle, in bernerjocht''.&lt;ref&gt;&quot;Aksje foar Frysk ûnderwiis&quot;, Audiofrysk, 16 desimber 2016.&lt;/ref&gt; Ynstee fan de âldere nasjonale of romantyske arguminten lei de groep de klam op Europeeske minderheidsferdraggen, juridyske ferplichtingen fan de oerheid en it rjocht fan bern op ûnderwiis yn de eigen taal.&lt;ref&gt;Sis Tsiis, ''Taalminskerjochten en ûnderwiis'' (2017).&lt;/ref&gt;

Sis Tsiis ferbrede letter syn wurk nei de algemiene sichtberens fan it Frysk by oerheidstsjinsten. Op [[26 juny]] [[2019]] bea de groep oan de Twadde Keamer in petysje oan yn de foarm fan in ûntwerp foar in Frysk plysjeunifoarm, mei ''plysje'' njonken de Nederlânske oantsjutting. De minister fan Justysje en Feiligens naam dat foarstel net oer, mar de kwestje waard wol yn de Twadde Keamer en yn it oerlis oer de Fryske taalpolityk behannele.&lt;ref&gt;Twadde Keamer, petysje BoargerAksjegroep ''Sis Tsiis'', 26 juny 2019; Kamerstukken II 2019/20, 35300-VII, nr. 114.&lt;/ref&gt;

De skiednis fan dy groepen lit sjen dat der net ien trochgeande &quot;radikale Fryske beweging&quot; bestien hat. It ''Striidboun Fryslân Frij'', FOKA, Swatte Jat, it FAFK, ''Teken voor Radio Friesland'', Warns 2000, FRA, ''Mem hâldt de bern thús'', ''De Kop Derfoar!'', ''Fryslân 2000+'', de ''Stifting Fryske Aksje'', de ''Groep fan Auwerk'', ''Frije Fryske Grûn'', ''De Nije Foka'', de nammeleaze staveringsaksjegroep fan 2013 en ''Sis Tsiis'' ferskilden sterk yn ideology, organisaasjefoarm en doel. Guon woene mear selsbestjoer of sels Fryske ûnôfhinklikens, guon rjochten har op ien praktyske taalkwestje en wer oaren kearden har krekt tsjin nasjonalistyske of rjochtsekstremistyske ûntwikkelingen.

Wat se wol mienskiplik hiene, wie dat hja ûntstiene op mominten dat in groep bewegers in kleau seach tusken de formele posysje fan it Frysk en de feitlike praktyk. Yn 1948 gie it om selsbestjoer en de algemiene status fan Fryslân, yn de jierren santich om kulturele autonomy en in nije generaasje dy't de âlde bewegingsorganisaasjes útdaagde, yn de jierren tachtich en njoggentich benammen om plaknammen, media en it praktysk taalgebrûk fan grutte ynstellingen, en yn de 21e iuw om autonomy, ûnderwiis, taalnoarm, sichtberens en juridysk fêstleine minderheidsrjochten. Sa bleau direkte aksje, ek nei't in grut part fan it Fryske taalbelied yn wetten en ynstellingen fêstlein wie, in weromkommend ûnderdiel fan de Fryske Beweging.

== Literatuer ==
* [[Jan Jelles Hof]]. ''Tinkboek fan it hûndertjierrich bistean fan it Selskip foar Fryske Tael en Skriftekennisse 1844-1944'', 1948.
* [[Sjoerd van der Schaaf]], ''[https://www.dbnl.org/tekst/scha005skie01_01/ Skiednis fan de Fryske biweging],'' Ljouwert 1977
* Sjoerd van der Schaaf, ''De belofte gestand gedaan. Geschiedenis van de Friese Stichtingen 1940-1945,'' 1985.
* [[Gjalt R. Zondergeld]], ''De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen,'' 1978.
* Gjalt R. Zondergeld, '[http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn4/kiestra Douwe (Hermans) Kiestra (1899-1970)', yn: ''Biografisch Woordenboek van Nederland''], 5 septimber 2003

== Sjoch ek ==
* [[List fan Fryske aksjegroepen]]
* [[Ried fan de Fryske Beweging]]
* [[Frysk yn it bestjoerlik ferkear]]
* [[Frysk yn it rjochtsferkear]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.friesgenootschap.nl It Frysk Genoatskip]
* [http://www.fryskebeweging.nl Ried fan de Fryske Beweging]
* [http://www.fa.knaw.nl Fryske Akademy]
* [http://www.kneppelfreed.nl It folsleine ferhaal oer Kneppelfreed]
* [http://www.grutskopfryslan.eu/content/category/1/19/38/ Ferwizing nei dossier oer aksjegroepen] 

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}

[[Kategory:Frysk]] 
[[Kategory:Fryske Beweging| ]]</text>
      <sha1>ff0mkral78oe3fcx86ywicxbps89hwz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241280</id>
      <parentid>1241279</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T18:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>Jiertallen tafoege</comment>
      <origin>1241280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149049" sha1="0l6sa9qsjflo4pa14kajfrqez252cvv" xml:space="preserve">{{Net te betiizjen|de organisaasje '''[[De Fryske Beweging]]''', foarhinne bekend as Ried fan de Fryske Beweging}}
De '''Fryske Beweging''' is de sammelnamme foar it histoaryske en hjoeddeistige stribjen fan persoanen, ferienings en ynstellingen dy't har ynsette foar de [[Frysk|Fryske taal]], kultuer en identiteit en foar in eigen plak fan Fryslân binnen de Nederlânske steat en it bredere Fryske taalgebiet. De beweging hat nea ien organisaasje of ien fêste ideology foarme. Har doelen rûnen yn de rin fan de tiid útinoar fan it befoarderjen fan Fryske literatuer en taalûndersyk oant it brûken fan it Frysk yn ûnderwiis, bestjoer, rjochtspraak, tsjerke en media. By in part fan de beweging kamen dêr ideeën oer [[desintralisaasje]], [[federalisme]], Frysk selsbestjoer of, yn lytsere fermiddens, politike ûnôfhinklikens by.

De kulturele woartels fan de beweging wurde al yn de [[17e iuw]] socht, doe't skriuwers en gelearden as [[Gysbert Japiks]] en [[Simon Abbes Gabbema]] it Frysk bewust as skriuw- en kultuertaal brûkten en bestudearren. Fan in duorsum organisearre beweging wie lykwols pas yn de [[19e iuw]] sprake. Mei de oprjochting fan it [[Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde|Frysk Genoatskip]] yn [[1827]] en it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse]] yn [[1844]] krige it Fryske kulturele stribjen in fêste organisatoaryske foarm. Yn de rin fan de njoggentjinde en tweintichste iuw ferbrede dat stribjen him fan taal, literatuer en skiednis nei ûnderwiis, maatskiplike emansipaasje en polityk.

Om [[1900]] hinne rekke de beweging hieltyd mear ferdield oer religieuze, politike en generasjonele linen. Der ûntstiene protestantske, roomske, studinte- en jongereinorganisaasjes en mei de [[Jongfryske Mienskip]] fan [[Douwe Kalma]] krige it Fryske stribjen in sterker kultureel-nasjonale en ynternasjonale oriïntaasje. Tagelyk waarden de kontakten mei East- en Noard-Friezen yntinsiver en ûntstie in organisearre [[Ynterfrysk|ynterfryske]] gearwurking. Yn it ynterbellum krigen ek ideeën oer Frysk selsbestjoer en politike autonomy mear omtinken. De opkomst fan it [[nasjonaalsosjalisme]] en de Dútske besetting brochten djippe ideologyske tsjinstellingen binnen de beweging oan it ljocht.

Nei de [[Twadde Wrâldkriich]] ferskode it swiertepunt stadichoan fan kulturele mobilisaasje nei konkrete taalrjochten en oerheidsbelied. De yn [[1945]] oprjochte [[Ried fan de Fryske Beweging]] brocht in grut tal Fryske organisaasjes byinoar. [[Kneppelfreed]] yn [[1951]] waard in kearpunt yn de taalstriid en droech by oan de wetlike erkenning fan it Frysk yn ûnderwiis en rjochtspraak yn de jierren fyftich. Yn de desennia dêrnei krige it Frysk ek in sterker plak yn bestjoer en media, wylst mei de [[Fryske Nasjonale Partij]] in aparte politike streaming ûntstie. Tagelyk bleau der in aksjefierende flank bestean dy't mei demonstraasjes, plaknamme-aksjes en oare foarmen fan direkte aksje druk útoefene.

Fan de lêste desennia fan de tweintichste iuw ôf waarden in protte eardere doelen fan de Fryske Beweging yn wetten en profesjonele ynstellingen ferankere. De [[Afûk]], [[Fryske Akademy]], [[Omrop Fryslân]], oerheden en ûnderwiisynstellingen namen taken oer dy't earder foar in grut part troch frijwillige bewegingsorganisaasjes útfierd waarden. Ynternasjonale ferdraggen joegen it Frysk beskerming as minderheidstaal en sûnt [[2014]] binne it Frysk en it Nederlânsk by wet erkend as de twa offisjele talen fan de provinsje Fryslân.

De hjoeddeistige Fryske Beweging hat dêrtroch minder as earder it karakter fan ien organisearre massabeweging. It Fryske stribjen is ferspraat oer politike partijen, taal- en kultuerynstellingen, oerheden, ûnderwiis, media, aksjegroepen en yndividuele taalaktivisten. De klam leit net mear allinnich op de formele erkenning fan it Frysk, mar hieltyd mear op it feitlike brûken en trochjaan fan de taal yn ûnderwiis, bestjoer, maatskiplik libben en nije digitale domeinen.

== It begjin (17e-18e iuw) ==
[[Ofbyld:Gysbert Japix portrait by Matthijs Harings.tif|thumb|Gysbert Japiks troch [[Matthijs Harings]].]]
Hoewol't der yn de 17e iuw noch gjin organisearre Fryske Beweging yn de lettere betsjutting bestie, wie der wol in lytse rûnte fan skriuwers, gelearden, útjouwers en bestjoerders dy't it Frysk as skriuw- en kultuertaal brûkten of de bestudearring dêrfan stimulearren. Kultuerhistoarisy [[Willem Frijhoff]] en [[Marijke Spies]] sprekke foar de jierren om 1640 sels fan in Frysk-literêre beweging, dy't ferbûn wie mei de rûnten om it Fryske stedhâlderlike hof yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Neffens harren spilen sawol it hof as de regionale boargerlike elite in rol yn it ûntwikkeljen fan in eigen Fryske identiteit njonken de dominante Hollânske kultuer.&lt;ref name=&quot;FrijhoffSpies&quot;&gt;Willem Frijhoff en Marijke Spies, ''1650. Bevochten eendracht'', 2e printinge, Sdu Uitgevers, De Haach 2000, s. 230–231. ISBN 90-12-08721-3.&lt;/ref&gt;

Yn dat fermidden krige it wurk fan [[Gysbert Japiks]] (1603–1666) syn plak. Syn earste printe Fryske wurk, de ''[[Friessche Tjerne]]'', waard yn 1640 útjûn troch de Ljouwerter printer en útjouwer [[Claude Fonteyne]]. It is net bekend wêrom't Japiks, dy't earder ek yn it Nederlânsk skreau, foar it Frysk keas; yn de literatuerskiednis wurdt as mooglikheid neamd dat Fonteyne him dêrta oantrune hat. It súkses fan de ''Tjerne'' hat yn alle gefallen bydroegen oan Japiks syn kar om fierder yn it Frysk te skriuwen.&lt;ref name=&quot;Oppewal36&quot;&gt;Teake Oppewal e.o. (red.), ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam 2006, s. 36–38.&lt;/ref&gt; Fonteyne brocht Japiks ek yn kontakt mei de artistike kultuer om it Fryske hof hinne.&lt;ref&gt;Ph.H. Breuker, besprutsen yn ''Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde'', jrg. 108 (1992), s. 69; sjoch ek Oppewal e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 37–38.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Simon Abbes Gabbema (1628-88). Geschiedschrijver van Friesland te Leeuwarden, SK-A-4601.jpg|thumb|left|[[Simon Abbes Gabbema]] kin beskôge wurde as in iere foarrinner fan de Fryske Beweging, dy't as gelearde, skiedskriuwer en útjouwer it Frysk as literêre en histoaryske kultuertaal befoardere.]]
Fan grut belang wie fierder de gelearde en dichter [[Simon Abbes Gabbema]] (1628–1688). Dy socht yn 1654 kontakt mei Japiks en behelle him yn syn rûnte fan dichters en gelearden.&lt;ref&gt;Teake Oppewal e.o. (red.), ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam 2006, s. 37.&lt;/ref&gt; Gabbema waard yn 1659 beneamd ta lânskipskiedskriuwer fan Fryslân. Yn syn wurk wiene de Fryske taal en de Fryske âldheid nau mei de eigentiidske Fryske identiteit ferbûn.&lt;ref name=&quot;FrijhoffSpies&quot; /&gt; Yn 1681 besoarge er in útwreide twadde printinge fan Japiks syn ''[[Friesche Rymlerye]]''. Dêryn naam hy net allinnich noch net earder printe wurk en brieven fan Japiks op, mar ek in Fryske grammatika, in ferhanneling oer Fryske lettertekens en Aldfryske teksten. Dêrmei waard it Frysk net allinnich as literêre taal, mar ek as objekt fan taalkundige en histoaryske stúdzje presintearre.&lt;ref&gt;Karel Porteman en Mieke B. Smits-Veldt, ''Een nieuw vaderland voor de muzen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1560–1700'', Bert Bakker, Amsterdam 2008, s. 513. ISBN 978-90-351-3029-6.&lt;/ref&gt;

Om Gabbema hinne stiene ek oare foaroansteande Friezen dy't yn it foarwurk fan de ''Friesche Rymlerye'' foar de Fryske taal opkamen. [[Isaac de Schepper]] (1638–1688), sekretaris fan de [[Steaten fan Fryslân]] en letter grytman fan [[Achtkarspelen]], wie in goede freon fan Gabbema. Yn syn lofgedicht by de útjefte fan 1681 ferbûn er de Fryske memmetaal mei de tradisjonele Fryske frijheid en stelde er dat Japiks de ferwaarleazge taal wer ta bloei brocht hie.&lt;ref&gt;Isaac de Schepper, “Isaac de Schepper, Grietman over Acht Karspelen, Wenscht geluk ende heil aan sijn vrund Simon Abbes Gabbema”, yn: Gysbert Japicx, ''Friesche rymlerye'', Ljouwert 1681, s. XVII–XIX.&lt;/ref&gt; Ek de dichter [[Adriaan Tymens]] priizge yn itselde foarwurk de Fryske ''spraak-kunst'' en Gabbema syn krewearjen om it wurk fan Japiks op 'e nij ûnder de oandacht te bringen.&lt;ref&gt;Adriaan Tymens, “Op de Friesche Rymeleryen”, yn: Gysbert Japicx, ''Friesche rymlerye'', Ljouwert 1681, s. XX.&lt;/ref&gt; It gie hjir noch net om in organisearre taalbeweging, mar wol om in gelearde en literêre rûnte dêr't it Frysk bewust kulturele en histoaryske wearde takend waard.

Dy belangstelling ferdwûn nei de dea fan Gabbema net hielendal. De taalkundige en skoalrektor [[Johannes Hilarides]] (1649–1725) skreau sawol yn it Frysk as yn it Hylpersk en hold him mei de Fryske taal en har dialekten dwaande. Yn 1687 skreau er in Frysk fers ûnder in nij portret fan Gysbert Japiks, en yn 1687–1688 makke er oanfollingen op in samling Fryske sprekwurden fan Gabbema. Yn syn net printe ''Naamspooringen van het platte Friesch'' bestudearre er de Fryske wurdskat, etymology en grammatika. Hilarides stelde tagelyk fêst dat it Frysk yn syn tiid te min gebrûk en maatskiplik oansjen hie.&lt;ref&gt;A. Feitsma, “Johannes Hilarides as frysk taelkundige”, ''Handelingen van het Nederlands Filologencongres'' 27 (1962), s. 167–168.&lt;/ref&gt;

De kulturele en taalkundige aktiviteiten fan Japiks, Gabbema en harren fermidden kinne dêrom sjoen wurde as in iere foarrinner fan de lettere Fryske Beweging. Fan in duorsume organisearre beweging wie lykwols noch gjin sprake. Yn de 18e iuw bleau de belangstelling foar it Frysk benammen bestean yn lytse literêre en gelearde fermiddens. Earst oan 'e ein fan dy iuw en yn it begjin fan de 19e iuw ûntstie mei ûnder oaren [[Everwinus Wassenbergh]] in nije, mear gearhingjende belangstelling foar de Fryske taal en literatuer.&lt;ref&gt;Teake Oppewal e.o. (red.), ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'', Bert Bakker, Amsterdam 2006, haadstik 3, benammen s. 48–50.&lt;/ref&gt;

== De earste organisearre beweging (1827-1862) ==
Op [[27 septimber]] [[1827]] waard it ''[[Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde]]'' oprjochte troch [[Franciscus Binkes]], [[Hendrik Amersfoordt]] en [[Freerk Fontein]]. It Genoatskip hold him dwaande mei de Fryske skiednis, âldheidkunde, taal en kultuer. Yn de begjinjierren wie it in frij besletten organisaasje: de leden kamen benammen út de Fryske stêden, hiene faak studearre en wiene geregeld fan aadlik of patrisysk komôf.&lt;ref&gt;Keninklik Frysk Genoatskip foar Skiednis en Kultuer, ''Skiednis'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

Ek [[Eeltsje Halbertsma]] waard lid, mar yn [[1834]] betanke er. Neffens [[Sjoerd van der Schaaf]] ergerde er him oan de stive deftigens binnen it Genoatskip en oan wat er seach as de tsjinstelling tusken dy deftigens en it feestjen nei ôfrin fan de gearkomsten. Oan syn broer [[Joast Halbertsma|Joast]] skreau er: &quot;Es gibt Narren aller Art&quot;.&lt;ref&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), s. 49–52.&lt;/ref&gt; Hoewol't it Frysk ien fan de stúdzjegebieten fan it Genoatskip wie, wie it Nederlânsk yn de praktyk de omgongs- en fiertaal. Wol joech it Genoatskip tusken [[1829]] en [[1835]] seis Frysktalige nûmers fan it ''Friesch Jierboeckjen'' út; yn 1832 ferskynde gjin jiergong. It jierboekje wie benammen bedoeld om de kennis en it brûken fan it Frysk, ek ûnder stedslju, te befoarderjen.&lt;ref&gt;A. Feitsma, &quot;De Friese beweging als gangmaker van Friese literatuur in de 19de eeuw&quot;, ''Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde'', 1986, s. 329–331.&lt;/ref&gt; Fan [[1839]] ôf ferskynde ''[[De Vrije Fries]]'', dat yn de njoggentjinde ieu foar it grutste part yn it Nederlânsk skreaun waard.&lt;ref&gt;Keninklik Frysk Genoatskip foar Skiednis en Kultuer, ''Skiednis''; DBNL, ''De Vrije Fries (1839–)''.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Harmen Sytses Sytstra.jpg|thumb|[[Harmen Sytstra]]]]
In nije faze sette útein mei de oprjochting fan it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse]]. Op [[14 septimber]] [[1844]] waard it Selskip yn ''Het Gouden Wagentje'' oan de [[Nijstêd (Ljouwert)|Nijstêd]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] formeel oprjochte troch [[Harmen Sytstra]], [[Tiede Dykstra]] en [[Jacobus van Loon]]. By dy gearkomste wiene seis man oanwêzich, wylst noch acht oaren harren meiwurking tasein hiene. It Fryske reglemint waard op 26 juny 1845 fêststeld en op 29 septimber 1846 krige it Selskip keninklike goedkarring.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 67–74.&lt;/ref&gt;

It Selskip ferskilde maatskiplik en taalkundich fan it âldere Genoatskip. It luts mear minsken út de middenstân, skoalmasters, amtners en oare ûntwikkele boargers en makke it Frysk ta fiertaal. Dêrmei waard it net allinnich in feriening dy't it Frysk bestudearre, mar ek ien dy't de taal aktyf brûke en befoarderje woe. Van der Schaaf beskôget dy kar foar it Frysk as fiertaal as ien fan de wichtichste fernijingen fan it Selskip.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 69–74.&lt;/ref&gt; It tal leden groeide fan fjirtjin by de oprjochting nei 158 yn 1854.&lt;ref&gt;Feitsma, &quot;De Friese beweging als gangmaker van Friese literatuur in de 19de eeuw&quot;, s. 331.&lt;/ref&gt;

De [[Bruorren Halbertsma]] hiene ûnderwilens al in wichtige grûnslach lein foar in nije Frysktalige literêre tradysje. Fan [[1822]] ôf ferskynde harren wurk yn en om ''De Lapekoer fen Gabe Skroar''; in grut part dêrfan waard letter gearbrocht yn ''[[Rimen en Teltsjes]]'', wêrfan't de earste folsleine útjefte yn [[1871]] ferskynde. Troch sok wurk krige it skreaune Frysk in folle breder publyk.

De beweging wie yn dizze iere faze noch gjin organisearre politike beweging. Dochs wiene der by guon skriuwers ideeën te finen dy't fierder giene as allinnich taal en literatuer. Sa seach Van der Schaaf yn it tinken fan [[Joast Halbertsma]] in foarm fan [[federalisme]]. Hy wiisde dêrby op Halbertsma syn bydrage ''Friesic, ancient and modern Friesic compared with Anglo-Saxon'' oan Joseph Bosworth syn ''The Origin of the Germanic and Scandinavian Languages and Nations'' út [[1836]]. Neffens Van der Schaaf stie by Halbertsma it prinsipe fan &quot;diversity in unity&quot; sintraal: ferskate folken en talen moasten har binnen in grutter ferbân ûntjaan kinne sûnder harren eigenheid te ferliezen.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 61–62.&lt;/ref&gt;

Yn it Selskip sels oerhearske ynearsten lykwols de [[romantyk]]. Harmen Sytstra en Tiede Dykstra sochten oansluting by it Aldfrysk en by it byld fan in grut Frysk ferline. Dat kaam ûnder mear ta utering yn de diskusje oer in eigen [[Fryske stavering]]. Sytstra woe de moderne skriuwtaal sa folle mooglik ferbine mei it Aldfrysk. Syn tydskrift ''[[Iduna (tydskrift)|Iduna]]'', dat fan [[1845]] oant [[1870]] ferskynde, waard in wichtich poadium foar dy romantyske en taalkundige ideeën. It blêd begûn as in persoanlik inisjatyf fan Sytstra en waard fan [[1851]] ôf troch it Selskip útjûn.&lt;ref&gt;Feitsma, &quot;De Friese beweging als gangmaker van Friese literatuur in de 19de eeuw&quot;, s. 331; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 78–84.&lt;/ref&gt;

Tsjin dy mear argaïsearjende koers kaam ûnder oaren [[Waling Dykstra]] yn ferset. Dykstra, dy't him fan bakker ta ien fan de wichtichste Fryske folksskriuwers fan de njoggentjinde ieu ûntjoech, woe foaral Frysk skriuwe dat foar in breed publyk maklik te lêzen wie. Yn [[1851]] sette er dêrom útein mei it tydskrift ''De Fryske Húsfreon'', dat oant [[1869]] ferskynde en ienfâldiger lektuer yn in tagonkliker stavering bringe woe.&lt;ref&gt;Jan Tjittes Piebenga, ''Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse'', haadstik IX, &quot;Folksskriuwerij&quot;; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 84–89.&lt;/ref&gt; By Dykstra rekke it Fryske stribjen tagelyk sterker ferbûn mei it liberaal-rationalistyske tinken. Van der Schaaf sjocht yn de spanning tusken Sytstra en Tiede Dykstra oan de iene kant en Waling Dykstra oan de oare kant dêrom net allinnich in striid oer stavering en literêre smaak, mar ek in ferskowing fan romantysk nasjonaal tinken nei folksskriuwerij en in mear liberaal oriïntearre Fryske beweging.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 88–90.&lt;/ref&gt;

== De tiid fan it opkommende liberalisme (1862-1900) ==
[[Ofbyld:halbertsmas.jpg|thumb|De portretreliëfs fan [[Joast Halbertsma|Joast]] en [[Eeltsje Halbertsma]] yn Grou]]
It jier [[1862]] foarme in dúdlike brek yn de skiednis fan it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Selskip 1844]]. Op 4 april ferstoar [[Harmen Sytstra]], 45 jier âld, en op 29 maaie folge [[Tiede Dykstra]], dy't 42 jier waard. Mei harren ferlear it Selskip yn koarte tiid twa fan syn wichtichste driuwende krêften. [[Jacobus van Loon]] en [[Gerben Colmjon]] namen dêrnei de lieding oer: Van Loon as foarsitter en Colmjon as skriuwer.&lt;ref name=&quot;VdS98100&quot;&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (1977), s. 98–100.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jan Tjittes Piebenga]], ''Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse'' (1957), haadstik VIII.&lt;/ref&gt;

Under it nije twamanskip waard de koers minder romantysk en striidber en mear praktysk. Neffens Van der Schaaf paste it Selskip him dêrmei better yn it liberale maatskiplike klimaat fan de tiid.&lt;ref name=&quot;VdS98100&quot;/&gt; Yn de jierren nei 1862 sakke it ledetal earst noch. Yn [[1872]] hie it Selskip 122 leden, it leechste tal sûnt 1852. Dêrnei sette lykwols in sterke groei yn en yn [[1885]] waard mei 543 leden in nij hichtepunt berikt.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 99–100.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Friske winterjounenocht.jpg|thumb|left|Oankundiging winterjûnenocht]]
Bûten it Selskip ûntstiene tagelyk nije foarmen om it Frysk ûnder in breed publyk te bringen. Oan 'e ein fan [[1860]] setten [[Waling Dykstra]] en [[Tsjibbe Gearts van der Meulen]] útein mei harren [[winterjûnenocht]]. Mei foardrachten, koartswilige stikken, lieten en petearen reizgen se winters troch Fryslân. It waard in grut sukses en joech in wichtige ympuls oan it Frysktalige folkstoaniel en de publike foardracht yn it Frysk.&lt;ref&gt;Anne Wadman, &quot;H.G. Van der Veen en de Fryske Winterjounenocht&quot;, ''De Tsjerne'', jg. 6 (1951), s. 114–118.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 100–102.&lt;/ref&gt;

Ek de langrinnende striid oer de [[Fryske stavering]] kaam stadichoan ta in ein. Yn [[1876]] stelde it Selskip in staveringskommisje yn mei ûnder oaren Colmjon, Van Loon, Waling Dykstra, [[Philippus van Blom]] en [[Herre Gerrits van der Veen]]. De kommisje socht in kompromis tusken de romantisy, dy't in mear histoarysk en op it Aldfrysk oriïntearre wurdbyld woene, en de praktisy, dy't benammen in maklik te learen en te brûken stavering foarstienen. Yn [[1879]] ferskynde it resultaat as ''De Fryske Boekstavering, in hantlieding for hwa yn 't Frysk skriuwe wolle''.&lt;ref name=&quot;stavering&quot;&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 102–105.&lt;/ref&gt; Dy saneamde Selskipsstavering bleau yn haadlinen oant de staveringsferoaring fan [[1945]] yn gebrûk.&lt;ref name=&quot;stavering&quot;/&gt;

In oar súkses wie ''It Lieteboek'', dat yn [[1876]] troch Jacobus van Loon en de Drachtster musikus M. de Boer gearstald waard. De bondel befette 73 Fryske lieten mei pianobegelieding. Yn in tiid dat de koarsang sterk yn opkomst wie, joech it boek Fryske lieten in plak yn it repertoire fan sjongferienings. De útjefte ferkocht sa goed dat se it Selskip ek finansjeel wat opsmiet.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 104–105.&lt;/ref&gt;

Grutte publike manifestaasjes wiene de beide saneamde ''Grouster stientsjefeesten''. Op [[13 oktober]] [[1875]] waard yn de gevel fan it hûs op it plak fan it bertehûs fan de [[Bruorren Halbertsma]] in portretreliëf foar Eeltsje Halbertsma ûntbleate. It feest brocht in soad Grousters by it Selskip en late noch datselde jier ta de oprjochting fan de [[Krite Grou]] op 26 novimber 1875. Dy krite soe letter in wichtich plak binnen it Selskip ynnimme.&lt;ref name=&quot;Grou&quot;&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 101–102.&lt;/ref&gt; Op [[28 maaie]] [[1879]] folge in twadde, grutter opset stientsjefeest by de ûntbleating fan it reliëf foar Joast Halbertsma. Dêrby wiene ek de provinsje en it Frysk Genoatskip fertsjintwurdige.&lt;ref name=&quot;Grou&quot;/&gt;

Ek it [[Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde|Frysk Genoatskip]] manifestearre him yn dizze jierren sterk. Ta gelegenheid fan it fyftichjierrich bestean organisearre it yn [[1877]] de ''Historische Tentoonstelling van Friesland'' yn it [[Steedhâlderlik Hof]] yn Ljouwert, dat troch kening [[Willem III fan de Nederlannen|Willem III]] tydlik beskikber steld waard. De kolleksje fan it yn 1853 oprjochte ''Provinciaal Friesch Kabinet van Oudheden'' foarme de basis, mar ek tal fan partikulieren stelden foarwerpen beskikber. Terpfynsten, skilderijen, sulverwurk, hânskriften, kaarten en in rekonstruearre [[Hylpen|Hylper]] keamer waarden der útstald.&lt;ref name=&quot;FM&quot;&gt;Fries Museum, ''Skiednis fan it Fries Museum'', ûnderdielen &quot;Historische tentoonstelling&quot; en &quot;Eysingahuis&quot;, rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

De tentoanstelling, dy't beskôge wurdt as de earste grutte folkskundige tentoanstelling yn Nederlân, luts sa'n 30.000 besikers en wie ek finansjeel in grut sukses.&lt;ref name=&quot;FM&quot;/&gt; Mei it batich saldo koe it Genoatskip it [[Eysingahûs (Ljouwert)|Eysingahûs]] op 'e hoeke fan de Koningsstrjitte en de Turfmerk oankeapje. Dêr waard yn [[1881]] it [[Fries Museum]] foar it publyk iepene. De samlingen fan it Genoatskip foarmen dêrmei in wichtich part fan de basis fan it museum.&lt;ref&gt;Keninklik Frysk Genoatskip foar Skiednis en Kultuer, ''Skiednis''; Fries Museum, ''Skiednis fan it Fries Museum'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

== De tiid fan de partijfoarming en de twadde weach fan organisaasje (1898-1930) ==
Om de iuwwiksel hinne kaam in nije faze yn de Fryske Beweging op gong. Njonken it âlde Selskip en it Frysk Genoatskip ûntstiene ferienings foar spesifike groepen: jongerein, studinten, Friezen om utens en letter ek protestantsk-kristlike en roomsk-katolike Friezen. Dy ûntjouwing foel gear mei de [[ferpyldering]] fan de Nederlânske maatskippij, mar binnen de Fryske Beweging spilen ek ferskillen fan miening oer de doelen en de posysje fan it Frysk in wichtige rol.&lt;ref&gt;Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'' (2006), s. 93–95.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Selskip 1844 (1904).jpg|thumb|300px|Groepsfoto makke ta gelegenheid fan de ûntbleating fan it stânbyld yn it Grouster plantsoen fan [[Eeltsje Hiddes Halbertsma]], 28 maaie 1904.]]
Yn [[1898]] waard oan de [[Frije Universiteit Amsterdam|Frije Universiteit]] yn [[Amsterdam]] ''[[Natio Frisica]]'' oprjochte troch ûnder oaren D.R. Okma, Joh. Jansen en [[Sipke Huismans]]. Eardere studintegeselskippen hiene ek Friezen byinoar brocht, mar by Natio Frisica wie it brûken fan it Frysk sels in eksplisyt begjinsel. De feriening waard dêrmei in wichtich foarbyld foar lettere Fryske studinte-organisaasjes.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (1977), s. 153–154.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 93–94.&lt;/ref&gt;

Binnen it Selskip 1844 organisearre in jongere generaasje him yn [[1905]] yn it ''Boun Jong Fryslân'', mei [[Jan Jelles Hof]] as driuwende krêft. It bûn waard op earste krystdei fan dat jier oprjochte en woe mear aksje en mear romte foar jongerein, sûnder him ynearsten tsjin it memmeselskip ôf te setten.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 170–172.&lt;/ref&gt; De organisaasje wie net grut, mar de troch har organisearre Selskipsdagen holpen wol om nije groepen by de Fryske taalbeweging te belûken.&lt;ref&gt;Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 93.&lt;/ref&gt;

Foaral ûnder rjochtsinnige protestanten bestie lykwols ôfstân ta it Selskip 1844. Dat hie yn de rin fan de njoggentjinde ieu in dúdlik liberaal en frijsinnich karakter krigen, wylst guon Fryske folksskriuwers har ek kritysk oer tsjerke en ortodoksy utere hiene. Op [[8 juny]] [[1908]], twadde pinksterdei, waard dêrom it [[Kristlik Frysk Selskip]] oprjochte. Sipke Huismans waard foarsitter en [[Geert Aeilco Wumkes]] wie ien fan de oare bestjoersleden.&lt;ref name=&quot;KFS&quot;&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 179–182.&lt;/ref&gt; It Selskip stribbe ûnder mear nei it brûken fan it Frysk yn tsjerke en ûnderwiis en nei it geskikt meitsjen fan de taal foar Bibeloersettingen, psalmen en oare godstsjinstige teksten.&lt;ref name=&quot;KFS&quot;/&gt;

In oare fernijing kaam út de jongere generaasje. Op [[20 novimber]] [[1915]] stifte [[Douwe Kalma]] mei seis oare jonge mannen yn Ljouwert de [[Jongfryske Mienskip]].&lt;ref name=&quot;JFM&quot;&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 199–200.&lt;/ref&gt; De Jongfriezen woene net allinnich de taal behâlde, mar de Fryske kultuer op in heger literêr en kultureel nivo bringe en har sterker mei de bûtenwrâld ferbine. Kalma formulearre dat letter yn it biedwurd ''Fryslân en de wrâld''. De Mienskip naam dêrmei in folle mear Frysk-nasjonale en kultureel ambisjeuze posysje yn as it âlde Selskip.&lt;ref name=&quot;JFM&quot;/&gt;

Yn [[1917]] krige ek it roomske part fan de Fryske Beweging in eigen organisaasje mei de oprjochting fan it [[Roomsk Frysk Boun]]. By de oprjochting wiene ûnder oaren [[Jouke van der Wey]], de karmelyt [[Titus Brandsma]] en de dominikaan Albert C. Doodkorte belutsen. It Boun woe de Fryske taal en letterkunde op roomsk-katolike grûnslach befoarderje en roomske Friezen as eigen organisaasje oan de bredere Fryske taalbeweging dielnimme litte.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 217–218.&lt;/ref&gt;

Ek bûten Fryslân organisearren Friezen har. Al yn [[1905]] hiene likernôch njoggen Fryske kriten om utens in ''Boun fen Fryske Selskippen bûten Fryslân'' oprjochte. Dat earste bûn waard yn [[1918]] opheft, mar op [[15 septimber]] [[1923]] waard op inisjatyf fan de Uterter krite op 'e nij in lanlik ferbân oprjochte. De organisaasje naam yn [[1948]] de namme [[Frysk Boun om Utens]] oan.&lt;ref&gt;Frysk Boun om Utens, &quot;100 jier Frysk Boun om Utens yn 2023&quot;, ''Kritenijs Us Memmetaal'', nr. 4 (maaie 2021).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 95.&lt;/ref&gt;

Yn [[maaie]] [[1925]] kaam der ek yn [[Grins (stêd)|Grins]] in Fryske studinteferiening ta stân: [[FFJ Bernlef|Bernlef]]. Ien fan de oprjochters wie Douwe Kalma, dy't yn dy tiid yn Grins Ingelsk studearre en de earste foarsitter fan de feriening waard.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 268.&lt;/ref&gt; Mei Bernlef en ferlykbere studinteferienings yn oare universiteitsstêden waard de Fryske Beweging ek ûnder studinten steviger organisearre; yn [[1930]] soene ferskate fan dy ferienings har ferienigje yn in federaasje.&lt;ref&gt;Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 94–95.&lt;/ref&gt;

== Douwe Kalma en de [[Jongfryske Mienskip]]: &quot;Fryslân en de wrâld&quot; (1914-1931) ==
[[Ofbyld:Jongfryske Mienskip 1926.jpg|thumb|left|Leden fan de Jongfryske Mienskip oan 'e [[Snitser mar]] yn 1926.]]
[[Douwe Kalma]] kaam yn [[1914]], doe't er achttjin jier wie, mei klam nei foaren yn de Fryske literêre wrâld. Yn in rige skôgingen ûnder de titel ''Fen Fryslâns fjilden'' yn de ''[[Leeuwarder Courant]]'' kearde er him tsjin wat er seach as de beheinde folksskriuwerij fan de njoggentjinde ieu. Dêrfoaroer stelde er it ideaal fan de ''persoanlike keunst'': literatuer moast neffens him net yn it foarste plak folksfermaak of taalpropaganda wêze, mar in persoanlike artistike utering dy't him mjitte koe mei de literatuer yn oare talen.&lt;ref&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), s. 197–199; Jelle Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, yn: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'' (Amsterdam, 2006), s. 96–98. [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0008.php DBNL].&lt;/ref&gt;

Op [[20 novimber]] [[1915]] stifte Kalma mei seis oare jonge mannen de [[Jongfryske Mienskip]]. Koart dêrfoar hie er yn de brosjuere ''De Jongfryske Biweging'' syn ideeën foar in nije Fryske beweging útwurke.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 199–200. [https://www.dbnl.org/tekst/scha005skie01_01/scha005skie01_01_0017.php DBNL].&lt;/ref&gt; De Mienskip woe de Fryske taal en literatuer net allinnich behâlde, mar se ta folweardige middels fan in moderne Fryske kultuer meitsje. Dêrmei ferskilde de organisaasje fan it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Selskip 1844]], dat de Jongfriezen as te foarsichtich en te folle op it ferline rjochte beskôgen.

De nije beweging wist foaral ûnder jongerein oanhing te krijen. Ek jonge froulju diene mei, wat oansleat by de bredere opkomst fan jeugdbewegingen yn Europa yn de jierren om de [[Earste Wrâldkriich]] hinne. Yn [[1919]], op it hichtepunt fan de Jongfryske beweging, hie de Mienskip goed 700 leden.&lt;ref&gt;Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 96–97.&lt;/ref&gt; Jongerein waard ûnder mear belutsen by sjongkoaren, toaniel, kursussen en gearkomsten. Fan [[1920]] ôf waarden ek simmerkampen organisearre. Oan it earste kamp op [[It Amelân]] diene 57 jongeren mei. Dêr waard net allinnich oer Fryske literatuer praat, mar ek wrâldliteratuer lêzen en waarden Fryske bewurkingen en oersettingen fan toanielstikken opfierd.&lt;ref&gt;Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, s. 97–98.&lt;/ref&gt;

In sintraal begryp yn Kalma syn tinken wie ''Fryslân en de wrâld''. Yn in rede mei dy titel, holden op [[29 jannewaris]] [[1916]], pleatste er Fryslân yn in bredere Noard-Europeeske kulturele kontekst. Hy seach Fryslân as ûnderdiel fan in kultuergebiet om de Noardsee hinne en miende dat it in kulturele en geastlike skeakel foarmje koe tusken Grut-Brittanje en Skandinaavje. De Fryske literatuer moast dêrom net as in provinsjale sydtûke fan de Nederlânske literatuer beskôge wurde, mar as in selsstannige literatuer dy't diel útmakke fan de wrâldliteratuer.&lt;ref&gt;Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, s. 96–98.&lt;/ref&gt;

Dy kulturele fisy krige ek in politike kant. Yn de ''begjinselbrieven'' fan de Mienskip út [[1916]] waard ûnder mear steld dat it Frysk de amtlike taal fan Fryslân wurde moast.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 200–202.&lt;/ref&gt; Op in kongres yn [[1919]] besleat de Mienskip in telegram oan de Amerikaanske presidint [[Woodrow Wilson]] te stjoeren. De Jongfriezen sprieken dêr stipe yn út foar it oprjochtsjen fan in [[Folkebûn]] en fregen om geastlike selsbeskikking en ûntjouwing foar it Fryske folk binnen it Nederlânske steatsferbân.&lt;ref&gt;Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, s. 96–97.&lt;/ref&gt; Sokke ideeën pasten yn de ynternasjonale diskusje oer it selsbeskikkingsrjocht fan folken dy't nei de Earste Wrâldkriich sterk opkaam.

Ek op literêr mêd hie de Jongfryske beweging grutte ynfloed. Yn [[1917]] sette it tydskrift ''[[Frisia (Frysk tydskrift)|Frisia]]'' útein. It blêd wie yn syn earste jierren nau ferbûn mei de Jongfryske Mienskip en publisearre ûnder oaren wurk fan Kalma, [[Rintje Pieter Sybesma]], [[Eeltsje Boates Folkertsma]], [[Reinder Brolsma]], [[Teatse Eeltsje Holtrop]] en letter [[Fedde Schurer]]. Yn de literatuerskiednis ''Zolang de wind van de wolken waait'' wurdt ''Frisia'' karakterisearre as it earste folslein Frysktalige tydskrift dat him yn haadsaak op literatuer talei. De bloeitiid fan it blêd foel gear mei dy fan de Mienskip, tusken 1917 en 1922.&lt;ref&gt;Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, s. 98–100; &quot;Frisia&quot;, ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016).&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Haadbestjoer fan it K.F.S. yn 1933.jpg|thumb|left|Haadbestjoer fan it [[Kristlik Frysk Selskip]] yn 1933.]]
Kalma sels ûntjoech in tige grutte literêre produksje. Hy skreau poëzij en toaniel, makke oersettingen fan ûnder oaren [[Percy Bysshe Shelley|Shelley]], [[Molière]] en [[William Shakespeare|Shakespeare]] en sette útein mei in systematyske beskriuwing fan de Fryske literatuer. Syn ''De Fryske Skriftekennisse'' ferskynde yn twa grutte dielen yn [[1928]] en [[1931]], mei yn [[1939]] noch in oanfoljend diel. It wurk bestie foar in grut part út karlêzingen en literêr-histoaryske taljochtingen en wie mei hast tûzen siden foar dy tiid in tige mânske ûndernimming.&lt;ref&gt;Douwe Kalma, ''De Fryske Skriftekennisse'' (1928–1939); Teake Oppewal e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', ynlieding, s. 10–12.&lt;/ref&gt; De ''Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse'' fan [[Jan Tjittes Piebenga]] út [[1939]] wurdt lykwols ornaris as de earste eigentlike Fryske literatuerskiednis yn boekfoarm beskôge.&lt;ref&gt;Oppewal e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 10–12.&lt;/ref&gt; Yn [[1934]] publisearre Kalma boppedat ''Skiednis fen Fryslân''.

In bysûnder plak yn Kalma syn oeuvre nimt syn wurk oan [[William Shakespeare|Shakespeare]] yn. Hy wie al yn [[1914]] mei Shakespeare-oersettingen úteinset en hold him der tsientallen jierren mei dwaande. Uteinlik sette er it folsleine oeuvre oer yn it Frysk. De folsleine útjefte fan ''Shakespeare's wurk'' ferskynde pas nei Kalma syn dea, yn in rige dielen tusken [[1956]] en [[1976]].&lt;ref&gt;Jan Tjittes Piebenga, ''Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse'' (1957), haadstik XIII; Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, ''Lyts hânboek fan de Fryske literatuer'' (1997), haadstik 5. [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=kalm001 DBNL].&lt;/ref&gt; Dêrmei woe Kalma net allinnich Shakespeare foar Fryske lêzers tagonklik meitsje, mar ek sjen litte dat it Frysk brûkt wurde koe foar literatuer fan ynternasjonaal nivo.
[[Ofbyld:Folkertsma, Eeltsje Boates.jpg|thumb|[[Eeltsje Boates Folkertsma]] skreau yn 1930 de brosjuere ''Selsbistjûr for Fryslân'']]
De Jongfryske Mienskip koe har snelle groei lykwols net fêsthâlde. Binnen de beweging ûntstiene ferskillen oer ûnder mear nasjonalisme, sosjalisme, de maatskiplike koers en de fraach hoe fier de politike easken gean moasten. Ek rekke Kalma mei ferskate eardere meiwurkers yn konflikt. Yn de rin fan de jierren tweintich naam it ledetal dêrtroch sterk ôf.&lt;ref&gt;Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, s. 98; Doeke Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'' (2001), haadstik VII.&lt;/ref&gt; Yn [[1927]] waard de namme feroare yn ''Mienskip for Fryske Folksûntjowing''; begjin [[1931]] wiene der noch 139 leden en wiene mar twa kriten aktyf.&lt;ref&gt;Doeke Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', haadstik VII. [https://www.dbnl.org/tekst/sije002sant01_01/sije002sant01_01_0010.php DBNL].&lt;/ref&gt; As massa-organisaasje hie de Mienskip dêrmei har wichtichste tiid hân, mar har ideeën oer it Frysk as folweardige kultuertaal en oer de Fryske literatuer as selsstannich ûnderdiel fan de wrâldliteratuer wurken fierder yn lettere generaasjes.

Ien fan de minsken dy't yn de earste jierren by de Jongfryske beweging belutsen wie, wie [[Eeltsje Boates Folkertsma]]. Hy ferliet de Mienskip lykwols yn [[1919]] en krige letter in foaroansteand plak yn it [[Kristlik Frysk Selskip]]. Mei Kryst [[1929]] hold er foar dat Selskip in rede oer Frysk selsbestjoer, dy't yn [[1930]] as de brosjuere ''Selsbistjûr for Fryslân'' útjûn waard.&lt;ref&gt;K. Fokkema, &quot;Friese kroniek 1930. Zelfbestuur voor Friesland&quot;, ''Opwaartsche Wegen'', jg. 9 (1931–1932), s. 297–299. [https://www.dbnl.org/tekst/_opw001193101_01/_opw001193101_01_0073.php DBNL].&lt;/ref&gt;

Folkertsma pleite dêr net foar ôfskieding fan Nederlân, mar foar in fiergeande desintralisaasje fan it Nederlânske steatsbestel. De [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] soene neffens him mear foech krije moatte op terreinen as ûnderwiis, lânboupacht, fersekeringen en de beneaming fan amtners. Om dat doel te berikken seach er op dat stuit mear yn Fryske ferbannen binnen de besteande politike partijen as yn de oprjochting fan in selsstannige Fryske partij.&lt;ref&gt;Fokkema, &quot;Zelfbestuur voor Friesland&quot;, s. 297–299.&lt;/ref&gt; De brosjuere wie dêrmei ien fan de dúdlikste formulearringen yn it ynterbellum fan it stribjen nei bestjoerlike autonomy foar Fryslân.

== Ynterfryske kontakten (1924-1956) ==
[[Ofbyld:Dielnimmers Frysk kongres Jever 1925.jpg|thumb|300px|Dielnimmers oan de Fryske gearkomste yn [[Jever]] yn 1925, dy't letter ornaris as it earste Grutfryske Kongres beskôge waard.]]
Kontakten tusken Friezen út de ferskillende Fryske gebieten bestiene al yn de [[19e iuw]]. Benammen taal- en skiedkundigen hiene belangstelling foar de ûnderlinge besibskip fan de Fryske talen en foar it mienskiplike ferline. Sa reizge [[Montanus de Haan Hettema]] yn de jierren 1830 nei [[Sealterlân]] en Noard-Fryslân en publisearre er teksten út ferskate Fryske taalgebieten. Ek bestiene der wittenskiplike kontakten tusken Westerlauwerske, East- en Noard-Fryske ûndersikers.&lt;ref&gt;F. de Tollenaere, &quot;Rasmus Rask en de Friezen&quot;, ''It Beaken'', jg. 16 (1954), s. 1–9. [https://www.dbnl.org/tekst/_bea002195401_01/_bea002195401_01_0002.php DBNL].&lt;/ref&gt; Yn de twadde helte fan de 19e en oan it begjin fan de 20e iuw waarden sokke kontakten yntinsiver en ûntstie njonken de wittenskiplike belangstelling ek it idee dat de Friezen oan beide kanten fan de Nederlânsk-Dútske grins kultureel nauwer gearwurkje koene.&lt;ref&gt;Rahel Beyer en Albrecht Plewnia (red.), ''Handbuch der Sprachminderheiten in Deutschland'' (2020), haadstik oer it Frysk.&lt;/ref&gt;

Yn Westerlauwersk Fryslân krige dat stribjen yn de jierren tweintich nije ympulsen. De yn [[1924]] oprjochte feriening [[De Upstalbeam (feriening)|De Upstalbeam]] woe de ferskillende streamingen binnen de Fryske Beweging byinoar bringe en stelde ek in kommisje foar it ''Frysk stamferbân'' yn. Benammen kommisjelid A. Quarles van Ufford-Buma lei kontakten mei Jeverlân. Yn [[Jever]] naam de dûmny en streekhistoarikus [[Carl Woebcken]] de praktyske organisaasje fan in ynterfryske gearkomste op him. Hy stelde mei oaren in programma fan lêzingen gear en noege belangstellenden en organisaasjes út Westerlauwersk Fryslân, Grinslân, East-Fryslân, Jeverlân en Noard-Fryslân út.&lt;ref name=&quot;VdS-Jever&quot;&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), haadstik &quot;Ienriedigens as needsaek&quot;. [https://www.dbnl.org/tekst/scha005skie01_01/scha005skie01_01_0021.php DBNL].&lt;/ref&gt;

Op [[4 augustus|4]] en [[5 augustus]] [[1925]] kamen yn Jever sa'n tachtich wittenskippers, streekûndersikers en oare belangstellenden byinoar foar in ''Zusammenkunft von Freunden friesischer Geschichte und Literatur''. De gearkomste waard letter ornaris it earste [[Grutfrysk Kongres]] of Frysk Kongres neamd, mar wie oarspronklik net as in formeel polityk of nasjonaal kongres opset. De klam lei op skiednis, taalkunde en de histoaryske bannen tusken de Fryske gebieten. De organisatoaren holden de gearkomste bewust sa folle mooglik bûten de polityk.&lt;ref name=&quot;Sander&quot;&gt;Antje Sander, &quot;Friesenstolz und Heimatsinn. Der jeverländische Altertums- und Heimatverein und die Heimatbewegung im Oldenburger Land um 1920&quot;, yn: ''Sehnsucht Heimat'' (Jever, 2021), s. 330–331. [https://www.schlossmuseum.de/wp-content/uploads/2021/09/sehnsucht-sander.pdf Schlossmuseum Jever].&lt;/ref&gt;

Under de sprekkers wiene ûnder oaren de Grinzer histoarikus [[Izaak Hendrik Gosses]], dy't spriek oer de histoaryske ferhâlding tusken de stêd Grins en Fryslân, de Ljouwerter ryksargivaris S.A. Waller Zeper oer de kontakten tusken Nederlânske en Dútske Friezen yn de 19e iuw, en de germanist Ferdinand Holthausen oer de stúdzje fan it Aldfrysk. De lêzingen waarden yn it Dútsk holden. Westerlauwerske Friezen foarmen neffens Van der Schaaf noch gjin fjirdepart fan de dielnimmers.&lt;ref name=&quot;VdS-Jever&quot;/&gt;

De betsjutting fan Jever lei foaral yn it feit dat fertsjintwurdigers út de ferskillende Fryske gebieten dêr struktureel mei-inoar yn kontakt kamen. Oan 'e ein fan de gearkomste noege S.M. Cuperus, foarsitter fan it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Selskip 1844]] en bestjoerslid fan it [[Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde|Frysk Genoatskip]], de oanwêzigen út om twa jier letter yn Ljouwert byinoar te kommen.&lt;ref name=&quot;VdS-Jever&quot;/&gt; De Ynterfryske Rie beskôget de gearkomste fan 1925 tsjintwurdich as it begjin fan de organisearre moderne ynterfryske gearwurking.&lt;ref&gt;Interfriesischer Rat, &quot;100 Jahre Friesenkongresse: Jubiläum in Jever&quot;, 15 septimber 2025. [https://friesenrat.de/2025/09/15/100-jahre-friesenkongresse-jubilaeum-in-jever/]&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Wumkes, Geert Aeilco.jpg|thumb|[[Geert Aeilco Wumkes]]]]
It twadde kongres waard op [[1 septimber|1]] en [[2 septimber]] [[1927]] yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]] holden. Dat wie grutter en formeler opset as de gearkomste yn Jever. By de tarieding wurken de wichtichste Fryske organisaasjes gear, ûnder lieding fan ûnder oaren [[Pieter Albert Vincent van Harinxma thoe Slooten]] en [[Geert Aeilco Wumkes]]. Van Harinxma late it kongres yn it Frysk, wylst de sprekkers frij wiene harren eigen taal te brûken.&lt;ref name=&quot;VdS-Jever&quot;/&gt; Dêrmei waard it kongres ek in manifestaasje fan de groeiende posysje fan it Frysk as kultuer- en kongrestaal.

Nei Jever en Ljouwert groeide it idee dat der ek tusken de kongressen troch in fêst orgaan bestean moast. By it tredde Fryske Kongres, yn [[1930]] yn it Noard-Fryske [[Hüsem]], waard dêrom in ''Friesenrat'', yn it Frysk meast [[Fryske Rie|Great-Fryske Rie]] neamd, ynsteld. De fertsjintwurdigers kamen út Westerlauwersk, East- en Noard-Fryslân. De Rie krige as wichtichste taak de ferbining tusken de trije Fryske gebieten yn de tiid tusken de kongressen yn stân te hâlden.&lt;ref name=&quot;Neerlandia&quot;&gt;&quot;De Fryske Rie&quot;, ''Neerlandia'', jg. 94 (1990). [https://www.dbnl.org/tekst/_nee003199001_01/_nee003199001_01_0101.php DBNL].&lt;/ref&gt;

De earste Rie hie lykwols mar in beheinde praktyske betsjutting. Nei it kongres fan Hüsem folgen troch de politike ûntjouwingen yn Dútslân en de opkomst fan it [[nasjonaalsosjalisme]] hieltyd mear swierrichheden foar de grinskrusende kontakten. In foar [[1933]] pland kongres yn [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] gie net troch; yn [[1937]] koe yn [[Medemblik]] noch in Frysk Kongres holden wurde.&lt;ref name=&quot;Neerlandia&quot;/&gt; De [[Twadde Wrâldkriich]] makke in ein oan de earste faze fan de organisearre ynterfryske gearwurking. Yn [[1956]] waard yn East-Fryslân in nije Fryske Rie oprjochte, dy't yn organisatoriske sin de foarrinner is fan de hjoeddeistige [[Ynterfryske Rie]].&lt;ref name=&quot;Neerlandia&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Nordfriisk Instituut, &quot;Friesenrat&quot;, ''Nordfrieslandlexikon''. [https://www.nordfriiskinstituut.eu/futuur/nordfrieslandlexikon/friesenrat/]&lt;/ref&gt;

== De krisisjierren (1931-1940) ==
De [[Grutte Depresje]] rekke Fryslân yn de jierren tritich hurd. Benammen yn de lânbou stiene de ynkomsten ûnder druk, wylst de wurkgelegenheid op it plattelân weromrûn. Foar wurkleazen waarden troch gemeenten en de Ryksoerheid projekten yn it ramt fan de [[wurkferskaffing]] opset, ûnder mear by ûntginningen, lânwinning en de ferbettering fan kanalen en oare ynfrastruktuer.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Werkverschaffing&quot;.&lt;/ref&gt; De ekonomyske krisis foarme de eftergrûn fan tanimmende politike spanningen en radikalisearring, ek yn parten fan de Fryske Beweging.

Yn [[1931]] studearre [[Douwe Kalma]] ôf yn it Ingelsk oan de [[Ryksuniversiteit Grins]]. Yn 'e hjerst fan dat jier waard er learaar yn [[Eindhoven]]. Hoewol't er dêrmei bûten Fryslân wenne, bleau er earst aktyf yn de [[Jongfryske Mienskip|Mienskip for Fryske Folksûntjowing]], sa't de Jongfryske Mienskip sûnt [[1927]] hiet. De organisaasje wie doe lykwols fier oer har hichtepunt hinne. Begjin 1931 hie se noch 139 leden en wiene mar twa kriten aktyf, yn Ljouwert en op 'e Knipe.&lt;ref&gt;Doeke Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'' (2001), haadstik VII, s. 180–181.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Jan Melles van der Goot.jpg|thumb|[[Jan Melles van der Goot]]]]
Yn de Mienskip ûntstie yn [[1932]] in konflikt tusken Kalma en in groep jongere leden om [[Jan Melles van der Goot]] hinne. Van der Goot kearde him tsjin Kalma syn wize fan lieding en easke mear ynterne demokrasy. Op de Mienskipsgearkomste fan [[4 septimber]] 1932 tsjinne er in moasje yn dêr't Kalma syn ôfgean yn frege waard. Oft de moasje formeel oannommen waard, is net dúdlik, mar yn maart [[1933]] makke Kalma gjin diel mear út fan it bestjoer.&lt;ref&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (1977), haadstik &quot;Bigjinnende krisisjierren&quot;; Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', s. 181.&lt;/ref&gt; Hy bleau wol lid fan de Mienskip.

Nei syn ôfgean besocht Kalma mei in nije organisaasje, it ''Frysk Front'', op 'e nij in eigen plak yn de Fryske Beweging te krijen. Dat yn [[1933]] oprjochte &quot;striidboun&quot; krige lykwols mar in beheinde oanhing en spile mar koart in rol.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Unwissens en driging&quot;.&lt;/ref&gt; De Mienskip sels waard ûnderwilens fierder reorganisearre. Mei yngong fan [[1935]] sleat se har as ''krite Huzum'' oan by it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Selskip 1844]]. Dêrmei kaam nei tweintich jier yn feite in ein oan har bestean as selsstannige organisaasje.&lt;ref&gt;Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', s. 181; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Unwissens en driging&quot;.&lt;/ref&gt;

Yn de twadde helte fan de jierren tritich waard ek binnen de krite Huzum mear diskusjearre oer de politike en maatskiplike kant fan it Fryske stribjen. It bestjoer fan de krite stelde oanfollingen op it karbrief foar dy't de Fryske striid ek eksplisyt op polityk en maatskiplik mêd bringe moasten. It haadbestjoer fan it Selskip 1844 lei dêr lykwols it near op. By in lettere algemiene gearkomste die bliken dat in mearderheid fan de oanwêzige leden de koers fan it Selskipsbestjoer stipe. It hiele bestjoer fan de krite lei dêrop syn funksje del; [[Jan Melles van der Goot]] en [[Douwe Kiestra]] ferlieten de Mienskip.&lt;ref name=&quot;VdSFFP&quot;&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Foar de greate oerfal&quot;.&lt;/ref&gt;

Van der Goot en Kiestra rjochten dêrnei op [[24 novimber]] [[1938]] yn [[Eagmaryp]] de [[Fryske Folkspartij (FFP)|Fryske Folkspartij]] op.&lt;ref name=&quot;VdSFFP&quot;/&gt; Van der Goot hie him yn de foargeande jierren ûntwikkele ta de teoretikus fan in troch him ''nasjonaal-naturalisme'' neamde ideology. Dêryn stiene it Fryske folk, de plattelânskultuer en it behâld fan wat er as de Fryske &quot;aard&quot; en &quot;bloedmienskip&quot; seach sintraal; syn ideeën wiene antyliberaal, antyhumanistysk en hiene rasistyske en antysemityske eleminten.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Goot, Jan Melles van der&quot;; Doeke Sijens, &quot;By de hûndertste bertedei fan D.H. Kiestra: Fertiisd yn rjocht en skuld&quot;, ''Trotwaer'', jg. 32 (2000).&lt;/ref&gt;

De Fryske Folkspartij wurdt yn de lettere histoaryske literatuer ornaris as in faksistyske of ekstreem-rjochtse partij karakterisearre.&lt;ref&gt;Jelle Krol, &quot;In de vaart der volkeren&quot;, yn: Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'' (2006); ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma's &quot;Fryske Folk, It&quot;, &quot;Goot, Jan Melles van der&quot; en &quot;Kiestra, Douwe Hermans&quot;.&lt;/ref&gt; Dat betsjut lykwols net dat alle programmapunten fan de partij eksplisyt nasjonaal-sosjalistysk wiene. Sa befette it programma ek easken foar it brûken fan it Frysk yn it iepenbiere libben, mear bestjoerlike romte foar Fryslân en frijheid fan leauwe en gewisse. Van der Schaaf wiist der dêrom op dat de politike aard fan de partij foar de Dútske ynfal ek beoardiele wurde moat oan de hân fan de ideeën en publikaasjes fan har lieders, en net allinnich fan it formele partijprogramma.&lt;ref name=&quot;VdSFFP&quot;/&gt;

Nei it fuortgean fan Van der Goot en Kiestra krige Kalma op 'e nij in plak yn de lieding fan de Mienskip. Yn it nije bestjoer waard [[Jelle Brouwer]] foarsitter, Kalma skriuwer en Marten Scholten skathâlder.&lt;ref name=&quot;VdSFFP&quot;/&gt; Kalma hie yn dizze jierren ek ynfloed op in feroaring fan it karbrief fan it Selskip 1844, wêrmei't de feriening mear romte joech oan in aktyf Frysk-kultureel stribjen.&lt;ref name=&quot;VdSFFP&quot;/&gt;

In wichtich persoanlik súkses foar Kalma wie syn promoasje oan de Ryksuniversiteit Grins. Op [[6 maaie]] [[1938]] promovearre er by germanist [[Johannes Martinus Nicolaas Kapteyn|J.M.N. Kapteyn]] op ''Gysbert Japiks: in stúdzje yn dichterskip''. It 251 siden tellende proefskrift wie folslein yn it Frysk skreaun en wie it earste Frysktalige proefskrift dêr't oan in Nederlânske universiteit op promovearre waard.&lt;ref&gt;Ryksuniversiteit Grins, ''Gysbert Japiks: in stúdzje yn dichterskip'', Research Portal, promoasjedatum 6 maaie 1938.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jan Tjittes Piebenga]], ''Koarte skiednis fan de Fryske skriftekennisse'' (1957), haadstik IV.&lt;/ref&gt;

Kalma syn politike koers yn it ynterbellum wie net rjochtlinich. By de Twadde Keamerferkiezingen fan [[1929]] stie er mei [[Fedde Schurer]] op de Fryske list fan de links-kristlike [[Christelijk-Democratische Unie|CDU]], wylst er yn 1933 mei it Frysk Front in eigen Frysk-nasjonale organisaasje besocht op te bouwen.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstikken &quot;Yn politike banen&quot; en &quot;Unwissens en driging&quot;.&lt;/ref&gt; Oan 'e ein fan de jierren tritich spriek er him tagelyk út foar it behâld fan de bân fan Fryslân mei it Nederlânske steatsferbân. Pas nei de Dútske ynfal yn [[1940]] soe syn politike posysje op 'e nij feroarje.

== Oprjochting Fryske Akademy en de Fryske Folkshegeskoalle(n) (1914-1948) ==
It idee fan in eigen wittenskiplik ynstitút foar Fryslân ûntstie al foar de Earste Wrâldkriich. Yn [[1914]] pleite dûmny [[Sipke Huismans]] fan it [[Kristlik Frysk Selskip]] foar in ''Academy fen Fryske Wittenskip'' yn Ljouwert, dêr't wittenskippers har folslein oan de stúdzje fan de Fryske taal en skiednis wije kinne soene.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''85 jier Fryske Akademy'', 2023.&lt;/ref&gt; [[Geert Aeilco Wumkes]] wurke dat idee fierder út. Yn [[1917]] stelde er foar dat it [[Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde|Frysk Genoatskip]] him ûntjaan koe ta in ''Fryske Acadeemje fen Wittenskip en Kinst''. Yn [[1918]] en [[1919]] hie er dêr oer kontakt mei it Provinsjaal Bestjoer, en yn 1919 pleite er yn in rede foar it Genoatskip op 'e nij foar sa'n akademy.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''85 jier Fryske Akademy'', 2023; [[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), s. 297–303.&lt;/ref&gt;

It Genoatskip sels naam it plan lykwols net oer. Nei konflikten mei de Jongfryske beweging yn [[1920]] en [[1921]] waard foar Wumkes en oare foarstanners dúdlik dat in nije ynstelling net as ôfdieling fan it Genoatskip ta stân komme soe.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 297–298.&lt;/ref&gt; Yn de jierren dêrnei waard de ynstitúsjonele basis foar Frysk ûnderwiis en wittenskip stadichoan breder. Sa waard yn [[1928]] de ''Algemiene Kommisje foar Frysk Underrjocht'', letter bekend as de [[Afûk]], oprjochte troch ferskate organisaasjes út de Fryske Beweging. De kommisje moast Frysk ûnderwiis yn de heechste klassen fan de legere skoalle befoarderje en kursisten opliede foar de Fryske ûnderwiisakte.&lt;ref&gt;Afûk, ''Skiednis fan de Afûk'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:TitusBrandsma.jpg|thumb|[[Titus Brandsma]]]]
In nije ympuls foar in Fryske akademy kaam fan [[Titus Brandsma]], heechlearaar oan de [[Radboud Universiteit Nijmegen|Roomsk-Katolike Universiteit fan Nijmegen]] en aktyf yn it [[Roomsk Frysk Boun]]. Yn de gearkomste fan de [[Provinsiale Underwiisried]] fan [[27 april]] [[1931]] sketste er syn fisy op in ''Fryske Akadeemje fen Wetenskippen''. Brandsma tocht oan in betreklik lytse rûnte fan sa'n tritich Fryskpratende en Fryskskriuwende wittenskippers, dy't op grûn fan bewiisde kundigens ta lid beneamd wurde soene.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 298–299.&lt;/ref&gt; De Underwiisried stie yn begjinsel posityf foar it plan en spruts him der yn [[1933]] formeel foar út, mar wie fan betinken dat de tiid foar de oprjochting doe noch net ryp wie.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 299.&lt;/ref&gt;

Yn de twadde helte fan de jierren tritich kaam der mear druk út studintefermidden. Yn it studinte-almanak fan [[1936]] neamde biologystudint S. Bloembergen in Fryske akademy &quot;mooglik en nedich&quot;. Nei oantrún fan it Krystkongres fan de [[Federaasje fan Fryske Studinteferienings]] stelde er in wiidweidich rapport op, dat yn [[1937]] oan de Underwiisried oanbean waard.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 299–300.&lt;/ref&gt;

Yn [[1938]] kaam de beslútfoarming yn in streamfersnelling. Brandsma sette it ûnderwerp op 'e nij op de wurklist fan de Underwiisried. Wumkes socht dêrnei kontakt mei kommissaris fan de Keninginne [[Pieter Albert Vincent van Harinxma thoe Slooten]], dy't it plan stipe. Mei lektor [[Pieter Sipma]] en fertsjintwurdigers fan ûnder oaren it Selskip 1844 en it Frysk Genoatskip waard in konsept-karbrief opsteld.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''85 jier Fryske Akademy'', 2023; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 300–303.&lt;/ref&gt;

Op [[30 maaie]] [[1938]] stelde de Provinsiale Underwiisried it karbrief fan de nije [[Fryske Akademy]] fêst. Yn juny waarden de earste leden beneamd en op 28 july waard it bestjoer gearstald. [[Pieter Sipma]] waard foarsitter, [[Jelle Hindriks Brouwer]] skriuwer en J.F. Koksma skathâlder; ek G. Gosses, J.M.N. Kapteyn, G.S. Overdiep en Wumkes makken diel út fan it earste bestjoer.&lt;ref&gt;P. Sipma, &quot;It foarste jier fen de Fryske Akademy&quot;, ''It Beaken'', jg. 2 (1939), s. 11–12.&lt;/ref&gt; Van Harinxma thoe Slooten waard earefoarsitter.

De offisjele iepenings- en oprjochtingsgearkomste fûn op [[10 septimber]] [[1938]] plak yn de Steateseal yn Ljouwert. By de oprjochting waarden goed hûndert minsken ta Akademylid beneamd.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''Leden en lidmaatskip'' en ''Akademydei'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; De Akademy krige ûnderdak yn it [[Coulonhûs]] oan de Doelestrjitte, dat notaris en samler [[Nanne Ottema]] dêrfoar beskikber steld hie. Op útstel fan Brandsma waard it segel fan de âlde Frjentsjerter bibleteek keazen as embleem fan de nije ynstelling.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''85 jier Fryske Akademy'', 2023.&lt;/ref&gt;

De opset waard úteinlik breder as Brandsma syn oarspronklike plan. Wumkes woe net inkeld akademysk oplaat wittenskippers talitte, mar ek skriuwers, keunstners en ûndersikers dy't troch harren wurk sjen litten hiene dat se op it mêd fan Fryslân, de Fryske taal of kultuer wat te bieden hiene.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 302–303.&lt;/ref&gt; De Akademy waard dêrom net allinnich in wittenskiplik ynstitút, mar ek in wurkmienskip dêr't profesjonele ûndersikers en kundige amateurs gearwurkje koene. De doelstelling waard it beoefenjen fan de wittenskip yn ferbân mei Fryslân, it Fryske folk en syn kultuer yn de breedste sin.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, ''Bestjoer en organisaasje'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

=== It belang fan folkshegeskoallen (1931-1948) ===
Yn deselde snuorje krige ek in oare foarm fan folksûntwikkeling yn Fryslân fêste grûn. De [[folkshegeskoalle]] wie ynspirearre troch de Skandinavyske, benammen Deenske tradysje fan folwoeksenenûnderwiis, dy't weromgie op de ideeën fan [[Nikolaj Frederik Severin Grundtvig]]. It doel wie net yn it foarste plak it heljen fan diploma's, mar persoanlike ûntjouwing, maatskiplike foarming en it fersterkjen fan de mienskip.&lt;ref&gt;Johan Frieswijk en Maarten van der Linde, ''De Volkshogeschool in Nederland 1925–2010'' (Hilversum: Verloren, 2013).&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Volkshogeschool Allardsoog, Bakkeveen.jpg|thumb|left|Folkshegeskoalle Allardseach]]
Yn de hjerst fan [[1931]] waard yn Ljouwert de ''Vereeniging tot Stichting van Volkshoogescholen'' oprjochte. Ien fan de wichtichste driuwende krêften wie sosjaal-geograaf [[Hendrik George Willem van der Wielen]], dy't mei [[Jarig van der Wielen]] in plak fûn by [[Allardseach]], eastlik fan [[Bakkefean]]. Jarig van der Wielen stelde dêr syn pleats en sa'n trije hektare grûn beskikber.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 316–317; Frieswijk en Van der Linde, ''De Volkshogeschool in Nederland 1925–2010''.&lt;/ref&gt;

Yn febrewaris [[1932]] waard op Allardseach de earste folkshegeskoallekursus fan Nederlân holden. Yn de jierren fan de ekonomyske krisis lei in grut part fan it wurk dêr op jonge wurkleazen. Hja krigen njonken praktyske en faktechnyske foarming ek ûnderwiis, diskusje en kulturele aktiviteiten. Tusken 1932 en 1940 namen tûzenen jonge wurkleazen oan sokke kampen diel.&lt;ref&gt;Frieswijk en Van der Linde, ''De Volkshogeschool in Nederland 1925–2010''; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 317.&lt;/ref&gt;

Allardseach wie lykwols gjin spesifyk Fryske folkshegeskoalle. De organisaasje hie in algemien-Nederlânske grûnslach, hoewol't der troch de lokaasje en de minsken dy't der by belutsen wiene fan it begjin ôf in dúdlike Fryske ynfloed wie. Der waarden ek spesjale Fryske kursussen en wykeinen organisearre.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 317; F.J. Bergstra, &quot;Friezen en Folkshegeskoalle&quot;, ''It Beaken'', jg. 10 (1948), s. 14–16.&lt;/ref&gt; De ûnderfiningen op Allardseach joegen nije ympuls oan it âldere ideaal fan in folslein Frysktalige en op de Fryske kultuer rjochte folkshegeskoalle.

Yn [[1939]] waard úteinlik de ''Stifting De Fryske Folkshegeskoalle'' oprjochte. It wie in brede, mingde stifting dêr't minsken út ferskillende libbensbeskôglike en politike fermiddens oan meidiene.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 317; ''It Beaken'', jg. 2 (1939–1940), s. 129–130.&lt;/ref&gt; In eigen gebou of kursussintrum hie de stifting lykwols noch net. De [[Twadde Wrâldkriich]] ûnderbriek de fierdere ûntwikkeling.

Nei de oarloch waard it plan op 'e nij oppakt, benammen troch jongerein út it [[Boun fan Frysk-Nasjonale Jongerein]]. Yn [[1946]] organisearre dat bûn in grut jongereinkamp by [[Hoarne (Skylge)|Hoarne]] op [[Skylge]], dêr't mear as hûndert jongeren oan meidiene. It sukses fan dat kamp joech in nije ympuls oan it plan foar in permanint Frysk foarmingssintrum.&lt;ref&gt;Folkshegeskoalle Schylgeralân, ''Historie'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

Yn [[1948]] koe de yntusken oprjochte ''Stichting Schylgeralân'' foar 500 gûne in kompleks fan eardere Dútske bunkers yn it Hoarnse Bosk fan it Ryk keapje. Frijwilligers makken de gebouwen wer bewenber en dêr ûntstie [[Folkshegeskoalle Schylgeralân]].&lt;ref&gt;Folkshegeskoalle Schylgeralân, ''Historie'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Dêrmei krige it stribjen nei in eigen Fryske folkshegeskoalle, dat al foar de oarloch foarm krigen hie, úteinlik in fêst plak.

== De Fryske Beweging ûnder de Dútsers (1940-1945) ==
Oan 'e ein fan de jierren tritich waarden de ideologyske tsjinstellingen binnen de Fryske Beweging skerper. Dat wie ek te fernimmen oan it fjirde ynterfryske kongres, dat fan [[29 july|29]] oant en mei [[31 july]] [[1937]] yn [[Medemblik (plak)|Medemblik]] holden waard. De Westfriezen, dy't oan de eardere kongressen yn Jever, Ljouwert en Hüsem net meidien hiene, wiene diskear fia de feriening ''Westfrieze Styk'' by de organisaasje belutsen. De politike tastân yn [[Nazi-Dútslân]] lei lykwols in skaad oer de gearkomste. Sjoerd van der Schaaf wiist derop dat sels de oantsjutting ''kongres'' mijd waard en dat de gearkomste as in ''Greatfryske lângeanne'' presintearre waard. Dútske dielnimmers koene har net mear frij uterje, sadat ûnderwerpen dy't polityk gefoelich leine net iepentlik besprutsen waarden.&lt;ref&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), haadstik &quot;Unwissens en driging&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Campbell, &quot;English and Frisian&quot;, ''It Beaken'', jg. 10 (1948), noat by de lêzing foar it kongres fan Medemblik fan 29–31 july 1937.&lt;/ref&gt;

De Dútske besetter hie nei de ynfal fan [[maaie 1940]] al gau belangstelling foar de Fryske Beweging. Yn nasjonaal-sosjalistyske fermiddens waarden de Friezen sjoen as in Germaansk folk mei in sterke eigen taal- en folkskultuer. Dútske en East-Fryske tuskenpersoanen, ûnder wa [[Arend Lang]], sochten dêrom al koart nei de kapitulaasje kontakt mei foaroanlju fan de beweging.&lt;ref&gt;Adriaan Venema, ''Schrijvers, uitgevers en hun collaboratie'', diel 3A, ''De kleine collaboratie'' (Amsterdam, 1990), haadstik &quot;Het volksche boek&quot;; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;It bigjin fan de bisettingstiid&quot;.&lt;/ref&gt; Dat betsjut lykwols net dat de Fryske organisaasjes sûnder mear in Dútsk oplein sintraal bestjoer oannamen. By in part fan de bewegers bestie krekt de gedachte dat Fryske ienheid nedich wie om de eigen beweging safolle mooglik yn eigen hân te hâlden en in troch de besetter oanwiisde Fryske lieder foar te kommen.&lt;ref&gt;M.J. Zeinstra, &quot;Jacob Jetzes Kalma&quot;, ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'' 1992, s. 119–120.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Rintsje Pieters Sybesma jong.jpg|thumb|left|[[Rintsje Piters Sybesma]]]]
Nei oerlis tusken it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Selskip 1844]] en it [[Kristlik Frysk Selskip]] waard yn de simmer fan 1940 dêrom in ''Trijemanskip'' foarme. [[Jacob Jetzes Kalma|Jacob Kalma]] fertsjintwurdige it Selskip 1844 en [[Eeltsje Boates Folkertsma]] it Kristlik Frysk Selskip. Foar de tredde sit waard bewust in fertsjintwurdiger socht fan de mear ''folkske'' en nasjonaal-sosjalistysk oriïntearre streaming. Dat waard [[Rintsje Piters Sybesma]]. [[Douwe Kalma]] hie earst foar de sit fan it Selskip yn byld west, mar foel ôf doe't bliken die dat er him by de Dútskgesinde [[Fryske Folkspartij (FFP)|Fryske Folkspartij]] oansletten hie.&lt;ref&gt;Zeinstra, &quot;Jacob Jetzes Kalma&quot;, s. 119–120; Doeke Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften. Biografy fan Reinder Brolsma'' (Ljouwert, 2001), haadstik IX.&lt;/ref&gt;

De foarming fan it Trijemanskip wie fan it begjin ôf omstriden. [[Hendrik Algra]] warskôge yn it ''Friesch Dagblad'' tsjin in te nau kontakt mei de nije machthawwers en fûn dat de Fryske Beweging har ûnder de besetting beheind opstelle moast.&lt;ref&gt;Zeinstra, &quot;Jacob Jetzes Kalma&quot;, s. 120.&lt;/ref&gt; Oaren hopen krekt troch kontakt mei de autoriteiten nije romte foar it Frysk te krijen. Op de Bewegingsdei fan [[19 oktober]] 1940 yn Ljouwert kamen mear as seishûndert minsken ôf. Jacob Kalma beklamme dêr dat de beweging net pro- of anty-Dútsk wêze woe, mar ''pro-Frysk''.&lt;ref&gt;Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', haadstik IX.&lt;/ref&gt; Dy opstelling, dy't efterôf as in foarm fan akkommodaasje beskôge wurde kin, soe lykwols al gau net mear fol te hâlden wêze.

Sybesma makke hieltyd iepentliker propaganda foar it nasjonaal-sosjalisme en dielde op gearkomsten propagandamateriaal út. Begjin [[jannewaris]] [[1941]] kaam it dêrom ta in brek. Op 3 jannewaris liet Jacob Kalma him witte dat er út it Trijemanskip wei moast. In opfolger waard net fûn; [[Douwe Tamminga]] waard frege, mar betanke. Kalma en Folkertsma giene dêrom fierder as it ''Twamanskip''.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;It bigjin fan de bisettingstiid&quot;; [[Fedde Schurer]], ''De besleine spegel'' (Amsterdam, 1969), haadstik &quot;Wersjen mei Fryslân&quot;.&lt;/ref&gt; De brek mei Sybesma markearre in dúdlike skieding tusken it grutste part fan de organisearre Fryske Beweging en de lytse, Dútskgesinde ''folkske'' streaming. De Dútske autoriteiten leine dêrnei mear beheiningen op oan de iepenbiere aktiviteiten fan it Twamanskip. It fersprate noch bulletins en acht saneamde ''Blauboekjes'', lytse Frysktalige brosjueres mei elk in oplage fan sa'n 1.500 eksimplaren. Dy teksten wiene lykwols bewust net polityk en rôpen net ta ferset op.&lt;ref&gt;Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', haadstik X.&lt;/ref&gt;

De Dútskgesinde Fryske streaming krige ûnderwilens wol organisatoaryske en finansjele romte. Op [[21 febrewaris]] [[1941]] waard in nije ''Fryske Rie'' oprjochte. Dy organisaasje moat net betize wurde mei de ynterfryske [[Fryske Rie|Friesenrat]] dy't yn 1930 yn Hüsem ûntstien wie. De oarlochstiidske Fryske Rie waard yn maaie 1941 formeel ûnderdiel fan ''Saxo-Frisia'', in troch de Grinzer germanist [[Johannes Martinus Nicolaas Kapteyn|J.M.N. Kapteyn]] laat ynstitút dat ferbûn wie mei de ''Volksche Werkgemeenschap'' en dêrmei mei it [[Ahnenerbe]] fan de [[SS]]. [[Douwe Kiestra]] waard lieder; de Fryske Folkspartij gie yn de nije organisaasje op.&lt;ref&gt;Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', haadstik X; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Bisetting en bifrijing&quot;.&lt;/ref&gt;

De Fryske Rie joech fan july 1941 ôf it blêd ''It Fryske Folk'' út. Dêryn publisearren ûnder oaren Kiestra, Sybesma en Douwe Kalma. De organisaasje krige jild en papier fan de autoriteiten, mar wist mar in beheinde oanhing te krijen: om 1943 hinne wiene nei skatting sa'n 120 minsken lid.&lt;ref&gt;Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'', haadstik X.&lt;/ref&gt; Fan [[1942]] ôf waard dy befoarrjochte posysje hieltyd sichtberder, om't oare Frysktalige tydskriften troch papierskaarste en de maatregels fan de besetter ophâlde moasten, wylst ''It Fryske Folk'' trochgean koe.&lt;ref&gt;Teake Oppewal e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'' (Amsterdam, 2006), haadstik 5, s. 124–129.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Reinder Brolsma.jpg|thumb|[[Reinder Brolsma]]]]
Ek de [[Harmen Sytstra-priis]] hearde by it kultuerbelied fan de besetter. De priis waard ynsteld troch it ''Departement van Volksvoorlichting en Kunsten'' (DVK), dat de Fryske literatuer brûke woe binnen syn ''folkske'' kultuerpolityk.&lt;ref&gt;Adriaan Venema, ''Schrijvers, uitgevers en hun collaboratie'', diel 1, haadstik &quot;Subsidies en letterkundige prijzen&quot;.&lt;/ref&gt; Yn [[1941]] waard de earste priis fan 1.000 gûne oan [[Reinder Brolsma]] útrikt. De measte net-nasjonaal-sosjalistyske Fryske organisaasjes en skriuwers bleaune by de útrikking wei, sadat it bedoelde propagandistyske effekt beheind bleau.&lt;ref&gt;Oppewal e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 126–127.&lt;/ref&gt; De priis oer [[1942]], dy't ûnderwilens 2.000 gûne bedroech, waard yn juny [[1943]] oan Sybesma útrikt.

Douwe Kalma krige de lêste Harmen Sytstra-priis, oer [[1943]]. Hy naam op [[21 augustus]] [[1944]] yn De Haach oan de útrikking diel en naam de priis earst ek oan. Nei [[Dolle Tiisdei]], doe't de Dútske nederlaach tichterby like te kommen, stjoerde er it jild op 12 septimber werom.&lt;ref&gt;Venema, ''Schrijvers, uitgevers en hun collaboratie'', diel 1, haadstik &quot;Subsidies en letterkundige prijzen&quot;.&lt;/ref&gt; In foarstelling as soe Kalma daliks út prinsipe wegere hawwe, docht dêrom gjin rjocht oan de gong fan saken. Earder yn de besetting hie er boppedat twa kear in subsydzje fan 1.000 gûne fan it DVK oannommen en hie er it ''Bureau Lectoraat'' fan dat departemint advisearre oer Frysktalige publikaasjes.&lt;ref&gt;Oppewal e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', s. 126–127.&lt;/ref&gt;

It Twamanskip bleau ûnderwilens oant [[1943]] bestean, mar koe troch de Dútske beheiningen hieltyd minder iepenbier operearje. Oan 'e ein fan 1943 foel it ferbân tusken Kalma en Folkertsma útinoar.&lt;ref&gt;Zeinstra, &quot;Jacob Jetzes Kalma&quot;, s. 120.&lt;/ref&gt; Dat betsjut lykwols net dat alle Fryske aktiviteit dy't bûten de Dútskgesinde Fryske Rie stie automatysk as ferset beskôge wurde kin. De beide mannen besochten foaral de Fryske organisaasjes en it kulturele wurk safolle mooglik bûten nasjonaal-sosjalistyske kontrôle te hâlden. Dy hâlding lei tusken akkommodaasje en kulturele tsjinstân yn.

=== Fryske bewegers yn it ferset (1940-1945) ===
Der wiene wol ferskate Fryske bewegers dy't har persoanlik yn it ferset bejoegen. In dúdlik foarbyld is Jacob Kalma sels. Nei't it Twamanskip syn betsjutting ferlern hie, rekke er by it ferset belutsen. Yn maart en april [[1944]] fersprate er twa anonime pamfletten dêr't er him tsjin Fryske separatistyske tendinzen yn kearde en út in Fryske oertsjûging wei ta ferset tsjin de Dútske besetting oprôp.&lt;ref&gt;Zeinstra, &quot;Jacob Jetzes Kalma&quot;, s. 120.&lt;/ref&gt; Yn dat gefal kin dus wol sprutsen wurde fan ferset dat bewust mei in Fryske politike en kulturele posysje ferbûn waard.

Ek [[Jan Eisenga]], haadbestjoerslid fan it Selskip 1844, wie yn it ferset belutsen. By de [[April-maaiestakingen]] fan [[1943]] ferklearre er him solidêr mei de stakers fan de kânnefabriek op [[De Gordyk]]. Hy waard troch de Dútsers oppakt en stânrjochtlik deasketten.&lt;ref&gt;Jelle van der Meulen, &quot;Jan Eisenga (1908–1943)&quot;, yn: ''Aarts' Letterkundige Almanak na het Anne Frank-Herdenkingsjaar 1995''; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 344–345.&lt;/ref&gt; Syn fersetswurk kaam net fuort út in opdracht fan it Selskip, mar syn dea waard nei de oarloch wol ûnderdiel fan de oantins fan de Fryske Beweging.
[[Ofbyld:Foto jan piebenga.jpg|thumb|[[Jan Tjittes Piebenga]]]]
In oar foarbyld wie [[Jan Tjittes Piebenga]]. Hy hie foar de oarloch al in foaroansteand plak yn it Fryske kulturele libben en wie redakteur fan ''It Heitelân''. Nei it mislearjen fan de [[Nederlandsche Unie]] rekke er djip yn it yllegale wurk. Hy waard redakteur fan it ûndergrûnske regionale blêd ''De Wachter'' en wie belutsen by aktiviteiten om wapendroppings hinne.&lt;ref&gt;D.A. Tamminga, &quot;Jan Tjittes Piebenga&quot;, ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'' 1968.&lt;/ref&gt; [[Sjoerd van der Schaaf]], dy't letter de standertskiednis fan de Fryske Beweging skriuwe soe, wurke fan [[1942]] ôf mei oan it yllegale blêd ''Je Maintiendrai''.&lt;ref&gt;Sjoerd van der Schaaf, ''Abbingawâld'', neiwurd oer de skriuwer.&lt;/ref&gt;

Ek de Fryske literatuer waard brûkt as middel fan ferset. [[Fedde Schurer]] skreau yn de oarloch yn it Frysk en Nederlânsk fersetsgedichten. Yn july [[1944]] wie er de driuwende krêft efter it yllegale Frysktalige literêre tydskrift ''De Rattelwacht''. Der ferskynde mar ien nûmer, mei bydragen fan ûnder oaren [[Freark Dam]], [[Marten Sikkema]], [[Douwe Tamminga]] en [[Anne Wadman]].&lt;ref&gt;Piet Calis, ''Het ondergronds verwachten. Schrijvers en tijdschriften tussen 1941 en 1945'' (Amsterdam, 1989); &quot;Fedde Schurer&quot;, ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'' 1974.&lt;/ref&gt; Schurer krige yn 1945 foar syn fersetsdichtwurk in regearingspriis foar fersetsliteratuer.&lt;ref&gt;&quot;Fedde Schurer&quot;, ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'' 1974.&lt;/ref&gt; By him kamen Frysktalige literatuer en anty-Dútsk kultureel ferset dus streekrjocht byinoar.

[[Titus Brandsma]] heart ek yn dat ferbân neamd te wurden. Hy wie mei-oprjochter fan it [[Roomsk Frysk Boun]], hie in wichtige rol by de oprjochting fan de [[Fryske Akademy]] en hie jierrenlang war dien foar it Frysk. Syn ferset tsjin it nasjonaal-sosjalisme wie lykwols yn it foarste plak basearre op syn roomsk-katolike en etyske oertsjûging. Hy protestearre tsjin de nazifisearring fan it katolike ûnderwiis, kaam op foar Joadske learlingen op katolike skoallen en reizge begjin [[1942]] by katolike kranteredaksjes lâns om it biskoplike ferbod op NSB-propaganda yn de katolike parse oer te bringen. Op [[19 jannewaris]] 1942 waard er arrestearre; op [[26 july]] fan dat jier stoar er yn it [[konsintraasjekamp Dachau]].&lt;ref&gt;Ferd. Sassen, &quot;Titus Brandsma 1881–1942&quot;, ''De Nieuwe Stem'', jg. 1 (1946), s. 252–255.&lt;/ref&gt; Brandsma kin dêrom better omskreaun wurde as in wichtige Fryske beweger dy't ek in fersetsman wie, as dat syn ferset sels spesifyk &quot;Frysk&quot; wie.

=== Jens Emil Mungard en it Noardfryske foarbyld (jierren 1930-1940) ===
[[Ofbyld:Piter Sipma yn Noard-Fryslan.JPG|thumb|300px|Nann Mungard (lofts) jout tekst en útlis oan de [[Fryslân|West-Fries]] [[Pieter Sipma|Piter Sipma]] op it strân fan Söl yn 1908. Syn soan [[Jens Mungard]] wiist mei syn finger]]
Yn in breder ynterfrysk perspektyf is ek de Noardfryske dichter [[Jens Emil Mungard]] fan belang. Hy kaam fan [[Sylt]] en groeide op yn in fermidden dêr't nauwe kontakten mei Westerlauwerske Fryske taalminsken bestiene. Syn heit [[Nann Peter Mungard]] wie aktyf as ûndersiker fan it Sölring en stie yn kontakt mei ûnder oaren Fryske taalkundigen. It foarbyld fan de Westerlauwerske Fryske taalbeweging, dy't wurke oan stavering, taalbou en literatuer, hie ek ynfloed op Jens Mungard.&lt;ref&gt;Nordfriisk Instituut, &quot;Mungard, Jens Emil&quot;, ''Nordfrieslandlexikon''.&lt;/ref&gt;

Mungard ferwachte yn it earstoan dat de nasjonaal-sosjalistyske oerheid de Fryske taal en kultuer stypje soe, mar kearde him al gau tsjin it rezjym. Yn gedichten bespotte en bekritisearre er de nazi's en hy hold út dat it Frysk in selsstannige kultuersfear foarme. Fan [[1935]] ôf waard er ferskate kearen arrestearre. De autoriteiten seagen ek syn kontakten mei Friezen yn Nederlân as in teken dat er ''nasjonaal ûnbetrouber'' wie. Yn [[1938]] krige hy in skriuwferbod, dat er net neilibbe. Begjin [[1939]] waard er nei it [[konsintraasjekamp Sachsenhausen]] brocht, dêr't er op [[13 febrewaris]] [[1940]] stoar.&lt;ref&gt;Nordfriisk Instituut, &quot;Mungard, Jens Emil&quot;, ''Nordfrieslandlexikon''; Gemeinde Sylt, &quot;Stolperstein – Mungard, Jens Emil&quot;.&lt;/ref&gt;

Mungard stoar noch foar de besetting fan Nederlân en kin dus net ta it Nederlânske ferset fan 1940–1945 rekkene wurde. Syn libben lit lykwols sjen dat in Frysk-kulturele en ynterfryske oriïntaasje yn Nazi-Dútslân ek yn direkte botsing mei it nasjonaal-sosjalisme komme koe. By him wie it ferset bovendien foar in part literêr: krekt troch yn it Frysk te skriuwen, de eigenstannigens fan de Fryske kultuer te beklamjen en him net oan it skriuwferbod te hâlden, kaam er mei de diktatuer yn konflikt.

De Fryske Beweging as gehiel kin dêrom net ienfâldich as kollaborearjend of as in fersetsbeweging karakterisearre wurde. Yn de earste besettingsmoannen besochten in soad bewegers troch akkommodaasje it Fryske kulturele wurk fuort te setten en mooglik sels nije resultaten te heljen. In lytse groep om de Fryske Rie en ''Saxo-Frisia'' hinne keas foar fiergeande gearwurking mei de nije oarder. Oan de oare kant rekken ferskate foaroansteande Fryske bewegers persoanlik by it ferset belutsen. Jacob Kalma konkludearre nei de oarloch sels dat ferskate minsken út de beweging fersetswurk dien hiene, mar dat &quot;de Dútskers [...] fan de biweging sels neat te duchsjen&quot; hiene.&lt;ref&gt;Ralf Futselaar en Doeke Sijens, &quot;Friese helden, Fries verzet? Verzet, accommodatie en collaboratie tijdens de bezetting in Friesland 1940–1945&quot;, ''De Vrije Fries'' 101 (2021); Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;De ein fan de mythe&quot;.&lt;/ref&gt; It ûnderskied tusken de Fryske Beweging as organisaasjenetwurk en Fryske bewegers dy't yndividueel foar it ferset keazen, is dêrom essinsjeel.

== Nei de Twadde Wrâldkriich (1945-1951) ==
De organisearre Fryske Beweging kaam yn [[1945]] út de besettingstiid mei in dûbel erfskip. De grutte Fryske selskippen hiene harren yn de lêste oarlochsjierren foar in grut part út it iepenbiere libben weromlutsen, mar wiene troch de Dútske autoriteiten net ferbean en hiene harsels ek net ûntbûn. [[Jacob Jetzes Kalma|Jacob Kalma]] en [[Eeltsje Boates Folkertsma]], dy't oant [[1943]] it [[Twamanskip]] foarme hiene, wiene net arrestearre. [[Sjoerd van der Schaaf]] karakterisearre de posysje fan de organisearre beweging letter as dat se &quot;sûnder blaem, mar ek sûnder folle yllegale glâns&quot; út de besetting kommen wie.&lt;ref&gt;[[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), haadstik &quot;De ein fan de mythe&quot;, s. 347–349.&lt;/ref&gt;

Dat betsjutte net dat der nei de befrijing gjin suvering plakfûn. In lytse groep út it fermidden fan de Dútskgesinde oarlochstiidske ''Fryske Rie'' moast him foar de bysûndere rjochtspleging ferantwurdzje. [[Rintsje Piters Sybesma]] waard ta twa jier ynternearring feroardiele en krige dêrneist in hege jildboete; [[Douwe Kiestra]] waard sa likernôch 2,5 jier ynternearre. Ek sjoernalist en folklorist [[Sytse Jan van der Molen]] krige in jier ynternearring. Ferskate skriuwers krigen boppedat tydlik in publikaasjeferbod en ferlearen foar in tal jierren harren kiesrjocht.&lt;ref&gt;Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'' (Amsterdam, 2006), haadstik 5, &quot;In de vaart der volkeren&quot;; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 348–349.&lt;/ref&gt;

[[Douwe Kalma]] waard nei de befrijing fjouwer moanne ynternearre, mar hoegde him úteinlik net foar in tribunaal te ferantwurdzjen. Yn [[1947]] waard er sûnder betingsten bûten ferfolging steld. De Eare-Ried foar de Letterkunde lei him wol in publikaasjeferbod op, fanwegen syn kulturele gearwurking mei ynstellingen fan de besetter.&lt;ref&gt;Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', haadstik 5; Doeke Sijens, ''Sa'n tûzen blauwe skriften'' (Ljouwert, 2001), haadstik XI.&lt;/ref&gt; De Fryske organisaasjes namen sels ek maatregels: yn [[1945]] waard besletten dat minsken dy't lid west hiene fan in nasjonaal-sosjalistyske organisaasje foarearst gjin lid wêze koene fan in feriening dy't by de nije Ried fan de Fryske Beweging oansletten wie.&lt;ref&gt;Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait'', haadstik 5.&lt;/ref&gt;

Yn de lêste oarlochsjierren hiene Kalma, Folkertsma en oaren ûnderwilens al neitocht oer de posysje fan Fryslân nei de befrijing. Dat wurk resultearre yn in rige ''Rapporten fan de Fryske Beweging'', dy't yn [[1945]] ferskynden. Dêryn waarden foarstellen dien oer ûnderwiis, kultuer, lânbou, hannel en yndustry, jongereinwurk en bestjoerlike desintralisaasje. Opfallend wie de dúdlike kar foar Fryslân as ûnderdiel fan Nederlân: yn it politike rapport waard fêstlein dat Westerlauwersk Fryslân op grûn fan tradysje, eigen wil en eigen belang ûnskiedber mei it Nederlânske steatsferbân ferbûn wie.&lt;ref&gt;''Rapporten fan de Fryske Biweging'' (Ljouwert, 1945); Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 349–353.&lt;/ref&gt;

Dêrmei feroare ek it politike útgongspunt fan in part fan de beweging. It romantyske tinken oer in bysûndere Fryske &quot;stamme&quot; makke mear plak foar konkrete easken op it mêd fan taalrjochten, kulturele autonomy en [[desintralisaasje]]. Foar it Frysk waard hieltyd mear útgien fan it begjinsel fan lykweardigens mei it Nederlânsk yn Fryslân. Van der Schaaf seach dêr in wichtige brek mei de romantyske tradysje fan de foaroarlochske beweging yn.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 349–354.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:DFB Logo 2024.jpg|thumb|De [[Ried fan de Fryske Beweging]] waard op [[30 juny]] [[1945]] oprjochte en feroare yn 2024 syn namme yn ''De Fryske Beweging'']]
Op [[30 juny]] [[1945]] waard de [[Ried fan de Fryske Beweging]] formeel oprjochte. By de oprjochting wiene it [[Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse|Selskip 1844]], it [[Kristlik Frysk Selskip]], it [[Roomsk Frysk Boun]], it [[Boun fan Frysk-Nasjonale Jongerein]], de [[Fryske Akademy]], it [[Frysk Boun om Utens]] en de [[Federaasje fan Fryske Studinteferienings]] belutsen. [[Eeltsje Boates Folkertsma]] waard de earste foarsitter.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Ried fan de Fryske Beweging&quot;.&lt;/ref&gt; De Ried moast de ferskillende Fryske organisaasjes byinoar bringe en as mienskiplike fertsjintwurdiger optrede yn it kontakt mei Ryk, provinsje en gemeenten.

De Ried sette him fuortendaliks yn foar in breed pakket fan Fryske belangen. Njonken taal en ûnderwiis gie it ûnder mear om desintralisaasje, ekonomyske ûntwikkeling, in eigen kulturele rie en in sterker plak foar Fryslân binnen it Nederlânske bestjoer. Ut dy ideeën ûntstie yn [[1946]] ek de [[Fryske Kultuerried]], dy't him net allinnich mei spesifyk Fryske, mar mei kulturele saken yn Fryslân yn bredere sin dwaande hâlde moast.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'', lemma &quot;Ried fan de Fryske Beweging&quot;; argyfbeskriuwing Fryske Kultuerried, Tresoar.&lt;/ref&gt;

Ien fan de minsken dy't it desintralisaasjetinken nei de oarloch fierder útwurke, wie de âld-fersetsman en sjoernalist [[Pieter Wijbenga]]. Hy hie yn de besetting in wichtige rol spile yn de Fryske [[Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers|LO]] en de koördinaasje fan it ferset.&lt;ref&gt;Tresoar, ynlieding op de ''Samling Pieter Wijbenga, 1936–1977''.&lt;/ref&gt; Op fersyk fan de Ried fan de Fryske Beweging publisearre er yn [[1948]] de brosjuere ''Decentralisatie, een recht en een noodzakelijkheid''. Dêryn pleite er foar mear foech en ferantwurdlikheid foar provinsjes en gemeenten en foar feroarings yn Grûnwet en bestjoerlike wetjouwing.&lt;ref&gt;P. Wijbenga, ''Decentralisatie, een recht en een noodzakelijkheid'' (Frjentsjer, 1948).&lt;/ref&gt;

It Provinsjaal Bestjoer stelde dêrnei yn [[1949]] in eigen ''Provinciale Adviescommissie voor het Decentralisatievraagstuk'' yn, dêr't Wijbenga ek diel fan útmakke. De kommisje brocht yn [[1951]] rapport út. De útkomsten laten net ta in Frysk selsbestjoer of in federale ynrjochting fan Nederlân, mar de rapporten waarden wol brûkt yn de bredere lanlike diskusje oer de herfoarming fan provinsje- en gemeentebestjoer.&lt;ref&gt;''Rapport van de Provinciale Adviescommissie voor het Decentralisatievraagstuk'' (Ljouwert, 1951); ''Encyclopedie van Friesland'' (1958), lemma &quot;Decentralisatie&quot;.&lt;/ref&gt;

Ek yn it iepenbier bestjoer feroare de posysje fan it Frysk. Yn [[1946]] brûkte [[Jan Tjittes Piebenga]], doe lid fan de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]], it Frysk yn de Steateseal. Foar de oarloch wie it brûken fan it Frysk dêr feitlik tsjinwurke. Kommissaris fan de Keninginne [[Hendrik Linthorst Homan]] liet Piebenga lykwols gewurde, om't it reglemint fan oarder it Frysk net ferbea. Oare Steateleden folgen syn foarbyld, en dêrnei waard it Frysk ek yn hieltyd mear gemeenterieden brûkt.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 355–357.&lt;/ref&gt; Dy ûntwikkeling wie ien fan de earste sichtbere tekens dat de posysje fan it Frysk nei 1945 feroare.

De âldere Fryske organisaasjes makken yn en fuort nei de oarloch in sterke ledengroei troch. It Selskip 1844 berikte op syn hichtepunt sa likernôch seistûzen leden en it Kristlik Frysk Selskip sa'n twatûzen.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', s. 354–355.&lt;/ref&gt; Dy groei duorre lykwols net. Van der Schaaf beskôge him foar in part as in tydlik nei-oarlochsk ferskynsel: minsken sochten nei jierren fan besetting wer ferieningslibben en kulturele aktiviteiten. Tagelyk waard dúdlik dat de tradisjonele selskippen net mear de iennichste liedende macht binnen it Fryske stribjen wiene. Ynstellingen, oerheden en spesjalisearre organisaasjes krigen in hieltyd gruttere rol.

De [[Fryske Akademy]] koe har wittenskiplike wurk fierder útwreidzje. De Akademy hie ek ûnder de besetting trochwurke — yn [[1944]] ferskynde bygelyks it ''Lyts Frysk Wirdboek'' — en nei de befrijing kamen der nije wurkferbannen op it mêd fan ûnder oare genealogy, taalkunde, pedagogyk, skiednis, nammekunde en literatuer.&lt;ref&gt;Fryske Akademy, &quot;85 jier Fryske Akademy&quot;, 2023.&lt;/ref&gt; Ek de [[Afûk]] gie fierder mei it Frysk ûnderwiis en de oplieding foar de Fryske akte. It foaroarlochske stribjen nei in Fryske [[folkshegeskoalle]] krige yn [[1948]] in fêst plak mei de oprjochting fan [[Folkshegeskoalle Schylgeralân]] by Hoarne op [[Skylge]].

=== It werstel fan de ynterfryske kontakten (1945-1956) ===
Ek de kontakten tusken Westerlauwersk, East- en Noard-Fryslân waarden nei de oarloch op 'e nij opboud. De situaasje yn Noard-Fryslân hie ûnder it nasjonaal-sosjalisme lykwols oars west as yn Nederlân. De Noard-Fryske beweging wie sels ferdield. De mear Dútsk-nasjonaal oriïntearre ''Nordfriesischer Verein'' koe him betreklik maklik oan de nije politike omstannichheden oanpasse, wylst de ''nationale Friesen'' om de [[Friisk Foriining|Foriining for nationale Friiske]] hinne troch de nazi-autoriteiten mei wantrouwen behannele waarden.&lt;ref&gt;Thomas Steensen, &quot;Lieber tot als Sklave? Die Nordfriesen und das Friesische 1933–1945&quot;, yn: Robert Bohn, Uwe Danker en Jørgen Kühl (red.), ''Zwischen Hoffnung, Anpassung und Bedrängnis'' (Bielefeld, 2001), s. 113–123.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Oldsen.jpg|thumb|De nasjonaal-Fryske en anty-nasjonaal-sosjalistyske Noardfries [[Johannes Oldsen]] koe nei de oarloch de kontakten mei de Westlauwersk Friezen wer oanhelje. Yn 1956 waard de [[Ynterfryske Rie]] fannijs oprjochte.]]
Har lieder [[Johannes Oldsen]] hie him yn [[1933]] as iennichste lid fan de Kreistag fan Südtondern tsjin de nasjonaal-sosjalistyske ''Gleichschaltung'' keard. Under it rezjym waard him iepenbiere politike en Fryske aktiviteit ûntsein.&lt;ref&gt;Nordfriisk Instituut, ''Nordfrieslandlexikon'', lemma &quot;Oldsen, Johannes&quot;.&lt;/ref&gt; Ek waard de romte foar Frysk ûnderwiis op skoallen ûnder de nazi's beheind. De bewearing dat alle Frysk ûnderwiis yn Noard-Fryslân folslein ferbean waard, giet lykwols te fier; it belied wie benammen rjochte op beheining en germanisearring.&lt;ref&gt;Steensen, &quot;Lieber tot als Sklave?&quot;, s. 116.&lt;/ref&gt;

Nei [[1945]] koene benammen minsken út dy nasjonaal-Fryske, anty-nasjonaal-sosjalistyske of polityk net-belêste fermiddens in brêge foarmje nei de Friezen yn Nederlân. It earste nije mienskiplike Fryske Kongres waard yn [[1952]] yn [[Hüsem]] holden. Trije jier letter kamen de fertsjintwurdigers fan de Fryske gebieten yn [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] gear.&lt;ref&gt;Historische Kommission für Niedersachsen und Bremen, ''Niedersächsisches Jahrbuch'', jg. 40 (1968), s. 30.&lt;/ref&gt;

Op [[28 augustus]] [[1955]] waard dêr by de [[Opstalbeam]] it ''Frysk Manifest'' oannommen. De dielnimmers út West-, East- en Noard-Fryslân, Sealterlân, Woersten, it Oldenburger lân en Helgolân ferklearren dat de ynterfryske gearwurking basearre wurde moast op mienskiplike kultuer, frijheidsbewustwêzen en grinskrusende gearwurking. De tekst pleatste dat stribjen tagelyk yn it ramt fan de nei-oarlochske Europeeske ienwurding.&lt;ref&gt;Nordfriisk Instituut, ''Nordfrieslandlexikon'', lemma &quot;Friesisches Manifest&quot;.&lt;/ref&gt;

It manifest joech ek opdracht ta de organisaasje fan in nije ''Fryske Rie''. Dy waard yn [[1956]] yn [[Leer (East-Fryslân)|Leer]] formeel op 'e nij oprjochte. De hjoeddeistige [[Ynterfryske Rie]] is dêrfan de lettere organisatoaryske fuortsetting. It is dêrom krekter om fan in &quot;weropbou fan de ynterfryske gearwurking&quot; te sprekken as fan in ûnûnderbrutsen fuortbestean fan de Great-Fryske Rie út 1930.

=== Oanrin nei Kneppelfreed (1945-1951) ===
De nije Ried fan de Fryske Beweging rjochte him nei 1945 hieltyd sterker op konkrete taalrjochten. It doel wie net mear allinnich it befoarderjen fan it Frysk as kulturele taal, mar ek de erkenning fan it Frysk yn ûnderwiis, bestjoer en rjochtspraak. Dat stribjen botste yn de earste nei-oarlochske jierren noch geregeldwei mei de praktyk fan Nederlânsktalige oerheidsynstellingen.

Dy spanning kaam op [[16 novimber]] [[1951]] ta in útbarsting by [[Kneppelfreed]] yn Ljouwert, nei de rjochtsaak tsjin sjoernalist en dichter [[Fedde Schurer]]. De Ried hie de konfrontaasje op it Saailân net organisearre, mar spile wol in wichtige rol yn de politike en maatskiplike reaksje derop. In wike letter organisearre de Ried mei oare Fryske organisaasjes twa grutte protestgearkomsten yn Ljouwert, dêr't sa likernôch twatûzen minsken oan meidiene.&lt;ref&gt;Fedde Schurer, ''De besleine spegel'' (Amsterdam, 1969), haadstik &quot;Kneppelfreed&quot;.&lt;/ref&gt;

Kneppelfreed waard dêrnei in kearpunt yn de diskusje oer de formele posysje fan it Frysk. Yn [[1955]] waard it Frysk as fiertaal yn it leger ûnderwiis wetlik mooglik makke en yn [[1956]] waard it brûken fan it Frysk yn it rjochtsferkear foar it earst by wet regele.&lt;ref&gt;Wet fan 11 maaie 1956, ''Staatsblad'' 1956, 242; Raad van State, memorie fan taljochting by de ''Wet gebruik Friese taal''.&lt;/ref&gt; Dêrmei begûn de nei-oarlochske taalstriid konkrete juridyske resultaten op te leverjen.

== Kneppelfreed: in trochbraak (1948-1956) ==
[[Ofbyld:Fryske studint Kneppelfreed.jpg|thumb|left|In Fryske studint wurdt op [[Kneppelfreed]] troch de plysje fêstnommen.]]
De direkte oanrin nei [[Kneppelfreed]] begûn al yn [[1948]]. De Aldeboarnster molktapers Wiebe van der Hoek en Jeen de Leeuw hiene op harren molkbussen de Fryske oantsjuttingen ''molke'' en ''sûpe'' oanbrocht. Neffens kêst 16 fan it doetiidske Melkbesluit moasten de produkten lykwols mei de Nederlânske wurden ''melk'' en ''karnemelk'' oantsjut wurde. In kontrôleur fan de Keuringsdienst van Waren makke dêrom op 12 augustus 1948 proses-ferbaal op. Foar it kantongerjocht op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] waarden de beide mannen skuldich ferklearre, mar sûnder dat harren in straf oplein waard.&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed. Gevecht om de taal met wapenstok en waterkanon'' (Frjentsjer, 1998), s. 24–29; B.D. van der Velden, &quot;Friestalige notariële akten. Over het gebruik van het Fries in notariële akten in de jaren 1945–1955&quot;, ''Pro Memorie'' 3 (2001), nr. 1, s. 107–127.&lt;/ref&gt;

De saak krige benammen betsjutting troch de hâlding fan kantonrjochter mr. [[S.R. Wolthers]] foar it Frysk oer. Doe't de molktapers Frysk praten, joech er te kennen dat er harren net ferstean woe en makke er harren taal neffens ferskate ferslaggen bespotlik. [[Fedde Schurer]], doe haadredakteur fan de ''Heerenveense Koerier'', skreau nei oanlieding dêrfan dat it Melkbesluit bedoeld wie om dúdlikheid oer it produkt te jaan en net om it brûken fan it Frysk tsjin te gean.&lt;ref&gt;[[Fedde Schurer]], ''De besleine spegel'' (Amsterdam, 1969), haadstik &quot;Kneppelfreed&quot;; [[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;.&lt;/ref&gt;

De kwestje kaam op [[17 oktober]] [[1951]] op 'e nij op it aljemint. De Lemster bistedokter [[Sjirk Frânses van der Burg]] moast foar deselde kantonrjochter ferskine fanwegen in ferkearsoertrêding. Van der Burg, dy't earder aktyf west hie yn de Fryske studintebeweging, woe him yn it Frysk ferdigenje. Wolthers ûnderbriek de sitting earst om't der neffens him in tolk nedich wie. Nei de hervatting waard fêststeld dat in tolk juridysk net nedich wie, omdat Van der Burg it Nederlânsk behearske. Wolthers joech lykwols te kennen dat er Van der Burg &quot;offisjeel&quot; net ferstie. De ferdigening yn it Frysk waard dêrtroch yn feite bûten beskôging litten.&lt;ref&gt;Van der Velden, &quot;Friestalige notariële akten&quot;, s. 109–110; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;.&lt;/ref&gt;

Schurer reagearre op [[19 oktober]] yn de ''Heerenveense Koerier'' mei it haadartikel ''De laatste man van de Zwarte Hoop?''. Dêryn stelde er de hâlding fan Wolthers skerp oan 'e kaak en ferlike er de rjochter en lykstimde magistraten mei de [[Swarte Heap]], de hierlingen fan [[George fan Saksen]] dy't oan it begjin fan de sechtjinde iuw yn Fryslân húsholden. Op 30 oktober publisearre [[Tsjebbe de Jong]] fan it ''Bolswards Nieuwsblad'' in artikel mei in ferlykbere strekking.&lt;ref&gt;Schurer, ''De besleine spegel'', haadstik &quot;Kneppelfreed&quot;; Van der Velden, &quot;Friestalige notariële akten&quot;, s. 110.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Gedenksteen Kneppelfreed gedicht Fedde Schurer.jpg|thumb|300px|Tinkstien foar [[Kneppelfreed]] mei in gedicht fan Schurer.]]
Wolthers tsjinne sels gjin klacht yn en joech te kennen dat er him net persoanlik misledige fielde. Dochs liet de Ljouwerter procureur-generaal mr. H.R. de Zaayer in ûndersyk ynstelle nei Schurer en De Jong op fertinking fan mislediging fan in amtner yn funksje. De beide sjoernalisten waarden oproppen om op [[16 novimber]] [[1951]] foar de Ljouwerter polysjerjochter te ferskinen.&lt;ref&gt;Van der Velden, &quot;Friestalige notariële akten&quot;, s. 110.&lt;/ref&gt; Schurer seach de ferfolging sels as in gelegenheid om de rjochtsposysje fan it Frysk oan 'e oarder te stellen.&lt;ref&gt;Schurer, ''De besleine spegel'', haadstik &quot;Kneppelfreed&quot;.&lt;/ref&gt;

Foar de rjochtsaak bestie grutte belangstelling. De sitting waard lykwols holden yn in lytse seal fan it Paleis fan Justysje oan it [[Saailân (Ljouwert)|Saailân]], dêr't mar in beheind tal belangstellenden plakfine koe. Bûten sammele him in mannichte fan ferskate hûnderten minsken; tagelyk waard op it Saailân de gewoane freedmerk holden. Doe't de situaasje spannender waard, sette de plysje wapenstokken yn en waard de brânwacht brûkt om de mannichte mei wetterstrielen útinoar te driuwen. Ferskate minsken rekken ferwûne. De konfrontaasje krige al gau de namme ''[[Kneppelfreed]]'', ek wol de ''Slach op it Saailân'' neamd.&lt;ref&gt;Boomsma, ''Kneppelfreed'', s. 39–62; Van der Velden, &quot;Friestalige notariële akten&quot;, s. 110.&lt;/ref&gt;

Schurer waard troch polysjerjochter mr. Tj. Taconis feroardiele ta fjirtjin dagen finzenisstraf mei betingst en in proeftiid fan trije jier. De Jong, dy't yn 'e rjochtseal te kennen joech spyt te hawwen fan syn formulearringen, krige sân dagen mei betingst, ek mei trije jier proeftiid.&lt;ref&gt;Schurer, ''De besleine spegel'', haadstik &quot;Kneppelfreed&quot;; Boomsma, ''Kneppelfreed'', s. 48–49.&lt;/ref&gt; Schurer gie yn heger berop. Op [[17 maart]] [[1952]] feroardiele it gerjochtshôf him ta in boete fan 150 gûne, subsidiêr tritich dagen hechtenis.&lt;ref&gt;Schurer, ''De besleine spegel'', haadstik &quot;Wat Kneppelfreed opsmiet&quot;.&lt;/ref&gt; Ek by dy rjochtsaak waard Frysk praat, mar de Fryske formulearring fan de eed waard noch net akseptearre.
[[Ofbyld:Gerechtshof in leeuwarden.jpg|left|thumb|It Paleis fan Justysje te [[Ljouwert (stêd)|stêd]], dêr't it proses tsjin Schurer en De Jong plakfûn.]]
It hurde plysje-optreden soarge yn Fryslân en dêrbûten foar grutte opskuor. De lanlike parse joech wiidweidich omtinken oan de barrens en ek yn de [[Twadde Keamer]] waard de posysje fan it Frysk oan 'e oarder steld. De [[Ried fan de Fryske Beweging]] en oare Fryske organisaasjes organisearren protestgearkomsten. Op [[23 novimber]] 1951 kamen by twa gearkomsten yn Ljouwert om de twatûzen minsken byinoar.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;; Boomsma, ''Kneppelfreed'', s. 70–77.&lt;/ref&gt;

De lanlike oerheid seach de saak ûnderwilens net mear as in lokaal konflikt. Fan [[6 febrewaris|6]] oant en mei [[8 febrewaris]] [[1952]] brochten minister fan Justysje H. Mulderije, minister fan Underwiis, Keunsten en Wittenskippen F.J.Th. Rutten en minister fan Binnenlânske Saken L.J.M. Beel in besyk oan Fryslân. Hja praten mei fertsjintwurdigers fan de Fryske Beweging, it provinsjebestjoer, ûnderwiis, justysje en oare maatskiplike groepen. In wichtich útgongspunt foar it Ryk wie dêrby ek om fêst te stellen oft efter de Fryske taalstriid separatistyske bedoelingen sieten; de ministers konkludearren dat dêr gjin sprake fan wie.&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed'', s. 90–97; Nationaal Archief, argyf Ministerie van Binnenlandse Zaken, stikken oangeande &quot;de Friese kwestie&quot;, 1948–1956.&lt;/ref&gt;

Nei it ministeriële besyk waarden twa kommisjes ynsteld. De ''Commissie-Wesselings'' moast advys jaan oer in grutter plak foar it Frysk yn it ûnderwiis. De ''Commissie-Kingma Boltjes'' ûndersocht it brûken fan it Frysk yn it rjochtsferkear. Dy lêste kommisje brocht yn [[1953]] rapport út en advisearre in wetlike regeling fan it Frysk yn de rjochtseal.&lt;ref&gt;Nationaal Archief, argyf Ministerie van Binnenlandse Zaken, ynventarisnûmers 10544–10547; ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Kneppelfreed&quot;.&lt;/ref&gt;

De advizen laten ta twa wichtige wetsferoarings. Mei de saneamde [[Wet-Cals]] fan [[20 maaie]] [[1955]] waard it Frysk foar it earst mei namme yn de ûnderwiiswetjouwing opnommen. Op legere skoallen yn it Frysktalige gebiet koe it Frysk yn de earste trije learjierren as fiertaal brûkt wurde en yn de hegere klassen as fak jûn wurde.&lt;ref&gt;Wet fan 20 maaie 1955 ta regeling fan it ûnderwiis yn de Fryske taal, ''Staatsblad'' 1955, 225.&lt;/ref&gt; Mei de wet fan [[11 maaie]] [[1956]], ornaris de ''Wet-Donker'' neamd, waard it rjocht om yn de rjochtseal yn Fryslân Frysk te praten wetlik fêstlein. Ek krige de Fryske formulearring fan de eed en de belofte rjochtskrêft.&lt;ref&gt;Wet fan 11 maaie 1956, houdende enige regelen betreffende het gebruik van de Friese taal, in het bijzonder in het rechtsverkeer, ''Staatsblad'' 1956, 242.&lt;/ref&gt;

Kneppelfreed wie dêrmei net it begjin fan de Fryske taalstriid, mar wol in kearpunt yn de ferhâlding tusken dy taalstriid en de lanlike oerheid. De kwestje waard fan in foar in grut part kultureel en provinsjaal debat in ûnderwerp fan lanlik belied en wetjouwing. De barrens wurde dêrom ornaris beskôge as ien fan de wichtichste trochbraken yn de tweintichste-iuwske emansipaasje fan it Frysk.&lt;ref&gt;Ph.H. Breuker e.o., ''Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur'' (Amsterdam, 2006), haadstik 6; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;.&lt;/ref&gt;

De formele posysje fan it Frysk waard yn de desennia dêrnei fierder útwreide. Yn [[1995]] waard it brûken fan it Frysk yn it bestjoerlik ferkear yn de [[Algemiene wet bestjoersrjocht]] regele. Sûnt [[2014]] binne de wichtichste bepalingen foar it Frysk yn it bestjoerlik en rjochterlik ferkear gearbrocht yn de ''[[Wet gebrûk Fryske taal]]''. Dy wet bepaalt ûnder mear dat it Nederlânsk en it Frysk beide offisjele talen fan de provinsje Fryslân binne.&lt;ref&gt;Wet fan 4 maaie 1995, ''Staatsblad'' 1995, 302; Wet fan 2 oktober 2013, ''Staatsblad'' 2013, 382.&lt;/ref&gt;

== Fan taalstriid nei taalbelied (1951–1962) ==
[[Kneppelfreed]] wie gjin einpunt fan de Fryske taalstriid, mar foarme wol in omslach yn de ferhâlding tusken de Fryske Beweging en de Nederlânske oerheid. Oant dan ta wie de wetlike posysje fan it Frysk op in soad mêden ûndúdlik of beheind. Nei de konfrontaasje op it Saailân yn [[1951]] koe de lanlike oerheid de fraach nei de posysje fan it Frysk net mear as in suver provinsjale of kulturele kwestje beskôgje. Yn febrewaris [[1952]] kamen trije ministers nei Fryslân om mei fertsjintwurdigers fan de provinsje, it ûnderwiis, de justysje en de Fryske Beweging te praten. Dêrnei waarden twa kommisjes ynsteld, dy't advys útbringe moasten oer it Frysk yn respektivelik it ûnderwiis en it rjochtsferkear.&lt;ref&gt;Peter R. Boomsma, ''Kneppelfreed. Gevecht om de taal met wapenstok en waterkanon'' (Frjentsjer, 1998); [[Sjoerd van der Schaaf]], ''Skiednis fan de Fryske biweging'' (Ljouwert, 1977), haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;.&lt;/ref&gt;

De earste wichtige wetlike feroaring kaam yn [[1955]]. Mei de saneamde [[Wet-Cals]] waard it mooglik it Frysk op legere skoallen yn it Frysktalige gebiet as fiertaal te brûken yn de earste trije learjierren. Yn de hegere klassen koe it Frysk as fakultatyf fak jûn wurde. De wet legalisearre dêrmei foar in grut part in praktyk dy't sûnt [[1950]] al op in tal proefskoallen bestien hie.&lt;ref&gt;Wet fan 20 maaie 1955, ''Staatsblad'' 1955, 225; Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;.&lt;/ref&gt; Tagelyk waarden de Fryske ûnderwiisakten troch it Ryk erkend, sadat ek de oplieding fan ûnderwizers en leararen in steviger formele basis krige.

In jier letter folge de saneamde [[Wet-Donker]]. De wet fan [[11 maaie]] [[1956]] joech minsken yn in rjochtssitting yn Fryslân yn begjinsel it rjocht om Frysk te praten. Ek de Fryske formulearring fan de eed en de belofte krige rjochtskrêft.&lt;ref&gt;Wet fan 11 maaie 1956, ''Staatsblad'' 1956, 242.&lt;/ref&gt; De regeling hie noch beheiningen en makke it Frysk net yn alle opsichten lykweardich oan it Nederlânsk. It skriftlik brûken fan it Frysk yn it offisjele rjochtsferkear bleau bygelyks tige beheind. De betsjutting fan de wetten fan 1955 en 1956 lei dêrom foar in part yn it prinsipe: foar it earst naam de Nederlânske wetjouwer eksplisyt regels op dy't it brûken fan it Frysk beskermen.&lt;ref&gt;Van der Schaaf, ''Skiednis fan de Fryske biweging'', haadstik &quot;Deilis mei de justysje&quot;.&lt;/ref&gt;

Yn deselde tiid waard it Frysk hieltyd mear sichtber yn profesjonele kulturele ynstellingen en yn de moderne massamedia. De regionale radio hie dêr al koart nei de befrijing in begjin mei makke. Op [[25 augustus]] [[1945]] waard it earste spesifike Fryske radioprogramma útstjoerd. Fan [[1946]] ôf foel de regionale omrop ûnder de ''Regionale Omroep Noord'' (RON), letter de [[Regionale Omroep Noord en Oost|RONO]]. Yn de jierren fyftich hie de ''Fryske útstjoering'' in fêst oere yn 'e wike. Der waarden reportaazjes, petearen, Fryske muzyk, harkspullen en literêre programma's útstjoerd.&lt;ref&gt;J.H. Brouwer (red.), ''Encyclopedie van Friesland'' (Amsterdam, 1958), lemma &quot;Regionale Omroep Noord&quot;; Omrop Fryslân, ''50 jier Omrop Fryslân'', 1996.&lt;/ref&gt; Radio joech it Frysk dêrmei in nije funksje: de taal waard net mear allinnich brûkt yn boeken, toaniel en bewegingsgearkomsten, mar kaam ek as eigentiidske sprutsen taal yn de húshâldens.
[[Ofbyld:Fryske Akademy.jpg|thumb|[[Fryske Akademy]]]]
Ek de [[Fryske Akademy]] groeide yn de jierren fyftich út ta in profesjoneler wittenskiplik sintrum. Yn [[1952]] ferskynde it ''Nederlânsk-Frysk Wurdboek'' en yn [[1956]] it ''Frysk-Nederlânsk Wurdboek''. De provinsje hie yn [[1947]] al de [[Gysbert Japicxpriis]] ynsteld en sûnt [[1954]] waarden de [[Rely Jorritsmapriis|Rely Jorritsmaprizen]] útrikt. Sokke ûntwikkelingen lieten sjen dat taken dy't earder hast folslein troch frijwillige Fryske selskippen útfierd waarden, hieltyd mear by profesjonele of troch de oerheid finansierde ynstellingen kamen te lizzen.&lt;ref&gt;Anne Wadman, &quot;Poëzij yn ûnstjûr&quot;, ''De Tsjerne'', jg. 23 (1968), s. 159–164.&lt;/ref&gt;

De [[Ried fan de Fryske Beweging]] bleau yn dizze perioade wol in wichtige koördinearjende funksje hâlden. De Ried wie belutsen by de neisleep fan Kneppelfreed, mar rjochte him ek op saken dy't net streekrjocht mei de taal te krijen hiene. Sa die er mei oan de brede aksje foar it ôfsluten fan de [[Lauwerssee]]. Yn [[1959]] en [[1960]] waard ûnder it biedwurd ''De Lauwerssé moat ticht'' kampanje fierd foar de oanlis fan in ôfslútdyk. Sa'n 135.000 hantekeningen waarden sammele. Op [[10 juny]] 1960 naam it kabinet it beslút ta ôfsluting.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Landschapsbiografie Noardeast-Fryslân'', haadstik &quot;De afsluiting van de Lauwerszee&quot;; ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Ried fan de Fryske Beweging&quot;.&lt;/ref&gt; De aksje liet sjen dat de Fryske Beweging har ek as fertsjintwurdiger fan regionale ekonomyske en bestjoerlike belangen beskôge.

Dochs groeide ûnder in jongere generaasje de ûnfrede oer it tempo fan de feroaring. De wetten fan 1955 en 1956 hiene it Frysk erkenning brocht, mar fan lykweardigens mei it Nederlânsk wie noch gjin sprake. De âlde strategy om fia kulturele organisaasjes en de lanlike politike partijen ynfloed út te oefenjen, waard troch guon bewegers as te stadich beskôge. Dat soe oan it begjin fan de jierren sechstich liede ta in nije stap: de oprjochting fan in selsstannige Fryske politike partij.

== Politisearring en in nije generaasje (1962–1975) ==
[[Ofbyld:Kramer-2.jpg|thumb|[[Pyt Kramer]] wie ien fan de oprjochters fan de FNP]]
Oan 'e ein fan [[1961]] waard troch ûnder oaren [[Pyt Kramer]] en [[Folkert Binnema]] de [[Fryske Nasjonale Partij]] (FNP) oprjochte. Begjin [[1962]] kaam de nije partij yn de publisiteit. De oprjochters kamen út it fermidden fan de Fryske Beweging, mar woene de Fryske fraach streekrjocht yn it politike bestel bringe. Sintraal stiene mear bestjoerlike selsstannigens foar Fryslân, erkenning fan it Frysk en in federalistyske ynrjochting fan it bestjoer, wêrby't saken safolle mooglik op it leechste geskikte bestjoersnivo regele wurde moasten.&lt;ref&gt;Piet Hemminga, &quot;De nachtmerje fan de FNP: Gina! Je was geweldig!&quot;, ''Trotwaer'', jg. 32 (2000); Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, ''Fryske Nasjonale Partij''.&lt;/ref&gt;

De oprjochting fan in aparte Fryske partij wie binnen de besteande beweging net ûnomstriden. In soad âldere bewegers hiene altyd besocht Fryske belangen fia de grutte lanlike politike partijen te behertigjen en wiene bang dat in aparte partij de Fryske kwestje ta in partijpolitike tsjinstelling meitsje soe. De FNP stelde dêrfoaroer dat Fryske belangen geregeldwei ûndergeskikt makke waarden oan lanlike partijbelangen.&lt;ref&gt;Hemminga, &quot;De nachtmerje fan de FNP&quot;.&lt;/ref&gt; De partij die noch net mei oan de Steateferkiezingen fan 1962. By de ferkiezingen fan [[23 maart]] [[1966]] helle se 6.647 stimmen, 2,4 persint fan it totaal, en ien sit yn de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Provinsjale Steaten]]. [[Jan Bearn Singelsma]] waard it earste FNP-Steatelid. By de gemeenteriedsferkiezingen fan datselde jier helle de partij yn fiif gemeenten in sit.&lt;ref&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, ''Fryske Nasjonale Partij''; CBS, ''Statistiek der verkiezingen 1966''.&lt;/ref&gt;

De komst fan de FNP betsjutte net dat de Ried fan de Fryske Beweging syn wurk dellei. Krekt yn de jierren sechstich besocht de Ried de lanlike en provinsjale oerheid ta in systematysk taalbelied te bewegen. Yn [[1965]] joech de Ried in wichtige ympuls oan it ûntwikkeljen fan in aktive provinsjale taalpolityk.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Ried fan de Fryske Beweging&quot;.&lt;/ref&gt; De provinsjale oerheid waard dêrmei hieltyd minder allinnich de ynstânsje dêr't easken oan steld waarden en stadichoan sels in útfierder fan Frysk taal- en kultuerbelied.

Yn [[1968]] lei de Ried in rige winsken op it mêd fan ûnderwiis, kultuer en rjochtsferkear foar oan de Ried fan Ministers. Dat late yn [[1969]] ta de ynstelling fan de ynterdepartemintale ''Kommisje Fryske Taalpolityk'', ûnder foarsitterskip fan L.B. van Ommen. Ek de Provinsje Fryslân, de Fryske Akademy, de Fryske Kultuerried en de Provinsjale Underwiisried leveren rapporten en memoranda oan.&lt;ref&gt;''Rapport van de Commissie Friese-taalpolitiek'', Twadde Keamer, sitting 1969–1970, 10 728; Ried fan de Fryske Beweging, ''Friese taalpolitiek. Desiderata betreffende de politiek van de Rijksoverheid t.a.v. de Friese taal en kultuur'' (1969).&lt;/ref&gt;

It rapport fan de [[Kommisje-Van Ommen]] út [[1970]] erkende dat it Ryk in ferantwurdlikheid hie foar it Frysk en dat de taal in rommer plak krije moast. De kommisje wie lykwols foarsichtich mei nije wetlike ferplichtingen. Der kamen wol mear ryksmiddels foar Fryske taal en kultuer, subsydzje foar it [[Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum]] en mear stipe foar de Fryske Akademy.&lt;ref&gt;''Rapport van de Commissie Friese-taalpolitiek'' (1970); ''Encyclopedie van het hedendaagse Friesland'' (1976), lemma &quot;Commissie Van Ommen&quot;.&lt;/ref&gt; Al yn [[1969]] wie it Frysk tastien as mooglik eksamenfak foar mavo, hafû en twû.

Op it mêd fan it basisûnderwiis gong de diskusje fierder. Yn [[1972]] spruts de Twadde Keamer him út foar it ferplichtsjen fan Frysk ûnderwiis op de legere skoallen yn Fryslân. In wetswiziging út [[1974]], op foarstel fan minister [[Jos van Kemenade]], makke it Frysk mei yngong fan [[1 jannewaris]] [[1975]] mooglik as fiertaal yn alle learjierren. Dyselde wetswiziging lei ek fêst dat it Frysk in ferplichte skoalfak wurde soe; dy bepaling soe op [[1 augustus]] [[1980]] yn wurking trede.&lt;ref&gt;Wet fan 2 july 1974, ''Staatsblad'' 1974, 565; ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Fries onderwijs, wetgeving&quot;.&lt;/ref&gt;

== Fan beweging nei taalynfrastruktuer (1975–1995) ==
De wetswiziging fan [[1974]] markearre in nije faze. Fan [[1 jannewaris]] [[1975]] ôf koe it Frysk yn alle klassen fan de legere skoalle as fiertaal brûkt wurde. Op [[1 augustus]] [[1980]] waard it Frysk in ferplicht fak op de legere skoallen, letter de basisskoallen, yn de provinsje Fryslân. Gedeputeerde Steaten koene foar skoallen ûnder bysûndere omstannichheden ûntheffing jaan.&lt;ref&gt;''Staatsblad'' 1974, 565; Beslút fan 27 febrewaris 1980, ''Staatsblad'' 1980, 52.&lt;/ref&gt; Yn de praktyk bleau de omfang fan it ûnderwiis lykwols sterk fan skoalle ta skoalle ferskillen. In ûndersyk fan de ûnderwiisynspeksje út de ein fan de jierren tachtich liet sjen dat in soad skoallen rûchwei ien lesoere Frysk yn 'e wike joegen.&lt;ref&gt;J. Ytsma, S. de Jong en A.M.J. Riemersma, &quot;Fries en Nederlands lezen op de basisschool&quot;, yn: ''Nieuwe wegen in taal- en literatuurwetenschap'' (1990).&lt;/ref&gt;

Ek yn it fuortset ûnderwiis waard it plak fan it Frysk stadichoan grutter. Nei advizen fan in spesjale kommisje waard it Frysk yn [[1993]] in ferplicht ûnderdiel fan de basisfoarming op skoallen yn Fryslân, al bleau ek dêr de mooglikheid fan ûntheffingen bestean.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Fries onderwijs, wetgeving&quot;; Besluit vaststelling selectielijst beleidsterrein Friese taal vanaf 1945.&lt;/ref&gt; Dêrmei wie it Frysk yn in pear desennia feroare fan in taal dy't yn it ûnderwiis allinnich by útsûndering tastien waard yn in wetlik foarskreaun ûnderdiel fan it skoalkurrikulum.

De ûntwikkeling fan de regionale omrop wie in twadde wichtige pylder fan de nije taalynfrastruktuer. De Fryske programma's fan de [[Regionale Omroep Noord en Oost|RONO]] waarden yn de jierren sechstich noch foar in grut part út Grins wei makke, mar yn [[1968]] krige Fryslân in eigen studio. Yn [[1978]] waard de RONO opdield en ûntstie [[Radio Fryslân]] as aparte regionale radiostjoerder foar Fryslân.&lt;ref&gt;Omrop Fryslân, ''50 jier Omrop Fryslân'', 1996; J.H. Brouwer (red.), ''Encyclopedie van Friesland'', lemma &quot;Regionale Omroep Noord&quot;.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Picture-031.jpg|thumb|It gebou fan [[Omrop Fryslân]].]]
De swiere sniewinter fan [[1979]] liet sjen hokker funksje in eigen regionale omrop hawwe koe. Radio Fryslân wie doe lange dagen yn de loft mei aktuele ynformaasje oer ferkear en de situaasje yn de doarpen. Yn de jierren dêrnei waard de stjoertiid útwreide. Yn [[1988]] waard de omrop bestjoerlik selsstannich ûnder de namme [[Omrop Fryslân]].&lt;ref&gt;Omrop Fryslân, ''50 jier Omrop Fryslân: In eigen Omrop'', 1996.&lt;/ref&gt; It Frysk krige dêrmei foar it earst in folweardige eigen publike radiostjoerder. Op [[4 febrewaris]] [[1994]] begûn Omrop Fryslân ek mei deistige regionale telefyzje.&lt;ref&gt;Omrop Fryslân, ''Hjoed: alderearste útstjoering'', 4 febrewaris 1994.&lt;/ref&gt; De taal waard dêrmei in deistige taal fan nijs, sport, waarberjocht, aktualiteiten en ferdivedaasje.

Yn it bestjoerlik ferkear bleau de formele posysje fan it Frysk ynearsten efter. Yn [[1981]] stelden de ministers fan Ynlânske Saken en Justysje in nije ''Kommisje Fryske Taal'' yn, dy't ûndersykje moast hokker plak it Frysk yn it bestjoerlik ferkear krije koe. It advys ferskynde yn [[1985]]. Op basis dêrfan tekenen it Ryk en de Provinsje Fryslân op [[4 july]] [[1989]] de earste ''Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer'' (BFTK).&lt;ref&gt;Memorie fan taljochting by de ''Wet gebruik Friese taal'', Twadde Keamer 2011–2012, 33 335, nr. 3.&lt;/ref&gt;

Yn dy ôfspraak waard foar it earst eksplisyt fêstlein dat Ryk en provinsje in &quot;mienskiplike ferantwurdlikheid&quot; droegen foar it yn stân hâlden en befoarderjen fan de Fryske taal en kultuer. De oerienkomst befette ôfspraken oer ûnderwiis, kultuer, media, bestjoer en rjochtsferkear. Yn [[1993]] waard in nije bestjoersôfspraak sletten.&lt;ref&gt;Memorie fan taljochting by de ''Wet gebruik Friese taal'', Twadde Keamer 2011–2012, 33 335, nr. 3.&lt;/ref&gt; Dêrmei ûntstie in strukturele foarm fan oerlis tusken Ryk en provinsje dy't yn lettere desennia fierder útboud wurde soe.

De emancipaasje fan it Frysk waard ek sichtber op de kaart. By de gemeentlike weryndieling fan [[1984]] krigen nije gemeenten nammen as [[Boarnsterhim]], [[Littenseradiel]], [[Nijefurd]] en [[Skarsterlân]]. Ek besteande gemeenten keazen yn de jierren tachtich faker formeel foar harren Fryske namme. Yn Tytsjerksteradiel waard yn [[1986]] besletten de Fryske gemeentlike en plaknammen offisjeel te brûken. Yn [[1989]] keazen Boarnsterhim en Tytsjerksteradiel foar offisjele Frysktalige plaknammen; yn [[1993]] folge Littenseradiel.&lt;ref&gt;Ferjan Ormeling en Arjen Versloot, &quot;Friese namen en Fryske nammen&quot;, ''It Beaken'', 2008; gemeente Tytsjerksteradiel, ''Geschiedenis van de gemeente''.&lt;/ref&gt; De plaknammestriid dêr't de FOKA yn 1974 noch mei direkte aksjes omtinken foar frege hie, waard sa foar in part regulier gemeentlik taalbelied.

De klassike Fryske Beweging krige yn dizze ûntwikkeling in oare funksje. De Ried fan de Fryske Beweging hie fan [[1977]] oant [[1988]] sels in mei provinsjaal jild betelle lobbyfunksjonaris, mar koe de sintrale liedende posysje fan de jierren fjirtich en fyftich net weromwinne. It ''Tsienjierreplan'' fan [[1982]] werhelle noch in soad fan de âldere bewegingsdoelen, mar in hieltyd grutter part fan it konkrete wurk waard ûnderwilens dien troch de provinsje, Afûk, Fryske Akademy, Omrop Fryslân, skoallen en oare profesjonele ynstellingen.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Ried fan de Fryske Beweging&quot;.&lt;/ref&gt;

It einpunt fan dy ûntwikkeling kaam yn [[1995]]. Doe waard de [[Algemiene wet bestjoersrjocht]] oanpast en waard de posysje fan it Frysk as bestjoerstaal yn Fryslân foar it earst yn algemiene lanlike wetjouwing fêstlein.&lt;ref&gt;Wet fan 4 maaie 1995, ''Staatsblad'' 1995, 302.&lt;/ref&gt; Dêrmei wie taalbelied net mear allinnich in resultaat fan bestjoersôfspraken en lokale praktyk, mar ek in formeel ûnderdiel fan it Nederlânske bestjoersrjocht.

== Juridyske en Europeeske ferankering (1995–2014) ==
Mei de wetswiziging fan [[1995]] krige it Frysk in folle dúdliker posysje yn it bestjoerlik ferkear. Yn Fryslân koene boargers it Frysk yn it kontakt mei bestjoersorganen brûke en koene bestjoersorganen ûnder bepaalde betingsten sels Frysktalige stikken opstelle.&lt;ref&gt;Wet fan 4 maaie 1995, ''Staatsblad'' 1995, 302.&lt;/ref&gt; De regeling wie gjin folsleine lykstelling mei it Nederlânsk, mar makke wol in ein oan de situaasje dat it skriftlik brûken fan it Frysk troch oerheden benammen op gewoante, tolerânsje of pleatslike ôfspraken berêste.

Ek symboalysk feroare der wat. Mei yngong fan [[1 jannewaris]] [[1997]] waard ''Fryslân'' de offisjele namme fan de provinsje ynstee fan ''Friesland''.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Namen van bestuurseenheden&quot;.&lt;/ref&gt; Yn deselde perioade namen hieltyd mear gemeenten Frysktalige gemeente-, plak- en wetternammen oan. Dêrmei waard it Frysk ek yn it offisjele geografyske en bestjoerlike byld fan de provinsje sichtberder.

Tagelyk krige it taalbelied in hieltyd sterker Europeesk ramt. Nederlân ratifisearre op [[2 maaie]] [[1996]] it [[Europeesk Hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden]]. Foar it Frysk yn Fryslân naam Nederlân in grut tal ferplichtingen út diel III fan it Hânfêst op him, op it mêd fan ûnderwiis, rjochtsferkear, bestjoer, media, kultuer, ekonomysk en maatskiplik libben en grinskrusende kontakten. It Hânfêst kaam foar Nederlân op [[1 maart]] [[1998]] yn wurking.&lt;ref&gt;Ried fan Europa, ''European Charter for Regional or Minority Languages'', Nederlânske ratifikaasjeferklearring fan 2 maaie 1996.&lt;/ref&gt; Fan de yn Nederlân ûnder it Hânfêst erkende regionale en minderheidstalen krige it Frysk dêrmei de wiidweidichste beskerming.

De Europeeske ferplichtingen waarden foar in part útwurke yn de ''Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer''. Nei de oerienkomsten fan 1989 en 1993 waard yn [[2001]] in nije, foar tsien jier bedoelde BFTK sletten. Dêryn waarden konkrete ôfspraken makke oer ûnderwiis, media, rjochtspraak, bestjoer, kultuer en ynterfryske en ynternasjonale kontakten.&lt;ref&gt;Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer 2001; Besluit vaststelling selectielijst beleidsterrein Friese taal vanaf 1945.&lt;/ref&gt; It Frysk taalbelied waard dêrmei hieltyd mear in permaninte bestjoerlike taak ynstee fan in searje losse maatregels nei oanlieding fan aksjes of konflikten.

In twadde Europeeske stap folge yn [[2005]]. Nederlân ratifisearre doe it ''Kaderferdrach inzake de bescherming van nationale minderheden'' fan de Ried fan Europa en ferklearre dêrby dat it ferdrach yn Nederlân tapast waard op de [[Friezen]]. It ferdrach kaam op [[1 juny]] 2005 foar Nederlân yn wurking.&lt;ref&gt;Ried fan Europa, ''Framework Convention for the Protection of National Minorities'', Nederlânske ratifikaasje fan 16 febrewaris 2005.&lt;/ref&gt; Dêrmei waarden de Friezen ek yn ynternasjonaal-juridyske sin as nasjonale minderheid ûnder dat ferdrach erkend.

De ûntwikkeling fan nije media feroare ûnderwilens de praktyske romte foar it Frysk. [[Omrop Fryslân]] hie sûnt 1994 in eigen telefyzjestjoerder en sette om [[2000]] hinne ek útein mei in eigen ynternettsjinst.&lt;ref&gt;Europeesk Buro foar Lytse Talen, lemma &quot;Stifting Omrop Fryslân&quot;.&lt;/ref&gt; Frysktalige kranten, tydskriften en boeken waarden oanfolle mei websiden, digitale nijsfoarsjenning en letter sosjale media. De fraach waard dêrtroch net mear allinnich oft it Frysk yn tradisjonele publike domeinen tastien wie, mar ek oft de taal yn nije technologyske en digitale domeinen meikomme koe.

Foar de organisearre Fryske Beweging wie de ûntwikkeling dûbelsinnich. Oan de iene kant wiene in soad fan de âlde easken ûnderwilens yn wetten, bestjoersôfspraken en profesjonele ynstellingen fêstlein. Oan de oare kant betsjutte dat dat de tradisjonele bewegingsorganisaasjes minder ûnmisber waarden. De [[Ried fan de Fryske Beweging]] besocht yn de jierren njoggentich mei konkrete aksjes en kampanjes nij publyk te berikken, ûnder mear op it mêd fan Fryske plak- en wetternammen, reklame en popmuzyk.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Ried fan de Fryske Beweging&quot;.&lt;/ref&gt; De Ried bleau in lobby-organisaasje, mar wie net mear de ûnbestriden koepel fan it Fryske taalstribjen.

Yn de jierren nei 2000 waard dêrom hieltyd dúdliker dat de Fryske Beweging net mear as ien organisearre blok beskreaun wurde koe. De FNP operearre yn de politike sfear; Afûk, Fryske Akademy en Omrop Fryslân hiene profesjonele funksjes; provinsje en gemeenten fierden sels taalbelied; en ferskate lytsere organisaasjes en aksjegroepen rjochten har op ûnderwiis, media, jongerein of ynternasjonale minderheidskontakten. It Fryske stribjen wie dêrmei fan in konsintrearre sosjale beweging feroare yn in netwurk fan politike, bestjoerlike en kulturele ynstellingen.

In nije juridyske mylpeal waard berikt mei de [[Wet gebrûk Fryske taal]], dy't op [[2 oktober]] [[2013]] ûndertekene waard en op [[1 jannewaris]] [[2014]] yn wurking kaam. Yn de wet waard foar it earst eksplisyt fêstlein dat &quot;it Nederlânsk en it Frysk de beide offisjele talen fan de provinsje Fryslân binne&quot;. De wet brocht bepalingen oer it Frysk yn it bestjoerlik en rjochterlik ferkear byinoar en makke ek de oprjochting fan in ûnôfhinklik advysorgaan foar de Fryske taal mooglik.&lt;ref&gt;Wet fan 2 oktober 2013, ''Staatsblad'' 2013, 382; ''Wet gebruik Friese taal'', kêsten 2 en 18–23.&lt;/ref&gt;

== Fan erkenning nei útfiering (2014–no) ==
Mei it yngean fan de [[Wet gebrûk Fryske taal]] op [[1 jannewaris]] [[2014]] wie in doel dêr't generaasjes Fryske bewegers foar pleite hiene formeel berikt: de wet erkende it Frysk en it Nederlânsk as de twa offisjele talen fan Fryslân. De wet regelet it brûken fan it Frysk yn it bestjoerlik en rjochterlik ferkear en lei de basis foar it ''Orgaan voor de Friese taal'', dat ûnder de namme [[DINGtiid]] funksjonearret.&lt;ref&gt;''Wet gebrûk Fryske taal'', kêsten 2 en 18–23.&lt;/ref&gt; DINGtiid hat as taak de gelikense posysje fan Frysk en Nederlânsk te befoarderjen en Ryk en provinsje te advisearjen oer it taalbelied.

Yn itselde jier krige de Provinsje Fryslân ek mear foech oer it Frysk yn it ûnderwiis. Mei de ''Wet onderwijs in de Friese taal'' út [[2014]] waard it fêststellen fan de kearndoelen foar Fryske taal en kultuer foar it basis-, fuortset en spesjaal ûnderwiis foar in grut part desintralisearre nei [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]]. Gedeputeerde Steaten krigen it foech om ûnder betingsten folsleine of parsjele ûntheffing fan de ferplichting ta Frysk ûnderwiis te jaan.&lt;ref&gt;Wet fan 7 maaie 2014, ''Staatsblad'' 2014, 185.&lt;/ref&gt; Dêrmei waard foar it earst in part fan de ynhâldlike wetjouwende ferantwurdlikheid foar in skoalfak oan de provinsje Fryslân oerdroegen.

De praktyk bleau lykwols efter by de formele posysje. Skoallen ferskilden sterk yn hoefolle Frysk se oanbeane en hokker taalfeardichheden behannele waarden. Om dêr mear struktuer yn te bringen, sette de provinsje útein mei [[Taalplan Frysk 2030]]. It doel is dat uterlik yn [[2030]] alle basis- en fuortsetskoallen yn it Fryske taalgebiet de Fryske taal en kultuer op in foldwaande nivo oanbiede en nei de fêststelde kearndoelen wurkje.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Taalplan Frysk 2030''.&lt;/ref&gt; Skoallen krije dêrby stipe mei lesmateriaal, neiskoalling, taalbelied en begelieding.

Dat de wetlike ferplichting noch net oeral ta in foldwaande praktyk laat hat, die ek bliken út tafersjoch fan de Underwiisynspeksje. Yn in ynventarisaasje oer de skoaljierren [[2022]]–2023 oant en mei 2024–2025 konstatearre de ynspeksje dat it Frysk op in grut part fan de basisskoallen wol yn it tafersjoch meinommen waard, mar dat ferskate skoallen en skoalbestjoeren herstelopdrachten krigen om't it oanbod net foldie oan it oan harren takende taalprofyl. Yn it fuortset ûnderwiis krige it Frysk yn it tafersjoch noch net op alle skoallen genôch omtinken.&lt;ref&gt;Inspectie van het Onderwijs, ''Fries in bestuurs- en schoolonderzoeken po en vo'' (2026).&lt;/ref&gt;

Ek de Ried fan Europa hat Nederlân geregeldwei oproppen om benammen it Frysk yn it ûnderwiis fierder te fersterkjen. Yn de sânde evaluaasjerûnte fan it [[Europeesk Hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden]] waard ûnder mear oanret om it ûnderwiis fan en yn it Frysk op alle ûnderwiisnivo's te fersterkjen en te soargjen foar duorsume universitêre ûnderwiis- en ûndersykskapasiteit foar it Frysk.&lt;ref&gt;Committee of Experts of the European Charter for Regional or Minority Languages, ''Seventh Evaluation Report on the Netherlands'' (2022); Nederlânske tuskenrapportazje, 2024.&lt;/ref&gt;

De desintralisaasje fan 2014 krige yn [[2026]] in nije konkrete útwurking. Op [[18 febrewaris]] 2026 stelden Provinsjale Steaten foar it earst sels in folslein nije set kearndoelen foar Fryske taal en kultuer fêst. Nei goedkarring troch de minister kamen dy op [[1 augustus]] 2026 yn wurking, tagelyk mei fernijde lanlike kearndoelen foar ûnder oaren Nederlânsk en rekkenjen-wiskunde.&lt;ref&gt;Provinsjale Steaten fan Fryslân, ''Verordening kerndoelen Friese taal en cultuur 2026''; brief fan de steatssiktaris fan OCW oan de Twadde Keamer, 16 april 2026.&lt;/ref&gt; It wie de earste kear sûnt de oerdracht fan it foech yn 2014 dat Fryslân sels fan dy bevoegdheid gebrûk makke.

Njonken ûnderwiis waard [[digitalisearring]] ien fan de nije sintrale fraachstikken. De taal moat net allinnich yn boeken, skoallen en oerheidsstikken brûkt wurde kinne, mar ek yn sykmasines, spraakwerkenning, automatyske oersetting, ûndertiteling, digitale oerheidstsjinsten en keunstmjittige yntelliginsje. Dat is foar in lytse taal minder fanselssprekkend as foar grutte talen, om't digitale systemen in grutte hoemannichte teksten, lûdsopnamen en oare taaldata nedich hawwe.

Dy ferskowing is dúdlik werom te finen yn de sechsde ''Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer'', dy't Ryk en Provinsje Fryslân op [[8 april]] [[2024]] foar de perioade 2024–2028 sleaten. Fiif prioriteiten waarden oanwiisd: de sichtberens fan it Frysk yn de iepenbiere romte, digitalisearring, ûnderwiis en ûndersyk, taaloerdracht tusken generaasjes en desintraal taalbelied.&lt;ref&gt;Ryksoerheid en Provinsje Fryslân, ''Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer 2024–2028''.&lt;/ref&gt; It Ryk stelde foar de útfiering 18 miljoen euro beskikber. Ta de ôfspraken hearre ûnder mear it fersterkjen fan universitêr Frysk, praktykrjochte ûndersyk yn it mbû en it oanstellen fan meartaligenskoördinatoaren by gemeenten.&lt;ref&gt;Ryksoerheid, &quot;Nieuwe afspraken voor versterken Friese taal en cultuur&quot;, 8 april 2024.&lt;/ref&gt;

De moderne media hawwe yn dizze faze in oare funksje krigen as de Fryske radio fan de jierren fyftich. [[Omrop Fryslân]] is tagelyk radio-, telefyzje- en ynternetmedium en Frysktalige ynhâld wurdt fierder ferspraat fia websiden, podcasts, streamingtsjinsten en sosjale media. De barriêre om sels Frysktalige teksten, fideo of muzyk te publisearjen is dêrtroch folle leger wurden. Tagelyk konkurrearret it Frysk yn dy digitale romte mei talen mei folle gruttere kommersjele en technologyske ynfrastruktuer. It beskikber meitsjen fan it Frysk foar nije digitale domeinen is dêrom eksplisyt ûnderdiel fan it hjoeddeistige taalbelied.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Bestjoersôfspraak Fryske Taal &amp; Kultuer 2024–2028'', spearpunt &quot;Digitalisering fan it Frysk&quot;.&lt;/ref&gt;

De aktuele taalsituaasje jout in dûbel byld. Ut de ''Taalatlas 2026'', basearre op ûndersyk út [[2025]], docht bliken dat it Frysk noch altyd breed ferstien en sprutsen wurdt. Mear as 85 persint fan de ynwenners fan Fryslân jout oan it Frysk goed oant tige goed te ferstean en 95 persint kin de taal op syn minst ridlik ferstean. Mear as twa tredde seit goed Frysk prate te kinnen. De lêsfeardigens is tanommen: 58 persint seit goed oant tige goed Frysk lêze te kinnen, tsjin 46 persint yn [[2007]]. Ek de skriuwfeardigens is tanommen.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Taalatlas 2026''; ''Taal yn Fryslân: in nije koers'' (2026).&lt;/ref&gt;

Dêr stiet lykwols tsjin oer dat it Frysk as wichtichste omgongstaal yn guon domeinen efterútgiet. Benammen it brûken fan it Frysk mei de partner lit neffens itselde ûndersyk in delgeande trend sjen. It Frysk stiet it sterkst yn de húshâlding en yn ynformele sosjale netwurken.&lt;ref&gt;Provinsje Fryslân, ''Taalatlas 2026''.&lt;/ref&gt; Dat makket dúdlik dat in sterke juridyske posysje net automatysk betsjut dat it deistich taalgebrûk ek groeit.

Dêrmei is ek it karakter fan de Fryske Beweging feroare. De beweging hat net mear ien dúdlik sintrum lykas it Selskip 1844, de Jongfryske Mienskip of de Ried fan de Fryske Beweging yn eardere perioaden. It Fryske stribjen is ferspraat oer politike partijen, oerheden, ûnderwiisynstellingen, Omrop Fryslân, Afûk, Fryske Akademy, DINGtiid, kulturele organisaasjes en losse groepen en yndividuen. In grut part fan de doelen fan de njoggentjinde- en tweintichste-iuwske beweging — erkenning fan it Frysk as kultuertaal, plak yn ûnderwiis en media en it rjocht om de taal by oerheid en rjochtspraak te brûken — is ûnderwilens juridysk of ynstitúsjoneel ferankere.

De sintrale fraach is dêrmei ferskood. Yn de njoggentjinde ieu gie it foaral om de fraach oft it Frysk in kultuertaal wêze koe; yn de earste helte fan de tweintichste ieu oft it in plak hawwe koe yn ûnderwiis, bestjoer en polityk; nei Kneppelfreed oft de oerheid de taal erkenne moast. Yn de ienentweintichste ieu giet it hieltyd mear om de fraach hoe't de formele rjochten yn de praktyk brûkt wurde en hoe't it Frysk as libbene taal oan nije generaasjes en yn nije maatskiplike en digitale domeinen trochjûn wurde kin.

== Aksjes en aksjegroepen (1948-no) ==
{{Apart|List fan Fryske aksjegroepen}}
Njonken de fêste selskippen, de [[Ried fan de Fryske Beweging]], de [[Fryske Nasjonale Partij]] en de ynstitúsjes dy't har mei de Fryske taal en kultuer dwaande hâlde, hat de Fryske Beweging nei de [[Twadde Wrâldkriich]] geregeldwei in minder formele aksjefierende flank kend. Sokke groepen kamen faak op yn tiden dat in part fan de bewegers fûn dat de fêstige organisaasjes of de oerheid te stadich, te hoeden of tefolle fia bestjoerlik oerlis wurken. De foarm fan de aksjes feroare mei de tiid: fan pamfletten, iepen brieven en lobby nei it feroarjen fan plaknammebuorden, demonstraasjes en ludike aksjes, en letter ek ynternetkampanjes, petysjes en in berop op Europeeske taal- en minderheidsrjochten.

In iere foarrinner wie it yn [[1948]] oprjochte ''[[Striidboun Fryslân Frij]]''. It bûn ûntstie op inisjatyf fan ûnder oaren [[Eeltsje Boates Folkertsma]] en A.M. Sustring en woe binnen it Nederlânske steatsferbân in foarm fan Frysk selsbestjoer ta stân bringe. Yn de earste jierren waard it Striidboun troch tsjinstanners geregeld as separatistysk ôfskildere, mar de organisaasje sels pleite net foar ôfskieding fan Nederlân. Ek [[Sjoerd van der Schaaf]] stelde yn 1948 al fêst dat it om federalistysk selsbestjoer en net om steatkundige ôfskieding gie.&lt;ref&gt;Sj. van der Schaaf, &quot;De Friese kwestie&quot;, ''De Nieuwe Stem'', jg. 3 (1948), s. 692–699.&lt;/ref&gt;

De namme ''Striidboun'' joech de organisaasje in radikaler imago as har feitlike aksjewize faak wie. Neffens lettere ûndersikers hie it bûn sa likernôch twahûndert leden en bestie it wurk foaral út publikaasjes, brieven oan oerheden en bedriuwen en parseferklearrings. Tusken [[1948]] en [[1971]] ferskynden 56 ôfleveringen fan de pamfletrige ''Wy sels!''. It Striidboun wie ien fan de earste Fryske organisaasjes dy't eksplisyt pleite foar in status fan it Frysk as twadde rykstaal.&lt;ref&gt;Piet Hemminga, &quot;De ferkearde namme: it Striidboun 'Fryslân Frij'&quot;, yn: R.H. Bremmer e.o. (red.), ''Speculum Frisicum'' (2001), s. 317–335; ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Striidboun Fryslân Frij&quot;.&lt;/ref&gt; De [[Binnenlandse Veiligheidsdienst]] hold de organisaasje in skoft yn 'e gaten. Ek seach it Iepenbier Ministearje it bûn yn [[1951]] as ien fan de fermiddens dêr't de ûnfrede om [[Kneppelfreed]] hinne út fuortkaam.&lt;ref&gt;Otto S. Knottnerus, &quot;Liever dood dan Fries? De ongemakkelijke geschiedenis van een vermeend spreekwoord&quot;, ''De Vrije Fries'' 104 (2024), s. 52–75.&lt;/ref&gt; It Striidboun waard yn [[1977]] opheft en wurdt wol as ien fan de ideologyske foarrinners fan de FNP beskôge.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Striidboun Fryslân Frij&quot;.&lt;/ref&gt;

Fan de jierren sechstich ôf feroare it aksjeklimaat. Jongerein- en studinteferienings begûnen faker mei opfallende, ludike aksjes te wurkjen. De Fryske studinteferiening [[FFJ Bernlef|Bernlef]] yn Grins joech bygelyks yn [[1967]] eigen Fryske &quot;paspoarten&quot; út. Sokke aksjes wiene net altyd ferbûn oan in aparte aksjegroep, mar se foarmen wol in nije tradysje fan direkte publisiteit dy't letter geregeld út it Fryske studintefermidden wei weromkomme soe.&lt;ref&gt;&quot;Bernlef foar ivich&quot;, besprutsen yn ''Fryslân. Historisch Tijdschrift'', jg. 31 (2025), nr. 3.&lt;/ref&gt;

It bredere kulturele protestklimaat waard yn [[1970]] ek sichtber mei de ''Werkgroep Kultuur Friesland''. Dy spontane wurkgroep ûntstie op 1 juny by in protestgearkomste yn de Prinsetún yn Ljouwert en kearde him tsjin wat er as in net-demokratyske en te sletten struktuer fan de [[Fryske Kultuerried]] seach.&lt;ref&gt;&quot;Het tussenverslag van de '5' van de werkgroep kultuur Friesland&quot;, ''Trotwaer'', jg. 2 (1970).&lt;/ref&gt; De wurkgroep wie net yn it foarste plak in taalaksjegroep, mar is wol fan belang foar de ûntwikkeling fan it nije aksjeklimaat: ek binnen it Fryske kulturele fermidden kaam in generaasje op dy't minder respekt hie foar de fêstige bestjoerlike ferhâldingen.

In folle dúdliker taalpolitike aksjegroep wie de yn [[1974]] ûntstiene ''Fryske Organisaasje foar Kulturele Autonomy'' (FOKA). De groep bestie benammen út jonge bewegers en studinten dy't ûntefreden wiene oer de beheinde resultaten fan it offisjele Fryske taalbelied. FOKA stelde kulturele autonomy sintraal en woe him net ienfâldich as lofts of rjochts definiearje.&lt;ref&gt;Kerst Huisman, &quot;Net lofts en net rjochts mar Fryske ienheitswoarst&quot;, ''Sonde'', jg. 4 (1974–1975).&lt;/ref&gt; De organisaasje waard foaral bekend troch aksjes mei Nederlânsktalige plaknammebuorden, dy't troch aktivisten oerskildere of fan Fryske nammen foarsjoen waarden. Ferskate aksjefierders waarden dêrfoar ferfolge en beboete. De hege boetes laten wer ta solidariteitsaksjes binnen in breder part fan de Fryske Beweging.&lt;ref&gt;G.R. Zondergeld, besprek fan B.D. van der Velden, ''Fries in het rechtsverkeer'', ''Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden'' 121 (2006).&lt;/ref&gt;

Ut it FOKA-fermidden kaam yn [[1976]] ek it Frysktalige loftse tydskrift ''Sneed'' fuort. ''Sneed'' wie gjin aksjegroep yn formele sin, mar wol in gearkomsteplak foar jonge bewegers dy't it tradisjonele kader fan de Fryske Beweging ôfwiisden.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Sneed&quot;.&lt;/ref&gt; Yn [[1977]] en [[1978]] krigen minsken út de rûnte fan ''Sneed'' en de Ljouwerter aksjegroep ''[[Swatte Jat]]'' it oan 'e stôk mei de organisatoaren fan de [[Betinking Slach by Warns|Warnsbetinking]]. Hja fûnen dat de tradisjonele Fryske Beweging har tefolle fêstbite yn romantysk nasjonalisme en te min omtinken hie foar maatskiplike ferhâldingen. Yn 1978 waarden ûnder mear de flaggehâlders by it Reaklif mei gips tichtmakke en waard in pamflet ferspraat dat mei ''Sneed, Swatte Jat, Stik, Dong'' ûndertekene wie.&lt;ref&gt;Martin Smit, &quot;Brandsma mut fut! Het libertair-provincialisme van Swatte Jat&quot;, ''De AS'', nrs. 152–154 (2006), s. 49–57.&lt;/ref&gt;

''Swatte Jat'', aktyf fan [[1978]] oant [[1980]], wie in anarchistyske Ljouwerter aksjegroep dy't him ûnder oare tsjin grutskalich bedriuwslibben, sintralisearring, militarisme en it gemeentlik bestjoer kearde. De groep brûkte sawol it Frysk as it Liwwadders en pleite foar in ûnôfhinklik, libertêr Fryslân, mar hie tagelyk skerpe krityk op de FNP en de fêstige Fryske Beweging. De striid foar de Fryske taal moast neffens Swatte Jat fan de minsken sels komme en net fan in nije Fryske elite.&lt;ref&gt;Martin Smit, &quot;Brandsma mut fut!&quot;, s. 49–57; ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Swatte Jat&quot;.&lt;/ref&gt; De groep heart dêrom wol by de skiednis fan it Fryske aksje-aktivisme, mar net by de tradisjonele nasjonalistyske flank dêrfan.

Yn [[1976]] ûntstie noch in hiel oare aksjegroep: it ''[[Frysk Anty Faksisme Komitee]]'' (FAFK). It FAFK wie gjin taal- of autonomybeweging, mar waard wol nau ferbûn mei in wichtich symboalysk plak fan de Fryske Beweging: de Warnsbetinking. By it komitee wiene sa'n tweintich loftse en progressive organisaasjes oansletten. It kearde him tsjin de oanwêzigens fan ekstreem-rjochtse groepen by Warns en tsjin besykjen fan ûnder oare de Centrumdemocraten en CP'86 om yn Fryslân oanhing te winnen. Fierder organisearre it Kristallnachtbetinkingen en de jierlikse 4 maaie-optocht yn Ljouwert. It FAFK waard yn [[1998]] opheft.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;FAFK (Frysk Anty Faksisme Komitee)&quot;.&lt;/ref&gt;

Dat aksjefoeren net needsaaklik radikaal of konfrontearjend wêze hoegde, die yn [[1979]] de aksjegroep ''Teken voor Radio Friesland'' bliken. De groep woe mear stjoertiid foar de regionale omrop, om't ien oere deis neffens de aksjefierders net foldwaande wie foar in provinsje mei in eigen taal en &quot;dûbele kultuer&quot;. Op [[6 juny]] 1979 waarden op 'e Kop fan de Ofslútdyk mear as 34.000 hantekeningen en santich stipeferklearrings fan Fryske organisaasjes oan minister [[Til Gardeniers-Berendsen|Til Gardeniers]] fan CRM oanbean. De groep frege om op syn minst seis oeren regionale stjoertiid deis.&lt;ref&gt;&quot;Actie voor Radio Friesland&quot;, ''Freewave Informatie Bulletin'', 17 july 1979.&lt;/ref&gt; De aksje stiet yn in langere ûntwikkeling dy't úteinlik fia Radio Fryslân ta de selsstannige [[Omrop Fryslân]] late.

Yn de jierren tachtich kaam de direkte taalaksje benammen werom yn de striid om it offisjele brûken fan Fryske plaknammen en it Frysk by lanlike ynstellingen. De gemeenten [[Tytsjerksteradiel]] en [[Boarnsterhim]] woene Fryske plaknammen offisjeel meitsje, mar krigen te krijen mei juridyske en praktyske wjerstân, ûnder mear by de PTT. Dy kwestje joech nije aksjegroepen in dúdlik doel.

Om [[1988]] hinne makke ''Warns 2000'' fan him sprekken. De groep fûn dat de reguliere Fryske Beweging en it provinsjebestjoer tefolle kompromissen sleaten. By de Warnsbetinking fan 1988 foel de groep út nei wat er as &quot;Haachsk kolonialisme&quot; seach.&lt;ref&gt;Otto S. Knottnerus, &quot;Liever dood dan Fries?&quot;, ''De Vrije Fries'' 104 (2024), s. 71.&lt;/ref&gt; Warns 2000 brûkte ek hurder aksjemiddels. ''De Vrije Fries'' melde yn syn jierkronyk oer 1987 dat leden it hûs fan de direkteur fan Prins yn Dokkum mei wite ferve bespuite hiene, nei in konflikt dêr't neffens de aksjefierders it brûken fan it Frysk op it wurk in rol yn spile hie.&lt;ref&gt;&quot;Panorama van Friesland&quot;, ''De Vrije Fries'' 68 (1988), s. 133–152.&lt;/ref&gt;

Yn dyselde perioade ûntstie ''FRA'', koart foar ''Fryske Aksje''. De groep kaam yn [[1988]]–[[1989]] nei foaren yn it konflikt oer it bestjoersakkoart foar de Fryske taal en kultuer en de hâlding fan de PTT foar offisjele Fryske plaknammen oer. Oars as Warns 2000 stelde FRA himsels foar as in groep dy't &quot;ludyk&quot;, &quot;freonlik&quot; en &quot;plurifoarm&quot; operearje woe en net yn it foarste plak op skerpe of gewelddiedige aksjes út wie.&lt;ref&gt;&quot;Panorama van Friesland&quot;, ''De Vrije Fries'' 69 (1989), s. 113–119.&lt;/ref&gt; De groep paste dêrmei yn in nije aksjestyl: sichtbere druk en publisiteit, mar net needsaaklik konfrontaasje.

De plaknammestriid hold dêrmei net op. Yn [[1993]] waard út it fermidden fan de Fryske studinteferiening Bernlef yn Grins de aksjegroep ''Mem hâldt de bern thús'' aktyf. De PTT brûkte yn it telefoanboek noch Nederlânske plaknammen, ek dêr't Fryske nammen ûnderwilens offisjeel fêststeld wiene. Ut protest stieken Fryske studinten op it plein foar it regionale PTT-kantoar pallets mei mear as achthûndert telefoanboeken yn 'e brân.&lt;ref&gt;&quot;Bernlef foar ivich&quot;, ''Fryslân. Historisch Tijdschrift'', jg. 31 (2025), nr. 3.&lt;/ref&gt; De aksje wie tekenjend foar in weromkommend tema: formele erkenning fan it Frysk waard troch aksjefierders net genôch fûn as lanlike ynstellingen dy erkenning yn de praktyk net tapasten.

Yn deselde jierren waard de Warnsbetinking op 'e nij in plak fan aksje, diskear fanwegen de komst fan ekstreem-rjochtse groepen. Yn [[1992]] ferskynden fertsjintwurdigers fan rjochtsekstremistyske organisaasjes by it Reaklif. De reaksje fan de organisaasje waard troch in part fan de jongere Fryske bewegers as te swak beskôge. Yn 1993 en 1994 waard de betinking dêrom sterk omstriden. Antyfaksistyske bewegers brûkten de leus ''Leaver dea as rassist'' en de koartlibbene aksjegroep ''De Kop Derfoar!'' fersprate yn [[1994]] materiaal mei dy boadskip.&lt;ref&gt;Tresoar, affiche fan aksjegroep ''De Kop Derfoar!'', ''Leaver dea as rassist'', 1994; ''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Slach by Warns&quot;.&lt;/ref&gt; De Fryske Beweging naam yn dy jierren eksplisyt ôfstân fan rjochtsekstremisme. De diskusje brocht tydlik ek in gruttere groep jongerein by de Warnsbetinking.&lt;ref&gt;''Nieuwe Encyclopedie van Fryslân'' (2016), lemma &quot;Slach by Warns&quot;.&lt;/ref&gt;

In oare koartlibbene protestbeweging ûntstie yn [[1998]] om de provinsjale manifestaasje ''Fryslân 500''. De provinsje betocht doe dat yn 1498 mei de komst fan [[Albrecht fan Saksen]] in sintraal gewestlik bestjoer ûntstien wie. Kritisy fûnen it nuver dat krekt it ferlies fan de midsiuwske [[Fryske frijheid]] as begjinpunt fan fiifhûndert jier Fryslân presintearre waard. Dêrtsjinoer ûntstie it inisjatyf ''Fryslân 2000+'', dat beklamme dat Fryslân folle langer as fiifhûndert jier bestie en ek nei it jier 2000 bestean bliuwe soe.&lt;ref&gt;&quot;Kroniek&quot;, ''Madoc'', jg. 12 (1998), mei ferwizing nei ''NRC Handelsblad'', 5 juny 1998.&lt;/ref&gt; It wie mear in tydlike tsjinbeweging as in permaninte organisaasje, mar past wol yn de tradysje fan symboalyske Fryske aksje.

Yn it begjin fan de 21e iuw bleau foaral it Fryske studintefermidden in kweekplak foar ludike aksjes. Yn [[2002]] makken leden fan Bernlef út ûnfrede oer de Nederlânsktalige ferfilming fan ''[[De Kameleon]]'' in eigen Frysktalige protestfilm, ''De Kameleon sjocht yn it waar''.&lt;ref&gt;&quot;Bernlef foar ivich&quot;, ''Fryslân. Historisch Tijdschrift'', jg. 31 (2025), nr. 3.&lt;/ref&gt; Ut itselde studintefermidden kaam de ''Stifting Fryske Aksje''. Dy groep helle yn [[2006]] lanlik de parse troch de domeinnamme ''ednijpels.nl'' te registrearjen. Kommissaris fan de Keninginne [[Ed Nijpels]] koe dy neffens de aksjefierders weromkrije as er in folsleine gearkomste fan de Provinsjale Steaten yn it Frysk foarsitte soe. De groep protestearre dermei tsjin dat Nijpels nei seis jier yn Fryslân de taal noch net goed behearske.&lt;ref&gt;ANP, &quot;Nijpels moet Fries spreken&quot;, 4 jannewaris 2006.&lt;/ref&gt; Nijpels reagearre ludyk troch sels de domeinnamme ''stiftingfryskeaksje.nl'' te registrearjen.&lt;ref&gt;ANP, &quot;CdK Nijpels kaapt Friese domeinnaam&quot;, 8 septimber 2006.&lt;/ref&gt;
[[Ofbyld:Trochgeand ferkear2.JPG|thumb|In oerplakt ferkearsboerd. De oarspronklike tekst ''doorgaand verkeer'' is ferfongen troch ''trochgeand ferkear''.]]
In folle fierder geande Frysk-nasjonale streaming waard yn dyselde snuorje fertsjintwurdige troch de ''[[Groep fan Auwerk]]''. De groep waard om [[2003]] hinne oprjochte en kombinearre Westlauwerske Fryske aksje mei in sterk [[Ynterfrysk|ynterfrysk]] perspektyf. It úteinlike ideaal wie in selsstannich polityk ferbân fan de ferskillende histoaryske Fryske gebieten. Dêrmei gie de groep fierder as de FNP en de Ried fan de Fryske Beweging, dy't harren autonomy- en desintralisaasjestribjen binnen de besteande steatsferbannen pleatsten.

De Groep fan Auwerk brûkte benammen symboalyske en ludike aksjes. Yn [[2005]] frege de groep omtinken foar it begryp &quot;Fryske nasjonaliteit&quot; en waarden ''FRL''-stikkers útjûn om op it blauwe lânkoadepart fan autokentekens te plakjen. Yn [[2006]] presintearre de groep in ûntwerp foar in mienskiplike flagge fan alle Fryske gebieten. De [[Ynterfryske Rie]] naam dat ûntwerp net oer, mar naam it idee fan in mienskiplike ynterfryske flagge wol op en liet letter in eigen ûntwerp meitsje.&lt;ref&gt;Temmo Bosse, &quot;Friesen wollen gemeinsame Flagge&quot;, Ynterfryske Rie, 6 juny 2007; ''Leeuwarder Courant'', 2 oktober 2006.&lt;/ref&gt; Yn [[2008]] feroaren leden fan de groep ek ferkears- en plaknammebuorden yn Frysktalige ferzjes.&lt;ref&gt;Argivearre materiaal fan de ''Groep fan Auwerk'', 2008–2009.&lt;/ref&gt;

Yn [[2009]] wurke de Groep fan Auwerk gear mei in nije groep, [[Frije Fryske Grûn]]. Op [[25 septimber]] fan dat jier hellen aksjefierders yn [[Wymbritseradiel]] Nederlânske plaknammen fan buorden ôf. De gemeente hie sels al besletten dat de Fryske nammen offisjeel wurde soene, mar de aksjegroepen fûnen dat de útfiering te lang op him wachtsje liet.&lt;ref&gt;Argivearre webside ''Groep fan Auwerk'', berjocht 25 septimber 2009.&lt;/ref&gt;

Frije Fryske Grûn profilearre him benammen as in jonge autonomybeweging. Yn [[2010]] fierde de groep in ''Maitiidsoffensyf'' mei publike aksjes en propaganda foar in sterkere politike posysje fan Fryslân.&lt;ref&gt;&quot;Maitiidsoffensyf&quot;, ''It Nijs'', 29 maaie 2010.&lt;/ref&gt; De groep kearde him ek tsjin plannen om de provinsje Fryslân yn in grutter Noard-Nederlânsk bestjoersgebiet opgean te litten. Frije Fryske Grûn wie teminsten oant yn [[2011]] aktyf. Oars as by de FNP waard autonomy troch de groep net benammen fia ferkiezings en bestjoerlik oerlis neistribbe, mar mei publike aksjes en nasjonaal-Fryske propaganda.

Yn [[2010]] waard ek de namme FOKA nochris nij libben ynblaasd. De aksjegroep ''De Nije Foka'' plakte yn april fan dat jier op tsientallen tsjerkedoarren yn Súd-Fryslân oproppen om mear Frysk te brûken, ek yn de tsjerken. De groep stelde dat it Frysk nettsjinsteande desennia fan taalbelied yn in protte mear formele domeinen noch altyd in swakke posysje hie.&lt;ref&gt;&quot;Frysk&quot;, ''Leeuwarder Courant'', rubryk ''Korte Metten'', 24 april 2010.&lt;/ref&gt; Hoewol't De Nije Foka gjin lang bestean liket hân te hawwen, lit de aksje sjen dat de âlde fraach nei it brûken fan it Frysk yn konkrete maatskiplike domeinen ek yn de 21e iuw nije tydlike groepen opsmite koe.

Net alle lettere aksjegroepen rjochten har op autonomy of de sichtberens fan it Frysk yn 'e iepenbiere romte. Yn [[2013]] foarme in groep fan sân taal- en kultuerminsken — [[Pieter Breuker]], [[Eeltsje Hettinga]], [[Goffe Jensma]], André Looijenga, [[Elske Schotanus]], [[Abe de Vries]] en [[Henk Wolf]] — in nammeleaze aksjegroep tsjin de troch de provinsje foarnommen wizigingen yn de Fryske stavering en de ynfiering fan in ferplichte standertwurdlist. Hja stelden in ''Oprop oan Provinsjale Steaten'' op, dy't troch mear as hûndert minsken út wittenskip, ûnderwiis en kultuer ûndertekene waard.&lt;ref&gt;&quot;Hûndert kopstikken tsjin nije regels foar it Frysk&quot;, 6 juny 2013; Abe de Vries, &quot;Diskusjejûn Skriuwersboun: foarút sjen&quot;, 30 maaie 2013.&lt;/ref&gt; Dat wie in oar type aksje as de plaknamme- en autonomyaksjes: no gie it krekt om de fraach wa't foech hawwe moast oer de noarm fan de Fryske skriuwtaal.

Fan [[2016]] ôf kaam de ''BoargerAksjegroep [[Sis Tsiis]]'' nei foaren. De groep rjochte him yn earste ynstânsje op it Frysk yn it ûnderwiis en brûkte dêrby eksplisyt it begryp taalminskerjochten. Yn desimber 2016 organisearre Sis Tsiis yn Ljouwert in fakkeloptocht ûnder it biedwurd ''Frysk op skoalle, in bernerjocht''.&lt;ref&gt;&quot;Aksje foar Frysk ûnderwiis&quot;, Audiofrysk, 16 desimber 2016.&lt;/ref&gt; Ynstee fan de âldere nasjonale of romantyske arguminten lei de groep de klam op Europeeske minderheidsferdraggen, juridyske ferplichtingen fan de oerheid en it rjocht fan bern op ûnderwiis yn de eigen taal.&lt;ref&gt;Sis Tsiis, ''Taalminskerjochten en ûnderwiis'' (2017).&lt;/ref&gt;

Sis Tsiis ferbrede letter syn wurk nei de algemiene sichtberens fan it Frysk by oerheidstsjinsten. Op [[26 juny]] [[2019]] bea de groep oan de Twadde Keamer in petysje oan yn de foarm fan in ûntwerp foar in Frysk plysjeunifoarm, mei ''plysje'' njonken de Nederlânske oantsjutting. De minister fan Justysje en Feiligens naam dat foarstel net oer, mar de kwestje waard wol yn de Twadde Keamer en yn it oerlis oer de Fryske taalpolityk behannele.&lt;ref&gt;Twadde Keamer, petysje BoargerAksjegroep ''Sis Tsiis'', 26 juny 2019; Kamerstukken II 2019/20, 35300-VII, nr. 114.&lt;/ref&gt;

De skiednis fan dy groepen lit sjen dat der net ien trochgeande &quot;radikale Fryske beweging&quot; bestien hat. It ''Striidboun Fryslân Frij'', FOKA, Swatte Jat, it FAFK, ''Teken voor Radio Friesland'', Warns 2000, FRA, ''Mem hâldt de bern thús'', ''De Kop Derfoar!'', ''Fryslân 2000+'', de ''Stifting Fryske Aksje'', de ''Groep fan Auwerk'', ''Frije Fryske Grûn'', ''De Nije Foka'', de nammeleaze staveringsaksjegroep fan 2013 en ''Sis Tsiis'' ferskilden sterk yn ideology, organisaasjefoarm en doel. Guon woene mear selsbestjoer of sels Fryske ûnôfhinklikens, guon rjochten har op ien praktyske taalkwestje en wer oaren kearden har krekt tsjin nasjonalistyske of rjochtsekstremistyske ûntwikkelingen.

Wat se wol mienskiplik hiene, wie dat hja ûntstiene op mominten dat in groep bewegers in kleau seach tusken de formele posysje fan it Frysk en de feitlike praktyk. Yn 1948 gie it om selsbestjoer en de algemiene status fan Fryslân, yn de jierren santich om kulturele autonomy en in nije generaasje dy't de âlde bewegingsorganisaasjes útdaagde, yn de jierren tachtich en njoggentich benammen om plaknammen, media en it praktysk taalgebrûk fan grutte ynstellingen, en yn de 21e iuw om autonomy, ûnderwiis, taalnoarm, sichtberens en juridysk fêstleine minderheidsrjochten. Sa bleau direkte aksje, ek nei't in grut part fan it Fryske taalbelied yn wetten en ynstellingen fêstlein wie, in weromkommend ûnderdiel fan de Fryske Beweging.

== Literatuer ==
* [[Jan Jelles Hof]]. ''Tinkboek fan it hûndertjierrich bistean fan it Selskip foar Fryske Tael en Skriftekennisse 1844-1944'', 1948.
* [[Sjoerd van der Schaaf]], ''[https://www.dbnl.org/tekst/scha005skie01_01/ Skiednis fan de Fryske biweging],'' Ljouwert 1977
* Sjoerd van der Schaaf, ''De belofte gestand gedaan. Geschiedenis van de Friese Stichtingen 1940-1945,'' 1985.
* [[Gjalt R. Zondergeld]], ''De Friese Beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen,'' 1978.
* Gjalt R. Zondergeld, '[http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn4/kiestra Douwe (Hermans) Kiestra (1899-1970)', yn: ''Biografisch Woordenboek van Nederland''], 5 septimber 2003

== Sjoch ek ==
* [[List fan Fryske aksjegroepen]]
* [[Ried fan de Fryske Beweging]]
* [[Frysk yn it bestjoerlik ferkear]]
* [[Frysk yn it rjochtsferkear]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.friesgenootschap.nl It Frysk Genoatskip]
* [http://www.fryskebeweging.nl Ried fan de Fryske Beweging]
* [http://www.fa.knaw.nl Fryske Akademy]
* [http://www.kneppelfreed.nl It folsleine ferhaal oer Kneppelfreed]
* [http://www.grutskopfryslan.eu/content/category/1/19/38/ Ferwizing nei dossier oer aksjegroepen] 

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}

[[Kategory:Frysk]] 
[[Kategory:Fryske Beweging| ]]</text>
      <sha1>0l6sa9qsjflo4pa14kajfrqez252cvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fryske Nasjonale Partij</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3185</id>
    <revision>
      <id>1241291</id>
      <parentid>1222579</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T21:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1241291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30695" sha1="ti2onv2y14p82b02shslksaa3ln537r" xml:space="preserve">{{Ynfoboks politike partij Nederlân
| namme                  = Fryske Nasjonale Partij
| logo                   = Frisian National Party logo (2019–present).svg
| ôfkoarting             = FNP
| partijlieder           = [[Sijbe Knol]]
| partijfoarsitter       = Jan Arendz
| fraksjeliederTK        =
| fraksjeliederEK        = [[Auke van der Goot]] (OPNL)
| delegaasjeliederEP     =
| sittenTK               = 0
| sittenTKtotaal         = 150
| sittenEK               = 1
| sittenEKtotaal         = 75
| sittenPS               = 4
| sittenPStotaal         = 43
| sittenEP               = 0
| sittenEPtotaal         = 31
| oprjochte              = [[1962]]
| fúzje                  =
| rjochting              =
| ideology               = [[Federalisme]], [[regionalisme]]
| jongereinorganisaasje  = [[FNPjongerein]]
| EUpartij               = [[Jeropeeske Frije Alliânsje]]
| EUfraksje              =
| ynternasjonaal         =
| webstee                = [https://www.fnp.frl/ www.fnp.frl]
}}

De '''Fryske Nasjonale Partij''' ('''FNP''') is in Fryske [[regionalisme|regionalistyske]] en [[federalisme|federalistyske]] politike partij dy't benammen aktyf is yn de provinsje [[Fryslân]].&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, [https://www.rug.nl/research/dnpp/politieke-partijen/fnp/ ''Fryske Nasjonale Partij (FNP)''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot;&gt;Piet Hemminga, [https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/the-fryske-nasjonale-partij-frisian-and-federal-in-the-netherland ''The Fryske Nasjonale Partij: Frisian and Federal in the Netherlands''], yn: Lieven De Winter, Margarita Gómez-Reino en Peter Lynch (red.), ''Autonomist Parties in Europe: Identity Politics and the Revival of the Territorial Cleavage'', ICPS, Barcelona, 2006, s. 141–160.&lt;/ref&gt; De partij komt op foar mear bestjoerlik foech op regionaal en lokaal nivo en foar de posysje fan de Fryske taal en kultuer.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Federalisme, desintralisaasje en it útgongspunt dat besluten sa ticht mooglik by de boarger nommen wurde moatte, foarmje sûnt de oprjochting wichtige eleminten fan de politike opfettings fan de FNP.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

De FNP is sûnt 1966 fertsjintwurdige yn de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]].&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De partij behelle har grutste provinsjale ferkiezingsresultaat yn 2003, doe't se 13,2 persint fan de stimmen en sân fan de 55 Steatesitten krige.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Sûnt 2011 makket de FNP diel út fan it kolleezje fan [[Deputearre Steaten fan Fryslân]].&lt;ref name=&quot;NOS2011&quot;&gt;NOS, [https://nos.nl/artikel/2026060-spannende-partijhuwelijken-in-de-provincie ''Spannende partijhuwelijken in de provincie''], 21 maart 2015.&lt;/ref&gt; By de Steateferkiezings fan 2023 krige de partij 27.298 stimmen, 8,05 persint fan it totaal, en fjouwer sitten.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot;&gt;Kiesraad, [https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/PS20230315/744799 ''Provinciale Staten 15 maart 2023 – Fryslân''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

Op lanlik nivo wurket de FNP mei oare regionale en provinsjale partijen gear yn [[Onafhankelijke Politiek Nederland]] (OPNL), de opfolger fan de ''Onafhankelijke Senaatsfractie'' (OSF).&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot;&gt;Onafhankelijke Politiek Nederland, [https://www.opnl.nl/politiek/ ''Politiek''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Sûnt 2023 wurdt de OPNL-sit yn de [[Earste Keamer]] beset troch FNP-lid [[Auke van der Goot]].&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt; Op Europeesk nivo is de FNP lid fan de [[Jeropeeske Frije Alliânsje]] (EFA), dêr't de partij yn 1981 ien fan de oprjochters fan wie.&lt;ref name=&quot;EFA&quot;&gt;European Free Alliance, [https://efaparty.eu/news/fnp-60-years-anniversary ''EFA founding member FNP celebrates 60th anniversary in series of events in Fryslân''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

Yn 2025 die de FNP foar it earst mei oan de ferkiezings foar de [[Twadde Keamer]].&lt;ref name=&quot;Parlement2025&quot;&gt;Parlement.com, [https://www.parlement.com/fnp-en-tweede-kamerverkiezingen-2025 ''FNP en Tweede Kamerverkiezingen 2025''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Under lieding fan listlûker [[Aant Jelle Soepboer]] krige de partij 9.331 stimmen, net genôch foar in sit.&lt;ref name=&quot;KiesraadTK2025&quot;&gt;Kiesraad, ''Proces-verbaal van de uitslag van de verkiezing van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 2025'', 7 novimber 2025, s. 164.&lt;/ref&gt; 

== Skiednis ==
=== Oarsprong en oprjochting (1961–1966) ===
De FNP ûntstie út de bredere [[Fryske Beweging]], dy't har sûnt de njoggentjinde iuw ûnder mear dwaande hold mei de posysje fan de Fryske taal en kultuer en mei de bestjoerlike posysje fan Fryslân.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Nei de Twadde Wrâldoarloch waard binnen in part fan de Fryske Beweging ek mear omtinken jûn oan federalisme en desintralisaasje.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

In wichtige foarrinner wie it Striidboun ''Fryslân Frij'', dat kulturele en ekonomyske autonomy foar Fryslân neistribbe.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Neffens Hemminga bestiene der sawol ynhâldlike as persoanlike ferbiningen tusken ''Fryslân Frij'' en de lettere FNP.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Underwerpen dy't letter ek yn de FNP weromkamen wiene ûnder mear de ferhâlding tusken sintraal en regionaal bestjoer, de finansjele posysje fan Fryslân en de beskerming fan de eigen taal en kultuer.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

De boarnen jouwe net allegear deselde datearring foar de oprjochting. De FNP sels stelt dat [[Pyt Kramer]] en syn neef [[Folkert Binnema]] op 16 desimber 1961 besleaten in Fryske politike partij op te rjochtsjen.&lt;ref name=&quot;FNPferhaal&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, [https://www.fnp.frl/nl/ons-verhaal/ ''Ons verhaal''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; It DNPP datearret de oprjochting yn 1962, en ek Hemminga beskriuwt 1962 as it jier dat Binnema en Kramer it inisjatyf ta de partij namen en mei in begjinselferklearring nei bûten ta kamen.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De ''Nieuwe encyclopedie van Fryslân'' pleatst de oprjochting oan 'e ein fan 1962.&lt;ref name=&quot;NEF&quot;&gt;Meindert Schroor, [https://www.ensie.nl/nieuwe-encyclopedie-van-fryslan/fryske-nasjonale-partij-fnp ''Fryske Nasjonale Partij (FNP)''], ''Nieuwe encyclopedie van Fryslân'', 2016.&lt;/ref&gt;

Neffens de eigen partijskiednis hiene Kramer en Binnema krityk op de sterke oriïntaasje fan de Nederlânske polityk op de Rânestêd en woene se in politike organisaasje dy't Fryske belangen selsstannich fertsjintwurdigje koe.&lt;ref name=&quot;FNPferhaal&quot; /&gt; It DNPP beskriuwt de FNP as in partij dy't troch aktivisten út de Fryske Beweging oprjochte waard en dy't him fan it begjin ôf rjochte op de Fryske taal, kultuer en sporten.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;

De oprjochting fan in aparte Fryske partij wie binnen de Fryske Beweging net ûnomstriden.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Skriuwer en politikus [[Fedde Schurer]], doe haadredakteur fan de ''Friese Koerier'', wie tsjin de foarming fan in Fryske nasjonale partij.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Ek [[Jelle Hindriks Brouwer]], direkteur fan de [[Fryske Akademy]], stipe it inisjatyf net, hoewol't er neffens Hemminga tagelyk konstatearre dat it ûntstean fan sa'n partij wat sei oer de manier wêrop Fryslân en it Frysk troch it sintrale regear behannele waarden.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Foar dielname oan de Steateferkiezings fan 1962 wie de nije organisaasje neffens Hemminga noch net genôch taret.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De partij rjochte har dêrom op de folgjende ferkiezings yn 1966.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Der waard in útfierend komitee foarme mei Tsjerk Jehannes de Jong as foarsitter, wêrnei't in partijbestjoer in programma en in kandidatelist opstelde.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Yn de earste programmatyske stikken stiene federalisme en selsbestjoer sintraal.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; It útgongspunt wie dat foech sa folle mooglik by legere bestjoerslagen lizze moast en dat hegere oerheden foaral taken útfiere moasten dy't net op in leger nivo útfierd wurde koene.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Dêrneist pleite de partij ûnder mear foar in lykweardige posysje fan it Frysk, mear finansjeel foech foar Fryslân, in eigen Fryske omrop en beskerming fan it Fryske lânskip.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

=== Earste ferkiezings en groei (1966–1978) ===
Op 23 maart 1966 die de FNP foar it earst mei oan de ferkiezings foar de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]].&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De partij krige 6.645 stimmen, 2,4 persint fan it totaal, en dêrmei ien Steatesit.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; [[Jan Bearn Singelsma]] naam op 1 juny 1966 foar de FNP plak yn de Provinsjale Steaten en bleau dêr oant 1980 lid fan.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Ek by de gemeenteriedsferkiezings fan 1966 die de partij foar it earst mei.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De FNP stie yn sân fan de doe 44 Fryske gemeenten op it stimbiljet en krige yn fiif gemeenterieden in sit.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

By de Steateferkiezings fan 1970 groeide de FNP nei 11.014 stimmen, 4,5 persint fan it totaal, en twa sitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Hemminga bringt dy groei ûnder oare yn ferbân mei regionale kwestjes dy't yn dy jierren yn Fryslân spilen, lykas plannen om de spoarferbining tusken Snits en Starum op te heffen en diskusjes oer romtlike en rekreative ûntwikkeling.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Neffens him spile ek it politike optreden fan Singelsma in rol yn de ferkiezingsresultaten fan de partij yn de perioade 1966–1974.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

De groei sette yn 1974 troch.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De FNP krige doe 21.738 stimmen, 7,4 persint fan it totaal, en fjouwer Steatesitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Neffens de ''Nieuwe encyclopedie van Fryslân'' hie de partij dat jier ek 32 gemeenteriedssitten, ferdield oer 22 gemeenten.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt;

By de Steateferkiezings fan 1978 foel it stimmenoandiel werom nei 4,8 persint en sakke de partij fan fjouwer nei twa sitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De FNP hold him yn dy perioade ûnder mear dwaande mei romtlike oardering; Hemminga beskriuwt hoe't de partij him ferbûn mei de beswieren fan sa'n twahûndert Fryske doarpen tsjin provinsjale plannen op dat mêd.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

=== Delgong en weropbou (1978–1999) ===
By de Steateferkiezings fan 1982 herstelde de FNP in part fan it ferlies fan 1978.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De partij krige 17.333 stimmen, 5,4 persint fan it totaal, en trije Steatesitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

De twadde helte fan de jierren tachtich wie wer in perioade fan ferlies.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt; By de gemeenteriedsferkiezings fan 1986 ferlear de FNP neffens de ''Nieuwe encyclopedie van Fryslân'' fyftjin riedssitten.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt; By de Steateferkiezings fan 1987 foel de partij werom fan trije nei twa sitten en krige se 4,5 persint fan de stimmen.&lt;ref name=&quot;DNPP1987&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, ''Campagnes en uitslagen Provinciale Statenverkiezingen'', ûnderdiel ''Provinciale Statenverkiezingen 18 maart 1987'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Nei de ferkiezingsnederlagen stapte neffens de ''Nieuwe encyclopedie van Fryslân'' hast de hiele partijtop op.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt;

Yn de jierren dêrnei sette in elektoraal herstel útein.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn 1991 krige de FNP 17.321 stimmen, 6,1 persint fan it totaal, en trije Steatesitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; By de gemeenteriedsferkiezings fan 1990 waarden 27 FNP-riedslju keazen, tsjin 21 by de foarige ferkiezings.&lt;ref name=&quot;DNPPGR&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, ''Campagnes en uitslagen Gemeenteraadsverkiezingen'', ûnderdiel ''Gemeenteraadsverkiezingen 1990'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

Yn 1995 krige de FNP 17.046 stimmen, 6,4 persint fan it totaal, en bleau de partij op trije Steatesitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn 1999 groeide de partij nei 21.333 stimmen, 8,4 persint, en fjouwer sitten.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt;

=== Europeeske en lanlike gearwurking (1981–2003) ===
Njonken de Fryske polityk socht de FNP ek gearwurking mei oare regionalistyske partijen yn Europa.&lt;ref name=&quot;EFA&quot; /&gt; Yn 1981 wie de partij ien fan de oprjochters fan de [[Jeropeeske Frije Alliânsje]] (EFA).&lt;ref name=&quot;EFA&quot; /&gt; FNP'er Roel Falkena wie neffens de EFA ien fan de persoanen dy't by de oprjochting fan it Europeeske gearwurkingsferbân belutsen wiene.&lt;ref name=&quot;EFA&quot; /&gt;

[[File:European Free Alliance.svg|thumb|Logo fan de [[Jeropeeske Frije Alliânsje]], dêr't de FNP yn 1981 ien fan de oprjochters fan wie.&lt;ref name=&quot;EFA&quot; /&gt;]]

Ek lanlike politike fertsjintwurdiging waard yn de partij besprutsen.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; It sintraal bestjoer besleat yn 1997 ta te wurkjen nei dielname oan de Twadde Keamerferkiezings fan 1998.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; It plan waard net útfierd, neffens Hemminga fanwegen in tekoart oan tariedingstiid en finansjele middels.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; In partijkommisje ûndersocht dêrnei ûnder hokker betingsten de FNP yn de takomst wol oan lanlike ferkiezings meidwaan kinne soe.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Foar fertsjintwurdiging yn de Earste Keamer socht de partij gearwurking mei oare provinsjale partijen.&lt;ref name=&quot;DNPPEK&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, [https://www.rug.nl/research/dnpp/verkiezingen/eerste-kamer/ ''Verkiezingen Eerste Kamer''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Yn 1995 wie de FNP noch net belutsen by it gearwurkingsferbân dat doe in mienskiplike kandidaat foar de Earste Keamer stipe.&lt;ref name=&quot;DNPPEK&quot; /&gt; Yn 1999 die de FNP wol mei oan de Onafhankelijke Senaats-Fractie (OSF), tegearre mei ferskate oare regionale en provinsjale partijen.&lt;ref name=&quot;DNPP1999&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, [https://www.rug.nl/research/dnpp/politieke-partijen/de-groenen/geschiedenis/de-groenen-jaaroverzicht-1999 ''De Groenen jaaroverzicht 1999''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

By de Earste Keamerferkiezings fan 2003 krige de OSF ien sit.&lt;ref name=&quot;ParlementOSF&quot;&gt;Parlement.com, [https://www.parlement.com/osf-en-eerste-kamerverkiezingen-2003 ''OSF en Eerste Kamerverkiezingen 2003''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; FNP'er [[Hindrik ten Hoeve]] waard mei foarkarstimmen keazen, hoewol't er as twadde op de kandidatenlist stie.&lt;ref name=&quot;ParlementOSF&quot; /&gt; Hy wie fan 2003 oant 2011 lid fan de Earste Keamer en letter nochris fan 2015 oant 2019.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;

=== Nije groei en trochbraak (1999–2003) ===
Nei de fjouwer Steatesitten fan 1999 folge yn 2003 it grutste provinsjale ferkiezingsresultaat yn de skiednis fan de partij oant dat stuit.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De FNP krige by de Steateferkiezings fan 2003 36.871 stimmen, 13,2 persint fan it totaal, en sân fan de 55 Steatesitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Hemminga neamt ferskate faktoaren dy't neffens him bydroegen oan dat resultaat, ûnder oare it ferset fan de FNP tsjin plannen foar in hegesnelheidsspoarferbining en it optreden fan in nije, jonge politike lieder.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Ek it DNPP neamt de FNP yn syn beskriuwing fan de Steateferkiezings fan 2003 as ien fan de regionale partijen dy't kampanje fierden tsjin plannen foar in sweeftrein.&lt;ref name=&quot;DNPPStaten&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, ''Campagnes en uitslagen Provinciale Statenverkiezingen'', ûnderdiel oer de Steateferkiezings fan 2003, rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

De partij bleau nei de ferkiezings fan 2003 bûten it kolleezje fan Deputearre Steaten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Op lanlik nivo waard yn itselde jier Hindrik ten Hoeve fia de OSF keazen yn de Earste Keamer.&lt;ref name=&quot;ParlementOSF&quot; /&gt;

=== Fan trochbraak nei bestjoerspartij (2003–2011) ===
By de Steateferkiezings fan 2007 waard it tal sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân werombrocht fan 55 nei 43.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2007&quot;&gt;Kiesraad, ''Statistische gegevens Provinciale Statenverkiezing 2007'', 2007.&lt;/ref&gt; De FNP krige 28.225 stimmen, 10,7 persint fan it totaal, en fiif fan de 43 sitten.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2007&quot; /&gt;

By de ferkiezings fan 2011 krige de partij 27.288 stimmen, 9,2 persint fan it totaal, en fjouwer sitten.&lt;ref name=&quot;PS2011&quot;&gt;Kiesraad, gegevens Provinsjale Steateferkiezings 2011; sjoch ek de histoaryske ferkiezingsgegevens fan it DNPP.&lt;/ref&gt; Nei dy ferkiezings waard ûnderhannele oer in kolleezje fan PvdA, CDA en FNP.&lt;ref name=&quot;NOS2011&quot; /&gt; De FNP kaam dêrmei foar it earst yn har bestean yn it kolleezje fan Deputearre Steaten.&lt;ref name=&quot;NOS2011&quot; /&gt;
[[Ofbyld:Koningsdag Dokkum.jpg|thumb|[[Johannes Kramer]] (boargermaster, rjochts yn byld), dy't yn 2011 de earste FNP-deputearre waard.&lt;ref name=&quot;FNPferhaal&quot; /&gt;]]
[[Johannes Kramer]] waard yn 2011 de earste deputearre fan de FNP.&lt;ref name=&quot;FNPferhaal&quot; /&gt; De koälysje fan PvdA, CDA en FNP bleau oant de Steateferkiezings fan 2015 yn funksje.&lt;ref name=&quot;NOS2011&quot; /&gt;

=== Fêste dielname oan it provinsjebestjoer (2011–2023) ===
Nei de Steateferkiezings fan 2015 bleau de FNP diel fan it provinsjebestjoer.&lt;ref name=&quot;NOS2015&quot;&gt;NOS, [https://nos.nl/artikel/2038397-zeeland-onderhandelt-nog-over-provinciebestuur ''Zeeland onderhandelt nog over provinciebestuur''], 29 maaie 2015.&lt;/ref&gt; It nije kolleezje bestie út VVD, CDA, SP en FNP, en de FNP levere ien deputearre.&lt;ref name=&quot;NOS2015&quot; /&gt;

Ek nei de Steateferkiezings fan 2019 bleau de partij yn it kolleezje.&lt;ref name=&quot;MI2019&quot;&gt;Simon Otjes, [https://www.montesquieu-instituut.nl/column/201908/extreem-lange-formaties-leiden-tot-heel-brede-maar-heel-nauwe-colleges ''Extreem lange formaties leiden tot heel brede maar heel nauwe colleges''], Montesquieu Instituut, 26 augustus 2019.&lt;/ref&gt; Op 27 juny 2019 waard in kolleezje fan CDA, PvdA, FNP en VVD ynstallearre.&lt;ref name=&quot;MI2019&quot; /&gt;

By de Steateferkiezings fan 2023 krige de FNP 27.298 stimmen, 8,05 persint fan it totaal.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot; /&gt; De partij behold fjouwer sitten yn de Provinsjale Steaten.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot; /&gt; Nei de ferkiezings waard in koälysje foarme fan BBB, CDA, ChristenUnie en FNP.&lt;ref name=&quot;NOS2023&quot;&gt;NOS, [https://nos.nl/artikel/2481793-coalitieakkoord-in-friesland-met-bbb-cda-cu-en-de-fryske-nasjonale-partij ''Coalitieakkoord in Friesland met BBB, CDA, CU en de Fryske Nasjonale Partij''], 6 july 2023.&lt;/ref&gt;

=== Lanlike fertsjintwurdiging en Twadde Keamerferkiezings (2023–2025) ===
Yn 2023 waard FNP-lid [[Auke van der Goot]] listlûker fan Onafhankelijke Politiek Nederland foar de Earste Keamerferkiezings.&lt;ref name=&quot;OPNLAuke&quot;&gt;Onafhankelijke Politiek Nederland, [https://www.opnl.nl/auke-van-der-goot-lijsttrekker-opnl/ ''Auke van der Goot lijsttrekker OPNL''], 2023.&lt;/ref&gt; De by OPNL oansletten regionale partijen hiene nei de Steateferkiezings genôch stimmen om de mienskiplike Earste Keamersit te behâlden.&lt;ref name=&quot;OPNLAuke&quot; /&gt; Van der Goot waard op 13 juny 2023 ynstallearre as senator.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;

Yn 2025 besleat de FNP foar it earst sels mei te dwaan oan de Twadde Keamerferkiezings.&lt;ref name=&quot;NOS2025&quot;&gt;NOS, [https://nos.nl/collectie/13999/artikel/2580535-leden-fryske-nasjonale-partij-voor-deelname-aan-tweede-kamerverkiezingen ''Leden Fryske Nasjonale Partij voor deelname aan Tweede Kamerverkiezingen''], 30 augustus 2025.&lt;/ref&gt; Op in algemiene ledegearkomste yn Frjentsjer op 30 augustus 2025 stimde 56 persint fan de leden foar dielname oan de ferkiezings fan 29 oktober.&lt;ref name=&quot;NOS2025&quot; /&gt; Earder dat jier wie [[Aant Jelle Soepboer]], dy't oant dan foar NSC yn de Twadde Keamer sitten hie, keazen as listlûker fan de FNP.&lt;ref name=&quot;RD2025&quot;&gt;Reformatorisch Dagblad/ANP, [https://www.rd.nl/a/1117284-fnp-wil-met-gezond-verstand-binnenlandse-problemen-aanpakken ''FNP wil met ‘gezond verstand’ binnenlandse problemen aanpakken''], 15 augustus 2025.&lt;/ref&gt;

De Kiesried stelde de kandidatelist fan de FNP fêst as list 22; de partij die yn sechstjin kieskringen mei.&lt;ref name=&quot;KiesraadLijsten&quot;&gt;Kiesraad, ''Kandidatenlijsten Tweede Kamerverkiezing 2025 definitief'', 29 septimber 2025.&lt;/ref&gt; De FNP krige 9.331 stimmen, 0,09 persint fan it totaal, en behelle gjin sit.&lt;ref name=&quot;KiesraadTK2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Parlement2025&quot; /&gt;

== Ideology en stânpunten ==
=== Federalisme en regionalisme ===
Federalisme is sûnt de oprjochting in sintraal útgongspunt fan de FNP.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De partij giet út fan it prinsipe dat bestjoerlike taken op it leechste nivo útfierd wurde moatte dêr't dat effektyf mooglik is.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Gemeenten en regio's moatte neffens dat útgongspunt in eigen beslútfoarmjende romte hawwe, wylst hegere bestjoerslagen taken koördinearje dy't net op in leger nivo útfierd wurde kinne.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Hemminga beskriuwt de klassike politike formulearring fan de FNP as ''Frysk en federaal''.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De FNP pleitet net foar in folslein ûnôfhinklik Fryslân, mar foar mear selsbestjoer binnen in federaler Nederlân en Europa.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn de politike-wittenskiplike literatuer wurdt de FNP dêrom ûnder de regionalistyske en federalistyske partijen rekkene.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

=== Taal en kultuer ===
De posysje fan de Fryske taal en kultuer heart sûnt de oprjochting ta de fêste ûnderwerpen fan de partij.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De FNP pleitet foar beskerming, gebrûk en erkenning fan it Frysk yn ûnderwiis, bestjoer en maatskiplik libben.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn it provinsjale ferkiezingsprogramma fan 2023 ferbynt de partij taal- en kultuerbelied ek mei leefberens en de posysje fan lokale mienskippen.&lt;ref name=&quot;Program2023&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, [https://www.fnp.frl/wp-content/uploads/2023/04/FNPProvinsjale_Steaten_2023_FRYSK1-gecomprimeerd.pdf ''Programma FNP Fryslân – Provinsjale Steaten 2023''], 2023.&lt;/ref&gt;

=== Bestjoer en mienskip ===
Yn it partijprogramma leit de FNP klam op desintralisaasje, de posysje fan doarpen en wiken en it behâld fan foarsjennings yn regionale mienskippen.&lt;ref name=&quot;Program2023&quot; /&gt; Yn it programma foar de Twadde Keamerferkiezings fan 2025 stie de regio sintraal en pleite de partij foar minder sintrale regels en mear romte foar regionaal en lokaal maatwurk.&lt;ref name=&quot;Parlement2025&quot; /&gt;

De FNP brûkt dêrby it begryp ''mienskip'' foar de sosjale ferbannen yn doarpen, stêden en regio's.&lt;ref name=&quot;Program2023&quot; /&gt; Yn it Steateprogramma fan 2023 pleite de partij ûnder mear foar stipe oan doarpshuzen, wyk- en mienskipssintra en lokale inisjativen.&lt;ref name=&quot;Program2023&quot; /&gt;

=== Duorsumens, lânskip en ekonomy ===
Beskerming fan lânskip en natuer kaam al yn de ierste partijprogramma's foar.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn lettere programma's kombinearret de FNP dy tematyk mei duorsume enerzjy, wetterbehear, lânbou en regionale ekonomyske ûntwikkeling.&lt;ref name=&quot;Program2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wetterskip2023&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, [https://www.fnp.frl/wp-content/uploads/2023/04/FNPWetterskip_2023_FRYSK2_compressed.pdf ''Wetterskipsprogramma 2023''], 2023.&lt;/ref&gt;

De partij beskriuwt ûndernimmerssin en duorsumens as twa fan har sân kearnwearden.&lt;ref name=&quot;Wetterskip2023&quot; /&gt; Yn it wetterskipsprogramma fan 2023 wurde demokrasy, federalisme, ynternasjonalisme, eigen taal en kultuer, ûndernimmerssin, solidariteit en duorsumens as de sân kearnwearden fan de FNP neamd.&lt;ref name=&quot;Wetterskip2023&quot; /&gt;

== Organisaasje en gearwurking ==
=== Partijorganisaasje ===
Partijlieder is [[Sijbe Knol]] en Jan Arendz is partijfoarsitter.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt; De partij hat mei [[FNPjongerein]] in eigen jongereinorganisaasje.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;

It partijkantoar is fêstige yn Ljouwert.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;

=== Jeropeeske Frije Alliânsje ===
[[Ofbyld:Auke van der Goot, May 2025.jpg|thumb|[[Auke van der Goot]], FNP-lid en sûnt 2023 senator foar OPNL.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;]]
De FNP is sûnt de oprjochting fan de [[Jeropeeske Frije Alliânsje]] yn 1981 by dat Europeeske gearwurkingsferbân oansletten.&lt;ref name=&quot;EFA&quot; /&gt; De EFA bringt partijen út ferskate Europeeske regio's en taalminderheden byinoar dy't har ûnder oare rjochtsje op regionalisme, selsbestjoer en minderheidsrjochten.&lt;ref name=&quot;EFA&quot; /&gt;

=== Onafhankelijke Politiek Nederland ===
Foar de Earste Keamer wurket de FNP gear mei oare regionale en provinsjale partijen yn [[Onafhankelijke Politiek Nederland]].&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt; OPNL ûntstie út de ''Onafhankelijke Senaatsfractie'' en is sûnt 1999 mei ien sit yn de Earste Keamer fertsjintwurdige.&lt;ref name=&quot;OPNLJaar&quot;&gt;Onafhankelijke Politiek Nederland, ''Jaarrekening en bestuursverslag 2023'', 2024.&lt;/ref&gt;

FNP'er Hindrik ten Hoeve besette de sit fan 2003 oant 2011 en nochris fan 2015 oant 2019.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt; [[Gerben Gerbrandy]], ek FNP-lid, wie fan 2019 oant 2021 senator en fraksjefoarsitter.&lt;ref name=&quot;EKGerbrandy&quot;&gt;Eerste Kamer der Staten-Generaal, ''G. Gerbrandy (OSF)'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Sûnt 2023 wurdt OPNL yn de Earste Keamer fertsjintwurdige troch Auke van der Goot.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;

== Fertsjintwurdiging en bestjoer ==
=== Provinsjale Steaten en Deputearre Steaten ===
De FNP is sûnt 1966 sûnder ûnderbrekking fertsjintwurdige yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; It tal sitten skommele sûnt dy tiid tusken ien en sân.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot; /&gt; It heechste tal sitten waard yn 2003 behelle, doe't de partij sân fan de 55 sitten krige.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Sûnt 2011 hat de FNP diel útmakke fan opienfolgjende provinsjale kolleezjes.&lt;ref name=&quot;NOS2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NOS2015&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MI2019&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NOS2023&quot; /&gt; Yn de bestjoersperioade dy't yn 2023 úteinsette, makket de partij diel út fan in koälysje mei BBB, CDA en ChristenUnie.&lt;ref name=&quot;NOS2023&quot; /&gt;

=== Gemeenten ===
De FNP hat sûnt 1966 kandidaten by Fryske gemeenteriedsferkiezings steld.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn dat jier waarden yn fiif gemeenten FNP-kandidaten keazen.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn 1974 wie de partij neffens de ''Nieuwe encyclopedie van Fryslân'' fertsjintwurdige mei 32 riedssitten yn 22 gemeenten.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt;

De gemeentlike fertsjintwurdiging groeide en kromp yn de desennia dêrnei mei de ferkiezingsresultaten en mei gemeentlike weryndielingen.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt; Yn 1990 hie de FNP 27 riedssitten.&lt;ref name=&quot;DNPPGR&quot; /&gt; Yn de perioade nei 2000 levere de partij yn ferskate gemeenten ek wethâlders en oare lokale bestjoerders.&lt;ref name=&quot;Huisman2003&quot;&gt;Kerst Huisman, ''Tusken Fryske dream en Nederlânske macht. Fjirtich jier Fryske Nasjonale Partij'', Utjouwerij Frysk en Frij, 2003, ISBN 90-73554-84-5.&lt;/ref&gt;

=== Earste Keamer ===
De FNP hat gjin eigen fraksje yn de Earste Keamer, mar is dêr fia OPNL fertsjintwurdige.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt; De senator fan OPNL is sûnt 2023 FNP-lid Auke van der Goot.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;

=== Wetterskip Fryslân ===
De FNP docht ek mei oan de ferkiezings foar [[Wetterskip Fryslân]].&lt;ref name=&quot;Wetterskip2023&quot; /&gt; Yn de bestjoersperioade 2019–2023 hie de partij twa fertsjintwurdigers yn it algemien bestjoer fan it wetterskip.&lt;ref name=&quot;WetterskipEN&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, ''FNP Program Water Authority 2023'', 2023.&lt;/ref&gt; Ek nei de wetterskipsferkiezings fan 2023 bleau in FNP-fraksje yn it wetterskipsbestjoer aktyf.&lt;ref name=&quot;Frijbutser2023&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, ''Frijbûtser'', oktober 2023, s. 16.&lt;/ref&gt;

== Ferkiezingsútslaggen ==
=== Provinsjale Steaten ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jier
! Stimmen
! Persintaazje
! Sitten
|-
| 1966 || 6.645 || 2,4% || 1 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1970 || 11.014 || 4,5% || 2 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1974 || 21.738 || 7,4% || 4 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1978 || 15.878 || 4,8% || 2 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1982 || 17.333 || 5,4% || 3 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1987 || 15.115 || 4,5% || 2 &lt;ref name=&quot;DNPP1987&quot; /&gt;
|-
| 1991 || 17.321 || 6,1% || 3 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1995 || 17.046 || 6,4% || 3 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1999 || 21.333 || 8,4% || 4 &lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt;
|-
| 2003 || 36.871 || 13,2% || 7 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 2007 || 28.225 || 10,7% || 5 &lt;ref name=&quot;Kiesraad2007&quot; /&gt;
|-
| 2011 || 27.288 || 9,2% || 4 &lt;ref name=&quot;PS2011&quot; /&gt;
|-
| 2015 || 25.027 || 9,4% || 4 &lt;ref&gt;Histoaryske ferkiezingsgegevens Provinsjale Steaten Fryslân, Kiesried/DNPP.&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || 23.662 || 7,9% || 4 &lt;ref&gt;Histoaryske ferkiezingsgegevens Provinsjale Steaten Fryslân, Kiesried/DNPP.&lt;/ref&gt;
|-
| 2023 || 27.298 || 8,05% || 4 &lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot; /&gt;
|}

=== Twadde Keamer ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Jier
! Listlûker
! Stimmen
! Persintaazje
! Sitten
|-
| 2025 || [[Aant Jelle Soepboer]] || 9.331 || 0,09% || 0 &lt;ref name=&quot;KiesraadTK2025&quot; /&gt;
|}

== Ferneamde FNP'ers ==
* [[Tony Feitsma]], taalkundige en earder partijfoarsitter.&lt;ref name=&quot;Huisman2003&quot; /&gt;
* [[Gerben Gerbrandy]], earder wethâlder en senator foar de OSF.&lt;ref name=&quot;EKGerbrandy&quot; /&gt;
* [[Auke van der Goot]], sûnt 2023 senator foar OPNL.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;
* [[Hindrik ten Hoeve]], senator fan 2003 oant 2011 en fan 2015 oant 2019.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;
* [[Johannes Kramer]], earder fraksjefoarsitter, deputearre en letter boargemaster fan Noardeast-Fryslân.&lt;ref name=&quot;FNPferhaal&quot; /&gt;
* [[Pyt Kramer]], ien fan de inisjatyfnimmers ta de oprjochting fan de FNP.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
* [[Jan Bearn Singelsma]], it earste FNP-lid fan de Provinsjale Steaten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
* [[Aant Jelle Soepboer]], partijlieder en listlûker by de Twadde Keamerferkiezings fan 2025.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Parlement2025&quot; /&gt;

== Literatuer ==
* {{Aut|[[Kerst Huisman]]}}, ''Tusken Fryske dream en Nederlânske macht. Fjirtich jier Fryske Nasjonale Partij'', Utjouwerij Frysk en Frij, 2003, ISBN 90-73554-84-5.
* {{Aut|Piet Hemminga}}, ''The Fryske Nasjonale Partij: Frisian and Federal in the Netherlands'', yn: Lieven De Winter, Margarita Gómez-Reino en Peter Lynch (red.), ''Autonomist Parties in Europe: Identity Politics and the Revival of the Territorial Cleavage'', ICPS, Barcelona, 2006, s. 141–160.

== Keppelings om utens ==
* [https://www.fnp.frl/ Offisjele webside fan de FNP]
* [https://www.rug.nl/research/dnpp/politieke-partijen/fnp/ FNP by it Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen]
* [https://efaparty.eu/ Jeropeeske Frije Alliânsje]
* [https://www.opnl.nl/ Onafhankelijke Politiek Nederland]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}

[[Kategory:FNP| ]]
[[Kategory:Fryske politike partij]]
[[Kategory:Jeropeeske Frije Alliânsje]]
[[Kategory:Fryske Beweging]]
[[Kategory:Regionalistyske politike partij]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1962]]</text>
      <sha1>ti2onv2y14p82b02shslksaa3ln537r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241293</id>
      <parentid>1241291</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T21:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1241293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33902" sha1="cy0x2u7jtvb0t1mx2v48rhrnrioc3uh" xml:space="preserve">{{Ynfoboks politike partij Nederlân
| namme                  = Fryske Nasjonale Partij
| logo                   = Frisian National Party logo (2019–present).svg
| ôfkoarting             = FNP
| partijlieder           = [[Sijbe Knol]]
| partijfoarsitter       = Jan Arendz
| fraksjeliederTK        =
| fraksjeliederEK        = [[Auke van der Goot]] (OPNL)
| delegaasjeliederEP     =
| sittenTK               = 0
| sittenTKtotaal         = 150
| sittenEK               = 1
| sittenEKtotaal         = 75
| sittenPS               = 4
| sittenPStotaal         = 43
| sittenEP               = 0
| sittenEPtotaal         = 31
| oprjochte              = [[1962]]
| fúzje                  =
| rjochting              =
| ideology               = [[Federalisme]], [[regionalisme]]
| jongereinorganisaasje  = [[FNPjongerein]]
| EUpartij               = [[Jeropeeske Frije Alliânsje]]
| EUfraksje              =
| ynternasjonaal         =
| webstee                = [https://www.fnp.frl/ www.fnp.frl]
}}

De '''Fryske Nasjonale Partij''' ('''FNP''') is in Fryske [[regionalisme|regionalistyske]] en [[federalisme|federalistyske]] politike partij dy't benammen aktyf is yn de provinsje [[Fryslân]].&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, [https://www.rug.nl/research/dnpp/politieke-partijen/fnp/ ''Fryske Nasjonale Partij (FNP)''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot;&gt;Piet Hemminga, [https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/the-fryske-nasjonale-partij-frisian-and-federal-in-the-netherland ''The Fryske Nasjonale Partij: Frisian and Federal in the Netherlands''], yn: Lieven De Winter, Margarita Gómez-Reino en Peter Lynch (red.), ''Autonomist Parties in Europe: Identity Politics and the Revival of the Territorial Cleavage'', ICPS, Barcelona, 2006, s. 141–160.&lt;/ref&gt; De partij komt op foar mear bestjoerlik foech op regionaal en lokaal nivo en foar de posysje fan de Fryske taal en kultuer.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Federalisme, desintralisaasje en it útgongspunt dat besluten sa ticht mooglik by de boarger nommen wurde moatte, foarmje sûnt de oprjochting wichtige eleminten fan de politike opfettings fan de FNP.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

De FNP is sûnt 1966 fertsjintwurdige yn de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]].&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De partij behelle har grutste provinsjale ferkiezingsresultaat yn 2003, doe't se 13,2 persint fan de stimmen en sân fan de 55 Steatesitten krige.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Sûnt 2011 makket de FNP diel út fan it kolleezje fan [[Deputearre Steaten fan Fryslân]].&lt;ref name=&quot;NOS2011&quot;&gt;NOS, [https://nos.nl/artikel/2026060-spannende-partijhuwelijken-in-de-provincie ''Spannende partijhuwelijken in de provincie''], 21 maart 2015.&lt;/ref&gt; By de Steateferkiezings fan 2023 krige de partij 27.298 stimmen, 8,05 persint fan it totaal, en fjouwer sitten.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot;&gt;Kiesraad, [https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen/detail/PS20230315/744799 ''Provinciale Staten 15 maart 2023 – Fryslân''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

Op lanlik nivo wurket de FNP mei oare regionale en provinsjale partijen gear yn [[Onafhankelijke Politiek Nederland]] (OPNL), de opfolger fan de ''Onafhankelijke Senaatsfractie'' (OSF).&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot;&gt;Onafhankelijke Politiek Nederland, [https://www.opnl.nl/politiek/ ''Politiek''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Sûnt 2023 wurdt de OPNL-sit yn de [[Earste Keamer]] beset troch FNP-lid [[Auke van der Goot]].&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt; Op Europeesk nivo is de FNP lid fan de [[Jeropeeske Frije Alliânsje]] (EFA), dêr't de partij yn 1981 ien fan de oprjochters fan wie.&lt;ref name=&quot;EFA&quot;&gt;European Free Alliance, [https://efaparty.eu/news/fnp-60-years-anniversary ''EFA founding member FNP celebrates 60th anniversary in series of events in Fryslân''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

Yn 2025 die de FNP foar it earst mei oan de ferkiezings foar de [[Twadde Keamer]].&lt;ref name=&quot;Parlement2025&quot;&gt;Parlement.com, [https://www.parlement.com/fnp-en-tweede-kamerverkiezingen-2025 ''FNP en Tweede Kamerverkiezingen 2025''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Under lieding fan listlûker [[Aant Jelle Soepboer]] krige de partij 9.331 stimmen, net genôch foar in sit.&lt;ref name=&quot;KiesraadTK2025&quot;&gt;Kiesraad, ''Proces-verbaal van de uitslag van de verkiezing van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 2025'', 7 novimber 2025, s. 164.&lt;/ref&gt; 

== Skiednis ==
=== Oarsprong en oprjochting (1961–1966) ===
De FNP ûntstie út de bredere [[Fryske Beweging]], dy't har sûnt de njoggentjinde iuw ûnder mear dwaande hold mei de posysje fan de Fryske taal en kultuer en mei de bestjoerlike posysje fan Fryslân.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Nei de Twadde Wrâldoarloch waard binnen in part fan de Fryske Beweging ek mear omtinken jûn oan federalisme en desintralisaasje.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

In wichtige foarrinner wie it Striidboun ''Fryslân Frij'', dat kulturele en ekonomyske autonomy foar Fryslân neistribbe.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Neffens Hemminga bestiene der sawol ynhâldlike as persoanlike ferbiningen tusken ''Fryslân Frij'' en de lettere FNP.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Underwerpen dy't letter ek yn de FNP weromkamen wiene ûnder mear de ferhâlding tusken sintraal en regionaal bestjoer, de finansjele posysje fan Fryslân en de beskerming fan de eigen taal en kultuer.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

De boarnen jouwe net allegear deselde datearring foar de oprjochting. De FNP sels stelt dat [[Pyt Kramer]] en syn neef [[Folkert Binnema]] op 16 desimber 1961 besleaten in Fryske politike partij op te rjochtsjen.&lt;ref name=&quot;FNPferhaal&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, [https://www.fnp.frl/nl/ons-verhaal/ ''Ons verhaal''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; It DNPP datearret de oprjochting yn 1962, en ek Hemminga beskriuwt 1962 as it jier dat Binnema en Kramer it inisjatyf ta de partij namen en mei in begjinselferklearring nei bûten ta kamen.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De ''Nieuwe encyclopedie van Fryslân'' pleatst de oprjochting oan 'e ein fan 1962.&lt;ref name=&quot;NEF&quot;&gt;Meindert Schroor, [https://www.ensie.nl/nieuwe-encyclopedie-van-fryslan/fryske-nasjonale-partij-fnp ''Fryske Nasjonale Partij (FNP)''], ''Nieuwe encyclopedie van Fryslân'', 2016.&lt;/ref&gt;

Neffens de eigen partijskiednis hiene Kramer en Binnema krityk op de sterke oriïntaasje fan de Nederlânske polityk op de Rânestêd en woene se in politike organisaasje dy't Fryske belangen selsstannich fertsjintwurdigje koe.&lt;ref name=&quot;FNPferhaal&quot; /&gt; It DNPP beskriuwt de FNP as in partij dy't troch aktivisten út de Fryske Beweging oprjochte waard en dy't him fan it begjin ôf rjochte op de Fryske taal, kultuer en sporten.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;

De oprjochting fan in aparte Fryske partij wie binnen de Fryske Beweging net ûnomstriden.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Skriuwer en politikus [[Fedde Schurer]], doe haadredakteur fan de ''Friese Koerier'', wie tsjin de foarming fan in Fryske nasjonale partij.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Ek [[Jelle Hindriks Brouwer]], direkteur fan de [[Fryske Akademy]], stipe it inisjatyf net, hoewol't er neffens Hemminga tagelyk konstatearre dat it ûntstean fan sa'n partij wat sei oer de manier wêrop Fryslân en it Frysk troch it sintrale regear behannele waarden.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Foar dielname oan de Steateferkiezings fan 1962 wie de nije organisaasje neffens Hemminga noch net genôch taret.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De partij rjochte har dêrom op de folgjende ferkiezings yn 1966.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Der waard in útfierend komitee foarme mei Tsjerk Jehannes de Jong as foarsitter, wêrnei't in partijbestjoer in programma en in kandidatelist opstelde.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Yn de earste programmatyske stikken stiene federalisme en selsbestjoer sintraal.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; It útgongspunt wie dat foech sa folle mooglik by legere bestjoerslagen lizze moast en dat hegere oerheden foaral taken útfiere moasten dy't net op in leger nivo útfierd wurde koene.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Dêrneist pleite de partij ûnder mear foar in lykweardige posysje fan it Frysk, mear finansjeel foech foar Fryslân, in eigen Fryske omrop en beskerming fan it Fryske lânskip.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

=== Earste ferkiezings en groei (1966–1978) ===
Op 23 maart 1966 die de FNP foar it earst mei oan de ferkiezings foar de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]].&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De partij krige 6.645 stimmen, 2,4 persint fan it totaal, en dêrmei ien Steatesit.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; [[Jan Bearn Singelsma]] naam op 1 juny 1966 foar de FNP plak yn de Provinsjale Steaten en bleau dêr oant 1980 lid fan.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Ek by de gemeenteriedsferkiezings fan 1966 die de partij foar it earst mei.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De FNP stie yn sân fan de doe 44 Fryske gemeenten op it stimbiljet en krige yn fiif gemeenterieden in sit.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

By de Steateferkiezings fan 1970 groeide de FNP nei 11.014 stimmen, 4,5 persint fan it totaal, en twa sitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Hemminga bringt dy groei ûnder oare yn ferbân mei regionale kwestjes dy't yn dy jierren yn Fryslân spilen, lykas plannen om de spoarferbining tusken Snits en Starum op te heffen en diskusjes oer romtlike en rekreative ûntwikkeling.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Neffens him spile ek it politike optreden fan Singelsma in rol yn de ferkiezingsresultaten fan de partij yn de perioade 1966–1974.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

De groei sette yn 1974 troch.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De FNP krige doe 21.738 stimmen, 7,4 persint fan it totaal, en fjouwer Steatesitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Neffens de ''Nieuwe encyclopedie van Fryslân'' hie de partij dat jier ek 32 gemeenteriedssitten, ferdield oer 22 gemeenten.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt;

By de Steateferkiezings fan 1978 foel it stimmenoandiel werom nei 4,8 persint en sakke de partij fan fjouwer nei twa sitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De FNP hold him yn dy perioade ûnder mear dwaande mei romtlike oardering; Hemminga beskriuwt hoe't de partij him ferbûn mei de beswieren fan sa'n twahûndert Fryske doarpen tsjin provinsjale plannen op dat mêd.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

=== Delgong en weropbou (1978–1999) ===
By de Steateferkiezings fan 1982 herstelde de FNP in part fan it ferlies fan 1978.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De partij krige 17.333 stimmen, 5,4 persint fan it totaal, en trije Steatesitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

De twadde helte fan de jierren tachtich wie wer in perioade fan ferlies.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt; By de gemeenteriedsferkiezings fan 1986 ferlear de FNP neffens de ''Nieuwe encyclopedie van Fryslân'' fyftjin riedssitten.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt; By de Steateferkiezings fan 1987 foel de partij werom fan trije nei twa sitten en krige se 4,5 persint fan de stimmen.&lt;ref name=&quot;DNPP1987&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, ''Campagnes en uitslagen Provinciale Statenverkiezingen'', ûnderdiel ''Provinciale Statenverkiezingen 18 maart 1987'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Nei de ferkiezingsnederlagen stapte neffens de ''Nieuwe encyclopedie van Fryslân'' hast de hiele partijtop op.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt;

Yn de jierren dêrnei sette in elektoraal herstel útein.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn 1991 krige de FNP 17.321 stimmen, 6,1 persint fan it totaal, en trije Steatesitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; By de gemeenteriedsferkiezings fan 1990 waarden 27 FNP-riedslju keazen, tsjin 21 by de foarige ferkiezings.&lt;ref name=&quot;DNPPGR&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, ''Campagnes en uitslagen Gemeenteraadsverkiezingen'', ûnderdiel ''Gemeenteraadsverkiezingen 1990'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

Yn 1995 krige de FNP 17.046 stimmen, 6,4 persint fan it totaal, en bleau de partij op trije Steatesitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn 1999 groeide de partij nei 21.333 stimmen, 8,4 persint, en fjouwer sitten.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt;

=== Europeeske en lanlike gearwurking (1981–2003) ===
Njonken de Fryske polityk socht de FNP ek gearwurking mei oare regionalistyske partijen yn Europa.&lt;ref name=&quot;EFA&quot; /&gt; Yn 1981 wie de partij ien fan de oprjochters fan de [[Jeropeeske Frije Alliânsje]] (EFA).&lt;ref name=&quot;EFA&quot; /&gt; FNP'er Roel Falkena wie neffens de EFA ien fan de persoanen dy't by de oprjochting fan it Europeeske gearwurkingsferbân belutsen wiene.&lt;ref name=&quot;EFA&quot; /&gt;

[[File:European Free Alliance.svg|thumb|Logo fan de [[Jeropeeske Frije Alliânsje]], dêr't de FNP yn 1981 ien fan de oprjochters fan wie.&lt;ref name=&quot;EFA&quot; /&gt;]]

Ek lanlike politike fertsjintwurdiging waard yn de partij besprutsen.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; It sintraal bestjoer besleat yn 1997 ta te wurkjen nei dielname oan de Twadde Keamerferkiezings fan 1998.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; It plan waard net útfierd, neffens Hemminga fanwegen in tekoart oan tariedingstiid en finansjele middels.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; In partijkommisje ûndersocht dêrnei ûnder hokker betingsten de FNP yn de takomst wol oan lanlike ferkiezings meidwaan kinne soe.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Foar fertsjintwurdiging yn de Earste Keamer socht de partij gearwurking mei oare provinsjale partijen.&lt;ref name=&quot;DNPPEK&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, [https://www.rug.nl/research/dnpp/verkiezingen/eerste-kamer/ ''Verkiezingen Eerste Kamer''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Yn 1995 wie de FNP noch net belutsen by it gearwurkingsferbân dat doe in mienskiplike kandidaat foar de Earste Keamer stipe.&lt;ref name=&quot;DNPPEK&quot; /&gt; Yn 1999 die de FNP wol mei oan de Onafhankelijke Senaats-Fractie (OSF), tegearre mei ferskate oare regionale en provinsjale partijen.&lt;ref name=&quot;DNPP1999&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, [https://www.rug.nl/research/dnpp/politieke-partijen/de-groenen/geschiedenis/de-groenen-jaaroverzicht-1999 ''De Groenen jaaroverzicht 1999''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

By de Earste Keamerferkiezings fan 2003 krige de OSF ien sit.&lt;ref name=&quot;ParlementOSF&quot;&gt;Parlement.com, [https://www.parlement.com/osf-en-eerste-kamerverkiezingen-2003 ''OSF en Eerste Kamerverkiezingen 2003''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; FNP'er [[Hindrik ten Hoeve]] waard mei foarkarstimmen keazen, hoewol't er as twadde op de kandidatenlist stie.&lt;ref name=&quot;ParlementOSF&quot; /&gt; Hy wie fan 2003 oant 2011 lid fan de Earste Keamer en letter nochris fan 2015 oant 2019.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;

=== Nije groei en trochbraak (1999–2003) ===
Nei de fjouwer Steatesitten fan 1999 folge yn 2003 it grutste provinsjale ferkiezingsresultaat yn de skiednis fan de partij oant dat stuit.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De FNP krige by de Steateferkiezings fan 2003 36.871 stimmen, 13,2 persint fan it totaal, en sân fan de 55 Steatesitten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Hemminga neamt ferskate faktoaren dy't neffens him bydroegen oan dat resultaat, ûnder oare it ferset fan de FNP tsjin plannen foar in hegesnelheidsspoarferbining en it optreden fan in nije, jonge politike lieder.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Ek it DNPP neamt de FNP yn syn beskriuwing fan de Steateferkiezings fan 2003 as ien fan de regionale partijen dy't kampanje fierden tsjin plannen foar in sweeftrein.&lt;ref name=&quot;DNPPStaten&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, ''Campagnes en uitslagen Provinciale Statenverkiezingen'', ûnderdiel oer de Steateferkiezings fan 2003, rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt;

De partij bleau nei de ferkiezings fan 2003 bûten it kolleezje fan Deputearre Steaten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Op lanlik nivo waard yn itselde jier Hindrik ten Hoeve fia de OSF keazen yn de Earste Keamer.&lt;ref name=&quot;ParlementOSF&quot; /&gt;

=== Fan trochbraak nei bestjoerspartij (2003–2011) ===
By de Steateferkiezings fan 2007 waard it tal sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân werombrocht fan 55 nei 43.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2007&quot;&gt;Kiesraad, ''Statistische gegevens Provinciale Statenverkiezing 2007'', 2007.&lt;/ref&gt; De FNP krige 28.225 stimmen, 10,7 persint fan it totaal, en fiif fan de 43 sitten.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2007&quot; /&gt;

By de ferkiezings fan 2011 krige de partij 27.288 stimmen, 9,2 persint fan it totaal, en fjouwer sitten.&lt;ref name=&quot;PS2011&quot;&gt;Kiesraad, gegevens Provinsjale Steateferkiezings 2011; sjoch ek de histoaryske ferkiezingsgegevens fan it DNPP.&lt;/ref&gt; Nei dy ferkiezings waard ûnderhannele oer in kolleezje fan PvdA, CDA en FNP.&lt;ref name=&quot;NOS2011&quot; /&gt; De FNP kaam dêrmei foar it earst yn har bestean yn it kolleezje fan Deputearre Steaten.&lt;ref name=&quot;NOS2011&quot; /&gt;
[[Ofbyld:Koningsdag Dokkum.jpg|thumb|[[Johannes Kramer]] (boargermaster, rjochts yn byld), dy't yn 2011 de earste FNP-deputearre waard.&lt;ref name=&quot;FNPferhaal&quot; /&gt;]]
[[Johannes Kramer]] waard yn 2011 de earste deputearre fan de FNP.&lt;ref name=&quot;FNPferhaal&quot; /&gt; De koälysje fan PvdA, CDA en FNP bleau oant de Steateferkiezings fan 2015 yn funksje.&lt;ref name=&quot;NOS2011&quot; /&gt;

=== Fêste dielname oan it provinsjebestjoer (2011–2023) ===
Nei de Steateferkiezings fan 2015 bleau de FNP diel fan it provinsjebestjoer.&lt;ref name=&quot;NOS2015&quot;&gt;NOS, [https://nos.nl/artikel/2038397-zeeland-onderhandelt-nog-over-provinciebestuur ''Zeeland onderhandelt nog over provinciebestuur''], 29 maaie 2015.&lt;/ref&gt; It nije kolleezje bestie út VVD, CDA, SP en FNP, en de FNP levere ien deputearre.&lt;ref name=&quot;NOS2015&quot; /&gt;

Ek nei de Steateferkiezings fan 2019 bleau de partij yn it kolleezje.&lt;ref name=&quot;MI2019&quot;&gt;Simon Otjes, [https://www.montesquieu-instituut.nl/column/201908/extreem-lange-formaties-leiden-tot-heel-brede-maar-heel-nauwe-colleges ''Extreem lange formaties leiden tot heel brede maar heel nauwe colleges''], Montesquieu Instituut, 26 augustus 2019.&lt;/ref&gt; Op 27 juny 2019 waard in kolleezje fan CDA, PvdA, FNP en VVD ynstallearre.&lt;ref name=&quot;MI2019&quot; /&gt;

By de Steateferkiezings fan 2023 krige de FNP 27.298 stimmen, 8,05 persint fan it totaal.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot; /&gt; De partij behold fjouwer sitten yn de Provinsjale Steaten.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot; /&gt; Nei de ferkiezings waard in koälysje foarme fan BBB, CDA, ChristenUnie en FNP.&lt;ref name=&quot;NOS2023&quot;&gt;NOS, [https://nos.nl/artikel/2481793-coalitieakkoord-in-friesland-met-bbb-cda-cu-en-de-fryske-nasjonale-partij ''Coalitieakkoord in Friesland met BBB, CDA, CU en de Fryske Nasjonale Partij''], 6 july 2023.&lt;/ref&gt;

=== Lanlike fertsjintwurdiging en Twadde Keamerferkiezings (2023–2025) ===
Yn 2023 waard FNP-lid [[Auke van der Goot]] listlûker fan Onafhankelijke Politiek Nederland foar de Earste Keamerferkiezings.&lt;ref name=&quot;OPNLAuke&quot;&gt;Onafhankelijke Politiek Nederland, [https://www.opnl.nl/auke-van-der-goot-lijsttrekker-opnl/ ''Auke van der Goot lijsttrekker OPNL''], 2023.&lt;/ref&gt; De by OPNL oansletten regionale partijen hiene nei de Steateferkiezings genôch stimmen om de mienskiplike Earste Keamersit te behâlden.&lt;ref name=&quot;OPNLAuke&quot; /&gt; Van der Goot waard op 13 juny 2023 ynstallearre as senator.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;

Yn 2025 besleat de FNP foar it earst sels mei te dwaan oan de Twadde Keamerferkiezings.&lt;ref name=&quot;NOS2025&quot;&gt;NOS, [https://nos.nl/collectie/13999/artikel/2580535-leden-fryske-nasjonale-partij-voor-deelname-aan-tweede-kamerverkiezingen ''Leden Fryske Nasjonale Partij voor deelname aan Tweede Kamerverkiezingen''], 30 augustus 2025.&lt;/ref&gt; Op in algemiene ledegearkomste yn Frjentsjer op 30 augustus 2025 stimde 56 persint fan de leden foar dielname oan de ferkiezings fan 29 oktober.&lt;ref name=&quot;NOS2025&quot; /&gt; Earder dat jier wie [[Aant Jelle Soepboer]], dy't oant dan foar NSC yn de Twadde Keamer sitten hie, keazen as listlûker fan de FNP.&lt;ref name=&quot;RD2025&quot;&gt;Reformatorisch Dagblad/ANP, [https://www.rd.nl/a/1117284-fnp-wil-met-gezond-verstand-binnenlandse-problemen-aanpakken ''FNP wil met ‘gezond verstand’ binnenlandse problemen aanpakken''], 15 augustus 2025.&lt;/ref&gt;

De Kiesried stelde de kandidatelist fan de FNP fêst as list 22; de partij die yn sechstjin kieskringen mei.&lt;ref name=&quot;KiesraadLijsten&quot;&gt;Kiesraad, ''Kandidatenlijsten Tweede Kamerverkiezing 2025 definitief'', 29 septimber 2025.&lt;/ref&gt; De FNP krige 9.331 stimmen, 0,09 persint fan it totaal, en behelle gjin sit.&lt;ref name=&quot;KiesraadTK2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Parlement2025&quot; /&gt;

== Ideology en stânpunten ==
=== Federalisme en regionalisme ===
Federalisme is sûnt de oprjochting in sintraal útgongspunt fan de FNP.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De partij giet út fan it prinsipe dat bestjoerlike taken op it leechste nivo útfierd wurde moatte dêr't dat effektyf mooglik is.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Gemeenten en regio's moatte neffens dat útgongspunt in eigen beslútfoarmjende romte hawwe, wylst hegere bestjoerslagen taken koördinearje dy't net op in leger nivo útfierd wurde kinne.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Hemminga beskriuwt de klassike politike formulearring fan de FNP as ''Frysk en federaal''.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De FNP pleitet net foar in folslein ûnôfhinklik Fryslân, mar foar mear selsbestjoer binnen in federaler Nederlân en Europa.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn de politike-wittenskiplike literatuer wurdt de FNP dêrom ûnder de regionalistyske en federalistyske partijen rekkene.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

=== Taal en kultuer ===
De posysje fan de Fryske taal en kultuer heart sûnt de oprjochting ta de fêste ûnderwerpen fan de partij.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; De FNP pleitet foar beskerming, gebrûk en erkenning fan it Frysk yn ûnderwiis, bestjoer en maatskiplik libben.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn it provinsjale ferkiezingsprogramma fan 2023 ferbynt de partij taal- en kultuerbelied ek mei leefberens en de posysje fan lokale mienskippen.&lt;ref name=&quot;Program2023&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, [https://www.fnp.frl/wp-content/uploads/2023/04/FNPProvinsjale_Steaten_2023_FRYSK1-gecomprimeerd.pdf ''Programma FNP Fryslân – Provinsjale Steaten 2023''], 2023.&lt;/ref&gt;

=== Bestjoer en mienskip ===
Yn it partijprogramma leit de FNP klam op desintralisaasje, de posysje fan doarpen en wiken en it behâld fan foarsjennings yn regionale mienskippen.&lt;ref name=&quot;Program2023&quot; /&gt; Yn it programma foar de Twadde Keamerferkiezings fan 2025 stie de regio sintraal en pleite de partij foar minder sintrale regels en mear romte foar regionaal en lokaal maatwurk.&lt;ref name=&quot;Parlement2025&quot; /&gt;

De FNP brûkt dêrby it begryp ''mienskip'' foar de sosjale ferbannen yn doarpen, stêden en regio's.&lt;ref name=&quot;Program2023&quot; /&gt; Yn it Steateprogramma fan 2023 pleite de partij ûnder mear foar stipe oan doarpshuzen, wyk- en mienskipssintra en lokale inisjativen.&lt;ref name=&quot;Program2023&quot; /&gt;

=== Duorsumens, lânskip en ekonomy ===
Beskerming fan lânskip en natuer kaam al yn de ierste partijprogramma's foar.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn lettere programma's kombinearret de FNP dy tematyk mei duorsume enerzjy, wetterbehear, lânbou en regionale ekonomyske ûntwikkeling.&lt;ref name=&quot;Program2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wetterskip2023&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, [https://www.fnp.frl/wp-content/uploads/2023/04/FNPWetterskip_2023_FRYSK2_compressed.pdf ''Wetterskipsprogramma 2023''], 2023.&lt;/ref&gt;

De partij beskriuwt ûndernimmerssin en duorsumens as twa fan har sân kearnwearden.&lt;ref name=&quot;Wetterskip2023&quot; /&gt; Yn it wetterskipsprogramma fan 2023 wurde demokrasy, federalisme, ynternasjonalisme, eigen taal en kultuer, ûndernimmerssin, solidariteit en duorsumens as de sân kearnwearden fan de FNP neamd.&lt;ref name=&quot;Wetterskip2023&quot; /&gt;

== Organisaasje en gearwurking ==
=== Partijorganisaasje ===
Partijlieder is [[Sijbe Knol]] en Jan Arendz is partijfoarsitter.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt; De partij hat mei [[FNPjongerein]] in eigen jongereinorganisaasje.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;

It partijkantoar is fêstige yn Ljouwert.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;

=== Jeropeeske Frije Alliânsje ===
[[Ofbyld:Auke van der Goot, May 2025.jpg|thumb|[[Auke van der Goot]], FNP-lid en sûnt 2023 senator foar OPNL.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;]]
De FNP is sûnt de oprjochting fan de [[Jeropeeske Frije Alliânsje]] yn 1981 by dat Europeeske gearwurkingsferbân oansletten.&lt;ref name=&quot;EFA&quot; /&gt; De EFA bringt partijen út ferskate Europeeske regio's en taalminderheden byinoar dy't har ûnder oare rjochtsje op regionalisme, selsbestjoer en minderheidsrjochten.&lt;ref name=&quot;EFA&quot; /&gt;

=== Onafhankelijke Politiek Nederland ===
Foar de Earste Keamer wurket de FNP gear mei oare regionale en provinsjale partijen yn [[Onafhankelijke Politiek Nederland]].&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt; OPNL ûntstie út de ''Onafhankelijke Senaatsfractie'' en is sûnt 1999 mei ien sit yn de Earste Keamer fertsjintwurdige.&lt;ref name=&quot;OPNLJaar&quot;&gt;Onafhankelijke Politiek Nederland, ''Jaarrekening en bestuursverslag 2023'', 2024.&lt;/ref&gt;

FNP'er Hindrik ten Hoeve besette de sit fan 2003 oant 2011 en nochris fan 2015 oant 2019.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt; [[Gerben Gerbrandy]], ek FNP-lid, wie fan 2019 oant 2021 senator en fraksjefoarsitter.&lt;ref name=&quot;EKGerbrandy&quot;&gt;Eerste Kamer der Staten-Generaal, ''G. Gerbrandy (OSF)'', rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Sûnt 2023 wurdt OPNL yn de Earste Keamer fertsjintwurdige troch Auke van der Goot.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;

== Fertsjintwurdiging en bestjoer ==
=== Provinsjale Steaten en Deputearre Steaten ===
De FNP is sûnt 1966 sûnder ûnderbrekking fertsjintwurdige yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; It tal sitten skommele sûnt dy tiid tusken ien en sân.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot; /&gt; It heechste tal sitten waard yn 2003 behelle, doe't de partij sân fan de 55 sitten krige.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Sûnt 2011 hat de FNP diel útmakke fan opienfolgjende provinsjale kolleezjes.&lt;ref name=&quot;NOS2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NOS2015&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MI2019&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NOS2023&quot; /&gt; Yn de bestjoersperioade dy't yn 2023 úteinsette, makket de partij diel út fan in koälysje mei BBB, CDA en ChristenUnie.&lt;ref name=&quot;NOS2023&quot; /&gt;

=== Gemeenten ===
De FNP hat sûnt 1966 kandidaten by Fryske gemeenteriedsferkiezings steld.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn dat jier waarden yn fiif gemeenten FNP-kandidaten keazen.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt; Yn 1974 wie de partij neffens de ''Nieuwe encyclopedie van Fryslân'' fertsjintwurdige mei 32 riedssitten yn 22 gemeenten.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt;

De gemeentlike fertsjintwurdiging groeide en kromp yn de desennia dêrnei mei de ferkiezingsresultaten en mei gemeentlike weryndielingen.&lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt; Yn 1990 hie de FNP 27 riedssitten.&lt;ref name=&quot;DNPPGR&quot; /&gt; Yn de perioade nei 2000 levere de partij yn ferskate gemeenten ek wethâlders en oare lokale bestjoerders.&lt;ref name=&quot;Huisman2003&quot;&gt;Kerst Huisman, ''Tusken Fryske dream en Nederlânske macht. Fjirtich jier Fryske Nasjonale Partij'', Utjouwerij Frysk en Frij, 2003, ISBN 90-73554-84-5.&lt;/ref&gt;

=== Earste Keamer ===
De FNP hat gjin eigen fraksje yn de Earste Keamer, mar is dêr fia OPNL fertsjintwurdige.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt; De senator fan OPNL is sûnt 2023 FNP-lid Auke van der Goot.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;

=== Wetterskip Fryslân ===
De FNP docht ek mei oan de ferkiezings foar [[Wetterskip Fryslân]].&lt;ref name=&quot;Wetterskip2023&quot; /&gt; Yn de bestjoersperioade 2019–2023 hie de partij twa fertsjintwurdigers yn it algemien bestjoer fan it wetterskip.&lt;ref name=&quot;WetterskipEN&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, ''FNP Program Water Authority 2023'', 2023.&lt;/ref&gt; Ek nei de wetterskipsferkiezings fan 2023 bleau in FNP-fraksje yn it wetterskipsbestjoer aktyf.&lt;ref name=&quot;Frijbutser2023&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, ''Frijbûtser'', oktober 2023, s. 16.&lt;/ref&gt;

== Ferkiezingsútslaggen ==
=== Provinsjale Steaten ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jier
! Stimmen
! Persintaazje
! Sitten
|-
| 1966 || 6.645 || 2,4% || 1 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1970 || 11.014 || 4,5% || 2 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1974 || 21.738 || 7,4% || 4 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1978 || 15.878 || 4,8% || 2 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1982 || 17.333 || 5,4% || 3 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1987 || 15.115 || 4,5% || 2 &lt;ref name=&quot;DNPP1987&quot; /&gt;
|-
| 1991 || 17.321 || 6,1% || 3 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1995 || 17.046 || 6,4% || 3 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 1999 || 21.333 || 8,4% || 4 &lt;ref name=&quot;NEF&quot; /&gt;
|-
| 2003 || 36.871 || 13,2% || 7 &lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 2007 || 28.225 || 10,7% || 5 &lt;ref name=&quot;Kiesraad2007&quot; /&gt;
|-
| 2011 || 27.288 || 9,2% || 4 &lt;ref name=&quot;PS2011&quot; /&gt;
|-
| 2015 || 25.027 || 9,4% || 4 &lt;ref&gt;Histoaryske ferkiezingsgegevens Provinsjale Steaten Fryslân, Kiesried/DNPP.&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || 23.662 || 7,9% || 4 &lt;ref&gt;Histoaryske ferkiezingsgegevens Provinsjale Steaten Fryslân, Kiesried/DNPP.&lt;/ref&gt;
|-
| 2023 || 27.298 || 8,05% || 4 &lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot; /&gt;
|}

=== Twadde Keamer ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Jier
! Listlûker
! Stimmen
! Persintaazje
! Sitten
|-
| 2025 || [[Aant Jelle Soepboer]] || 9.331 || 0,09% || 0 &lt;ref name=&quot;KiesraadTK2025&quot; /&gt;
|}

== Ledetal ==
Oer it ledetal fan de FNP binne net foar alle jierren gegevens beskikber. De beskikbere sifers litte sjen dat de partij yn de lêste desennia fan de tweintichste iuw om de tûzen leden hie en dêrnei langere tiid op in nivo fan likernôch 1.200 oant 1.300 leden bleau.&lt;ref name=&quot;DNPPleden1987&quot;&gt;Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, [https://dnpprepo.ub.rug.nl/11491/1/DNPP-jb-1990-tilburg-statenverkiezingen.pdf ''Provinciale partijen en de Statenverkiezingen''], DNPP Jaarboek 1990.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Yn 1987 hie de FNP neffens in publikaasje fan it [[Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen]] likernôch 1.000 leden.&lt;ref name=&quot;DNPPleden1987&quot; /&gt; Om 2000 hinne lei it ledetal op likernôch 1.200. In ledenûndersyk út dat jier waard oan 1.200 FNP-leden tastjoerd.&lt;ref name=&quot;VanderZwet&quot;&gt;Arno van der Zwet, [https://stax.strath.ac.uk/downloads/jd472w67v ''A tale of two nationalisms: language and nationalism in Scotland and Friesland''], University of Strathclyde, 2011.&lt;/ref&gt; Piet Hemminga skreau yn 2006 dat de partij in relatyf stabyl ledetal fan likernôch 1.250 hie.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;

Yn maart 2009 bestie it folsleine ledebestân neffens in ûndersyk fan Arno van der Zwet út 1.208 persoanen.&lt;ref name=&quot;VanderZwet&quot; /&gt; Om 2010 hinne waard it ledetal troch deselde ûndersiker op likernôch 1.300 rûsd.&lt;ref name=&quot;VanderZwet&quot; /&gt; Ek yn in wittenskiplike publikaasje út 2015 waard sprutsen fan om de 1.300 FNP-leden.&lt;ref name=&quot;VanderZwet2015&quot;&gt;Arno van der Zwet, [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/nana.12091 ''Operationalising national identity: the cases of the Scottish National Party and Frisian National Party''], ''Nations and Nationalism'', 2015.&lt;/ref&gt;

Yn augustus 2025 hie de FNP neffens de NOS likernôch 1.300 leden.&lt;ref name=&quot;NOS2025&quot;&gt;NOS, [https://nos.nl/collectie/13999/artikel/2580535-leden-fryske-nasjonale-partij-voor-deelname-aan-tweede-kamerverkiezingen ''Leden Fryske Nasjonale Partij voor deelname aan Tweede Kamerverkiezingen''], 30 augustus 2025.&lt;/ref&gt; Yn desimber fan dat jier stelde partijfoarsitter Jan Arendz dat de dielname oan de Twadde Keamerferkiezings de partij per saldo sa'n hûndert nije leden opsmiten hie. Hy joech dêrby ek oan dat it ledetal dêrfoar in delgeande ûntwikkeling sjen litten hie.&lt;ref name=&quot;Arendz2025&quot;&gt;[https://www.grootsa.nl/nieuws/politiek/122400/fnp-voorzitter-jan-arendz-blijft-ondanks-mislukte-haagse-gang ''FNP-voorzitter Jan Arendz blijft ondanks mislukte Haagse gang''], GrootSneek, desimber 2025.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Jier
! Ledetal
! Taljochting
|-
| 1987
| ± 1.000
| Neffens it DNPP.&lt;ref name=&quot;DNPPleden1987&quot; /&gt;
|-
| 2000
| ± 1.200
| Ledetal ôf te lieden út in ûndersyk dat oan it folsleine ledebestân tastjoerd waard.&lt;ref name=&quot;VanderZwet&quot; /&gt;
|-
| 2006
| ± 1.250
| Neffens Hemminga.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
|-
| 2009
| 1.208
| It folsleine ledebestân yn maart 2009.&lt;ref name=&quot;VanderZwet&quot; /&gt;
|-
| 2010
| ± 1.300
| Neffens Van der Zwet.&lt;ref name=&quot;VanderZwet&quot; /&gt;
|-
| 2015
| ± 1.300
| Neffens in wittenskiplike publikaasje oer de FNP.&lt;ref name=&quot;VanderZwet2015&quot; /&gt;
|-
| 2025
| ± 1.300
| Ledetal yn augustus 2025.&lt;ref name=&quot;NOS2025&quot; /&gt;
|}

== Ferneamde FNP'ers ==
* [[Tony Feitsma]], taalkundige en earder partijfoarsitter.&lt;ref name=&quot;Huisman2003&quot; /&gt;
* [[Gerben Gerbrandy]], earder wethâlder en senator foar de OSF.&lt;ref name=&quot;EKGerbrandy&quot; /&gt;
* [[Auke van der Goot]], sûnt 2023 senator foar OPNL.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;
* [[Hindrik ten Hoeve]], senator fan 2003 oant 2011 en fan 2015 oant 2019.&lt;ref name=&quot;OPNLPolitiek&quot; /&gt;
* [[Johannes Kramer]], earder fraksjefoarsitter, deputearre en letter boargemaster fan Noardeast-Fryslân.&lt;ref name=&quot;FNPferhaal&quot; /&gt;
* [[Pyt Kramer]], ien fan de inisjatyfnimmers ta de oprjochting fan de FNP.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
* [[Jan Bearn Singelsma]], it earste FNP-lid fan de Provinsjale Steaten.&lt;ref name=&quot;Hemminga2006&quot; /&gt;
* [[Aant Jelle Soepboer]], partijlieder en listlûker by de Twadde Keamerferkiezings fan 2025.&lt;ref name=&quot;DNPPFNP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Parlement2025&quot; /&gt;

== Literatuer ==
* {{Aut|[[Kerst Huisman]]}}, ''Tusken Fryske dream en Nederlânske macht. Fjirtich jier Fryske Nasjonale Partij'', Utjouwerij Frysk en Frij, 2003, ISBN 90-73554-84-5.
* {{Aut|Piet Hemminga}}, ''The Fryske Nasjonale Partij: Frisian and Federal in the Netherlands'', yn: Lieven De Winter, Margarita Gómez-Reino en Peter Lynch (red.), ''Autonomist Parties in Europe: Identity Politics and the Revival of the Territorial Cleavage'', ICPS, Barcelona, 2006, s. 141–160.

== Keppelings om utens ==
* [https://www.fnp.frl/ Offisjele webside fan de FNP]
* [https://www.rug.nl/research/dnpp/politieke-partijen/fnp/ FNP by it Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen]
* [https://efaparty.eu/ Jeropeeske Frije Alliânsje]
* [https://www.opnl.nl/ Onafhankelijke Politiek Nederland]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|3}}
}}

[[Kategory:FNP| ]]
[[Kategory:Fryske politike partij]]
[[Kategory:Jeropeeske Frije Alliânsje]]
[[Kategory:Fryske Beweging]]
[[Kategory:Regionalistyske politike partij]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1962]]</text>
      <sha1>cy0x2u7jtvb0t1mx2v48rhrnrioc3uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ferdinand Domela Nieuwenhuis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3330</id>
    <revision>
      <id>1241273</id>
      <parentid>1208389</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T16:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Libben en wurk */ [[]]</comment>
      <origin>1241273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5655" sha1="0avmmtunvr3f7k4uvzsv5h3wkpjmnq0" xml:space="preserve">[[Ofbyld:DomelaNieuwenhuis.jpg|thumb|Ferdinand Domela Nieuwenhuis]]
'''Ferdinand Domela Nieuwenhuis''' ([[Amsterdam]], [[31 desimber]] [[1846]] - [[Hilfertsom]], [[18 novimber]] [[1919]]), wie de earste [[sosjalisme|sosjalist]] yn it [[Nederlânske parlemint]].

== Libben en wurk ==
Ferdinand Domela Nieuwenhuis waard berne as ''Ferdinand Nieuwenhuis'', soan fan [[Ferdinand Jacobus Nieuwenhuis]] [[Evangelysk-Lutherkse Tsjerke|luthersk]] [[Dûmny|predikant]] en [[heechlearaar]] [[teology]], en Henriëtte Frances Beiry. Yn [[1859]] waard it de famylje Nieuwenhuis by keninklik beslút tastien de namme fan syn beppe har famylje, &quot;Domela&quot;, foaroan harren namme ta te foegjen, dat dy famyljenamme net útstjerre soe.

Nei syn stúdzje [[teology]] waard er dûmny, yn [[1870]] yn [[Harns (stêd)|Harns]], yn [[1871]] yn [[Beverwyk]] en fan [[1875]] ôf yn [[De Haach]]. Yn dy tiid ferdjippe er him hieltyd mear yn de sosjale kwestjes en ferlear er stadichoan syn leauwen. Yn [[1879]] stoppe er mei syn wurk as dûmny.

Dat jier waard er lid fan de Haachske Sosjaal-demokratyske Feriening. Yn [[1882]] foarmen de Sosjaal-demokratyske Ferieningen it [[Sosjaal-Demokratysk Bûn]] (SDB) en keazen Domela Nieuwenhuis as skriuwer. Hy wie ek de redakteur fan ''[[Recht voor Allen]]'', it blêd fan it bûn. Faaks om't it bûn ûnder syn oanfiering oanwûn waard er yn [[1887]] ta seis moannen finzenisstraf feroardiele foar majesteitsskeinen, om't er in anargistysk artikel pleatst hie.

Yn [[1888]] wie er yn Amsterdam, [[Grins (stêd)|Grins]] en [[Skoatterlân]] kandidaat by de twaddekeamerferkiezings. Yn Skoatterlân waard er troch in suksesfolle listferbining fan de SDB en de ARP yn Skoatterlân keazen, en dêrtroch waard Domela Nieuwenhuis it earste sosjalistyske keamerlid. It bleau lykwols by ien kear, om't er bot teloarsteld wie yn de parlemintêre demokrasy. Hy waard anargistysker, en al folge it SDB earst, yn [[1894]] begûn in part fan de leden ûnder lieding fan [[Pieter Jelles Troelstra]] de [[Sosjaal-Demokratyske Arbeiderspartij]] (SDAP), dy't mear op herfoarming rjochte wie. Ek dat jier waard it bûn as anargistysk ferbean, mar de folgelingen fan Domela Nieuwenhuis begûnen de [[Sosjalistebûn]], dêr't er noch oant [[1898]] lid fan wie.  Fan doe ôf wie er dwaande as publisist en  aktivist foar it sosjaal-anargisme.

[[Image:Ferdinand_Domela_Nieuwenhuis_statue.JPG|thumb|left|Stânbyld Ferdinand Domela Nieuwenhuis, Nassauplein, Amsterdam]]
Yn [[1903]] ferhuze er nei [[it Goai]]. Dêr publisearre er ferskate histoaryske boeken en bibliografyen, en yn [[1910]] syn memoires. Hy ferstoar 18 novimber 1919 yn Hilversum.

By syn libben waard er sjoen as in soartemint fan apostel fan it sosjalisme; hy hie de bynamme ''Us ferlosser'' krigen, en in protte arbeiders, benammen yn de Fryske feanterijgebieten, hienen syn portret oan de muorre. Tsientûzenen wienen by syn begraffenis yn Amsterdam. Yn ferskate plakken yn Nederlân binne strjitten neamd nei Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Sûnt 1931 stiet yn Amsterdam in stânbyld fan Domela Nieuwenhuis, makke troch [[Johan Polet]]. Op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] stiet it [[Domela Nieuwenhuismuseum]].

== Houliken ==
Domela troude fjouwerris, trije fan syn froulju stoaren yn it [[kreambêd]].&lt;br /&gt;
Yn [[1870]] troude er Johanna Lulofs by wa't er twa soannen krige, hja stoar yn [[1872]].&lt;br /&gt;
Hy wertroude yn [[1874]] mei Johanna Adriana Verhagen mei wa't er twa dochters krige, se stoar yn [[1877]].&lt;br /&gt;
Hy wertroude yn [[1880]] mei Johanna Frederika Schingen Hagen, se krigen ien soan, se stoar yn [[1884]].&lt;br /&gt;
Yn [[1891]] boaske er Johanna Egberta Godthelp, se krigen in dochter en twa soannen, dêr wie de lettere keunstkilder [[César Domela Nieuwenhuis]] by.

== Literatuer ==
* {{Aut|Albert de Jong}}, ''Domela Nieuwenhuis'', twadde printinge, op'n nij besjoen 1972, ISBN 90-233-0172-2
* Meyers, Jan (1993). ''Domela, een hemel op aarde : leven en streven van Ferdinand Domela Nieuwenhuis''. De Arbeiderspers, Amsterdam. 438 s., 12 s. foto's. - Open Domein; nr. 27. {{ISBN|978-90-295-3114-6}}. Yn 1993 bekroand mei de Dortpriis foar biografy.
* Ramaer, Hans (2008). ''Anarchisme in domineesland: continuïteit en verandering van een sociale beweging. Van het begin tot de tweede wereldoorlog''. F. Domela Nieuwenhuisfonds, Amsterdam. 31 s.&amp;nbsp;8e Domela Nieuwenhuis lêzing, op 25 novimber 2007 yn it Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum op It Hearrenfean.
* Stutje, Jan Willem (2012). ''Ferdinand Domela Nieuwenhuis: een romantisch revolutionair.'' Atlas/Contact, Amsterdam. 551 s.&amp;nbsp;{{ISBN|978-90-4502-124-9}}.
* ''De Wapens Neder. De ontwikkeling in het denken over sociale actie, geweldloze strijd en antimilitarisme in Nederland'', ISBN 90 70 622 07 6, s.25

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.fdnmuseum.nl/ Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum]
* [http://www.iisg.nl/bwsa/bios/nieuwenhuis-f.html Nieuwenhuis, Ferdinand], Biografysk Wurdboek fan it Sosjalisme en de Arbeidersbeweging yn Nederlân
* [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn3/nieuwenhuis Nieuwenhuis, Ferdinand (1846-1919)], Biografysk Wurdboek fan Nederlân
* [http://www.11en30.nu/global/fri/Artikel/50/ Ferdinand Domela Nieuwenhuis yn de kanon fan de Fryske skiednis]
}}
{{DEFAULTSORT:Domela Nieuwenhuis, Ferdinand}}
[[Kategory:Nederlânsk predikant]]
[[Kategory:Nederlânsk politikus]]
[[Kategory:Twadde Keamerlid]]
[[Kategory:Nederlânsk tydskriftredakteur]]
[[Kategory:Nederlânsk anargist]]
[[Kategory:Nederlânsk revolúsjonêr]]
[[Kategory:Nederlânsk sosjalist]]
[[Kategory:SDB]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1846]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1919]]</text>
      <sha1>0avmmtunvr3f7k4uvzsv5h3wkpjmnq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mozilla Firefox</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18925</id>
    <revision>
      <id>1241309</id>
      <parentid>1240814</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T11:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichielN</username>
        <id>47805</id>
      </contributor>
      <comment>156.0.1</comment>
      <origin>1241309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2025" sha1="p96722r550j7l6unae5h7389enp514t" xml:space="preserve">{{Infobox software
| namme                   = Mozilla Firefox
| logo                    = [[File:Firefox logo, 2019.svg|100px|Logo mei foks rûn de wrâld]]
| skermprint              = [[File:Firefox 89 screenshot.png|300px|It finster fan Firefox]]
| titel                   = In skermprint fan Firefox&amp;nbsp;89.0 yn de [[KDE]]-[[buroblêdomjouwing]]
| ûntwikkelder            = [[Mozilla Foundation]] en bydragers&lt;br /&gt;[[Mozilla Corporation]]
| lêste_ferzje            = 156.0.1
| lêste_releasedatum      = 22 septimber 2026
| lêste_beta_ferzje       = 142.0b9
| lêste_beta_releasedatum = 8 augustus 2025
| platfoarm               = [[Android]], [[Firefox OS]], [[Linux]], [[OS&amp;nbsp;X]], [[Unix]] ([[port]]s), [[Microsoft Windows|Windows]]
| kategory                = [[Webblêder]]
| lisinsje                = [[Mozilla Public License|MPL]] 2.0
| webstee                 = [https://www.mozilla.org/fy-NL/firefox/products/ mozilla.org/firefox]
}}
'''Mozilla Firefox''' is in [[Iepenboarne programmatuer|iepenboarne]] websneuper. De oarspronklike ferzje is út [[2002]].

== Oersetting nei it Frysk ==
Yn april 2006 is in Frysktalige ferzje fan it programma fan de [[Mozilla]]-organisaasje klearkaam. Mei de kommando-opsje '--UILocale fy' kin de Fryske oersetting opstart wurde, wannear't dy ynstallearre is.

In Frysktalige iOS-app wurdt oanbean yn [[iTunes]], mar [[iOS]] sels stipet it Frysk noch net.

== Fryske staveringshifker ==
De [[staveringshifker]] wurdt levere troch [[Hunspell|Hunspell/Myspell]] dy't op it systeem ynstallearre is (Fryske wurdlist hânmjittich tafoegje), of de '[[Frysk Wurdboek]]'-tafoeging yn Firefox/[[Mozilla Thunderbird|Thunderbird]] sels. Yn de lytsere Android/iOS-ferzje sit gjin staveringshifker.

== Sjoch ek ==
* [[Mozilla Thunderbird]]
* [[List fan Frysktalige kompjûterprogramma's]]

== Keppelings om utens ==
* [https://www.mozilla-nl.org/nl/node/173 Thússide fan de Fryske oersetting fan Firefox en Thunderbird]

[[Kategory:Softwareprogramma]]
[[Kategory:Software út 2002]]</text>
      <sha1>p96722r550j7l6unae5h7389enp514t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grammatika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19424</id>
    <revision>
      <id>1241305</id>
      <parentid>1210372</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T07:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1241305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1668" sha1="kf4uu4rzyr64qkvk1gbkioi225llog6" xml:space="preserve">'''Grammatika''' is it systematysk beskriuwen fan in [[taal]]. Jins kompetinsje fan in taal omfiemet fjouwer ferskillende mêden of nivo's:

* [[Fonology]] - lûdlear
* [[Morfology]] - foarmlear 
* [[Semantyk]] - betsjuttingslear
* [[Syntaksis]] - sinlear

De regels fan in letterkombinaasjekar by it op skrift stellen fan in taal binne omskreaun yn in [[stavering]].

== Wurdsoarten ==

Wurden kinne om har doel of skiedberens skifte wurde yn wurdsoarten. 

* [[Haadwurd]] ''substantyf''
* [[Eigenskipswurd]] ''adjektyf''
* [[Tiidwurd]] ''ferbum''
* [[Lidwurd]] ''artikel''
* [[Telwurd]] ''numerale''
* [[Foarnamwurd]] ''pronomen''
* [[Bywurd]] ''adverbium''
* [[Ferhâldingswurd]] ''preposysje''
* [[Bynwurd]] ''konjunksje''
* [[Utropwurd]] ''ynterjeksje''

== Sindiel ==
Sindielen kinne mei de neikommende grammatikale begripen beskreaun wurde:

* [[Underwerp (taalkunde)|Underwerp]] ''subjekt''
* [[Persoansfoarm]] ''finite ferbumfoarm''
* [[It stelde]] ''predikaat''
* [[Saaklik foarwerp]] ''objekt''
* [[Persoanlik foarwerp]] ''datyf''
* [[Ferhâldingswurdfoarwerp]] 
* [[Oarsaaklik foarwerp]]
* [[Komplemintearjende bepalings]]

== Namfal ==
Der binne acht namfallen dy't yn Indo-Europeeske talen brûkt wurde koene. Lykwols hoecht it net sa te wêzen dat in taal alle namfallen hawwe moat. It [[Dútsk]] hat fjouwer, it [[Russysk]] seis:

* [[Nominatyf]] 
* [[Genityf]] 
* [[Datyf]] 
* [[Akkusatyf]] 
* [[Fokatyf]] 
* [[Ablatyf]] 
* [[Lokatyf]] 
* [[Ynstrumintalis]] 

De [[bûging (grammatika)|bûging]] fan wurden kin feroarje neffens de grammatikale kategoryen namfal, oantal, of geslacht.

[[Kategory:Grammatika| ]]
[[Kategory:Taal]]
[[Kategory:Taalkunde]]</text>
      <sha1>kf4uu4rzyr64qkvk1gbkioi225llog6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Staking</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31763</id>
    <revision>
      <id>1241267</id>
      <parentid>780399</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T16:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fryslân */ [[]]</comment>
      <origin>1241267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1729" sha1="59v2kg0gjrzwmki7i51nkilbu65dqyn" xml:space="preserve">{{stobbe}}
In '''staking''' is in aksje fan wurknimmers om eat gedaan te krijen, meastentiids by de wurkjouwer. 


== Fryslân ==
Tusken 1870-1900 is de ekonomyske situaasje yn Fryslân min. Oarsaken:

* De ''turfgraverij'' hat swiere konkurrinsje fan nije soarten branje as stienkoal (sjoch [[ferfeanting]])
* de ''agraryske sektor'' hat bot lêst fan goedkeap Amerikaanske en Russysk nôt. De lânboukrisis is hjir in ûnderdiel fan.
Grutte earmoede op it plattelân is it gefolch. In soad [[emigraasje|emigrearje]] nei [[Amearika]]. De efterbliuwers besykje lotsferbettering te krijen. Stakings binne it gefolch. Yn twa streken is rûnom beroering:
* Yn de ''feangebieten'' is nei [[1880]] allegeduerigen rebûlje. Militêren besykje, faak omdôchs de oarder te hanthavenjen. Wenten fan feanbazen (twongen winkelnearing) en earmfâden wurde fernield. It opkommende [[Sosjaal Demokratysk Bûn]] hie hjir faak de hân yn. It regelt hongeroptochten en de appèls (sjoch [[bollejeie]]). Syn blêd '[[Recht voor Allen]]' stiet efter elke staking. Earst as it tij keart om 1900 hinne, saksearret alles wat.
* Yn [[It Bilt]] mei syn grutte tsjinstellings tusken earm en ryk, waard yn 1890 algemien staakt, en mei wat súksessen. Lieding joech [[Broedertrouw]]. Ek in jier dêrnei binne der stakings, mar dizze kear sûnder resultaat. De boeren joegen doe net ta, mar lieten leaver de rispinge ferrotsje. De stakingskas rekke doe rillegau leech en de stakers moasten tajaan. Broedertrou krige hjirby de skuld en ferlear har ynfloed. Ek letter is der staakt mar net mear algemien en sûnder de eftergrûn fan de ferskuorrende earmoede.

{{boarnen|boarnefernijing=
* {{EvF|Staking}}
}}
[[Kategory:Arbeidsrjocht]]
[[Kategory:Sosjalisme]]</text>
      <sha1>59v2kg0gjrzwmki7i51nkilbu65dqyn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241268</id>
      <parentid>1241267</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T16:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fryslân */ [[]]</comment>
      <origin>1241268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1725" sha1="bogzfddular9zk466tb6a4k8hw8n17l" xml:space="preserve">{{stobbe}}
In '''staking''' is in aksje fan wurknimmers om eat gedaan te krijen, meastentiids by de wurkjouwer. 


== Fryslân ==
Tusken 1870-1900 is de ekonomyske situaasje yn Fryslân min. Oarsaken:

* De ''turfgraverij'' hat swiere konkurrinsje fan nije soarten branje as stienkoal (sjoch [[ferfeanting]])
* de ''agraryske sektor'' hat bot lêst fan goedkeap Amerikaanske en Russysk nôt. De lânboukrisis is hjir in ûnderdiel fan.
Grutte earmoede op it plattelân is it gefolch. In soad [[emigraasje|emigrearje]] nei [[Amearika]]. De efterbliuwers besykje lotsferbettering te krijen. Stakings binne it gefolch. Yn twa streken is rûnom beroering:
* Yn de ''feangebieten'' is nei [[1880]] allegeduerigen rebûlje. Militêren besykje, faak omdôchs de oarder te hanthavenjen. Wenten fan feanbazen (twongen winkelnearing) en earmfâden wurde fernield. It opkommende [[Sosjaal Demokratysk Bûn]] hie hjir faak de hân yn. It regelt hongeroptochten en de appèls (sjoch [[bollejeie]]). Syn blêd 'Recht voor Allen' stiet efter elke staking. Earst as it tij keart om 1900 hinne, saksearret alles wat.
* Yn [[It Bilt]] mei syn grutte tsjinstellings tusken earm en ryk, waard yn 1890 algemien staakt, en mei wat súksessen. Lieding joech [[Broedertrouw]]. Ek in jier dêrnei binne der stakings, mar dizze kear sûnder resultaat. De boeren joegen doe net ta, mar lieten leaver de rispinge ferrotsje. De stakingskas rekke doe rillegau leech en de stakers moasten tajaan. Broedertrou krige hjirby de skuld en ferlear har ynfloed. Ek letter is der staakt mar net mear algemien en sûnder de eftergrûn fan de ferskuorrende earmoede.

{{boarnen|boarnefernijing=
* {{EvF|Staking}}
}}
[[Kategory:Arbeidsrjocht]]
[[Kategory:Sosjalisme]]</text>
      <sha1>bogzfddular9zk466tb6a4k8hw8n17l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241269</id>
      <parentid>1241268</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T16:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fryslân */</comment>
      <origin>1241269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1729" sha1="59v2kg0gjrzwmki7i51nkilbu65dqyn" xml:space="preserve">{{stobbe}}
In '''staking''' is in aksje fan wurknimmers om eat gedaan te krijen, meastentiids by de wurkjouwer. 


== Fryslân ==
Tusken 1870-1900 is de ekonomyske situaasje yn Fryslân min. Oarsaken:

* De ''turfgraverij'' hat swiere konkurrinsje fan nije soarten branje as stienkoal (sjoch [[ferfeanting]])
* de ''agraryske sektor'' hat bot lêst fan goedkeap Amerikaanske en Russysk nôt. De lânboukrisis is hjir in ûnderdiel fan.
Grutte earmoede op it plattelân is it gefolch. In soad [[emigraasje|emigrearje]] nei [[Amearika]]. De efterbliuwers besykje lotsferbettering te krijen. Stakings binne it gefolch. Yn twa streken is rûnom beroering:
* Yn de ''feangebieten'' is nei [[1880]] allegeduerigen rebûlje. Militêren besykje, faak omdôchs de oarder te hanthavenjen. Wenten fan feanbazen (twongen winkelnearing) en earmfâden wurde fernield. It opkommende [[Sosjaal Demokratysk Bûn]] hie hjir faak de hân yn. It regelt hongeroptochten en de appèls (sjoch [[bollejeie]]). Syn blêd '[[Recht voor Allen]]' stiet efter elke staking. Earst as it tij keart om 1900 hinne, saksearret alles wat.
* Yn [[It Bilt]] mei syn grutte tsjinstellings tusken earm en ryk, waard yn 1890 algemien staakt, en mei wat súksessen. Lieding joech [[Broedertrouw]]. Ek in jier dêrnei binne der stakings, mar dizze kear sûnder resultaat. De boeren joegen doe net ta, mar lieten leaver de rispinge ferrotsje. De stakingskas rekke doe rillegau leech en de stakers moasten tajaan. Broedertrou krige hjirby de skuld en ferlear har ynfloed. Ek letter is der staakt mar net mear algemien en sûnder de eftergrûn fan de ferskuorrende earmoede.

{{boarnen|boarnefernijing=
* {{EvF|Staking}}
}}
[[Kategory:Arbeidsrjocht]]
[[Kategory:Sosjalisme]]</text>
      <sha1>59v2kg0gjrzwmki7i51nkilbu65dqyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johannes Kuiken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35946</id>
    <revision>
      <id>1241271</id>
      <parentid>1158127</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T16:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kiesrjochtbeweging */</comment>
      <origin>1241271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4621" sha1="t9cmm99krzrfye70xg89rhnhubblkiq" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Johannes Kuiken (1860 - 1936), 1931.jpg|thumb|''Johannes Kuiken yn de omkriten fan Marsum, 1931'']]
'''Johannes Kuiken Jzn''' ([[Sint Anne]] [[3 maart]] [[1860]] - dêre [[7 augustus]] [[1936]]), wie in foaroanman yn de kiesrjochtbeweging en foarstanner fan grûnherfoarming. 

== Libben en wurk ==
=== Jeugd ===
Kuiken wie de âldste fan in grutte hûshâlding yn Sint Anne; soan fan Jan Kuiken, boekdrukker en útjouwer, en Grietje Siderius. Kuiken gie nei de legere skoalle yn Sint Anne en krige dêrneist privé-les yn it [[Frânsk]] en [[Dútsk]] fan master Klaas S. Meijer, syn lettere skoanheit. Op 13 septimber 1883 boaske er oan Geertje Meijer; hja krigen ien dochter.
Hy kaam by syn heit yn de drukkerij.

=== Kiesrjochtbeweging ===
Kuiken en syn heit krigen kunde oan [[Bruno Liebers]], dy't yn Den Haach ûnder oaren ''[[Recht voor Allen]]'' drukte. Sa makke er kennis mei de striid foar sosjalisme en kiesrjocht. Kuiken waard lid fan it bestjoer fan de [[Friesche Volkspartij]] en wie warber yn de drankbestridingsbeweging en yn pleatslike organisaasjes. Kuiken wie ek fegetaarjer en smookte net.

De [[Bildtsche Courant]] ûnder heit en soan Kuiken, mei haadartikelen fan [[Vitus Bruinsma]], stie yn tsjinst fan de propaganda foar it algemien kies- en stimrjocht. [[Domela Nieuwenhuis]] en it [[Sosjaal-Demokratysk Bûn|SDB]] krigen in soad omtinken. Dat kaam de Kuikens wol op ferlies fan klanten te stean, mar printwurkopdrachten fan bûten de gemeente smiet genôch op om troch de tiid te kommen. Yn Sint Anne ûntstie in grutte ôfdieling fan it Bûn foar Algemien Kies- en Stimrjocht, dêr't Kuiken sekretaris fan waard. Kuiken keas sels yn diskusjes yn de beweging nei 1891 foar de parlemintêre wei, mar sleat him net oan by it [[Frijsinnich-Demokratysk Bûn]] en de [[SDAP]], om't er de steatsynfloed dy't de lêste foarstie te fier gean fûn.

=== Grûnherfoarming ===
Mids jierren 80 wie Kuiken yn oanrekking kaam mei de ideën fan  de Amerikaanske ekonoom Henry George en waard er in oertsjûge lânnasjonalisators. Fan 1892 oant de opheffing yn 1898 wie er haadbestjoerslid fan de ''[[Nederlandsche Bond voor Landnationalisatie]]''. Yn 1895 kaam er yn de gemeenterie fan [[It Bildt]] foar de Folkspartij (oant septimber 1917). Mei trije oaren stelde er yn 1909 út dat de gemeente foar f8.000 lân keapje moast. Syn wichtichste argumint wie dat partikulier grûnbesit in grut maatskiplik ûnrjocht wie. It foarslach waard neat, mar hy berikte der wol mei dat it gemeentebestjoer elts jier tûzen gûne apart hold foar de oankeap fan lân foar it Boargerlik Earmbestjoer.

Fan grûnherfoarming kaam lanlik net folle op 'e hispel. Doe't it der yn de jierren 30 op like dat de grûnherfoarmingsbeweging wer wat opgong meitsje soe, waard Kuik wer aktyf op dit mêd. Hy slute him oan by de organisaasjes fan [[Arjen Sevenster]] (út [[Wier]], ideolooch fan de ''Nederlandsche Vereeniging tot Hervorming van de Grondeigendom'') en [[Harm Kolthek]] (grûnpartij ''Recht en Vrijheid'').

== Belang ==
As útjouwer wie hy fan betsjutting foar de progressive beweging. Hy joech brosjueres út fan Domela Nieuwenhuis, [[Peter Kropotkin|P. Kropotkin]], de lânnasjonalisatoaren [[Anne Rauwerda|A. Rauwerda]], J. Stoffel, M. Flürschheim en [[Arjen Sevenster]] en printe lange jierren de perioadiken fan de grûnherfoarming en it drankbestridersblêd ''De Blauwe Vaan''. Kuiken gou as sympatyk, beskaafd en belêzen. Doe't Jan Kuiken yn 1898 kaam te fertsjerren naam Johannes Kuiken de drukkerij oer. Ut reden fan syn swakke sûnens en it ûntbrekken fan in manlike opfolger, droech Kuiken yn 1920 de lieding fan it bedriuw oer oan syn bedriuwslieder Adolf Hoekstra. Yn syn lêste jierren gie syn ferstân efterút. Op syn begraffenis spriek Kolthek. St. Anne hat in strjitte nei him neamd.

== Publikaasjes == 
* Tal fan artikelen yn de ''Bildtsche Courant'', ''De Blauwe Vaan'' en organen fan de grûnherfoarmingsbeweging.

== Literatuer == 
* {{aut|T. van der Wal}}, ''Op zoek naar een nieuwe vrijheid'' (Leien 1972)
* {{aut| J. Frieswijk}}, ''Socialisme in Friesland 1880-1900'' (Amsterdam 1977).

{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.iisg.nl/bwsa/bios/kuiken.html Biografy Kuiken yn BWSA]
}}
{{DEFAULTSORT:Kuiken, Johannes}}
[[Kategory:Frysk drukker]]
[[Kategory:Frysk útjouwer]]
[[Kategory:Frysk polityk aktivist]]
[[Kategory:Frysk politikus]]
[[Kategory:Frysk gemeenteriedslid]]
[[Kategory:Frysk sosjalist]]
[[Kategory:Biltsk persoan]]
[[Kategory:Persoan berne yn Sint-Anne]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn Sint-Anne]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1860]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1936]]</text>
      <sha1>t9cmm99krzrfye70xg89rhnhubblkiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>J.K. Rowling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39373</id>
    <revision>
      <id>1241282</id>
      <parentid>903523</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1241282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4986" sha1="1y9o0vvp1k4fmoxaaa7wlnbsuheqyfb" xml:space="preserve">[[Ofbyld:J. K. Rowling 2010.jpg|thumb|Joanne Rowling yn 2010]]
[[Ofbyld:Jk-rowling-crop.JPG|thumb|Joanne Rowling, 2006]]
'''Joanne &quot;Jo&quot; Rowling''' ([[Yate]], ûnder [[Bristol (Feriene Keninkryk)|Bristol]], [[31 july]] [[1965]]) is de Ingelske skriuwster fan de boekerige oer tsjoender [[Harry Potter]]. As skriuwster brûkt se de namme '''J. K. Rowling''', mei de namme Kathleen (&quot;K.&quot;) ekstra, de namme fan har beppe. Yn werklikheid hat se gjin twadde namme. Tsjintwurdich is Rowling in rikeling en fan alle froulju yn [[Ingelân]] hat hja it measte jild, nei 400 miljoen boeken ferkoft te hawwen fan de rige [[Harry Potter]], dy't yn 65 talen oerset binne, ûnder oaren yn it [[Frânsk]], [[Dútsk]], [[Frysk]] en yn it [[Aldgryksk]].

== Beskriuwing fan har libben ==
Yn 1986 studearre Rowling ôf oan de Universiteit yn [[Exeter]] yn [[Frânsk]] en Klassike Kultuer, en hat doe ferskate kantoarbanen hân. Yn 1991 sette hja har yn [[Portegal]] te wenjen, dêr't hja leksums [[Ingelsk]] joech. Dêr kaam hja ek [[tillefyzje]]-sjoernalist Jorge Arantes tsjin, mei wa't hja boaske. Fan him krige hja har earste bern, Jessica neamd (berne yn 1993). It houlik is lykwols nei in pear jier wer ûntbûn en Rowling sette har mei har dochter wer yn [[Grut-Brittanje]] te wenjen, no yn [[Edinboarch]]. Der skreau hja twa boeken foar folwoeksenen, mar dy fûn hja net goed genôch om nei in útjouwer te stjoeren.
Yn 2003 krigen Rowling en har twadde man, Neil Michael Murray, in soantsje, David Gordon neamd. Twa jier letter, yn 2005, kaam der noch in famke by: Mackenzie.

== Harry Potter ==
Yn 1990 betocht Rowling in ferhaal oer in tsjoendersbern, reizgjend mei in fjouwer-oere-fertrage trein fan [[Manchester]] nei [[Londen]]. Yn de folgjende fiif jier wurke hja it ferhaal út oant der in sândielige rige wie. It earste diel is troch ferskate útjouwers weromstjoerd, wêrtroch it earst yn 1997 publisearre is troch de útjouwerij Bloomsbury Publishing. Har literêr agint, Christopher Little, ferkoft it boek letter oan de Amearikaanske útjouwerij Scholastic, dêr't hja sa likernôch 105.000 euro foar krige.

Nei in bytsje in wifeljend begjin kamen de boeken, dêr't trije fan útkomd wiene, yn 1999 op de earste trije plakken fan de boeken-Top 10, yn de [[Feriene Steaten]] èn yn [[Ingelân]]. De lêste fjouwer boeken yn de rige binne lykwols de rapst ferkeapjende boeken yn de histoarje wurden. Wrâldwiid binne der al mear as 400.000.000 eksemplaren ferkoft.

Nei it ferskinen fan it sânde en lêste Potter-boek, [[Harry Potter and the Deathly Hallows]], binne der gjin boeken mear útkomd yn de rige en hat Rowling in hoartsje rêst nommen. Dochs kaam yn 2008 it Harry Potter-mearkesboek 'The Tales of Beedle the Bard' út. Rowling hat har fans ek in [[Harry Potter]]-ensyklopedy tasein, mei nea publisearre êftergrûnynformaasje. Mar hja hat ek sein dat dy noch in tige lange tiid op him wachtsje litte soe, nei gedachte tsien jier.

Sûnt 2007 hat it der net in protte oer har te hearren west, mar Rowling sels hat al gau nei de ein fan de Potter-rige ferklearre dat hja no in 'polityk teltsje' skreau. Wannear't dat boek publisearre wurde sil, is lykwols noch net bekend.

== Bibliografy ==
Boeken fan 'e Potter-rige:
* 1997	[[Harry Potter and the Philosopher's Stone]]
* 1998	[[Harry Potter and the Chamber of Secrets]]
* 1999	[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]]
* 2000	[[Harry Potter and the Goblet of Fire]]
* 2003	[[Harry Potter and the Order of the Phoenix]]
* 2005	[[Harry Potter and the Half-Blood Prince]]
* 2007	[[Harry Potter and the Deathly Hallows]]
* 2016	[[Harry Potter and the Cursed Child]]

Dêrnjonken hat hja ek noch boeken mei eftergrûnynformaasje skreaun:

* 2001 [[Fantastic Beasts and Where to Find Them]]
* 2001 [[Quidditch Through the Ages]]
* 2008 [[The Tales Of Beedle the Bard]]

== Filmferzjes fan boeken ==
* 2001 [[Harry Potter and the Philosopher's Stone]]
* 2002 [[Harry Potter and the Chamber of Secrets]]
* 2004 [[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]]
* 2005 [[Harry Potter and the Goblet of Fire]]
* 2007 [[Harry Potter and the Order of the Phoenix]]
* 2009 [[Harry Potter and the Half-Blood Prince]]
* 2010/2011 [[Harry Potter and the Deathly Hallows]]* 

(* Dizze is yn twa stikken brutsen, mei as argumint dat it ferhaal te lang wie foar ien film. Dat der mear jild fertsjinne wurde kin mei twa films yn stee fan ien, kin lykwols ek in rol spylje.

{{DEFAULTSORT:Rowling, J.K.}}
[[Kategory:J.K. Rowling| ]]
[[Kategory:Ingelsk romanskriuwer]]
[[Kategory:Ingelsk fantasyskriuwer]]
[[Kategory:Ingelsk berneboekeskriuwer]]
[[Kategory:Ingelsk ûnderwizer]]
[[Kategory:Ingelsk filmprodusint]]
[[Kategory:Ingelsk sosjaal aktivist]]
[[Kategory:Ingelsk sosjalist]]
[[Kategory:Ingelsk filantroop]]
[[Kategory:Skriuwer fan wa't ien of mear wurken yn it Frysk oerset binne]]
[[Kategory:Harry Potter]]
[[Kategory:Ingelsk persoan fan Frânsk komôf]]
[[Kategory:Ingelsk persoan fan Skotsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1965]]</text>
      <sha1>1y9o0vvp1k4fmoxaaa7wlnbsuheqyfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sicco Roorda van Eysinga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40330</id>
    <revision>
      <id>1241272</id>
      <parentid>1225647</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T16:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Libben en wurk */</comment>
      <origin>1241272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4383" sha1="p91eg12ac58rp6ez0kau5y7fqgv1nd3" xml:space="preserve">{{Persoan algemien
| ôfbylding                    = Sicco Ernst Willem Roorda van Eysinga.jpg
| ôfbyldingstekst              = Sicco Ernst Willem Roorda van Eysinga
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = Chremes, Djojo, Pak Maria, Sentot
| nasjonaliteit                = {{Flagge_NL}} [[Nederlân]]sk
| berne                        = [[8 augustus]] [[1825]] 
| berteplak                    = 
| stoarn                       = [[23 oktober]] [[1887]]
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = {{Flagge_FY}} Frysk
| berop/amt                    = [[militêr]], [[sjoernalist]], [[publisist]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = ''Vloekzang'', ''Koning Gorilla''
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Sicco Ernst Willem Roorda van Eysinga''' ([[Batavia]], [[8 augustus]] [[1825]] - [[Clarens (Switserlân)|Clarens]] ([[Switserlân]], [[23 oktober]] [[1887]]) wie in [[militêr]], [[sjoernalist]], [[publisist]] en [[sosjalist]] mei [[anargisme|anargistyske]] sympatyen. Hy publisearre ûnder de [[skûlnamme]]n Chremes, Djojo, Pak Maria en Sentot.

== Libben en wurk ==
Hy wie de soan fan [[Sytze Roorda fan Eysinga]] (*[[Snits (stêd)|Snits]] 1772), predikant, en Geertruida Catharina Dibbetz. Yn 1867 troude er mei Selinda Elizabeth Bolomey, by wa't er in dochter en twa soannen krige. Nei it ferstjerren fan syn frou yn 1875 troude er op 'en nij mei Jenny Louise Duvoisin, hja krigen fjouwer dochters. 

Nei in stúdzje oan de Militêre Akademy yn Breda hat Sicco Ernst Roorda van Eysinga as offisier alve jier, oant 1855, yn it Yndyske leger tsjinne. Wie doe in tal moannen sjoernalist en behearder fan in kofje[[plantaazje]], en waard doe yngenieur by de Ynjeske oerheid.&lt;br&gt;
Under de skûlnamme Sentot skreau er de ''Vloekzang'' yn [[Multatuli]] syn [[Max Havelaar]] ([http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/multatuli/havelaar/mhn005.html hjir te lêzen]). Al earder hie er omtinken frege foar de earmoede en ûnderdrukking fan de Javanen. Hy waard ferballe út [[Nederlânsk-Ynje]] yn 1864 fanwegen in artikel yn de ''Java-Bode'' en gie werom nei Nederlân.

Doe't it him dúdlik waard dat er gjin earewerstel krije soe en ek net in pinsjoen oer syn Ynjeske jierren, ferfear er yn 1872 nei Rolle, oan de [[Mar fan Sjenêve]], yn Switserlân, mar bleau wol publisearjen yn Nederlânske blêden (benammen dy mei Multatulianen yn de redaksje); ek misstannen yn Nederlânsk-Ynje holden syn omtinken. [[Henri Roorda]] (1870-1925), syn soan, waard opbrocht oan de iggen fan de Mar fan Sjenêve. Hy waard skriuwer fan ûnder mear ''Mijn zelfmoord'' en is wol omskreaun as de 'grutste humorist' fan Frânsktalich Switserlân.

Fan Eysinga waard yn 1886 meiwurker oan it sosjalistysk blêd ''[[Recht voor Allen]]'' (redaksje û.o. syn freon [[Domela Nieuwenhuis]]). Bekend is syn briefwikseling mei Multatuli, dy't er tige bewûndere (útjûn troch Fr. Douwes Dekker-Hamminck Schepel, 1907).

Yn febrewaris 1887 ferskynt yn De Haach de anonime brosjuere ''Uit het leven van Koning Gorilla'', in húnskrift tsjin [[kening Willem III]], dêr't letter fan dúdlik waard dat Roorda van Eysinga de skriuwer wie.

== Publikaasjes ==
In kar-út:
* ''Eenige denkbeelden over goedkoope spoorwegen op Java''. [[Soerabaja]], 1864
* ''Trekt Nederland batige saldoos ten koste van Java?''. [[Amsterdam]], 1865
* ''Mijne verbanning en mijn vloekzang''. Amsterdam, 1866
* ''Uit het leven van Koning Gorilla''. [[De Haach]], 1887. Yn de ynlieding fan de werprintinge út 1987 wurdt de auteurskwestje ferdútst.
* ''Verzamelde stukken''. De Haach 1889

{{boarnen|boarnefernijing=
* [https://www.iisg.nl/bwsa/bios/roorda-van-eysinga.html Biografy yn it BWSA]
}}

{{DEFAULTSORT:Eysinga, Sicco Roorda van}}
[[Kategory:Nederlânsk ofsier]]
[[Kategory:Nederlânsk amtner]]
[[Kategory:Nederlânsk yngenieur]]
[[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]]
[[Kategory:Nederlânsk publisist]]
[[Kategory:Nederlânsk sosjalist]]
[[Kategory:Nederlânsk anargist]]
[[Kategory:Fryske adel]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan berne yn Nederlânsk-Ynje]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1825]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1887]]
[[Kategory:Skiednis fan Yndoneezje]]</text>
      <sha1>p91eg12ac58rp6ez0kau5y7fqgv1nd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olympyske Winterspullen 2006</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42348</id>
    <revision>
      <id>1241281</id>
      <parentid>1107923</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1241281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7051" sha1="i2znbt6tjpdu3i038a2dqlyz74gk1z6" xml:space="preserve">{{Sportevenemint
| namme             = XXe Olympiade 
| ôfbylding         = P8160018.JPG
| ôfbyldingsbreedte = 180px
| ûnderskrift       = 
| plak              = [[Turyn (stêd)|Turyn]], [[Itaalje]]
| jier              = [[2006]]
| data              = 
| sport             = 
| organisator       = 
| ferienigings      = 
| lannen            = 80
| atleten           = 2.633
| eveneminten       = 84 yn 7 sporten
| iepening          = [[10 febrewaris]]
| sluting           = [[26 febrewaris]]
| earste            = 
| lêste             = 
| aktueel           = 
| foarige           = [[Olympyske Winterspullen 2002|2002 Salt Lake City]]
| folgjende         = [[Olympyske Winterspullen 2010|2010 Vancouver]]
}}
De '''Olympyske Winterspullen 2006''', ek wol de XXe Olympiade neamd, waarden yn '''[[2006]]''' hâlden yn de [[Itaalje|Italjaanske]] stêd [[Turyn (stêd)|Turyn]] fan [[10 febrewaris|10]] oant en mei [[26 febrewaris]].

== Akkommodaasjes ==
De Spullen fûnen úteinlik op twa ferskate lokaasjes plak. Alle iissporten en de iepenings- en slutingsseremoanje fûnen yn en direkt rûnom Turyn plak. De metro fan Turyn wie dêrfoar oanlein. De oare sporten fûnen plak yn de omjouwing fan [[Sestriere]], yn de bergen westlik fan Turyn (op sawat oardel oere riden). Dêrom wiene der meardere Olympyske doarpen om atleten te hûzjen, sawol yn Turyn as yn de bergen.

[[Ofbyld:Torino_mappa.png|thumb|Kaart fan Turyn en omjouwing]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
!width=100|Plak
!width=200|Akkkommodaasje
!width=210|Ynformaasje
|-
| Rowspan=&quot;8&quot;|'''[[Turyn (stêd)|Turyn]]'''
|-
| Medal Plaza || Medalje-útrikking
|-
| Olympysk doarp || Underkommen atleten
|-
| Olympysk Stadion|| Iepenings- en slutingsseremoanje
|-
| Oval Lingotto || [[Reedriden]]
|-
| Palasport Olimpico || [[Iishockey]]
|-
| Palavela || [[Shorttrack]], [[Keunstriden]]
|-
| Torino Esposizioni || [[Iishockey]]
|-
| Rowspan=&quot;3&quot;|'''[[Bardonecchia]]'''
|-
| Melezet || [[Snowboarden]]
|-
| Olympysk doarp || Underkommen atleten
|-
| Rowspan=&quot;4&quot;|'''[[Cesana Torinese]]'''
|-
| Cesana San Sicario || [[Biatlon]]
|-
| Cesana Pariol || [[Bobslydzjen]], [[rodeljen]], [[skeleton]]
|-
| San Sicario Fraiteve || [[Alpineskyen]]
|-
| Rowspan=&quot;2&quot;|'''[[Pinerolo]]'''
|-
| Palazzo Polifunzionale del Ghiaccio || [[Curling]]
|-
| Rowspan=&quot;3&quot;|'''[[Pragelato]]'''
|-
| Pradzalà || [[Skânsspringen]], [[Noardske kombinaasje]]
|-
| Pragelato Plan || [[Skyrinnen]], [[Noardske kombinaasje]]
|-
| Rowspan=&quot;2&quot;|'''[[Sauze d'Oulx]]'''
|-
|Jouvenceaux || [[Freestyleskyen]]
|-
| Rowspan=&quot;4&quot;|'''[[Sestriere]]'''
|-
| Olympysk doarp || Underkommen atleten
|-
| Sestriere Borgata || [[Alpineskyen]]
|-
| Sestriere Colle || [[Alpineskyen]]
|}

== Sporten ==
Op de Spullen fan 2006 stiene sân sporten op it programma en 84 ûnderdielen ferdield oer 15 dissiplines. 

{{Kolommen4
|Kolom1=
* [[Biatlon op de Olympyske Winterspullen 2006|Biatlon]]
* [[Bobslydzjen op de Olympyske Winterspullen 2006|Bobslydzjen]]
* [[Skeleton op de Olympyske Winterspullen 2006|Skeleton]]
* [[Curling op de Olympyske Winterspullen 2006|Curling]]
|Kolom2=
* [[Iishockey op de Olympyske Winterspullen 2006|Iishockey]] 
* [[Rodeljen op de Olympyske Winterspullen 2006|Rodeljen]]
* [[Keunstriden op de Olympyske Winterspullen 2006|Keunstriden]]
* [[Reedriden op de Olympyske Winterspullen 2006|Reedriden]]
|Kolom3=
* [[Shorttrack op de Olympyske Winterspullen 2006|Shorttrack]] 
* [[Alpineskyen op de Olympyske Winterspullen 2006|Alpineskyen]] 
* [[Freestyleskyen op de Olympyske Winterspullen 2006|Freestyleskyen]] 
* [[Skyrinnen op de Olympyske Winterspullen 2006|Skyrinnen]]
|Kolom4=
* [[Noarske kombinaasje op de Olympyske Winterspullen 2006|Noarske kombinaasje]] 
* [[Skânsspringen op de Olympyske Winterspullen 2006|Skânsspringen]] 
* [[Snowboarden op de Olympyske Winterspullen 2006|Snowboarden]]
}}

== Medaljes ==

=== Medaljespegel ===
{| {{Tabelkop Olympysk medalje klassemint}} 
|- bgcolor=ccccff
| 1 ||align=left| Dútslân || {{GER}} || 11 || 12 || 6 || 29
|-bgcolor=ccccff
| 2 ||align=left| Feriene Steaten || {{USA}} || 9 || 9 || 7 || 25
|-bgcolor=ccccff
| 3 ||align=left| Eastenryk ||{{AUT}} || 9 || 7 || 7 || 23
|-
| 4 ||align=left| Ruslân || {{RUS}} || 8 || 6 || 8 || 22
|-
| 5 ||align=left| Kanada || {{CAN}} || 7 || 10 || 7 || 24
|- 
| 6 ||align=left| Sweden || {{SWE}} || 7 || 2 || 5 || 17
|-
| 7 ||align=left| Súd-Korea || {{KOR}} || 6 || 3 || 2 || 11
|-
| 8 ||align=left| Switserlân || {{SUI}} || 5 || 4 || 5 || 14
|-
| 9 ||align=left| Itaalje || {{ITA}} || 5 || 0 || 6 || 11
|-
| rowspan=2 | 10 || align=left | Frankryk || {{FRA}} || 3 || 2 || 4 || 9 
|-
| align=left| Nederlân || {{NED}} || 3 || 2 || 4 || 9
|}

=== Fryske medaljes ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Medalje !! Namme !! Sport !! Underdiel
|-
|{{sulver}}||[[Sven Kramer]]||[[Reedriden op de Olympyske Winterspullen 2006|Reedriden]]||Manlju, 5 km
|-
|{{brûns}}||[[Sven Kramer]]||[[Reedriden op de Olympyske Winterspullen 2006|Reedriden]]||Manlju, team
|-
|{{brûns}}||[[Ireen Wüst]]||[[Reedriden op de Olympyske Winterspullen 2006|Reedriden]]||Froulju, 1500 m
|-
|{{goud}}||[[Ireen Wüst]]||[[Reedriden op de Olympyske Winterspullen 2006|Reedriden]]||Froulju, 3 km
|}

== Dielnimmende lannen ==
[[Ofbyld:2006 Winter olympics team numbers.PNG|300px|thumb|right|Dielnimmende lannen. Grien: minder as 10, blau: 10-49, oranje: 50-99 en read: mear as 100 atleten.]]
In rekordoantal fan 80 lannen die mei oan de Spullen. Dat wiene trije mear as by de foarige edysje. Albaanje, Etioopje en Madagaskar debutearren. Algerije, Kosta Rika, Lúksemboarch, Noard-Korea, Portegal en Senegal makken harren rentree. Yn ferliking mei de foarige edysje diene [[Fidzjy]], [[Jamaika]], [[Kameroen]], [[Meksiko]], [[Puerto Riko]] en [[Trinidad en Tobago]] net mei.
&lt;br clear=&quot;right&quot;&gt;

{{Kolommen3
|Kolom1=
*{{ALBf}}
*{{ALGf}}
*{{ISVf}}
*{{ANDf}}
*{{ARGf}}
*{{ARMf}}
*{{AUSf}}
*{{AZEf}}
*{{BELf}}
*{{BERf}}
*{{BIHf}}
*{{BRAf}}
*{{BULf}}
*{{CANf}}
*{{CHIf}}
*{{CHNf}}
*{{TPEf}}
*{{CRCf}}
*{{COLf}}
*{{CYPf}}
*{{DENf}}
*{{GERf}}
*{{ESTf}}
*{{ETHf}}
*{{FINf}}
*{{FRAf}}
*{{GEOf}}
|Kolom2=
*{{GHAf}}
*{{GREf}}
*{{GBRf}}
*{{HUNf}}
*{{HKGf}}
*{{IRLf}}
*{{ISLf}}
*{{INDf}}
*{{IRIf}}
*{{ISRf}}
*{{ITAf}}
*{{JPNf}}
*{{KAZf}}
*{{KENf}}
*{{KGZf}}
*{{CROf}}
*{{LATf}}
*{{LIBf}}
*{{LIEf}}
*{{LTUf}}
*{{LUXf}}
*{{MADf}}
*{{MKDf}}
*{{MDAf}}
*{{MONf}}
*{{MGLf}}
*{{NEDf}}
|Kolom3=
*{{NEPf}}
*{{NZLf}}
*{{PRKf}}
*{{NORf}}
*{{UKRf}}
*{{UZBf}}
*{{AUTf}}
*{{POLf}}
*{{PORf}}
*{{ROMf}}
*{{RUSf}}
*{{SMRf}}
*{{SENf}}
*{{SCGf}}
*{{SLOf}}
*{{SVKf}}
*{{ESPf}}
*{{TJKf}}
*{{CZEf}}
*{{TURf}}
*{{USAf}}
*{{BLRf}}
*{{RSAf}}
*{{KORf}}
*{{SWEf}}
*{{SUIf}}
}}

== Sjoch ek ==
* [[Paralympyske Winterspullen 2006]]

== Keppeling om utens ==
* [http://www.nocnsf.nl/CMS/showpage.aspx?id=2144 Webstee NOC*NSF oer Turyn 2006]
{{Commonscat|2006 Winter Olympics}}
{{Olympyske Spullen}}

[[Kategory:Olympyske Winterspullen 2006| ]]
[[Kategory:Olympyske Winterspullen|2006]]
[[Kategory:Barren yn 2006]]
[[Kategory:Turyn]]
[[Kategory:Skiednis fan Itaalje]]
[[Kategory:Sportevenemint yn Itaalje]]</text>
      <sha1>i2znbt6tjpdu3i038a2dqlyz74gk1z6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Betlehim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51238</id>
    <revision>
      <id>1241283</id>
      <parentid>1222899</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1241283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21487" sha1="1c6d9flqtri4lybh13nt0gw2t4nofry" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks stêd
| namme                       = Betlehim &lt;br&gt; بيت لحم &lt;br&gt; בית לחם
| ôfbylding                   = Bethlehem_skyline,_West_Bank.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 260px
| ôfbyldingstekst             = Betlehim
| wapen                       = [[Ofbyld:Gemeentewapen fan Betlehim.svg|80px]]
| ynwennertal                 = 28.591 &lt;small&gt;(2017)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 10,611  km²
| befolkingstichtens          = 2.700/ km²
| stêdekloft                  = 
| hichte                      = 765 m
| lân                         = {{PLEf}}
| bestjoerlike ienheid 1      = gûvernemint
| namme bestjoerlike ienheid 1= Betlehim
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| boargemaster                = 
| stêdsyndieling              = 
| stifting                    = om [[1400 f.Kr.]] hinne
| postkoade                   = 
| tiidsône                    = [[UTC]]+2
| simmertiid                  = 
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|31_42_11_N_35_11_44_E_type:city_zoom:14_region:PS|31° 42' 11&quot; NB, 35° 11' 44&quot; EL}}
| webside                     = [https://www.bethlehem-city.org Webstee fan de Gemeente Betlehim]
| ôfbylding2                  =                 
| ôfbyldingstekst2            = 
| ôfbylding3                  = 
| ôfbyldingstekst3            = 
| mapname                     = Palestina
| mapwidth                    = 260
| lat_deg                     = 31
| lat_min                     = 42
| lat_sec                     = 11
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 35
| lon_min                     = 11
| lon_sec                     = 44
| lon_dir                     = E
| tekst by posysjekaart       = 
| ôfbylding99                 = Barrier_near_Bethlehem_2011.jpg
| ôfbyldingstekst99           = De rin fan de muorre by Betlehim
| ôfbyldingsbreedte99         = 260
}}
{{Oar|de stêd yn de westlike Jordaanouwer|Bethlehem (betsjuttingsside)}}
'''Betlehim''' of '''Betlehem''' ([[Arabysk]]: بيت لحم‎, ''Bayta Laḥm'', &quot;fleishûs&quot;; [[Hebriuwsk]] בית לחם, ''Bet Leḥem'', &quot;breahûs&quot;) is in [[Palestina|Palestynske]] stêd yn it [[Westjordaanlân]]. Betlehim hie 28.591 ynwenners yn 2017. It oanswettende ''Beit Jala'' en ''Beit Sahour'' hawwe efterelkoar 13.000 en 12.000 ynwenners. De flechtlingekampen ''Dheisheh'', ''Aida'' en ''Beit Jebreen'' binne wilens yn Betlehim opnaam: earmoedige wenwiken, dy't it meast hawwe moatte fan help fan de [[Feriene Naasjes|FN]].

Betlehim leit likernôch 10 kilometer besuden [[Jeruzalem]] en 765 meter boppe seenivo (30 meter heger as Jeruzalem).

== Skiednis ==
=== Iere skiednis ===
[[Ofbyld:Bethlehem - Stern von Bethlehem in der Geburtsgrotte.jpg|thumb|left|Stjer yn de Bertehoale dy't it plak dêr't neffens de oerlevering Jezus waard markearret]]
Sa as de namme ferwiist wie it gea fan Betlehim in fruchtber gea. Betlehim waard foar it earst neamd yn de [[Amarnabrieven]] út it [[Alde Egypte]] fan 1350-1330 f.Kr. It plak waard doe bewenne troch [[Kanaäniten]]. Yn de [[Tenach]] wurdt sprutsen fan dat Betlehim it berteplak fan kening [[David fan Israel|David]] wie en dat de stêd it plak wie dêr't er as kening fan it [[feriene keninkryk Israel]] salve waard. Ek wurdt der sprutsen dat Betlehim in fersterke stêd dy't troch [[Rechabeäm fan Juda|Rechabeäm]], de earste kening fan it [[keninkryk Juda]], oplutsen waard. Yn it [[Alde Testamint]] wurdt Betlehim neamd yn [[Genesis (bibelboek)|Genesis]] 35:20 en 48:7, dêr't stiet: &quot;Efrath, dat is Betlehim&quot;, itjinge fruchtber lân betsjutte. Ek [[Rachel (bibelsk persoan)|Rachel]], de twadde frou fan [[Jakob (aartsfaar)|Jakob]] soe dêr ferstoarn wêze. Yn it boek [[Ruth (bibelboek)|Ruth]] wurdt Betlehim neamd en yn [[Micha (bibelboek)|Micha]] stiet dat Betlehim it berteplak fan in nije hearsker wêze soe.

Yn it [[Nije Testamint]], neffens de evangeeljes fan [[evangeelje fan Mattéus|Mattéus]] en [[evangeelje fan Lukas|Lukas]], wurdt sprutsen dat Betehim it berteplak fan [[Jezus fan Nazaret]] is. Under [[Romeinske Ryk|Romeinsk]] gesach waard Betlehim troch keizer [[Hadrianus]] ferwoastge yn it ramt fan it delslaan fan de [[Joaden]] yn de [[Bar Kochba-opstân]]. [[Helena fan Konstantinopel|Helena]], mem fan keizer [[Konstantyn de Grutte]] seach der op ta dat Betlehim weropboud waard. Yn opdracht fan Konstantyn de Grutte waard op it berteplak fan Jezus yn [[327]] de [[Bertetsjerke]] boud. Yn [[529]] rekke de tsjerke swier skeind troch de [[Samaritanen]] yn de [[Samaritaanske opstannen]]. Nei't it [[Byzantynske Ryk]] de opstannen delslein hie, waard de tsjerke yn [[565]] troch keizer [[Justinianus I|Justinianus de Grutte]] weropboud.

=== Midsiuwen ===
[[Ofbyld:Agriculture,_etc._Shepherd_scenes._'While_shepherds_watched_their_flocks.'_Night_scene_showing_Bethlehem_in_distance_LOC_matpc.02990.jpg|thumb|left|Skieppeharders dy't op harren keppel passe (1920)]]
Yn [[637]] waard Betlehim oermastere troch [[moslim]]legers. Omar ibn al-Chattab, de twadde kalyf, sei ta dat de Bertetsjerke bewarre bliuwe soe foar kristlik gebrûk. Njonken de tsjerke waard in moskee, tawijd oan Omar, boud. Yn de [[achtste iuw]] kaam Betlehim yn hannen fan it kalifaat fan de [[Omajaden]] en yn de [[njoggende iuw]] fan de [[Abbasiden]]. In Perzyske geograaf naam yn 'e midden fan de njoggende iuw waar dat der in goed bewarre bleaune tsjerke, dêr't in soad yn fereare waard, yn de stêd stie. Yn [[985]] makke in Arabyske geograaf in besite oan Betlehim en ferwiisde nei syn tsjerke as de &quot;Basilyk fan Konstantyn&quot;. Yn [[1099]], oardere de sechsde kalyf fan de [[Fatimiden]], Al-Hakim bi-Amr Allah, it ôfbrekken fan de Bertetsjerke, dochs pleatslike moslims kamen yn ferwar, omreden se tastien wiene en brûk it súdlike [[transept]] fan de tsjerke. 

Oant [[1099]] holden de moslims de macht oer de stêd, doe't it troch de [[Krúsfarders]] oermastere waard. Dy bouden in nij kleaster oan de noardkant fan de Bertetsjerke. De [[Gryksk-Otterdokse Tsjerke|Gryksk-Otterdokse]] geastlikheid waard ferfongen troch Latynske (Rooms-katolike) geastliken. Oant doe ta wie de Gryksk-Otterdokse Tsjerke de offisjele kristlike tsjerke yn de kontreien. Op krystdei yn [[1100]] waard kening [[Boudewyn I fan Jeruzalim|Boudewyn I]], de earste kening fan it Frankyske [[Keninkryk Jeruzalim]] kroane, en in jier letter waard de earste Latynske bisdom yn Betlehim stifte.

Yn 1187 oermastere sultan [[Saladin]] fan Egypte Betlehim fan de Krúsfarders. De Latynske geastliken waren twongen fuort te gean, en de Gryksk-Otterdokse geastliken mochten weromkomme. De hannelsrûte fan de pilgrims nei Betlehim rekke dêrtroch wei, om't it tal Jeropeeske pilgrims fluch tebekrûn. Greve Willem IV fan Nevers hat de kristlike biskoppen fan Betlehim tasein dat as Betlehim yn de hannen fan de moslims falle soe, hy harren wolkom hjitte soe yn de lytse stêd Clamecy yn Boergonje. De biskop fan Betlehim ferfear yn [[1223]] yndie nei Clamecy en dat stedsje bleau oant de [[Frânske Revolúsje]] yn [[1789]] it sit fan it bisdom Betlehim. Yn [[1229]] waard tusken keizer [[Freark II fan it Hillige Roomske Ryk|Freark II]] fan it [[Hillige Roomske Ryk]] en sultan Al-Kamil fan de [[Ajjûbiden]] in tsienjierrich bestân sletten tusken de Ajjûbiden en de Krúsfarders, oangeande Betlehim, [[Jeruzalim]], [[Nazaret (Israel)|Nazaret]] en [[Sidon]], dy't tydlik oan it Keninkryk Jeruzalim ôfstien wurde soene. Yn [[1239]] einige it bestân en waard Betlehim yn [[1244]] fannijs troch de moslims oermastere. Doe't yn [[1250]] de stêd yn hannen fan de [[Mammelukken]] kaam, waard de tolerânsje foar kristenen oer gâns minder. Geastliken lutsen út de stêd wei en yn [[1263]] waarden de stedsmuorren ferneatige. De Latynske geastliken kamen de folgjende iuw werom yn it kleaster njonken de Bertetsjerke. De Gryksk-Otterdoksen mochten it behear oer de basilyk hâlde en dielden it behear oer de saneamde &quot;Molkhoale&quot; mei de Latinen en de [[Armeensk-Apostoalyske Tsjerke|Armenen]]. Dy Molkhoale wie de hoale dêr't [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] mei [[Joazef fan Nazaret|Joazef]] en [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Jezus]] harren yn ferskûle hawwe soene by de [[bernemoard yn Betlehim]] troch kening [[Herodes de Grutte|Herodus de Grutte]], oant in [[ingel]] fan de Heare Joazef yn in dream de opdracht joech en flechtsje nei Egypte (Mattéus 2:13-20).

=== Ottomaanske tiid ===
[[Ofbyld:Bethlehem Polenov.jpg|thumb|Skilderij fan Betlehim troch Vasely Polenov (1882)]]
[[Ofbyld:Bethlehem 1898.jpg|thumb|Sicht op Betlehim yn 1898]]
Nei de kriich tusken de Mammelukken en it [[Ottomaanske Ryk]] yn [[1516]] en [[1517]] kaam de stêd yn hannen fan de Ottomanen. Yn dy snuorje wie der in grut skeel tusken de Gryksk-otterdoksen en Roomsk-katoliken. De kristenen foarmen noch hieltyd in gruttere befolkingsgroep as de moslims yn Betlehim. Betlehim bestie yn dy tiid út sân wiken, dêr't trije fan moslims fan wiene. De moslims en kristenen waarden pleatslik bestjoerd  troch harren eigen mienskippen, elts mei harren eigen lieders. Oan de ein fan de [[sechstjinde iuw]] wie Betlehim ien fan de grutste plakken yn Palestina, mei in befolking fan 1.435 wie er it trettjinde grutte plak yn dy tiid. Betlehim betelle belestings foar weet, garst en druven yn dy tiid. Neffens Ottomaanske belestingsdokuminten wie de kristlike mienskip mear begoede as de moslims, alteast hja ferbouden mear nôt as druven, dêr't nôt mear wurdich by wie as druven.

Fan [[1831]] oant [[1841]] rekke Palestina ûnder de hearskippij fan de Mohammed Ali-dynasty fan [[Egypte]]. Yn dy snuorje waard de stêd troch in [[ierdskodding]] troffen. Yn [[1834]] waard in moslimwyk troch Egyptyske troepen ferwoastge as wraakaksje foar de moard op in loyalist fan Ibrahim Pasja, de soan fan Mohammed Ali. Yn 1841 kaam Palestina fannijs ûnder Ottomaansk bestjoer, dat oant de ein fan de [[Earste Wrâldkriich]] duorje soe. Yn dat tiidrek wie der in grutte druk op de befolking fan Betlehim lykas hege wurkleazens, ferplichte militêre tsjinst, hege belestings dy't der ta late dat minsken yn grutte oantallen emigrearren, benammen nei [[Súd-Amearika]]. In Amerikaanske [[sindeling]] skreau yn de 1850-er jierren in befolking fan ûnder de 4.000 ynwenners dy't hast allegear ta de Grykske Tsjerke hearden. Hy naam ek waar dat in brekme oan wetter it waaksen fan de stêd behindere.  

De Switser Albert Socin dy't de kontreien besocht, seach op in Ottomaanske doarpslist dat Betlehim in befolking fan 179 moslims yn 59 hûzen, 979 &quot;Latinen&quot; yn 256 hûzen, 824 &quot;Griken&quot; yn 213 hûzen en 41 &quot;Armenen&quot; yn 11 hûzen, mei in totaal fan 539 hûzen. De folkstelling befette lykwols allinnich manlju.

=== Moderne tiid ===
[[Ofbyld:Air views of Palestine. Bethlehem and surroundings. Bethlehem. A general view overlooking the town southward along the distant Hebron Road LOC matpc.22176.jpg|thumb|left|Betlehim út de loft wei nei it suden ta sjoen (1931)]]
Nei de [[Earste Wrâldkriich]] ferlearen de Ottomanen it gesach oer Betlehim oan it [[Britske Ryk]]. [[Palestina]] waard ûnder Britsk mandaat pleatst. Yn [[1917]] waard mei de [[Balfour-ferklearring]] de Sionistyske wrâldorganisaasje tasein dat de Joaden in &quot;nasjonaal thús&quot; yn Palestina hawwe soene. Fan dy tiid ôf setten grutte migraasjes fan Joadske sionisten útein dy't harren yn Palestina nei wenjen setten. It Britske mandaat soe yn [[1948]] ophâlde. Yn it Ferdielingsplan fan 1947 fan de [[Feriene Naasjes]] oangeande it ferdielen fan it Mandaatgebiet Palestina yn in Joadske steat (Israel) en in Arabyske steat (Palestina) waard Betllehim ynparte by de enklave Jeruzalim dy't ûnder ynternasjonaal bestjoer bliuwe soe. Israel karde it plan goed wylst de Arabyske lieders it plan fersmiten. Doe't de sionistyske lieders yn maaie [[1948]] iensidich de ûnôfhinklike steat Israel útropten, begûn de [[Arabysk-Israelyske Kriich fan 1948]], dêr't [[Transjordaanje]] it Westjordaanlân by besette. Palestynske flechtlingen út Israel kamen foar it grutste part terjochte yn it [[Westjordaanlân]], dêr't se, ûnder oaren ek yn Betlehim, yn flechtlingekampen ûnderbrocht waarden. Troch de komst fan de flechtlingen waarden de moslims de mearderheid fan de Betlehimske befolking ynstee fan de kristenen. 

Yn [[1967]] besette Israel yn de [[Seisdagekriich]] it gânse Westjordaanlân. Nei de kriich kaam Betlehim ûnder Israelysk bestjoer.

[[Ofbyld:BethlehemRoad.jpg|thumb|Trochgong troch de Muorre]]
Op [[21 desimber]] [[1995]] lutsen Israelyske troepen harren werom út Betlehim en trije dagen letter kaam de stêd ûnder it bestjoer fan de [[Palestynske Autoriteit]] neffens de [[Oslo-akkoarten]]. Dy akkoarden moasten der ta liede dat yn fiif jier neffens in stappeplan Israel it bestjoer yn it besette Westjordaanlân en de [[Gazastripe]] stadichoan oan de Palestinen oerdrage soe. Troch erchtinkendheid oan beide kanten kaam der net al tefolle fan telâne. Troch ûntefredenens bruts de Twadde [[Intifada]] (2000-2005) út. De ynfrastruktuer en toeristesektor yn Betlehim krigen dêr bot fan te lijen. Yn 2002 bedarre Betlehim suver yn in slachfjild nei in oanfal fan de Israelyske Ferdigeningskrêften (IDF). De IDF belegere de Bertetsjerke, dêr't tsientallen Palestynske militanten harren taflecht yn sochten. De belegering hat 39 dagen lang duorre. Ferskate militanten kamen dêrby om it libben. It einige mei in oerienkomst en lit 13 militanten nei it bûtenlân ferbalje.

Hjoed-de-dei is de stêd omkringe troch rûnwegen foar Israelyske kolonisten, dêr't de ynwenners fan Betlehim tusken 37 Joadske enklaven ynklamme sitte, dêr't in fearns part fan alle kolonisten fan it Westjordaanlân, rûchwei 170.000, wenje. Betlehim is hast alhiel besingele troch in acht meter hege ôfskiedingsmuorre, dêr't Betlehim fan Jeruzalim ôfsnien wurdt.


Kristlike famyljes dy't generaasjes lang yn Betlehim wenne hawwe, wurde twongen fuort te gean om't harren lân yn Betlehim yn beslach nommen wurdt en hûzen platskood wurde om paad te meitsjen foar it bouwen fan tûzenen nije Israelyske wenten. It yn beslach nimmen foar Israelyske koloanjes hawwe it bouwen fan in nij sikehûs foar de bewenners fan Betlehim behindere. Ek tsientallen Palestynske famyljes wurde fan harren lânbougrûn en kristlike mienskippen fan harren gebedshûzen skaat.

== Geografy ==
[[Ofbyld:16-03-31-Bethlehem-RalfR-WAT 5502-5510.jpg|500px|thumb|Sicht oer Betlehim]]
Betlehim leit yn it [[Judeäberchtme]] op in hichte fan 775 meter boppe [[seenivo]], 30 meter heger as it njonkenlizzende [[Jeruzalim]]. Betlehim leit 73 km noardeastlik fan [[Gaza (stêd)|Gaza]] en de [[Middellânske See]], 75 km westlik fan [[Amman]], haadstêd fan [[Jordaanje]], 59 km súdeastlik fan [[Tel Aviv]] en 10 km súdlik fan Jeruzalim. Stêden om Betlehim hinne binne Beit Safa en Jeruzalim noardlik, Beit Jala noardwestlik, Husan westlik, al-Khadr en Artas súdwestlik en Beit Sahour eastlik. Beit Jala en Beit Sahour foarmje in stêdekloft mei Betlehim. De flechtlingekampen ''Aida'' en ''Azza'' lizze binne de gemeentegrinzen.

Yn it sintrum fan Betlehim is de âlde stêd. De âlde stêd bestiet út acht wiken dy't yn mozaïke styl om it Kribbeplein hinne lizze. De wiken binne de kristlike ''an-Najajreh'', ''al-Farahiyeh'', ''al-Anatreh'', ''al-Tarajmeh'', ''al-Qawawsa'' en ''Hreizat''. ''Al-Fawaghreh'' is de iennige moslimwyk. De measte kristlike wiken binne neamd nei Arabyske [[Ghasaniden]] dy't harren dêr nei wenjen setten. ''Al-Qawawsa'' waard yn de achttjinde iuw troch Arabyske kristlike emigranten fan it tichteby lizzende stedsje Tuqu stifte. Der is ek yn [[Assyrje|Assyryske]] wyk yn de âlde stêd, fan [[Assyrjers]] dy't út it hjoeddeistige Syrysk-Turkske grinsgebiet komme. De âlde stêd hat likernôch 5.000 ynwenners.

=== Klimaat ===
[[Ofbyld:Bethlehem-street2.JPG|thumb|Strjitbyld Betlehim]]
Betlehim hat in Mediterraan klimaat mei waarme en drûge simmers en sêfte wiete winters. Jannewaris is de kâldste moanne, mei temperatueren tusken 1 en 13° C, wylst augustus de waarmste moanne is mei temperatueren fan 30° C. De trochsneed delslach is 700 mm, mei 70% dêrfan fan novimber oant en mei jannewaris.

Betlehim wurdt beynfloede troch oan iene kant de Middellânske Seewyn dy't ornaris yn it midden fan de dei oanwêzich is, dochs oan oare kant ek troch jierlikse weagen hjitte, drûge, sânige en stofwyn fan de [[Arabyske Woastyn]] fan april oant en mei mids juny.

== Demografy ==
Neffens Ottomaanske belestingsdokuminten bestie de Betlehimske befolking yn de iere sechstjinde iuw foar 60% út kristenen, wylst de kristenen en moslims yn 'e midden fan de sechstjinde iuw heal om heal wie. Oan 'e in fan dy iuw waarden der lykwols gjin moslims teld, om't der in befolking út 287 belesting beteljende manlju bestie. Kristenen, lykas alle oare net-moslims yn it [[Ottomaanske Ryk]] moasten de [[dzjidza]]-belesting betelje. 

Yn 1948 bestie de befolking út 85% kristenen, dêr't de measten Gryksk-otterdoksen en Roomsk-katoliken fan wiene, en 13% moslims. Yn in sensus, dy't troch Israel yn 1967 dien waard, hie Betlehim 14.439 ynwenners, dêr't 53,9% moslims en 46,1% kristenen fan wiene.  Yn 1997 neffens in sensus fan it Palestynske Buro foar de Statistyk hie de stêd 21.670 ynwenners, dêr't in totaal fan 6.570 flechtlingen fan wiene, dus 30,3% fan de totale befolking.

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Church of the Nativity (Bethlehem, 2008).jpg|thumb|[[Bertetsjerke]]]]
[[Ofbyld:4776-20080121-0852UTC--bethlehem-manger-square.jpg|thumb|Kribbeplein mei de Moskee fan Omar]]
[[Ofbyld:Manger Square from above.jpg|thumb|It sintrum fan Betlehim mei op foargrûn de Bertetsjerke en benefter it Kribbeplein en de Moskee fan Omar]]
De wichtichste toeristyske attraksje fan Betlehim is de [[Bertetsjerke]] dêr't in soad kristlike pilgrims hinne gean te besykjen. De basilyk wurdt troch alle kristlike denominaasjes brûkt en stiet oan it Kribbeplein yn it midden fan de stêd dy't boppe in hoale, dy't de &quot;Hillige Krypt&quot; neamd wurdt, stiet. Yn dy hoale moat [[Jezus fan Nazaret]] berne wêze. Dêrnjonken, súdlik fan de Bertetsjerke, is de Molkhoale mei syn kapel, dêr't de Hillige Famylje yn ferskûle wie by de [[bernemoard yn Betlehim]] fan kening [[Herodes de Grutte]]. Dêrnjonken is de hoale dêr't de hillige [[Hieronymus fan Stridon|Hieronymus]] tritich jier lang wurke oan de [[Fulgata]]. De Sint-katarinatsjerke is in Roomsk-katolike tsjerke dy't noardlik tsjin de Bertetsjerke oanboud is.

Ek oan it Kribbeplein stiet de Moskee fan Omar, de iennige moskee yn Betlehim. Fierders yn dy omkriten binne der in ferskaat oan sûvenirswinkels. 

Ek tichteby stiet de Luterske Krysttsjerke.

Yn de stêd is ek it Grêf fan Rachel, in religieus bouwurk dy't op it plak dêr't [[Rachel (bibelsk persoan)|Rachel]], de frou fan [[Jakob (aartsfaar)|Jakob]], de aartsfaar fan Israel, begroeven wêze moat, sa't it beskreaun stiet yn [[Genesis (bibelboek)|Genesis]] 35:16-20.

== Stêdebannen ==
{{div col|colwidth=20em}}
*[[Ofbyld:Flag of the United Arab Emirates.svg|20px|border]] [[Abu Dhabi]], [[Feriene Arabyske Emiraten]]
*{{Flagge IT}} [[Assisi]], [[Itaalje]]
*{{Flagge GR}} [[Atene]], [[Grikelân]]
*{{Flagge CO}} [[Barranquilla]], [[Kolombia]]
*{{Flagge IT}} [[Brescia (stêd)|Brescia]], Itaalje
*{{Flagge US}} [[Burlington (Vermont)|Burlington]], [[Vermont]], [[Feriene Steaten]]
*{{Flagge IT}} [[Capri]], Itaalje
*{{Flagge IT}} [[Catanzaro]], Itaalje
*{{Flagge FR}} [[Chartres]], [[Frankryk]]
*{{Flagge IT}} [[Chivasso]], Itaalje
*{{Flagge IT}} [[Civitavecchia]], Itaalje
*{{Flagge CL}} [[Concepción (Sily)|Concepción]], [[Sily]]
*{{Flagge IT}} [[Cori (Lazio)|Cori]], Itaalje
*{{Flagge FR}} [[Creil]], Frankryk
*{{Flagge PE}} [[Cusco]], [[Perû]]
*{{Flagge PL}} [[Częstochowa]], [[Poalen]]
*[[Ofbyld:Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg|20px|border]] [[Dakhla]], [[Westlike Sahara]] 
*{{Flagge IT}} [[Este (Veneto)|Este]], Itaalje
*{{Flagge IT}} [[Faggiano]], Itaalje
*{{Flagge IT}} [[Florence]], Itaalje
*{{Flagge IT}} [[Gallipoli, Apulia|Gallipoli]], Itaalje
*[[Ofbyld:Flag_of_Malta.svg|20px|border]] [[Għajnsielem]], [[Malta]]
*{{Flagge GB-SCO}} [[Glasgow]], [[Skotlân]], [[Feriene Keninkryk]]
*{{Flagge IT}} [[Greccio]], Itaalje
*{{Flagge FR}} [[Grenoble]], Frankryk
*{{Flagge DE}} [[Keulen]], [[Dútsklân]]
*{{Flagge FR}} [[Lourdes]], Frankryk
*{{Flagge MX}} [[Monterrey]], [[Meksiko]]
*{{Flagge IT}} [[Montevarchi]], Itaalje
*{{Flagge FR}} [[Montpellier]], Frankryk
*{{Flagge BR}} [[Natal (Brazylje)|Natal]], [[Brazylje]]
*{{Flagge IT}} [[Pratovecchio Stia]], Itaalje
*{{Flagge RU}} [[Sint-Petersburch]], [[Ruslân]]
*{{Flagge NO}} [[Sarpsborg]], [[Noarwegen]]
*{{Flagge AT}} [[Steyr]], [[Eastenryk]]
*{{Flagge CL}} [[Villa Alemana]], Sily
*{{Flagge ES}} [[Zaragoza]], [[Spanje]]
{{div col end}}

== Keppelings om utens ==
* [http://www.bethlehem.edu/index.php Universiteit fan Betlehim]
* [http://www.henriveldhuis.nl/LocalFiles/Albums/Graf_Rachel_Huis_Claire/index.html De muorre troch Betlehim]

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Bethlehem]]
}}
{{CommonsBalke|Bethlehem}}

{{Koördinaten|31_42_11_N_35_11_44_E_(20000)_region:PS|31° 42' N, 35° 11' E}}

[[Kategory:Betlehim| ]]
[[Kategory:Archeologysk fynplak yn Palestina]]
[[Kategory:Plak yn Palestina]]
[[Kategory:Bibelsk plak]]
[[Kategory:Westjordaanlân]]
[[Kategory:Kristlik hillich plak]]</text>
      <sha1>1c6d9flqtri4lybh13nt0gw2t4nofry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexander Cohen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53210</id>
    <revision>
      <id>1241270</id>
      <parentid>1128680</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T16:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Biografy */ [[]]</comment>
      <origin>1241270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5753" sha1="5hyejn8drcd6x2bhyzo973bwp6eq8xq" xml:space="preserve">{{Persoan algemien
| ôfbylding                    = Alexander Cohen, vermoedelijk in Nederland, KITLV 408211.tiff
| ôfbyldingstekst              = Alexander Cohen om 1900 hinne
| ôfbyldingsbreedte            = 225px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}} &lt;br&gt; [[Ofbyld:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|border|20px]]  [[Frankryk|Frânsk]]
| berne                        = [[27 septimber]] [[1864]]
| berteplak                    = [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]]
| stoarn                       = [[1 novimber]] [[1961]] (97 jier)
| stjerplak                    = [[Toulon]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[skriuwer]] en [[sjoernalist]]
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = Polityk aktivisme
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Jozef Alexander Cohen''' ([[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]], [[27 septimber]] [[1864]] – [[Toulon]], [[1 novimber]] [[1961]] wie in Nederlânsk [[sosjalisme|sosjalist]], [[Anargisme|anargist]], [[skriuwer]] en [[sjoernalist]].

== Biografy ==
Cohen waard berne as soan fan de [[Joaden|joadske]] winkelman Aron Heiman Cohen en Sara Jacobs. Hy waard gauris fan skoalle stjoerd, makke de [[Ryks HBS (Ljouwert)|HBS]] yn Ljouwert net ôf en kaam nei in ferbliuw by syn pake en beppe yn [[Prusen]] terjochte. Dêrnei naam er tsjinst yn it [[Keninklik Nederlânsk-Yndysk Leger]] dêr't hy foar fergripen tsjin de dissipline trije fan de fiif jier yn it [[kasjot]] siet wêrnei't er per [[22 maart]] [[1887]] ûntslein waard. Yn dat jier sette er him nei wenjen yn [[De Haach]] dêr't hy as korrektor wurke by ''Recht voor Allen'', de krante fan [[Ferdinand Domela Nieuwenhuis]]. By in yntocht fan [[Willem III fan de Nederlannen|Willem III]] yn De Haach op 16 septimber 1887 raasde Cohen: ''Leve Domela Nieuwenhuis! Leve 't socialisme! Weg met Gorilla!''. Hy waard doe feroardield ta seis moannen finzenisstraf foar [[majesteitsskeining]], en flechte nei [[Gint (stêd)|Gint]], wêrnei't er ûnder druk fan it Nederlânsk regear troch Belgje útwiisd waard. Cohen flechte nei [[Parys]]. Hy skreau dêr in artikel foar ''[[Recht voor Allen]]'' en learde dêr syn lettere frou Kaya Batut kennen.

Op [[25 desimber]] [[1893]] waard Cohen Frankryk útwiisd. Dêrnei fêstige er him yn [[Londen]]. Yn [[1896]] gie er yllegaal werom nei Nederlân, dêr't er op 12 septimber arrestearre waard en doe noch syn finzenisstraf út siet omdat er wegere graasje te freegjen. Yn [[1897]] fêstige er him wer yn De Haach. Yn [[1899]] gied er wer nei Parys ta, dêr't er yn 1900 in ferbliuwsfergunning krige.

Yn [[1904]] die er yn opdracht fan it Frânske regear ûndersyk nei it ûnderwiis yn [[Frânsk-Yndosina]] en [[Nederlânsk-Ynje]]. Yn [[1905]] kaam hy werom yn Parys. Fia de skilder [[Kees van Dongen]] waard er korrespondint fan [[De Telegraaf]]. Cohen waard op [[11 novimber]] [[1907]] ta Frânsk steatsboarger naturalisearre en fêstige him yn [[1917]] yn de [[buorskip]] Courcelles (gemeente [[Trélou-sur-Marne]]), mar yn maart [[1918]] waard syn boerespultsje by it [[Ludendorff-offinsyf]] troch Dútske troepen ferwoaste. Dêrnei ferhuze er nei [[Marly-le-Roi]].&lt;br&gt; 
Nei't er Frânsman wurden wie, skreau er ûnder ferskate [[Skûlnamme|pseudonimen]] (Sandro, Démophile, Souvarine, ensfh.) en sette er oer. Njonken Domela Nieuwenhuis sette er [[Multatuli]] en [[Gerhart Hauptmann]] oer yn it Frânsk en [[Émile Zola]] yn it Nederlânsk.&lt;br&gt;
Yn [[1932]] fêstige hy him yn Toulon. Yn dy tiid waard Cohen syn politike foarkar nei eigen sizzen hieltyd rjochtser, en skreau er bygelyks it boek ''Van anargist tot monargist''. &lt;ref&gt;{{Aut|Pam, Max}}, &quot;Lang leve de monarchie!&quot;, 22 maaie 2020. Argivearre op 31 maaie 2020&lt;/ref&gt; 

Syn frou ferstoar yn Toulon yn [[1959]]. Cohen ferstoar dêr twa jier letter, 97 jier âld.

== Bibliografy ==
* ''De Paradox'' (1897-1898)
* ''Uitingen van een reactionair'' (1929)
* ''In opstand'' (1932)
* ''Van anarchist tot monarchist'' (1936). Online [https://www.dbnl.org/tekst/cohe002vana01_01/index.php  hjir] te lêzen
* ''Uiterst links. Journalistiek werk 1887-1896'' (1980; gearstald troch Ronald Spoor)
* ''Brieven 1888-1961'' (1997) ISBN 9053336427 

== Keppeling om utens ==
* [https://www.demoanne.nl/alexander-cohen-het-memoreren-waard/ Artikel oer A. Cohen] yn [[De Moanne]] fan 18 oktober 2019.

{{Commonscat}}

{{boarnen|boarnefernijing=
* http://www.iisg.nl/bwsa/bios/cohen-j.html Biografysk wurdboek fan it sosjalisme en de arbeidersbeweging yn Nederlân
* [http://www.jhm.nl/personen.aspx?naam=Cohen,%20Alexander Joadsk Histoarysk Museum]
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Cohen, Alexander}}
[[Kategory:Frysk sjoernalist]]
[[Kategory:Frysk publisist]]
[[Kategory:Frysk anargist]]
[[Kategory:Frysk sosjalist]]
[[Kategory:Frysk ateïst]]
[[Kategory:Nederlânsk sjoernalist]]
[[Kategory:Nederlânsk publisist]]
[[Kategory:Nederlânsk anargist]]
[[Kategory:Nederlânsk sosjalist]]
[[Kategory:Nederlânsk ateïst]]
[[Kategory:Frânsk sjoernalist]]
[[Kategory:Frânsk publisist]]
[[Kategory:Frânsk anargist]]
[[Kategory:Frânsk sosjalist]]
[[Kategory:Frânsk ateïst]]
[[Kategory:Frysk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Nederlânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Frânsk persoan fan Joadsk komôf]]
[[Kategory:Frânsk persoan fan Nederlânsk-Joadsk komôf]]
[[Kategory:Frânsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn Ljouwert]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1864]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1961]]</text>
      <sha1>5hyejn8drcd6x2bhyzo973bwp6eq8xq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk</title>
    <ns>3</ns>
    <id>55697</id>
    <revision>
      <id>1241294</id>
      <parentid>1241238</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T22:49:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Boskplaat (Rottumerplaat) */ Antwurd</comment>
      <origin>1241294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43934" sha1="gyqx6z9atzx3hsnum9cj5zmbjmm6v6u" xml:space="preserve">Foar âlder spul, sjoch: 
*[[Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk/argyf1|Argyf1]] (oant en mei maaie 2015)
*[[Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk/argyf2|Argyf2]] (juny 2015 – des. 2020)
*[[Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk/argyf3|Argyf3]] (jann. 2021 – des. 2024)

Oare te behâlden keppelings:
*[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk/klad]]
*[[Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk/útlizzerij posysjekaart|Utlizzerij posysjekaart]]
*[[Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk/primaten|List primatenammen]]

== Industrymole ==
Middei: Wat docht dy: DEFAULTSORT:Industrymole? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 6 jan 2025, 12.34 (CET)

:{{Ping|Mysha}} Goeie. Dat is om 'e alfabetisearring yn 'e kategoryen goed te krijen. De y wurdt yn 'e Fryske stavering beskôge as in foarm fan 'e i, en &quot;yndustry&quot; sille jo dan yn it Frysk wurdboek ek net ûnder de Y oan 'e ein fan it alfabet fine, mar by de i, nei bygelyks &quot;ilestyk&quot; en foar bygelyks &quot;iverich&quot;. Mei DEFAULTSORT kinne jo de alfabetisearring fan in artikel yn 'e kategoryen oanpasse, dus yn dit gefal wol ik dat it alfabetisearre wurdt as stie der &quot;industrymole&quot;. Itselde systeem brûke we ek foar fokalen mei diakrityske tekens, want letters as â, ê, ô, û en ú wurde troch it systeem fan dizze webside standert nei de Z alfabetisearre. Dus yn in kategory lykas Pleatslik wapen yn Fryslân soe it wapen fan Wâldsein dan nei it wapen fan bgl. Wiuwert alfabetisearre wurde. As jo it mei DEFAULTSORT dan alfabetisearje as stie der &quot;Wapen fan Waldsein&quot;, dus sûnder kapke op 'e a, komt it op it korrekte plak yn 'e alfabetyske list te stean. 
:&quot;DEFAULTSORT&quot; betsjut &quot;standert&quot; (DEFAULT) &quot;sortearje&quot; (SORT). Dus as jo dat brûke, wurdt it yn alle kategoryen op de oanjûne manier alfabetisearre. Jo kinne ek yn ien of mear kategoryen in artikel op in ôfwikende manier alfabetisearje, bgl. Tsjerke fan Holwert. Yn 'e measte kategoryen kin dat sa sûnder mear opnommen wurde, mar yn in kategory as Tsjerke yn Fryslân kin it dan better ûnder Holwert as ûnder Tsjerke alfabetisearre wurde. Dat dogge jo dan sa: [Kategory:Tsjerke yn Fryslân|Holwert]. Dit wurket ek as jo foar de oare kategoryen DEFAULTSORT brûke. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 jan 2025, 15.54 (CET)
::Tank. It wie de earste dei nei de fakânsje, en ik wie nocht net wekker. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 7 jan 2025, 13.32 (CET)

== Goe ... ==

&quot;Goedei&quot; wie ek wol goed, hear. Mar &quot;Goendei&quot; is ek aardich. It is in stikje út in gedicht, tocht it, mar ik wit net at dat wer oerset is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 jan 2025, 10.25 (CET)

:O, Sorry. Ik prebearje oer it algemien om kwa wurdgebrûk en stavering allinnich dingen te ferbetterjen dy't echt fout binne. Ik hâld der sels ek net fan as minsken myn wurdgebrûk 'ferbetterje' wylst der gjin flaters yn sitte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 16 jan 2025, 21.09 (CET)

== Spulmakker ==

[[Wolfgang Kramer]] had mear as 25 spulen makke dêr't yn alle gefallen 5 by binne dy't [[Spiel des Jahres]] wienen. Wat makket de [[:Kategory:Spultsje fan Wolfgang Kramer]] sa ûnwichtich? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 22 jan 2025, 09.48 (CET)

:{{Ping|Mysha}} Tsja, dat is in kwestje fan persoanlike foarkar, tink ik. Ik haw noch nea fan de man heard en sowieso seit it idee fan 'e betinker fan in spultsje my neat. As jo dy kategory beslist hawwe wolle, dan is dat my fierders ek bêst. Jo meie sels trouwens ek gewoan de kategoryen oanmeitsje foar de troch jo skreaune artikels. Dat dogge alle oare meidoggers ek. As jo de boel as reade (net-oanmakke) keppelings stean litte, noegje jo út ta it fuortredigearjen fan sokke kategoryen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 jan 2025, 21.11 (CET)

:: Ik sil ris sjen. By my komme dy kategory-keppelings net yn byld, of eins: al yn byld mar fierders net ûnderen as it bewurkfinster. Dat oant no ta hie ik oannaam dat it de kabouters wienen dy't soks dienen. Ofg dat oare meidoggers wienen as bots, dêr wit ik fierders neat fan. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:::{{Ping|Mysha}} Nee, dêr binne gjin bots foar. Dat soe wol noflik wêze, mar nee. Drewes en ik hawwe hieltyd de kategoryen fan 'e troch jo oanmakke artikels berêden. No is dat oer it algemien net sa'n grutte muoite, mar as der ferskil fan ynsjoch is, kin dat liede ta in sitewaasje lykas juster, wêrby't ik in reade kategorykeppeling fuorthelje dêr't ik fan tink dat it net folle doel tsjinnet, wylst jo der hiel oars yn steane. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 jan 2025, 20.35 (CET)

== Wurk ==
{{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Goeie, soene jo tenei eefkes wachtsje wolle mei it bewurkjen oant ik &quot;wurk&quot; ferwidere ha? Der wurdt boppe it artikel útdruklik frege om gjin bewurkings út te fieren oant de side klear is, mar ik ha it al ferskillende kearen hân dat der nettsjinsteande dy warskôging dochs bewurkingen útfierd wurde. Ik hie it artikel oer de liuw mei sin noch iepen stean om 't ik der noch wat dinkjes oan dwaan moast. De korreksjes en feroaringen binne no by it opslaan ferlern gien om 't jo der al mei oan 'e gong west ha.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 jan 2025, 22.21 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} Goeie. Dat is hiel ferfelend, Romke, it spyt my. Ik hie allinnich de kategoryen even neirûn en wie net yn 'e rinnende tekst oan it redigearjen west. Ik tocht dat dat wol koe. Net dus. 
:Mar hoe kinne dy feroarings ferlern gien wêze by it opslaan? Dat snap ik net. Want as jo wat opslane en der hat ien tuskentroch wat opslein, dan krije jo in melding fan in editkonflikt en wurdt jo ferzje net opslein, dat is sa, mar dan wurdt ûnderoan op 'e side mei de melding fan it editkonflikt likegoed jo eigen ferzje noch werjûn yn in bewurkingsfinster. Dus dêrwei kinne jo dat gewoan wer kopiëarje. It is dêrnei fansels mear wurk om de tuskenlizzende edits mei te nimmen yn jo folgjende edit, mar der giet yn prinsipe gjin wurk ferlern. Ik krij de yndruk dat jo dat ûnderste bewurkingsfinster noch nea sjoen hawwe, dus fandêr dat ik jo derop wiis.
:No haw ik sels noch even wat, want krekt as jo hie ik fan 'e jûn in flinke tebeksetter. Ik wie net sa bliid om te sjen dat jo mei de liuw oan 'e gong wiene, om't ik sels ek al in pear dagen oan in artikel oer de liuw wurkje. Dat koenen jo net witte fansels en ik hoopje dat it net liket as rekkenje ik jo wat oan, want dat is net sa. It is hjirre op 'e Wikipedy yn prinsipe &quot;wa't it earst komt, dy't it earst mealt&quot;. Mar jo sille begripe dat ik flink siet te balen. Ik haw soks yn al dy jierren dat ik hjir aktyf bin ien kear earder hân, mei it artikel oer Afro-Amerikanen. Dat heucht my noch goed, want it is gewoan flink kloate.
:Ik wit net hoe't jo artikels foar de Wikipedy meitsje, mar ik krij de yndruk dat jo dy hjir fan begjin oant ein op 'e Wikipedy yn it bewurkingsfinster skriuwe. Dêr kin ik my dus net mei rêde, dat ik skriuw myn spul hast altyd yn Word. As it ôf is, moat it fansels noch neilêzen en opladen wurde, mar dêr kom ik meastal net daliks oan ta. Dus, foltôge artikels komme by my op 'e kompjûter yn in mapke te stean oant ik tiid fyn om se op te laden nei de Wikipedy. Ik fertel dit allegearre by wize fan útlis foar myn folgjende fersyk. Soene jo de '''hoaleliuw''' en de '''Amerikaanske (hoale)liuw''' gewurde litte wolle as jo dy al net skreaun hawwe? Want dêr haw ik al artikels oer skreaun. Ik hoopje dat ik moarn tiid haw om teminsten ien fan beiden op te laden, mar dat is noch even de fraach, mei it wurk yn 'e echte wrâld en it berêden fan 'e húshâlding en it behearderswurk hjir op 'e Wikipedy. Ik hie it fan 'e jûn ek dwaan kinnen, wat tiid oangie, mar de kop stie my der net mear nei. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 jan 2025, 02.43 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Ik skriuw yndied fuortendaliks yn it bewurkingsfinster. Doe't ik juster letter noch wat korreksjes en wat feroarings oanbrocht hie en it opsloech krige ik de melding dat se net opslein wurde koene om 't de tekst yntusken al troch in oare meiwurker bewurke wie. Op dat stuit wurdt it skerm by my blanko. Faaks stiet der bûten it skerm noch wat, mar dan soe ik de balke rjochts nei ûnder lûke moatte en dat ha'k yndied net dien. Hawar, it like my yn alle gefallen goed om eefkes by jo oan 'e belle te lûken om't it my al in pear kear earder barde. It is fansels sneu as jo oan 'e artikel wurkje en ik wie krekt wat earder mei itselde ûnderwerp. Soks treft min, mar ik lit de hoaleliuw en de Amerikaanske hoaleliuw gewurde. Ik tink dat ik noch oan 'e gong gean mei de '''Barbarijske liuw''', mar ik moat noch earne in boek ha oer útstoarne bisten dêr't er yn stiet en kin dat net fine. Dus dêr moat ik eefkes tsjin oan rinne.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 jan 2025, 08.23 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ja, sa is it krekt: der is in twadde bewurkingsfinster mei de troch jo skreaune tekst hielendal ûnderoan de side mei de melding fan it editkonflikt. Dat twadde bewurkingsfinster stiet yndie bûten it byldskerm as de melding ferskynt. As soks wer bart, moatte jo dus hielendal nei ûnderen scrolle oant jo net fierder kinne. Ik fyn it ek wol in ûnhandich systeem, want jo binne net de earste dy't soks oer de holle sjocht. Underwilens sil ik my tenei bedimje om net wer daliks de kategoryen nei te sjen op siden dêr't noch in wurkberjocht stiet. Ik bin bliid dat jo der even wat fan sizze, want ik wie my earlik sein fan gjin kwea bewust, dat ik wie moai trochgien mei dizze wurkwize. 
:::Oer de liuw: ja, dat is yndie sneu en frustrearjend foar my, mar nochris: dêr moatte jo jo net beswierd oer fiele. Ik stie earst ek yn bestân om my stil te hâlden, mar ik haw my letter betocht yn ferbân mei it koördinearjen fan 'e oare artikels. Ik lit de Barbarijske liuw gewurde. Binne jo noch fan doel om artikels oer oare kateftigen te skriuwen? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 jan 2025, 20.55 (CET)
::::It makket my fierder neat, jo kinne gerêst fierder mei de kateftigen gean. Der is foar my noch wurk by de rûs mei de fûgels. En it kin sa wer wêze dat ik wer aardichheid oan wat oars krij.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 24 jan 2025, 11.01 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ja, der binne omtrint 10.000 fûgelsoarten, dat dêr kinne jo foarearst wol mei ta, mar oan 'e oare kant ''verandering van spijs doet eten''. Ik wol ek wolris in stikje oer in fûgel skriuwe, dat ik kin my foarstelle dat jo ek wolris in sûchdier behannelje wolle. Dat kin en wol ik jo net ûntsizze, allinnich, wat der earjuster barde, dat wol ik ek net wer. No ja, we moatte mar ris sjen hoe't it rint. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 jan 2025, 20.58 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Dit wie echt tafal en ticht te spikerjen is dat net. Om it risiko sa lyts mooglik te hâlden dat in oar jo foar is, soene jo dêrom it bêste jo wurk alfêst op wikipedy sette kinne mei de meidieling dat der noch oan wurke wurdt. By in aktueel barren is it risiko folle grutter dat meardere minsken mei itselde oan 'e slach geane en as it wurk dan noch in pear dagen op de kompjûter bliuwt stean, nimt it risiko mei de tiid ta dat in oar jo foar is mei it artikel.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 25 jan 2025, 10.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ja, dat hie ik ek al tocht, oars moat it sa mar sa't jo seine. It probleem dêrmei is fansels dat as je sa'n wurkberjocht pleatse, der ek binnen ôfsjenbere tiid in artikel opladen wurde moat. En dêr knelt de skoech wat, want ik haw juster ris even sjoen, mar ik haw dus noch in pear artikels oer films yn myn &quot;wachtkeamermapke&quot; stean dy't ik ferline jier al yn maaie skreaun haw. Dat komt sa: ik fyn it skriuwen fan in artikel folle leuker as it neilêzen en opladen. Dêr sjoch ik faak tsjinoan en dan sko ik it foar my út. Ik haw dat mapke alris hielendal leechmakke troch alle diene wurk op te laden en doe wie it de bedoeling dat ik tenei alles altyd daliks oplade soe, mar dat hat fjirtjin dagen duorre en doe stiene de earste artikels alwer yn 'e wacht. No ja, ik moat mar ris sjen hoe't ik it yn it ferfolch hawwe sil. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 25 jan 2025, 20.38 (CET)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 26 jan 2025, 07.24 (CET)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== Omneame ==

Goeiejûn @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]],

Wolle jo der tenei by it omneamen om tinke dat as jo de ferkeard stavere side wiskje earst al de keppelingen oanpasse oan de ferbettere stavering, oars bedarret de omneamde side yn it neat.
It is dat ik by [[Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1936]] ienienen konfrontearre waard mei in reade keppeling fan in artikel dat ik krekt derfoar skreaun hie, oars hie ik de earst kommende tiid net yn de rekken hân dat der mei it omneamen earne ferkeard gien wie.
[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 7 feb 2025, 20.46 (CET)

:{{Ping|FreyaSport}} Jo hawwe hielendal gelyk. Dat doch ik ornaris ek, mar it is my niis glêd troch it sin gien. Sorry. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 7 feb 2025, 20.48 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] kin ris in kear barre, gelokkich hie ik it hjoed rap yn 'e rekken. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 7 feb 2025, 20.56 (CET)

== Boarne ==

Goeiejûn @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] Jo ha by [[Ödön Zombori]] de kategoryen Argentynsk wrakseltrainer en Argentynsk persoan fan Hongaarsk komôf taheakke. Ha jo in boarne hjirfoar? As immen nei in oar lân emigrearret betsjut dat net daliks dat immen ek steatsboarger wurd fan dat lân. Bygelyks sa as dat by [[János Németh]] dy't nei Spanje ferfear al it gefal wie, dy is Spaansk steatsboarger wurden. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 8 feb 2025, 23.13 (CET)

:{{Ping|FreyaSport}} No, dat bin ik net mei jo iens. Emigrearje betsjut neffens my wol deeglik dat je boarger fan it nije lân wurde en de nasjonaliteit fan dat lân oannimme. As dat net sa is, soe ik it yn elts gefal oars formulearje, bgl. &quot;Yn dat-en-dat jier gied er nei Argentynje ta te wurkjen&quot; of sa. Yn dit gefal liket it my noch mear foar de hân lizzend om't Hongarije nei WO2 ûnder de kommunisten kaam. Alle Hongaren dy't doe nei it Westen giene, wurken foar it kommunistysk regear of it wiene flechtlingen. Yn acht nommen dat er pas yn 1985 weromgie, presys doe't glasnost en perestrojka de kommunistyske diktatuer wat draachberder begûnen te meitsjen, liek it my foar de hân lizzend dat er yn 'e tuskentiid yndie de Argentynske nasjonaliteit hie. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 9 feb 2025, 00.21 (CET)

== Dieuwertje Blok ==

Soene jo (as @[[Drewes|Drewes]])  [[Dieuwertje Blok]] efkes in skoftke befeiligje kinne? Ik tink dat dit geklier mei de datum troch annonieme meidoggers efkes oanhâlden giet. Op de Nederlânske Wikipedy is de side fan 'e middei ek wer befeilige en sûnt die tiid is it geklier hjir begûn. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 mrt 2025, 22.12 (CET)

:Al dien. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 mrt 2025, 03.35 (CET)

== Open Database License ==
Goed, de oare kear wol ik wol sjen at ik dy lisinsje fine kin, mar ik nim oan dat as ik dy op [[Ofbyld:Wâldfeart.png|25px|[[Wâldfeart]]]] sjoen hie, en sjoen hie dat dat wie wat ik socht, dat ik dy dan wol keazen hie. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 10 apr 2025, 09.49 (CEST)
:Wat jo dien hiene, wie ek gjin ramp, mar doe't ik ferline simmer alle ôfbydlings bylâns west haw, haw ik foar kaarten fan Open Street Map in spesjaal berjochtsje oanmakke mei in link nei mear ynformaasje spesifyk dêroer. (Sa't se dat op En: ek brûkten, seach ik.) By it opladen fan it ôfbyld stiet dy opsje yn it rolldown-menu fan 'e linsinsjemooglikheden as fyfde fan boppen. Ik haw it op 'e byfoege skermôfbylding oanjûn mei de reade pylk. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 10 apr 2025, 20.52 (CEST)

[[File:Printscreen Lisinsjemenu.jpg|right|1200px|]]
{{clear}}

== [[MediaWiki:Copyrightwarning2]] ==

Hello! Is this still in use? If yes you might want to change 3.0 to 4.0. [[Meidogger:MGA73|MGA73]] ([[Meidogger oerlis:MGA73|oerlis]]) 17 apr 2025, 13.48 (CEST)

:Good evening. I don't think it's in use, but I'm not 100% sure what would happen if I deleted a system message, so I updated it anyway. Thanks for the warning. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 apr 2025, 21.39 (CEST)

== Tangara ==
Ik lit de Fryske namme fan in fûgelskaai graach oan jo oer, want ik ha dêr yn 'e measte gefallen gjin inkeld doel oer. Mar ik ha eefkes wachte mei de beskriuwing fan it skaai ''Thraupis'', dy't jo de Fryske namme &quot;echte tangaren&quot; jûn ha. Ik seach nammentlik ek in skaai ''Tangara'' en liet doe yn my omgean of dat (fanwegen de namme) net de echte tangaren wêze moatte. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 7 mai 2025, 11.08 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik hie ''Thraupis'' de echte tangaren neamt om't de famylje fan 'e tangarefûgels, ''Thraupidae'', nei dat skaai ferneamd is. Ik begryp jo riddenearring oangeande ''Tangara'' en dêr is beslist wat foar te sizzen. Dan moatte we in oare namme betinke foar ''Thraupis''. It skaai is neffens en: ferneamd nei in ûnidentifisearre fûgeltsje dat neamd wurdt troch de Aldgrykske wiisgear Aristoteles yn syn geskriften. Dêr sjitte we dus neat mei op. Ik sjoch dat de fûgels fan it skaai ''Thraupis'' allegearre wat blauwich binne en dat se dêrom yn Brazylje ''pipira-azul'' neamd wurde (''azul'' is Portegeesk foar blau). We soene se de blauwe tangaren neame kinne. Wat fine jo dêrfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 8 mai 2025, 00.12 (CEST)
::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Ja, ik fyn dat bêst. Tige tank foar de útlis!--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 8 mai 2025, 08.04 (CEST)

== Ik haw wer eat mist ==

Ik hie dat &lt;nowiki&gt;{{DEFAULTSORT:}}&lt;/nowiki&gt; ûnlêsber opnaam by [[On the Road]], foar at at immen de oardering oars hawwe woe. Mar no wit ik net wat it doel is om it al sichtber te meitsjen, mar krekt mei deselde namme as de titel? Kin ik dêr wat útlis by hawwe?
&quot; [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 20 mai 2025, 09.39 (CEST)

:{{Ping|Mysha}} Goeie. Ja, ik snapte net wat jo dêrmei woene. Sa'n defaultsort is altyd al ûnsichtber, dus neffens my hat dat ûnsichtber meitsjen gjin sin. Wat de alfabetisearring oangiet: neffens my wurde dêrby allinnich lidwurden negearre. Dus as it boek ''The Road'' hjitten hie, dan hie by de defaultsort &quot;Road, The&quot; komme moatten te stean. Mar &quot;On&quot; is gjin lidwurd mar in foarsetsel, dus dit boek moat ûnder de O alfabetisearre wurde. Wêrom haw ik de defaultsort net hielendal fuorthelle? Wit ik eins net. Dat hie ek likegoed kinnen, dêr hawwe jo gelyk oan. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 mai 2025, 12.26 (CEST)
:: Ja, dat wie in bytsje fan: &quot;Ik kin it allegear net kwyt by de gearfetting, mar ik wit dat guon lju gauris myn defaultsort oanpasje, dat ik jou mar efkens oan wat ik ferwachtsje; dat jimme dat oanpasje kinne nei hoe it krekt weze moatten hie, of fuorthelje as it wier net nedich is.&quot; Mar at jo sizze dat it wier altiten allinnich om lidwurden is, dan kin ikdat ornaris fuortlittte. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::: Ja, yn prinsipe allinnich as it earste wurd in lidwurd is. Der binne fansels oare gefallen dêr't je sa'n defaultsort ek by brûke kinne. Ik tink dan oan dingen as it boek ''[[1984 (boek)|1984]]'' fan George Orwell. Dat kinne je as sifers alfbetisearje, mar je kinne der ek in defaultsort mei ''nineteen eighty-four'' by sette of om't der in fertaling fan is &quot;njoggentjin fjouwerentachtich&quot;. Mar foar it meastepart giet it yndie om 'e lidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mai 2025, 01.11 (CEST)

== Tanke ==

Good morning, dearest Ieneach fan 'e Esk, and thak you for your help in the new pages [[Nazario Pardini]] and [[Arena Metato]]. See you soon. [[Meidogger:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Meidogger oerlis:Rei Momo|oerlis]]) 10 jun 2025, 07.26 (CEST)

== [[Palackattumala]] ==

Godd monring, dearest dearest Ieneach fan 'e Esk, how are you? Me I'm fine!!!
Please, I ask you 3 minutes to access this new page anc correct my mistakes, please. I'll be pleased to help you in Italian and Portuguese.

Thanks a lot and see you soon [[Meidogger:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Meidogger oerlis:Rei Momo|oerlis]]) 30 jul 2025, 10.50 (CEST)

:Sorry, Rei Momo. I had an off day yesterday and didn't turn on my computer. I looked at your contribution just now and changed some things, but I think Drewes already did most of the work. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 aug 2025, 02.17 (CEST)
:: No problem, you have not to say sorry!!! Thank you very much for your visit!!! [[Meidogger:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Meidogger oerlis:Rei Momo|oerlis]]) 1 aug 2025, 08.33 (CEST)

== Harry Verbeke ==

ik kwam op de nl deze saxofonist tegen en dacht in 1922 noemt niemand zijn kind Harry. Ik had het mis; hij heette François Harry. Ik heb nog wat gevonden over zijn muzikale achtergrond. De nl; en fy meldden dat hij op 11 april geboren zou zijn; het was echter een dag eerder. Op wikidata stond het al goed, ook op de de. Wil je het hier ook aanpassen. Het is in te zien via Alle Friezen, ook het blad Beatrijs uit de jaren zestig meldde de 10e als geboortedatum, groet van 1/2-Fries,[[Meidogger:Ceescamel|Ceescamel]] ([[Meidogger oerlis:Ceescamel|oerlis]]) 13 aug 2025, 11.19 (CEST)

:{{Ping|Ceescamel}} Jazeker, dat doe ik even. Dank voor het aandragen van de verbeteringen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 13 aug 2025, 23.42 (CEST)

== Disney ==

When was the last time you watched any Disney movies? I've added some bits to [[Encanto]], as it is my newest favorite. When do you plan to watch more Disney movies? Encanto airs on Freefourm every now and then. They've also shown other favorites of mine, like [[Frozen II]] and [[Brother Bear]]. Also, should Frozen II move to [[Frozen 2]] as was done in English? [[Wiki:Meidogger-bydragen/2600:1700:C910:2960:DA5:658C:9010:A976|2600:1700:C910:2960:DA5:658C:9010:A976]] 21 aug 2025, 23.42 (CEST)

== Ofbyld:FrieslandVlag.png ==

Jo hawwe [[Ofbyld:FrieslandVlag.png]] fuorthelle, wylst it op [[Wikipedy:Koart_oersjoch]] noch keppele wie. Hoe grut wie dy flagge? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 10 sep 2025, 11.16 (CEST)

:Minuskúl, miskien in heale by in fjirde sintimeter. It stikte hjir fan dy dingen, en dy haw ik allegearre fuortsmiten en ferfongen doe't ik ferline jier simmer alle ôfbyldings bylâns west haw. Dat haw ik net dien omdat ik it sa leuk fûn (it wie in rotputsje dêr't suver gjin ein oan kaam), mar omdat der fanút Wikimedia fragen wiene oer ús gebrûk fan ôfbyldings sûnder lisinsje. Ik haw de fuortsmiten ôfbyldings op alle siden dêr't se brûkt waarden earst ferfongen ear't ik se fuortsmiet. Op Wikipedy:Koart oersjoch, sa sjoch ik no wol, waard dat flachje twaris brûkt/neamt en dat hie ik dúdlik net troch en doe haw ik it mar ien kear ferfongen. As jo yn 'e rjochterkolom sjogge, stiet dêr net &quot;FrieslandVlag.png&quot;, mar &quot;Frisian flag.svg&quot;. Sa moat it yn 'e linkerkolom ek noch even feroare wurde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 10 sep 2025, 14.39 (CEST)
:: Ik haw der dan earst mar in plaatsje op folle mjitten(?) yn setten om't: De grap wie fansels dat &lt;nowiki&gt;[[Ofbyld:Frisian flag.svg]]&lt;/nowiki&gt; genôch wie. (It is wat núver, om't it ôfbyld nèt itselde is as de boarne.) Mar eins soenen wy no in plaatsje nedich binne wat net sa grut is, wat it ek is. Faaks [[fy:Ofbyld:Pompeblêd.svg]], as wy gjin lytser foarbyld hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::Dat formaat ha ik dochs mar efkes oanpast. Gewoane lêzers en begjinnende meidoggers sille it nea troch ha dat it plaatsje eins grutter is. By it brûken fan in flagge wurd meastentiids in berjocht brûkt. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 10 sep 2025, 21.20 (CEST)
:::: Goed, dat haw ik der koart as kommentaar bysetten. Doch hie ik leaver eat as [[Ofbyld:Kladblok.png]], at dat net te betizend is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha|FreyaSport}} As jo dat leaver hawwe, kin dat skoan. Der is gjin inkele reden dat dat foarbyld fan in ôfbyld in Fryske flagge wêze moat. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 11 sep 2025, 21.52 (CEST)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] It kinne om my alle ôfbylden wêze, it giet om in ôfbyld. Mar in ôfbyld mei Frysk tema is it moaiste op de Fryske Wikipedy. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 12 sep 2025, 09.58 (CEST)
:::::: Dêr is wat foar te sizzen. Ik haw der dan [[Ofbyld:Pompeblêd lyts.png]] foar makke. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::: {{Ping|Mysha|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} In pompelblêd, prachtig, is krekt wat foar Koart Oersjoch. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 12 sep 2025, 19.20 (CEST)
:::::::: {{Ping|Mysha|FreyaSport}} Ik slút my dêrby oan. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 sep 2025, 20.29 (CEST)

== Kentukky ==

*Yn it Frysk is ''Tegearre'' fêstlein mei krekt de betsjuttings oarsom: ''Mei in oar'' sprekt oer ien oar persoan, mar ''meiinoar'' wurdt brûkt foar gâns in troep; lju ''gearre'' binne minsken byelkoar, mar ''tegearre'' binne mar twa. Ornaris tink ik der om, mar yn oersettings fersin ik my gau noch.
*Ik hie net tocht dat it Frysk in namme hie foar it [[gers]] op in oar [[kontinint]]. Ik hoopje, wy kinne der krekt wat mear oer sizze as ''[[Gers]] wat waakst yn [[Kentucky]]''.
Tank. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 24 sep 2025, 11.30 (CEST)

:{{Ping|Mysha}} Ornaris wurdt &quot;tegearre&quot; beskôge as de Fryske oersetting fan it Nederlânske ''samen''. Ik fyn it handiger om &quot;tegearre&quot; te beskôgjen as &quot;met z'n tweeën&quot;, en &quot;mei-inoar&quot; as ''samen''. 
:Wat it gers oangiet: neffens de oanhef fan it artikel oer Kentucky op en: is de ''Bluegrass State''-bynamme ''in reference to Kentucky bluegrass, a species of grass introduced by European settlers, which has long supported the state's thoroughbred horse industry''. Dus it komt oarspronklik út Jeropa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 sep 2025, 00.56 (CEST)

== Grot ==

Ik haw dat systeem mei twa parten ierde, dyt dan wer yn ien part gearnaam wurde, net optocht. Dat hie ik oernaam fan in oar stik fan, ik nim oan, [[fy:Kategory:geografy|geografy]]. Ik ha der fierders gjin probleem mei; at yn de tekst fan de kategory mar stiet wat der krekt yn beskreaun wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 26 sep 2025, 12.55 (CEST)

== [[Allahabad|Prayagraj]] ==

hello im sorry for not speaking Frysk . im a local Prayagrajan and i wonder why the Frysk of Wikipedia is amongst the only wikipedias, thats not recognizing the new name Prayagraj for the town. The renaming took place almost 1 decade earllier. when i look at the discus page (oerlis). there seems to be one outside wikipedia member who acts pro name change and one wikipedia member from inside Frysk who has a quarrell with the other member. it seems, that this is the main reason, why the inside guy doesnt acknolledge the fact, that the citys name has been [[Prayagraj]] for a long time. can this please be objectively discused

== fergese apels ==

Ja hawwe myn [[Ofbyld:Apple icon.png]] fan &lt;nowiki&gt; {{Auteursrjocht Frijkaam}} ferbettere nei {{Auteursrjocht Frij}}&lt;/nowiki&gt;. Dat liket better as wat ik hie, mar wat hie ik kieze moatten by it oanbieden om krekt dat risseltaat te krijen? Ik hie Frijkaam, mei in tige resinte oergong fan it frijkommen, keazen om't ik net seach wat in bettere kar wie foar: Trij ferskate soarten fan frij fan rjochten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 nov 2025, 09.44 (CET)

:{{Ping|Mysha}} Jo hawwe gelyk, der ûntbriek in dúdlike omskriuwing fan dizze sitewaasje yn it keuzemenu. Ik haw it oanpast. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 7 nov 2025, 01.44 (CET)
::Tank. (Net krekt goed foar krekt dit besûndere gefal, mar better.) Allinnich: It liket dat der no stiet foar eigen wurk sûnder rjochten dat &quot;De makker fan dit ôfbyld hat alle rjochten frijjûn.&quot;, wylst foar frij wurk fan oaren stiet dat : &quot;De makker fan dit ôfbyld hat alle rjochten frijjûn.&quot;. Kinne wy, foar it ferskil, de twadde kear &quot;De boarne fan dit ôfbyld hat alle rjochten frijjûn.&quot; sizze? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 7 nov 2025, 11.58 (CET)
:::{{Ping|Mysha}} Tsja, dan soe der wer in nij berjocht oer auteursrjocht komme moatte en ik besykje dat eins in bytsje yn te damjen, want wat mear berjochten wat ûndúdliker it wurdt hokker jo wannear brûke moatte. As ik de tekst fan dit berjocht noris feroarje yn &quot;De makker '''en/of rjochthawwende''' fan dit ôfbyld hat alle rjochten frijjûn&quot;, soe dat foar jo in oplossing wêze kinne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 8 nov 2025, 22.36 (CET)
::::(&quot;Feroarje yn&quot;, liket my in Hollanisme. Fryler fynt it goed, mar ik soe sizze dat de &quot;yn&quot; dêr in lokaasje is. Mar goed, it is myn memmetaal net.) Ik wit net krekt wêrom it in berjocht mear wurdt as foar de twa opsjes ek wier twa beskriuwings binne. Mar as dat sa is, kinne dy twa opsjes da net gearnam wurde as &quot;De boarne fan dit ôfbyld hat alle rjochten frijjûn.&quot;, dêr wy net by neame at dy boarne de oanbieder is as net? (Is der in wurd 'taleverder' of soks?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 10 nov 2025, 12.37 (CET)
:::::{{Ping|Mysha}} As ik jo goed begryp, giet it jo derom dat dejinge dy't alle rjochten frijjout net altyd ek de makker is. Mar om 'e rjochten frijjaan te kinnen, moat dy persoan wol de rjochthawwende wêze. Dus dêrom myn foarstel. &quot;Boarne&quot; fyn ik yn dizze kontekst net in gaadlike term foar in persoan (dan tink ik mear oan in anonime boarne yn 'e sjoernalistyk). &quot;Taleverder&quot; liket my in synonym ta foar &quot;oanbieder&quot;. As jo leaver &quot;oanbieder&quot; hawwe as &quot;rjochthawwende&quot;, kin dat om my ek wol. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 10 nov 2025, 22.57 (CET)
:::::: Dy persoan is net altiten de makker; mar ik hie net spesyfyk frege om sa'n ûnderskie: At de beide opsjes mei ien oantsjutting en ien tekst te fangen binne, is dat my ek goed. Ik woe allinnich net hawwe dat wy in ûnderskie oanbiede  tusken eigen en oanbean troch oaren, mar dat at de oanbieder dy kar dan makke hat, dat dan bliken docht dat de omskriuwing folút, krekt itselde is. De grûn fan de kar foar &quot;boarne&quot;, wie dat dy frijlit at dy boarne ien persoan is, as in kollektyf. It is ïnkeld myn eigen ûnbehagen mei &quot;ien en meardere is / binne&quot; wat hjir spilet. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Betsjuttings ==

Ik hie net sjoen dat dy side in haadside waard, yn stee fan in Wikipedy-side. Ik sjoch ek net hoe't ik tanke kin foar it rêden fan de side. Mar dochs efkes: Tank foar it oplossen fan it probeem. No moat ik alinnich noch fine hoe, as wa, at immen [[Wikipedy:Mienskip/Meidwaan en ferbetterje]] oanpasje kin om [[Wikipedy:Betsjuttings]] op te nimmen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 des 2025, 13.10 (CET)

:{{Ping|Mysha}} Gjin probleem, hear. En ik haw him der ek al even tusken setten by Wikipedy:Mienskip/Meidwaan en ferbetterje (ûnder it kopke &quot;In side skriuwe&quot;, dat liek my it gaadlikste plak ta). [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 12.32 (CET)
:: Tank. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte(n) ==

Eart wy trochgeande wizigings hawwe foar al as net in &quot;-n&quot;: Kinne wy it earst iens wurde oer hoenear at der al in &quot;n&quot; komt: [[Wikipedy:Oerlisside#Kaarte?]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.51 (CET)

:{{Ping|Mysha}} Ik haw antwurde op 'e oerlisside. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 apr 2026, 20.33 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471754 --&gt;
:I don't think so. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 29 apr 2026, 21.36 (CEST)

== Spinnaker ==
Mar dan komt [[Spinnaker]] by [[:Kategory:Seil]], wylst [[Fok (seil)]] by [[:Kategory:Silen]] stiet. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 3 jun 2026, 14.36 (CEST)
:{{Ping|Mysha}} O, ik wist net dat er ek al oare seilen beskreaun wiene. Dan moat by fok even de kategory oanpast wurde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.00 (CEST)
:: Tank; ik seach dat it no dien wie. Moarn mar ris sjen at der noch mar binne, en at der eat is wat it gearbringt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Jager-samler ==

Ik haw besocht en set [[Jager-samler]] werom nei hoe't it wie, mar skynber doch ik eat ferkeard. Ik wol it net fierder ferkeard meitsje, dat kinst sels dyn ferzje weromhelje? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 jun 2026, 15.10 (CEST)

:{{Ping|Mysha}} Bêst genôch. Ik haw it hersteld. Jo hiene it sels ek wol kinnen: dan moatte jo by it tabblêd &quot;Skiednis besjen&quot; it ferskil opfreegje tusken hoe't it no is en de lêste ferzje dy't noch goed wie. Dan krije jo dy beide ferzjes njonken inoar te sjen mei de nijste ferzje oan 'e rjochterkant en de âldere oan 'e linkerkant. Boppe de nijste ferzje stiet &quot;De hjoeddeiske ferzje sûnt 12 jun 2026 om 00.53&quot;, en boppe de âldere stiet yn dit gefal &quot;De ferzje fan 20 aug 2021 om 00.46&quot;. Dy kopkes binne keppelings, dus as jo klikke op &quot;De ferzje fan 20 aug 2021 om 00.46&quot;, krije jo dy ferzje derfoar. Under de titel mar boppe de tekst fan it artikel stiet dan yn in rôze ramt in warskôging dat jo no net de hjoeddeistige ferzje fan it artikel derfoar hawwe, dus jo kinne dat altyd werkenne. 
:Oant safier wisten jo dit wierskynlik allegear wol, mar no komt it: as jo ienris sa'n histoaryske ferzje fan it artikel oproppen hawwe, kinne jo it tabblêd &quot;Bewurkje&quot; iepenje, en dan krije jo de bewurkbere tekst fan dy histoaryske ferzje fan it artikel yn byld. As jo it artikel weromsette wolle nei dy ferzje en it slagget op in oare manier net, dan kinne jo dus altyd noch de hiele artikeltekst dêrwei kopiëarje, wer werom gean nei de hjoeddeiske ferzje fan it artikel, dêr wer it tabblêd &quot;Bewurkje&quot; iepenje, en dan oer de hjoeddeistige artikeltekst hinne de tekst plakke dy't jo fan 'e histoaryske ferzje kopiëarre hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 jun 2026, 01.05 (CEST)
:: {{Ping|Drewes}} Tank, it is goed om dat út en troch wer ris te lêzen, om't guon saken wist ik net mear. Mar hoe ek: doe't it ienkear ferkeard gongen wie, woe ik der net mear yn om grieme om it noch minder te meitsjen. Foarbyld: Drewes hie, tusken de &quot;korreksje&quot; dy't ik dien hie en dy fan jo, part fan de ynhâld ek noch oanpast. Dat ik wol it leafst oan jimme beiden oerlitte hoe't de ferzje fan no ôf wêze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::: {{Ping|Mysha|Drewes}} Goed dat jo dêr noch even de oandacht op fêstigje, Mysha. Ik hie de edit fan Drewes wol sjoen, en ik wie ek fan doel om syn ferbetterings yn 'e tekst te behâlden, mar trochdat ik ûnderwilens ek dwaande wie mei it boppesteande antwurd oan jo te skriuwen, is my dat úteinlik ûntkommen. Ik haw Drewes syn ferbetterings der no krekt wer even ynset. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 13 jun 2026, 17.46 (CEST)

== [[Lucienne Stassaert]] ==

Hi, dear Ieneach fan 'e Esk, how are you? Me O'm fine.

Please, can you access this short page I've opened to see if it is all correct? Thank you a lot for your important hel, and see you in [[Caselle Landi]]. [[Meidogger:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Meidogger oerlis:Rei Momo|oerlis]]) 19 aug 2026, 16.57 (CEST)

:{{Ping|Rei Momo}} Hello, Rei Momo. Good to hear you're well after such a scorching hot summer. I've looked at your new page, but Drewes had already done almost all of the work. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 aug 2026, 22.08 (CEST)
:: Yes, no problem, but I'm very happy about your visit. [[Meidogger:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Meidogger oerlis:Rei Momo|oerlis]]) 20 aug 2026, 09.36 (CEST)

== Boskplaat (Rottumerplaat) ==
Ik bin der net wis fan hoe at ik dit dwaan moatten hie. Rottumerplaat en de Boskplaat binne no tegearre ien plaat; lykas in útbuorren fêstgroeit oan in doarp. Hoenear moast sizze dat it net mear útbuoren binne? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 21 sep 2026, 13.36 (CEST)

:{{Ping|Mysha}} Dit giet oer de kategoryen dy't ik tafoege haw, tink. Ek al is it no net mear in sânplaat op himsels, dat wie it histoarysk al. Dus dan kin it likegoed yn dy kategory. En we hawwe gjin kategory foar dielen fan in sânplaat, dus fan dy kant ôf besjoen komt it ek yn deselde kategory. Gjin probleem. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 sep 2026, 00.49 (CEST)</text>
      <sha1>gyqx6z9atzx3hsnum9cj5zmbjmm6v6u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241307</id>
      <parentid>1241294</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T10:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Boskplaat (Rottumerplaat) */ Goed.</comment>
      <origin>1241307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44056" sha1="qdmm3hr28fr63fpo5gce42kyj7r0a77" xml:space="preserve">Foar âlder spul, sjoch: 
*[[Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk/argyf1|Argyf1]] (oant en mei maaie 2015)
*[[Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk/argyf2|Argyf2]] (juny 2015 – des. 2020)
*[[Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk/argyf3|Argyf3]] (jann. 2021 – des. 2024)

Oare te behâlden keppelings:
*[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk/klad]]
*[[Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk/útlizzerij posysjekaart|Utlizzerij posysjekaart]]
*[[Meidogger oerlis:Ieneach fan 'e Esk/primaten|List primatenammen]]

== Industrymole ==
Middei: Wat docht dy: DEFAULTSORT:Industrymole? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 6 jan 2025, 12.34 (CET)

:{{Ping|Mysha}} Goeie. Dat is om 'e alfabetisearring yn 'e kategoryen goed te krijen. De y wurdt yn 'e Fryske stavering beskôge as in foarm fan 'e i, en &quot;yndustry&quot; sille jo dan yn it Frysk wurdboek ek net ûnder de Y oan 'e ein fan it alfabet fine, mar by de i, nei bygelyks &quot;ilestyk&quot; en foar bygelyks &quot;iverich&quot;. Mei DEFAULTSORT kinne jo de alfabetisearring fan in artikel yn 'e kategoryen oanpasse, dus yn dit gefal wol ik dat it alfabetisearre wurdt as stie der &quot;industrymole&quot;. Itselde systeem brûke we ek foar fokalen mei diakrityske tekens, want letters as â, ê, ô, û en ú wurde troch it systeem fan dizze webside standert nei de Z alfabetisearre. Dus yn in kategory lykas Pleatslik wapen yn Fryslân soe it wapen fan Wâldsein dan nei it wapen fan bgl. Wiuwert alfabetisearre wurde. As jo it mei DEFAULTSORT dan alfabetisearje as stie der &quot;Wapen fan Waldsein&quot;, dus sûnder kapke op 'e a, komt it op it korrekte plak yn 'e alfabetyske list te stean. 
:&quot;DEFAULTSORT&quot; betsjut &quot;standert&quot; (DEFAULT) &quot;sortearje&quot; (SORT). Dus as jo dat brûke, wurdt it yn alle kategoryen op de oanjûne manier alfabetisearre. Jo kinne ek yn ien of mear kategoryen in artikel op in ôfwikende manier alfabetisearje, bgl. Tsjerke fan Holwert. Yn 'e measte kategoryen kin dat sa sûnder mear opnommen wurde, mar yn in kategory as Tsjerke yn Fryslân kin it dan better ûnder Holwert as ûnder Tsjerke alfabetisearre wurde. Dat dogge jo dan sa: [Kategory:Tsjerke yn Fryslân|Holwert]. Dit wurket ek as jo foar de oare kategoryen DEFAULTSORT brûke. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 jan 2025, 15.54 (CET)
::Tank. It wie de earste dei nei de fakânsje, en ik wie nocht net wekker. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 7 jan 2025, 13.32 (CET)

== Goe ... ==

&quot;Goedei&quot; wie ek wol goed, hear. Mar &quot;Goendei&quot; is ek aardich. It is in stikje út in gedicht, tocht it, mar ik wit net at dat wer oerset is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 16 jan 2025, 10.25 (CET)

:O, Sorry. Ik prebearje oer it algemien om kwa wurdgebrûk en stavering allinnich dingen te ferbetterjen dy't echt fout binne. Ik hâld der sels ek net fan as minsken myn wurdgebrûk 'ferbetterje' wylst der gjin flaters yn sitte. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 16 jan 2025, 21.09 (CET)

== Spulmakker ==

[[Wolfgang Kramer]] had mear as 25 spulen makke dêr't yn alle gefallen 5 by binne dy't [[Spiel des Jahres]] wienen. Wat makket de [[:Kategory:Spultsje fan Wolfgang Kramer]] sa ûnwichtich? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 22 jan 2025, 09.48 (CET)

:{{Ping|Mysha}} Tsja, dat is in kwestje fan persoanlike foarkar, tink ik. Ik haw noch nea fan de man heard en sowieso seit it idee fan 'e betinker fan in spultsje my neat. As jo dy kategory beslist hawwe wolle, dan is dat my fierders ek bêst. Jo meie sels trouwens ek gewoan de kategoryen oanmeitsje foar de troch jo skreaune artikels. Dat dogge alle oare meidoggers ek. As jo de boel as reade (net-oanmakke) keppelings stean litte, noegje jo út ta it fuortredigearjen fan sokke kategoryen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 jan 2025, 21.11 (CET)

:: Ik sil ris sjen. By my komme dy kategory-keppelings net yn byld, of eins: al yn byld mar fierders net ûnderen as it bewurkfinster. Dat oant no ta hie ik oannaam dat it de kabouters wienen dy't soks dienen. Ofg dat oare meidoggers wienen as bots, dêr wit ik fierders neat fan. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

:::{{Ping|Mysha}} Nee, dêr binne gjin bots foar. Dat soe wol noflik wêze, mar nee. Drewes en ik hawwe hieltyd de kategoryen fan 'e troch jo oanmakke artikels berêden. No is dat oer it algemien net sa'n grutte muoite, mar as der ferskil fan ynsjoch is, kin dat liede ta in sitewaasje lykas juster, wêrby't ik in reade kategorykeppeling fuorthelje dêr't ik fan tink dat it net folle doel tsjinnet, wylst jo der hiel oars yn steane. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 jan 2025, 20.35 (CET)

== Wurk ==
{{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Goeie, soene jo tenei eefkes wachtsje wolle mei it bewurkjen oant ik &quot;wurk&quot; ferwidere ha? Der wurdt boppe it artikel útdruklik frege om gjin bewurkings út te fieren oant de side klear is, mar ik ha it al ferskillende kearen hân dat der nettsjinsteande dy warskôging dochs bewurkingen útfierd wurde. Ik hie it artikel oer de liuw mei sin noch iepen stean om 't ik der noch wat dinkjes oan dwaan moast. De korreksjes en feroaringen binne no by it opslaan ferlern gien om 't jo der al mei oan 'e gong west ha.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 22 jan 2025, 22.21 (CET)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} Goeie. Dat is hiel ferfelend, Romke, it spyt my. Ik hie allinnich de kategoryen even neirûn en wie net yn 'e rinnende tekst oan it redigearjen west. Ik tocht dat dat wol koe. Net dus. 
:Mar hoe kinne dy feroarings ferlern gien wêze by it opslaan? Dat snap ik net. Want as jo wat opslane en der hat ien tuskentroch wat opslein, dan krije jo in melding fan in editkonflikt en wurdt jo ferzje net opslein, dat is sa, mar dan wurdt ûnderoan op 'e side mei de melding fan it editkonflikt likegoed jo eigen ferzje noch werjûn yn in bewurkingsfinster. Dus dêrwei kinne jo dat gewoan wer kopiëarje. It is dêrnei fansels mear wurk om de tuskenlizzende edits mei te nimmen yn jo folgjende edit, mar der giet yn prinsipe gjin wurk ferlern. Ik krij de yndruk dat jo dat ûnderste bewurkingsfinster noch nea sjoen hawwe, dus fandêr dat ik jo derop wiis.
:No haw ik sels noch even wat, want krekt as jo hie ik fan 'e jûn in flinke tebeksetter. Ik wie net sa bliid om te sjen dat jo mei de liuw oan 'e gong wiene, om't ik sels ek al in pear dagen oan in artikel oer de liuw wurkje. Dat koenen jo net witte fansels en ik hoopje dat it net liket as rekkenje ik jo wat oan, want dat is net sa. It is hjirre op 'e Wikipedy yn prinsipe &quot;wa't it earst komt, dy't it earst mealt&quot;. Mar jo sille begripe dat ik flink siet te balen. Ik haw soks yn al dy jierren dat ik hjir aktyf bin ien kear earder hân, mei it artikel oer Afro-Amerikanen. Dat heucht my noch goed, want it is gewoan flink kloate.
:Ik wit net hoe't jo artikels foar de Wikipedy meitsje, mar ik krij de yndruk dat jo dy hjir fan begjin oant ein op 'e Wikipedy yn it bewurkingsfinster skriuwe. Dêr kin ik my dus net mei rêde, dat ik skriuw myn spul hast altyd yn Word. As it ôf is, moat it fansels noch neilêzen en opladen wurde, mar dêr kom ik meastal net daliks oan ta. Dus, foltôge artikels komme by my op 'e kompjûter yn in mapke te stean oant ik tiid fyn om se op te laden nei de Wikipedy. Ik fertel dit allegearre by wize fan útlis foar myn folgjende fersyk. Soene jo de '''hoaleliuw''' en de '''Amerikaanske (hoale)liuw''' gewurde litte wolle as jo dy al net skreaun hawwe? Want dêr haw ik al artikels oer skreaun. Ik hoopje dat ik moarn tiid haw om teminsten ien fan beiden op te laden, mar dat is noch even de fraach, mei it wurk yn 'e echte wrâld en it berêden fan 'e húshâlding en it behearderswurk hjir op 'e Wikipedy. Ik hie it fan 'e jûn ek dwaan kinnen, wat tiid oangie, mar de kop stie my der net mear nei. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 jan 2025, 02.43 (CET)
::{{Ping|Ieneach fan 'e Esk}} Ik skriuw yndied fuortendaliks yn it bewurkingsfinster. Doe't ik juster letter noch wat korreksjes en wat feroarings oanbrocht hie en it opsloech krige ik de melding dat se net opslein wurde koene om 't de tekst yntusken al troch in oare meiwurker bewurke wie. Op dat stuit wurdt it skerm by my blanko. Faaks stiet der bûten it skerm noch wat, mar dan soe ik de balke rjochts nei ûnder lûke moatte en dat ha'k yndied net dien. Hawar, it like my yn alle gefallen goed om eefkes by jo oan 'e belle te lûken om't it my al in pear kear earder barde. It is fansels sneu as jo oan 'e artikel wurkje en ik wie krekt wat earder mei itselde ûnderwerp. Soks treft min, mar ik lit de hoaleliuw en de Amerikaanske hoaleliuw gewurde. Ik tink dat ik noch oan 'e gong gean mei de '''Barbarijske liuw''', mar ik moat noch earne in boek ha oer útstoarne bisten dêr't er yn stiet en kin dat net fine. Dus dêr moat ik eefkes tsjin oan rinne.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 23 jan 2025, 08.23 (CET)
:::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ja, sa is it krekt: der is in twadde bewurkingsfinster mei de troch jo skreaune tekst hielendal ûnderoan de side mei de melding fan it editkonflikt. Dat twadde bewurkingsfinster stiet yndie bûten it byldskerm as de melding ferskynt. As soks wer bart, moatte jo dus hielendal nei ûnderen scrolle oant jo net fierder kinne. Ik fyn it ek wol in ûnhandich systeem, want jo binne net de earste dy't soks oer de holle sjocht. Underwilens sil ik my tenei bedimje om net wer daliks de kategoryen nei te sjen op siden dêr't noch in wurkberjocht stiet. Ik bin bliid dat jo der even wat fan sizze, want ik wie my earlik sein fan gjin kwea bewust, dat ik wie moai trochgien mei dizze wurkwize. 
:::Oer de liuw: ja, dat is yndie sneu en frustrearjend foar my, mar nochris: dêr moatte jo jo net beswierd oer fiele. Ik stie earst ek yn bestân om my stil te hâlden, mar ik haw my letter betocht yn ferbân mei it koördinearjen fan 'e oare artikels. Ik lit de Barbarijske liuw gewurde. Binne jo noch fan doel om artikels oer oare kateftigen te skriuwen? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 jan 2025, 20.55 (CET)
::::It makket my fierder neat, jo kinne gerêst fierder mei de kateftigen gean. Der is foar my noch wurk by de rûs mei de fûgels. En it kin sa wer wêze dat ik wer aardichheid oan wat oars krij.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 24 jan 2025, 11.01 (CET)
:::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ja, der binne omtrint 10.000 fûgelsoarten, dat dêr kinne jo foarearst wol mei ta, mar oan 'e oare kant ''verandering van spijs doet eten''. Ik wol ek wolris in stikje oer in fûgel skriuwe, dat ik kin my foarstelle dat jo ek wolris in sûchdier behannelje wolle. Dat kin en wol ik jo net ûntsizze, allinnich, wat der earjuster barde, dat wol ik ek net wer. No ja, we moatte mar ris sjen hoe't it rint. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 24 jan 2025, 20.58 (CET)
::::::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Dit wie echt tafal en ticht te spikerjen is dat net. Om it risiko sa lyts mooglik te hâlden dat in oar jo foar is, soene jo dêrom it bêste jo wurk alfêst op wikipedy sette kinne mei de meidieling dat der noch oan wurke wurdt. By in aktueel barren is it risiko folle grutter dat meardere minsken mei itselde oan 'e slach geane en as it wurk dan noch in pear dagen op de kompjûter bliuwt stean, nimt it risiko mei de tiid ta dat in oar jo foar is mei it artikel.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 25 jan 2025, 10.17 (CET)
:::::::{{Ping|RomkeHoekstra}} Ja, dat hie ik ek al tocht, oars moat it sa mar sa't jo seine. It probleem dêrmei is fansels dat as je sa'n wurkberjocht pleatse, der ek binnen ôfsjenbere tiid in artikel opladen wurde moat. En dêr knelt de skoech wat, want ik haw juster ris even sjoen, mar ik haw dus noch in pear artikels oer films yn myn &quot;wachtkeamermapke&quot; stean dy't ik ferline jier al yn maaie skreaun haw. Dat komt sa: ik fyn it skriuwen fan in artikel folle leuker as it neilêzen en opladen. Dêr sjoch ik faak tsjinoan en dan sko ik it foar my út. Ik haw dat mapke alris hielendal leechmakke troch alle diene wurk op te laden en doe wie it de bedoeling dat ik tenei alles altyd daliks oplade soe, mar dat hat fjirtjin dagen duorre en doe stiene de earste artikels alwer yn 'e wacht. No ja, ik moat mar ris sjen hoe't ik it yn it ferfolch hawwe sil. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 25 jan 2025, 20.38 (CET)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 26 jan 2025, 07.24 (CET)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== Omneame ==

Goeiejûn @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]],

Wolle jo der tenei by it omneamen om tinke dat as jo de ferkeard stavere side wiskje earst al de keppelingen oanpasse oan de ferbettere stavering, oars bedarret de omneamde side yn it neat.
It is dat ik by [[Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1936]] ienienen konfrontearre waard mei in reade keppeling fan in artikel dat ik krekt derfoar skreaun hie, oars hie ik de earst kommende tiid net yn de rekken hân dat der mei it omneamen earne ferkeard gien wie.
[[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 7 feb 2025, 20.46 (CET)

:{{Ping|FreyaSport}} Jo hawwe hielendal gelyk. Dat doch ik ornaris ek, mar it is my niis glêd troch it sin gien. Sorry. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 7 feb 2025, 20.48 (CET)
::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] kin ris in kear barre, gelokkich hie ik it hjoed rap yn 'e rekken. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 7 feb 2025, 20.56 (CET)

== Boarne ==

Goeiejûn @[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] Jo ha by [[Ödön Zombori]] de kategoryen Argentynsk wrakseltrainer en Argentynsk persoan fan Hongaarsk komôf taheakke. Ha jo in boarne hjirfoar? As immen nei in oar lân emigrearret betsjut dat net daliks dat immen ek steatsboarger wurd fan dat lân. Bygelyks sa as dat by [[János Németh]] dy't nei Spanje ferfear al it gefal wie, dy is Spaansk steatsboarger wurden. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 8 feb 2025, 23.13 (CET)

:{{Ping|FreyaSport}} No, dat bin ik net mei jo iens. Emigrearje betsjut neffens my wol deeglik dat je boarger fan it nije lân wurde en de nasjonaliteit fan dat lân oannimme. As dat net sa is, soe ik it yn elts gefal oars formulearje, bgl. &quot;Yn dat-en-dat jier gied er nei Argentynje ta te wurkjen&quot; of sa. Yn dit gefal liket it my noch mear foar de hân lizzend om't Hongarije nei WO2 ûnder de kommunisten kaam. Alle Hongaren dy't doe nei it Westen giene, wurken foar it kommunistysk regear of it wiene flechtlingen. Yn acht nommen dat er pas yn 1985 weromgie, presys doe't glasnost en perestrojka de kommunistyske diktatuer wat draachberder begûnen te meitsjen, liek it my foar de hân lizzend dat er yn 'e tuskentiid yndie de Argentynske nasjonaliteit hie. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 9 feb 2025, 00.21 (CET)

== Dieuwertje Blok ==

Soene jo (as @[[Drewes|Drewes]])  [[Dieuwertje Blok]] efkes in skoftke befeiligje kinne? Ik tink dat dit geklier mei de datum troch annonieme meidoggers efkes oanhâlden giet. Op de Nederlânske Wikipedy is de side fan 'e middei ek wer befeilige en sûnt die tiid is it geklier hjir begûn. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 18 mrt 2025, 22.12 (CET)

:Al dien. [[Meidogger:Kneppelfreed|Kneppelfreed]] ([[Meidogger oerlis:Kneppelfreed|oerlis]]) 19 mrt 2025, 03.35 (CET)

== Open Database License ==
Goed, de oare kear wol ik wol sjen at ik dy lisinsje fine kin, mar ik nim oan dat as ik dy op [[Ofbyld:Wâldfeart.png|25px|[[Wâldfeart]]]] sjoen hie, en sjoen hie dat dat wie wat ik socht, dat ik dy dan wol keazen hie. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 10 apr 2025, 09.49 (CEST)
:Wat jo dien hiene, wie ek gjin ramp, mar doe't ik ferline simmer alle ôfbydlings bylâns west haw, haw ik foar kaarten fan Open Street Map in spesjaal berjochtsje oanmakke mei in link nei mear ynformaasje spesifyk dêroer. (Sa't se dat op En: ek brûkten, seach ik.) By it opladen fan it ôfbyld stiet dy opsje yn it rolldown-menu fan 'e linsinsjemooglikheden as fyfde fan boppen. Ik haw it op 'e byfoege skermôfbylding oanjûn mei de reade pylk. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 10 apr 2025, 20.52 (CEST)

[[File:Printscreen Lisinsjemenu.jpg|right|1200px|]]
{{clear}}

== [[MediaWiki:Copyrightwarning2]] ==

Hello! Is this still in use? If yes you might want to change 3.0 to 4.0. [[Meidogger:MGA73|MGA73]] ([[Meidogger oerlis:MGA73|oerlis]]) 17 apr 2025, 13.48 (CEST)

:Good evening. I don't think it's in use, but I'm not 100% sure what would happen if I deleted a system message, so I updated it anyway. Thanks for the warning. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 17 apr 2025, 21.39 (CEST)

== Tangara ==
Ik lit de Fryske namme fan in fûgelskaai graach oan jo oer, want ik ha dêr yn 'e measte gefallen gjin inkeld doel oer. Mar ik ha eefkes wachte mei de beskriuwing fan it skaai ''Thraupis'', dy't jo de Fryske namme &quot;echte tangaren&quot; jûn ha. Ik seach nammentlik ek in skaai ''Tangara'' en liet doe yn my omgean of dat (fanwegen de namme) net de echte tangaren wêze moatte. [[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 7 mai 2025, 11.08 (CEST)

:{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik hie ''Thraupis'' de echte tangaren neamt om't de famylje fan 'e tangarefûgels, ''Thraupidae'', nei dat skaai ferneamd is. Ik begryp jo riddenearring oangeande ''Tangara'' en dêr is beslist wat foar te sizzen. Dan moatte we in oare namme betinke foar ''Thraupis''. It skaai is neffens en: ferneamd nei in ûnidentifisearre fûgeltsje dat neamd wurdt troch de Aldgrykske wiisgear Aristoteles yn syn geskriften. Dêr sjitte we dus neat mei op. Ik sjoch dat de fûgels fan it skaai ''Thraupis'' allegearre wat blauwich binne en dat se dêrom yn Brazylje ''pipira-azul'' neamd wurde (''azul'' is Portegeesk foar blau). We soene se de blauwe tangaren neame kinne. Wat fine jo dêrfan? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 8 mai 2025, 00.12 (CEST)
::{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} Ja, ik fyn dat bêst. Tige tank foar de útlis!--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 8 mai 2025, 08.04 (CEST)

== Ik haw wer eat mist ==

Ik hie dat &lt;nowiki&gt;{{DEFAULTSORT:}}&lt;/nowiki&gt; ûnlêsber opnaam by [[On the Road]], foar at at immen de oardering oars hawwe woe. Mar no wit ik net wat it doel is om it al sichtber te meitsjen, mar krekt mei deselde namme as de titel? Kin ik dêr wat útlis by hawwe?
&quot; [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 20 mai 2025, 09.39 (CEST)

:{{Ping|Mysha}} Goeie. Ja, ik snapte net wat jo dêrmei woene. Sa'n defaultsort is altyd al ûnsichtber, dus neffens my hat dat ûnsichtber meitsjen gjin sin. Wat de alfabetisearring oangiet: neffens my wurde dêrby allinnich lidwurden negearre. Dus as it boek ''The Road'' hjitten hie, dan hie by de defaultsort &quot;Road, The&quot; komme moatten te stean. Mar &quot;On&quot; is gjin lidwurd mar in foarsetsel, dus dit boek moat ûnder de O alfabetisearre wurde. Wêrom haw ik de defaultsort net hielendal fuorthelle? Wit ik eins net. Dat hie ek likegoed kinnen, dêr hawwe jo gelyk oan. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 20 mai 2025, 12.26 (CEST)
:: Ja, dat wie in bytsje fan: &quot;Ik kin it allegear net kwyt by de gearfetting, mar ik wit dat guon lju gauris myn defaultsort oanpasje, dat ik jou mar efkens oan wat ik ferwachtsje; dat jimme dat oanpasje kinne nei hoe it krekt weze moatten hie, of fuorthelje as it wier net nedich is.&quot; Mar at jo sizze dat it wier altiten allinnich om lidwurden is, dan kin ikdat ornaris fuortlittte. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::: Ja, yn prinsipe allinnich as it earste wurd in lidwurd is. Der binne fansels oare gefallen dêr't je sa'n defaultsort ek by brûke kinne. Ik tink dan oan dingen as it boek ''[[1984 (boek)|1984]]'' fan George Orwell. Dat kinne je as sifers alfbetisearje, mar je kinne der ek in defaultsort mei ''nineteen eighty-four'' by sette of om't der in fertaling fan is &quot;njoggentjin fjouwerentachtich&quot;. Mar foar it meastepart giet it yndie om 'e lidwurden. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 22 mai 2025, 01.11 (CEST)

== Tanke ==

Good morning, dearest Ieneach fan 'e Esk, and thak you for your help in the new pages [[Nazario Pardini]] and [[Arena Metato]]. See you soon. [[Meidogger:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Meidogger oerlis:Rei Momo|oerlis]]) 10 jun 2025, 07.26 (CEST)

== [[Palackattumala]] ==

Godd monring, dearest dearest Ieneach fan 'e Esk, how are you? Me I'm fine!!!
Please, I ask you 3 minutes to access this new page anc correct my mistakes, please. I'll be pleased to help you in Italian and Portuguese.

Thanks a lot and see you soon [[Meidogger:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Meidogger oerlis:Rei Momo|oerlis]]) 30 jul 2025, 10.50 (CEST)

:Sorry, Rei Momo. I had an off day yesterday and didn't turn on my computer. I looked at your contribution just now and changed some things, but I think Drewes already did most of the work. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 1 aug 2025, 02.17 (CEST)
:: No problem, you have not to say sorry!!! Thank you very much for your visit!!! [[Meidogger:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Meidogger oerlis:Rei Momo|oerlis]]) 1 aug 2025, 08.33 (CEST)

== Harry Verbeke ==

ik kwam op de nl deze saxofonist tegen en dacht in 1922 noemt niemand zijn kind Harry. Ik had het mis; hij heette François Harry. Ik heb nog wat gevonden over zijn muzikale achtergrond. De nl; en fy meldden dat hij op 11 april geboren zou zijn; het was echter een dag eerder. Op wikidata stond het al goed, ook op de de. Wil je het hier ook aanpassen. Het is in te zien via Alle Friezen, ook het blad Beatrijs uit de jaren zestig meldde de 10e als geboortedatum, groet van 1/2-Fries,[[Meidogger:Ceescamel|Ceescamel]] ([[Meidogger oerlis:Ceescamel|oerlis]]) 13 aug 2025, 11.19 (CEST)

:{{Ping|Ceescamel}} Jazeker, dat doe ik even. Dank voor het aandragen van de verbeteringen. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 13 aug 2025, 23.42 (CEST)

== Disney ==

When was the last time you watched any Disney movies? I've added some bits to [[Encanto]], as it is my newest favorite. When do you plan to watch more Disney movies? Encanto airs on Freefourm every now and then. They've also shown other favorites of mine, like [[Frozen II]] and [[Brother Bear]]. Also, should Frozen II move to [[Frozen 2]] as was done in English? [[Wiki:Meidogger-bydragen/2600:1700:C910:2960:DA5:658C:9010:A976|2600:1700:C910:2960:DA5:658C:9010:A976]] 21 aug 2025, 23.42 (CEST)

== Ofbyld:FrieslandVlag.png ==

Jo hawwe [[Ofbyld:FrieslandVlag.png]] fuorthelle, wylst it op [[Wikipedy:Koart_oersjoch]] noch keppele wie. Hoe grut wie dy flagge? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 10 sep 2025, 11.16 (CEST)

:Minuskúl, miskien in heale by in fjirde sintimeter. It stikte hjir fan dy dingen, en dy haw ik allegearre fuortsmiten en ferfongen doe't ik ferline jier simmer alle ôfbyldings bylâns west haw. Dat haw ik net dien omdat ik it sa leuk fûn (it wie in rotputsje dêr't suver gjin ein oan kaam), mar omdat der fanút Wikimedia fragen wiene oer ús gebrûk fan ôfbyldings sûnder lisinsje. Ik haw de fuortsmiten ôfbyldings op alle siden dêr't se brûkt waarden earst ferfongen ear't ik se fuortsmiet. Op Wikipedy:Koart oersjoch, sa sjoch ik no wol, waard dat flachje twaris brûkt/neamt en dat hie ik dúdlik net troch en doe haw ik it mar ien kear ferfongen. As jo yn 'e rjochterkolom sjogge, stiet dêr net &quot;FrieslandVlag.png&quot;, mar &quot;Frisian flag.svg&quot;. Sa moat it yn 'e linkerkolom ek noch even feroare wurde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 10 sep 2025, 14.39 (CEST)
:: Ik haw der dan earst mar in plaatsje op folle mjitten(?) yn setten om't: De grap wie fansels dat &lt;nowiki&gt;[[Ofbyld:Frisian flag.svg]]&lt;/nowiki&gt; genôch wie. (It is wat núver, om't it ôfbyld nèt itselde is as de boarne.) Mar eins soenen wy no in plaatsje nedich binne wat net sa grut is, wat it ek is. Faaks [[fy:Ofbyld:Pompeblêd.svg]], as wy gjin lytser foarbyld hawwe. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::Dat formaat ha ik dochs mar efkes oanpast. Gewoane lêzers en begjinnende meidoggers sille it nea troch ha dat it plaatsje eins grutter is. By it brûken fan in flagge wurd meastentiids in berjocht brûkt. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 10 sep 2025, 21.20 (CEST)
:::: Goed, dat haw ik der koart as kommentaar bysetten. Doch hie ik leaver eat as [[Ofbyld:Kladblok.png]], at dat net te betizend is. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
:::::{{Ping|Mysha|FreyaSport}} As jo dat leaver hawwe, kin dat skoan. Der is gjin inkele reden dat dat foarbyld fan in ôfbyld in Fryske flagge wêze moat. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 11 sep 2025, 21.52 (CEST)
:::::@[[Meidogger:Ieneach fan 'e Esk|Ieneach fan 'e Esk]] @[[Meidogger:Mysha|Mysha]] It kinne om my alle ôfbylden wêze, it giet om in ôfbyld. Mar in ôfbyld mei Frysk tema is it moaiste op de Fryske Wikipedy. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 12 sep 2025, 09.58 (CEST)
:::::: Dêr is wat foar te sizzen. Ik haw der dan [[Ofbyld:Pompeblêd lyts.png]] foar makke. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::::::: {{Ping|Mysha|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} In pompelblêd, prachtig, is krekt wat foar Koart Oersjoch. [[Meidogger:FreyaSport|FreyaSport]] ([[Meidogger oerlis:FreyaSport|oerlis]]) 12 sep 2025, 19.20 (CEST)
:::::::: {{Ping|Mysha|FreyaSport}} Ik slút my dêrby oan. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 sep 2025, 20.29 (CEST)

== Kentukky ==

*Yn it Frysk is ''Tegearre'' fêstlein mei krekt de betsjuttings oarsom: ''Mei in oar'' sprekt oer ien oar persoan, mar ''meiinoar'' wurdt brûkt foar gâns in troep; lju ''gearre'' binne minsken byelkoar, mar ''tegearre'' binne mar twa. Ornaris tink ik der om, mar yn oersettings fersin ik my gau noch.
*Ik hie net tocht dat it Frysk in namme hie foar it [[gers]] op in oar [[kontinint]]. Ik hoopje, wy kinne der krekt wat mear oer sizze as ''[[Gers]] wat waakst yn [[Kentucky]]''.
Tank. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 24 sep 2025, 11.30 (CEST)

:{{Ping|Mysha}} Ornaris wurdt &quot;tegearre&quot; beskôge as de Fryske oersetting fan it Nederlânske ''samen''. Ik fyn it handiger om &quot;tegearre&quot; te beskôgjen as &quot;met z'n tweeën&quot;, en &quot;mei-inoar&quot; as ''samen''. 
:Wat it gers oangiet: neffens de oanhef fan it artikel oer Kentucky op en: is de ''Bluegrass State''-bynamme ''in reference to Kentucky bluegrass, a species of grass introduced by European settlers, which has long supported the state's thoroughbred horse industry''. Dus it komt oarspronklik út Jeropa. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 26 sep 2025, 00.56 (CEST)

== Grot ==

Ik haw dat systeem mei twa parten ierde, dyt dan wer yn ien part gearnaam wurde, net optocht. Dat hie ik oernaam fan in oar stik fan, ik nim oan, [[fy:Kategory:geografy|geografy]]. Ik ha der fierders gjin probleem mei; at yn de tekst fan de kategory mar stiet wat der krekt yn beskreaun wurdt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 26 sep 2025, 12.55 (CEST)

== [[Allahabad|Prayagraj]] ==

hello im sorry for not speaking Frysk . im a local Prayagrajan and i wonder why the Frysk of Wikipedia is amongst the only wikipedias, thats not recognizing the new name Prayagraj for the town. The renaming took place almost 1 decade earllier. when i look at the discus page (oerlis). there seems to be one outside wikipedia member who acts pro name change and one wikipedia member from inside Frysk who has a quarrell with the other member. it seems, that this is the main reason, why the inside guy doesnt acknolledge the fact, that the citys name has been [[Prayagraj]] for a long time. can this please be objectively discused

== fergese apels ==

Ja hawwe myn [[Ofbyld:Apple icon.png]] fan &lt;nowiki&gt; {{Auteursrjocht Frijkaam}} ferbettere nei {{Auteursrjocht Frij}}&lt;/nowiki&gt;. Dat liket better as wat ik hie, mar wat hie ik kieze moatten by it oanbieden om krekt dat risseltaat te krijen? Ik hie Frijkaam, mei in tige resinte oergong fan it frijkommen, keazen om't ik net seach wat in bettere kar wie foar: Trij ferskate soarten fan frij fan rjochten. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 5 nov 2025, 09.44 (CET)

:{{Ping|Mysha}} Jo hawwe gelyk, der ûntbriek in dúdlike omskriuwing fan dizze sitewaasje yn it keuzemenu. Ik haw it oanpast. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 7 nov 2025, 01.44 (CET)
::Tank. (Net krekt goed foar krekt dit besûndere gefal, mar better.) Allinnich: It liket dat der no stiet foar eigen wurk sûnder rjochten dat &quot;De makker fan dit ôfbyld hat alle rjochten frijjûn.&quot;, wylst foar frij wurk fan oaren stiet dat : &quot;De makker fan dit ôfbyld hat alle rjochten frijjûn.&quot;. Kinne wy, foar it ferskil, de twadde kear &quot;De boarne fan dit ôfbyld hat alle rjochten frijjûn.&quot; sizze? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 7 nov 2025, 11.58 (CET)
:::{{Ping|Mysha}} Tsja, dan soe der wer in nij berjocht oer auteursrjocht komme moatte en ik besykje dat eins in bytsje yn te damjen, want wat mear berjochten wat ûndúdliker it wurdt hokker jo wannear brûke moatte. As ik de tekst fan dit berjocht noris feroarje yn &quot;De makker '''en/of rjochthawwende''' fan dit ôfbyld hat alle rjochten frijjûn&quot;, soe dat foar jo in oplossing wêze kinne? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 8 nov 2025, 22.36 (CET)
::::(&quot;Feroarje yn&quot;, liket my in Hollanisme. Fryler fynt it goed, mar ik soe sizze dat de &quot;yn&quot; dêr in lokaasje is. Mar goed, it is myn memmetaal net.) Ik wit net krekt wêrom it in berjocht mear wurdt as foar de twa opsjes ek wier twa beskriuwings binne. Mar as dat sa is, kinne dy twa opsjes da net gearnam wurde as &quot;De boarne fan dit ôfbyld hat alle rjochten frijjûn.&quot;, dêr wy net by neame at dy boarne de oanbieder is as net? (Is der in wurd 'taleverder' of soks?) [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 10 nov 2025, 12.37 (CET)
:::::{{Ping|Mysha}} As ik jo goed begryp, giet it jo derom dat dejinge dy't alle rjochten frijjout net altyd ek de makker is. Mar om 'e rjochten frijjaan te kinnen, moat dy persoan wol de rjochthawwende wêze. Dus dêrom myn foarstel. &quot;Boarne&quot; fyn ik yn dizze kontekst net in gaadlike term foar in persoan (dan tink ik mear oan in anonime boarne yn 'e sjoernalistyk). &quot;Taleverder&quot; liket my in synonym ta foar &quot;oanbieder&quot;. As jo leaver &quot;oanbieder&quot; hawwe as &quot;rjochthawwende&quot;, kin dat om my ek wol. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 10 nov 2025, 22.57 (CET)
:::::: Dy persoan is net altiten de makker; mar ik hie net spesyfyk frege om sa'n ûnderskie: At de beide opsjes mei ien oantsjutting en ien tekst te fangen binne, is dat my ek goed. Ik woe allinnich net hawwe dat wy in ûnderskie oanbiede  tusken eigen en oanbean troch oaren, mar dat at de oanbieder dy kar dan makke hat, dat dan bliken docht dat de omskriuwing folút, krekt itselde is. De grûn fan de kar foar &quot;boarne&quot;, wie dat dy frijlit at dy boarne ien persoan is, as in kollektyf. It is ïnkeld myn eigen ûnbehagen mei &quot;ien en meardere is / binne&quot; wat hjir spilet. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Betsjuttings ==

Ik hie net sjoen dat dy side in haadside waard, yn stee fan in Wikipedy-side. Ik sjoch ek net hoe't ik tanke kin foar it rêden fan de side. Mar dochs efkes: Tank foar it oplossen fan it probeem. No moat ik alinnich noch fine hoe, as wa, at immen [[Wikipedy:Mienskip/Meidwaan en ferbetterje]] oanpasje kin om [[Wikipedy:Betsjuttings]] op te nimmen. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 des 2025, 13.10 (CET)

:{{Ping|Mysha}} Gjin probleem, hear. En ik haw him der ek al even tusken setten by Wikipedy:Mienskip/Meidwaan en ferbetterje (ûnder it kopke &quot;In side skriuwe&quot;, dat liek my it gaadlikste plak ta). [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 des 2025, 12.32 (CET)
:: Tank. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Kaarte(n) ==

Eart wy trochgeande wizigings hawwe foar al as net in &quot;-n&quot;: Kinne wy it earst iens wurde oer hoenear at der al in &quot;n&quot; komt: [[Wikipedy:Oerlisside#Kaarte?]]? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 13 mrt 2026, 13.51 (CET)

:{{Ping|Mysha}} Ik haw antwurde op 'e oerlisside. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 14 mrt 2026, 20.06 (CET)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 apr 2026, 20.33 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471754 --&gt;
:I don't think so. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 29 apr 2026, 21.36 (CEST)

== Spinnaker ==
Mar dan komt [[Spinnaker]] by [[:Kategory:Seil]], wylst [[Fok (seil)]] by [[:Kategory:Silen]] stiet. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 3 jun 2026, 14.36 (CEST)
:{{Ping|Mysha}} O, ik wist net dat er ek al oare seilen beskreaun wiene. Dan moat by fok even de kategory oanpast wurde. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 jun 2026, 02.00 (CEST)
:: Tank; ik seach dat it no dien wie. Moarn mar ris sjen at der noch mar binne, en at der eat is wat it gearbringt. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])

== Jager-samler ==

Ik haw besocht en set [[Jager-samler]] werom nei hoe't it wie, mar skynber doch ik eat ferkeard. Ik wol it net fierder ferkeard meitsje, dat kinst sels dyn ferzje weromhelje? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 11 jun 2026, 15.10 (CEST)

:{{Ping|Mysha}} Bêst genôch. Ik haw it hersteld. Jo hiene it sels ek wol kinnen: dan moatte jo by it tabblêd &quot;Skiednis besjen&quot; it ferskil opfreegje tusken hoe't it no is en de lêste ferzje dy't noch goed wie. Dan krije jo dy beide ferzjes njonken inoar te sjen mei de nijste ferzje oan 'e rjochterkant en de âldere oan 'e linkerkant. Boppe de nijste ferzje stiet &quot;De hjoeddeiske ferzje sûnt 12 jun 2026 om 00.53&quot;, en boppe de âldere stiet yn dit gefal &quot;De ferzje fan 20 aug 2021 om 00.46&quot;. Dy kopkes binne keppelings, dus as jo klikke op &quot;De ferzje fan 20 aug 2021 om 00.46&quot;, krije jo dy ferzje derfoar. Under de titel mar boppe de tekst fan it artikel stiet dan yn in rôze ramt in warskôging dat jo no net de hjoeddeistige ferzje fan it artikel derfoar hawwe, dus jo kinne dat altyd werkenne. 
:Oant safier wisten jo dit wierskynlik allegear wol, mar no komt it: as jo ienris sa'n histoaryske ferzje fan it artikel oproppen hawwe, kinne jo it tabblêd &quot;Bewurkje&quot; iepenje, en dan krije jo de bewurkbere tekst fan dy histoaryske ferzje fan it artikel yn byld. As jo it artikel weromsette wolle nei dy ferzje en it slagget op in oare manier net, dan kinne jo dus altyd noch de hiele artikeltekst dêrwei kopiëarje, wer werom gean nei de hjoeddeiske ferzje fan it artikel, dêr wer it tabblêd &quot;Bewurkje&quot; iepenje, en dan oer de hjoeddeistige artikeltekst hinne de tekst plakke dy't jo fan 'e histoaryske ferzje kopiëarre hawwe. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 12 jun 2026, 01.05 (CEST)
:: {{Ping|Drewes}} Tank, it is goed om dat út en troch wer ris te lêzen, om't guon saken wist ik net mear. Mar hoe ek: doe't it ienkear ferkeard gongen wie, woe ik der net mear yn om grieme om it noch minder te meitsjen. Foarbyld: Drewes hie, tusken de &quot;korreksje&quot; dy't ik dien hie en dy fan jo, part fan de ynhâld ek noch oanpast. Dat ik wol it leafst oan jimme beiden oerlitte hoe't de ferzje fan no ôf wêze moat. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])
::: {{Ping|Mysha|Drewes}} Goed dat jo dêr noch even de oandacht op fêstigje, Mysha. Ik hie de edit fan Drewes wol sjoen, en ik wie ek fan doel om syn ferbetterings yn 'e tekst te behâlden, mar trochdat ik ûnderwilens ek dwaande wie mei it boppesteande antwurd oan jo te skriuwen, is my dat úteinlik ûntkommen. Ik haw Drewes syn ferbetterings der no krekt wer even ynset. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 13 jun 2026, 17.46 (CEST)

== [[Lucienne Stassaert]] ==

Hi, dear Ieneach fan 'e Esk, how are you? Me O'm fine.

Please, can you access this short page I've opened to see if it is all correct? Thank you a lot for your important hel, and see you in [[Caselle Landi]]. [[Meidogger:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Meidogger oerlis:Rei Momo|oerlis]]) 19 aug 2026, 16.57 (CEST)

:{{Ping|Rei Momo}} Hello, Rei Momo. Good to hear you're well after such a scorching hot summer. I've looked at your new page, but Drewes had already done almost all of the work. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 19 aug 2026, 22.08 (CEST)
:: Yes, no problem, but I'm very happy about your visit. [[Meidogger:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Meidogger oerlis:Rei Momo|oerlis]]) 20 aug 2026, 09.36 (CEST)

== Boskplaat (Rottumerplaat) ==
Ik bin der net wis fan hoe at ik dit dwaan moatten hie. Rottumerplaat en de Boskplaat binne no tegearre ien plaat; lykas in útbuorren fêstgroeit oan in doarp. Hoenear moast sizze dat it net mear útbuoren binne? [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]]) 21 sep 2026, 13.36 (CEST)

:{{Ping|Mysha}} Dit giet oer de kategoryen dy't ik tafoege haw, tink. Ek al is it no net mear in sânplaat op himsels, dat wie it histoarysk al. Dus dan kin it likegoed yn dy kategory. En we hawwe gjin kategory foar dielen fan in sânplaat, dus fan dy kant ôf besjoen komt it ek yn deselde kategory. Gjin probleem. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 23 sep 2026, 00.49 (CEST)
:: Ja, dêr wie ik net wis oer. Mar jo hawwe my oertsjûge. [[Meidogger:Mysha|Mysha]] ([[Meidogger oerlis:Mysha|oerlis]])</text>
      <sha1>qdmm3hr28fr63fpo5gce42kyj7r0a77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sint-Nikolaastsjerke (Wyk op Feer)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72362</id>
    <revision>
      <id>1241308</id>
      <parentid>1009434</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T11:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Psittacuso</username>
        <id>39414</id>
      </contributor>
      <comment>image improved</comment>
      <origin>1241308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2753" sha1="7rhnesk4y3takdvl0dq6zgipoygfeqs" xml:space="preserve">[[File:St Nicolai Wyk-Boldixum.jpg|thumb|De Sint-Nikolaastsjerke fanút it easten]]
De '''Sint-Nikolaastsjerke''' ([[Dútsk]]: ''Kirche St. Nicolai'') yn [[Wyk op Feer]] is ien fan de trije midsiuwske tsjerken op it [[Noard-Fryslân|Noard-Fryske]] eilân [[Feer]] (''Föhr''). Sûnt de ynfiering fan de [[reformaasje]] op Feer yn de jierren 1526 oant 1530 is de Sint-Nikolaas in protestânsk tsjerkegebou. De tsjerke leit oan de ''Sankt Nicolaistraße'' yn it doarp Boldixum.

==Bouskiednis==
[[File:Wd b171.JPG|thumb|left|Tsjerkegongster yn tradisjonele klaaiinge]]
[[File:Wyk auf Föhr, Innenraum Kirche St. Nicolai.JPG|thumb|Ynterieur]]
De oarsprong fan de oan de [[Nikolaas fan Myra|hillige Nikolaas]] wijde romaanske tsjerke stamt út de tiid fan 1240. Oan de eastkant fan de tsjerke slút in koar oan mei in apsis. De goed 28 meter hege [[Gotyk|goatyske]] toer is fan lettere tiid en waard yn de 15e iuw boud en fan in [[sealtek]] ôfsletten. Yn it begjin fan de 18e iuw waard in noardlik skip oanboud om it tanimmend tal tsjerkgongers bergje te kinnen. 

Foar de Noard-Fryske skiednis is it bouwurk wichtich om't hjir yn âlde tiden politike gearkomsten plak fûne.

==Ynrjochting==
Doe't men de tsjerke restaurearre yn de jierren 1969-1970 waarden der oan de gewelven 13e-iuwske muorrebeskilderingen ûntdutsen. De beskildering waard renovearre en rekonstruearre. Fan it koar wie de orizjinele beskildering net mear foarhannen. Dêr binne let-goatyske fresko's te sjen. Njonken it altar (1643), de [[preekstoel|kânsel]] (1630), it doopfont (13e iuw), in byld fan de hillige Nikolaas (1300) en trije let-goatyske bylden heart it oargel ta de bysûnderheden dy't de tsjerke it besjen wurdich makket.    

Yn de tsjerketoer hingje fjouwer klokken, de âldste klok stamt út 1767, ien út 1934 en de oare twa út 1962.

==Tsjerkhôf==
De Nikolaastsjerke leit yn it fermidden fan in grut hôf, dat omheind wurdt toch âlde muorren fan fieldstiennen, oan de grins fan de doarpen Boldixum en Wrixum. Op it hôf binnen tal fan barokke grêfstiennen de muoite wurdich om te sjen. In soad grêfstiennen tsjûgje fan in djip kristlik leauwe en binne fersierd mei ôfbyldings fan ferhalen út de [[Bibel|Hillige Skrift]] of fan de ferstoarne sels. Ek jout mannich grêf in beskriuwing oer it libben fan de ferstoarne.

==Keppeling om utens==
* {{de}} [http://www.kirche-st-nicolai-foehr.de/gemeinde/gemeinde/willkommen.html Side fan de Nikolaastsjerke]
{{Boarnen|boarnefernijing=
* http://www.kirche-st-nicolai-foehr.de/gemeinde/gemeinde/willkommen.html
{{Commonscat|St. Nicolai (Boldixum auf Föhr)|Sint-Nikolaastsjerke, Boldixum}}
}}

{{DEFAULTSORT:Nikolaastsjerke (Wik op Feer)}}
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Noard-Fryslân]]
[[Kategory:Bouwurk út 1240]]</text>
      <sha1>7rhnesk4y3takdvl0dq6zgipoygfeqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte Tsjerke (Drachten)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88511</id>
    <revision>
      <id>1241284</id>
      <parentid>1063159</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1241284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4813" sha1="41i7phtf4wvqw1g9rzoabeqdf10srwl" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bouwurk
| namme                       = ''Grutte Tsjerke''
| ôfbylding                   = Drachten, Grutte Tsjerke.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = 
| lân                         = 
| bestjoerlike ienheid 1      = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Smallingerland flag.svg|20px]] [[Smellingerlân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = 
| namme bestjoerlike ienheid 2= 
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| plak                        = [[File:Drachten vlag.svg|20px]] [[Drachten]]
| adres                       = Súdkade 19
| koördinaten                 = 
| type bouwurk                = 
| subtype                     = 
| keatling                    = 
| boujier                     = [[1743]]&lt;br&gt;Renovaasje [[1953]]
| sloopjier                   = 
| arsjitekt                   = 
| yngenieur                   = 
| boustyl                     = 
| oerbrêget                   = 
| tunnelet ûnder              = 
| wei of spoar                = 
| monumintale status          = [[File:Monumentenbordje 2014.svg|12px]] [[Ryksmonumint]]
| monumintnûmer               = [https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/33978 33978] 
| hichte                      = 
| lingte                      = 
| breedte                     = 
| draachkrêft                 = 
| oerflak                     = 
| tal ferdjippings            = 
| tal keamers                 = 
| kapasiteit                  = 
| kosten                      = 
| webside                     = [https://grotekerk.pgdrachten.nl/ Side Grutte Tsjerke]
}}
De '''Grutte Tsjerke''' is in [[tsjerke]] yn [[Drachten]]. It is it âldste gebou fan Drachten en in [[ryksmonumint]].
Oan de tsjerke is in ynrinhûs ferbûn.

==Beskriuwing==
[[File:Interieur naar het zuiden - Drachten - 20063405 - RCE.jpg|thumb|left|150px|''Ynterieur'']]
De tsjerke út [[1743]] hat in T-foarmige plattegrûn. Boppe de yngong sit in bekroaning yn [[Loadewyk XIV-styl]] mei de wapens (yn [[1795]] ôfbikke) fan de stichters fan de tsjerke. [[Hector Livius Haersma fan Vierssen]], âld 5 jier, hat yn 1742 de [[earste stien]] lein. De houten geveltoer mei [[ynsnuorre spits]] hat yn wynwizer yn de foarm fan trije [[Turf (brânstof)|turven]].

Yn 2015 hat it ynterieur in ûnderhâldsbeurt hân en waarden op plakken fernijingen útfierd.

== Ynterieur ==
It ynterieur is oerdutsen troch in houten [[tonneferwulft]]. De [[kânsel|preekstoel]] (1743) yn [[Loadewyk XV-styl]] hat [[Allegory|allegoryen]] ([[deugden]]) op de panelen: de wierheid mei sinne, boek en palmtakke op in wrâldbol, leauwe klaait yn de wapenrêsting fan God, leafde mei flamjend hert omjûn mei bern, hope mei it anker en foarspoed mei de [[hoarn fan de oerfloed]] en palmtakke. Der is in [[hearebank]] út 1744 en in hearebank (1750) mei toefstik yn Loadewyk XIV-styl. Fan de fjouwer [[Brânskildere glês|brânskildere ramen]] (1743) binne trije makke troch [[Jurjen Staak]] en ien troch [[Ype Staak]]. 

== Oargel ==
It oargel út 1820 is makke troch [[Jan Adolf Hillebrand|J.A. Hillebrand]]. N.A.G. Lohman restaurearre it oargel yn 1861. Yn 1942 hat H.W. Flentrop it ynstrumint restaurearre. De wynfoarsjenning waard doe fernijd en it oargel waard útwreide mei in elektro-pneumatysk frij pedaal. Ek de disposysje feroare wat. Flentrop Orgelbouw fierde in nije restauraasje fasearre yn 1974 (rêchwurk) en yn 1986 (haadwurk/pedaal) út. Yn 1986 is it elektro-pneumatyske pedaal ferfongen troch in mechanysk frij pedaal mei twa registers. It oargel hat tsjintwurdich 20 registers ferdield oer haadwurk, rêchwurk en pedaal.&lt;ref&gt;[https://www.flentrop.nl/restauratie/dracht_grot.html Flentrop Orgelbouw]&lt;/ref&gt; 

== Keppeling om utens ==
* [https://www.orgelsite.nl/drachten-grote-kerk/ Disposysje Hillebrand-oargel]

== Sjoch ek ==
* [[Tsjerken yn Fryslân]]

&lt;gallery widths=&quot;120&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
De hoofdingang van de grote Kerk.JPG|''Yngongsportaal''
File:Orgel - Drachten - 20063406 - RCE.jpg|''Hillebrand-oargel''
File:INTERIEUR, GLAS IN LOODRAAM - Drachten - 20261678 - RCE.jpg|''[[Glês-yn-lead]]raam''
File:Preekstoel - Drachten - 20063409 - RCE.jpg|''Preekstoel''
&lt;/gallery&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
* Stenvert, Ronald [et.al.] (2000) ''Fryslân. Monumenten in Nederland, deel 6.'' Zeist: Rijksdienst voor de Monumentenzorg / Swol: Waanders. ISBN 90 400 9476 4
* Stichting Alde Fryske Tsjerken [http://www.aldefrysketsjerken.nl/kerkbeschrijvingen/D/DrachtenNH1991.pdf Drachten, NH-tsjerkebeskriuwing]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Grote Kerk, Drachten|Grutte Tsjerke, Drachten}}
}}
{{Koördinaten|53_06_23.4_N_6_06_03.6_E_region:NL_scale:10000|53° 06' NB 6° 06' EL}} 
[[Kategory:Tsjerkegebou yn Drachten]]
[[Kategory:Ryksmonumint yn Smellingerlân]]
[[Kategory:Bouwurk út 1743]]</text>
      <sha1>41i7phtf4wvqw1g9rzoabeqdf10srwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stjer (figuer)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100056</id>
    <revision>
      <id>1241304</id>
      <parentid>1241038</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T06:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Д.Ильин</username>
        <id>47729</id>
      </contributor>
      <origin>1241304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4930" sha1="l6hw5x8wvu2zq9jbq92a6alsx5487uf" xml:space="preserve">[[File:RibSvcStarSilver.gif|right|thumb|150px|In lykmjittige fiifhoeksstjer mei 'ribben'.]]
Yn 'e [[mjitkunde]] is in '''stjer''' in soarte fan net-rûne [[mearhoeke]]. De oantsjutting 'stjer' ferwiist nei it [[himellichem]] [[stjer|mei deselde namme]], wêrfan't de foarm, as dy mei it bleate [[each]] fan it [[ierde|ierdoerflak]] ôf waarnommen wurdt, op in stjerfoarm liket fanwegen de flikkering fan it [[ljocht|stjerreljocht]] dy't feroarsake wurdt troch de [[atmosfear]]. In lykmjittige mearhoeksstjer, dat wol sizze in mjitkundige stjer mei útstykjende punten fan gelikense grutte, is in lyksidige lykhoekige mearhoek wêrfan't de [[line]]n inoar kruse. Lykmjittige mearhoeksstjerren waarden foar it earst systematysk bestudearre troch de [[Ingelân|Ingelske]] [[geastlike]] [[Thomas Bradwardine]] (±[[1290]]-[[1349]]), en letter troch de [[Dútslân|Dútske]] [[wiskundige]] en [[astronoom]] [[Johannes Kepler]] ([[1571]]-[[1630]]).

Der besteane letterlik withoefolle foarmen fan mjitkundige stjerren, mei't it tal útstykjende punten yn prinsipe ûneinich is. Yn 'e regel wurdt mei de oantsjutting 'stjer' (op it mêd fan 'e mjitkunde) lykwols ferwiisd nei in beheind tal foarmen. De meast foarkommende dêrfan is tsjintwurdich de lykmjittige [[fiifhoeksstjer]] dy't fiif punten fan gelikense lingte en breedte hat, mei bûtenhoeken fan 36° en binnenhoeken fan 72°. In oare bekende foarm is de lykmjittige [[seishoeksstjer]], dy't foarhinne mear brûkt waard (en dêrom noch altyd yn gebrûk is yn 'e [[heraldyk]]), mei bûtenhoeken fan 60° en binnenhoeken fan 120°. Sokke ferskillende soarten stjerren kinne ek oantsjut wurde mei [[lienwurd]]en út it [[Gryksk]], besteande út in [[telwurd]] en it [[suffiks]] ''-gram'', fan γραμμή, ''grammḗ'' (&quot;line&quot;). In [[synonym]] foar 'fiifhoeksstjer' is sadwaande pentagram en in synonym foar 'seishoeksstjer' is heksagram.

&lt;gallery&gt;
File:Isotoxal star triangle 12-5.svg|in [[trijehoeksstjer]] mei bûtenhoeken fan 30° en binnenhoeken fan 150° (in soartgelikense stjer wurdt brûkt yn it logo fan [[Mercedes-Benz]])
File:Isotoxal_square_star_8-3.svg|in [[fjouwerhoeksstjer]] mei bûtenhoeken fan 45° en binnenhoeken fan 135° (in soartgelikense stjer wurdt brûkt yn it symboal fan 'e [[NATO]])
File:Stjärna.svg|in [[fiifhoeksstjer]] mei bûtenhoeken fan 36° en binnenhoeken fan 72° (bekend fan û.m. in grut tal [[lân]]s[[flagge]]n)
File:Wide pentagram.svg|in fiifhoeksstjer mei bûtenhoeken fan 72° en binnenhoeken fan 144°
File:Roundel of Israel – Low Visibility – Type 2.svg|in [[seishoeksstjer]] mei bûtenhoeken fan 60° en binnenhoeken fan 120° (bekend út 'e [[heraldyk]])
File:Isotoxal_star_hexagon_12-5.svg|in seishoeksstjer mei bûtenhoeken fan 30° en binnenhoeken fan 90°
File:Octagonal_star.svg|in [[achthoeksstjer]] mei bûtenhoeken fan 45° en binnenhoeken fan 90°
&lt;/gallery&gt;

Mjitkundige stjerren komme geregeldwei foar yn [[keunst]] en [[kultuer]], wêrûnder yn 't besûnder de [[heraldyk]] en de [[feksillology]] (flaggekunde). Dêrnjonken is oan 'e lykmjittige fiifhoeksstjer mei bûtenhoeken fan 36° en binnenhoeken fan 72°, wêrby't de inoar krusende linen binnenyn it figuer yntekene binne, [[skiednis|histoarysk]] in beskate [[magy]]ske, [[boppenatuerlik]]e of [[okkultisme|okkulte]] betsjutting takend, û.m. yn 'e [[wikka]]. Dizze stjerfoarm stiet bekend ûnder namme fan [[pentagram]], hoewol't dat eins in oantsjutting is foar alle soarten fiifhoeksstjerren. Fierders stiet de lykmjittige [[seishoeksstjer]] mei bûtenhoeken fan 60° en binnenhoeken fan 120°, as de inoar krusende linen binnenyn it figuer yntekene binne, bekend as de [[davidsstjer]], dat in [[symboal]] is fan it [[joadendom]]. [[Sânhoeksstjer]]ren (of heptagrammen) hawwe in bysûndere betsjutting yn 'e [[kabbala]] (de [[joadendom|joadske]] [[mystyk]]), wylst [[achthoeksstjer]]ren (of oktagrammen) gauris brûkt binne as [[motyf (mjitkunde)|motyf]] yn 'e [[islam]]ityske [[arsjitektuer]], benammen op it [[Yndiaaske subkontinint]].

&lt;gallery&gt;
File:Flag of Cameroon.svg|de [[flagge]] fan [[Kameroen]], mei in fiifhoeksstjer
File:Flag of the United States.svg|de flagge fan 'e [[Feriene Steaten]], mei fyftich fiifhoeksstjerren
File:Flag of NATO.svg|de flagge fan 'e [[NATO]], mei in fjouwerhoeksstjer
File:Mercedes benz silverlogo.png|It logo fan [[auto]]fabrikant [[Mercedes-Benz]], mei in trijehoeksstjer
File:Alfkors.svg|In pentagram, mei bysûndere betsjutting yn û.m. de [[wicca]]
File:Flag of Israel.svg|de flagge fan [[Israel]], mei de [[davidsstjer]], it symboal fan it [[joadendom]]
File:Baard vlag.svg|De doarpsflagge fan [[Baard]], mei twa seishoeksstjerren
&lt;/gallery&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Star_polygon ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Star polygons}}
}}

[[Kategory:Mjitkundich figuer]]
[[Kategory:Mearhoeke]]
[[Kategory:Symboal]]</text>
      <sha1>l6hw5x8wvu2zq9jbq92a6alsx5487uf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wizen út it Easten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122502</id>
    <revision>
      <id>1241285</id>
      <parentid>1222550</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1241285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12623" sha1="j1gv6sdekkusxbe7t87t6ywgf99oezy" xml:space="preserve">[[File:Janez Šubic - Poklon sv. treh kraljev.jpg|thumb|275px|Skilderij fan de Oanbidding (Janez Šubic, 1877)]]
De '''Trije Keningen''' of, neffens de [[protestantisme|protestanske]] tradysje, de '''Wizen út it Easten''' binne de yn it berteferhaal yn it [[evangeelje fan Mattéus]] neamde gelearden, dy't harren troch in stjer, komeet of ljocht liede lieten nei it plak dêr't [[Jezus (tradisjoneel-kristlik)|Jezus]] yn [[Betlehem]] berne is. Yn it [[Nije Testamint]] wurde hja gjin keningen neamd en likemin wurdt der wat sein oer it oantal fan har. Dy eigenskippen binne sûnt de foarming fan in grut tal leginden yn de 3e iuw oan it ferhaal tafoege. De yn de Tsjerke fan it Westen bekende nammen Kaspar, Melchior en Balthasar komme net earder as yn de 6e iuw oan de oarder. 

Yn de [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomske]] tsjerke wurde de trije keningen as hilligen fereare. Harren heechfeest falt op it feest fan de Ferskining fan de Hear ([[Epifany]]) op 6 jannewaris. As dy dei op in wurkdei falt wurdt it feest op de earste snein nei 1 jannewaris fierd. Ek yn de protestanske tradysje wurdt de epifany dan betocht.
== Evangeelje fan Mattéus  ==
Yn it twadde haadstik fan it [[evangeelje fan Mattéus]] wurdt yn it ferhaal fan de berte fan Jezus Kristus yn Bethlehem skreaun oer de ferearing fan de Messias troch magiërs út it easten ([[Gryksk]]: Μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν. Dêr stiet: ''Doe't Jezus dan ûnder it regear fan kening Herodes te wrâld kommen wie te Bethlehem yn Judeä, kamen der út it easten wei wize mannen nei Jeruzalim. Dy fregen: &quot;Wêr is de kening fan de Joaden te finen dy't koartlyn te wrâld kommen is? Wy hawwe syn stjer sjoen yn it easten en dêrom binne wy kommen om him hulde te dwaan&quot; (Mattéus 2:1-2).  

== Wize mannen ==
De wize mannen wurde yn de orizjinele Grykske tekst fan it evangeelje fan Mattéus ''Magoi'' (Gryksk inkelfâld μάγος (magos), mearfâld μάγοι (magoi)) neamd. It Grykske wurd ''magos'' is wer ôflaad fan it Aldperzyske maguŝ fan it Avestyske magâunô, de taal fan de religieuze kaste fan de [[Soroästrisme|soroästristen]]. De prysters fan dy kaste joegen as ûnderdiel fan harren religy altiten in soad omtinken oan it lêzen fan de stjerren, itjinge harren in ynternasjonale reputaasje op it mêd fan [[astrology]] oplevere. Dêrom binne der nei alle gedachten galdeeske of perzyske astrologen bedoeld. Harren religy en tapassing fan astrology soargen der foar dat út de term [[magy]] betsjuttings ûnstiene, dy't op okkulte saken tapast waarden, alhoewol't it Soroästrisme neat fan tsjoenderij hawwe moast.

De wizen út it easten folgen in stjer, in komeet of in ljocht dy't de berte fan in kening oankundige. Mooglik hiene de wizen kontakten mei de joadske mienskip fan Babylon en wisten de wizen dat in stjer de komst fan in kening oankundigje soe (Numeri 24:17: ''Der sil in stjer út Jakob opkomme, in septer út Israel''). Oer de fraach hokker stjer dat west hawwe kin is in soad debatearre. Guon gelearden miene dat de stjer ek in komeet, in konjunksje of in supernova west hawwe kin, mar in soad kristenen geane der fan út dat it in tydlik en boppenatuerlik ljocht west hat, dat de wizen eksakt nei it plak brocht dêr't Jezus berne wie.&lt;ref&gt;Astronomy and the Bible, Donald B. De Young&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;&lt;gallery perrow=6 widths=&quot;650px&quot; heights=&quot;300px&quot;&gt;
File:Der Dreikönigsaltar Rogier van der Weyden.jpg|thumb|''It Trije Keningen-alter fan Rogier fan der Weyden''
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
De stjer hat net de hiele tiid ljocht jûn en ferdwûn of dôve tydlik út, want yn [[Jeruzalim]] oankommen moasten de wizen freegje wêr't hja wêze moasten om de krekt berne kening fan de Joaden hulde te bringen. It berjocht dat der wizen yn Jeruzalim wiene dy't sochten nei de &quot;kening fan de Joaden&quot; kaam ek by kening Herodes oan en dy rekke dêrtroch slim fan slach. [[File:Nicolas Poussin - Le massacre des Innocents - Google Art Project.jpg|thumb|250px|''De slachting fan de ûnskuldigen ([[Nicolas Poussin]]'')]] Hy naam it nijs tige earnst en rôp alle hegeprysters en wetsgelearden by inoar en joech har de opdracht om út sykjen wêr't de Kristus berne wurde soe. Nei't dy him anderen dat it plak neffens de profesij Bethlehem yn Judea wêze moast, liet kening Herodes de wizen by him komme. Hy joech harren de opdracht om fierder te sykjen. Sadree't hja it plak wisten, woe de kening dat ek graach wite, sadat hy it jonkje ek hulde bringe koe. Sa tocht kening Herodes de wizen ferifelje te kinnen, want de kening hie oare plannen en akseptearre gjin konkurrinsje. Earder hie der al syn twa populêre soannen Aleksander en Aristobulus ombrocht en hy woe ek grif dit bern út de wrâld romje. 

Doe't de wizen Jeruzalim ferlieten en fierder reizgen kaam it teken oan de himel wer tefoarskyn en brocht harren nei it plak dêr't Jezus berne wie. De wizen troffen Marije mei Jezus oan en brochten Jezus de hulde en offerden Him [[goud]], [[mirre]] en [[wijreek]]. Om't se wisten dat Herodes fan doel wie om Jezus te fermoardzjen, gyngen hja net werom nei him om te fertellen wêr't hja Jezus fûn hiene en namen in oar paad om nei hûs te gean.&lt;ref&gt;Mattéus 2:1-12&lt;/ref&gt;

Om wis te wêzen dat de oansteande kening fan de Joaden it net oerlibje soe, liet Herodes dêrnei alle jonkjes fan ûnder de twa jier deadzje. Yntusken wiene Joazef, Marije en Jezus al ûnderweis nei Egypte. Mei de [[bernemoard yn Bethlehem]] waard neffens Mattéus de profesij fan de profeet Jeremia ferfolle: ''Hark, yn Rama klinkt in lûde klacht, in bitter skriemen, [[Rachel (aartsmem)|Rachel]] skriemt om har bern, hja wol har net treaste litte want se binne wei'' (Jeremia 31:15). Rachel lei begroeven yn Bethlehem.

== Trije Keningen-tradysje  ==
[[File:Monatsbild nach Molenaer 01.jpg|thumb|left|250px|Stjersjongers (Jan Miense Molenaer)]]
Yn de roomsk-katolike tradysje wurde de wizen faak as keningen foarsteld. Der is lykwols gjin ferwizing yn it evangeelje fan Mattéus dat de konklúzje rjochtfeardiget dat de manlju dy't de stjer folgen hearskers wiene. De foarstelling fan keningen is koppele oan profesijen yn it [[Alde Testamint]], dêr't yn [[Jesaja (bibelboek)|Jesaja]] 60:3, [[Psalmen|Psalm]] 68:29 en Psalm 72:10 skreaun wurdt dat keningen de Messias hulde bringe sille. Yn it ljocht fan dy profesijen joegen de earste lêzers fan Mattéus de wizen de status fan keningen. Om 500 hinne wie de tradysje dat de wizen keningen wiene alhiel ynboargere.

Yn de Tsjerke fan it Westen krigen de keningen de nammen Kaspar, Melchior en Balthasar, nammen dy't foar it earst opdûkten yn in kronyk út 500 út [[Aleksandrje]], dat letter fanút it Gryksk yn it Latynske ''Excerpta Latina Barbari'' waard oerset.&lt;ref&gt;[https://www.attalus.org/translate/barbari.html#51B Ingelsktalige oersetting ''Excerpta Latina Barbari'']&lt;/ref&gt; Neffens in algemiene útlis representearje de magirs de wrâld fan de heidenen. Hja sykje nei de krekt berne &quot;Kening fan de Joaden&quot;, in begryp dat by Mattéus allinne troch heidenen brûkt wurdt (sjoch ek Mattéus 27:11, 27:29, 27:37). Ynstee dêrfan brûke de Joaden yn it evangeelje fan Mattéus jimmeroan it begryp &quot;Kening fan Israel&quot; (Mattéus 27:42). Ek steane de trije keningen model foar de doe bekende dielen fan de wrâld: [[Jeropa]], [[Aazje]] en [[Afrika]] of ferskate fazen yn it libben: in jonge Kaspar, Balthasar dy't yn de krêft fan syn libben is en in âlde Melchior. In oare tradysje stelt Balthasar foar as de kening fan [[Arabysk Skiereilân|Araabje]], Melchior as de kening fan [[Perzje]] en Kaspar as de kening fan [[Yndia]]. Sa binne der meardere tradysjes ûntstien en ek ferskate nammen foar de hilligen. Yn it [[Etioopje|Etiopyske]] kristendom krigen de keningen de nammen Hor, Karsudan en Basanater, wylst de Armeenske katoliken Kagpha, Badadakharida en Badadilma. In soad sjineekse kristenen leauwe dat ien fan de magirs út [[Sjina]] stamt. [[Syrje|Syryske]] kristenen neame de keningen Larvandad, Gushnasaph en Hormisdas, nammen dy't wol folle Perzysjer oandogge, mar likemin it bewiis fan autentisiteit besitte. 
 
In leginde wol ha dat de keningen letter doopt binne troch de apostel [[Tomas (apostel)|Tomas]]. 

By de [[reformaasje]] waard yn Fryslân de [[Kalvinisme|kalvinistyske]] fariant fan it protestantisme ynfierd. Tenei waard Trije Keningen as tsjerklike feestdei skrapt en dêrmei waarden ek tradysjes as it [[stjersjongen]] stadichoan útband. Allinnich yn de tradisjoneel katolike provinsjes fan Nederlân lykas [[Limburch (Nederlân)|Limburch]] en [[Noard-Brabân]] komt it stjersjongen noch foar.   

== Jehannes Kalvyn oer de wizen ==
[[Jehannes Kalvyn]] hie net in soad op mei de Trije Keningen-tradysje. Yn syn bydrage oer it besyk fan de wize manlju oan Jezus skreau de teolooch: ''It is bekend dat Perzen en Galdeeërs astrologen en filosofen de namme magirs joegen. De evangelist hat lykwols net in oantal fêstlein. Dêrom is it better dat yn it ûnwisse te litten, dan wat twifelriedich is oan te nimmen as wissichheid. Papisten binne yn de bernige fout trape troch oan te nimmen dat it trije wiene, omreden dat Mattéus skreau dat hja goud (1) mirre (2) en wijrweek (3) brochten. Mattéus skriuwt lykwols nearne dat elk fan harren syn eigen geskink joech. Earder liket de evangelist te sizzen dat dy trije jeften mienskiplik jûn waarden. Chrysostomos skriuwt dat it der fjirtjin wiene. It is likemin wierskynlik as it oare tal. Mooglik komt it út in foarâlderlike tradysje, mar soks hat gjin hecht fûnemint. De meast healwize útfynst fan de papisten oer dit ûnderwerp is lykwols dat dy manljy keningen wiene, om't hja earne oars in passaazje fûnen, dat de keningen fan Tarsjisj en de lannen oan 'e see en fan Skeba Him skatting bringe soene (Psalm 72:10).  ''

Oer de fraach oft it in natuerlike stjer west hat dy't de wizen nei harren bestimming brocht, skreau Kalvyn dat dat nea it gefal west hawwe kin. De stjer gedroech har ommers net neffens de natoerlike oarder. Sa wie de stjer ynienen foar in beskate tiid fuort om wat letter wer fûl te baarnen en de magirs de rjochte koers nei Bethlehem te wizen en dêr lang om let boppe it plak dêr't Kristus berne wie stil te stean. Sokke eigenskippen wiene neffens Kalvyn net ta te skriuwen oan in natuerlike stjer. Syn konklúzje wie dat it earder in komeet west hawwe moat en dat de magirs op syn minst holpen binne troch in iepenbiering fan God sels.&lt;ref&gt;[http://www.sacred-texts.com/chr/calvin/cc31/cc31027.htm Bydrage fan Jehannes Kalvyn oer Mattéus 2:1-6]&lt;/ref&gt;

== Reliken ==
[[File:Dreikönigenschrein- Kölner Dom.jpg|thumb|left|250px|''It alter fan de Keulse dom mei de skryn fan de Trije Keningen'']]
De [[Dom fan Keulen]] is it tradisjonele plak dêr't de reliken fan de trije wizen wurde bewarre. It soe de hillige [[Helena fan Konstantinopel|Helena]], de mem fan [[Konstantyn de Grutte]], west ha dy't de [[Relikwy|reliken]] op reis nei it Hillige Lân fûn hat. Hja naam de reliken mei nei de [[Hagia Sofia (Istanbûl)|Hagia Sofia]] yn [[Konstantinopel]]. 

In ferzje fan de detaillearre útwurking dêrfan is foar ús útjûn troch de 14e ieuske geastlike Jan fan Hildesheim. Yn syn ''Historia Trium Regum'' (Skiednis fan 'e Trije Keningen) wurdt de oanwêzigens fan de reliken yn Keulen ferklearre. Hy begjint mei de reis fan Helena nei Jeruzalim, dêr't se it Wiere Krús en oare reliken ûntdiek. 

&quot;Keninginne Helena ... begûn te tinken oan 'e lichems fan dizze trije keningen, en hja makke har op en gyng, begelaat troch in grut gefolch, nei it lân fan Ynd... Nei't hja  de lichems fan Melchior, Balthasar en Kaspar fûn hie, die keninginne Helena se yn in kiste, dy't hja mei grutte rykdom fersiere liet, en se brocht se nei Konstantinopel ... en lei se yn in tsjerke dy't Sint-Sofia hjit&quot;.

Letter kamen de reliken yn [[Milaan]] telâne en troch de [[Hillige Roomske Ryk|hillich-roomske]] keizer [[Freark Barbarossa|Freark I]] waarden se yn 1164 nei [[Keulen]] stjoerd, dêr't se noch jimmeroan binne.
{{boarnen|boarnefernijing=
Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Ingelsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [[:en:Biblical Magi]]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Three Wise Men|Wizen út it Easten}}
}}
[[Kategory:Persoan yn it Nije Testamint]]
[[Kategory:Astrolooch yn de Aldheid]]
[[Kategory:Anglikaansk hillige]]
[[Kategory:Armeensk-otterdoks hillige]]
[[Kategory:Eastersk-katolyk hillige]]
[[Kategory:Eastersk-otterdoks hillige]]
[[Kategory:Koptysk-otterdoks hillige]]
[[Kategory:Maronitysk hillige]]
[[Kategory:Nestoriaansk hillige]]
[[Kategory:Roomsk-katolyk hillige]]
[[Kategory:Syrysk-otterdoks hillige]]
[[Kategory:Berte fan Jezus]]</text>
      <sha1>j1gv6sdekkusxbe7t87t6ywgf99oezy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johannes van der Veer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167735</id>
    <revision>
      <id>1241274</id>
      <parentid>1120036</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T16:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>/* Literatuer */ [[]]</comment>
      <origin>1241274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5927" sha1="oyh6k9goxvzewcrzo89niqo0d98uq73" xml:space="preserve">{{Persoan algemien
| ôfbylding                    = Johannes_Koenraad_van_der_Veer.jpg
| ôfbyldingstekst              = Johannes van der Veer (± 1895)
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{NEDnasj}} &lt;br&gt;[[File:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Grut-Brittanje|Britsk]]
| berne                        = [[5 febrewaris]] [[1869]]
| berteplak                    = [[Hilaard]]
| stoarn                       = [[30 augustus]] [[1928]]
| stjerplak                    = [[Londen]]
| etnisiteit                   = {{FRLetn}}
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = Printer, ûndernimmer
| aktyf as                     = kristen-anargist, tolstojaan, propagandist
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = 
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
'''Johannes Koenraad van der Veer''' ([[Hilaard]], [[5 febrewaris]] [[1869]] – [[Londen]], [[30 augustus]] [[1928]]) wie in [[kristen-anargist]] en skoft [[tolstojaan]].

== Biografy ==
Hy wie de soan fan Nanne van der Veer, hanneler yn goud- en sulverwurk, bôlesuteler en Anna Catharina Wijnands. Hy troude op 12 july 1895 mei Amalie Emilie Auguste Stollberg, servearster en [[tsjinstfaam]] en letter lettersetster. Harren houlik einige sûnder bern op 27 juny 1922. Yn [[Ingelân]] troude er fannijs mei in sjongeres en neamde him dêr John C. Vanderveer, oftewol Védévé.

===SDB===
Johannes van der Veer waard grutbroch yn in earm gesin en ûntwikkele him as [[autodidakt]]. By syn oplieding ta printer groeide syn sympaty foar it [[sosjalisme]] en letter it [[kristenanargisme]]. Mei in tal freonen rjochte er yn 1886 in sosjalistyske jongereinferiening op, dy 't yn 1887 omset waard yn in ôfdieling fan de [[Sociaal Democratische Bond]] (SDB). Yn novimber 1892 waard er yn [[Middelburg]] troch de SDB oansteld as propagandist en iepenet er in boekwinkel anneks sigaresaak om yn syn brea te fertsjinjen.

===Tolstoj===
Doe 't er yn 1896 oproppen waard foar skutterstsjinst wegere er him yn Middelburg te melden. As ûnleauwige koe er him net beroppe op syn gewisse. Syn rjochtsaak luts ynternasjonale omtinken. De oersette brief oer de motivaasje fan syn wegering kaam terjochte by [[Lev Tolstoj|Tolstoj]] dy't foar ynternasjonale publikaasje soarge. It soarge foar in lange korrespondinsje tusken Van der Veer en Tolstoj.

Yn Nederlân hold de ienfâldige Van der Veer tusken tolstojanen út folle hegere rûnten ta: de yngenieur [[Felix Ortt]], de dûmnys [[Louis Adriën Bähler|Baehler]] en [[Sibillus Catharinus Kylstra|Kylstra]], de biolooch en wittenskipper [[Jacob van Rees]]. Hy dielde lykwols harren striid tsjin [[Drankbestriding|drankmisbrûk]], [[fiviseksje]] en de belutsenens by de koloanje (Ynternasjonale Bruorskip) yn [[Blaricum (plak)|Blaricum]]. Oer it libben en de sfear yn de koloanje rekke er bot teloarsteld. Yn 1901 sei Van der Veer it kristenanargisme iepentlik farwol omdat de earmoedekultus fan de beweging him in soad argewaasje joech. Uteinlik fielde Van der Veer him better thús by de [[S.D.A.P.]] dêr 't er yn 1900 ek lid fan wurden wie.

===Ingelân===
Hy fêstige him letter yn [[Ingelân]] dêr't er korrespondint waard foar ûnder oare [[De Telegraaf]]. Hy rekke dêr sa fier fan de pasifistyske tinkwrâld fan Tolstoj ôf dat er yn syn funksje yn de [[Earste Wrâldoarloch]] propaganda makke foar it meidwaan oan de oarloch. Nei de oarloch waard er foarsitter fan de bûtenlânske sjoernalisteferiening yn Londen. Hy stoar yn 1928 as Ingelsk steatsboarger.

== Literatuer ==
* P.J. Meertens, ''Veer (Johannes Koenraad van der)'' yn: Mededelingenblad, nr. 14, oktober 1959, 6-7
* H.P. Abrahams, ''De Pers in Zeeland (Middelburg 1910)'', 238-241 en 348-354 
* J.J. Burnett, ''Obituary. Mr. Van Der Veer. Patriotic work in the war'' yn: [[The Times]], 31.8.1928
* Bymholt, ''Geschiedenis; Morgenrood, Zondagsblad voor de lezers van [[Recht voor Allen]]'', 12.1.1895
* L.N. Tolstoj, ''Les temps sont proches'' ([[Parys]], 1897; oarspronklik yn it [[Russysk]] ferskynd)
* ''Vliegen'', Dageraad II, 199-291 
* R. Jans, ''Tolstoj in Nederland'' ([[Bussum]], 1952)
* Johan Frieswijk, ''Socialisme in Friesland'' ([[Amsterdam]], 1977) 124-126
* S. Leydesdorff, ''Verborgen arbeid vergeten arbeid'' ([[Assen]], 1977) 49
* J. Perry, ''Roomsche kinine tegen roode koorts'' (Amsterdam 1983) 71-77
* G. Termeer e.a., ''Dienstweigeraars over dienstweigering en verzet tegen het militarisme vanaf de eeuwwisseling tot nu'' (Amsterdam 1984), 11-20
* B. Altena, ''Geschiedenis van de socialistische pers in Zeeland'', ôfleveringen 6 en 7 yn: Nieuw Zeeland, le jrg. nr. 7 en 8, (1984)
* B. Altena, ''Een broeinest der anarchie''. Arbeiders, arbeidersbeweging en maatschappelijke ontwikkeling. Flissingen, 1875-1929 (1940) (Amsterdam 1989)
* A.J.M. Wagemakers, ''Buitenstaanders in actie. Socialisten en neutraal-georganiseerden in confrontatie met de gesloten Tilburgse samenleving 1888-1919'' ([[Tilburch]], 1990)

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Otto Boele, ''Het orakel van Rusland. Tolstoj, zijn volgelingen en de Nederlandsche connectie'', yn: ''TSL. (Tijdschrift voor Slavische literatuur)'' (2010) 57 (desimber), s. 46-54.
* [http://www.iisg.nl/bwsa/bios/veer.html P.J. Meertens, Bert Altena ''Johannes Koenraad van der Veer'', yn ''BWSA'' 3 (1988), s. 208-211]
}}

{{DEFAULTSORT:Veer van der, Johannes}}
[[Kategory:Frysk sosjalist]]
[[Kategory:Frysk anargist]]
[[Kategory:Frysk pasifist]]
[[Kategory:Frysk ferslachjouwer]]
[[Kategory:Nederlânsk sosjalist]]
[[Kategory:Nederlânsk anargist]]
[[Kategory:Nederlânsk pasifist]]
[[Kategory:Nederlânsk ferslachjouwer]]
[[Kategory:Ingelsk persoan fan Frysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn Hilaard]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1869]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1928]]</text>
      <sha1>oyh6k9goxvzewcrzo89niqo0d98uq73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Recht voor Allen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194230</id>
    <revision>
      <id>1241265</id>
      <timestamp>2026-09-22T16:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;[[Ofbyld:Recht voor Allen.jpg|thumb|Utjefte fan ''Recht voor Allen'' fan tongersdei 18 en freed 19 maart 1897 ([[Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum]] op It Hearrenfean.)]] '''''Recht voor Allen''''' wie in Nederlânsk [[Sosjaaldemokrasy|sosjaal-demokratysk]] [[tydskrift]] – yn it begjin ûnôfhinklik fan hokker [[politike partij]] ek, en letter it offisjele orgaan fan it [[Sosjaal-Demokratyske Bûn]] (SDB). It blêd waard útjûn fan 1 maart 1879 oant 1900.  De ferantwur...&quot;</comment>
      <origin>1241265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2286" sha1="7m65dfkslliybaqt62wx2sra5250ig0" xml:space="preserve">[[Ofbyld:Recht voor Allen.jpg|thumb|Utjefte fan ''Recht voor Allen'' fan tongersdei 18 en freed 19 maart 1897 ([[Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum]] op It Hearrenfean.)]]
'''''Recht voor Allen''''' wie in Nederlânsk [[Sosjaaldemokrasy|sosjaal-demokratysk]] [[tydskrift]] – yn it begjin ûnôfhinklik fan hokker [[politike partij]] ek, en letter it offisjele orgaan fan it [[Sosjaal-Demokratyske Bûn]] (SDB). It blêd waard útjûn fan 1 maart 1879 oant 1900.

De ferantwurdlike útjouwer wie de sosjaal-demokraat – en letter [[Anargisme|anargist]] – [[Ferdinand Domela Nieuwenhuis]]. It waard ferspraat troch ferkeap op strjitte en berikte op syn hichtepunt in oplage fan 30.000 eksimplaren. &lt;ref&gt;''Geschiedenis van het socialisme in het kader van zijn tijd'' - dr. H. de Vos&lt;/ref&gt; Yn it begjin ferskynde it alle wiken; yn 1885 waard oergien op in frekwinsje fan twa kear yn 'e wike en yn 1887 op trije kear yn 'e wike. Tusken 1888 en 1891 wie ''Recht voor Allen'' in deiblêd; dêrnei sakke de frekwinsje werom nei trije kear yn 'e wike, en fan 1898 ôf nei twa kear yn 'e wike. &lt;ref&gt;''De socialen zijn in aantocht. De Nederlandse arbeidersbeweging in de negentiende eeuw'' - Martin Schouten&lt;/ref&gt;
Yn 1892 kaam [[Christiaan Cornelissen]] by de redaksje fan ''Recht voor Allen''. Fan dat stuit ôf oan redigearren Domela Nieuwenhuis en Cornelissen de publikaasje tegearre – in gearwurking dy't goed ferrûn, nettsjinsteande harren ferskillende opfettings.

Yn 1967 kaam de [[dokumintêre]] ''HOP HOP HOP Hangt de socialisten op!'' út; dy gie oer de opkomst fan it sosjalisme yn 'e jierren tachtich fan 'e 19e ieu en makke gebrûk fan materiaal út ''Recht voor Allen''. De titel ferwiist nei ien fan de leuzen dy't soms nei de ferkeapers fan ''Recht voor Allen'' roppen waarden. &lt;ref&gt;''HOP HOP HOP Hangt de socialisten op!'' In dokumintêre oer de opkomst fan it sosjalisme yn de jierren tachtich fan de 19e iuw, basearre op ''Recht voor Allen'', gearstald troch Leonard de Vries en foarsjoen fan in foaropwurd fan prof. dr. Fr. de Jong Edz.&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[http://www.tussentaalenbeeld.nl/A60b4.htm It wykblêd ''Recht voor Allen'' en de Jordaan]
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Nederlânsk polityk tydskrift]]
[[Kategory:Nederlânsk anargistysk tydskrift]]</text>
      <sha1>7m65dfkslliybaqt62wx2sra5250ig0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241266</id>
      <parentid>1241265</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T16:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1241266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2560" sha1="a37ceez78a6cwqkac2c5x2rrk1pvdl2" xml:space="preserve">[['''''Recht voor Allen''''' wie in Nederlânsk [[Sosjaaldemokrasy|sosjaal-demokratysk]] [[tydskrift]] – yn it begjin ûnôfhinklik fan hokker [[politike partij]] ek, en letter it offisjele orgaan fan it [[Sosjaal-Demokratyske Bûn]] (SDB). It blêd waard útjûn fan 1 maart 1879 oant 1900.

De ferantwurdlike útjouwer wie de sosjaal-demokraat – en letter [[Anargisme|anargist]] – [[Ferdinand Domela Nieuwenhuis]]. It waard ferspraat troch ferkeap op strjitte en berikte op syn hichtepunt in oplage fan 30.000 eksimplaren. &lt;ref&gt;''Geschiedenis van het socialisme in het kader van zijn tijd'' - dr. H. de Vos&lt;/ref&gt; Yn it begjin ferskynde it alle wiken; yn 1885 waard oergien op in frekwinsje fan twa kear yn 'e wike en yn 1887 op trije kear yn 'e wike. Tusken 1888 en 1891 wie ''Recht voor Allen'' in deiblêd; dêrnei sakke de frekwinsje werom nei trije kear yn 'e wike, en fan 1898 ôf nei twa kear yn 'e wike. &lt;ref&gt;''De socialen zijn in aantocht. De Nederlandse arbeidersbeweging in de negentiende eeuw'' - Martin Schouten&lt;/ref&gt;
Yn 1892 kaam [[Christiaan Cornelissen]] by de redaksje fan ''Recht voor Allen''. Fan dat stuit ôf oan redigearren Domela Nieuwenhuis en Cornelissen de publikaasje tegearre – in gearwurking dy't goed ferrûn, nettsjinsteande harren ferskillende opfettings.

&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Ofbyld:Recht voor Allen.jpg|Utjefte fan ''Recht voor Allen'' fan tongersdei 18 en freed 19 maart 1897 ([[Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum]] op It Hearrenfean.)
File:Recht voor allen orgaan der Sociaal-Demokratische Partij in Nederland, 4de kwart 19de eeuw, NG-1972-28-22-Q.jpg|Feestnûmer
File:Omslag socialistisch blad 19de eeuw - Cover Dutch socialist magazine 19th century (3491018608).jpg
&lt;/gallery&gt;

Yn 1967 kaam de [[dokumintêre]] ''HOP HOP HOP Hangt de socialisten op!'' út; dy gie oer de opkomst fan it sosjalisme yn 'e jierren tachtich fan 'e 19e ieu en makke gebrûk fan materiaal út ''Recht voor Allen''. De titel ferwiist nei ien fan de leuzen dy't soms nei de ferkeapers fan ''Recht voor Allen'' roppen waarden. &lt;ref&gt;''HOP HOP HOP Hangt de socialisten op!'' In dokumintêre oer de opkomst fan it sosjalisme yn de jierren tachtich fan de 19e iuw, basearre op ''Recht voor Allen'', gearstald troch Leonard de Vries en foarsjoen fan in foaropwurd fan prof. dr. Fr. de Jong Edz.&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[http://www.tussentaalenbeeld.nl/A60b4.htm It wykblêd ''Recht voor Allen'' en de Jordaan]
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Nederlânsk polityk tydskrift]]
[[Kategory:Nederlânsk anargistysk tydskrift]]</text>
      <sha1>a37ceez78a6cwqkac2c5x2rrk1pvdl2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241295</id>
      <parentid>1241266</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T22:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1241295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="6l1f3nilwtm1yrnh1fd0u27rwvdw9op" xml:space="preserve">[['''''Recht voor Allen''''' wie in Nederlânsk [[Sosjaaldemokrasy|sosjaal-demokratysk]] [[tydskrift]] – yn it begjin ûnôfhinklik fan hokker [[politike partij]] ek, en letter it offisjele orgaan fan it [[Sosjaal-Demokratyske Bûn]] (SDB). It blêd waard útjûn fan 1 maart 1879 oant 1900.

De ferantwurdlike útjouwer wie de sosjaal-demokraat – en letter [[Anargisme|anargist]] – [[Ferdinand Domela Nieuwenhuis]]. It waard ferspraat troch ferkeap op strjitte en berikte op syn hichtepunt in oplage fan 30.000 eksimplaren. &lt;ref&gt;''Geschiedenis van het socialisme in het kader van zijn tijd'' - dr. H. de Vos&lt;/ref&gt; Yn it begjin ferskynde it alle wiken; yn 1885 waard oergien op in frekwinsje fan twa kear yn 'e wike en yn 1887 op trije kear yn 'e wike. Tusken 1888 en 1891 wie ''Recht voor Allen'' in deiblêd; dêrnei sakke de frekwinsje werom nei trije kear yn 'e wike, en fan 1898 ôf nei twa kear yn 'e wike. &lt;ref&gt;''De socialen zijn in aantocht. De Nederlandse arbeidersbeweging in de negentiende eeuw'' - Martin Schouten&lt;/ref&gt;
Yn 1892 kaam [[Christiaan Cornelissen]] by de redaksje fan ''Recht voor Allen''. Fan dat stuit ôf oan redigearren Domela Nieuwenhuis en Cornelissen de publikaasje tegearre – in gearwurking dy't goed ferrûn, nettsjinsteande harren ferskillende opfettings.

&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Ofbyld:Recht voor Allen.jpg|Utjefte fan ''Recht voor Allen'' fan tongersdei 18 en freed 19 maart 1897 ([[Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum]] op It Hearrenfean.)
File:Recht voor allen orgaan der Sociaal-Demokratische Partij in Nederland, 4de kwart 19de eeuw, NG-1972-28-22-Q.jpg|Feestnûmer
File:Omslag socialistisch blad 19de eeuw - Cover Dutch socialist magazine 19th century (3491018608).jpg
&lt;/gallery&gt;

Yn 1967 kaam de [[dokumintêre]] ''HOP HOP HOP Hangt de socialisten op!'' út; dy gie oer de opkomst fan it sosjalisme yn 'e jierren tachtich fan 'e 19e ieu en makke gebrûk fan materiaal út ''Recht voor Allen''. De titel ferwiist nei ien fan de leuzen dy't soms nei de ferkeapers fan ''Recht voor Allen'' roppen waarden. &lt;ref&gt;''HOP HOP HOP Hangt de socialisten op!'' In dokumintêre oer de opkomst fan it sosjalisme yn de jierren tachtich fan de 19e iuw, basearre op ''Recht voor Allen'', gearstald troch Leonard de Vries en foarsjoen fan in foaropwurd fan prof. dr. Fr. de Jong Edz.&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[http://www.tussentaalenbeeld.nl/A60b4.htm It wykblêd ''Recht voor Allen'' en de Jordaan]
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Nederlânsk polityk tydskrift]]
[[Kategory:Nederlânsk anargistysk tydskrift]]
[[Kategory:SDB]]
[[Kategory:Krante of tydskrift oprjochte yn 1879]]
[[Kategory:Krante of tydskrift opheft yn 1900]]</text>
      <sha1>6l1f3nilwtm1yrnh1fd0u27rwvdw9op</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241298</id>
      <parentid>1241295</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T22:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>kt</comment>
      <origin>1241298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2664" sha1="fslyttf1bmqh7gdtv3duxq9ri2beq0c" xml:space="preserve">[['''''Recht voor Allen''''' wie in Nederlânsk [[Sosjaaldemokrasy|sosjaal-demokratysk]] [[tydskrift]] – yn it begjin ûnôfhinklik fan hokker [[politike partij]] ek, en letter it offisjele orgaan fan it [[Sosjaal-Demokratyske Bûn]] (SDB). It blêd waard útjûn fan 1 maart 1879 oant 1900.

De ferantwurdlike útjouwer wie de sosjaal-demokraat – en letter [[Anargisme|anargist]] – [[Ferdinand Domela Nieuwenhuis]]. It waard ferspraat troch ferkeap op strjitte en berikte op syn hichtepunt in oplage fan 30.000 eksimplaren. &lt;ref&gt;''Geschiedenis van het socialisme in het kader van zijn tijd'' - dr. H. de Vos&lt;/ref&gt; Yn it begjin ferskynde it alle wiken; yn 1885 waard oergien op in frekwinsje fan twa kear yn 'e wike en yn 1887 op trije kear yn 'e wike. Tusken 1888 en 1891 wie ''Recht voor Allen'' in deiblêd; dêrnei sakke de frekwinsje werom nei trije kear yn 'e wike, en fan 1898 ôf nei twa kear yn 'e wike. &lt;ref&gt;''De socialen zijn in aantocht. De Nederlandse arbeidersbeweging in de negentiende eeuw'' - Martin Schouten&lt;/ref&gt;
Yn 1892 kaam [[Christiaan Cornelissen]] by de redaksje fan ''Recht voor Allen''. Fan dat stuit ôf oan redigearren Domela Nieuwenhuis en Cornelissen de publikaasje tegearre – in gearwurking dy't goed ferrûn, nettsjinsteande harren ferskillende opfettings.

&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Ofbyld:Recht voor Allen.jpg|Utjefte fan ''Recht voor Allen'' fan tongersdei 18 en freed 19 maart 1897 ([[Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum]] op It Hearrenfean.)
File:Recht voor allen orgaan der Sociaal-Demokratische Partij in Nederland, 4de kwart 19de eeuw, NG-1972-28-22-Q.jpg|Feestnûmer
File:Omslag socialistisch blad 19de eeuw - Cover Dutch socialist magazine 19th century (3491018608).jpg
&lt;/gallery&gt;

Yn 1967 kaam de [[dokumintêre]] ''HOP HOP HOP Hangt de socialisten op!'' út; dy gie oer de opkomst fan it sosjalisme yn 'e jierren tachtich fan 'e 19e ieu en makke gebrûk fan materiaal út ''Recht voor Allen''. De titel ferwiist nei ien fan de leuzen dy't soms nei de ferkeapers fan ''Recht voor Allen'' roppen waarden. &lt;ref&gt;''HOP HOP HOP Hangt de socialisten op!'' In dokumintêre oer de opkomst fan it sosjalisme yn de jierren tachtich fan de 19e iuw, basearre op ''Recht voor Allen'', gearstald troch Leonard de Vries en foarsjoen fan in foaropwurd fan prof. dr. Fr. de Jong Edz.&lt;/ref&gt;

{{Boarnen|boarnefernijing=
*[http://www.tussentaalenbeeld.nl/A60b4.htm It wykblêd ''Recht voor Allen'' en de Jordaan]
{{Reflist}}
}}

[[Kategory:Nederlânsk polityk tydskrift]]
[[Kategory:Anargistysk tydskrift]]
[[Kategory:SDB]]
[[Kategory:Krante of tydskrift oprjochte yn 1879]]
[[Kategory:Krante of tydskrift opheft yn 1900]]</text>
      <sha1>fslyttf1bmqh7gdtv3duxq9ri2beq0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brune skatekster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194231</id>
    <revision>
      <id>1241275</id>
      <timestamp>2026-09-22T17:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = brune skatekster |Ofbyld  = [[Ofbyld:Brown shrike (Lanius cristatus).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt; |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'') |Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'')  |Wittenskiplike namme = Lanius cristatus |Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]]...&quot;</comment>
      <origin>1241275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5320" sha1="p6yy0h7905cxrg3xc3gzygdv6krhqtz" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = brune skatekster
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Brown shrike (Lanius cristatus).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius cristatus
|Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''brune skatekster''' (''Lanius cristatus'') is in fûgel út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wurgerfûgels]] (''Laniidae''). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 publisearre troch [[Carl Linnaeus]]. De soarte briedt yn in grut part fan [[East-Aazje]] en oerwinteret yn it [[Yndomaleisk gebiet]]. Dizze soarte is tige nau besibbe oan 'e [[skatekster]] (''Lanius collurio'') en de [[isabelwurger]] (''L. isabellinus'') en waard eartiids ek wol as [[ûndersoarte]] fan 'e earste beskôge.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Brown Shrike by Tisha Mukherjee 39.jpg|thumb|left|Wyfke]]
De brune skatekster wurdt likernôch 20 sm lang. It mantsje hat in dúdliker en mear útsprutsen kontrast op 'e kop as it wyfke, faak mei in wat grizere tint op 'e krún en nekke dy't oergiet yn 'e brune rêch. It wyfke is op 'e boppekant oer it algemien doffer en mear unifoarm brún fan kleur. Fan 'e foarholle rint by it mantsje oer it each in swart masker. By it wyfke is dat masker mear donkerbrún en minder skerp ôftekene. It fearrekleed op it boarst en de flanken is by it mantsje rjemmekleurich oant ljocht okerkleurich. It wyfke hat op it boarst en de flanken in skobbich patroan fan fine dwersstreken.

It mantsje en wyfke ha alletwa in ljochte wynkbraustreek boppe it each, mar by it mantsje is dy wat skerper en witer fan kleur.

== Fersprieding en systematyk ==
Der wurde fjouwer [[ûndersoarte]]n fan 'e brune skatekster ûnderskieden: 

* ''Lanius cristatus cristatus'' – De [[nominaatfoarm]] briedt yn it noarden fan Aazje en East-[[Sibearje]], en oerwinteret yn [[Yndia]], [[Súdeast-Aazje]] en  [[Malakka]].
* ''Lanius cristatus confusus'' – briedt yn [[Mantsjoerije]], de Amoerregio en [[Sachalin]]. De briedgebieten lizze foar in grut part súdlik fan dy fan 'e nominaatfoarm, westlik fan ''superciliosus'' en noardlik fan ''lucionensis''; de soarte oerwinteret op it Maleizysk skiereilân en [[Sumatra]].
* ''Lanius cristatus superciliosus'' – briedt op eilannen by Sachalin en op it suden fan Sachalin, op 'e [[Koerilen]] en yn [[Japan]], fan [[Hokkaido]] oant Sintraal-[[Honshu]]. Wurdt op 'e trek regelmjittich waarnommen op Honshu, [[Kyushu]] en de [[Rjûkjû-eilannen]]. Oerwinteret op Sumatra, [[Hainan]], [[Java]] en de [[Lytse Sûnda-eilannen]].
* ''Lanius cristatus lucionensis'' – hat it meast súdlike ferspriedingsgebiet en briedt yn Koreä, Noard- en East-[[Sina]], [[Kyushu]] en de Rjûkjû-eilannen. Oerwinteret benammen op [[Taiwan]], de [[Filipinen]], [[Borneo]] en [[Selebes]], mar ek op 'e [[Andamanen]] en yn Súd-Yndia.

== Foarkommen yn Jeropa ==
De brune skatekster is in [[dwaalgast]] yn Jeropa. Hy is waarnommen yn [[Belgje]], op 'e [[Britske Eilannen]] en fierders yn [[Itaalje]], [[Noarwegen]], [[Denemark]], [[Frankryk]] en [[Dútslân]]. Yn Nederlân waard de soarte foar it earst sjoen yn 2014 by [[Netterden]] yn 'e [[Achterhoeke]]. Dêrnei binne der noch in hânfol waarnimmingen dien.&lt;ref&gt;[https://waarneming.nl/species/75204/observations/? Waarneming.nl]&lt;/ref&gt;

== Status ==
De brune skatekster hat in grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch allinne al is de kâns op útstjerren tige lyts. De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre. Der is lykwols oanlieding om oan te nimmen dat de soarte yn oantal tebekrint. Dochs wurdt de brune skatekster as net bedrige (''Least Concern'', LC) op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]] klassifisearre.
{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/brown-shrike-lanius-cristatus BirdLife, 22 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/brnshr?siteLanguage=nl eBird, 22 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/brnshr/cur/introduction Birds of the World, 22 septimber 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lanius cristatus|brune skatekster}}
}}
{{DEFAULTSORT:Brune skatekster}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]</text>
      <sha1>p6yy0h7905cxrg3xc3gzygdv6krhqtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanius cristatus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194232</id>
    <redirect title="Brune skatekster" />
    <revision>
      <id>1241276</id>
      <timestamp>2026-09-22T17:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Brune skatekster]]</comment>
      <origin>1241276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="1j6xdgs1m9s4enfhsbt6v32tws0htad" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Brune skatekster]]</text>
      <sha1>1j6xdgs1m9s4enfhsbt6v32tws0htad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tibetaanske wurger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194233</id>
    <revision>
      <id>1241277</id>
      <timestamp>2026-09-22T18:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = brune skatekster |Ofbyld  = [[Ofbyld:Grey-backed Shrike by Tisha Mukherjee 07.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt; |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'') |Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'')  |Wittenskiplike namme = Lanius tephronotu |Beskriuwer, jier= Carl Linnaeus|...&quot;</comment>
      <origin>1241277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3384" sha1="jaajqryffu9p6p4w13y5cdqxexkjbsr" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = brune skatekster
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Grey-backed Shrike by Tisha Mukherjee 07.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius tephronotu
|Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''Tibetaanske wurger''' (''Lanius tephronotus'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'') en it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Grey-backed Shrike Khangchendzonga Biosphere Reserve West Sikkim India 21.02.2016.jpg|thumb|left|Fûgel yn it westen fan [[Sikkim]]]]
De Tibetaanske wurger is in relatyf lytse wurger mei in lange sturt en in lingte fan 21 oant 23 sm. De folwoeksen fûgel hat in donkergrize boppekant, sûnder de oranjebrune tinten op 'e skouderfearren en de bopperêch, dy't wol te sjen binne by de soartgelikenske [[langsturtwurger]] (''Lanius schach''). Yn ferliking mei in soad oare soarten yn it skaai ûntbrekt ornaris it wite plak oan 'e basis fan 'e hânpinnen. Jonge fûgels binne oan 'e boppekant blauwich griis fan kleur.

== Fersprieding en systematyk ==
De Tibetaanske wurger wurdt ûnderferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende ferspriedingsgebieden:

* ''Lanius tephronotus tephronotus'' – komt foar fan [[Nepal]] oant [[Sikkim]], [[Bûtan]], Noard-[[Yndia]] en westlik-sintraal [[Sina]]
* ''Lanius tephronotus lahulensis'' – komt foar fan Noard-[[Jammu en Kasjmier (territoarium)|Kasjmier]] oant [[Ladakh]] en it oanbuorjende westen fan [[Tibet]]

== Hâlden en dragen ==
De fûgel komt foar yn kultuerlânskippen en yn beamkeguod, yn berchrike gebieten op hichten tusken 2200 en 4500 meter. Hy yt benammen ynsekten, lykas sprinkhoannen, krobben en rûpen, mar ek lytse wringedieren.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte, stabile populaasje. Nei alle gedachten binne der gjin grutte bedrigingen. Op basis fan dy kriteria klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'' of LC). De wrâldpopulaasje is net kwantifisearre, en de soarte wurdt omskreaun as net seldsum.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-backed-shrike-lanius-tephronotus BirdLife, 22 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/gybshr1?continue eBird, 22 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gybshr1/cur/introduction Birds of the World, 22 septimber 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lanius tephronotus|Tibetaanske wurger}}
}}
{{DEFAULTSORT:Tibetaanske wurger}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]</text>
      <sha1>jaajqryffu9p6p4w13y5cdqxexkjbsr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241290</id>
      <parentid>1241277</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T19:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1241290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3392" sha1="ej2brag05aidttf7d1dckpzfa758xra" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = brune skatekster
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Grey-backed Shrike by Tisha Mukherjee 07.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius tephronotu
|Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], [[1831]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart=
}}
De '''Tibetaanske wurger''' (''Lanius tephronotus'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'') en it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Grey-backed Shrike Khangchendzonga Biosphere Reserve West Sikkim India 21.02.2016.jpg|thumb|left|Fûgel yn it westen fan [[Sikkim]]]]
De Tibetaanske wurger is in relatyf lytse wurger mei in lange sturt en in lingte fan 21 oant 23 sm. De folwoeksen fûgel hat in donkergrize boppekant, sûnder de oranjebrune tinten op 'e skouderfearren en de bopperêch, dy't wol te sjen binne by de soartgelikenske [[langsturtwurger]] (''Lanius schach''). Yn ferliking mei in soad oare soarten yn it skaai ûntbrekt ornaris it wite plak oan 'e basis fan 'e hânpinnen. Jonge fûgels binne oan 'e boppekant blauwich griis fan kleur.

== Fersprieding en systematyk ==
De Tibetaanske wurger wurdt ûnderferdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende ferspriedingsgebieden:

* ''Lanius tephronotus tephronotus'' – komt foar fan [[Nepal]] oant [[Sikkim]], [[Bûtan]], Noard-[[Yndia]] en westlik-sintraal [[Sina]]
* ''Lanius tephronotus lahulensis'' – komt foar fan Noard-[[Jammu en Kasjmier (territoarium)|Kasjmier]] oant [[Ladakh]] en it oanbuorjende westen fan [[Tibet]]

== Hâlden en dragen ==
De fûgel komt foar yn kultuerlânskippen en yn beamkeguod, yn berchrike gebieten op hichten tusken 2200 en 4500 meter. Hy yt benammen ynsekten, lykas sprinkhoannen, krobben en rûpen, mar ek lytse wringedieren.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte, stabile populaasje. Nei alle gedachten binne der gjin grutte bedrigingen. Op basis fan dy kriteria klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'' of LC). De wrâldpopulaasje is net kwantifisearre, en de soarte wurdt omskreaun as net seldsum.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/grey-backed-shrike-lanius-tephronotus BirdLife, 22 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/gybshr1?continue eBird, 22 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/gybshr1/cur/introduction Birds of the World, 22 septimber 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lanius tephronotus|Tibetaanske wurger}}
}}
{{DEFAULTSORT:Tibetaanske wurger}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]</text>
      <sha1>ej2brag05aidttf7d1dckpzfa758xra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanius tephronotus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194234</id>
    <redirect title="Tibetaanske wurger" />
    <revision>
      <id>1241278</id>
      <timestamp>2026-09-22T18:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Tibetaanske wurger]]</comment>
      <origin>1241278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="9fg9ue489n5tmw3nc6swcxq8mw8vvyf" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Tibetaanske wurger]]</text>
      <sha1>9fg9ue489n5tmw3nc6swcxq8mw8vvyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Langsturtwurger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194235</id>
    <revision>
      <id>1241286</id>
      <timestamp>2026-09-22T19:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = lansturtwurger |Ofbyld  = [[Ofbyld:Long-tailed Shrike (49922791982) (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt; |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'') |Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'')  |Wittenskiplike namme = Lanius tephronotu |Beskriuwer, jier= Carl Linnaeus|...&quot;</comment>
      <origin>1241286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5458" sha1="0l9i2yes6teljq20nuktt5r43jyrbwg" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = lansturtwurger
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Long-tailed Shrike (49922791982) (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius tephronotu
|Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Lanius schach02 distr.png|250px]]
}}
De '''langsturtwurger''' (''Lanius schach'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] dy't ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wurgerfûgels]] heart. It is in tige seldsume [[dwaalgast]] yn [[Jeropa]]. De [[IUCN]] beskôget de wrâldpopulaasje as stabyl.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Long-tailed Shrike (Lanius schach- race tricolor) in Kolkata W IMG 3434.jpg|thumb|left|''Lanius schach tricolor'']]
It fearrekleed fan 'e langsturtwurger is pearelgriis op 'e kop, de nekke en de boppekant fan 'e rêch; rustkleurig op 'e rêch en de flanken; swart op 'e wjukken en de boppekant fan 'e sturtfearren; en ljochter, witich griis oan 'e ûnderkant. De fûgel hat in swart masker om de eagen dat fan 'e foarholle trochrint oer de earfearren. Ek de snaffel en de poatsjes binne swarteftich. Ien ûndersoarte, de ''Lanius schach tricolor'', hat in folslein swarte kop.

== Fersprieding en systematyk ==
De soarte komt foar yn 'e Paleärktyske, Oriëntalyske en Australaziatyske faunaregio's, wêrtroch't de soarte ien fan 'e grutste ferspriedingsgebieden ûnder de wurgers hat. Hy briedt yn in gebiet dat him útwreidet fan [[Kazachstan]] oer [[Afganistan]], [[Pakistan]] en dielen fan [[Yndia]] – oant oan [[Nij-Guineä]] en de [[Filipinen]]. Op 'e trek en yn 'e winter wurdt de fûgel bytiden ek waarnommen yn [[Oman]].

Yndividuen kinne grutte ôfstannen ôflizze. De soarte wurdt dan ek fier bûten it natuerlike ferspriedingsgebiet waarnommen. It is in tige seldsume [[dwaalgast]] yn Jeropa, mei waarnimmingen yn it [[Feriene Keninkryk]], [[Frankryk]], [[Nederlân]], [[Denemark]] en [[Sweden]].

=== Undersoarten ===
De langsturtwurger wurdt ûnderferdield yn 'e folgjende [[ûndersoarte]]n (de list fan 'e ûndersoarten mei de ferspriedingsgebieden is basearre op Clements et al.,  2016).

* '''erythronotus-groep'''
** ''Lanius schach erythronotus'' – noardeastlik [[Iran]] oant [[Pakistan]] en Noard-[[Yndia]]
** ''Lanius schach caniceps'' – westlik en súdlik Yndia en [[Sry Lanka]]
** ''Lanius schach schach'' – eastlik en súdlik [[Sina]], [[Taiwan]] en [[Hainan]]
* '''tricolor-groep'''
** ''Lanius schach tricolor'' – [[Nepal]] oant Noard-[[Birma]], [[Yunnan]], Noard-[[Laos]] en Noard-[[Tailân]]
** ''Lanius schach longicaudatus'' – sintraal en suidoastlik Tailân
** ''Lanius schach bentet'' – [[Malakka|Maleizysk Skiereilân]], [[Sumatra]], [[Java]], [[Borneo]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]]
* '''nasutus-groep'''
** ''Lanius schach nasutus'' – [[Filipinen]]
** ''Lanius schach suluensis'' – [[Sûlû-eilannen]]
** ''Lanius schach stresemanni'' – eastlik [[Nij-Guineä]]

De status yn Iran is ûnwis; de soarte briede dêr ein 19e iuw, mar waard dêrnei net mear waarnommen oant der yn 2013 in eksimplaar – mooglik in [[trekfûgel]] – registrearre waard.

== Hâlden en dragen ==
De langsturtwurger sit faak op in heech plak, lykas in strûk of in peal, en obstrewearret de omkriten nei proaien. Syn dieet bestiet út hagedissen, grutte ynsekten, lytse [[kjifdieren]] en lytse fûgels; proaien dy't er lykas guon oare wurgers op stikels prikt.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje wêrfan't de ûntwikkelingstrend ûnbekend is. Der binne gjin grutte bedrigingen foar de soarte. Op basis fan dy kriteria klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net kwantifisearre.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/long-tailed-shrike-lanius-schach BirdLife, 22 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/lotshr1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, 22 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lotshr1/cur/introduction Birds of the World, 22 septimber 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lanius schach|Langsturtwurger}}
}}
{{DEFAULTSORT:Langsturtwurger}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Myanmar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]</text>
      <sha1>0l9i2yes6teljq20nuktt5r43jyrbwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241300</id>
      <parentid>1241286</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Status en bedrigingen */ kt</comment>
      <origin>1241300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5509" sha1="j4u1ason60th6eibaywdb9tlg485vpv" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = lansturtwurger
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Long-tailed Shrike (49922791982) (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius tephronotu
|Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Lanius schach02 distr.png|250px]]
}}
De '''langsturtwurger''' (''Lanius schach'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] dy't ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wurgerfûgels]] heart. It is in tige seldsume [[dwaalgast]] yn [[Jeropa]]. De [[IUCN]] beskôget de wrâldpopulaasje as stabyl.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Long-tailed Shrike (Lanius schach- race tricolor) in Kolkata W IMG 3434.jpg|thumb|left|''Lanius schach tricolor'']]
It fearrekleed fan 'e langsturtwurger is pearelgriis op 'e kop, de nekke en de boppekant fan 'e rêch; rustkleurig op 'e rêch en de flanken; swart op 'e wjukken en de boppekant fan 'e sturtfearren; en ljochter, witich griis oan 'e ûnderkant. De fûgel hat in swart masker om de eagen dat fan 'e foarholle trochrint oer de earfearren. Ek de snaffel en de poatsjes binne swarteftich. Ien ûndersoarte, de ''Lanius schach tricolor'', hat in folslein swarte kop.

== Fersprieding en systematyk ==
De soarte komt foar yn 'e Paleärktyske, Oriëntalyske en Australaziatyske faunaregio's, wêrtroch't de soarte ien fan 'e grutste ferspriedingsgebieden ûnder de wurgers hat. Hy briedt yn in gebiet dat him útwreidet fan [[Kazachstan]] oer [[Afganistan]], [[Pakistan]] en dielen fan [[Yndia]] – oant oan [[Nij-Guineä]] en de [[Filipinen]]. Op 'e trek en yn 'e winter wurdt de fûgel bytiden ek waarnommen yn [[Oman]].

Yndividuen kinne grutte ôfstannen ôflizze. De soarte wurdt dan ek fier bûten it natuerlike ferspriedingsgebiet waarnommen. It is in tige seldsume [[dwaalgast]] yn Jeropa, mei waarnimmingen yn it [[Feriene Keninkryk]], [[Frankryk]], [[Nederlân]], [[Denemark]] en [[Sweden]].

=== Undersoarten ===
De langsturtwurger wurdt ûnderferdield yn 'e folgjende [[ûndersoarte]]n (de list fan 'e ûndersoarten mei de ferspriedingsgebieden is basearre op Clements et al.,  2016).

* '''erythronotus-groep'''
** ''Lanius schach erythronotus'' – noardeastlik [[Iran]] oant [[Pakistan]] en Noard-[[Yndia]]
** ''Lanius schach caniceps'' – westlik en súdlik Yndia en [[Sry Lanka]]
** ''Lanius schach schach'' – eastlik en súdlik [[Sina]], [[Taiwan]] en [[Hainan]]
* '''tricolor-groep'''
** ''Lanius schach tricolor'' – [[Nepal]] oant Noard-[[Birma]], [[Yunnan]], Noard-[[Laos]] en Noard-[[Tailân]]
** ''Lanius schach longicaudatus'' – sintraal en suidoastlik Tailân
** ''Lanius schach bentet'' – [[Malakka|Maleizysk Skiereilân]], [[Sumatra]], [[Java]], [[Borneo]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]]
* '''nasutus-groep'''
** ''Lanius schach nasutus'' – [[Filipinen]]
** ''Lanius schach suluensis'' – [[Sûlû-eilannen]]
** ''Lanius schach stresemanni'' – eastlik [[Nij-Guineä]]

De status yn Iran is ûnwis; de soarte briede dêr ein 19e iuw, mar waard dêrnei net mear waarnommen oant der yn 2013 in eksimplaar – mooglik in [[trekfûgel]] – registrearre waard.

== Hâlden en dragen ==
De langsturtwurger sit faak op in heech plak, lykas in strûk of in peal, en obstrewearret de omkriten nei proaien. Syn dieet bestiet út hagedissen, grutte ynsekten, lytse [[kjifdieren]] en lytse fûgels; proaien dy't er lykas guon oare wurgers op stikels prikt.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje wêrfan't de ûntwikkelingstrend ûnbekend is. Der binne gjin grutte bedrigingen foar de soarte. Op basis fan dy kriteria klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net kwantifisearre.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/long-tailed-shrike-lanius-schach BirdLife, 22 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/lotshr1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, 22 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lotshr1/cur/introduction Birds of the World, 22 septimber 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lanius schach|Langsturtwurger}}
}}
{{DEFAULTSORT:Langsturtwurger}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Myanmar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]</text>
      <sha1>j4u1ason60th6eibaywdb9tlg485vpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241301</id>
      <parentid>1241300</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>- typfl</comment>
      <origin>1241301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5510" sha1="seiqtqljt33qrav6ef7ignscsw7c2oo" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = langsturtwurger
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Long-tailed Shrike (49922791982) (cropped).jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;mantsje&lt;/small&gt;
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius tephronotu
|Beskriuwer, jier= [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart= [[Ofbyld:Lanius schach02 distr.png|250px]]
}}
De '''langsturtwurger''' (''Lanius schach'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] dy't ta de [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wurgerfûgels]] heart. It is in tige seldsume [[dwaalgast]] yn [[Jeropa]]. De [[IUCN]] beskôget de wrâldpopulaasje as stabyl.

== Skaaimerken ==
[[Ofbyld:Long-tailed Shrike (Lanius schach- race tricolor) in Kolkata W IMG 3434.jpg|thumb|left|''Lanius schach tricolor'']]
It fearrekleed fan 'e langsturtwurger is pearelgriis op 'e kop, de nekke en de boppekant fan 'e rêch; rustkleurig op 'e rêch en de flanken; swart op 'e wjukken en de boppekant fan 'e sturtfearren; en ljochter, witich griis oan 'e ûnderkant. De fûgel hat in swart masker om de eagen dat fan 'e foarholle trochrint oer de earfearren. Ek de snaffel en de poatsjes binne swarteftich. Ien ûndersoarte, de ''Lanius schach tricolor'', hat in folslein swarte kop.

== Fersprieding en systematyk ==
De soarte komt foar yn 'e Paleärktyske, Oriëntalyske en Australaziatyske faunaregio's, wêrtroch't de soarte ien fan 'e grutste ferspriedingsgebieden ûnder de wurgers hat. Hy briedt yn in gebiet dat him útwreidet fan [[Kazachstan]] oer [[Afganistan]], [[Pakistan]] en dielen fan [[Yndia]] – oant oan [[Nij-Guineä]] en de [[Filipinen]]. Op 'e trek en yn 'e winter wurdt de fûgel bytiden ek waarnommen yn [[Oman]].

Yndividuen kinne grutte ôfstannen ôflizze. De soarte wurdt dan ek fier bûten it natuerlike ferspriedingsgebiet waarnommen. It is in tige seldsume [[dwaalgast]] yn Jeropa, mei waarnimmingen yn it [[Feriene Keninkryk]], [[Frankryk]], [[Nederlân]], [[Denemark]] en [[Sweden]].

=== Undersoarten ===
De langsturtwurger wurdt ûnderferdield yn 'e folgjende [[ûndersoarte]]n (de list fan 'e ûndersoarten mei de ferspriedingsgebieden is basearre op Clements et al.,  2016).

* '''erythronotus-groep'''
** ''Lanius schach erythronotus'' – noardeastlik [[Iran]] oant [[Pakistan]] en Noard-[[Yndia]]
** ''Lanius schach caniceps'' – westlik en súdlik Yndia en [[Sry Lanka]]
** ''Lanius schach schach'' – eastlik en súdlik [[Sina]], [[Taiwan]] en [[Hainan]]
* '''tricolor-groep'''
** ''Lanius schach tricolor'' – [[Nepal]] oant Noard-[[Birma]], [[Yunnan]], Noard-[[Laos]] en Noard-[[Tailân]]
** ''Lanius schach longicaudatus'' – sintraal en suidoastlik Tailân
** ''Lanius schach bentet'' – [[Malakka|Maleizysk Skiereilân]], [[Sumatra]], [[Java]], [[Borneo]] en de [[Grutte Sûnda-eilannen]]
* '''nasutus-groep'''
** ''Lanius schach nasutus'' – [[Filipinen]]
** ''Lanius schach suluensis'' – [[Sûlû-eilannen]]
** ''Lanius schach stresemanni'' – eastlik [[Nij-Guineä]]

De status yn Iran is ûnwis; de soarte briede dêr ein 19e iuw, mar waard dêrnei net mear waarnommen oant der yn 2013 in eksimplaar – mooglik in [[trekfûgel]] – registrearre waard.

== Hâlden en dragen ==
De langsturtwurger sit faak op in heech plak, lykas in strûk of in peal, en obstrewearret de omkriten nei proaien. Syn dieet bestiet út hagedissen, grutte ynsekten, lytse [[kjifdieren]] en lytse fûgels; proaien dy't er lykas guon oare wurgers op stikels prikt.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje wêrfan't de ûntwikkelingstrend ûnbekend is. Der binne gjin grutte bedrigingen foar de soarte. Op basis fan dy kriteria klassifisearret de [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De wrâldpopulaasje is net kwantifisearre.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/long-tailed-shrike-lanius-schach BirdLife, 22 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/lotshr1?siteLanguage=nl&amp;continue eBird, 22 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lotshr1/cur/introduction Birds of the World, 22 septimber 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lanius schach|Langsturtwurger}}
}}
{{DEFAULTSORT:Langsturtwurger}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Iran]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Myanmar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]</text>
      <sha1>seiqtqljt33qrav6ef7ignscsw7c2oo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanius schach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194236</id>
    <redirect title="Langsturtwurger" />
    <revision>
      <id>1241287</id>
      <timestamp>2026-09-22T19:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Langsturtwurger]]</comment>
      <origin>1241287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="4d7wxzx610000pk74anzcq91v10tsbk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Langsturtwurger]]</text>
      <sha1>4d7wxzx610000pk74anzcq91v10tsbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dwerchwurger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194237</id>
    <revision>
      <id>1241288</id>
      <timestamp>2026-09-22T19:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme   = skatekster |Ofbyld  = [[Ofbyld:Lanius gubernator - avocat - 637472344.jpeg|250px]] |lûd     =  |Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'') |Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'')  |Wittenskiplike namme = Lanius gubernator |Beskriuwer, jier= [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], [[1882]] |IUCN-stat...&quot;</comment>
      <origin>1241288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="l1zhxyzpjl0im9lftef3uf8p4s8iosk" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = skatekster
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Lanius gubernator - avocat - 637472344.jpeg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius gubernator
|Beskriuwer, jier= [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], [[1882]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
---- 
|lânkaart= [[Ofbyld:Lanius excubitorius&amp;Lanius gubernator distr02.png|250px]]&lt;small&gt;Grien: ferspriedingsgebiet ''Lanius gubernator''&lt;/small&gt;
}}
De '''dwerchwurger''' (''Lanius gubernator'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wurgerfûgels]] (''Laniidae''), binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e moskeftigen (''Passeriformes'').

== Skaaimerken ==
De dwerchwurger is in lytse, moai tekene wurger mei in readbrune kleur op 'e rêch en de stút, in grize krún en nekke, en in swart masker oer it each. Meastentiids is der in lyts wyt plak oan 'e foarrâne op 'e wjuk te sjen. De fûgel liket op 'e [[skatekster]], mar is lytser en hat in readbrune ynstee fan in grize stút. Hy lit him net faak hearre, mar kin in rige fluittoanen en lege, piipjende lûden fuortbringe.

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel komt foar fan [[Ivoarkust]] oant [[Súd-Sûdan]], Noard-[[Uganda]] en it noardeasten fan de [[Demokratyske Republyk Kongo]]. De soarte is [[Monotypysk (takson)|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde.

== Leefwize ==
De dwerchwurger is in seldsume fûgel mei in fragmintearre fersprieding dy't op fochtige [[savanne]]s foarkomt. Hy wurdt meastentiids yn pearkes of lytse groepen waarnommen.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'' of LC).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/emins-shrike-lanius-gubernator BirdLife, 18 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/emishr1/GH eBird, 18 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/emishr1/cur/introduction Birds of the World, 18 septimber 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lanius gubernator|dwerchwurger}}
}}
{{DEFAULTSORT:Dwerchwurger}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]</text>
      <sha1>l1zhxyzpjl0im9lftef3uf8p4s8iosk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241302</id>
      <parentid>1241288</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>stean bleaun fan in eardere side</comment>
      <origin>1241302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2975" sha1="3onnignlu1n1nvf86usd7brjasvkn5l" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = dwerchwurger
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Lanius gubernator - avocat - 637472344.jpeg|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')
|Famylje = [[wurgerfûgels]] (''Laniidae'')
|Skaai   = [[wurgers]] (''Lanius'') 
|Wittenskiplike namme = Lanius gubernator
|Beskriuwer, jier= [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], [[1882]]
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
---- 
|lânkaart= [[Ofbyld:Lanius excubitorius&amp;Lanius gubernator distr02.png|250px]]&lt;small&gt;Grien: ferspriedingsgebiet ''Lanius gubernator''&lt;/small&gt;
}}
De '''dwerchwurger''' (''Lanius gubernator'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[wurgerfûgels]] (''Laniidae''), binnen it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e moskeftigen (''Passeriformes'').

== Skaaimerken ==
De dwerchwurger is in lytse, moai tekene wurger mei in readbrune kleur op 'e rêch en de stút, in grize krún en nekke, en in swart masker oer it each. Meastentiids is der in lyts wyt plak oan 'e foarrâne op 'e wjuk te sjen. De fûgel liket op 'e [[skatekster]], mar is lytser en hat in readbrune ynstee fan in grize stút. Hy lit him net faak hearre, mar kin in rige fluittoanen en lege, piipjende lûden fuortbringe.

== Fersprieding en systematyk ==
De fûgel komt foar fan [[Ivoarkust]] oant [[Súd-Sûdan]], Noard-[[Uganda]] en it noardeasten fan de [[Demokratyske Republyk Kongo]]. De soarte is [[Monotypysk (takson)|monotypysk]], itjinge betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n erkend wurde.

== Leefwize ==
De dwerchwurger is in seldsume fûgel mei in fragmintearre fersprieding dy't op fochtige [[savanne]]s foarkomt. Hy wurdt meastentiids yn pearkes of lytse groepen waarnommen.

== Status ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'' of LC).

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/emins-shrike-lanius-gubernator BirdLife, 18 septimber 2026.]
* [https://ebird.org/species/emishr1/GH eBird, 18 septimber 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/emishr1/cur/introduction Birds of the World, 18 septimber 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Lanius gubernator|dwerchwurger}}
}}
{{DEFAULTSORT:Dwerchwurger}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Wurger]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] 
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]]</text>
      <sha1>3onnignlu1n1nvf86usd7brjasvkn5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lanius gubernator</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194238</id>
    <redirect title="Dwerchwurger" />
    <revision>
      <id>1241289</id>
      <timestamp>2026-09-22T19:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Dwerchwurger]]</comment>
      <origin>1241289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="0x9hlrabdczdh0k7ljh0c59ys33kari" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Dwerchwurger]]</text>
      <sha1>0x9hlrabdczdh0k7ljh0c59ys33kari</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sijbe Knol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194239</id>
    <revision>
      <id>1241292</id>
      <timestamp>2026-09-22T21:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;'''Sijbe Knol''' is in Frysk politikus foar de [[Fryske Nasjonale Partij]] (FNP). Sûnt 19 july 2023 is er lid fan it kolleezje fan [[Deputearre Steaten fan Fryslân]].&lt;ref name=&quot;FD2023&quot;&gt;Jan Ybema, [https://www.frieschdagblad.nl/regio/fryslan-heeft-nieuw-bestuur-gedeputeerden-beedigd/ ''Fryslân heeft nieuw bestuur: gedeputeerden beëdigd''], ''Friesch Dagblad'', 19 july 2023.&lt;/ref&gt; Earder wie er ûnder mear riedslid yn [[Waadhoeke]], lid fan de Provinsjale Steaten fan Fr...&quot;</comment>
      <origin>1241292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6444" sha1="fzfq8g1m0xueqbaf0pgzes3hepmk5na" xml:space="preserve">'''Sijbe Knol''' is in Frysk politikus foar de [[Fryske Nasjonale Partij]] (FNP). Sûnt 19 july 2023 is er lid fan it kolleezje fan [[Deputearre Steaten fan Fryslân]].&lt;ref name=&quot;FD2023&quot;&gt;Jan Ybema, [https://www.frieschdagblad.nl/regio/fryslan-heeft-nieuw-bestuur-gedeputeerden-beedigd/ ''Fryslân heeft nieuw bestuur: gedeputeerden beëdigd''], ''Friesch Dagblad'', 19 july 2023.&lt;/ref&gt; Earder wie er ûnder mear riedslid yn [[Waadhoeke]], lid fan de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] en fraksjefoarsitter fan de FNP yn de Provinsjale Steaten.&lt;ref name=&quot;Liwwadders2018&quot;&gt;[https://www.liwwadders.nl/johannes-kramer-listluker-ferkiezings-provinsjale-steaten/ ''Johannes Kramer listlûker ferkiezings Provinsjale Steaten''], Liwwadders/FNP, 26 oktober 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rondom2020&quot;&gt;[https://www.rondomvandaag.nl/leeuwarden/politiek/20294/corlienke-de-jong-fnp-stopt-bij-provinciale-staten ''Corlienke de Jong (FNP) stopt bij Provinciale Staten''], ''RondOm Vandaag'', 16 septimber 2020.&lt;/ref&gt;

== Politike karriêre ==
=== Gemeentepolityk ===
Knol wie foar de FNP lid fan de gemeenteried fan [[Waadhoeke]].&lt;ref name=&quot;Liwwadders2018&quot; /&gt; Yn 2018 waard er op it tredde plak set fan de FNP-kandidatelist foar de Steateferkiezings fan 2019.&lt;ref name=&quot;Liwwadders2018&quot; /&gt;

=== Provinsjale Steaten ===
Nei de Steateferkiezings fan 2019 waard Knol lid fan de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]].&lt;ref name=&quot;OPNL2023&quot;&gt;Wetenschappelijk Bureau Onafhankelijke Politiek Nederland, [https://www.opnl.nl/wp-content/uploads/OPNL-Locomotie-82-web.pdf ''Locomotie'', nr. 82], 2023, s. 16–17.&lt;/ref&gt; Yn septimber 2020 folge er [[Corlienke de Jong]] op as fraksjefoarsitter fan de FNP.&lt;ref name=&quot;Rondom2020&quot; /&gt; Yn 2022 waard Knol troch de FNP oanwiisd as listlûker foar de Steateferkiezings fan 2023.&lt;ref name=&quot;GrootSneek2022&quot;&gt;[https://www.grootsneek.nl/nieuws/politiek/64543/fnp-zet-verjonging-en-vernieuwing-door ''FNP zet verjonging en vernieuwing door''], ''GrootSneek'', 11 septimber 2022.&lt;/ref&gt; Op de definitive kandidatenlist stie er op it earste plak.&lt;ref name=&quot;FNPprogramma2023&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, [https://www.fnp.frl/wp-content/uploads/2023/04/FNPProvinsjale_Steaten_2023_FRYSK1-gecomprimeerd.pdf ''Programma FNP Fryslân 2023–2027''], 2023.&lt;/ref&gt; By de Steateferkiezings fan 15 maart 2023 krige de FNP fjouwer sitten.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot;&gt;Kiesraad, [https://www.kiesraad.nl/binaries/kiesraad/documenten/proces-verbalen/2023/3/27/proces-verbaal-uitslag-verkiezing-provinciale-staten-fryslan-2023/Proces-verbaal%2Buitslag%2Bverkiezing%2BProvinciale%2BStaten%2BFryslan%2B2023.pdf ''Proces-verbaal van de uitslag van de verkiezing van de provinciale staten van Fryslân''], 23 maart 2023.&lt;/ref&gt; Knol krige 11.623 persoanlike stimmen en waard keazen yn de Provinsjale Steaten.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot; /&gt;

Nei de ferkiezings wie Knol as fraksjefoarsitter belutsen by de ûnderhannelings oer in nij kolleezje fan Deputearre Steaten.&lt;ref name=&quot;NOScoalitie&quot;&gt;[https://nos.nl/artikel/2481793-coalitieakkoord-in-friesland-met-bbb-cda-cu-en-de-fryske-nasjonale-partij ''Coalitieakkoord in Friesland met BBB, CDA, CU en de Fryske Nasjonale Partij''], NOS, 6 july 2023.&lt;/ref&gt; Nei ûnderhannelings kamen BBB, CDA, ChristenUnie en FNP ta in koälysje-akkoart.&lt;ref name=&quot;NOScoalitie&quot; /&gt;

=== Deputearre fan Fryslân ===
Knol waard troch de FNP foardroegen as deputearre en op 19 july 2023 troch de Provinsjale Steaten beneamd en beëdige.&lt;ref name=&quot;FNPbrief2023&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, [https://www.fnp.frl/wp-content/uploads/2023/11/20230713_Brief_aan_de_leden__Oparbeidzje_foar_Frysln__Bestuursakkoord_2023__2027.pdf ''Oparbeidzje foar Fryslân – brief oan de leden''], 13 july 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FD2023&quot; /&gt; Nei syn beneaming waard syn plak yn de Provinsjale Steaten oernommen troch [[Tjitte Hemstra]].&lt;ref name=&quot;NijBestjoer2023&quot;&gt;[https://defryskemarren.nieuws.nl/nieuws/gedeputeerden-benoemd-statenleden-beedigd ''Gedeputeerden benoemd, Statenleden beëdigd''], De Fryske Marren Nieuws/Provinsje Fryslân, 19 july 2023.&lt;/ref&gt; Yn it kolleezje krige Knol ûnder mear romtlike oardering, enerzjytransysje, kultuer en leefberens yn syn portefúlje.&lt;ref name=&quot;ProvinsjeKnol&quot;&gt;Provinsje Fryslân, [https://www.fryslan.frl/fy/sijbe-knol ''Sijbe Knol''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Hy is ek gebietsdeputearre foar Noardeast-Fryslân en tredde loko-kommissaris.&lt;ref name=&quot;ProvinsjeKnol&quot; /&gt;

Neffens de Provinsje Fryslân is Knol binnen de FNP ek belutsen by de PR-kommisje en de EFA-kommisje.&lt;ref name=&quot;ProvinsjeKnol&quot; /&gt; By de [[Jeropeeske Frije Alliânsje]] (EFA) is hy plakferfangend fise-presidint.&lt;ref name=&quot;ProvinsjeKnol&quot; /&gt;

== Politike aktiviteiten ==
As lid en fraksjefoarsitter fan de Provinsjale Steaten hold Knol him ûnder mear dwaande mei regionale romtlike ûntwikkeling, ynfrastruktuer en it provinsjale wolvenbelied.&lt;ref name=&quot;Lelylijn2020&quot;&gt;[https://www.oogtv.nl/2020/09/fnp-ziet-lelylijn-wel-zitten/ ''FNP ziet Lelylijn wel zitten''], OOG Groningen, 13 septimber 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NOSwolf2023&quot;&gt;[https://nos.nl/l/2466488 ''Wel of geen ruimte voor de wolf? Ook dát is een verkiezingsthema''], NOS, 10 maart 2023.&lt;/ref&gt; As deputearre wie er ûnder mear belutsen by de provinsjale beslútfoarming oer it projekt [[Holwert oan See]].&lt;ref name=&quot;Holwert2024&quot;&gt;[https://www.liwwadders.nl/project-holwerd-aan-zee-financieel-niet-haalbaar-provincie-volgt-besluit-stuurgroep/ ''Project Holwerd aan Zee financieel niet haalbaar, provincie volgt besluit stuurgroep''], Liwwadders/Provinsje Fryslân, 12 juny 2024.&lt;/ref&gt; Yn juny 2024 folge it kolleezje fan Deputearre Steaten it advys fan de stjoergroep om net fierder te gean mei it projekt, ûnder mear fanwegen it finansieringstekoart en it ûntbrekken fan in partij foar it takomstige behear en ûnderhâld.&lt;ref name=&quot;Holwert2024&quot; /&gt; By de [[Twadde Keamerferkiezings 2025]] stie Knol op plak 48 fan de kandidatenlist fan de FNP.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2025&quot;&gt;Kiesraad, [https://www.kiesraad.nl/binaries/kiesraad/documenten/publicaties/2025/09/25/overzicht-kandidatenlijsten-tweede-kamerverkiezing-2025/Kandidatenlijsten_TK2025_Den_Helder.pdf ''Kandidatenlijsten Tweede Kamerverkiezing 2025''], 2025.&lt;/ref&gt;

== Keppelings om utens ==
* [https://www.fryslan.frl/fy/sijbe-knol Sijbe Knol] op de webside fan de Provinsje Fryslân

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Knol, Sijbe}}
[[Kategory:FNP-politikus]]
[[Kategory:Deputearre fan Fryslân]]
[[Kategory:Frysk politikus]]</text>
      <sha1>fzfq8g1m0xueqbaf0pgzes3hepmk5na</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1241303</id>
      <parentid>1241292</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T23:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>bertedatum + boarne</comment>
      <origin>1241303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6753" sha1="50bmo6vxwu1ctfd6yzixhpu56ugizld" xml:space="preserve">'''Sijbe Knol''' ([[29 novimber]] [[1990]])&lt;ref&gt;[https://www.lc.nl/regio/friesland/gas-jaan/157026003.html {{Aut|Laan, Ton van der}}, ''&quot;Jonge hûn&quot; Sijbe Knol praat met het hart...'', yn: de ''Ljouwerter Krante'', 19 juny 2021.]&lt;/ref&gt;is in Frysk politikus foar de [[Fryske Nasjonale Partij]] (FNP). Sûnt 19 july 2023 is er lid fan it kolleezje fan [[Deputearre Steaten fan Fryslân]].&lt;ref name=&quot;FD2023&quot;&gt;Jan Ybema, [https://www.frieschdagblad.nl/regio/fryslan-heeft-nieuw-bestuur-gedeputeerden-beedigd/ ''Fryslân heeft nieuw bestuur: gedeputeerden beëdigd''], ''Friesch Dagblad'', 19 july 2023.&lt;/ref&gt; Earder wie er ûnder mear riedslid yn [[Waadhoeke]], lid fan de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]] en fraksjefoarsitter fan de FNP yn de Provinsjale Steaten.&lt;ref name=&quot;Liwwadders2018&quot;&gt;[https://www.liwwadders.nl/johannes-kramer-listluker-ferkiezings-provinsjale-steaten/ ''Johannes Kramer listlûker ferkiezings Provinsjale Steaten''], Liwwadders/FNP, 26 oktober 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rondom2020&quot;&gt;[https://www.rondomvandaag.nl/leeuwarden/politiek/20294/corlienke-de-jong-fnp-stopt-bij-provinciale-staten ''Corlienke de Jong (FNP) stopt bij Provinciale Staten''], ''RondOm Vandaag'', 16 septimber 2020.&lt;/ref&gt;

== Politike karriêre ==
=== Gemeentepolityk ===
Knol wie foar de FNP lid fan de gemeenteried fan [[Waadhoeke]].&lt;ref name=&quot;Liwwadders2018&quot; /&gt; Yn 2018 waard er op it tredde plak set fan de FNP-kandidatelist foar de Steateferkiezings fan 2019.&lt;ref name=&quot;Liwwadders2018&quot; /&gt;

=== Provinsjale Steaten ===
Nei de Steateferkiezings fan 2019 waard Knol lid fan de [[Provinsjale Steaten fan Fryslân]].&lt;ref name=&quot;OPNL2023&quot;&gt;Wetenschappelijk Bureau Onafhankelijke Politiek Nederland, [https://www.opnl.nl/wp-content/uploads/OPNL-Locomotie-82-web.pdf ''Locomotie'', nr. 82], 2023, s. 16–17.&lt;/ref&gt; Yn septimber 2020 folge er [[Corlienke de Jong]] op as fraksjefoarsitter fan de FNP.&lt;ref name=&quot;Rondom2020&quot; /&gt; Yn 2022 waard Knol troch de FNP oanwiisd as listlûker foar de Steateferkiezings fan 2023.&lt;ref name=&quot;GrootSneek2022&quot;&gt;[https://www.grootsneek.nl/nieuws/politiek/64543/fnp-zet-verjonging-en-vernieuwing-door ''FNP zet verjonging en vernieuwing door''], ''GrootSneek'', 11 septimber 2022.&lt;/ref&gt; Op de definitive kandidatenlist stie er op it earste plak.&lt;ref name=&quot;FNPprogramma2023&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, [https://www.fnp.frl/wp-content/uploads/2023/04/FNPProvinsjale_Steaten_2023_FRYSK1-gecomprimeerd.pdf ''Programma FNP Fryslân 2023–2027''], 2023.&lt;/ref&gt; By de Steateferkiezings fan 15 maart 2023 krige de FNP fjouwer sitten.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot;&gt;Kiesraad, [https://www.kiesraad.nl/binaries/kiesraad/documenten/proces-verbalen/2023/3/27/proces-verbaal-uitslag-verkiezing-provinciale-staten-fryslan-2023/Proces-verbaal%2Buitslag%2Bverkiezing%2BProvinciale%2BStaten%2BFryslan%2B2023.pdf ''Proces-verbaal van de uitslag van de verkiezing van de provinciale staten van Fryslân''], 23 maart 2023.&lt;/ref&gt; Knol krige 11.623 persoanlike stimmen en waard keazen yn de Provinsjale Steaten.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2023&quot; /&gt;

Nei de ferkiezings wie Knol as fraksjefoarsitter belutsen by de ûnderhannelings oer in nij kolleezje fan Deputearre Steaten.&lt;ref name=&quot;NOScoalitie&quot;&gt;[https://nos.nl/artikel/2481793-coalitieakkoord-in-friesland-met-bbb-cda-cu-en-de-fryske-nasjonale-partij ''Coalitieakkoord in Friesland met BBB, CDA, CU en de Fryske Nasjonale Partij''], NOS, 6 july 2023.&lt;/ref&gt; Nei ûnderhannelings kamen BBB, CDA, ChristenUnie en FNP ta in koälysje-akkoart.&lt;ref name=&quot;NOScoalitie&quot; /&gt;

=== Deputearre fan Fryslân ===
Knol waard troch de FNP foardroegen as deputearre en op 19 july 2023 troch de Provinsjale Steaten beneamd en beëdige.&lt;ref name=&quot;FNPbrief2023&quot;&gt;Fryske Nasjonale Partij, [https://www.fnp.frl/wp-content/uploads/2023/11/20230713_Brief_aan_de_leden__Oparbeidzje_foar_Frysln__Bestuursakkoord_2023__2027.pdf ''Oparbeidzje foar Fryslân – brief oan de leden''], 13 july 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FD2023&quot; /&gt; Nei syn beneaming waard syn plak yn de Provinsjale Steaten oernommen troch [[Tjitte Hemstra]].&lt;ref name=&quot;NijBestjoer2023&quot;&gt;[https://defryskemarren.nieuws.nl/nieuws/gedeputeerden-benoemd-statenleden-beedigd ''Gedeputeerden benoemd, Statenleden beëdigd''], De Fryske Marren Nieuws/Provinsje Fryslân, 19 july 2023.&lt;/ref&gt; Yn it kolleezje krige Knol ûnder mear romtlike oardering, enerzjytransysje, kultuer en leefberens yn syn portefúlje.&lt;ref name=&quot;ProvinsjeKnol&quot;&gt;Provinsje Fryslân, [https://www.fryslan.frl/fy/sijbe-knol ''Sijbe Knol''], rieplachte 22 septimber 2026.&lt;/ref&gt; Hy is ek gebietsdeputearre foar Noardeast-Fryslân en tredde loko-kommissaris.&lt;ref name=&quot;ProvinsjeKnol&quot; /&gt;

Neffens de Provinsje Fryslân is Knol binnen de FNP ek belutsen by de PR-kommisje en de EFA-kommisje.&lt;ref name=&quot;ProvinsjeKnol&quot; /&gt; By de [[Jeropeeske Frije Alliânsje]] (EFA) is hy plakferfangend fise-presidint.&lt;ref name=&quot;ProvinsjeKnol&quot; /&gt;

== Politike aktiviteiten ==
As lid en fraksjefoarsitter fan de Provinsjale Steaten hold Knol him ûnder mear dwaande mei regionale romtlike ûntwikkeling, ynfrastruktuer en it provinsjale wolvenbelied.&lt;ref name=&quot;Lelylijn2020&quot;&gt;[https://www.oogtv.nl/2020/09/fnp-ziet-lelylijn-wel-zitten/ ''FNP ziet Lelylijn wel zitten''], OOG Groningen, 13 septimber 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NOSwolf2023&quot;&gt;[https://nos.nl/l/2466488 ''Wel of geen ruimte voor de wolf? Ook dát is een verkiezingsthema''], NOS, 10 maart 2023.&lt;/ref&gt; As deputearre wie er ûnder mear belutsen by de provinsjale beslútfoarming oer it projekt [[Holwert oan See]].&lt;ref name=&quot;Holwert2024&quot;&gt;[https://www.liwwadders.nl/project-holwerd-aan-zee-financieel-niet-haalbaar-provincie-volgt-besluit-stuurgroep/ ''Project Holwerd aan Zee financieel niet haalbaar, provincie volgt besluit stuurgroep''], Liwwadders/Provinsje Fryslân, 12 juny 2024.&lt;/ref&gt; Yn juny 2024 folge it kolleezje fan Deputearre Steaten it advys fan de stjoergroep om net fierder te gean mei it projekt, ûnder mear fanwegen it finansieringstekoart en it ûntbrekken fan in partij foar it takomstige behear en ûnderhâld.&lt;ref name=&quot;Holwert2024&quot; /&gt; By de [[Twadde Keamerferkiezings 2025]] stie Knol op plak 48 fan de kandidatenlist fan de FNP.&lt;ref name=&quot;Kiesraad2025&quot;&gt;Kiesraad, [https://www.kiesraad.nl/binaries/kiesraad/documenten/publicaties/2025/09/25/overzicht-kandidatenlijsten-tweede-kamerverkiezing-2025/Kandidatenlijsten_TK2025_Den_Helder.pdf ''Kandidatenlijsten Tweede Kamerverkiezing 2025''], 2025.&lt;/ref&gt;

== Keppelings om utens ==
* [https://www.fryslan.frl/fy/sijbe-knol Sijbe Knol] op de webside fan de Provinsje Fryslân

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Knol, Sijbe}}
[[Kategory:Frysk deputearre]]
[[Kategory:FNP-politikus]]
[[Kategory:Frysk nasjonalist]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1990]]
[[Kategory:Persoan berne yn Fryslân (berteplak ûnbekend)]]</text>
      <sha1>50bmo6vxwu1ctfd6yzixhpu56ugizld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Krante of tydskrift oprjochte yn 1879</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194240</id>
    <revision>
      <id>1241296</id>
      <timestamp>2026-09-22T22:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1241296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="lz6f2i0z05lkqrqrifq8xkej3s0nara" xml:space="preserve">[[Kategory:Krante of tydskrift nei jier fan oprjochting|1879]]
[[Kategory:1879]]</text>
      <sha1>lz6f2i0z05lkqrqrifq8xkej3s0nara</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Krante of tydskrift opheft yn 1900</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194241</id>
    <revision>
      <id>1241297</id>
      <timestamp>2026-09-22T22:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1241297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="86aw65mrlefpog4gwg7a9y3a9qbn8jv" xml:space="preserve">[[Kategory:Krante of tydskrift nei jier fan opheffing|1900]]
[[Kategory:1900]]</text>
      <sha1>86aw65mrlefpog4gwg7a9y3a9qbn8jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Anargistysk tydskrift</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194242</id>
    <revision>
      <id>1241299</id>
      <timestamp>2026-09-22T23:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1241299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="cp8x63ubfixh22rulgicex2mxkyuh2n" xml:space="preserve">[[Kategory:Polityk tydskrift| ]]
[[Kategory:Anargisme|Tidskrift]]</text>
      <sha1>cp8x63ubfixh22rulgicex2mxkyuh2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paraíba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194243</id>
    <revision>
      <id>1241306</id>
      <timestamp>2026-09-23T08:47:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Wurk}} {{Ynfoboks steat fan Brazylje | namme                = Paraíba | ôfbylding            = Paraiba in Brazil.svg | ôfbyldingsbreedte    =  | ôfbyldingstekst      = Lokaasje fan Paraíba yn Brazylje. | flagge               = Bandeira da Paraíba.svg | wapen                = Brasão da Paraíba.svg | regio                = [[Noardeast (Brazylje)|Noardeast]] | haadplak             = [[João Pessoa]] | grutste stêd         = João Pessoa | gemeenten            = 223...&quot;</comment>
      <origin>1241306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15301" sha1="5mulsbj2lk18frzizul2mid7iwet36x" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Ynfoboks steat fan Brazylje
| namme                = Paraíba
| ôfbylding            = Paraiba in Brazil.svg
| ôfbyldingsbreedte    = 
| ôfbyldingstekst      = Lokaasje fan Paraíba yn Brazylje.
| flagge               = Bandeira da Paraíba.svg
| wapen                = Brasão da Paraíba.svg
| regio                = [[Noardeast (Brazylje)|Noardeast]]
| haadplak             = [[João Pessoa]]
| grutste stêd         = João Pessoa
| gemeenten            = 223
| gûverneur            = João Azevêdo
| ynwenners            = 3.974.687 &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| oerflak              = 56.467 km²
| befolkingstichtens   = 70,39 ynw./km²
| hichte               = 0 - 1197 m (Pico do Jabre)
| HDI                  = 0,698
| UF                   = PB
| steat sûnt           = 1889
| ISO-koade            = BR-PB
| tiidsône             = [[UTC]]−3
| koördinaten          = 
| webside              = [https://paraiba.pb.gov.br/ paraiba.pb.gov.br]
| mapname              = 
| lat_deg              = 7
| lat_min              = 09
| lat_dir              = S
| lon_deg              = 36
| lon_min              = 49
| lon_dir              = W
| tekst by posysjekaart= 
| ôfbylding99          = Brazil Paraíba João Pessoa location map.svg
| ôfbyldingstekst99    = Gemeentlike yndieling Paraíba en lokaasje fan 'e haadstêd João Pessoa (read)
| ôfbyldingsbreedte99  = 
}}
'''Paraíba''' is ien fan 'e 26 steaten fan [[Brazylje]]. Paraíba leit yn it noardeasten fan it lân en grinzget oan 'e steaten [[Rio Grande do Norte]] yn it noarden, [[Ceará]] yn it westen en [[Pernambuco]] yn it suden. Yn it easten leit de [[Atlantyske Oseaan]]. De steat mei de standertôfkoarting PB hat in oerflak fan likernôch 56.470 km², sawat 1,68 kear sa grut as it lânoerflak fan Nederlân.

De haadstêd is [[João Pessoa]]. Sawat 66% fan it grûngebiet fan 'e steat leit tusken de 300 en 900 meter boppe de seespegel.

== Skiednis ==
Foar de Europeeske kolonisaasje waard de kustkrite fan it hjoeddeistige Paraíba bewenne troch lânseigen folken lykas de [[Tabajara]] en de [[Potiguara]]. 
=== Earste kolonisaasje en lânseigen ferhâldings ===
Yn 1500 lanne de [[Portegal|Portegeeske]] ûntdekkingsreizger [[Pedro Álvares Cabral]] op 'e noardeastkust fan Brazylje. Hy easke it gebiet op foar it Portegeeske Ryk neffens it [[Ferdrach fan Tordesillas]]. De echte kolonisaasje kaam lykwols pas nei 1534 op gong, oantrune troch de groeiende [[Frankryk|Frânske]] oanwêzigens yn 'e regio. Yn dat jier ferdielde kening [[Jan III fan Portegal|Jan III]] it gebiet yn fyftjin kapteinskippen. It grutste part fan wat no Paraíba is, foel ûnder it kapiteinskip Itamaracá. It kapteinskip Itamaracá hie lykwols in soad lêst fan Frânske seerôverij. Dy wie benammen rjochte op 'e handel yn brazylhout, bistehûden en amber. De Frânske keaplju sletten nauwe saaklike bannen mei de Potiguara-stammen, dy't yn ruil foar Frânske keapwaar brazylhout foar de Frânske tekstylyndustry leveren. Wylst de koloniale befolking groeide, waarden der kleasters, tsjerken en sûkermûnen geboud. 
[[Ofbyld:Mapa da Província da Paraiba.jpg|thumb|left|17e-iuwske kaart fan Paraíba]] 
De oarspronklik relatyf goede ferhâldingen tusken de Portegezen en de lânseigen [[Tupí (folk)|Tupí-folken]] feroare lykwols gau. Dat kaam meidat de kolonisten jimmeroan mear gebiet taëigenen foar de oanlis fan sûkerreidplantaazjes en de Portegezen twangarbeid oplei oan 'e lânseigen minsken. Ek oerfallen op lânseigen doarpen troch kolonisten om slaven te fangen droegen by oan jimmeroan gruttere spanningen. Yn 1574 berikten de spanningen in hichtepunt doe't de troch de Frânsen oanfitere Potiguara mei sa'n 2000 man de sûkerreidplantaazje fan [[Tracunhaém]] oanfoelen, wêrby't alle ynwenners útroege waarden. Dy oanfal soarge foar in grut skok yn [[Lissabon]] en kening [[Hindrik fan Portegal|Hindrik]] besleat dêrop it keninklike kapteinskip Paraíba op te rjochtsjen, dat streekrjocht ûnder de Portegeeske kroan foel. 

De trageedzje wie de direkte oanlieding foar de Potiguara-oarloch, dy't duorre fan 1574 oant 1599. Nei ferskate mislearre ekspedysjes slagge de Portegeeske bestjoerder Fructuoso Barbosa der yn 1585 yn om in ferdrach te sluten mei de Tabajara-stam. Mei harren help waarden de Frânsen en de Potiguara foaral ferdreaun en waard de haadstêd Nossa Senhora das Neves (it hjoeddeiske João Pessoa) stifte.

=== Nederlânsk-Brazylje (1634–1654) ===
Yn it ramt fan 'e [[Tachtichjierrige Oarloch]] rjochte de [[West-Yndyske Kompanjy]] (WYK) har op 'e ynname fan 'e Portegeeske sûkerreidgebieten. Portegal wie op dat stuit troch de [[Ibearyske Uny]] ferbûn mei de [[Spanje|Spaanske kroan]]). Nei de ferovering fan Pernambuco yn 1630 foel de WYK yn desimber 1634 ek it kapteinskip Paraíba binnen. 
[[Ofbyld:Nederlands-Brazillië-es.svg|thumb|left|Nederlânsk-Brazylje yn syn grutste omfang]]
Under de WYK krige de haadstêd de nije namme Frederikstad (nei steedhâlder [[Frederik Hindrik fan Oranje-Nassau|Frederik Hindrik]]). It strategysk lizzende Fort Santa Catarina oan 'e mûning fan 'e Paraíba-rivier waard omdoopt ta Fort Margaretha. Yn 'e perioade fan it Nederlânsk bestjoer – benammen ûnder gûverneur-generaal [[Jehan Maurits fan Nassau-Siegen|Jehan Maurits fan Nassau-Siegen]] – waard de sûkerreidsektor fierder ferbettere en útwreide. Dy sitewaasje duorre oant 1654, doe't de Portegezen nei in langduorjende opstân (''Insurreição Pernambucana'') de Nederlanners definityf ferdreaun en it gebiet wer yn besit namen.

=== Lettere ûntwikkeling ===
[[Ofbyld:João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque.jpg|thumb|260px|João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque]]
Yn 'e 18e en 19e iuw bleau Paraíba in wichtich agrarysk sintrum, foaral troch de wolfeart yn 'e sûker- en katoentylt. Yn 1822 waard de steat in provinsje fan it [[Keizerryk Brazylje]]. Yn 'e 20e iuw wie de politike moard op 'e provinsjale gûverneur João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque yn 1930 de streekrjochte oanleiding foar de Brazyljaanske revolúsje, dy't [[Getúlio Vargas]] oan 'e macht brocht. Hjirnei waard de haadstêd ter eare fan 'e fermoarde politikus omneamd ta João Pessoa.

== Geografy en klimaat ==
[[Ofbyld:Boqueirão - Paraíba - Brasil.jpg|thumb|left|Planalto da Borborema]]
De geografy fan Paraíba is te ferdielen yn fjouwer lânskipssônes: de fochtige kuststreek, de oergongssône, it sintrale Borborema-plato (''Planalto da Borborema'') en de drûge Sertão yn it binnenlân. It klimaat oan 'e kust is fochtich en subtropysk mei in soad delslach, wylst it yn it binnenlân ferskood nei in semi-aride klimaat mei faak drûchte en yn it jier minder as 500 mm rein. It Borboremaplato hellet hichten fan mear as 1000 m mei de Pico do Jabre (1197 m) as heechste punt.

De rivieren fan Paraíba hearre ta it Noardeastlik Atlantysk Bekken en wurde opdield yn bekkens: kustrivieren dy't nei it easten streame (lykas de 360 km lange Rio Paraíba en de Rio Mamanguape) en rivieren yn 'e Sertão dy't nei it noarden nei Rio Grande do Norte streame (lykas de Rio Piranhas). De measte rivieren yn it binnenlân binne tydlik en steane yn it drûge seizoen drûch. 

De fegetaasje fariëarret fan tichte mangroves en Atlantysk reinwâld oan 'e kust oant de karakteristike ''[[caatinga]]'' yn it binnenlân mei in begroeiïng fan kaktussen lykas de mandacaru en xique-xique en planten dy't goed tsjin drûchte kinne.

== Befolking ==
=== Etnyske gearstalling ===
Neffens offisjele sifers fan 'e Brazyljaanske folkstelling (''Censo Demográfico 2022'') fan it IBGE (''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'') wie de etnyske gearstalling fan 'e befolking fan Santa Catarina (op basis fan selsidentifikaasje) as folget:

* Mingde komôf (''Pardos''): 52,9%
* Blanken (''Brancos''): 36,3%
* Swart (''Pretos''): 9,9%
* Lânseigen / Yndianen (''Indígenas''): 0,8%
* Aziaten (''Amarelos''): 0,1%

Yn ferliking mei it suden fan Brazylje hat Paraíba in folle grutter oandiel ynwenners fan mingde komôf (''pardos'') en mei in Afrikaanske eftergrûn (''pretos''). Yn 'e lêste desennia is it persintaazje minsken dat himsels as ''pardo'' of ''preto'' identifisearret fierder tanommen.

=== Befolkingsûnwikkeling ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|+ Befolkingsûntwikkeling Paraíba (1872–2022)
! Jier
| '''1872''' || '''1890''' || '''1900''' || '''1920''' || '''1940''' || '''1950''' || '''1960'''
|-
! Ynwennertal
| 376.226 || 457.232 || 490.784 || 961.106 || 1.422.420 || 1.713.259 || 2.011.028
|-
! Groei
| — || +21,5% || +7,3% || +95,8% || +48,0% || +20,4% || +17,4%
|-
! Jier
| '''1970''' || '''1980''' || '''1991''' || '''2000''' || '''2010''' || '''2022''' ||
|-
! Ynwennertal
| 2.379.145 || 2.770.150 || 3.200.677 || 3.443.825 || 3.766.528 || 3.974.687 ||
|-
! Groei
| +18,3% || +16,4% || +15,5% || +7,6% || +9,4% || +5,5% ||
|}

=== Grutste gemeenten ===
De measte ynwenners wenje yn 'e kustkrite. De grutste stêden binne:
[[Ofbyld:Centro Histórico de João Pessoa.jpg|thumb|260px|Histoarysk sintrum fan João Pessoa]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
|+ Grutste gemeenten yn Paraíba (Sensus 2022)
! Plak !! Stêd !! Ynwennertal
|-
| 1. || [[Ofbyld:Bandeira de João Pessoa.svg|border|20px]] [[João Pessoa (stêd)|João Pessoa]] || align=&quot;right&quot; | 833.932
|-
| 2. || [[Ofbyld:Flag campina grande.svg|border|20px]] [[Campina Grande (gemeente)|Campina Grande]] || align=&quot;right&quot; | 419.379
|-
| 3. || [[Ofbyld:Bandeira Santa Rita PB.jpg|border|20px]] [[Santa Rita (Paraíba)|Santa Rita]] || align=&quot;right&quot; | 149.910
|-
| 4. || [[Ofbyld:Bandeira patos.PNG|border|20px]] [[Patos (gemeente)|Patos]] || align=&quot;right&quot; | 103.165
|-
| 5. || [[Ofbyld:Bandeira bayeux.jpg|border|20px]] [[Bayeux (Brazylje)|Bayeux]] || align=&quot;right&quot; | 82.742
|-
| 6. || [[Ofbyld:Bandeira Sousa.png|border|20px]] [[Sousa (Paraíba)|Sousa]] || align=&quot;right&quot; | 67.408
|-
| 7. || [[Ofbyld:Bandeira Cabedelo.jpg|border|20px]] [[Cabedelo]] || align=&quot;right&quot; | 66.519
|-
| 8. || [[Ofbyld:Bandeira cajazeiras.JPG|border|20px]] [[Cajazeiras (gemeente)|Cajazeiras]] || align=&quot;right&quot; | 63.239
|-
| 9. || [[Ofbyld:Bandeira conde.PNG|border|20px]] [[Conde (Paraíba)|Conde]] || align=&quot;right&quot; | 27.605
|-
| 10. || [[Ofbyld:Bandeira de Caaporã.jpg|border|20px]] [[Caaporã]] || align=&quot;right&quot; | 21.193
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;3&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – [https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pb/panorama Ynwennertal neffens de Sensus fan 2022]&lt;/small&gt;
|}

=== Religy ===
It oandiel katoliken yn Paraíba is de lêste desennia wat ôfnommen, mar bliuwt fierwei de grutste religieuze streaming yn 'e steat. It oandiel fan 'e protestantske tsjerken en fan minsken sûnder religy is tanommen.
[[Ofbyld:Igreja da Ordem Terceira do Carmo, João Pessoa.jpg|thumb|260px|Karmel fan João Pessoa]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ Religieuze gearstalling van Paraíba (Sensus 2022)
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Religieuze streaming !! Ynwennertal !! Persintaazje
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] || 2.367.779 || 68,96%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Protestantisme|protestantsk]] || 712.180 || 20,74%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | sûnder religy || 228.618 || 6,66%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[spiritisme]] || 32.148 || 0,94%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Afro-Brazyljaanske religys (''Umbanda'' / ''Candomblé'') || 13.911 || 0,41%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | oare religys / net opjûn || 78.051 || 2,29%
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;3&quot; | Boarne: {{pt}} &lt;small&gt;Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) – [https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pb/panorama Censo Demográfico 2022]&lt;/small&gt;
|}

== Kultuer ==
=== Festa Junina (Sint-Jânsfeesten) ===
De Festa Junina (it Junyfeest) waard yn Noardeast-Brazylje yntrodusearre troch de Portegezen, foar wa't Sint-Jansdei op 24 juny (yn meardere Jeropeeske lannen ek fierd as midseamfeest) ien fan 'e âldste fieringen fan it jier is. Oars as by it Jeropeeske midsimmerfeest meitsje de feestlikheden yn Brazylje gjin diel út fan 'e langste dei, mar fan 'e koartste dei. Yn dy fyftjin dagen binne der freugdefjoeren, fjoerwurk en folksdûns op strjitte. Wat ea inkeld in plattelânsfeest wie, is hjoed-de-dei yn Brazylje foaral in stedsfeest woarn. It feest begjint tradisjoneel nei 12 juny, op 'e jûn foar de feestdei fan Sint-Antonius, en duorret oant 29 juny (Sint-Petrus en Sint Paulus).

De tiid fan fjouwer dagen foar de [[fêsteltiid]], is de tiid fan it [[karnaval]] yn Brazylje, dat lykwols wol wat minder útskroeven as yn [[Rio de Janeiro]] fierd wurdt. Benammen yn 'e haadstêd wurdt it karnaval op strjitte fierd mei muzyk en optochten.

== Natuer ==
[[Ofbyld:A beleza do sertão.jpg|thumb|left|Nasjonaal Park Serra do Teixeira]]
Paraíba hat mar ien federaal nasjonaal park: it '''Parque Nacional da Serra do Teixeira''', oprjochte yn 2023. Dit park beslacht mear as 61.000 hektare yn it binnenlân en beskermet de biodiversiteit fan it caatinga-bioom en it berchgebiet dêr't ek de Pico do Jabre leit.
[[Ofbyld:APatrick IMG 1274 (428745316).jpg|thumb|260px|130 miljoen âlde fuotprinten fan dinosaurussen yn it ''Monumento Natural Vale dos Dinossauros''.]]
Dêrneist hat de steat ferskate provinsjale parken (''parques estaduais''), lykas it ''Parque Estadual da Pedra da Boca'', dat bekend stiet om syn karakteristieke rotsformaasjes, en it ''Monumento Natural Vale dos Dinossauros'' yn Sousa, in wichtich [[Paleöntology|paleöntologysk]] gebiet mei fossile dinosaurusspoaren.

== Ekonomy ==
De ekonomy fan Paraíba foarmet rûchwei 0,8% fan it Brazyljaanske bruto binnenlânsk produkt (BBP). De tsjinstesektor is it wichtichste ûnderdiel fan e ekonomy, folge troch de yndustry en de lânbou.

De tsjinstesektor mei it opkommende toerisme foarmet mear as de helte fan 'e ekonomy. De yndustry fan 'e steat is foaral konsintrearre om de gruttere stêden lykas João Pessoa en Campina Grande. Wichtich yn 'e produksje is de fabrikaazje fan skuon en learprodukten. Dêrnjonken foarmet de tekstylyndustry (foaral it ferwurkjen fan katoen) en de ferwurking fan sûkerried ta sûker en ethanol in grutte rol yn 'e eksport.

Hoewol't it oandiel fan 'e lânbou yn it BBP net hiel grut is, bliuwt it in tige wichtich ûnderdiel foar it ynkommen op it plattelân. Histoarysk wurdt de lânbou dominearre troch de bou fan sûkerreid yn 'e fochtige kustkrite. Yn 'e drûgere binnenlannen komt de tylt fan ananas, mais, beanen en sisal (agavefizel) in soad foar. De feehâlderij rjochtet him benammen op de fleis- en molkeproduksje fan kij. Oan 'e kust is de fiskerij en de kweek fan skaaldieren en kreeft wichtich foar de eksport.

It toerisme is de lêste desennia tanommen. Toeristen komme foa de tropyske strannen, lykas de Ponta do Seixas. Ek op de grutte feesten, lykas it karnaval en it Sint-Jânsfeest yn Campina Grande, komme in soad ynlânske en ynternasjonale toeristen ôf.

{{boarnen|boarnefernijing=
* Dit artikel is foar in part in oersetting fan 'e Ingelsktalige, sjoch foar boarnen [[:en:Paraíba]]. 
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Paraíba}}
}}
{{Dielsteat fan Brazylje}}
[[Kategory:Steat fan Brazylje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1889]]</text>
      <sha1>5mulsbj2lk18frzizul2mid7iwet36x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heidensee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194244</id>
    <revision>
      <id>1241310</id>
      <timestamp>2026-09-23T11:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mysha</username>
        <id>254</id>
      </contributor>
      <comment>Dit moat noch efkens wat wisser, ar dêrfoar moat ik efkens fine at wy dy kaarten digitaal hawwe.</comment>
      <origin>1241310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="iw0pm85y5k5xctv12mgfqrvkfcz2j37" xml:space="preserve">De &quot;'''Heidensee'''&quot; is sa't it liket ([[2026]]) in flater út de werprinting fan [[1718]] fan de Schotanusatlas te wêzen, dêr't in tal kaarten út in oare boarne by opnaam binne dêr't dy namme op foarkomt.</text>
      <sha1>iw0pm85y5k5xctv12mgfqrvkfcz2j37</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>