Laos

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Laos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6476</id>
    <revision>
      <id>1242136</id>
      <parentid>1216156</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T21:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Martin Macha 2111</username>
        <id>37341</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1242136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4189" sha1="23nzeubpxpdsg81nf6q6y19fefdmpy0" xml:space="preserve">{{Lântabel|
eigennamme = Sathalanalat Pasathipatai Pasason Lao |
namme = Laos |
flagge = Flag of Laos.svg |
wapen = Emblem of Laos (1991-2025).svg |
lokaasje = LocationLaos.svg |
motto = Peace, independence, democracy, unity and prosperity |
taal = [[Laotjaansk]] |
haadstêd = Fientiane |
steatsfoarm = Folksrepublyk  |
oerflak = 236.800 |
pctwetter = 2,0 |
ynwenners = 7.745.000 (32,7 km²) | teljier = 2025 |
munt = Kip | muntkoade = LAK |
tiidsone = +7 |
feestdei = [[19 july]] |
folksliet = Pheng Xat Lao |
lânkoade = LAO |
ynternet = .la |
tillefoan = 856 |
}}
'''Laos''' is in lân yn [[Aazje|Súdeast-Aazje]]. De haadstêd is [[Fientiane]]. De [[presidint]] fan de republyk wie fan [[1998]] oant yn [[2006]] [[Khamtai Siphandon]]. Hy waard opfolge troch [[Choummaly Sayasone]].

== Namme ==
Yn it [[Laotjaansk]] (as Lao) hjit Laos ''Meuang Lao (ເມືອງລາວ)'' of ''Pathet Lao'' wat letterlik &quot;Lân fan de Lao&quot; betsjut. [[Frankryk]], dat de trije ferskillende Laotjaanske keninkriken yn [[1893]] ferienige ta [[Frânsk-Yndosina]], stavere it mei in stomme &quot;s&quot; oan de ein, dy't de mearfâldigens fan de keninkriken oantsjutte. Meidat it Laotjaansk gjin &quot;s&quot; as einletter hat, wurdt Laos sûnder &quot;s&quot; útsprutsen troch de Laotjanen zelf.

== Geografy ==
=== Lizzing ===
Laos wurdt begrinzge troch:
* [[Sina]] yn it noarden;
* [[Fjetnam]] yn it easten;
* [[Kambodja]] yn it suden;
* [[Tailân]] yn it westen;
* [[Birma]] yn it noardwesten.

=== Lânskip ===
[[Ofbyld:Laos Landscape in Vang Vieng.jpg|thumb|left|175px|''Lânskip yn [[Fang Fieng]]'']]
Yn it noarden wurdt Laos omjûn troch it [[Traminplato]] (2820 meter) en yn it suden troch it 2000 meter hege [[Bolovenplato]]. Om-ende-by 40% fan it lân bestiet út bosk mei ticht [[leafwâld|leafbosk]] opgeand yn [[reinwâld]]en.

Laos hat oer in [[Tropysk klimaat|tropysk]] [[moesson]]klimaat. It lân is it territoarium fan de [[Yndosineeske tijger]], de giant gaur, en de [[Aziatyske oaljefant]]. In grut tal dieren binne de lêste jierren yn Laos ûntdekt, û.o. it streke Annamite knyn, de saola en noch mar krekt lyn de Laoske rotsrôt of ''kha-nyou''.

== Skiednis ==
Yn de [[14e iuw]] waard mei de stifting fan it earste Laosjaanske keninkryk it [[boedisme]] ynfierd. Nei de besetting troch de [[Tais]] waard Laos op de ein fan de [[19e iuw]] in [[Frankryk|Frânsk]] protektoraat en yn [[1954]] ûnôfhinklik. Under de [[Fjetnamoarloch]] oermasterden [[kommunisme|kommunistyske]] revolusjonêre troepen grutte parten fan it lân. Yn [[1974]] kamen sy yn de regearing. By de stifting fan de folksrepublyk yn [[1975]] waard de lêste kening ôfsetten. 

== Demografy ==
=== Befolking ===
De grutste befolkingkloft fan it lân binne mei 69% de etnyske [[Lao minsken|Lao]] en foarmje de politike en kulturele dominante groepearring. Troch migraasje fanút it suden fan Sina arrivearre dat folk yn it earste millenium nei Kristus. Om-ende-by 8% hearre by in oare &quot;leechlân&quot; kloft, de [[Lao Loum]]. Berchfolken en kulturele minderheden lykas de [[Hmong-folk|Hmong]] (Miao), [[Jao minsken|Jao (Mien)]], [[Jao minsken|Dao]], [[Sjan]], en ferskate [[Tibeto-Birmaansk]] sprekkende folken wenje yn isolearre regio's fan it lân.

== Religy ==
De oerhearskjende [[religy|godstsjinst]] fan it lân is it [[Teravada boedisme]]. Under de berchfolken wurdt ek de mienskiplike [[Natoerreligy]] beöefene. Fierders binne der ek lytske kloften [[Kristendom|Kristenen]], benammen yn de omkrite fan [[Fientiane]], en [[Islam|Moslims]] yn de Mayamar grinsregio.

== Taal ==
De offisjele en dominante taal is [[Lao (taal)|Lao]], in tonale taal fan de [[Tai-talen|Tai]] taalkloft dêr't it skrift fan basearre is op it Khmer skrift. Troch de berchfolken wurdt in ferskaat fan tribale talen sprutsen. 
 
De [[Frânsk|Frânske taal]] wurdt noch in protte brûkt yn it bestjoer en de hannel. De [[Ingelsk|Ingelske taal]] wurdt de lêste jierren lykwols hieltyd wichtiger.

[[Kategory:Laos| ]]
[[Kategory:Lân yn Aazje]]
[[Kategory:Histoaryske Frânske koloanje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1354]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1707]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1953]]
[[Kategory:Republyk]]</text>
      <sha1>23nzeubpxpdsg81nf6q6y19fefdmpy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Luts</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12723</id>
    <revision>
      <id>1242142</id>
      <parentid>1012226</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>+ynfoboks</comment>
      <origin>1242142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2427" sha1="o5b99evl55xtk78j24rip2jnz3zwk2f" xml:space="preserve">{{Ynfoboks rivier
| namme                      = De Luts
| ôfbylding                  = Balk Luts 2007.jpg
| ôfbyldingsbreedte          = 
| ôfbyldingstekst            = ''De Luts yn Balk (2007)''
| lân                        = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid       = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid = {{FRLf}}
| ûntspringt yn              = [[Sleattemer Mar]], [[Balk]]
| lokaasje boarne            = {{Koördinaten yn tekst|52_54_20.0_N_5_35_55.2_E_type:city_region:NL|52° 54' N, 5° 3' E}}
| mûnet út yn                = [[Van Swinderenfeart]], [[Kippenburch]]
| lokaasje mûning            = {{Koördinaten yn tekst|52_52_23.3_N_5_32_25.8_E_type:city_region:NL|52° 52' N, 5° 32' E}}
| plakken                    = 
| sydstreamen                = 
| fertakkings                = 
| lingte                     = 5,1 km
| hichte boarne              = 
| hichte mûning              = 
| ferfal                     = 
| maks. breedte              = 
| djiptegemiddelde           = 
| maks. djipte               = 
| ôfwetteringsgebiet         = 
| ôffier by mûning           = 
| ôfbylding99                = 
| ôfbyldingstekst99          = 
| ôfbyldingsbreedte99        = 
}}
[[Ofbyld:De Luts bij de Kippenburg.jpg|thumb|right|260px|De Luts by Kippenburch]]
'''De Luts''' (ek wol '''De Larts''' of '''De Lerts''') is in [[rivier]]ke yn de gemeente [[De Fryske Marren]].

De oarsprong fan de Luts wie yn de foarlêste [[iistiid]]. De Luts leit tusken twa rêgen fan balstienliem, dy fan [[Harich]] en dy fan [[Wikel (Gaasterlân-Sleat)|Wikel]]. Doe't nei dy iistiid de temperatueren oprûnen, streamde it teiwetter troch dat natuerlike bêd. It rûn fan it hjoeddeiske lânhûs [[Kippenburch]] ôf yn de &quot;Balkster Mar&quot;, it súdwestlike stik fan de [[Sleattemer Mar]].

Tusken 1820 en 1830 is de Luts ferlinge, dat no rint dy fan de Sleattemer Mar, troch [[Balk]] nei [[De Holken]]. De [[Alvestêdetocht|Alvestêdetocht op redens]] brûkt ornaris dy ferbining om fan [[Sleat (stêd)|Sleat]] nei [[Starum]].

De Luts is ek de namme fan it [[wetterskip]] besuden de Sleattemer Mar.

== Sjoch ek ==
* [[Fryske wetters]]
* [[De Lits]]


{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
{{Commonscat|Luts|De Luts}}
}}

{{DEFAULTSORT:Luts, De}}
[[Kategory:Balk]]
[[Kategory:Rivier yn Fryslân]]
[[Kategory:Wetter yn Gaasterlân (gemeente)]]
[[Kategory:Wetter yn Gaasterlân-Sleat]]
[[Kategory:Wetter yn De Fryske Marren]]</text>
      <sha1>o5b99evl55xtk78j24rip2jnz3zwk2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Lits</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14491</id>
    <revision>
      <id>1242143</id>
      <parentid>984578</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T11:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>FreyaSport</username>
        <id>40716</id>
      </contributor>
      <comment>+ynfoboks</comment>
      <origin>1242143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2440" sha1="lxgf7xhs5habghjbn3rjf7vgucrt6et" xml:space="preserve">{{Ynfoboks rivier
| namme                      = De Lits
| ôfbylding                  = 20210917 De Lits1 bij Eastermar.jpg
| ôfbyldingsbreedte          = 
| ôfbyldingstekst            = ''De Lits by Eastermar (2021)''
| lân                        = {{NEDf}}
| bestjoerlike ienheid       = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid = {{FRLf}}
| ûntspringt yn              = [[De Rottefalle]]
| lokaasje boarne            = {{Koördinaten yn tekst|53_08_47.5_N_6_06_02.9_E_type:city_region:NL|53° 08' N, 6° 06' E}}
| mûnet út yn                = [[Burgumer Mar (mar)|Burgumer Mar]], [[Eastermar]]
| lokaasje mûning            = {{Koördinaten yn tekst|53_10_41.1_N_6_02_53.4_E_type:city_region:NL|53° 10' N, 6° 02' E}}
| plakken                    = 
| sydstreamen                = 
| fertakkings                = 
| lingte                     = 3,8 km
| hichte boarne              = 
| hichte mûning              = 
| ferfal                     = 
| maks. breedte              = 
| djiptegemiddelde           = 
| maks. djipte               = 
| ôfwetteringsgebiet         = 
| ôffier by mûning           = 
| ôfbylding99                = 
| ôfbyldingstekst99          = 
| ôfbyldingsbreedte99        = 
}}
'''De Lits''' is in wetter yn de gemeente [[Tytsjerksteradiel]]. De Lits, oarspronklik in [[feanrivier]]ke, rint fan besuden [[De Rottefalle]] nei [[De Leien (wetter)|De Leien]] en ferbynt dat marke mei de [[Burgumer Mar (mar)|Burgumer Mar]].

Bij De Leien rûn it rivierke oarspronklik noardliker, mar mei it ûntstean fan de mar hat dy foar in part de rin oernaam. De âlde rin is noch werom te finen as in pear lange puoltsjes oan de noardkant fan de mar. Oant yn [[1956]] de rin by De Rottefalle ferlein waard, rûn de Lits dêr troch it doarp.

De Rottefalle en [[Eastermar]] hawwe beide in haven oan De Lits. Fan de Leien nei de Burgumer Mar is it rivierke in part fan de [[Lits-Lauwersmarrûte]]. Nei de Burgumermar is de [[Kûkhernster Feart]] de folgjende skeakel yn dy rûte. 

De namme ''De Lits'' jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme ''Lits''.

== Sjoch ek ==
* [[De Luts]]
* [[Fryske wetters]]

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
{{Commonscat|De Lits}}
}}

{{DEFAULTSORT:Lits, De}}
[[Kategory:Eastermar]]
[[Kategory:De Rottefalle]]
[[Kategory:Rivier yn Fryslân]]
[[Kategory:Wetter yn Smellingerlân]]
[[Kategory:Wetter yn Tytsjerksteradiel]]</text>
      <sha1>lxgf7xhs5habghjbn3rjf7vgucrt6et</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Veneto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17499</id>
    <revision>
      <id>1242139</id>
      <parentid>1204324</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T07:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashoppio</username>
        <id>54068</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Coat of Arms of Veneto.png]] → [[File:Arms of Veneto.svg]] vector file</comment>
      <origin>1242139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8541" sha1="fv76ri0262gl5untadwhiahwqc9pw6a" xml:space="preserve">{{Italjaanske regio|namme=Veneto
|flagge                  = [[Ofbyld:Flag_of_Veneto.svg|100px]]
|wapen                   = [[Ofbyld:Arms of Veneto.svg|80px]]
|kaart                   = [[Ofbyld:Regione-Veneto-Posizione.png|200px]]
|haadstêd                = [[Feneesje (stêd)|Feneesje]]
|befolking               = 4.852.065 &lt;small&gt;(31.05.2025)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://demo.istat.it/app/?i=D7B demografia in cifre]&lt;/ref&gt;
|befolkingstichtens      = 264,35 ynw./km²
|oerflakte               = 18.354,35 km²
|Heechste punt           = [[Marmolada]]: 3.343 m
|provinsjes              = [[Belluno (provinsje)|Belluno]], [[Padûa (provinsje)|Padûa]], [[Rovigo (provinsje)|Rovigo]], [[Feneesje (metropolitane stêd)|Feneesje]], [[Verona (provinsje)|Verona]], [[Vicenza (provinsje)|Vicenza]]
|oantal gemeenten        = 560
|
}}
'''Veneto''' ([[Fenesiaansk]]: ''Vèneto'') is in yn [[1948]] oprjochte [[Italjaanske Regio’s|regio]] yn [[Itaalje]]. De regio grinzget oan: [[Eastenryk]], [[Friûly-Julysk Feneesje]], de [[Golf fan Feneesje]] ([[Adriatyske See]], [[Middellânske See]]), [[Emylje-Romanje]], [[Lombardije]] en [[Trentino-Súd-Tiroal]]. De regio strekt him út fan de [[Karnyske Alpen]] yn it noarden oant en mei de rivier de [[Po (rivier)|Po]] yn it suden. Yn it westen wurdt Veneto begrinze troch de [[Gardamar]] en de rivier de [[Minsio]], yn it easten troch de [[Adriatyske See]] en de rivier de [[Tagliamento]]. De haadstêd is [[Feneesje (stêd)|Feneesje]].

== Lânskip ==
Wat it lânskip oanbelanget is Veneto yn trije stikken te ferpartsjen:
=== [[Geberchte]] ===
De eastlike [[Dolomiten]] en in part fan de súdlike Karnyske Alpen hearre by Veneto. Dat gebiet komt sawat oerien mei de provinsje [[Belluno (provinsje)|Belluno]]. [[Cortina d'Ampezzo]] is hjir it wichtichste wintersport- en simmerferbliuwplak. 
=== [[Leechflakte]] ===
[[Ofbyld:Venice_iko_2001092.jpg|thumb|left|Satellytfoto fan it sintrum fan Feneesje.]]
Yn 'e leechflakte lizze de grutste stêden fan 'e regio: [[Feneetsje]], [[Verona]] en [[Padûa]]. Fierders is dit in wichtich lânbougebiet, dêr't in protte wyn produsearre wurdt. Besuden fan Padûa en [[Vicenza]] wurdt de leechflakte ûnderbrutsen troch in lyts heuveleftich gebiet, de ''Monti Berici'' en de ''Colli Euganei''. 
=== [[Kust]] ===
It grutste part fan 'e kust wurdt yn beslach nommen troch de [[lagune]]s en de [[rivierdelta|delta]] fan 'e rivier de [[Po (rivier)|Po]]. De regionale haadstêd Feneesje is boud op in oantal eilannen yn 'e grutste lagune: de ''[[Laguna Veneta]]''. Oan it noardlikste diel fan 'e kust lizze in soad sânstrânen - hjir lizze ek de drokbesochte baaiplakken [[Jesolo]], [[Bibione]] en [[Caorle]].

== Provinsjes ==
Njonken de metropolitane stêd Feneesje telt de regio noch seis provinsjes. 
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 30em&quot;
! Kaart 
! Wapen
! Provinsje
! Ofkoarting 
! Haadstêd 
! Oantal gemeenten
|-
|  rowspan=&quot;7&quot; | [[Ofbyld:Map of region of Veneto, Italy, with provinces-it.svg|200px]] || align=center|[[File:Provincia di Belluno-Stemma.svg|35px]] || [[Belluno (provinsje)|Belluno]] || &lt;center&gt;BL&lt;/center&gt; || [[Belluno]] || 60  
|-
| align=center|[[Ofbyld:Provincia di Padova-Stemma.svg|35px]] || [[Padûa (provinsje)|Padûa]] (''Padova'') || &lt;center&gt;PD&lt;/center&gt; || [[Padûa]] || 101
|-
| align=center|[[Ofbyld:Provincia di Rovigo-Stemma.svg|35px]] || [[Rovigo (provinsje)|Rovigo]] || &lt;center&gt;RO&lt;/center&gt; || [[Rovigo]] || 50
|-
| align=center|[[Ofbyld:Provincia di Treviso-Stemma.svg|35px]] || [[Treviso (provinsje)|Treviso]] || &lt;center&gt;TV&lt;/center&gt;|| [[Treviso]] || 94
|-
| align=center|[[Ofbyld:Provincia di Venezia-Stemma.svg|35px]] || [[Feneesje (metropolitane stêd)|Feneesje]] (''Venezia'')|| &lt;center&gt;VE&lt;/center&gt; || [[Feneesje (stêd)|Feneesje]] || 44
|-
| align=center|[[Ofbyld:Provincia di Verona-Stemma.svg|35px]] || [[Verona (provinsje)|Verona]]|| &lt;center&gt;VR&lt;/center&gt;|| [[Verona]] || 98
|-
| align=center|[[Ofbyld:Provincia di Vicenza-Stemma.svg|35px]] || [[Vicenza (provinsje)|Vicenza]] || &lt;center&gt;VI&lt;/center&gt; || [[Vicenza]] ||  113
|}

== Gemeenten ==
De regio hat fan 'e 560 gemeenten sechtjin gemeenten mei mear as 30.000 ynwenners (sifers ISTAT 30 juny 2024). De haadstêden fan 'e provinsjes wurde mei '''fette''' letter wjerjûn.  

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%;margin-left:0.5em; margin-bottom:0.5em;&quot; width=&quot;70%&quot;
|+ ''Gegevens bywurke op 30 juny 2024''
! Posysje
! Wapen
! Gemeente
! Ynwennertal&lt;br/&gt;
! Oerflak&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(km²)&lt;/small&gt;
! Oerflak&lt;br/&gt;(km²)
! Provinsje&lt;br/&gt;metropolitane stêd
|-
| align=center|'''1º'''
| align=center|[[Ofbyld:Verona-Stemma.svg|30x30px|Stemma]] 
|'''[[Verona]]'''
| align=right|255.769
| align=right|198.92
| align=right|1.285.79
| align=left|[[Verona (provinsje)|Verona]]
|-
| align=center|'''2º'''
| align=center|[[Ofbyld:CoA Città di Venezia.png|30x30px|Stemma]]
|'''[[Feneesje]]'''
| align=right|250.141
| align=right|415.90
| align=right|601.45
| align=left|[[Feneesje (metropolitane stêd)|Feneesje]]
|-
| align=center|'''3º'''
| align=center|[[Ofbyld:CoA Padova.svg|30x30px|Stemma]]
|'''[[Padûa]]'''
| align=right|207.456
| align=right|93.03
| align=right|2.230.00
| align=left|[[Padûa (provinsje)|Padûa]]
|-
| align=center|'''4º'''
| align=center|[[Ofbyld:Vicenza-Stemma.svg|30x30px|Stemma]]
|'''[[Vicenza]]'''
| align=right|110.921
| align=right|80.57
| align=right|1.376.70
| align=left|[[Vicenza (provinsje)|Vicenza]]
|-
| align=center|'''5º'''
| align=center|[[Ofbyld:Treviso-Stemma.svg|30x30px|Stemma]]
|'''[[Treviso]]'''
| align=right|85.553
| align=right|55.58
| align=right|1.539.28
| align=left|[[Treviso (provinsje)|Treviso]]
|-
| align=center|'''6º'''
| align=center|[[Ofbyld:Rovigo-Stemma.svg|30x30px|Stemma]]
|'''[[Rovigo]]'''
| align=right|50.072
| align=right|108.81
| align=right|460.18
| align=left|[[Rovigo (provinsje)|Rovigo]]
|-
| align=center|'''7º'''
| align=center|[[Ofbyld:CoA Chioggia.svg|30x30px|Stemma]]
| [[Chioggia]]
| align=right|47.440
| align=right|187.91
| align=right|252.46
| align=left|[[Feneesje (metropolitane stêd)|Feneesje]]
|-
| align=center|'''8º'''
| align=center|[[Ofbyld:Bassano del Grappa-Stemma.svg|30x30px|Stemma]]
|[[Bassano del Grappa]]
| align=right|42.401
| align=right|47.06
| align=right|901.00
| align=left|[[Vicenza (provinsje)|Vicenza]]
|-
| align=center|'''9º'''
| align=center|-
|[[San Donà di Piave]]
| align=right|41.980
| align=right|78.88
| align=right|532.20
| align=left|[[Feneesje (metropolitane stêd)|Feneesje]]
|-
| align=center|'''10º'''
| align=center|-
|[[Schio]]
| align=right|38.942
| align=right|66.21
| align=right|588.16
| align=left|[[Vicenza (provinsje)|Vicenza]]
|-
| align=center|'''11º'''
| align=center|[[Ofbyld:Mira (Italia)-Stemma.svg|30x30px|Stemma]]
| [[Mira (Italia)|Mira]]
| align=right|37.664
| align=right|99.14
| align=right|379.91
| align=left|[[Feneesje (metropolitane stêd)|Feneesje]]
|-
| align=center|'''12º'''
| align=center|[[Ofbyld:Coat of arms of Belluno.svg|30x30px|Stemma]]
| '''[[Belluno]]'''
| align=right|35.447
| align=right|147.22
| align=right|240.78
| align=left|[[Belluno (provinsje)|Belluno]]
|-
| align=center|'''13º'''
| align=center|[[Ofbyld:Conegliano-Stemma.svg|30x30px|Stemma]]
| [[Conegliano]]
| align=right|34.449
| align=right|36.38
| align=right|946.92
| align=left|[[Treviso (provinsje)|Treviso]]
|-
| align=center|'''14º'''
| align=center|[[Ofbyld:Castelfranco Veneto-Stemma.svg|30x30px|Stemma]]
| [[Castelfranco Veneto]]
| align=right|33.137
| align=right|51.61
| align=right|642.07
| align=left|[[Treviso (provinsje)|Treviso]]
|-
| align=center|'''15º'''
| align=center|-
| [[Villafranca di Verona]]
| align=right|33.052
| align=right|57.34
| align=right|576.42
| align=left|[[Verona (provinsje)|Verona]]
|-
| align=center|'''16º'''
| align=center|-
| [[Montebelluna]]
| align=right|31.224
| align=right|49.01
| align=right|637.09
| align=left|[[Treviso (provinsje)|Treviso]]
|}

== Trivia ==
* Yn 'e regio Veneto wennet ek in [[Dútsk]]talige minderheid, dy't [[Zimbern]] neamd wurdt.

== Ofbylden ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
0 Venise, Canal della Giudecca, Dogana, Santa. Maria della Salute et Canal Grande.JPG|Feneesje.
Monte Pelmo da val Fiorentina 2.JPG|Monte Pelmo.
Santagiustina2 padova italy.jpg|Padûa.
20110720 Verona 3084.jpg|Verona.
Basilica di Vicenza-1.jpg|Vicenza.
&lt;/gallery&gt;
== Keppeling om utens ==
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Veneto}}
}}

{{Itaalje}}
[[Kategory:Veneto| ]]
[[Kategory:Regio fan Itaalje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1948]]</text>
      <sha1>fv76ri0262gl5untadwhiahwqc9pw6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Willem van Althuis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33326</id>
    <revision>
      <id>1242137</id>
      <parentid>855821</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T22:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>red.</comment>
      <origin>1242137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3380" sha1="4sl44ihkjje5sjin03vvwzlbqphitx8" xml:space="preserve">'''Willem van Althuis''' ([[Dronryp]] [[31 maart]] [[1926]] - [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] [[9 oktober]] [[2005]]) wie in byldzjend keunstner; ûnderwerp en keunstrjochting: lânskippen en realitsysk abstrakt of abstrakt-realistysk.

== Karriêre ==
Syn pake Age en syn heit Tjeerd hienen in pleats '[[Op Hatsum]]'. Doe't er trettjin wie ferhuze de húshâlding nei Dronryp en Willem gie nei de lân- en túnbouskoalle yn [[Berltsum]]. Althuis wurke earst yn lân- en túnbou en wurke tusken 1947-1950 as feefersoarger yn de [[Feriene Steaten]]. Yn 1950 kaam er werom en waard los wurkman, mar kaam dêrnei as strjitmakker yn tsjinst by de gemeente It Hearrenfean. Yn [[1956]] begûn er wer mei tekenjen. Nei inkele winters tekenlessen folge te hawwen begûn er yn [[1962]] mei skilderjen. Hy paste earst symboalyske referinsjes ta yn syn wurk dy't nei ferrin fan tiid ferdwûnen doe't er it skilderjen better yn de macht krige. De troch himsels ''kontra-revers'' neamde romten fan kleur liet er op elkoar ynwurkje. Yn 1971 skildere er &quot;Sicht op Dronryp&quot;. Dêrmei toande er foar it earst it stadichwei kleurferrin dat letter eigen wêze soe oan syn wurk. Troch de postsegelklup kaam er yn kontakt mei [[Thom Mercuur]], [[Sjoerd de Vries (byldzjend keunstner)|Sjoerd de Vries]], [[Boele Bregman]] en sadwaande mei keunst en oare wearden as dy fan it deiske bestean. Ek it wurk fan [[Louis le Roy]] hat him beynfloede. Yn [[1967]] krige er in eigen atelier op Sechtjinroeden by [[De Knipe]]. Mear en mear joech er syn bylden wer yn skakearrings fan mar in inkele haadkleur. 

Syn earste tentoanstelling, simmer 1973 yn it [['t Coopmanshûs]] yn [[Frjentsjer]], luts lanlike oandacht. Yn 1976 giet er yn de vut. Yn de hjerst fan 1975 eksposearre hy yn it Steedlik Museum fan Amsterdam en yn 1976 waard in tf-portret fan in heal oere fan him útstjoerd yn it keunstprogramma ''Beeldspraak'' fan de NOS. Yn de hjerst fan 2004 waard [[Museum Belvédère]] iepene mei in grutte oersjochtentoanstelling fan syn wurken.

Yn 2005 waar de Willem van Althuis Stichting op It Hearrenfean oprjochte. De stichting wol it wurk fan de keunstskilder trasearje, ynventarisearje, sammelje en tagonklik meitsje middels tentoanstelling, publikaasjes en reproduksjes.

==Tentoanstellingen==
* 2004-2005 [[Museum Belvédère]], It Oranjewâld
* 2013 Museum Belvédère, It Oranjewâld

==Literatuer==
* Berg, Susan van den (2013). ''Willem van Althuis : achter de horizon'' / red.: Ernst Bruinsma; foto's: Ed Brandon ... e.o. De Kunst/De Willem van Althuis Stichting, Wezep/It Hearrenfean. 191 s. + dvd-fideo fan 3 TF-útstjoerings. ISBN 978-949-119-643-0. Oersjochkatalogus by de útstalling yn Museum Belvédère, 14 juny o/m 1 septimber 2013.
* Wal, Gijsbert van der (2013). ''Fluisterzachte op-art uit Friesland''. In: NRC Handelsblad, 23-07-2013, p.19.
* Vermeijden, Marianne (2013). ''De dampkring in totale rust : het nevelige universum van de Friese schilder Willem van Althuis''. Yn: NRC Handelsblad, 28-06-2013, Seksje Boeken, s.14.

{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.willemvanalthuis.nl/ Stichting Willem van Althuis]
* {{EvhhF|Alternatyf}}
}}

{{DEFAULTSORT:Althuis, Willem van}}
[[Kategory:Frysk byldzjend keunstner]]
[[Kategory:Persoan berne yn Dronryp]]
[[Kategory:Persoan stoarn op It Hearrenfean]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1926]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 2005]]</text>
      <sha1>4sl44ihkjje5sjin03vvwzlbqphitx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Weardepapieren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56599</id>
    <revision>
      <id>1242108</id>
      <parentid>1024444</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T15:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red.</comment>
      <origin>1242108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="547" sha1="j5fau9cwbx0ftnlnkafo84uwmroi0jv" xml:space="preserve">In '''weardepapier''' is in [[dokumint]] mei in jildwearde, lyk as in bewiis fan in [[oandiel]] as [[obligaasje]]. In weardepapier is oan toander itjinge ynhâldt dat it net útmakket wa’t dêrfan eigner is. It papier hat kenmerken fan echtens: it wurdt sa drukt dat ferfalsking dêr troch dreger wurdt.

Weardepapieren waarden oarspronklik troch de eigner yn huis bewarre as yn bewarring jûn by in [[bank (finansjele ynstelling)|bank]]. Notiids wurde oandielen en obligaasjes elektroanysk berêden.

[[Kategory:Belizzen]]
[[Kategory:Dokumint]]</text>
      <sha1>j5fau9cwbx0ftnlnkafo84uwmroi0jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rein Pol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57886</id>
    <revision>
      <id>1242138</id>
      <parentid>870647</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T23:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1242138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2805" sha1="7jd3nsiis13xfznodqofoh32p7qlclv" xml:space="preserve">{{wurk}}
[[Ofbyld:Rein Pol (1949).jpg|thumb|Rein Pol]]
'''Rein Pol''' ([[Grins (stêd)|Grins]], [[1949]]) is in [[Nederlân]]sk [[keunstskilder]] dy't rekkene wurde kin ta it [[Noardlik realisme]] en it [[ûnôfhinklik realisme]].

== Biografy ==
Pol studearre fan 1971 oant 1976 ‘skilderjen en grafyk’ oan de [[Grinzer Keunstakademy]]. Oan dy akademy joech er ek 15 jier les. Yn 1976 waard Pol skilder. Hy hat yn syn wurk in protte omtinken foar details en komposysje. Under oare it [[Drintsk Museum]] yn [[Assen]] en it [[Museum Smellingerlân]] yn [[Drachten]] hawwe ferskate fan syn skilderijen.

Sûnt 2008 jout Rein Pol in ''masterclass'' figuratyf skilderjen oan de Klassike Akademy yn Grins.

Yn 2009 foltôge Pol syn Magnum Opus, it groepsportret ''Pollegorie'', in trijelûk fan 240 by 600 sm. Yn dy ferbylding fan syn libbensferhaal ferwurke er tal fan tema's út syn eardere wurk. De tema's en persoanen binne oardere yn trije fazen: de bernlike ferwachting, de bloei fan it folwoeksen libben en it ûnfermijlike ferfal. It wurk lit Pol's fassinaasje mei de skjintme fan de fergonklikens sjen. It trijelûk, en dêrfan benammen it grutte middenpaniel, toant goed troffen portretten fan mear as fjirtich kollega's, freonen en famyljeleden. De ûndertitel in hommaazje oan it [[Noardlik Realisme]] markearret Pol's posysje yn de figurative tradysje lykas dy him oan de ein fan de 20e en yn it begjin fan de 21e iuw ûntwikkele yn Noard-Nederlân.

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Ofbyld:Zelfportret in beslagen badkamerspiegel, Rein Pol 1976, Olieverf op paneel 44 x 50 cm.jpg|''Zelfportret in beslagen badkamerspiegel'', Rein Pol 1976
File:SminiaPol2006.jpg|''Portret fan [[Taede Sminia]]'' fan Rein Pol, 2006
Ofbyld:De Blauwe Engel - lente, Rein Pol, 1994 Olieverf op paneel 80 x 66 cm.jpg|''De Blauwe Engel - lente'', Rein Pol 1994
Ofbyld:Watermusic, Rein Pol 2014, Olieverf op paneel 95 x 75 cm.jpg|''Watermusic'', Rein Pol 2014
&lt;/gallery&gt;

== Literatuer ==
* Rein Pol, Femke Molenaar, [[Willem Lodewijk Meijer|Willem L. Meijer]] (1997): ''Rein Pol, schilderijen'', Art Revisited, {{ISBN|90-72736-04-4}}
* Johan Jong, Rob Møhlmann, Jaap Zijlstra (2004): ''Rein Pol, tussen fantasie en werkelijkheid'', Ter Burg Offset, Alkmar, {{ISBN|90-807019-4-7}}
* Rein Pol, Eric Bos (2009): ''Rein Pol, Pollegorie, een hommage aan het Noordelijk Realisme'', útjefte [[Museum De Buitenplaats]] Eelde
* Eric Bos, Rob Møhlmann, Anne Peter Braaksma, Pieter de Vries, Rein Pol (2015): ''A Portrait of Rein Pol'', Art Revisited, {{ISBN|978-90-72736-93-2}}

== Keppeling om utens ==
* [http://www.reinpol.nl/index.php?pag=1&amp;lang=nl Hiemside fan Pol]

{{DEFAULTSORT:Pol, Rein}}
[[Kategory:Nederlânsk keunstskilder]]
[[Kategory:Grinslânsk persoan]]
[[Kategory:Akademy Minerva]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1949]]</text>
      <sha1>7jd3nsiis13xfznodqofoh32p7qlclv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mahina Zaltana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68176</id>
    <revision>
      <id>1242119</id>
      <parentid>1241808</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T17:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>XXBlackburnXx</username>
        <id>19471</id>
      </contributor>
      <comment>redacting per [[ticket:2026100110000528]] and [[:m:oversight policy#Use|Global Oversight policy rule #1]]</comment>
      <origin>1242119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="3lbk9tkpolchi2eazdeoi3zgjsw5t6n" xml:space="preserve">{{Pornoakteur
| ôfbylding              =
| ôfbyldingstekst        =
| ôfbyldingsbreedte      =
| oare artystenammen     = Mahina, Manila Zaltana 
| echte namme            = 
| nasjonaliteit          = [[Ofbyld:Flag of the United States.svg|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]]
| berne                  = [[10 maaie]] [[1979]]
| berteplak              = ? ([[Hawaï]]) 
| stoarn                 = 
| stjerplak              =
| etnisiteit             =[[Ofbyld:flag of the Philippines.svg|20px]] [[Filipino's|Filipynsk]]
| wurksum as             = [[neakenmodel]], [[pornoaktrise]]
| jierren aktyf          =[[2010]] – no 
| webside                = [http://mahinazaltanaxx.com mahinazaltanaxx.com]
}}
'''Mahina Zaltana''' ([[10 maaie]] [[1979]]), is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[neakenmodel]] en [[pornografysk aktrise]] fan [[Filipinen|Filipynsk]] [[etnyske groep|etnysk]] komôf, dy't yn it ferline ek wol gebrûk makke hat fan 'e artystenammen Mahina en Manila Zaltana. Neffens har offisjele opjefte is se 1.57 m, mei in gewicht fan 55 kg en kupmaat 36C.

==Karriêre==
Mahina Zaltana waard yn [[1979]] berne yn 'e [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Hawaï]]. Hja makke har debút yn in [[pornografyske film]] yn [[2010]], doe't se 31 jier wie. Neffens de [[Internet Adult Film Database]] (IAFD) hat se sûnt yn in fjirtichtal pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as [[Evil Angel (filmstudio)|Evil Angel]], [[Third Degree Films]], [[Devil's Film]], [[Elegant Angel]], [[Zero Tolerance (filmstudio)|Zero Tolerance]], [[Jules Jordan Video]], [[Pure Play Media]] en [[Hustler Video]]. Ek hat se in protte wurke foar pornosites as [[Brazzers]] en [[Kink.com]].

==Keppelings om utens==
* {{en}}[http://mahinazaltanaxx.com/ Offisjele webside fan Mahina Zaltana]
* {{en}}[http://www.imdb.com/name/nm4627527/ Biografy en filmografy fan Mahina Zaltana yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)]
* {{en}}[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=ManillaZaltana/gender=f/Mahina-Zaltana.htm Biografy en filmografy fan Mahina Zaltana yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)]

{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.imdb.com/name/nm4627527/ Biografy en filmografy fan Mahina Zaltana yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)]
* [http://www.iafd.com/person.rme/perfid=ManillaZaltana/gender=f/Mahina-Zaltana.htm Biografy en filmografy fan Mahina Zaltana yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)]
}}

{{DEFAULTSORT:Zaltana, Mahina}}
[[Kategory:Amerikaansk neakenmodel]]
[[Kategory:Amerikaansk froulik pornoakteur]]
[[Kategory:Amerikaansk pornoakteur fan Polynezysk of Filipynsk komôf]]
[[Kategory:Amerikaansk persoan fan Filipynsk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1979]]</text>
      <sha1>3lbk9tkpolchi2eazdeoi3zgjsw5t6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bashar Warda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90737</id>
    <revision>
      <id>1242115</id>
      <parentid>1082093</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T17:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alexsandroclaudino92</username>
        <id>57945</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1242115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2453" sha1="islnkvctsd8s3ih2j0yz6n0qiggfy0f" xml:space="preserve">[[Image:Bishop Warda.jpg|Right|thumb|190px|Biskop Bashar Warda.]]

'''Bashar Matti Warda''' ([[Arabysk]]: بشار متي وردة; [[Bagdad]], [[15 juny]] [[1969]]) is in [[Irak|Iraaksk]] [[geastlike]] fan 'e [[Galdeesk-Katolike Tsjerke]]. Sûnt [[2010]] is er [[aartsbiskop]] fan it [[aartsbisdom Arbil]].&lt;ref&gt;[http://www.cruxnow.com/cns/2015/08/28/iraqi-archbishop-the-plight-of-fleeing-christians-makes-him-quarrel-with-god/ Iraqi archbishop: The plight of fleeing Christians makes him ''quarrel with God'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.tempi.it/noi-siamo-odiati-perche-ci-ostiniamo-a-esistere-come-cristiani#.Vz-TXiF_tkg «Noi siamo odiati perché ci ostiniamo a esistere come cristiani»]&lt;/ref&gt;

== Libbensrin ==
Warda waard ta [[pryster]] wijd op [[8 maaie]] [[1993]]. Yn [[1997]] kaam er by de [[Redemptoristen|Redemptoriste]]kongregaasje en itselde jiers promovearre er oan de [[Katolike Universiteit Leuven]]. Op [[24 maaie]] [[2010]] waard er troch [[paus]] [[Benediktus XVI]] beneamd ta aartsbiskop fan [[Arbil]].&lt;ref&gt;[http://www.avvenire.it/Chiesa/Pagine/liverani-monsignor-warda-erbil-iraq.aspx Warda: aiutate i cristiani perseguitati d'Iraq]&lt;/ref&gt;

Syn [[biskop]]swijinge wie op [[3 july]] [[2010]], en waard ferrjochte wurde troch [[Emmanuël III Delly]], [[roomsk-katolisisme|roomsk-katolyk]] [[kardinaal]] en [[patriarch]] fan [[Babyloanje]] fan de Galdeesk-Katolike Tsjerke.&lt;ref&gt;[http://www.catholicnewsagency.com/news/those-whove-stayed-what-now-for-christians-in-syria-and-iraq-40374/ Those who've stayed – what now for Christians in Syria and Iraq?]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.angelusnews.com/news/world/christians-disappearing-from-iraq-bishops-lament-5585/#.V1ShByF_tkg Christians disappearing from Iraq, bishops lament]&lt;/ref&gt;

== Galery ==
&lt;gallery&gt;
Image:Bishops Malvestiti and Warda.jpg|Biskop Warda (rj.) mei biskop [[Maurizio Malvestiti]] de jûns foar [[Pinkster]] yn de katedraal fan [[Lodi]], [[14 maaie]] [[2016]].
Image:BISHOP warda bechara in lodi 2016.jpg|Biskop Warda de jûns foar [[Pinkster]] yn de katedraal fan [[Lodi]], [[14 maaie]] [[2016]]
&lt;/gallery&gt;

== Keppelings om utens  ==
* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bwarda.html Biografy fan Bashar Matti Warda op ''Catholic Hierarchy'']

{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references /&gt;
----
{{commonscat|Bashar Matti Warda}}
}}

{{DEFAULTSORT:Warda, Bashar}}
[[Kategory:Iraaksk aartsbiskop]]
[[Kategory:Eastersk-katolyk aartsbiskop]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1969]]</text>
      <sha1>islnkvctsd8s3ih2j0yz6n0qiggfy0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koerdyske Opstân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130368</id>
    <revision>
      <id>1242113</id>
      <parentid>995756</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T16:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Safavid_Flag.svg&quot; is op Commons fuorthelle [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] om't: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]].</comment>
      <origin>1242113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6270" sha1="em6oa71mrb09q3qelwety7shr40rnbl" xml:space="preserve">&quot;'''Koerdyske Opstân'''&quot; of &quot;'''Koerdyske Oarloch'''&quot; hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! jier(ren)
! namme
! tsjin
! útkomst
|-
| [[838]]-[[841]]
| [[Koerdysk-Jezidyske Opstân tsjin de Abbasiden]]
| [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Abbasiden|Abbasidysk Kalifaat]]
| ûnderdrukt
|-
| [[955]]-[[1071]]
| [[Mûsafiridyske Oarloch]]
| [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Rawadiden|Rawadidysk Kalifaat]]
| oerwinning
|-
| [[990]]-[[1085]]
| [[Marwanidyske Opstân]]
| [[File:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Byzantynske Ryk]]
| oerwinning; late ta de stifting fan 'e [[Marwanidyske dynasty]]
|-
| [[1506]]-[[1510]]
| [[Koerdysk-Jezidyske Opstân tsjin de Safaviden]] 
| [[Perzyske Ryk]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1609]]-[[1610]]
| [[Slach by Dimdim]]
| [[Perzyske Ryk]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1775]]
| [[Opstân fan Badjalan]]
| [[File:Zand Dynasty flag.svg|20px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1806]]-[[1808]]
| [[Opstân fan Baban]]
| [[File:Ottoman_flag_alternative_2.svg|border|20px]] [[Osmaanske Ryk]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1880]]-[[1881]]
| [[Opstân fan Sjeik Ubeydûlla]]
| [[File:State Flag of Iran (1924).svg|border|22px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1918]]-[[2003]]
| [[Iraaksk-Koerdysk konflikt]]
| [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Irak]]
| oerwinning
|-
| [[1918]]-no
| [[Iraansk-Koerdysk konflikt]]
| [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Perzje]] / [[Iraan]]
| noch altyd geande
|-
| [[1918]]-[[1922]]
| [[Earste Opstân fan Simko Sjikak]]
| [[File:Flag_of_Persia_(1910-1925).svg|border|20px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1919]]-[[1922]] 
| [[Earste Opstân fan Machmûd Barzandji]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1921]]-no
| [[Turksk-Koerdysk konflikt]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| noch altyd geande
|-
| [[maart]]-[[juny]] [[1921]]
| [[Koçgiri-opstân]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1922]]-[[1924]]
| [[Twadde Opstân fan Machmûd Barzandji]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| oprjochting fan it [[Keninkryk Koerdistan]]
|-
| [[febrewaris]]-[[maart]] [[1925]]
| [[Opstân fan Sjeik Saïd]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1926]]
| [[Twadde Opstân fan Simko Sjikak]]
| [[File:State_Flag_of_Iran_(1924).svg|border|20px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1927]]-[[1930]]
| [[Araratopstân]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| ûnderdrukt, ein fan 'e [[Republyk fan de Ararat]]
|-
| [[1930]]
| [[Earste Koerdysk-Arabyske Oarloch]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1931]]-[[1932]]
| [[Twadde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;(ek: Opstân fan Achmed Barzani)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt, guerrilja-aktiviteit gie troch oant [[1933]]
|-
| [[1935]]
| [[Jezidyske Opstân fan 1935]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[maart]]-[[novimber]] [[1937]] en&lt;br&gt;[[jannewaris]]-[[desimber]] [[1938]]
| [[Dersim-opstân]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1941]]-[[1944]]
| [[Opstân fan Hama Rasjid]]
| [[File:State_flag_of_Iran_(1933–1964).svg|border|20px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1943]]-[[1945]]
| [[Tredde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1945]]-[[1946]]
| [[Perzyske Krisis fan 1946]]
| [[File:State_flag_of_Iran_(1933–1964).svg|border|20px]] [[Perzje]]
| oprjochting [[Republyk Mahabad]], letter ûnderdrukt
|-
| [[1961]]-[[1970]]
| [[Fjirde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek: Earste Iraaksk-Koerdyske Oarloch)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1963–1991);_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ympasse; [[Iraaksk-Koerdyske Autonomy-oerienkomst fan 1970]]
|-
| [[1967]]
| [[Koerdyske Opstân yn Iran (1967)|Koerdyske Opstân yn Iraan (1967)]]
| [[File:State_flag_of_Iran_(1933–1964).svg|border|20px]] [[Perzje]]
|  Suppressed
|-
| [[1974]]-[[1975]]
| [[Fyfde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek: Twadde Iraaksk-Koerdyske Oarloch)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1963–1991);_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1976]]-[[1978]]
| [[Opstân fan de PUK]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1963–1991);_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnbeslist
|-
| [[1979]]
| [[Koerdyske Opstân yn Iran (1979)|Koerdyske Opstân yn Iraan (1979)]]
| [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Iraan]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1983]]-[[1989]]
| [[Sechsde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek: Koerdyske Opstân fan  1983)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1963–1991);_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt mei de [[Al-Anfal-kampanje]]
|-
| [[1984]]-no
| [[Opstân fan de PKK]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| noch altyd geande
|-
| [[1986]]-[[1996]]
| [[Opstân fan de KDPI]]
| [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Iraan]]
| ûnderdrukt
|-
| [[maart]]-[[april]] [[1991]]
| [[Sânde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek: Nasjonale Opstân of Koerdyske Opstân fan 1991)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1991–2004).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt, mar late ta de oprjochting fan 'e [[autonome regio]] [[Iraaksk-Koerdistan]]
|-
| [[maart]] [[2004]]
| [[Opskuor fan Al-Qamishli (2004)]]
| [[File:Flag of the United Arab Republic.svg|border|20px]] [[Syrje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[2004]]-no
| [[Opstân fan de PJAK]]
| [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Iraan]]
| noch altyd geande
|-
| [[2012]]-no
| [[Syrysk-Koerdyske Opstân]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(diel fan de [[Syryske Boargeroarloch]])&lt;/small&gt;
| [[File:Flag of the United Arab Republic.svg|border|20px]] [[Syrje]]
| Koerden hawwe eigen bestjoer opset yn regio [[Rojava]]
|-
| [[15 oktober|15]]-[[27 oktober]] [[2017]]
| [[Iraaksk-Koerdysk konflikt fan 2017]]
| [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Iraan]]
| wapenstilstân
|-
|}

{{neibetsjuttings}}
[[Kategory:Opstân]]
[[Kategory:Koerden]]
[[Kategory:Skiednis fan it Midden-Easten]]</text>
      <sha1>em6oa71mrb09q3qelwety7shr40rnbl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242125</id>
      <parentid>1242113</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T19:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bewurkings fan &quot;[[Wiki:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]]&quot; ([[Meidogger oerlis:CommonsDelinker|oerlis]]) werom set ta de ferzje fan &quot;Ieneach fan 'e Esk&quot;.</comment>
      <origin>995756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6346" sha1="93yq0u9kxzkwkw8tok3o8yjyhe6uyz3" xml:space="preserve">&quot;'''Koerdyske Opstân'''&quot; of &quot;'''Koerdyske Oarloch'''&quot; hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! jier(ren)
! namme
! tsjin
! útkomst
|-
| [[838]]-[[841]]
| [[Koerdysk-Jezidyske Opstân tsjin de Abbasiden]]
| [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Abbasiden|Abbasidysk Kalifaat]]
| ûnderdrukt
|-
| [[955]]-[[1071]]
| [[Mûsafiridyske Oarloch]]
| [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Rawadiden|Rawadidysk Kalifaat]]
| oerwinning
|-
| [[990]]-[[1085]]
| [[Marwanidyske Opstân]]
| [[File:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Byzantynske Ryk]]
| oerwinning; late ta de stifting fan 'e [[Marwanidyske dynasty]]
|-
| [[1506]]-[[1510]]
| [[Koerdysk-Jezidyske Opstân tsjin de Safaviden]] 
| [[File:Safavid Flag.svg|border|20px]] [[Perzyske Ryk]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1609]]-[[1610]]
| [[Slach by Dimdim]]
| [[File:Safavid Flag.svg|border|20px]] [[Perzyske Ryk]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1775]]
| [[Opstân fan Badjalan]]
| [[File:Zand Dynasty flag.svg|20px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1806]]-[[1808]]
| [[Opstân fan Baban]]
| [[File:Ottoman_flag_alternative_2.svg|border|20px]] [[Osmaanske Ryk]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1880]]-[[1881]]
| [[Opstân fan Sjeik Ubeydûlla]]
| [[File:State Flag of Iran (1924).svg|border|22px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1918]]-[[2003]]
| [[Iraaksk-Koerdysk konflikt]]
| [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Irak]]
| oerwinning
|-
| [[1918]]-no
| [[Iraansk-Koerdysk konflikt]]
| [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Perzje]] / [[Iraan]]
| noch altyd geande
|-
| [[1918]]-[[1922]]
| [[Earste Opstân fan Simko Sjikak]]
| [[File:Flag_of_Persia_(1910-1925).svg|border|20px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1919]]-[[1922]] 
| [[Earste Opstân fan Machmûd Barzandji]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1921]]-no
| [[Turksk-Koerdysk konflikt]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| noch altyd geande
|-
| [[maart]]-[[juny]] [[1921]]
| [[Koçgiri-opstân]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1922]]-[[1924]]
| [[Twadde Opstân fan Machmûd Barzandji]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| oprjochting fan it [[Keninkryk Koerdistan]]
|-
| [[febrewaris]]-[[maart]] [[1925]]
| [[Opstân fan Sjeik Saïd]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1926]]
| [[Twadde Opstân fan Simko Sjikak]]
| [[File:State_Flag_of_Iran_(1924).svg|border|20px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1927]]-[[1930]]
| [[Araratopstân]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| ûnderdrukt, ein fan 'e [[Republyk fan de Ararat]]
|-
| [[1930]]
| [[Earste Koerdysk-Arabyske Oarloch]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1931]]-[[1932]]
| [[Twadde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;(ek: Opstân fan Achmed Barzani)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt, guerrilja-aktiviteit gie troch oant [[1933]]
|-
| [[1935]]
| [[Jezidyske Opstân fan 1935]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[maart]]-[[novimber]] [[1937]] en&lt;br&gt;[[jannewaris]]-[[desimber]] [[1938]]
| [[Dersim-opstân]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1941]]-[[1944]]
| [[Opstân fan Hama Rasjid]]
| [[File:State_flag_of_Iran_(1933–1964).svg|border|20px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1943]]-[[1945]]
| [[Tredde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1945]]-[[1946]]
| [[Perzyske Krisis fan 1946]]
| [[File:State_flag_of_Iran_(1933–1964).svg|border|20px]] [[Perzje]]
| oprjochting [[Republyk Mahabad]], letter ûnderdrukt
|-
| [[1961]]-[[1970]]
| [[Fjirde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek: Earste Iraaksk-Koerdyske Oarloch)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1963–1991);_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ympasse; [[Iraaksk-Koerdyske Autonomy-oerienkomst fan 1970]]
|-
| [[1967]]
| [[Koerdyske Opstân yn Iran (1967)|Koerdyske Opstân yn Iraan (1967)]]
| [[File:State_flag_of_Iran_(1933–1964).svg|border|20px]] [[Perzje]]
|  Suppressed
|-
| [[1974]]-[[1975]]
| [[Fyfde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek: Twadde Iraaksk-Koerdyske Oarloch)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1963–1991);_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1976]]-[[1978]]
| [[Opstân fan de PUK]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1963–1991);_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnbeslist
|-
| [[1979]]
| [[Koerdyske Opstân yn Iran (1979)|Koerdyske Opstân yn Iraan (1979)]]
| [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Iraan]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1983]]-[[1989]]
| [[Sechsde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek: Koerdyske Opstân fan  1983)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1963–1991);_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt mei de [[Al-Anfal-kampanje]]
|-
| [[1984]]-no
| [[Opstân fan de PKK]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| noch altyd geande
|-
| [[1986]]-[[1996]]
| [[Opstân fan de KDPI]]
| [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Iraan]]
| ûnderdrukt
|-
| [[maart]]-[[april]] [[1991]]
| [[Sânde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek: Nasjonale Opstân of Koerdyske Opstân fan 1991)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1991–2004).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt, mar late ta de oprjochting fan 'e [[autonome regio]] [[Iraaksk-Koerdistan]]
|-
| [[maart]] [[2004]]
| [[Opskuor fan Al-Qamishli (2004)]]
| [[File:Flag of the United Arab Republic.svg|border|20px]] [[Syrje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[2004]]-no
| [[Opstân fan de PJAK]]
| [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Iraan]]
| noch altyd geande
|-
| [[2012]]-no
| [[Syrysk-Koerdyske Opstân]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(diel fan de [[Syryske Boargeroarloch]])&lt;/small&gt;
| [[File:Flag of the United Arab Republic.svg|border|20px]] [[Syrje]]
| Koerden hawwe eigen bestjoer opset yn regio [[Rojava]]
|-
| [[15 oktober|15]]-[[27 oktober]] [[2017]]
| [[Iraaksk-Koerdysk konflikt fan 2017]]
| [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Iraan]]
| wapenstilstân
|-
|}

{{neibetsjuttings}}
[[Kategory:Opstân]]
[[Kategory:Koerden]]
[[Kategory:Skiednis fan it Midden-Easten]]</text>
      <sha1>93yq0u9kxzkwkw8tok3o8yjyhe6uyz3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242126</id>
      <parentid>1242125</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T19:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>red</comment>
      <origin>1242126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6402" sha1="o7z1gn0iztyinkvqx2cpuf9l1m5j34p" xml:space="preserve">&quot;'''Koerdyske Opstân'''&quot; of &quot;'''Koerdyske Oarloch'''&quot; hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! jier(ren)
! namme
! tsjin
! útkomst
|-
| [[838]]-[[841]]
| [[Koerdysk-Jezidyske Opstân tsjin de Abbasiden]]
| [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Abbasiden|Abbasidysk Kalifaat]]
| ûnderdrukt
|-
| [[955]]-[[1071]]
| [[Mûsafiridyske Oarloch]]
| [[File:Gjin Flagge (Bekend).PNG|border|20px]] [[Rawadiden|Rawadidysk Kalifaat]]
| oerwinning
|-
| [[990]]-[[1085]]
| [[Marwanidyske Opstân]]
| [[File:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Byzantynske Ryk]]
| oerwinning; late ta de stifting fan 'e [[Marwanidyske dynasty]]
|-
| [[1506]]-[[1510]]
| [[Koerdysk-Jezidyske Opstân tsjin de Safaviden]] 
| [[File:Lion and Sun Emblem of Persia.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Perzyske Ryk]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1609]]-[[1610]]
| [[Slach by Dimdim]]
| [[File:Lion and Sun Emblem of Persia.svg|border|15px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Perzyske Ryk]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1775]]
| [[Opstân fan Badjalan]]
| [[File:Zand Dynasty flag.svg|20px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1806]]-[[1808]]
| [[Opstân fan Baban]]
| [[File:Ottoman_flag_alternative_2.svg|border|20px]] [[Osmaanske Ryk]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1880]]-[[1881]]
| [[Opstân fan Sjeik Ubeydûlla]]
| [[File:State Flag of Iran (1924).svg|border|22px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1918]]-[[2003]]
| [[Iraaksk-Koerdysk konflikt]]
| [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Irak]]
| oerwinning
|-
| [[1918]]-no
| [[Iraansk-Koerdysk konflikt]]
| [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Perzje]] / [[Iraan]]
| noch altyd geande
|-
| [[1918]]-[[1922]]
| [[Earste Opstân fan Simko Sjikak]]
| [[File:Flag_of_Persia_(1910-1925).svg|border|20px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1919]]-[[1922]] 
| [[Earste Opstân fan Machmûd Barzandji]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1921]]-no
| [[Turksk-Koerdysk konflikt]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| noch altyd geande
|-
| [[maart]]-[[juny]] [[1921]]
| [[Koçgiri-opstân]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1922]]-[[1924]]
| [[Twadde Opstân fan Machmûd Barzandji]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| oprjochting fan it [[Keninkryk Koerdistan]]
|-
| [[febrewaris]]-[[maart]] [[1925]]
| [[Opstân fan Sjeik Saïd]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1926]]
| [[Twadde Opstân fan Simko Sjikak]]
| [[File:State_Flag_of_Iran_(1924).svg|border|20px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1927]]-[[1930]]
| [[Araratopstân]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| ûnderdrukt, ein fan 'e [[Republyk fan de Ararat]]
|-
| [[1930]]
| [[Earste Koerdysk-Arabyske Oarloch]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1931]]-[[1932]]
| [[Twadde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;(ek: Opstân fan Achmed Barzani)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt, guerrilja-aktiviteit gie troch oant [[1933]]
|-
| [[1935]]
| [[Jezidyske Opstân fan 1935]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[maart]]-[[novimber]] [[1937]] en&lt;br&gt;[[jannewaris]]-[[desimber]] [[1938]]
| [[Dersim-opstân]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1941]]-[[1944]]
| [[Opstân fan Hama Rasjid]]
| [[File:State_flag_of_Iran_(1933–1964).svg|border|20px]] [[Perzje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1943]]-[[1945]]
| [[Tredde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1921–1959).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1945]]-[[1946]]
| [[Perzyske Krisis fan 1946]]
| [[File:State_flag_of_Iran_(1933–1964).svg|border|20px]] [[Perzje]]
| oprjochting [[Republyk Mahabad]], letter ûnderdrukt
|-
| [[1961]]-[[1970]]
| [[Fjirde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek: Earste Iraaksk-Koerdyske Oarloch)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1963–1991);_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ympasse; [[Iraaksk-Koerdyske Autonomy-oerienkomst fan 1970]]
|-
| [[1967]]
| [[Koerdyske Opstân yn Iran (1967)|Koerdyske Opstân yn Iraan (1967)]]
| [[File:State_flag_of_Iran_(1933–1964).svg|border|20px]] [[Perzje]]
|  Suppressed
|-
| [[1974]]-[[1975]]
| [[Fyfde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek: Twadde Iraaksk-Koerdyske Oarloch)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1963–1991);_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1976]]-[[1978]]
| [[Opstân fan de PUK]]
| [[File:Flag_of_Iraq_(1963–1991);_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnbeslist
|-
| [[1979]]
| [[Koerdyske Opstân yn Iran (1979)|Koerdyske Opstân yn Iraan (1979)]]
| [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Iraan]]
| ûnderdrukt
|-
| [[1983]]-[[1989]]
| [[Sechsde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek: Koerdyske Opstân fan  1983)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1963–1991);_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt mei de [[Al-Anfal-kampanje]]
|-
| [[1984]]-no
| [[Opstân fan de PKK]]
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Turkije]]
| noch altyd geande
|-
| [[1986]]-[[1996]]
| [[Opstân fan de KDPI]]
| [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Iraan]]
| ûnderdrukt
|-
| [[maart]]-[[april]] [[1991]]
| [[Sânde Koerdysk-Arabyske Oarloch]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ek: Nasjonale Opstân of Koerdyske Opstân fan 1991)&lt;/small&gt;
| [[File:Flag_of_Iraq_(1991–2004).svg|border|20px]] [[Irak]]
| ûnderdrukt, mar late ta de oprjochting fan 'e [[autonome regio]] [[Iraaksk-Koerdistan]]
|-
| [[maart]] [[2004]]
| [[Opskuor fan Al-Qamishli (2004)]]
| [[File:Flag of the United Arab Republic.svg|border|20px]] [[Syrje]]
| ûnderdrukt
|-
| [[2004]]-no
| [[Opstân fan de PJAK]]
| [[File:Flag of Iran.svg|border|20px]] [[Iraan]]
| noch altyd geande
|-
| [[2012]]-no
| [[Syrysk-Koerdyske Opstân]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(diel fan de [[Syryske Boargeroarloch]])&lt;/small&gt;
| [[File:Flag of the United Arab Republic.svg|border|20px]] [[Syrje]]
| Koerden hawwe eigen bestjoer opset yn regio [[Rojava]]
|-
| [[15 oktober|15]]-[[27 oktober]] [[2017]]
| [[Iraaksk-Koerdysk konflikt fan 2017]]
| [[File:Flag of Iraq.svg|border|20px]] [[Iraan]]
| wapenstilstân
|-
|}

{{neibetsjuttings}}
[[Kategory:Opstân]]
[[Kategory:Koerden]]
[[Kategory:Skiednis fan it Midden-Easten]]</text>
      <sha1>o7z1gn0iztyinkvqx2cpuf9l1m5j34p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fermanje fan Nes (It Amelân)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131000</id>
    <revision>
      <id>1242109</id>
      <parentid>1094515</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T15:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>tekst by plaatsje</comment>
      <origin>1242109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4272" sha1="7z39kogsuq9kf1j7bbyd0ti50qt8d9a" xml:space="preserve">{{Ynfoboks bouwurk
| namme                       = ''Fermanje''
| ôfbylding                   = Vermaningspad 1 - Nes (Ameland) - 20163640 - RCE.jpg
| ôfbyldingsbreedte           = 275px
| ôfbyldingstekst             = De fermanje yn 1971
| lân                         = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Frisian flag.svg|20px]] [[Fryslân]]
| bestjoerlike ienheid 2      = gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Ameland wapen.svg|20px]] [[It Amelân]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3=  
| plak                        = [[Nes (It Amelân)|Nes]]
| adres                       = Fermanjepaad 1, Nes
| koördinaten                 = {{Koördinaten yn tekst|53_26_41.5_N_5_46_25.2_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 26' 42&quot; N 5° 46' 25&quot; E}}  
| mapname                     = Nes (It Amelân) 
| lat_deg                     = 53   
| lat_min                     = 26
| lat_sec                     = 41.5
| lat_dir                     = N
| lon_deg                     = 5
| lon_min                     = 46
| lon_sec                     = 25.2
| lon_dir                     = E 
| type bouwurk                = [[Tsjerke]] 
| keatling                    = 
| boujier                     = [[1843]]
| sloopjier                   = 
| arsjitekt                   = 
| boustyl                     = 
| oerbrêget                   = 
| tunnelet ûnder              = 
| wei of spoar                = 
| monumintale status          = [[Ofbyld:Monumentenbordje 2014.svg|12px]] [[ryksmonumint]]
| monumintnûmer               = 7635
| hichte                      = 
| lingte                      = 
| oerflak                     = 
| tal ferdjippings            = 
| kosten                      = 
| webside                     = [http://www.amelandgereformeerd.doopsgezind.nl/ Federaasje grifformearde-mennistegemeente It Amelân]
}}
De '''Fermanje''' fan [[Nes (It Amelân)|Nes]] op [[It Amelân]] is ien fan de trije [[mennisten|menniste]]tsjerken dy't ea yn it doarp stien ha. De mennisten foarmje tsjintwurdich mei de [[Grifformearde Tsjerken yn Nederlân|grifformearden]] fan it eilân in federaasje. It gebou docht noch jimmeroan tsjinst as tsjerke, mar is ek troch de boargerlike gemeente oanwiisd as troulokaasje.  

== Skiednis ==
Oant yn de 19e iuw hiene de mennisten fan Nes trije ferskate gemeenten. Mei de gearfoeging fan dy trije gemeenten ta ien gemeente waarden twa gebouwen oerstallich, dy't ôfbrutsen waarden. De hjoeddeiske [[fermanje]] is it risseltaat fan in ferbouwing yn 1843. It tige ienfâldige [[Sealtsjerke|sealtsjerkje]] hat grutte rûnbôgefinsters en in [[wolvedak|wulfdak]]. 

Oan de tsjerke waard it saneamde Mennohûske boud, dat fierder neat mei it tsjerkegebou hat út te stean.

Sûnt 2003 wurkje de mennisten op It Amelân gear mei de grifformearden fan it eilân. Yn 2009 waard besletten in federaasje oan te gean.&lt;ref&gt;[https://gereformeerdekerken.info/2018/03/15/gereformeerd-en-doopsgezind-op-ameland/ Skiednis Grifformearde Tsjerken]&lt;/ref&gt; By de federaasje hearden fjouwer tsjerken: trije mennistetsjerken yn [[Hollum]], [[Ballum]] en Nes en ien grifformearde tsjerke yn Hollum. Oant 2013 hearde ek de Fermanje fan Ballum by de gemeente, mar dat gebou moast doe ferkocht wurde en is no in hotel. De gemeente makket wikseljend gebrûk fan de trije tsjerken Hollum en Nes.&lt;ref&gt;[http://www.dhkonline.nl/gemeenten/hollum/ Doopsgezinde Historische Kring, oproppen 13.11.2018]&lt;/ref&gt;

== Ynterieur ==
It ynterieur hat in lytse preekstoel. Ynstee fan tsjerkebanken steane der stuollen.

== Oargel ==
In piipoargel ûnbrekt yn it tsjerkje. Foar de begelieding wurdt der gebrûk makke fan in [[harmoanium]].
{{boarnen|boarnefernijing=
* [http://reliwiki.nl/index.php/Nes,_Vermaningspad_1_-_Doopsgezinde_Kerk Reliwiki, oproppen 13.11.2018]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Doopsgezinde kerk (Nes, Ameland)|Fermanje, Nes (It Amelân)}}
}}

{{Koördinaten|53_26_41.5_N_5_46_25.2_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 26' 42&quot; N 5° 46' 25&quot; E}}  

[[Kategory:Nes (It Amelân)]]
[[Kategory:Tsjerkegebou op It Amelân]]
[[Kategory:Ryksmonumint op It Amelân]]
[[Kategory:Bouwurk út 1843]]</text>
      <sha1>7z39kogsuq9kf1j7bbyd0ti50qt8d9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kommandeurseilannen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139936</id>
    <revision>
      <id>1242121</id>
      <parentid>1207880</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T18:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Commander_Islands_Map_-_Russian.png&quot; is op Commons fuorthelle [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] om't: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files found with Автор = Latitude|]].</comment>
      <origin>1242121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9506" sha1="2c67n3v7koctn4oqmdmvhnjzfphrcr3" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks gebiet 
| namme                       = Kommandeurseilannen
| ôfbylding                   =
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = De Kommandeurseilannen mei lofts in diel fan &lt;br&gt;it grutte [[Kamtsjatka-skiereilân]].
| soarte gebiet               = [[eilannegroep]]
| ynwennertal                 = 613 &lt;small&gt;(2009)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 1.846 km²
| befolkingstichtens          = 0,3 / km²
| lân                         = [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ruslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = territorium
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Kamchatka Krai.svg|border|20px]] [[Kamtsjatka (territoarium)|Kamtsjatka]]
| bestjoerlike ienheid 2      = distrikt
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flagge fan Aleûtsky (distrikt).png|border|20px]] [[Aleûtsky (distrikt)|Aleûtsky]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| haadplak                    = [[Nikolskoje (Kamtsjatka)|Nikolskoje]]
| grutste plak                = [[Nikolskoje (Kamtsjatka)|Nikolskoje]]
| stifting                    = 
| tiidsône                    = [[UTC]] +12
| simmertiid                  = gjint
| koördinaten                 = 55° N 176° E
| webside                     = [http://beringisland.ru/ beringisland.ru]
}}
De '''Kommandeurseilannen''' of '''Komandorski-eilannen''' ([[Russysk]]: Командорские Острова, ''Komandorskije Ostrova'') is in [[arsjipel]] fan kâlde, [[beam]]leaze, tinbefolke [[eilannen]] yn it [[Fiere Easten (Sibearje)|Fiere Easten]] fan [[Sibearje]]. Se lizze in flink ein út 'e [[kust|eastkust]] fan it grutte [[Kamtsjatka-skiereilân]] en foarmje [[geografy]]sk sjoen in fuortsetting fan it eilannekeatling fan 'e [[Aleoeten]], in arsjipel dy't ta de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Alaska]] heart. De Kommandeurseilannen besteane út [[Beringeilân]], [[Medny (eilân)|Medny]] en fyftjin lytsere eilantsjes. [[Nikolskoje (Kamtsjatka)|Nikolskoje]], op Beringeilân, is de iennichste permanint bewenne [[delsetting]]. De [[befolking]] bestiet út [[etnysk]]e [[Russen]] en [[Aleoeten (folk)|Aleoeten]].

==Geografy==
De Kommandeurseilannen foarmje in [[arsjipel]] dy't yn 'e [[Stille Oseaan]] leit op likernôch 175&amp;nbsp;[[km]] fan 'e [[kust|eastkust]] fan it grutte [[Kamtsjatka-skiereilân]], dat ûnderdiel útmakket fan it [[fêstelân]] fan [[Sibearje]]. De eilannen, dy't in [[geology]]ske oarsprong hawwe as lang lyn útdôve [[fulkanen]], foarmje eins de [[west]]likste groep fan 'e [[Aleoeten]], dy't fierders ta de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Alaska]] hearre. Tusken de Kommandeurseilannen en [[Attu (eilân)|Attu]], it westlikste eilân fan 'e (Amerikaanske) Aleoeten, sit lykwols in grut gat fan 333&amp;nbsp;km dêr't de [[Ynternasjonale Datumgrins]] trochhinne rint, sadat de Kommandeurseilannen kwa [[tiid]] krapoan in [[etmiel]] foarrinne op 'e Aleoeten. Mei de Aleoeten en it [[Alaska-skiereilân]] foarmje de Kommandeurseilannen de skieding tusken de [[Beringsee]], yn it [[noarden]], en de iepen Stille Oseaan, yn it [[suden]].
[[File:Nikolskoe_komandor_island.jpg|left|thumb|250px|It doarp [[Nikolskoje (Kamtsjatka)|Nikolskoje]].]]

Der binne twa grutte eilannen, te witten [[Beringeilân]] (dat 95 by 15&amp;nbsp;km mjit) en [[Medny (eilân)|Medny]] of Kopereilân (55 by 5&amp;nbsp;km). Dêrnjonken bestiet de arsjipel út noch fyftjin lytsere eilantsjes, wêrfan't it grutste it 15&amp;nbsp;[[hektare|ha]] grutte [[Toporkov (eilân)|Toporkov]] is. Yn totaal beslane de Kommandeurseilannen in [[oerflak]] fan 1.846&amp;nbsp;[[km²]]. It meastepart fan dat gebiet en ek fan 'e omlizzende see, yn totaal 36.488&amp;nbsp;km², bestiet út it [[Natoerreservaat De Kommandeurseilannen]]. It terrein op 'e eilannen bestiet út [[berch|bergen]], [[fulkaan|fulkanyske]] [[plato (heechflakte)|plato's]] en [[flakte]] mei [[terras (lânskip)|terrassen]]. It heechste punt is de [[Stellerpiik]] op Beringeilân, mei in hichte fan 755&amp;nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. De iennichte permaninte [[delsetting]] op 'e arsjipel is [[Nikolskoje (Kamtsjatka)|Nikolskoje]] op Beringeilân. [[Bestjoer]]lik foarmje de Kommandeurseilannen it [[distrikt]] [[Aleûtsky (distrikt)|Aleûtsky]] fan it [[oblast|territoarium]] [[Kamtsjatka (territoarium)|Kamtsjatka]].

==Skiednis==
De Kommandeurseilannen binne ferneamd nei [[kommandeur (rang)|kommandeur]] [[Vitus Bering]], in [[Denemark|Deenske]] [[ûntdekkingsreizger]] yn [[Ruslân|Russyske]] tsjinst, dy't yn [[novimber]] [[1741]], op 'e weromreis fan syn [[Grutte Noardlike Ekspedysje]] nei [[Alaska]], by de eilannen [[skipbrek]] litte, en de [[winter]] trochbringe moast op it nei him ferneamde Beringeilân. Krekt as in grut part fan syn [[bemanning]] kaam er dêr te [[ferstjerren]]. (Op syn [[grêf]] stiet no in beskieden [[tinkteken]].)
[[File:Бухта_Буяна_1.JPG|right|thumb|250px|It [[lânskip]] op [[Beringeilân]].]]

Likernôch de helte fan Bering syn bemanning wist de winter op it eilân te oerlibjen, wat foar in diel te tankjen wie oan 'e [[jacht (aktiviteit)|jacht]] op 'e reuseftige mar warleaze [[Stellers seeko]], en foar in diel oan 'e [[dokter]] en [[biolooch]] [[Georg Wilhelm Steller]], dy't in grut part fan 'e [[seelju]] fan [[skuorbot]] genies troch harren te twingen en yt [[seewier]]. Se bouden neitiid fan it wrakhout fan it skip in [[boat]], wêrmei't se yn [[augustus]] [[1742]] ôfsetten en letter dat jier de kust fan Kamtsjatka berikten. 

De thúskomst fan 'e oerlibbenen fan Bering syn [[ekspedysje]], dy't in grutte hoemannichste tige skoandere [[pelzen]] fan 'e [[see-otter]] meibrochten, soarge foar in grutte rin op 'e Kommandeurseilannen troch Russyske pelsjagers en [[pelshannel|pelskeaplju]]. De Stellers seeko, dy't om 'e midden fan 'e [[achttjinde iuw]] nei't it skynt inkeld noch foarkaam yn 'e [[kelp]]wâlden om Beringeilân hinne, wie tsjin [[1768]], 27 nei syn ûntdekking, troch bejaging folslein útrûge.

Yn [[1825]] twong de [[Russysk-Amerikaanske Kompanjy]], dy't it doe foar it sizzen hie yn 'e [[koloanje]] [[Russysk-Amearika]] (it hjoeddeiske [[Alaska]]), [[etnysk]]e [[Aleoeten (folk)|Aleoeten]] fan 'e [[Aleoeten]]arsjipel om 'e oant doe ta ûnbewenne Kommandeurseilannen te [[kolonisearjen]]. De bedoeling dêrfan wie dat de Aleoetyske jagers dêr foar de Kompanjy op 'e see-otters en oare [[pelsdier]]en jeie soene. De measte Aleoeten dy't har op Beringeilân nei wenjen setten, kamen fan [[Atka (eilân)|Atka]], wylst dejingen dy't Medny kolonisearren fan [[Attu (eilân)|Attu]] kamen. Op Medny ûntjoech him meitiid in [[mingtaal]] fan [[Russysk]] en [[Aleoetysk]] dy't [[Medny-Aleoetysk]] neamd wurdt. 
[[File:Bering_Island_Aleuts.jpg|left|thumb|250px|In groepke [[Aleoeten (folk)|Aleoetyske]] [[jacht (aktiviteit)|jagers]] fan [[Beringeilân]] omtrint [[1885]].]]

Doe't [[Russysk-Amearika]] yn [[1867]] troch de [[Oankeap fan Alaska]] yn [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] hannen oergie, kaam de grins eastlik fan 'e Kommandeurseilannen en westlik fan 'e [[Aleoeten]] te lizzen, sadat de Kommandeurseilannen ûnderdiel fan [[Ruslân]] bleaune. Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] waard yn [[1943]] de [[Slach by de Kommandeurseilannen]] op iepen see sa'n 160&amp;nbsp;km súdlik fan 'e eilannen útfochten tusken de [[marine]]s fan 'e [[Feriene Steaten]] en [[Japan]]. Under de [[Kâlde Oarloch]] waarden yn [[1969]] alle bewenners fan Medny [[evakuëarre]] nei Beringeilân, dat dêrtroch it iennichste bewenne eilân fan 'e arsjipel waard.

==Demografy==
Yn [[2009]] hiene de Kommandeurseilannen in [[befolking]] fan 613 [[minske]]n, dy't allegear yn it [[doarp]] [[Nikolskoje (Kamtsjatka)|Nikolskoje]] wennen, oan 'e noardwestkust fan Beringeilân. It doarp [[Prejobrajenskoje]], op Medny, is sûnt [[1969]] ûnbewenne. De [[befolkingstichtens]] fan 'e eilannen bedroech dêrmei 0,3 [[persoan]]en de [[km²]]. De eilânbewenners besteane foar likernôch &lt;sup&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; part út [[etnysk]]e [[Russen]] en foar &lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; part út etnyske [[Aleoeten (folk)|Aleoeten]].
[[File:О._Медный_456547.jpg|right|thumb|250px|It eilân [[Medny (eilân)|Medny]].]]

==Ekonomy==
De [[ekonomy]] fan 'e Kommandeurseilannen is benammen basearre op [[fiskerij]], it gearfandeljen fan [[poddestuollen]], en [[wurk]] yn 'e tsjinst fan 'e [[oerheid]]. Behalven de [[amtner]]ij fan it [[distrikt]] hat dat lêste ek te krijen mei it behear fan it [[natoer]]reservaat. It dêrmei gearhingjende [[ekotoerisme]] bringt ek wat jild yn 't laadsje. Nikolskoje hat in [[skoalle (ynstelling)|skoalle]], in [[satellyt]]stasjon en in ûnferhurde [[lâningsbaan]] foar [[fleantugen]].

==Klimaat==
De Kommandeurseilannen hawwe in [[seeklimaat]] dat foar de [[Beringsee]] relatyf myld is. It [[rein (delslach)|reint]] in protte, op trochinoar 220-240 [[dagen]] yn 't [[jier]]. De [[simmer]]s binne koel en steane derom bekend dat it dan op 'e eilannen gauris [[mist]]ich [[waar]] is.

==Keppelings om utens==
*{{ru}}[http://beringisland.ru/ Unoffisjele webside fan 'e Kommandeurseilannen]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Commander_Islands ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Commander Islands}}
}}

[[Kategory:Eilân yn Sibearje]]
[[Kategory:Eilân yn de Beringsee]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Aleoeten (folk)]]</text>
      <sha1>2c67n3v7koctn4oqmdmvhnjzfphrcr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242133</id>
      <parentid>1242121</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T19:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>fuorthelle kaart ferfongen</comment>
      <origin>1242133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9541" sha1="duyhrldf4fpd2cbr4walef8rc73hicb" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks gebiet 
| namme                       = Kommandeurseilannen
| ôfbylding                   =Commander Islands map - Russian.png
| ôfbyldingsbreedte           = 
| ôfbyldingstekst             = De Kommandeurseilannen mei lofts in diel fan &lt;br&gt;it grutte [[Kamtsjatka-skiereilân]].
| soarte gebiet               = [[eilannegroep]]
| ynwennertal                 = 613 &lt;small&gt;(2009)&lt;/small&gt;
| oerflak                     = 1.846 km²
| befolkingstichtens          = 0,3 / km²
| lân                         = [[File:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Ruslân]]
| bestjoerlike ienheid 1      = territorium
| namme bestjoerlike ienheid 1= [[File:Flag of Kamchatka Krai.svg|border|20px]] [[Kamtsjatka (territoarium)|Kamtsjatka]]
| bestjoerlike ienheid 2      = distrikt
| namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Flagge fan Aleûtsky (distrikt).png|border|20px]] [[Aleûtsky (distrikt)|Aleûtsky]]
| bestjoerlike ienheid 3      = 
| namme bestjoerlike ienheid 3= 
| haadplak                    = [[Nikolskoje (Kamtsjatka)|Nikolskoje]]
| grutste plak                = [[Nikolskoje (Kamtsjatka)|Nikolskoje]]
| stifting                    = 
| tiidsône                    = [[UTC]] +12
| simmertiid                  = gjint
| koördinaten                 = 55° N 176° E
| webside                     = [http://beringisland.ru/ beringisland.ru]
}}
De '''Kommandeurseilannen''' of '''Komandorski-eilannen''' ([[Russysk]]: Командорские Острова, ''Komandorskije Ostrova'') is in [[arsjipel]] fan kâlde, [[beam]]leaze, tinbefolke [[eilannen]] yn it [[Fiere Easten (Sibearje)|Fiere Easten]] fan [[Sibearje]]. Se lizze in flink ein út 'e [[kust|eastkust]] fan it grutte [[Kamtsjatka-skiereilân]] en foarmje [[geografy]]sk sjoen in fuortsetting fan it eilannekeatling fan 'e [[Aleoeten]], in arsjipel dy't ta de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Alaska]] heart. De Kommandeurseilannen besteane út [[Beringeilân]], [[Medny (eilân)|Medny]] en fyftjin lytsere eilantsjes. [[Nikolskoje (Kamtsjatka)|Nikolskoje]], op Beringeilân, is de iennichste permanint bewenne [[delsetting]]. De [[befolking]] bestiet út [[etnysk]]e [[Russen]] en [[Aleoeten (folk)|Aleoeten]].

==Geografy==
De Kommandeurseilannen foarmje in [[arsjipel]] dy't yn 'e [[Stille Oseaan]] leit op likernôch 175&amp;nbsp;[[km]] fan 'e [[kust|eastkust]] fan it grutte [[Kamtsjatka-skiereilân]], dat ûnderdiel útmakket fan it [[fêstelân]] fan [[Sibearje]]. De eilannen, dy't in [[geology]]ske oarsprong hawwe as lang lyn útdôve [[fulkanen]], foarmje eins de [[west]]likste groep fan 'e [[Aleoeten]], dy't fierders ta de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Alaska]] hearre. Tusken de Kommandeurseilannen en [[Attu (eilân)|Attu]], it westlikste eilân fan 'e (Amerikaanske) Aleoeten, sit lykwols in grut gat fan 333&amp;nbsp;km dêr't de [[Ynternasjonale Datumgrins]] trochhinne rint, sadat de Kommandeurseilannen kwa [[tiid]] krapoan in [[etmiel]] foarrinne op 'e Aleoeten. Mei de Aleoeten en it [[Alaska-skiereilân]] foarmje de Kommandeurseilannen de skieding tusken de [[Beringsee]], yn it [[noarden]], en de iepen Stille Oseaan, yn it [[suden]].
[[File:Nikolskoe_komandor_island.jpg|left|thumb|250px|It doarp [[Nikolskoje (Kamtsjatka)|Nikolskoje]].]]

Der binne twa grutte eilannen, te witten [[Beringeilân]] (dat 95 by 15&amp;nbsp;km mjit) en [[Medny (eilân)|Medny]] of Kopereilân (55 by 5&amp;nbsp;km). Dêrnjonken bestiet de arsjipel út noch fyftjin lytsere eilantsjes, wêrfan't it grutste it 15&amp;nbsp;[[hektare|ha]] grutte [[Toporkov (eilân)|Toporkov]] is. Yn totaal beslane de Kommandeurseilannen in [[oerflak]] fan 1.846&amp;nbsp;[[km²]]. It meastepart fan dat gebiet en ek fan 'e omlizzende see, yn totaal 36.488&amp;nbsp;km², bestiet út it [[Natoerreservaat De Kommandeurseilannen]]. It terrein op 'e eilannen bestiet út [[berch|bergen]], [[fulkaan|fulkanyske]] [[plato (heechflakte)|plato's]] en [[flakte]] mei [[terras (lânskip)|terrassen]]. It heechste punt is de [[Stellerpiik]] op Beringeilân, mei in hichte fan 755&amp;nbsp;[[meter|m]] boppe [[seenivo]]. De iennichte permaninte [[delsetting]] op 'e arsjipel is [[Nikolskoje (Kamtsjatka)|Nikolskoje]] op Beringeilân. [[Bestjoer]]lik foarmje de Kommandeurseilannen it [[distrikt]] [[Aleûtsky (distrikt)|Aleûtsky]] fan it [[oblast|territoarium]] [[Kamtsjatka (territoarium)|Kamtsjatka]].

==Skiednis==
De Kommandeurseilannen binne ferneamd nei [[kommandeur (rang)|kommandeur]] [[Vitus Bering]], in [[Denemark|Deenske]] [[ûntdekkingsreizger]] yn [[Ruslân|Russyske]] tsjinst, dy't yn [[novimber]] [[1741]], op 'e weromreis fan syn [[Grutte Noardlike Ekspedysje]] nei [[Alaska]], by de eilannen [[skipbrek]] litte, en de [[winter]] trochbringe moast op it nei him ferneamde Beringeilân. Krekt as in grut part fan syn [[bemanning]] kaam er dêr te [[ferstjerren]]. (Op syn [[grêf]] stiet no in beskieden [[tinkteken]].)
[[File:Бухта_Буяна_1.JPG|right|thumb|250px|It [[lânskip]] op [[Beringeilân]].]]

Likernôch de helte fan Bering syn bemanning wist de winter op it eilân te oerlibjen, wat foar in diel te tankjen wie oan 'e [[jacht (aktiviteit)|jacht]] op 'e reuseftige mar warleaze [[Stellers seeko]], en foar in diel oan 'e [[dokter]] en [[biolooch]] [[Georg Wilhelm Steller]], dy't in grut part fan 'e [[seelju]] fan [[skuorbot]] genies troch harren te twingen en yt [[seewier]]. Se bouden neitiid fan it wrakhout fan it skip in [[boat]], wêrmei't se yn [[augustus]] [[1742]] ôfsetten en letter dat jier de kust fan Kamtsjatka berikten. 

De thúskomst fan 'e oerlibbenen fan Bering syn [[ekspedysje]], dy't in grutte hoemannichste tige skoandere [[pelzen]] fan 'e [[see-otter]] meibrochten, soarge foar in grutte rin op 'e Kommandeurseilannen troch Russyske pelsjagers en [[pelshannel|pelskeaplju]]. De Stellers seeko, dy't om 'e midden fan 'e [[achttjinde iuw]] nei't it skynt inkeld noch foarkaam yn 'e [[kelp]]wâlden om Beringeilân hinne, wie tsjin [[1768]], 27 nei syn ûntdekking, troch bejaging folslein útrûge.

Yn [[1825]] twong de [[Russysk-Amerikaanske Kompanjy]], dy't it doe foar it sizzen hie yn 'e [[koloanje]] [[Russysk-Amearika]] (it hjoeddeiske [[Alaska]]), [[etnysk]]e [[Aleoeten (folk)|Aleoeten]] fan 'e [[Aleoeten]]arsjipel om 'e oant doe ta ûnbewenne Kommandeurseilannen te [[kolonisearjen]]. De bedoeling dêrfan wie dat de Aleoetyske jagers dêr foar de Kompanjy op 'e see-otters en oare [[pelsdier]]en jeie soene. De measte Aleoeten dy't har op Beringeilân nei wenjen setten, kamen fan [[Atka (eilân)|Atka]], wylst dejingen dy't Medny kolonisearren fan [[Attu (eilân)|Attu]] kamen. Op Medny ûntjoech him meitiid in [[mingtaal]] fan [[Russysk]] en [[Aleoetysk]] dy't [[Medny-Aleoetysk]] neamd wurdt. 
[[File:Bering_Island_Aleuts.jpg|left|thumb|250px|In groepke [[Aleoeten (folk)|Aleoetyske]] [[jacht (aktiviteit)|jagers]] fan [[Beringeilân]] omtrint [[1885]].]]

Doe't [[Russysk-Amearika]] yn [[1867]] troch de [[Oankeap fan Alaska]] yn [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] hannen oergie, kaam de grins eastlik fan 'e Kommandeurseilannen en westlik fan 'e [[Aleoeten]] te lizzen, sadat de Kommandeurseilannen ûnderdiel fan [[Ruslân]] bleaune. Under de [[Twadde Wrâldoarloch]] waard yn [[1943]] de [[Slach by de Kommandeurseilannen]] op iepen see sa'n 160&amp;nbsp;km súdlik fan 'e eilannen útfochten tusken de [[marine]]s fan 'e [[Feriene Steaten]] en [[Japan]]. Under de [[Kâlde Oarloch]] waarden yn [[1969]] alle bewenners fan Medny [[evakuëarre]] nei Beringeilân, dat dêrtroch it iennichste bewenne eilân fan 'e arsjipel waard.

==Demografy==
Yn [[2009]] hiene de Kommandeurseilannen in [[befolking]] fan 613 [[minske]]n, dy't allegear yn it [[doarp]] [[Nikolskoje (Kamtsjatka)|Nikolskoje]] wennen, oan 'e noardwestkust fan Beringeilân. It doarp [[Prejobrajenskoje]], op Medny, is sûnt [[1969]] ûnbewenne. De [[befolkingstichtens]] fan 'e eilannen bedroech dêrmei 0,3 [[persoan]]en de [[km²]]. De eilânbewenners besteane foar likernôch &lt;sup&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; part út [[etnysk]]e [[Russen]] en foar &lt;sup&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;/sub&gt; part út etnyske [[Aleoeten (folk)|Aleoeten]].
[[File:О._Медный_456547.jpg|right|thumb|250px|It eilân [[Medny (eilân)|Medny]].]]

==Ekonomy==
De [[ekonomy]] fan 'e Kommandeurseilannen is benammen basearre op [[fiskerij]], it gearfandeljen fan [[poddestuollen]], en [[wurk]] yn 'e tsjinst fan 'e [[oerheid]]. Behalven de [[amtner]]ij fan it [[distrikt]] hat dat lêste ek te krijen mei it behear fan it [[natoer]]reservaat. It dêrmei gearhingjende [[ekotoerisme]] bringt ek wat jild yn 't laadsje. Nikolskoje hat in [[skoalle (ynstelling)|skoalle]], in [[satellyt]]stasjon en in ûnferhurde [[lâningsbaan]] foar [[fleantugen]].

==Klimaat==
De Kommandeurseilannen hawwe in [[seeklimaat]] dat foar de [[Beringsee]] relatyf myld is. It [[rein (delslach)|reint]] in protte, op trochinoar 220-240 [[dagen]] yn 't [[jier]]. De [[simmer]]s binne koel en steane derom bekend dat it dan op 'e eilannen gauris [[mist]]ich [[waar]] is.

==Keppelings om utens==
*{{ru}}[http://beringisland.ru/ Unoffisjele webside fan 'e Kommandeurseilannen]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Commander_Islands ''References'', op dizze side].
----
{{commonscat|Commander Islands}}
}}

[[Kategory:Eilân yn Sibearje]]
[[Kategory:Eilân yn de Beringsee]]
[[Kategory:Eilân yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Aleoeten (folk)]]</text>
      <sha1>duyhrldf4fpd2cbr4walef8rc73hicb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141801</id>
    <revision>
      <id>1242135</id>
      <parentid>1242094</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T20:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Foarfallen */ ++</comment>
      <origin>1242135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29638" sha1="hjfiqljme2y21b1kru3dxg7ro86r836" xml:space="preserve">{{JiersideBoppe}}

{{Kalinders}}{{Kalinderjier}}
== Foarfallen ==
;jannewaris
* [[1 jannewaris|1]] - [[Bulgarije]] fiert de [[euro]] yn as nasjonale [[muntienheid]], en wurdt dêrmei it 21e lân yn 'e [[Eurosône]].
* [[1 jannewaris|1]] - Yn de [[Nederlân]]ske haadstêd [[Amsterdam]] rekket de [[Vondeltsjerke]] slim skansearre by in grutte brân.
* [[1 jannewaris|1]] - By de saneamde [[Nijjiersbrân fan Crans-Montana]] komme by in brân yn in [[kafee]], yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Crans-Montana]], in plak yn it kanton [[Wallis]], 41 minsken om it libben en reitsje nochris 115 oaren [[ferwûne]].
* [[3 jannewaris|3]] - De [[Feriene Steaten]] fiere oanfallen út op ferskate plakken yn it noarden fan [[Fenezuëla]]. Tagelyk wurde de Fenezolaanske [[presidint]] [[Nicolás Maduro]] en syn [[oarehelte|frou]] [[Cilia Flores]] fan har bêd lichten troch Amerikaanske [[kommando's]] en [[ûntfierd]] nei de Feriene Steaten ta, dêr't se yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthús]] ferdwine.
* [[3 jannewaris|3]] - [[Ekwatoriaal Guinee]] ferpleatst syn [[haadstêd]] fan [[Malabo]] op it eilân [[Bioko]] nei [[Ciudad de la Paz]] op it [[fêstelân]] fan [[Afrika]].
* [[6 jannewaris|6]] - It westen fan [[Japan]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving]] fan 6,2 op 'e [[skaal fan Richter]]. It epysk sintrum lei yn it [[Prefektueren fan Japan|prefektuer]] [[Shimane (Prefektuer)|Shimane]], it eilân [[Honshu]].
* [[7 jannewaris|7]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrante]] [[Moard op Renée Good|Renée Good]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE).
* [[8 jannewaris|8]]-[[9 jannewaris|9]] - De [[protesten yn Iran (jannewaris 2026)|massale protesten]] yn [[Iraan]] wurde yn bloed smoard troch de [[plysje]] en de [[feilichheidstsjinst]]en, wêrby't neffens de berjochten tsientûzenen [[demonstraasje (protest)|demonstranten]] deamakke wurde.
* [[14 jannewaris|14]] - Yn it [[Tailân|Taiske]] distrikt [[Sikhio (distrikt)|Sikhio]] falt in kraan op in passazjierstrein, wêrby't 30 minsken omkomme en 64 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[14 jannewaris|14]] - Nei [[Grienlânkrisis|oanhâldende drigeminten]] fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]], begjint [[Denemark]], dêr't Grienlân ta heart, de [[militêre oefening]] [[Operaasje Artic Endurance]]. Sân [[Jeropa|Jeropeeske]] bûnsgenoaten, wêrûnder [[Nederlân]], stjoere troepen. 
* [[17 jannewaris|17]] - Yn 'e [[Paraguay]]aanske [[haadstêd]] [[Asunción]] ûndertekenje fertsjintwurdigers fan 'e [[Jeropeeske Uny]] en [[Mercosur]], in [[ekonomy]]sk ferbûn besteande út [[Argentynje]], [[Brazylje]], [[Oerûguay]] en Paraguay, in [[Partnerskipsoerienkomst tusken de Jeropeeske Uny en Mercosur|frijhannelsoerienkomst]].
* [[18 jannewaris|18]] - Yn [[Spanje]] fynt benoarden it plak [[Kordoba (Spanje)|Kordoba]], yn de [[Spaanske autonome mienskippen|autonome mienskip]] [[Andalûsje]], [[Treinramp by Kordoba|in treinramp]] plak. Dêrby komm 46 minsken om en reitsje 291 oaren [[ferwûne]].
* [[18 jannewaris|18]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] bedriget [[Denemark]], [[Noarwegen]], [[Sweden]], [[Finlân]], [[Dútslân]], [[Frankryk]], it [[Feriene Keninkryk]] en [[Nederlân]] mei in ferheging fan 'e [[hannelstaryf|hannelstariven]], om't dy lannen it weage hawwe en stjoer troepen nei [[Grienlân]] ta om diel te nimmen oan 'e [[militêre oefening]] [[Operaasje Arctic Endurance]]. Dêrtroch komt de [[Grienlânkrisis]] ta in hichtepunt. [[Iislân]], [[Sloveenje]], [[Estlân]] en [[Belgje]] beslute yn reäksje op Trump syn drigeminten om ek noch troepen te stjoeren, hoewol't se dat earst net fan doel wiene.
* [[20 jannewaris|20]] - Yn 'e [[Twadde Keamer]] spjalte 7 leden fan 'e [[PVV]]-fraksje har ôf en foarmje de [[Groep Markuszower]]. De PVV giet dêrtroch yn it [[parlemint]] fan 26 nei 19 sitten en is net mear de grutste [[politike partij|partij]].
* [[21 jannewaris|21]] - Op it [[World Economic Forum]] yn it [[Switserlân|Switserske]] [[Davos]] wurdt de [[Grienlânkrisis]] (foarearst) besward nei't de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[presidint]] [[Donald Trump]] syn plan ûntpraat is om [[Grienlân]] mei [[geweld]] te [[anneksearjen]].
* [[22 jannewaris|22]] - De [[Feriene Steaten]] ferlitte (nei in opsistermyn fan 1 jier) formeel de [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO).
* [[24 jannewaris|24]] - Yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] stêd [[Minneapolis]] wurdt de [[demonstraasje (protest)|demonstrant]] [[Moard op Alex Pretti|Alex Pretti]] fermoarde troch aginten fan 'e [[Immigration and Customs Enforcement]] (ICE).
* [[27 jannewaris|27]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Yndia]] slute in [[Yndiaask-Jeropeeske Frijhanneloerienkomst|fiergeande frijhannelsoerienkomst]].

;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - By [[oanfallen fan Boko Haram yn Kwara (2026)|oanfallen]] fan 'e [[islamisme|islamistyske]] [[terrorisme|terreurgroep]] [[Boko Haram]] yn 'e [[Nigearia|Nigeriaanske]] steat [[Kwara]] falle teminsten 162 deaden.
* [[4 febrewaris|4]] - Foar [[Noard-Nederlân]] kundiget it [[KNMI]] yn 'e iere moarn in [[waaralaarm]] ôf fanwegen [[izel]].
* [[6 febrewaris|6]]-[[22 febrewaris|22]] - Yn noardlik [[Itaalje]] wurde de [[Olympyske Winterspullen 2026|Olympyske Winterspullen]] fan [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]] holden.
* [[9 febrewaris|9]] - By [[sjitpartij yn Tumbler Ridge|in sjitpartij]] yn it ôfhandige [[Tumbler Ridge (Britsk-Kolumbia)|Tumbler Ridge]], yn 'e [[Kanada|Kanadeeske]] [[Kanadeeske provinsjes|provinsje]] [[Britsk-Kolumbia]], komme teminsten 9 persoanen om (de skutter ynbegrepen) en reitsje nochris 27 oare [[ferwûne]].
* [[20 febrewaris|20]] - It [[Amerikaansk Heechgerjochtshôf]] docht de [[fûnis|útspraak]] dat de [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]] ûnder de besteande [[wet]]jouwing net it rjocht hat om [[ynfierheffing]]s op te lizzen yn 'e mjitte wêryn't er dat dien hat. Dêrmei wurde de measte ynfierheffings fan Trump neatich ferklearre.
* [[22 febrewaris|22]] - By [[militêre operaasje yn Jalisco (2026)|in operaasje]] yn 'e steat [[Jalisco]] deadet it [[Meksikaanske Leger]] 62 leden fan it [[drugskartel]] [[Cartél Jalisco Nuevo Generación|CJNG]], ûnder wa de kartelbaas [[El Mencho]]. De leden fan it kartel rjochtsje neitiid by in opskuor grutskalige skea en [[fersteuring fan 'e iepenbiere oarder]] oan.
* [[23 febrewaris|23]] - Yn [[Nederlân]] wurdt nei in [[kabinetsformaasje|formaasje]] fan 117 [[dagen]] it [[Kabinet-Jetten]] ynstallearre.
* [[26 febrewaris|26]] - It sûnt [[2024]] slommerjende konflikt tusken [[Pakistan]] en [[Afganistan]] lôget op ta [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch|in iepen oarloch]], wêrby't de [[Pakistaanske Loftmacht]] de Afgaanske [[haadstêd]] [[Kabûl]] [[bombardemint|bombardearret]].
* [[28 febrewaris|28]] - De [[Iraanoarloch]] brekt út wannear't [[Israel]] en de [[Feriene Steaten]] úteinsette mei grutskalige [[bombardemint]]en fan 'e [[Iraan]]ske [[haadstêd]] [[Teheran]] en oare stêden. [[Kritisy]] wize derop dat it ûnder it [[ynternasjonaal rjocht]] om in yllegale [[oarloch]] giet. De Iraanske opperste lieder, [[grutajatollah]] [[Ali Chamenei]], wurdt troch de Israeeljers doelbewust [[fermoarde]]. Dat liedt ta in grutte eskalaasje fan it konflikt, wêrby't Iraan net inkeld ferjildingsoanfallen útfiert op Israel, mar ek op Amerikaanske [[legerbasis|militêre fasiliteiten]] en [[ambassade|diplomatike fertsjintwurdigings]] yn [[Irak]], [[Jordaanje]], [[Koeweit]], [[Saûdy-Araabje]], [[Bachrein]], [[Katar]], de [[Feriene Arabyske Emiraten]] en [[Omaan]].

;maart
* [[1 maart|1]] - By it [[Bloedbad fan Abiemnom]] wurde yn [[Abiemnom]], yn it noarden fan [[Súd-Sûdaan]], teminsten 169 [[Dinka (folk)|Dinka]] [[fermoarde]] by in oanfal troch leden fan in oare [[etnyske groep]], de [[Nûer (folk)|Nûer]].
* [[2 maart|2]] - De [[Libanon|Libaneeske]] [[milysje]] [[Hezbollah]] ynterveniëarret oan 'e kant fan [[Iraan]] yn 'e [[Iraanoarloch]] troch it noarden fan [[Israel]] te besjitten mei [[raket]]ten. Israel reägearret mei bûtenproporsjoneel swiere [[bombardemint]]en fan net inkeld [[militêr]]e, mar ek [[boarger]]like doelen yn hiel Libanon.
* [[6 maart|6]]-[[7 maart|7]] - By [[oerstreamings yn Kenia (2026)|oerstreamings]] yn [[Kenia]] komme teminsten 66 minsken om.
* [[6 maart|6]]-[[15 maart|15]] - Yn [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], yn noardlik [[Itaalje]], wurde de [[Paralympyske Winterspullen 2026|Paralympyske Winterspullen]] holden. It [[evenemint]] is omstriden, mei't it [[Ynternasjonaal Paralympysk Komitee]] [[Ruslân]] en [[Wyt-Ruslân]] wer tastiet om ûnder eigen [[flagge]] diel te nimmen, wylst de [[Russysk-Oekraynske Oarloch]], wêrfoar't de beide lannen fan ynternasjonale sporteveneminten ferballe wiene, noch altyd trochgiet.
* [[8 maart|8]] - Yn [[Iraan]] folget [[Mozjtaba Chameneï]], de [[soan]] fan 'e troch [[Israel]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Iraanoarloch]] [[fermoarde]] [[ajatollah]] [[Ali Chameneï]], syn [[heit]] op as [[opperste lieder (Iraan)|opperste lieder]].
* [[16 maart|16]] - By [[klinykbombardemint yn Kabûl (2026)|in bombardemint]], útfierd troch [[Pakistan]] yn it ramt fan 'e oangeande [[Afgaansk-Pakistaanske Oarloch]], op in [[ôfkickklinyk]] yn 'e [[Afganistan|Afgaanske]] [[haadstêd]] [[Kabûl]] komme teminsten 400 minsken om.
* [[24 maart|24]] - De [[Jeropeeske Uny]] en [[Austraalje (lân)|Austraalje]] slute in [[frijhannel]]sferdrach, [[AEUFTA]].
* [[25 maart|25]] - By in [[rjochtsaak]] yn 'e [[Feriene Steaten]] wurde [[Meta (bedriuw)|Meta]] (de [[memme-ûndernimming]] fan [[Facebook]] en [[Instagram]]) en [[YouTube]] ferantwurdlik holden foar it moedwillich feroarsaakjen fan [[ferslaving]] oan [[sosjale media]], en feroardiele ta it beteljen fan [[$]]6&amp;nbsp;miljoen oan [[boete (jild)|boetes]] en [[skeafergoeding]].
* [[25 maart|25]] - Mei [[Sarah Mullally]] wurdt yn [[Ingelân]] foar it earst in [[frou]] ynstallearre as [[aartsbiskop fan Canterbury]] en aldendeisk haad fan 'e [[Anglikaanske Tsjerke]].

;april
* [[1 april|1]]-[[11 april|11]] - De [[Artemis II]]-misje fan 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[romtefeart]]organisaasje [[NASA]] makket in rûntsje om 'e [[moanne (byplaneet fan 'e Ierde)|moanne]] en keart ûnskansearre werom op 'e [[Ierde (planeet)|Ierde]]. It is de earste bemanne romtefeartmisje bûten in [[baan (astronomy)|baan]] om 'e Ierde sûnt [[Apollo&amp;nbsp;17]] yn [[1972]].
* [[7 april|7]] - Yn 'e oangeande [[Iraanoarloch]] komme de [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûnder bemiddeling fan [[Pakistan]] in [[sjitferbod]] fan fjirtjin [[dagen]] oerien. De trêde partij yn 'e [[oarloch]], [[Israel]], leit him dêr ûnder Amerikaanske druk mei tsjinnichheid by del.
* [[12 april|12]] - By de [[Hongaarske parlemintsferkiezings (2026)|Hongaarske parlemintsferkiezings]] wurdt de [[politike partij]] [[FIDESZ]] fan 'e langjierrige [[premier]] [[Viktor Orbán]] ferslein troch [[Tisza (partij)|Tisza]] fan [[opposysje (polityk)|opposysjelieder]] [[Péter Magyar]]. Hoewol't it ferskil yn stimmen net iens sa mâle grut is, wint Tisza, troch it [[kiesdistrikt]]estelsel dat Orbán ynfierd hat, de grutte mearderheid fan 'e parlemintssitten.
* [[13 april|13]] - Yn 'e [[Iraanoarloch]] begjinne de [[Feriene Steaten]] mei in eigen blokkade fan 'e [[Iraan]]ske blokkade fan 'e [[Strjitte fan Hormûz]].
* [[16 april|16]] - Under druk fan 'e [[Feriene Steaten]] stimt [[Israel]] yn mei in [[sjitferbod]] oan it [[Libanon|Libaneeske]] front fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[19 april|19]] - By de [[Bulgaarske parlemintsferkiezings (2026)|parlemintsferkiezings]] yn [[Bulgarije]] wint [[Progresivna Bălgarija|PB]], de [[politike partij|partij]] fan 'e pro-[[Ruslân|Russyske]] âld-[[presidint]] [[Rumen Radev]] de mearderheid fan 'e sitten.
* [[21 april|21]] - It [[sjitferbod]] yn 'e [[Iraanoarloch]] wurdt ferlinge.
* [[25 april|25]] - By [[offinsyf yn Noard-Maly (april-maaie 2026)|in offinsyf]] fan it [[Befrijingsfront fan Azawad]] (in [[nasjonalist]]yske groepearring stribjend nei in eigen steat foar de [[Tûareks]]) y.g.m. [[Islamityske Steat|IS]] wurde de stêd [[Tikal]] en in diel fan 'e stêd [[Gao]] ferovere op it [[Maly|Malineeske]] [[kriichsmacht|leger]].
* [[27 april|27]] - [[Kening]] [[Willem-Alexander fan de Nederlannen|Willem-Alexander]], [[keninginne]] [[Máxima Zorreguieta|Máxima]] en oare leden fan 'e [[Hûs Oranje-Nassau|keninklike famylje]] fiere [[Keningsdei]] yn [[Dokkum]].

;maaie
* [[1 maaie|1]] - De [[Feriene Arabyske Emiraten]], dy't ien fan 'e grutste oaljeprodusinten fan 'e wrâld binne, stappe út 'e [[OPEC]], it [[kartel]] fan [[ierdoalje]]produsearjende lannen.
* [[4 maaie|4]] - By de [[Fjoerwurkramp yn Liuyang]], yn [[Sina]], komme by in grutte [[ûntploffing]] 37 minsken om en reitsje 51 oaren [[ferwûne]].
* [[16 maaie|16]] - De [[Wrâldsûnensorganisaasje]] (WHO) ropt [[ebola-epidemy yn 'e Demokratyske Republyk Kongo (2026)|de útbraak]] fan it [[ebola]]firus yn it noardeasten fan 'e [[Demokratyske Republyk Kongo]] út ta in [[epidemy]] fan ynternasjonale soarch.
* [[20 maaie|20]] - Ald-[[presidint]] [[Raúl Castro]] fan [[Kuba]] wurdt troch de [[Feriene Steaten]] [[ynsteatfanbeskuldigingstelling|oanklage]] foar it delsjitten, yn [[1996]], fan twa [[privee-fleantúch]]jes mei Amerikaanske [[boarger]]s oan board, dy't boppe Kuba [[pamflet]]ten útstruiden wêryn't oproppen waard ta ferset tsjin it Kubaanske regear. Om dit 30 jier nei dato nochris te dwaan wurdt algemien sjoen as in besykjen fan 'e Feriene Steaten om Kuba fierder ûnder druk te setten.
* [[22 maaie|22]] - It begjin fan in [[hjitteweach]] yn in grut diel fan [[Jeropa]], wêrby't, foar [[maaie]], [[temperatuer]]en berikt wurde dy't sûnder presedint binne.
* [[22 maaie|22]] - By [[myngasûntploffing yn Liushenyu (2026)|in myngasûntploffing]] yn in [[stienkoal]]myn yn it [[Sina|Sineeske]] [[Liushenyu]] komme 82 [[mynwurker]]s om.

;juny
* [[1 juny|1]] - In [[ierdbeving op Mindanao (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,8 op 'e [[skaal fan Richter]] treft it eilân [[Mindanao]] yn 'e súdlike [[Filipinen]]. Der komme 82 [[minske]]n om en 1.319 oaren reitsje [[ferwûne]].
* [[11 juny|11]] - De [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] (NOAA) stelt fêst dat it [[klimaat]]ferskynsel [[El Niño]] him wer foardocht.
* [[11 juny|1]]-[[19 july]] - Yn 'e [[Feriene Steaten]], [[Meksiko]] en [[Kanada]] wurdt it [[Wrâldkampioenskip Fuotbal 2026]] holden. [[Spanje]] wurdt foar de twadde kear wrâldkampioen.
* [[11 juny|11]] - By [[Vogelwaarde]], yn [[Siuwsk-Flaanderen]], fljocht in te hurd ridende [[auto]] út 'e bocht en skept op in njonken de [[wei]] lizzend [[fytspaad]] in [[skoalklasse]] út [[Axel (plak)|Axel]] dy't op [[skoalkamp]] is. Trije [[bern (persoan)|bern]] en de [[direktrise]] fan 'e skoalle komme om, wylst ferskate oare skoalbern [[swierferwûne]] yn it [[sikehûs]] bedarje.
* [[15 juny|15]]-[[17 juny|17]] - De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ûndertekenje it [[Memorandum fan Islamabad]], in fierder út te wurkjen oerienkomst, dy't it útgongspunt foarmje moat foar [[ûnderhanneling]]s om in ein oan 'e [[Iraanoarloch]] te meitsjen.
* [[18 juny|18]]-[[29 juny|29]] - By in [[Jeropeeske hjitteweach (juny 2026)|swiere hjitteweach]] yn [[Noardwest-Jeropa]] rinne de [[temperatuer]]en oerdeis op oant boppe de 40&amp;nbsp;[[°C]]. Yn [[Nederlân]] berikt de [[hjittens]] op freed [[26&amp;nbsp;juny]] in hichtepunt mei in rekôrtemperatuer fan 39,4&amp;nbsp;°C yn it [[Limburch (Nederlân)|Limburchske]] [[Ell (Nederlân)|Ell]]. Yn [[Fryslân]] wurde dyselde deis temperatueren fan 33,6&amp;nbsp;°C metten.
* [[21 juny|21]] - By it ûntbleatsjen fan it [[Nasjonaal Monumint Ulu Kora|Nasjonaal Moluksk Monumint Ulu Kora]] op 'e Lloydkade yn [[Rotterdam]] biedt [[premier]] [[Rob Jetten]] út namme fan it [[Nederlân]]sk [[regear]] formeel syn [[ûntskuldiging]]s oan foar de behanneling fan 'e earste [[generaasje]] [[Molukkers yn Nederlân]].
* [[22 juny|22]] - De yn syn eigen lân tige [[populêr|ympopulêre]] [[Feriene Keninkryk|Britske]] [[premier]] [[Keir Starmer]] kundiget syn ôftreden oan.
* [[24 juny|24]] - By [[ierdbevings yn Fenezuëla (2026)|twa swiere ierdbevings efterinoar]] fan 7,2, resp. 7,5 op 'e [[skaal fan Richter]] wurdt yn it noardwesten fan [[Fenezuëla]] slimme skea oanrjochte. Op [[1&amp;nbsp;augustus]] stiet it deadetal op mear as 5.500 en binne der krapoan 17.000 [[ferwûne]]n teld, wylst noch 18.000–50.000 [[minske]]n [[fermist]] wurde.

;july
* [[3 july|3]]-[[9 july|9]] - Yn [[Iraan]] wurdt de [[steatsbegraffenis]] holden fan 'e [[heechste lieder fan Iraan|alderheechste lieder]] [[Ali Chameneï]], dy't yn [[febrewaris]] omkaam by in [[Israel]]ysk [[bombardemint]] yn it ramt fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[6 july|6]] - Yn it ramt fan it [[Fredesplan foar Gaza]] jout de militante [[Palestina|Palestynske]] [[fersetsbeweging]] [[Hamas]] it boargerlik [[bestjoer]] oer de [[Gazastripe]] op.
* [[7 july|7]] - It [[Ynternasjonaal Olympysk Komitee]] heft de útsluting fan it [[Russysk Olympysk Komitee]] op, sadat [[Ruslân|Russen]] tenei wer ûnder harren eigen [[flagge]] oan 'e [[Olympyske Spullen]] meidwaan kinne.
* [[8 july|8]] - It [[sjitferbod]], dat ôfsprutsen wie ûnder it [[Memorandum fan Islamabad]], beswykt ûnder skeinings fan beide kanten. De [[Feriene Steaten]] en [[Iraan]] ferfetsje harren [[bombardemint]]en en besjittings oer en wer yn it ramt fan 'e [[Iraanoarloch]].
* [[12 july|12]] - By in [[kafeebrân yn Bangkok (2026)|kafeebrân]] yn 'e [[Tailân|Taiske]] [[haadstêd]] [[Bangkok]] komme 34 lju om en reitsje mear as 70 oaren [[ferwûne]].
* [[20 july|20]] - [[Andy Burnham]] wurdt troch [[kening]] [[Karel III fan it Feriene Keninkryk|Karel III]] oansteld as [[premier]] fan it [[Feriene Keninkryk]] as opfolger fan [[Keir Starmer]]. Hy is de sânde premier yn tsien jier.
* [[20 july|20]] - De [[Hûtys|Hûty]]-rebellen yn [[Jemen]] kundigje in blokkade ôf fan 'e [[Strjitte fan Bab-el-Mandeb]] (fan 'e [[Reade See]] nei de [[Golf fan Aden]]) foar [[Saûdy-Araabje|Saûdyske]] [[skip]]pen.
* [[20 july|20]] - [[Presidint]] [[Daniel Ortega]] fan [[Nikaragûa]] kundiget oan dat der tenei gjin [[ferkiezing]]s mear plakfine sille yn syn lân.
* [[22 july|22]]-[[30 july|30]] - Omreden fan grutte [[Natoerbrannen yn Jeropa (2026)|natoerbrannen]] moatte yn [[Frankryk]], [[Spanje]] en [[Portegal]] 300.000 [[minske]]n út harren wenplakken [[evakuëarre]] wurde. Yn Frankryk, dêr't de natoerbrannen benammen by [[Bordeaux]] woede, wurdt sprutsen fan 'e slimste natoerbrannen yn [[desennia]], wylst yn Spanje, dêr't de [[haadstêd]] [[Madrid]] fan twa kanten ôf bedrige wurdt, sprutsen wurdt fan 'e slimste natoerbrannen ea.
* [[25 july|25]] - By [[oanslach op de Berlin Pride (2026)|in oanslach]] op 'e [[Berlin Pride]] riidt in [[Dútslân|Dútser]] fan [[Libanon|Libaneesk]] [[komôf]] mei in [[bestelbuske]] yn op [[feest]]fierende minsken. Dêrby komt ien persoan om, wylst 29 oaren [[ferwûne]] reitsje. De dieder wurdt letter troch de [[plysje]] opspoard yn in [[folkstúntsje]]skompleks yn [[Berlyn]] en by syn [[arrestaasje]] [[dea]]sketten.
* [[28 july|28]] - De [[stêd]] [[Kumamoto]] en omkriten, op it súdlike [[Japan]]ske eilân [[Kjûsjû]], wurde troffen troch [[ierdbeving fan Kumamoto (2026)|in ierdbeving]] fan 6,8 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme teminsten 30 lju om, wylst teminsten 60 oaren [[ferwûne]] reitsje.
* [[29 july|29]] - [[Menno van Zwieten]], [[Rick Minnesma]] en [[Tjisse Steenstra]] winne yn [[Frjentsjer]] de [[PC 2026|173ste]] [[PC]]. Tjisse Steenstra wurdt foar de fjirde kear útroppen ta [[kening (keatsen)|kening]].
* [[30 july|30]] - Yn reäksje op 'e driging fan it ôfsluten fan 'e [[skipfeart]] yn 'e [[Reade See]] troch de [[Jemen]]ityske [[Hûty]]-rebellen kundiget [[Saûdy-Araabje]] de oprjochting oan fan in koälysje fan fjirtjin lannen dy't de frije skipfeart troch de [[Strjitte fan Bab-el-Mandeb]] (tusken de Reade See en de [[Golf fan Aden]]) garandearje wolle.
* [[30 july|30]] - Mear as 50.000 jonge, [[wurkleazens|wurkleaze]] [[Marokko|Marokkanen]] bestoarmje de [[Spanje|Spaanske]] [[eksklave]] [[Ceuta]], op 'e [[Noard-Afrika|Noardafrikaanske]] [[kust]], om sa tagong te krijen ta de [[Jeropeeske Uny]].

;augustus
* [[5 augustus|5]] - It [[partoer]] fan [[Dronryp]] wint yn [[Wommels]] de [[Freulepartij 2026|124ste]] [[Freulepartij]].
* [[7 augustus|7]] - [[Pakistan]], [[Saûdy-Araabje]] en [[Turkije]] slute it saneamde [[Pakt fan Mekka]], in [[militêr bûnsgenoatskip]] dat staljûn is nei foarbyld fan 'e [[NATO]].
* [[10 augustus|10]] - In [[ierdbeving yn Kolombia (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,4 op 'e [[skaal fan Richter]] treft it westen fan [[Kolombia]]. Dêrby komme 331 [[minske]]n om en reitsje teminsten 4.613 oaren [[ferwûne]].
* [[11 augustus|11]] - Yn [[Syrje]] wurde de yn [[ballingskip]] yn [[Ruslân]] libjende âld-[[presidint]] [[Basjar al-Assad]] en acht oare kopstikken fan 'e [[Syryske Arabyske Republyk (1963-2024)|eardere diktatuer]] foar [[misdieden tsjin 'e minsklikheid]] ta de [[deastraf]] feroardiele. Utsein foar wat [[Atef Nadjyb]] oangiet, in [[neef (famyljelid)|neef]] fan Assad dy't haad fan 'e [[geheime tsjinst]] [[Polityk Feilichheidsdirektoraat|PFD]] wie, giet it om feroardielings [[by ferstek]].
* [[11 augustus|11]] - By [[skipsramp op de Karibamar (2026)|in skipsramp]] op 'e [[Karibamar]] yn [[Simbabwe]] [[sinken|sinkt]] in [[fearboat]] en komme 97 opfarrenden om.
* [[12 augustus|12]] - In folsleine [[sinnefertsjustering]] is te sjen yn [[Iislân]] en [[Spanje]]. It is de earste folsleine sinnefertsjustering op it [[fêstelân]] fan [[Jeropa]] sûnt [[1999]]. Yn [[Nederlân]] is in ûnfolsleine sinnefertsjustering waar te nimmen.
* [[14 augustus|14]]-[[19 augustus]] - In [[natoerbrân yn de Hege Feanen (2026)|reuseftige natoerbrân]] yn it [[Belgje|Belgyske]] [[natoergebiet]] de [[Hege Feanen]], yn 'e [[Ardinnen]], wurdt mei man en macht ûnder kontrôle brocht troch Belgyske [[brânspuitlju]] mei help út [[Nederlân]], [[Dútslân]], [[Lúksemboarch (gruthartochdom)|Lúksemboarch]] en [[Sweden]].
* [[15 augustus|15]] - It [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[eilân]] [[Floares]] wurdt troffen troch in [[ierdbeving op Floares (2026)|swiere ierdbeving]] fan 7,7 op 'e [[skaal fan Richter]]. Dêrby komme 111 [[minske]]n om en reitsje 1.678 oaren [[ferwûne]].
* [[19 augustus|19]] - [[Annet de Haan]], [[Gerde Lycklama à Nijeholt]] en [[Jennie Terpstra]] winne yn [[Weidum]] de [[Frouljus-PC 2026|50ste]] [[Frouljus-PC]]. Gerde Lycklama à Nijeholt wurdt útroppen ta [[kening (keatsen)|keninginne]].
* [[26 augustus|26]] - Yn noardlik [[Nepal]], oan 'e grins mei [[Tibet]], fynt in [[oersteamings yn Nepal (2026)|hommelse en ûnbidige oerstreaming]] plak wannear't in diel fan in [[gletsjer]] ôfbrekt en yn steile [[rivier]][[delling]]s in [[tsûnamy]]-eftige floedweach feroarsaket. In wike letter binne der 1.225 [[dea]]den en 2.301 [[ferwûne]]n teld, wylst der noch mear as 5.400 minsken [[fermist]] wurde.
* [[28 augustus|28]] - [[Kening]] [[Harald V fan Noarwegen]] [[ferstjerren|ferstjert]] yn 'e âldens fan 89 jier en wurdt opfolge troch syn [[soan]], de nije [[kening]] [[Haakon VIII fan Noarwegen|Haakon&amp;nbsp;VIII]].
* [[29 augustus|29]] - Yn [[Iislân]] wurdt in [[referindum]] holden oer de fraach oft it lân de sûnt [[2013]] beferzen [[Yslânsk referindum oer it ferfetsjen fan ûnderhannelings foar lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny (2026)|ûnderhannelings foar lidmaatskip]] fan 'e [[Jeropeeske Uny]] ferfetsje moat of net. It nee-kamp wint de stimbusstriid mei 52,8% fan 'e stimmen tsjin 47,2% foar it ja-kamp.
* [[29 augustus|29]] - Yn [[Niger]] wurdt [[mislearre steatsgreep yn Niger (2026)|in steatsgreep]] troch in opstannich diel fan 'e [[kriichsmacht]] delslein troch it [[rezjym (regear)|rezjym]] fan [[diktator]] [[Abdourahamane Tiani]]

;septimber
* [[1 septimber|1]] - [[Dútslân]] makket bekend dat de [[drone-oanfal op de Lofthaven Leipzig/Halle|mislearre drone-oanfal]] yn 'e [[nacht]] fan [[4 augustus|4]] op [[5&amp;nbsp;augustus]] op in [[Oekraïne|Oekraynsk]] [[frachtfleantúch]] op 'e [[Lofthaven Leipzig/Halle]] it wurk fan [[Ruslân]] wie. Dat lân ûntkent ferantwurdlikheid.
* [[9 septimber|9]] - By in [[brân]] op 'e [[fearboat]] [[MV June Aster|MV ''June Aster'']] komme by it eilân [[Palawan]] yn 'e [[Filipinen]] 77 minsken om en wurde 8 oaren in moanne letter noch altyd [[fermist]].
* [[10 septimber|10]] - Yn 'e [[Twadde Jemenityske Boargeroarloch]] fiere de [[Hûty]]-[[rebel]]len [[Septimberoffinsyf fan de Hûtys (2026)|in offinsyf]] út wêrby't se sawol de [[strategy]]sk wichtige [[haven]]stêd [[Mokka (Jemen)|Mokka]] as it eilân [[Perim (eilân)|Perim]] yn 'e [[Reade See]] feroverje. Dêrmei behearskje se de [[Strjitte fan Bab al-Mandeb]], dy't tagong jout fan 'e Reade See nei de [[Golf fan Aden]]. Se kinne no de [[skipfeart]] troch dy [[seestrjitte]] lamlizze.
* [[13 septimber|13]] - De [[Yndoneezje|Yndonezyske]] [[fearboat]] [[KM Virgo Transport 8|KM ''Virgo Transport 8'']] [[sinken|sinkt]] yn 'e [[Javasee]]. Dêrby komme 80 minsken om, wylst 55 yn oktober noch altyd [[fermist]] wurde.
* [[16 septimber|16]] - De eardere [[presidint]] en [[premier]] fan [[Kosovo]], [[Hashim Thaçi]], wurdt troch it [[Kosovotribunaal]] yn [[De Haach]] feroardiele foar 25 jier [[finzenisstraf]] foar [[oarlochsmisdie]]den dy't it [[Kosovobefrijingsleger]] (UÇK) ûnder syn lieding yn 'e [[Kosovo-Oarloch]] ([[1998]]–[[1999]]) begien hat (wêrûnder de [[moard]] op 96 minsken en de [[marteling]] fan 303 oaren). De feroardieling liedt ta [[lulk]]e reäksjes yn Kosovo.
* [[22 septimber|22]] - De [[Feriene Steaten]], [[Denemark]] en [[Grienlân]] ûndertekenje in [[ferdrach]] dat de Amerikaanske [[militêr]]e oanwêzigens op Grienlân útwreidzje moat en in ein meitsje moat oan it praat fan 'e [[Amerikaanske presidint]] [[Donald Trump]] oer [[Grienlânkrisis|anneksaasje fan Grienlân]].
* [[23 septimber|23]] - Yn 'e [[Twadde Etiopyske Boargeroarloch]] lôget de striid wer op wannear't [[rebel]]len fan 'e [[Etiopyske Koälysje fan Folksstriidkrêften foar Oerlibbing]] (EPFCS) op trije fronten it regearingsleger oanfalle.
* [[24 septimber|24]]-[[29 septimber|29]] - [[Oerstreamings yn Bangkok (2026)|Oerstreamings]] lizze it libben yn 'e [[Tailân|Taiske]] haadstêd [[Bangkok]] lam.
* [[30 septimber|30]] - De lêste [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] troepen wurde weromlutsen út [[Irak]]. Dêrmei komt in ein oan 23 militêre oanwêzigens fan 'e Feriene Steaten yn Irak.

== Berne ==

== Ferstoarn ==
;jannewaris
* [[6 jannewaris|6]] - [[Jaap Pop]], Nederlânsk boargemaster en fotograaf (* [[1941]])
* [[12 jannewaris|12]] - [[Robert Jensen]], Nederlânsk telefyzjepresintator (* [[1973]])
* [[13 jannewaris|13]] - [[Annemarie Prins]], Nederlânsk aktrise (* [[1932]])
* 13 - [[Claudette Colvin]], Amerikaansk minskerjochte-aktiviste (* [[1939]])
* [[26 jannewaris|26]] - [[Sly Dunbar]], Jamaikaanske drummer en produsint (* [[1952]])
* [[30 jannewaris|30]] - [[Catherine O'Hara]], Kanadeesk-Amerikaansk aktrise (* [[1954]])

;febrewaris
* [[3 febrewaris|3]] - [[Remco Heite]], Frysk boargemaster (* [[1946]])
* [[7 febrewaris|7]] - [[Brad Arnold]], Amerikaansk sjonger (* [[1978]])
* [[11 febrewaris|11]] - [[James Van Der Beek]], Amerikaansk akteur (* [[1977]])
* [[17 febrewaris|17]] - [[Jesse Jackson]], Amerikaansk aktivist en politikus (* [[1941]])
* [[23 febrewaris|23]] - [[Peter Karstkarel]], Frysk publisist, (keunst)histoarikus, neerlandikus, arsjitektuerkenner (* [[1945]])
* [[28 febrewaris|28]] - [[Ali Chameneï]], Iraansk presidint en [[grutajatollah]] (* [[1939]])

;maart
* [[10 maart|10]] - [[IJf Blokker]], Nederlânske akteur, sjonger, komyk, presintator. (* [[1930]])

;april
* [[18 april|18]] - [[Géjanna Buma]], Frysk keatster (* [[1978]])

;juny
* [[19 juny|19]] - [[Eppie Dam]], Frysk dichter, skriuwer en fertaler (* [[1953]])
* [[24 juny|24]] - [[Elske Falkena]], Frysk aktrise (* [[1970]])

;july
* [[4 july|4]] - [[Gerard Daandels]], Nederlânsk boargemaster (* [[1946]])
* [[15 july|15]] - [[Guy Scott]], presidint fan [[Sambia]] (* [[1944]])
* [[31 july|31]] - [[Jerney Kaagman]], Nederlânsk sjongeres (* [[1947]])

;augustus
* [[6 augustus|6]] - [[Peter Faber (akteur)|Peter Faber]], Nederlânsk akteur (* [[1943]])
* [[7 augustus|7]] - [[Lucienne Stassaert]], Belgyske dichteresse (* [[1936]])
* [[25 augustus|25]] - [[Dolly Parton]], Amerikaansk sjongster (* [[1946]])
* 25 - [[Tim Curry]] - Ingelsk akteur (* [[1946]])
* [[28 augustus|28]] - [[Harald V fan Noarwegen]], Kening fan Noarwegen (* [[1937]])

;septimber
* [[11 septimber|11]] - [[Astrid fan Noarwegen]], Noarsk prinsesse (* [[1932]])
* [[15 septimber|15]] - [[Henk Kroes]], Frysk sportbestjoerder (* [[1938]])
* 15 - [[Ben Saunders (sjonger)|Ben Saunders]], Ingelsk sjonger (* [[1983]])
* [[22 septimber|22]] - [[Sjoerd Kuyper]], Nederlânsk berneboekensrkiuwer (* [[1952]])
* [[25 septimber|25]] - [[Rini Wagtmans]], Nederlânsk hurdfietser (* [[1946]])
* [[30 septimber|30]] - [[Paulien Cornelisse]], Nederlânsk skriuwster (* [[1976]])

;oktober
* [[3 oktober|3]] - [[Jan Roelof Kruithof]], Frysk arsjitekt en maratonrider (* [[1936]])

;datum ûnbekend
* septimber - [[Jan van der Baan]], Frysk politikus

==Films==
* ''[[Lulk (film)|Lulk]]''

==Tillefyzje==
* ''[[Kees Flodder (telefyzjesearje)|Kees Flodder]]''

{{JiersideUnder}}
{{Boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat}}
}}

[[Kategory:2026| ]]
[[Kategory:21e iuw]]</text>
      <sha1>hjfiqljme2y21b1kru3dxg7ro86r836</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brilielgoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193701</id>
    <revision>
      <id>1242120</id>
      <parentid>1239284</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T18:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Commander_Islands_Map_-_Russian.png&quot; is op Commons fuorthelle [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] om't: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files found with Автор = Latitude|]].</comment>
      <origin>1242120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3079" sha1="pxsfkokl0p6wh880godarvh990jhw88" xml:space="preserve">{{Bistesoarte 
|Namme   = Brilielgoes
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.107865 - Phalacrocorax perspicillatus - Phalacrocoracidae - bird skin specimen (cropped).jpeg|250px]]
|lûd     =
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[ginteftigen]] (''Suliformes'')
|Famylje = [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'')
|Skaai   = [[Noardpasifyske ielguozzen]] (''Urile'')
|Wittenskiplike namme= Urile perspicillatus
|Beskriuwer, jier= [[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]]
----
|lânkaart= 
}}
De '''brilielgoes''' (''Urile perspicillatus'') is in útstoarne [[fûgel]] út 'e famylje fan 'e [[ielgoesfûgels]] (''Phalacrocoracidae'') yn it fan 'e [[Skift (taksonomy)|skift]] [[ginteftigen]] (''Suliformes''). It wie de grutste beskreaune [[Soarte (taksonomy)|soarte]] ûnder de ielguozzen, mar oer syn leefwize en eardere fersprieding is net folle bekend. Hjoed-de-dei binne der fan 'e soarte noch mar seis opstoppe eksimplaren yn wittenskiplike kolleksjes bewarre bleaun.

== Beskriuwing ==
[[Ofbyld:Extinctbirds1907 P39 Carbo perspicillatus0369.png|thumb|left|Tekening fan 'e brilielgoes&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[John Gerrard Keulemans]])&lt;/small&gt;]]
De earste beskriuwing fan wat nei alle gedachten in brilielgoes wie, waard yn 1741 makke troch de Dútske natoerûndersiker [[Georg Wilhelm Steller]]. Hy beskreau de fûgel as grut, lomp en goed fan smaak. Nei alle gedachten is de brilielgoes letter troch de jacht foar it fleis en de fearren útstoarn.

== Fersprieding en status ==
De brilielgoes is bekend fan [[Beringeilân]], dat diel útmakket fan 'e [[Kommandeurseilannen]] eastlik fan [[Kamtsjatka]] yn 'e [[Beringsee]]. De soarte waard foar it lêst yn 1852 waarnommen. 

== Skaai-yndieling ==
De brilielgoes waard, lykas de measte oare ielguozzen, earder yn it skaai [[Phalacrocorax]] pleatst. Genetysk ûndersyk liet lykwols sjen dat ''Phalacrocorax'' út ferskate relatyf âlde klades bestie. Dêrom waard it skaai opdield yn ferskate lytsere skaaien. De brilielgoes waard dêrby, tegearre mei syn neiste sibben, de [[pelagyske ielgoes]], [[readmaskerielgoes]] en [[blaukielielgoes]], yn it skaai ''[[Urile]]'' pleatst.

== Status ==
De [[IUCN]] beskôget de soarte as útstoarn.

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/japanese-cormorant-phalacrocorax-capillatus BirdLife, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/japcor1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 22 augustus 2026.]
* [https://ebird.org/species/japcor1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 22 augustus 2026.]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Urile perspicillatus|Brilielgoes}}
}}
{{DEFAULTSORT:Brilielgoes}} 
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Utstoarne fûgel]]
[[Kategory:Noardpasifyske ielgoes]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Beringsee]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Grutte Oseaan]]
[[Kategory:Bist útstoarn yn 1852]]</text>
      <sha1>pxsfkokl0p6wh880godarvh990jhw88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Japanske graupiper</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194396</id>
    <revision>
      <id>1242123</id>
      <parentid>1242083</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T18:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fersprieding en taksonomy */ sa sil it dan wol sitte, tink</comment>
      <origin>1242123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3331" sha1="5bftm1qouxekm174rdl96ecuw3t10ww" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme   = Japanske graupiper
|Ofbyld  = [[Ofbyld:Prunella rubida (Mount Tsurugi).JPG|250px]]
|lûd     = 
|Ryk     = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme  = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse  = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift   = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje = [[graupiperfûgels]] (''Prunellidae'')
|Skaai   = [[graupipers]] (''Prunella'') 
|Wittenskiplike namme= Prunella rubida
|Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]] &amp; [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1847
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart   = [[Ofbyld:Prunella rubida dist.png|250px]]
}}
De '''Japanske graupiper''' (''Prunella rubida'') is in Eastaziatyske fûgel út 'e [[famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[graupipers]] yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]].

== Skaaimerken ==
De Japanske graupiper is in 14 oant 16 sintimeter lange en donkere graupiper, dy't foar in grut part op 'e gewoane [[graupiper]] liket. De boppedielen binne donker kastanjebrún mei opfallende, donkerbrún-swarte en ljochtere brune streken. De ûnderkant, de kop (mei útsûnderingen fan in brune krún en in griisbrune nekke) en it gesicht binne griis. De flanken en de ûndersturtdekfearren ha reabrune streken. De blaugrize snaffel is slank en skerp. 

== Fersprieding en taksonomy ==
De Japanske graupiper komt foar op de súdlike Koerilen yn Ruslân en yn Japan. Hy wurdt as monotypysk beskôge, mar ek wol ferdield yn twa ûndersoarten mei de folgjende fersprieding:

* ''Prunella rubida rubida'' – komt foar op de súdlike [[Koerilen]], yn súdlik [[Sachalin]] en op it Japanske eilân [[Hokkaido]] en oerwinteret op it Japanske eilân [[Shikoku]].
* ''Prunella rubida fervida'' – komt foar op it eilân [[Honshu]] yn [[Japan]] en oerwinteret op [[Kyushu]].

== Hâlden en dragen ==
De Japanske graupiper briedt tichteby de beamgrins tusken dinnebeammen en tichte boskjes. Winterdeis is er te finen yn leafbosk, faak tichteby wetterrinnen, en ek yn snie- en strûkgebieten. Hy libbet fan wringeleazen en, foaral yn 'e winter, ek fan sied. De fûgel foerazjearret faak ûnder strûken en yn 'e ûnderbegroeiing. De fûgel briedt tusken maaie en augustus en hat twa lechsels. Lykas by oare graupipers pearet it wyfke mei meardere mantsjes en kinne twa mantsjes sjoen wurde dy't deselde jongen fuorje. Noardlike populaasjes binne [[trekfûgel]]s, wylst súdlike allinne op hichte migrearje.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar liket yn oantal te mankemearjen, hoewol net sa sterk dat er as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN|Ynternasjonale Uny foar Natuurbeskerming]] (IUCN) neamt de soarte as 'net bedrige' (LC). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de soarte wurdt omskreaun as frij gewoan.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/japanese-accentor-prunella-rubida BirdLife, oproppen 4 oktober 2026.]
* [https://ebird.org/species/japacc1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 4 oktober 2026.]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/japacc1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 4 oktober 2026.]
----
{{Commonscat|Prunella rubida|Japanske graupiper}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Graupiper]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]</text>
      <sha1>5bftm1qouxekm174rdl96ecuw3t10ww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Japanske graupiper</title>
    <ns>1</ns>
    <id>194400</id>
    <revision>
      <id>1242122</id>
      <parentid>1242085</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T18:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Antwurd</comment>
      <origin>1242122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="ormqrsgo8j5gmetbbxewhh0zp78qx6h" xml:space="preserve">{{Ping|RomkeHoekstra}} Ik sjoch dat jo de tekst grutdiels (of hielendal, dat haw ik net neirûn) oernommen hawwe fan sv: Even over de fersprieding: de noardlike ûndersoarte komt foar op 'e Koerilen, Shikoku en Hokkaido, neffens de tekst. Mar neffens de byfoege kaart komt de Japanske graupiper ek foar op 'e súdlike helte fan Sachalin. Ik haw even op BirdLife sjoen, en dêr wurdt de fersprieding op súdlik Sachalin befêstige. Soe der dan op sv: net in flater yn 'e tekst slûpt wêze? Want Shikoku is ien fan 'e súdlike Japanske eilannen en leit hielendal net ticht by Hokkaido en de Koerilen. Ik tink dat de noardlike ûndersoarte foarkomt op súdlik Sachalin, de Koerilen en Hokkaido en de súdlike ûndersoarte op Honshu, Shikoku en Kyushu. Wat tinke jo? [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 4 okt 2026, 23.12 (CEST)
:{{Ping|Ieneach fan &amp;#39;e Esk}} De ynformaasje komt oerien mei [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=18D3C7620E1AA7B9 Avibase]: Prunella rubida rubida: southern Kuril Islands, Hokkaido, and Shikoku, Prunella rubida fervida: Honshu (Japan); winters to Kyushu.--[[Meidogger:RomkeHoekstra|RomkeHoekstra]] ([[Meidogger oerlis:RomkeHoekstra|oerlis]]) 4 okt 2026, 23.25 (CEST)
::{{Ping|RomkeHoekstra}} O, dan sil P.r. rubida grif op Shikoku oerwinterje, oars slacht dy yndieling nergens op. Mar likegoed moat Sachalin neamd wurde by de fersprieding. [[Meidogger:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|Ieneach fan &amp;#39;e Esk]] ([[Meidogger oerlis:Ieneach fan &amp;#39;e Esk|oerlis]]) 6 okt 2026, 20.52 (CEST)</text>
      <sha1>ormqrsgo8j5gmetbbxewhh0zp78qx6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rio Grande do Norte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194405</id>
    <revision>
      <id>1242110</id>
      <timestamp>2026-10-06T15:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks steat fan Brazylje | namme                 = Rio Grande do Norte | ôfbylding             = Rio Grande do Norte in Brazil.svg | ôfbyldingsbreedte     =  | ôfbyldingstekst       = Lokaasje fan Rio Grande do Norte yn Brazylje. | flagge                = Bandeira do Rio Grande do Norte.svg | wapen                 = Brasão do Rio Grande do Norte.svg | regio                 = [[Noardeast (Brazylje)|Noardeast]] | haadplak              = [[Natal (Brazylje)|Natal]] | g...&quot;</comment>
      <origin>1242110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12623" sha1="meodypy910tv05l2qhgcw9y7f3w9hao" xml:space="preserve">{{Ynfoboks steat fan Brazylje
| namme                 = Rio Grande do Norte
| ôfbylding             = Rio Grande do Norte in Brazil.svg
| ôfbyldingsbreedte     = 
| ôfbyldingstekst       = Lokaasje fan Rio Grande do Norte yn Brazylje.
| flagge                = Bandeira do Rio Grande do Norte.svg
| wapen                 = Brasão do Rio Grande do Norte.svg
| regio                 = [[Noardeast (Brazylje)|Noardeast]]
| haadplak              = [[Natal (Brazylje)|Natal]]
| grutste stêd          = [[Natal (Brazylje)|Natal]]
| gemeenten             = 167
| gûverneur             = [[Fátima Bezerra]]
| ynwenners             = 3.302.729&lt;br&gt;&lt;small&gt;(folkstelling 2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rn/panorama IBGE]&lt;/ref&gt;
| oerflak               = 52.809,60 km²
| befolkingstichtens    = 62,54 ynw./km² &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| hichte                = 0 m - 868 m (Serra do Coqueiro)
| HDI                   = 0,731 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
| UF                    = RN
| steat sûnt            = 1889
| ISO-koade             = BR-RN
| tiidsône              = [[UTC]]−3
| koördinaten           = 
| webside               = [https://www.rn.gov.br/ www.rn.gov.br]
| mapname               = 
| lat_deg               = 5
| lat_min               = 45
| lat_dir               = S
| lon_deg               = 36
| lon_min               = 30
| lon_dir               = W
| tekst by posysjekaart = 
| ôfbylding99           = RioGrandedoNorte Municip.svg
| ôfbyldingstekst99     = Bestjoerlike yndieling fan Rio Grande do Norte
| ôfbyldingsbreedte99   = 
}}
'''Rio Grande do Norte''' (Frysk: &quot;grutte rivier fan it noarden&quot;) is in steat yn it noardeasten fan [[Brazylje]]. De haadstêd is [[Natal (Brazylje)|Natal]]. De steat is ferneamd nei de rivier mei deselde namme. De ynwenners neame harsels ''Potiguar'', nei in lânseigen stamme út 'e omkriten.

De rivier de Potengi is de wichtichste rivier yn 'e steat Rio Grande do Norte. De boarne leit yn 'e gemeente Cerro Corá en de mûning yn 'e gemeente Natal, dy't yn 'e Atlantyske Oseaan útmûnet. De earste kolonisten neamden dy yn 'e 16e iuw rivier Rio Grande (Grutte Rivier), fanwegen syn grutte bêd en lingte. Nei in pear jier waard de rivier Rio Potengi neamd, wat yn 'e taal fan 'e lânseigen minsken dy't dêr wennen &quot;garnalerivier&quot; betsjut.

== Skiednis ==
Nei alle gedachten wie de Spanjert Alonso de Ojeda de earste Europeaan dy't it gebiet yn 1499 seach. Europeeske seefarders lânen by in Portegeeske ekspedysje ûnder leiding fan Amerigo Vespucci foar it earst yn 1501 op 'e noardeastpunt fan Súd-Amearika, de Cabo São Roque. It plak waard ferneamd nei [[Rochus fan Montpellier]] om't de lâning plakfûn op 'e dei fan dy hillige (16 augustus). Yn 'e desennia dêrnei wiene der gjin fêste Europeeske delsettings yn 'e regio, dy't befolke waard troch de Potiguar-stamme. Yn 1534 waarden troch [[Jehan III|Jehan III fan Portegal]] kapteinskippen yn 'e [[Nije Wrâld]] oprjochte en it kapteinskip Rio Grande waard yn 1535 oan João de Barros tabetroud, wat it begjin wie fan 'e kolonisaasje fan it gebiet.

[[Ofbyld:Henrique Bernardelli - Retirada do Cabo de São Roque, 1927.jpg|thumb|left|It troch Henrique Bernardelli skildere skilderij ''Retirada do Cabo de São Roque'' (&quot;Oftocht fan 'e Kaap fan Sint-Rochus&quot;) dat in ekspedysje ferbyldet dy't as doel hie it ferdriuwen fan 'e Nederlanners út it noardeasten fan Brazylje.]]
Yn desimber 1633 feroveren de troepen fan 'e [[West-Yndyske Kompanjy]] (WYK) it Portegeeske fort Forte dos Reis Magos by Natal. De WYK ferneamde it nei Matthijs van Ceulen en neamde it Fort Ceulen. De regio waard in offisjeel distrikt fan Nij-Hollân ûnder it bestjoer fan [[Jehan Maurits fan Nassau-Siegen]]. De Nederlanners sletten in militêr en hannelsbûns mei de lânseigen Potiguar-Yndianen (ûnder leiding fan ûnder oaren Pedro Poti), dy't de Nederlanners holpen tsjin de Portegezen. Neidat de Portegezen de striid tsjin 'e Nederlanners stadichoan wûnen, waard Fort Ceulen yn jannewaris 1654 opjûn, wêrmei't de WYK-tiid yn it gebiet definityf foarby wie.

Nei de koloniale tiid fan Brazylje waard by de oprjochting fan it [[Keizerryk Brazylje]] yn 1822 de provinsje Rio Grande do Norte foarme, en nei de proklamaasje fan 'e republyk yn 1889 waard it omfoarme ta de dielsteat Rio Grande do Norte (''Estado do Rio Grande do Norte'').

== Geografy ==
Rio Grande do Norte grinzget oan 'e Brazyljaanske dielsteaten [[Ceará]] en [[Paraíba]] en oan 'e [[Atlantyske Oseaan]]. It [[Atol das Rocas]] yn 'e Atlantyske Oseaan, 260 km noardeastlik fan Natal, heart ek by de dielsteat.

It lânskip bestiet foar in grut part út in drûch kustplato en it semy-aride binnenlân (de ''sertão''). It heechste punt fan 'e steat is de [[Serra do Coqueiro]] mei 868 m op 'e grins mei Ceará. De wichtichste rivieren binne de [[Rio Piranhas-Açu]] en de [[Rio Potengi]]. 

Rio Grande do Norte leit oan 'e kust en is ferneamd om syn strannen en sândunen. De dielsteat hat 410 km oan sânstrannen, mei lagunes en kokospalmen. De meast bekende strannen binne Praia de Cajueiro en Genipabu (noardlik fan Natal) mei oant wol 50 meter hege sândunen. Baía Formosa is in strân yn it suden fan 'e dielsteat; it hat koraalriffen en is populêr by surfers. Noch fierder nei it suden leit it Sagi-strân.

=== Nasjonale parken ===
[[Ofbyld:Parque Nacional da Furna Feia Diego Bento (06).jpg|thumb|260px|Grot yn it Nasjonaal Park Furna Feia]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
|+ Federale natuergebieten yn Rio Grande do Norte
! Park / Reservaat !! Oerflak !! Bysûnderheden
|-
| [[Nasjonaal Park Furna Feia]] || 82 km²&lt;ref&gt;[https://www.gov.br/icmbio/pt-br/assuntos/unidade-de-conservacao/unidades-de-biomas/caatinga ICMBio – Unidades de Conservação na Caatinga]&lt;/ref&gt; || Oprjochte yn it semy-aride binnenlân; beskermet it karakteristike ''[[caatinga]]''-ekosysteem mei kalkstiengrotten, archeologyske fynplakken en lânseigen floara en fauna.
|-
| [[Bio-reservaat Atol das Rocas]] || 360 km²&lt;ref&gt;[https://www.gov.br/icmbio/pt-br/assuntos/unidade-de-conservacao/unidades-de-biomas/marinho/lista-de-ucs/ar-atol-das-rocas ICMBio – Reserva Biológica do Atol das Rocas]&lt;/ref&gt; || Oprjochte op 5 juny 1979 as it earste reservaat op see fan Brazylje. Dit is it iennige [[atol]] yn 'e Súdatlantyske Oseaan en stiet tegearre mei [[Fernando de Noronha]] op 'e [[Wrâlderfgoed]]list fan [[UNESCO]].
|}
[[Ofbyld:Parque das Dunas 5.jpg|thumb|260px|Parque das Dunas]]
Njonken de federale gebieten hat Rio Grande do Norte ferskate steatsreservaten (''unidades de conservação estaduais''). De bekendste binne it Dunepark fan Natal [[''Parque Estadual Dunas do Natal'']] (it earste beskerme natuergebiet fan 'e steat, midden yn 'e stêd Natal) en it ekologysk reservaat fan Pipa (''Santuário Ecológico de Pipa'') oan 'e súdkust.

== Befolking ==
=== Etnyske gearstalling ===
De etnyske ferdieling fan 'e befolking fan Rio Grande do Norte wie neffens de offisjele folkstelling fan 2022 fan it IBGE as folget:

* minsken fan mingde komôf (''Pardos''): 50,9%
* blanken (''Brancos''): 39,49%
* swarten (''Pretos''): 9,17%
* lânseigen befolking (''Indígenas''): 0,28%
* Aziaten (''Amarelos''): 0,16%

=== Befolkingsûntwikkeling fan Rio Grande do Norte (1872–2022) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|-
! Jier
| '''1872''' || '''1890''' || '''1900''' || '''1920''' || '''1940''' || '''1950'''
|-
! Ynwennertal
| 233.979 || 268.273 || 274.317 || 537.135 || 768.018 || 967.921
|-
! Groei
| — || +14,7% || +2,3% || +95,8% || +43,0% || +26,0%
|-
! Jier
| '''1960''' || '''1970''' || '''1980''' || '''1991''' || '''2000''' || '''2010'''
|-
! Ynwennertal
| 1.157.258 || 1.611.606 || 1.933.126 || 2.414.121 || 2.776.538 || 3.168.027
|-
! Groei
| +19,6% || +39,3% || +20,0% || +24,9% || +14,8% || +14,3%
|-
! Jier
| '''2022''' || || || || ||
|-
! Ynwennertal
| 3.302.729 || || || || ||
|-
! Groei
| +4,3% || || || || ||
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – Censos Demográficos&lt;/small&gt;
|}

=== Grutste gemeenten ===
[[Ofbyld:Natal, capital do Rio Grande do Norte, Brasil.jpg|thumb|[[Natal (Brazylje)|Natal]], de haadstêd en grutste stêd fan 'e dielsteat]]
Nei de offisjele gegevens fan 'e folkstelling fan 2022 fan it IBGE binne de tweintich meast befolke gemeenten fan 'e dielsteat:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! # !! Gemeente !! Ynwenners !! style=&quot;width:20px;&quot; | !! # !! Gemeente !! Ynwenners
|-
| 1 || [[Natal (Brazylje)|Natal]] || align=&quot;right&quot; | 751.300 || || 11 || [[Currais Novos]] || align=&quot;right&quot; | 41.318
|-
| 2 || [[Mossoró]] || align=&quot;right&quot; | 264.577 || || 12 || [[Santa Cruz (Rio Grande do Norte)|Santa Cruz]] || align=&quot;right&quot; | 37.313
|-
| 3 || [[Parnamirim (Rio Grande do Norte)|Parnamirim]] || align=&quot;right&quot; | 252.716 || || 13 || [[Apodi]] || align=&quot;right&quot; | 36.094
|-
| 4 || [[São Gonçalo do Amarante (Rio Grande do Norte)|São Gonçalo do Amarante]] || align=&quot;right&quot; | 115.838 || || 14 || [[Nova Cruz]] || align=&quot;right&quot; | 34.269
|-
| 5 || [[Macaíba]] || align=&quot;right&quot; | 82.212 || || 15 || [[João Câmara]] || align=&quot;right&quot; | 33.290
|-
| 6 || [[Ceará-Mirim]] || align=&quot;right&quot; | 79.115 || || 16 || [[Touros]] || align=&quot;right&quot; | 33.035
|-
| 7 || [[Extremoz]] || align=&quot;right&quot; | 61.571 || || 17 || [[Nísia Floresta (gemeente)|Nísia Floresta]] || align=&quot;right&quot; | 31.942
|-
| 8 || [[Caicó]] || align=&quot;right&quot; | 61.146 || || 18 || [[Pau dos Ferros]] || align=&quot;right&quot; | 30.479
|-
| 9 || [[Açu|Assu]] || align=&quot;right&quot; | 56.502 || || 19 || [[Canguaretama]] || align=&quot;right&quot; | 29.668
|-
| 10 || [[São José de Mipibu]] || align=&quot;right&quot; | 47.286 || || 20 || [[Macau (Rio Grande do Norte)|Macau]] || align=&quot;right&quot; | 27.369
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – Censo Demográfico 2022&lt;/small&gt;
|}

=== Religy ===
[[Ofbyld:Natal-Catedral.jpg|thumb|260px|De aartsbiskoplike katedraal fan Natal.]]
De befolking fan Rio Grande do Norte is yn grutte mearderheid [[kristendom|kristlik]]. It [[katolisisme]] is histoarysk de meast oerhearskjende religieuze streaming yn 'e dielsteat, hoewol't it oandiel de lêste desennia wat ôfnommen is troch de groei fan protestantske tsjerken en it oandiel fan minsken sûnder leauwe. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ Religieuze gearstalling fan Rio Grande do Norte (IBGE)
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Religieuze streaming !! Persintaazje
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] || 67,01%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[protestantisme]] || 21,4%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | sûnder religy || 7,42%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | oare tsjerklike denominaasjes of religys || 2,84%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[spiritisme]] || 0,92%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Afro-Brazyljaanske religys (umbanda en candomblé) || 0,29%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | gjin opjefte || 0,11%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | lânseigen religys || 0,02%
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – Folkstelling 2022&lt;/small&gt;
|}
== Ekonomy en ynfrastruktuer ==
[[Ofbyld:Salina Diamante Branco, Galinhos-RN.jpg|thumb|left|Sâltproduksje]]
De tsjinstesektor is de grutste pylder fan it bruto ynlânsk produkt (BYP) fan Rio Grande do Norte, folge troch de yndustry en dêrnei de lânbou. Histoarysk stipe de steat foaral op sûker en feehâlderij, mar sûnt de jierren 1980 spilet it toerisme in hieltyd gruttere rol. 

De wichtichste eksportprodukten binne fisk en skaaldieren, fruit, katoen, ierdoalje, cashewnuten en seesâlt. De steat produsearret 70% fan alle Brazyljaanske meloenen en is ferneamd om syn cashew-fjilden; yn Parnamirim stiet de grutste cashewbeam fan 'e wrâld. Tegearre mei twa oare steaten fersoarget Rio Grande do Norte de wrâldproduksje fan carnaubawaaks.
[[Ofbyld:Natal airport.jpg|thumb|260px|Fleanfjild fan Natal]]
Neffens ûndersyk fan 'e Fundação Dom Cabral hat Rio Grande do Norte de op ien nei bêste ynfrastruktuer fan 'e regio Noardeast en de njoggende fan hiel Brazylje. De wichtichste ynternasjonale loftfeartferbining foar de regio is it yn 2014 iepene ynternasjonale fleanfjild São Gonçalo do Amarante, dat de eardere lofthaven Augusto Severo yn Parnamirim ferfong foar it kommersjele passazjiersferkear.
{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Rio Grande do Norte}}
}}
{{Dielsteat fan Brazylje}}
[[Kategory:Steat fan Brazylje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1889]]</text>
      <sha1>meodypy910tv05l2qhgcw9y7f3w9hao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242111</id>
      <parentid>1242110</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T15:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12549" sha1="ikihf5lirk4dmyr5f2353hab5kz4qvs" xml:space="preserve">{{Ynfoboks steat fan Brazylje
| namme                 = Rio Grande do Norte
| ôfbylding             = Rio Grande do Norte in Brazil.svg
| ôfbyldingsbreedte     = 
| ôfbyldingstekst       = Lokaasje fan Rio Grande do Norte yn Brazylje.
| flagge                = Bandeira do Rio Grande do Norte.svg
| wapen                 = Brasão do Rio Grande do Norte.svg
| regio                 = [[Noardeast (Brazylje)|Noardeast]]
| haadplak              = [[Natal (Brazylje)|Natal]]
| grutste stêd          = [[Natal (Brazylje)|Natal]]
| gemeenten             = 167
| gûverneur             = [[Fátima Bezerra]]
| ynwenners             = 3.302.729&lt;br&gt;&lt;small&gt;(folkstelling 2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rn/panorama IBGE]&lt;/ref&gt;
| oerflak               = 52.809,60 km²
| befolkingstichtens    = 62,54 ynw./km² &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| hichte                = 0 m - 868 m (Serra do Coqueiro)
| HDI                   = 0,731 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
| UF                    = RN
| steat sûnt            = 1889
| ISO-koade             = BR-RN
| tiidsône              = [[UTC]]−3
| koördinaten           = 
| webside               = [https://www.rn.gov.br/ www.rn.gov.br]
| mapname               = 
| lat_deg               = 5
| lat_min               = 45
| lat_dir               = S
| lon_deg               = 36
| lon_min               = 30
| lon_dir               = W
| tekst by posysjekaart = 
| ôfbylding99           = 
| ôfbyldingstekst99     = 
| ôfbyldingsbreedte99   = 
}}
'''Rio Grande do Norte''' (Frysk: &quot;grutte rivier fan it noarden&quot;) is in steat yn it noardeasten fan [[Brazylje]]. De haadstêd is [[Natal (Brazylje)|Natal]]. De steat is ferneamd nei de rivier mei deselde namme. De ynwenners neame harsels ''Potiguar'', nei in lânseigen stamme út 'e omkriten.

De rivier de Potengi is de wichtichste rivier yn 'e steat Rio Grande do Norte. De boarne leit yn 'e gemeente Cerro Corá en de mûning yn 'e gemeente Natal, dy't yn 'e Atlantyske Oseaan útmûnet. De earste kolonisten neamden dy yn 'e 16e iuw rivier Rio Grande (Grutte Rivier), fanwegen syn grutte bêd en lingte. Nei in pear jier waard de rivier Rio Potengi neamd, wat yn 'e taal fan 'e lânseigen minsken dy't dêr wennen &quot;garnalerivier&quot; betsjut.

== Skiednis ==
Nei alle gedachten wie de Spanjert Alonso de Ojeda de earste Europeaan dy't it gebiet yn 1499 seach. Europeeske seefarders lânen by in Portegeeske ekspedysje ûnder leiding fan Amerigo Vespucci foar it earst yn 1501 op 'e noardeastpunt fan Súd-Amearika, de Cabo São Roque. It plak waard ferneamd nei [[Rochus fan Montpellier]] om't de lâning plakfûn op 'e dei fan dy hillige (16 augustus). Yn 'e desennia dêrnei wiene der gjin fêste Europeeske delsettings yn 'e regio, dy't befolke waard troch de Potiguar-stamme. Yn 1534 waarden troch [[Jehan III|Jehan III fan Portegal]] kapteinskippen yn 'e [[Nije Wrâld]] oprjochte en it kapteinskip Rio Grande waard yn 1535 oan João de Barros tabetroud, wat it begjin wie fan 'e kolonisaasje fan it gebiet.

[[Ofbyld:Henrique Bernardelli - Retirada do Cabo de São Roque, 1927.jpg|thumb|left|It troch Henrique Bernardelli skildere skilderij ''Retirada do Cabo de São Roque'' (&quot;Oftocht fan 'e Kaap fan Sint-Rochus&quot;) dat in ekspedysje ferbyldet dy't as doel hie it ferdriuwen fan 'e Nederlanners út it noardeasten fan Brazylje.]]
Yn desimber 1633 feroveren de troepen fan 'e [[West-Yndyske Kompanjy]] (WYK) it Portegeeske fort Forte dos Reis Magos by Natal. De WYK ferneamde it nei Matthijs van Ceulen en neamde it Fort Ceulen. De regio waard in offisjeel distrikt fan Nij-Hollân ûnder it bestjoer fan [[Jehan Maurits fan Nassau-Siegen]]. De Nederlanners sletten in militêr en hannelsbûns mei de lânseigen Potiguar-Yndianen (ûnder leiding fan ûnder oaren Pedro Poti), dy't de Nederlanners holpen tsjin de Portegezen. Neidat de Portegezen de striid tsjin 'e Nederlanners stadichoan wûnen, waard Fort Ceulen yn jannewaris 1654 opjûn, wêrmei't de WYK-tiid yn it gebiet definityf foarby wie.

Nei de koloniale tiid fan Brazylje waard by de oprjochting fan it [[Keizerryk Brazylje]] yn 1822 de provinsje Rio Grande do Norte foarme, en nei de proklamaasje fan 'e republyk yn 1889 waard it omfoarme ta de dielsteat Rio Grande do Norte (''Estado do Rio Grande do Norte'').

== Geografy ==
Rio Grande do Norte grinzget oan 'e Brazyljaanske dielsteaten [[Ceará]] en [[Paraíba]] en oan 'e [[Atlantyske Oseaan]]. It [[Atol das Rocas]] yn 'e Atlantyske Oseaan, 260 km noardeastlik fan Natal, heart ek by de dielsteat.

It lânskip bestiet foar in grut part út in drûch kustplato en it semy-aride binnenlân (de ''sertão''). It heechste punt fan 'e steat is de [[Serra do Coqueiro]] mei 868 m op 'e grins mei Ceará. De wichtichste rivieren binne de [[Rio Piranhas-Açu]] en de [[Rio Potengi]]. 

Rio Grande do Norte leit oan 'e kust en is ferneamd om syn strannen en sândunen. De dielsteat hat 410 km oan sânstrannen, mei lagunes en kokospalmen. De meast bekende strannen binne Praia de Cajueiro en Genipabu (noardlik fan Natal) mei oant wol 50 meter hege sândunen. Baía Formosa is in strân yn it suden fan 'e dielsteat; it hat koraalriffen en is populêr by surfers. Noch fierder nei it suden leit it Sagi-strân.

=== Nasjonale parken ===
[[Ofbyld:Parque Nacional da Furna Feia Diego Bento (06).jpg|thumb|260px|Grot yn it Nasjonaal Park Furna Feia]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
|+ Federale natuergebieten yn Rio Grande do Norte
! Park / Reservaat !! Oerflak !! Bysûnderheden
|-
| [[Nasjonaal Park Furna Feia]] || 82 km²&lt;ref&gt;[https://www.gov.br/icmbio/pt-br/assuntos/unidade-de-conservacao/unidades-de-biomas/caatinga ICMBio – Unidades de Conservação na Caatinga]&lt;/ref&gt; || Oprjochte yn it semy-aride binnenlân; beskermet it karakteristike ''[[caatinga]]''-ekosysteem mei kalkstiengrotten, archeologyske fynplakken en lânseigen floara en fauna.
|-
| [[Bio-reservaat Atol das Rocas]] || 360 km²&lt;ref&gt;[https://www.gov.br/icmbio/pt-br/assuntos/unidade-de-conservacao/unidades-de-biomas/marinho/lista-de-ucs/ar-atol-das-rocas ICMBio – Reserva Biológica do Atol das Rocas]&lt;/ref&gt; || Oprjochte op 5 juny 1979 as it earste reservaat op see fan Brazylje. Dit is it iennige [[atol]] yn 'e Súdatlantyske Oseaan en stiet tegearre mei [[Fernando de Noronha]] op 'e [[Wrâlderfgoed]]list fan [[UNESCO]].
|}
[[Ofbyld:Parque das Dunas 5.jpg|thumb|260px|Parque das Dunas]]
Njonken de federale gebieten hat Rio Grande do Norte ferskate steatsreservaten (''unidades de conservação estaduais''). De bekendste binne it Dunepark fan Natal [[''Parque Estadual Dunas do Natal'']] (it earste beskerme natuergebiet fan 'e steat, midden yn 'e stêd Natal) en it ekologysk reservaat fan Pipa (''Santuário Ecológico de Pipa'') oan 'e súdkust.

== Befolking ==
=== Etnyske gearstalling ===
De etnyske ferdieling fan 'e befolking fan Rio Grande do Norte wie neffens de offisjele folkstelling fan 2022 fan it IBGE as folget:

* minsken fan mingde komôf (''Pardos''): 50,9%
* blanken (''Brancos''): 39,49%
* swarten (''Pretos''): 9,17%
* lânseigen befolking (''Indígenas''): 0,28%
* Aziaten (''Amarelos''): 0,16%

=== Befolkingsûntwikkeling fan Rio Grande do Norte (1872–2022) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|-
! Jier
| '''1872''' || '''1890''' || '''1900''' || '''1920''' || '''1940''' || '''1950'''
|-
! Ynwennertal
| 233.979 || 268.273 || 274.317 || 537.135 || 768.018 || 967.921
|-
! Groei
| — || +14,7% || +2,3% || +95,8% || +43,0% || +26,0%
|-
! Jier
| '''1960''' || '''1970''' || '''1980''' || '''1991''' || '''2000''' || '''2010'''
|-
! Ynwennertal
| 1.157.258 || 1.611.606 || 1.933.126 || 2.414.121 || 2.776.538 || 3.168.027
|-
! Groei
| +19,6% || +39,3% || +20,0% || +24,9% || +14,8% || +14,3%
|-
! Jier
| '''2022''' || || || || ||
|-
! Ynwennertal
| 3.302.729 || || || || ||
|-
! Groei
| +4,3% || || || || ||
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – Censos Demográficos&lt;/small&gt;
|}

=== Grutste gemeenten ===
[[Ofbyld:Natal, capital do Rio Grande do Norte, Brasil.jpg|thumb|[[Natal (Brazylje)|Natal]], de haadstêd en grutste stêd fan 'e dielsteat]]
Nei de offisjele gegevens fan 'e folkstelling fan 2022 fan it IBGE binne de tweintich meast befolke gemeenten fan 'e dielsteat:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! # !! Gemeente !! Ynwenners !! style=&quot;width:20px;&quot; | !! # !! Gemeente !! Ynwenners
|-
| 1 || [[Natal (Brazylje)|Natal]] || align=&quot;right&quot; | 751.300 || || 11 || [[Currais Novos]] || align=&quot;right&quot; | 41.318
|-
| 2 || [[Mossoró]] || align=&quot;right&quot; | 264.577 || || 12 || [[Santa Cruz (Rio Grande do Norte)|Santa Cruz]] || align=&quot;right&quot; | 37.313
|-
| 3 || [[Parnamirim (Rio Grande do Norte)|Parnamirim]] || align=&quot;right&quot; | 252.716 || || 13 || [[Apodi]] || align=&quot;right&quot; | 36.094
|-
| 4 || [[São Gonçalo do Amarante (Rio Grande do Norte)|São Gonçalo do Amarante]] || align=&quot;right&quot; | 115.838 || || 14 || [[Nova Cruz]] || align=&quot;right&quot; | 34.269
|-
| 5 || [[Macaíba]] || align=&quot;right&quot; | 82.212 || || 15 || [[João Câmara]] || align=&quot;right&quot; | 33.290
|-
| 6 || [[Ceará-Mirim]] || align=&quot;right&quot; | 79.115 || || 16 || [[Touros]] || align=&quot;right&quot; | 33.035
|-
| 7 || [[Extremoz]] || align=&quot;right&quot; | 61.571 || || 17 || [[Nísia Floresta (gemeente)|Nísia Floresta]] || align=&quot;right&quot; | 31.942
|-
| 8 || [[Caicó]] || align=&quot;right&quot; | 61.146 || || 18 || [[Pau dos Ferros]] || align=&quot;right&quot; | 30.479
|-
| 9 || [[Açu|Assu]] || align=&quot;right&quot; | 56.502 || || 19 || [[Canguaretama]] || align=&quot;right&quot; | 29.668
|-
| 10 || [[São José de Mipibu]] || align=&quot;right&quot; | 47.286 || || 20 || [[Macau (Rio Grande do Norte)|Macau]] || align=&quot;right&quot; | 27.369
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – Censo Demográfico 2022&lt;/small&gt;
|}

=== Religy ===
[[Ofbyld:Natal-Catedral.jpg|thumb|260px|De aartsbiskoplike katedraal fan Natal.]]
De befolking fan Rio Grande do Norte is yn grutte mearderheid [[kristendom|kristlik]]. It [[katolisisme]] is histoarysk de meast oerhearskjende religieuze streaming yn 'e dielsteat, hoewol't it oandiel de lêste desennia wat ôfnommen is troch de groei fan protestantske tsjerken en it oandiel fan minsken sûnder leauwe. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ Religieuze gearstalling fan Rio Grande do Norte (IBGE)
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Religieuze streaming !! Persintaazje
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] || 67,01%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[protestantisme]] || 21,4%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | sûnder religy || 7,42%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | oare tsjerklike denominaasjes of religys || 2,84%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[spiritisme]] || 0,92%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Afro-Brazyljaanske religys (umbanda en candomblé) || 0,29%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | gjin opjefte || 0,11%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | lânseigen religys || 0,02%
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – Folkstelling 2022&lt;/small&gt;
|}
== Ekonomy en ynfrastruktuer ==
[[Ofbyld:Salina Diamante Branco, Galinhos-RN.jpg|thumb|left|Sâltproduksje]]
De tsjinstesektor is de grutste pylder fan it bruto ynlânsk produkt (BYP) fan Rio Grande do Norte, folge troch de yndustry en dêrnei de lânbou. Histoarysk stipe de steat foaral op sûker en feehâlderij, mar sûnt de jierren 1980 spilet it toerisme in hieltyd gruttere rol. 

De wichtichste eksportprodukten binne fisk en skaaldieren, fruit, katoen, ierdoalje, cashewnuten en seesâlt. De steat produsearret 70% fan alle Brazyljaanske meloenen en is ferneamd om syn cashew-fjilden; yn Parnamirim stiet de grutste cashewbeam fan 'e wrâld. Tegearre mei twa oare steaten fersoarget Rio Grande do Norte de wrâldproduksje fan carnaubawaaks.
[[Ofbyld:Natal airport.jpg|thumb|260px|Fleanfjild fan Natal]]
Neffens ûndersyk fan 'e Fundação Dom Cabral hat Rio Grande do Norte de op ien nei bêste ynfrastruktuer fan 'e regio Noardeast en de njoggende fan hiel Brazylje. De wichtichste ynternasjonale loftfeartferbining foar de regio is it yn 2014 iepene ynternasjonale fleanfjild São Gonçalo do Amarante, dat de eardere lofthaven Augusto Severo yn Parnamirim ferfong foar it kommersjele passazjiersferkear.
{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Rio Grande do Norte}}
}}
{{Dielsteat fan Brazylje}}
[[Kategory:Steat fan Brazylje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1889]]</text>
      <sha1>ikihf5lirk4dmyr5f2353hab5kz4qvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242112</id>
      <parentid>1242111</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T16:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[]], alfêst</comment>
      <origin>1242112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12553" sha1="7sagja6etti9f4rqyb98lax7z5rpu4x" xml:space="preserve">{{Ynfoboks steat fan Brazylje
| namme                 = Rio Grande do Norte
| ôfbylding             = Rio Grande do Norte in Brazil.svg
| ôfbyldingsbreedte     = 
| ôfbyldingstekst       = Lokaasje fan Rio Grande do Norte yn Brazylje.
| flagge                = Bandeira do Rio Grande do Norte.svg
| wapen                 = Brasão do Rio Grande do Norte.svg
| regio                 = [[Noardeast (Brazylje)|Noardeast]]
| haadplak              = [[Natal (Brazylje)|Natal]]
| grutste stêd          = [[Natal (Brazylje)|Natal]]
| gemeenten             = 167
| gûverneur             = [[Fátima Bezerra]]
| ynwenners             = 3.302.729&lt;br&gt;&lt;small&gt;(folkstelling 2022)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rn/panorama IBGE]&lt;/ref&gt;
| oerflak               = 52.809,60 km²
| befolkingstichtens    = 62,54 ynw./km² &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| hichte                = 0 m - 868 m (Serra do Coqueiro)
| HDI                   = 0,731 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
| UF                    = RN
| steat sûnt            = 1889
| ISO-koade             = BR-RN
| tiidsône              = [[UTC]]−3
| koördinaten           = 
| webside               = [https://www.rn.gov.br/ www.rn.gov.br]
| mapname               = 
| lat_deg               = 5
| lat_min               = 45
| lat_dir               = S
| lon_deg               = 36
| lon_min               = 30
| lon_dir               = W
| tekst by posysjekaart = 
| ôfbylding99           = 
| ôfbyldingstekst99     = 
| ôfbyldingsbreedte99   = 
}}
'''Rio Grande do Norte''' (Frysk: &quot;grutte rivier fan it noarden&quot;) is in steat yn it noardeasten fan [[Brazylje]]. De haadstêd is [[Natal (Brazylje)|Natal]]. De steat is ferneamd nei de rivier mei deselde namme. De ynwenners neame harsels ''Potiguar'', nei in lânseigen stamme út 'e omkriten.

De rivier de Potengi is de wichtichste rivier yn 'e steat Rio Grande do Norte. De boarne leit yn 'e gemeente Cerro Corá en de mûning yn 'e gemeente Natal, dy't yn 'e Atlantyske Oseaan útmûnet. De earste kolonisten neamden dy yn 'e 16e iuw rivier Rio Grande (Grutte Rivier), fanwegen syn grutte bêd en lingte. Nei in pear jier waard de rivier Rio Potengi neamd, wat yn 'e taal fan 'e lânseigen minsken dy't dêr wennen &quot;garnalerivier&quot; betsjut.

== Skiednis ==
Nei alle gedachten wie de Spanjert Alonso de Ojeda de earste Europeaan dy't it gebiet yn 1499 seach. Europeeske seefarders lânen by in Portegeeske ekspedysje ûnder leiding fan Amerigo Vespucci foar it earst yn 1501 op 'e noardeastpunt fan Súd-Amearika, de Cabo São Roque. It plak waard ferneamd nei [[Rochus fan Montpellier]] om't de lâning plakfûn op 'e dei fan dy hillige (16 augustus). Yn 'e desennia dêrnei wiene der gjin fêste Europeeske delsettings yn 'e regio, dy't befolke waard troch de Potiguar-stamme. Yn 1534 waarden troch [[Jehan III|Jehan III fan Portegal]] kapteinskippen yn 'e [[Nije Wrâld]] oprjochte en it kapteinskip Rio Grande waard yn 1535 oan João de Barros tabetroud, wat it begjin wie fan 'e kolonisaasje fan it gebiet.

[[Ofbyld:Henrique Bernardelli - Retirada do Cabo de São Roque, 1927.jpg|thumb|left|It troch [[Henrique Bernardelli]] skildere skilderij ''Retirada do Cabo de São Roque'' (&quot;Oftocht fan 'e Kaap fan Sint-Rochus&quot;) dat in ekspedysje ferbyldet dy't as doel hie it ferdriuwen fan 'e Nederlanners út it noardeasten fan Brazylje.]]
Yn desimber 1633 feroveren de troepen fan 'e [[West-Yndyske Kompanjy]] (WYK) it Portegeeske fort Forte dos Reis Magos by Natal. De WYK ferneamde it nei Matthijs van Ceulen en neamde it Fort Ceulen. De regio waard in offisjeel distrikt fan Nij-Hollân ûnder it bestjoer fan [[Jehan Maurits fan Nassau-Siegen]]. De Nederlanners sletten in militêr en hannelsbûns mei de lânseigen Potiguar-Yndianen (ûnder leiding fan ûnder oaren Pedro Poti), dy't de Nederlanners holpen tsjin de Portegezen. Neidat de Portegezen de striid tsjin 'e Nederlanners stadichoan wûnen, waard Fort Ceulen yn jannewaris 1654 opjûn, wêrmei't de WYK-tiid yn it gebiet definityf foarby wie.

Nei de koloniale tiid fan Brazylje waard by de oprjochting fan it [[Keizerryk Brazylje]] yn 1822 de provinsje Rio Grande do Norte foarme, en nei de proklamaasje fan 'e republyk yn 1889 waard it omfoarme ta de dielsteat Rio Grande do Norte (''Estado do Rio Grande do Norte'').

== Geografy ==
Rio Grande do Norte grinzget oan 'e Brazyljaanske dielsteaten [[Ceará]] en [[Paraíba]] en oan 'e [[Atlantyske Oseaan]]. It [[Atol das Rocas]] yn 'e Atlantyske Oseaan, 260 km noardeastlik fan Natal, heart ek by de dielsteat.

It lânskip bestiet foar in grut part út in drûch kustplato en it semy-aride binnenlân (de ''sertão''). It heechste punt fan 'e steat is de [[Serra do Coqueiro]] mei 868 m op 'e grins mei Ceará. De wichtichste rivieren binne de [[Rio Piranhas-Açu]] en de [[Rio Potengi]]. 

Rio Grande do Norte leit oan 'e kust en is ferneamd om syn strannen en sândunen. De dielsteat hat 410 km oan sânstrannen, mei lagunes en kokospalmen. De meast bekende strannen binne Praia de Cajueiro en Genipabu (noardlik fan Natal) mei oant wol 50 meter hege sândunen. Baía Formosa is in strân yn it suden fan 'e dielsteat; it hat koraalriffen en is populêr by surfers. Noch fierder nei it suden leit it Sagi-strân.

=== Nasjonale parken ===
[[Ofbyld:Parque Nacional da Furna Feia Diego Bento (06).jpg|thumb|260px|Grot yn it Nasjonaal Park Furna Feia]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
|+ Federale natuergebieten yn Rio Grande do Norte
! Park / Reservaat !! Oerflak !! Bysûnderheden
|-
| [[Nasjonaal Park Furna Feia]] || 82 km²&lt;ref&gt;[https://www.gov.br/icmbio/pt-br/assuntos/unidade-de-conservacao/unidades-de-biomas/caatinga ICMBio – Unidades de Conservação na Caatinga]&lt;/ref&gt; || Oprjochte yn it semy-aride binnenlân; beskermet it karakteristike ''[[caatinga]]''-ekosysteem mei kalkstiengrotten, archeologyske fynplakken en lânseigen floara en fauna.
|-
| [[Bio-reservaat Atol das Rocas]] || 360 km²&lt;ref&gt;[https://www.gov.br/icmbio/pt-br/assuntos/unidade-de-conservacao/unidades-de-biomas/marinho/lista-de-ucs/ar-atol-das-rocas ICMBio – Reserva Biológica do Atol das Rocas]&lt;/ref&gt; || Oprjochte op 5 juny 1979 as it earste reservaat op see fan Brazylje. Dit is it iennige [[atol]] yn 'e Súdatlantyske Oseaan en stiet tegearre mei [[Fernando de Noronha]] op 'e [[Wrâlderfgoed]]list fan [[UNESCO]].
|}
[[Ofbyld:Parque das Dunas 5.jpg|thumb|260px|Parque das Dunas]]
Njonken de federale gebieten hat Rio Grande do Norte ferskate steatsreservaten (''unidades de conservação estaduais''). De bekendste binne it Dunepark fan Natal [[''Parque Estadual Dunas do Natal'']] (it earste beskerme natuergebiet fan 'e steat, midden yn 'e stêd Natal) en it ekologysk reservaat fan Pipa (''Santuário Ecológico de Pipa'') oan 'e súdkust.

== Befolking ==
=== Etnyske gearstalling ===
De etnyske ferdieling fan 'e befolking fan Rio Grande do Norte wie neffens de offisjele folkstelling fan 2022 fan it IBGE as folget:

* minsken fan mingde komôf (''Pardos''): 50,9%
* blanken (''Brancos''): 39,49%
* swarten (''Pretos''): 9,17%
* lânseigen befolking (''Indígenas''): 0,28%
* Aziaten (''Amarelos''): 0,16%

=== Befolkingsûntwikkeling fan Rio Grande do Norte (1872–2022) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|-
! Jier
| '''1872''' || '''1890''' || '''1900''' || '''1920''' || '''1940''' || '''1950'''
|-
! Ynwennertal
| 233.979 || 268.273 || 274.317 || 537.135 || 768.018 || 967.921
|-
! Groei
| — || +14,7% || +2,3% || +95,8% || +43,0% || +26,0%
|-
! Jier
| '''1960''' || '''1970''' || '''1980''' || '''1991''' || '''2000''' || '''2010'''
|-
! Ynwennertal
| 1.157.258 || 1.611.606 || 1.933.126 || 2.414.121 || 2.776.538 || 3.168.027
|-
! Groei
| +19,6% || +39,3% || +20,0% || +24,9% || +14,8% || +14,3%
|-
! Jier
| '''2022''' || || || || ||
|-
! Ynwennertal
| 3.302.729 || || || || ||
|-
! Groei
| +4,3% || || || || ||
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – Censos Demográficos&lt;/small&gt;
|}

=== Grutste gemeenten ===
[[Ofbyld:Natal, capital do Rio Grande do Norte, Brasil.jpg|thumb|[[Natal (Brazylje)|Natal]], de haadstêd en grutste stêd fan 'e dielsteat]]
Nei de offisjele gegevens fan 'e folkstelling fan 2022 fan it IBGE binne de tweintich meast befolke gemeenten fan 'e dielsteat:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! # !! Gemeente !! Ynwenners !! style=&quot;width:20px;&quot; | !! # !! Gemeente !! Ynwenners
|-
| 1 || [[Natal (Brazylje)|Natal]] || align=&quot;right&quot; | 751.300 || || 11 || [[Currais Novos]] || align=&quot;right&quot; | 41.318
|-
| 2 || [[Mossoró]] || align=&quot;right&quot; | 264.577 || || 12 || [[Santa Cruz (Rio Grande do Norte)|Santa Cruz]] || align=&quot;right&quot; | 37.313
|-
| 3 || [[Parnamirim (Rio Grande do Norte)|Parnamirim]] || align=&quot;right&quot; | 252.716 || || 13 || [[Apodi]] || align=&quot;right&quot; | 36.094
|-
| 4 || [[São Gonçalo do Amarante (Rio Grande do Norte)|São Gonçalo do Amarante]] || align=&quot;right&quot; | 115.838 || || 14 || [[Nova Cruz]] || align=&quot;right&quot; | 34.269
|-
| 5 || [[Macaíba]] || align=&quot;right&quot; | 82.212 || || 15 || [[João Câmara]] || align=&quot;right&quot; | 33.290
|-
| 6 || [[Ceará-Mirim]] || align=&quot;right&quot; | 79.115 || || 16 || [[Touros]] || align=&quot;right&quot; | 33.035
|-
| 7 || [[Extremoz]] || align=&quot;right&quot; | 61.571 || || 17 || [[Nísia Floresta (gemeente)|Nísia Floresta]] || align=&quot;right&quot; | 31.942
|-
| 8 || [[Caicó]] || align=&quot;right&quot; | 61.146 || || 18 || [[Pau dos Ferros]] || align=&quot;right&quot; | 30.479
|-
| 9 || [[Açu|Assu]] || align=&quot;right&quot; | 56.502 || || 19 || [[Canguaretama]] || align=&quot;right&quot; | 29.668
|-
| 10 || [[São José de Mipibu]] || align=&quot;right&quot; | 47.286 || || 20 || [[Macau (Rio Grande do Norte)|Macau]] || align=&quot;right&quot; | 27.369
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – Censo Demográfico 2022&lt;/small&gt;
|}

=== Religy ===
[[Ofbyld:Natal-Catedral.jpg|thumb|260px|De aartsbiskoplike katedraal fan Natal.]]
De befolking fan Rio Grande do Norte is yn grutte mearderheid [[kristendom|kristlik]]. It [[katolisisme]] is histoarysk de meast oerhearskjende religieuze streaming yn 'e dielsteat, hoewol't it oandiel de lêste desennia wat ôfnommen is troch de groei fan protestantske tsjerken en it oandiel fan minsken sûnder leauwe. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ Religieuze gearstalling fan Rio Grande do Norte (IBGE)
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Religieuze streaming !! Persintaazje
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] || 67,01%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[protestantisme]] || 21,4%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | sûnder religy || 7,42%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | oare tsjerklike denominaasjes of religys || 2,84%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[spiritisme]] || 0,92%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Afro-Brazyljaanske religys (umbanda en candomblé) || 0,29%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | gjin opjefte || 0,11%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | lânseigen religys || 0,02%
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – Folkstelling 2022&lt;/small&gt;
|}
== Ekonomy en ynfrastruktuer ==
[[Ofbyld:Salina Diamante Branco, Galinhos-RN.jpg|thumb|left|Sâltproduksje]]
De tsjinstesektor is de grutste pylder fan it bruto ynlânsk produkt (BYP) fan Rio Grande do Norte, folge troch de yndustry en dêrnei de lânbou. Histoarysk stipe de steat foaral op sûker en feehâlderij, mar sûnt de jierren 1980 spilet it toerisme in hieltyd gruttere rol. 

De wichtichste eksportprodukten binne fisk en skaaldieren, fruit, katoen, ierdoalje, cashewnuten en seesâlt. De steat produsearret 70% fan alle Brazyljaanske meloenen en is ferneamd om syn cashew-fjilden; yn Parnamirim stiet de grutste cashewbeam fan 'e wrâld. Tegearre mei twa oare steaten fersoarget Rio Grande do Norte de wrâldproduksje fan carnaubawaaks.
[[Ofbyld:Natal airport.jpg|thumb|260px|Fleanfjild fan Natal]]
Neffens ûndersyk fan 'e Fundação Dom Cabral hat Rio Grande do Norte de op ien nei bêste ynfrastruktuer fan 'e regio Noardeast en de njoggende fan hiel Brazylje. De wichtichste ynternasjonale loftfeartferbining foar de regio is it yn 2014 iepene ynternasjonale fleanfjild São Gonçalo do Amarante, dat de eardere lofthaven Augusto Severo yn Parnamirim ferfong foar it kommersjele passazjiersferkear.
{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Rio Grande do Norte}}
}}
{{Dielsteat fan Brazylje}}
[[Kategory:Steat fan Brazylje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1889]]</text>
      <sha1>7sagja6etti9f4rqyb98lax7z5rpu4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henrique Bernardelli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194406</id>
    <revision>
      <id>1242114</id>
      <timestamp>2026-10-06T16:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1242114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3311" sha1="mfp3xldiu1009blk51m0k7najqceu13" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks keunstner
| ôfbylding                    = Henrique Bernardelli (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Henrique Bernardelli yn 1912
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = 
| berne                        = [[15 july]] [[1857]]
| berteplak                    = [[Valparaíso]]
| stoarn                       = [[6 april]] [[1936]] (78 jier)
| stjerplak                    = [[Rio de Janeiro]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| wurksum as                   = 
| perioade                     = 
| streaming                    = 
| medium                       = 
| bekendste wurk(en)           = 
| jierren aktyf                = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Henrique Bernadelli, innerhalb des Parks der Villa Borghese, 1888.jpg|thumb|Henrique Bernardelli, yn it park fan de [[Villa Borghese (Rome)]], 1888]]
'''Henrique Bernardelli''' (15 july 1857 – 6 april 1936) wie in [[Brazylje|Brazyljaanske]] [[keunstskilder]].

Henrique Bernardelli waard yn 1857 berne yn Valparaíso, [[Sily]]. Hy hie twa bruorren: de byldhouwer Rodolfo Bernardelli en de skilder Felix Bernardelli.&lt;ref&gt; [http://zeliasalgado.art.br/en/enba/elo-irmaos-bernardelli/ |wayback=20190101075337 |text=''The Bernardelli Brothers''] op zeliasalgado.art.br. Rieplachte op 29 maaie 2016.&lt;/ref&gt;


==Galery==
&lt;gallery mode=packed&gt;
Image:Bernardelli-mater-mnba.jpg|''Memwêzen''
Image:Henrique Bernardelli - Paisagem de Ouro Preto.jpg|''[[Ouro Preto]] Countryside''
Image:Henrique Bernardelli - Proclamação da República.jpg|''Declaration of the Republic ([[Deodoro da Fonseca]])''
Image:Retrato de Machado de Assis (1905), por H. Bernardelli.jpg|''[[Machado de Assis]]'', 1905
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Fonte mineira, 1927, óleo sobre tela, 31 x 24 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Fontein yn Minas Gerais, 1927
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Garimpeiro em Diamantina, MG, sem data, óleo sobre tela sobre madeira, 23,3 x 13,5 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpeg|Mynwurker yn Diamantina, Minas Gerais, gjin datum
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Retrato de Carlos Américo, 23-11-1918, óleo sobre tela, 33,5 x 28 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Portret fan Carlos Américo, 1918
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Moça na fonte, óleo sobre tela, 27,3 x 18 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Famke by de fontein
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Estudo para decoração da Sala Martinelli, 20-01-1931, óleo sobre madeira, 27,5 x 27,5 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Stúdzje foar de dekoraasje fan Sala Martinelli, 1931
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Pombas, óleo sobre tela sobre cartão, 18,3 x 36 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Dowen
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Retrato de Jovem Garota, 1922, óleo sobre cartão, 31 x 23,4 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Portret fan in jong famke, 1922
&lt;/gallery&gt;


== Keppelingen om utens ==
{{commonscat|Henrique Bernardelli}}
*[http://www.dezenovevinte.net/bios/bio_hb.htm DezenoveVinte – Arte brasileira do século XIX e início do XX]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Bernardelli, Henrique}}</text>
      <sha1>mfp3xldiu1009blk51m0k7najqceu13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242116</id>
      <parentid>1242114</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T17:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1242116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5300" sha1="71zethk7m1dc1f24kakh7t9rplr90fl" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks keunstner
| ôfbylding                    = Henrique Bernardelli (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Henrique Bernardelli yn 1912
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = 
| berne                        = [[15 july]] [[1857]]
| berteplak                    = [[Valparaíso]]
| stoarn                       = [[6 april]] [[1936]] (78 jier)
| stjerplak                    = [[Rio de Janeiro]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| wurksum as                   = 
| perioade                     = 
| streaming                    = 
| medium                       = 
| bekendste wurk(en)           = 
| jierren aktyf                = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Henrique Bernadelli, innerhalb des Parks der Villa Borghese, 1888.jpg|thumb|Henrique Bernardelli, yn it park fan de [[Villa Borghese (Rome)]], 1888]]
'''Henrique Bernardelli''' ([[15 july]] [[1857]] – [[6 april]] [[1936]]) wie in [[Brazylje|Brazyljaanske]] [[keunstskilder]].

== Biografy ==
Henrique Bernardelli waard yn 1857 berne yn Valparaíso, [[Sily]]. Hy hie twa bruorren: de byldhouwer Rodolfo Bernardelli en de skilder Felix Bernardelli.&lt;ref&gt; [http://zeliasalgado.art.br/en/enba/elo-irmaos-bernardelli/ |wayback=20190101075337 |text=''The Bernardelli Brothers''] op zeliasalgado.art.br. Rieplachte op 29 maaie 2016.&lt;/ref&gt;

Yn 1865 ferhuze er mei syn gesin nei Rio Grande do Sul, doe't syn âlden (in fioelist en in dûnseres) troch keizer Pedro II oannommen waarden as learmasters foar de keizerlike prinsessen. &lt;ref name=portalartes&gt;[http://www.portalartes.com.br/classicos/156-henrique-bernardelli.html|publisher=Portal Artes|language=Portuguese|title=Henrique Bernardelli]&lt;/ref&gt; Yn 1867 ferfearen se nei [[Rio de Janeiro]] yn [[Brazylje]].

Yn 1870 skreau er him yn by de Academia Imperial de Belas Artes (AIBA) yn Rio de Janeiro, dêr't er les krige fan tige wichtige skilders lykas [[Victor Meirelles]] en [[Agostinho José da Mota]]. Yn 1878 naam er de Braziliaanske nasjonaliteit oan om yn oanmerking te kommen foar de reisbeurs fan de AIBA foar in stúdzjereis nei Europa. Hy ferlear de priis fan Rodolfo Amoedo, mar reizge yn 1879 op eigen kosten nei [[Rome]]. Dêr kaam er yn 'e kunde mei it wurk fan keunstners lykas [[Francesco Paolo Michetti]] en [[Giovanni Segantini]].

Werom yn Rio de Janeiro yn 1888 died er mei oan in oantal tentoanstellings: yn 1889 oan de [[Wrâldtentoanstelling]] fan [[Parys]], dêr't er in brûnzen medalje wûn mei it skilderij ''Os Bandeirantes''; yn 1890 oan de Algemiene Tentoanstelling fan Byldzjende Keunsten, dêr't er de wurken ''Dicteriade'', ''Tarantella'' en ''Calle de Venezia'' toande; en yn 1893 oan de Wrâldtentoanstelling fan Chicago mei ''Messalina'', ''Mater'' en ''Proclamação da República''.

Yn 1891 waard er dosint skilderjen oan de koart dêrfoar iepene [[Escola Nacional de Belas Artes]]. Hy hold kontakt mei de Italjaanske figurative skilderkultuer en reizge geregeldwei nei stêden as Rome, [[Napels]] en [[Feneesje]]. Hy joech les oan de skoalle oant er yn 1906 opfolge waard troch [[Eliseu Visconti]]; dêrnei begûn er priveeles te jaan yn syn atelier en naam er tagelyk partikuliere opdrachten oan.


==Galery==
&lt;gallery mode=packed&gt;
Image:Bernardelli-mater-mnba.jpg|''Memwêzen''
Image:Henrique Bernardelli - Paisagem de Ouro Preto.jpg|''[[Ouro Preto]] Countryside''
Image:Henrique Bernardelli - Proclamação da República.jpg|''Declaration of the Republic ([[Deodoro da Fonseca]])''
Image:Retrato de Machado de Assis (1905), por H. Bernardelli.jpg|''Machado de Assis'', 1905
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Fonte mineira, 1927, óleo sobre tela, 31 x 24 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Fontein yn Minas Gerais, 1927
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Garimpeiro em Diamantina, MG, sem data, óleo sobre tela sobre madeira, 23,3 x 13,5 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpeg|Mynwurker yn Diamantina, Minas Gerais, gjin datum
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Retrato de Carlos Américo, 23-11-1918, óleo sobre tela, 33,5 x 28 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Portret fan Carlos Américo, 1918
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Moça na fonte, óleo sobre tela, 27,3 x 18 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Famke by de fontein
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Estudo para decoração da Sala Martinelli, 20-01-1931, óleo sobre madeira, 27,5 x 27,5 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Stúdzje foar de dekoraasje fan Sala Martinelli, 1931
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Pombas, óleo sobre tela sobre cartão, 18,3 x 36 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Dowen
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Retrato de Jovem Garota, 1922, óleo sobre cartão, 31 x 23,4 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Portret fan in jong famke, 1922
&lt;/gallery&gt;


== Keppelingen om utens ==
{{commonscat|Henrique Bernardelli}}
*[http://www.dezenovevinte.net/bios/bio_hb.htm DezenoveVinte – Arte brasileira do século XIX e início do XX]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Bernardelli, Henrique}}
[[Kategory:Brazyljaansk keunstskilder]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1857]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1936]]</text>
      <sha1>71zethk7m1dc1f24kakh7t9rplr90fl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242117</id>
      <parentid>1242116</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T17:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1242117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6111" sha1="am5wmxndlo7neje82kbadwq27w07qxc" xml:space="preserve">{{Ynfoboks keunstner
| ôfbylding                    = Henrique Bernardelli (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Henrique Bernardelli yn 1912
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = {{BRAnasj}}
| berne                        = [[15 july]] [[1857]]
| berteplak                    = [[Valparaíso]]
| stoarn                       = [[6 april]] [[1936]] (78 jier)
| stjerplak                    = [[Rio de Janeiro]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| wurksum as                   = skilder
| perioade                     = 
| streaming                    = 
| medium                       = 
| bekendste wurk(en)           = 
| jierren aktyf                = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Henrique Bernadelli, innerhalb des Parks der Villa Borghese, 1888.jpg|thumb|Henrique Bernardelli, yn it park fan de [[Villa Borghese (Rome)]], 1888]]
'''Henrique Bernardelli''' ([[15 july]] [[1857]] – [[6 april]] [[1936]]) wie in [[Brazylje|Brazyljaanske]] [[keunstskilder]].

== Biografy ==
Henrique Bernardelli waard yn 1857 berne yn Valparaíso, [[Sily]]. Hy hie twa bruorren: de byldhouwer Rodolfo Bernardelli en de skilder Felix Bernardelli.&lt;ref&gt; [http://zeliasalgado.art.br/en/enba/elo-irmaos-bernardelli/ |wayback=20190101075337 |text=''The Bernardelli Brothers''] op zeliasalgado.art.br. Rieplachte op 29 maaie 2016.&lt;/ref&gt;

Yn 1865 ferhuze er mei syn gesin nei Rio Grande do Sul, doe't syn âlden (in fioelist en in dûnseres) troch keizer Pedro II oannommen waarden as learmasters foar de keizerlike prinsessen. &lt;ref name=portalartes&gt;[http://www.portalartes.com.br/classicos/156-henrique-bernardelli.html|publisher=Portal Artes|language=Portuguese|title=Henrique Bernardelli]&lt;/ref&gt; Yn 1867 ferfearen se nei [[Rio de Janeiro]] yn [[Brazylje]].

Yn 1870 skreau er him yn by de Academia Imperial de Belas Artes (AIBA) yn Rio de Janeiro, dêr't er les krige fan tige wichtige skilders lykas [[Victor Meirelles]] en [[Agostinho José da Mota]]. Yn 1878 naam er de Braziliaanske nasjonaliteit oan om yn oanmerking te kommen foar de reisbeurs fan de AIBA foar in stúdzjereis nei Europa. Hy ferlear de priis fan Rodolfo Amoedo, mar reizge yn 1879 op eigen kosten nei [[Rome]]. Dêr kaam er yn 'e kunde mei it wurk fan keunstners lykas [[Francesco Paolo Michetti]] en [[Giovanni Segantini]].

Werom yn Rio de Janeiro yn 1888 died er mei oan in oantal tentoanstellings: yn 1889 oan de [[Wrâldtentoanstelling]] fan [[Parys]], dêr't er in brûnzen medalje wûn mei it skilderij ''Os Bandeirantes''; yn 1890 oan de Algemiene Tentoanstelling fan Byldzjende Keunsten, dêr't er de wurken ''Dicteriade'', ''Tarantella'' en ''Calle de Venezia'' toande; en yn 1893 oan de Wrâldtentoanstelling fan Chicago mei ''Messalina'', ''Mater'' en ''Proclamação da República''.

Yn 1891 waard er dosint skilderjen oan de koart dêrfoar iepene [[Escola Nacional de Belas Artes]]. Hy hold kontakt mei de Italjaanske figurative skilderkultuer en reizge geregeldwei nei stêden as Rome, [[Napels]] en [[Feneesje]]. Hy joech les oan de skoalle oant er yn 1906 opfolge waard troch [[Eliseu Visconti]]; dêrnei begûn er priveeles te jaan yn syn atelier en naam er tagelyk partikuliere opdrachten oan.

Syn wurk as dekorateur fertsjinnet oandacht; hy hat ûnder mear wurke oan it Stedstäter fan Rio de Janeiro, de Nasjonale Bibleteek en it Nasjonaal Museum foar Byldzjende Keunsten. Yn 1916 wûn er ien fan de heechste ûnderskiedings dêr't in keunstner yn Brazylje nei stribje kin: de Earemedalje. Hy wie ek lid fan de Hege Ried foar Byldzjende Keunsten, dêr't er wichtige tsjinsten foar ferrjochte hat.

In grut part fan it wurk fan Henrique Bernardelli waard skonken oan de keunstkolleksje fan de steat. Op it Praça do Lido yn Copacabana stiet in búste fan him en syn broer Rodolfo, makke troch de byldhouwer Hildegardo Leão Veloso. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://copacabana.com/praca-do-lido/|title=Praça do Lido|publisher=copacabana.com}}&lt;/ref&gt;

==Galery==
&lt;gallery mode=packed&gt;
Image:Bernardelli-mater-mnba.jpg|''Memwêzen''
Image:Henrique Bernardelli - Paisagem de Ouro Preto.jpg|''Ouro Preto Countryside''
Image:Henrique Bernardelli - Proclamação da República.jpg|''Declaration of the Republic ([[Deodoro da Fonseca]])''
Image:Retrato de Machado de Assis (1905), por H. Bernardelli.jpg|''Machado de Assis'', 1905
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Fonte mineira, 1927, óleo sobre tela, 31 x 24 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Fontein yn [[Minas Gerais]], 1927
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Garimpeiro em Diamantina, MG, sem data, óleo sobre tela sobre madeira, 23,3 x 13,5 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpeg|Mynwurker yn Diamantina, [[Minas Gerais]], gjin datum
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Retrato de Carlos Américo, 23-11-1918, óleo sobre tela, 33,5 x 28 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Portret fan Carlos Américo, 1918
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Moça na fonte, óleo sobre tela, 27,3 x 18 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Famke by de fontein
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Estudo para decoração da Sala Martinelli, 20-01-1931, óleo sobre madeira, 27,5 x 27,5 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Stúdzje foar de dekoraasje fan Sala Martinelli, 1931
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Pombas, óleo sobre tela sobre cartão, 18,3 x 36 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Dowen
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Retrato de Jovem Garota, 1922, óleo sobre cartão, 31 x 23,4 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Portret fan in jong famke, 1922
&lt;/gallery&gt;

== Keppelingen om utens ==
{{commonscat|Henrique Bernardelli}}
*[http://www.dezenovevinte.net/bios/bio_hb.htm DezenoveVinte – Arte brasileira do século XIX e início do XX]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Bernardelli, Henrique}}
[[Kategory:Brazyljaansk keunstskilder]]
[[Kategory:Brazyljaansk persoan fan Silysk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1857]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1936]]</text>
      <sha1>am5wmxndlo7neje82kbadwq27w07qxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242131</id>
      <parentid>1242117</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T19:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Keppelingen om utens */ kt</comment>
      <origin>1242131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6169" sha1="08zeblgx8jtucvjyax15ai5htewpr22" xml:space="preserve">{{Ynfoboks keunstner
| ôfbylding                    = Henrique Bernardelli (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Henrique Bernardelli yn 1912
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| nasjonaliteit                = {{BRAnasj}}
| berne                        = [[15 july]] [[1857]]
| berteplak                    = [[Valparaíso]]
| stoarn                       = [[6 april]] [[1936]] (78 jier)
| stjerplak                    = [[Rio de Janeiro]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| wurksum as                   = skilder
| perioade                     = 
| streaming                    = 
| medium                       = 
| bekendste wurk(en)           = 
| jierren aktyf                = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
[[Ofbyld:Henrique Bernadelli, innerhalb des Parks der Villa Borghese, 1888.jpg|thumb|Henrique Bernardelli, yn it park fan de [[Villa Borghese (Rome)]], 1888]]
'''Henrique Bernardelli''' ([[15 july]] [[1857]] – [[6 april]] [[1936]]) wie in [[Brazylje|Brazyljaanske]] [[keunstskilder]].

== Biografy ==
Henrique Bernardelli waard yn 1857 berne yn Valparaíso, [[Sily]]. Hy hie twa bruorren: de byldhouwer Rodolfo Bernardelli en de skilder Felix Bernardelli.&lt;ref&gt; [http://zeliasalgado.art.br/en/enba/elo-irmaos-bernardelli/ |wayback=20190101075337 |text=''The Bernardelli Brothers''] op zeliasalgado.art.br. Rieplachte op 29 maaie 2016.&lt;/ref&gt;

Yn 1865 ferhuze er mei syn gesin nei Rio Grande do Sul, doe't syn âlden (in fioelist en in dûnseres) troch keizer Pedro II oannommen waarden as learmasters foar de keizerlike prinsessen. &lt;ref name=portalartes&gt;[http://www.portalartes.com.br/classicos/156-henrique-bernardelli.html|publisher=Portal Artes|language=Portuguese|title=Henrique Bernardelli]&lt;/ref&gt; Yn 1867 ferfearen se nei [[Rio de Janeiro]] yn [[Brazylje]].

Yn 1870 skreau er him yn by de Academia Imperial de Belas Artes (AIBA) yn Rio de Janeiro, dêr't er les krige fan tige wichtige skilders lykas [[Victor Meirelles]] en [[Agostinho José da Mota]]. Yn 1878 naam er de Braziliaanske nasjonaliteit oan om yn oanmerking te kommen foar de reisbeurs fan de AIBA foar in stúdzjereis nei Europa. Hy ferlear de priis fan Rodolfo Amoedo, mar reizge yn 1879 op eigen kosten nei [[Rome]]. Dêr kaam er yn 'e kunde mei it wurk fan keunstners lykas [[Francesco Paolo Michetti]] en [[Giovanni Segantini]].

Werom yn Rio de Janeiro yn 1888 died er mei oan in oantal tentoanstellings: yn 1889 oan de [[Wrâldtentoanstelling]] fan [[Parys]], dêr't er in brûnzen medalje wûn mei it skilderij ''Os Bandeirantes''; yn 1890 oan de Algemiene Tentoanstelling fan Byldzjende Keunsten, dêr't er de wurken ''Dicteriade'', ''Tarantella'' en ''Calle de Venezia'' toande; en yn 1893 oan de Wrâldtentoanstelling fan Chicago mei ''Messalina'', ''Mater'' en ''Proclamação da República''.

Yn 1891 waard er dosint skilderjen oan de koart dêrfoar iepene [[Escola Nacional de Belas Artes]]. Hy hold kontakt mei de Italjaanske figurative skilderkultuer en reizge geregeldwei nei stêden as Rome, [[Napels]] en [[Feneesje]]. Hy joech les oan de skoalle oant er yn 1906 opfolge waard troch [[Eliseu Visconti]]; dêrnei begûn er priveeles te jaan yn syn atelier en naam er tagelyk partikuliere opdrachten oan.

Syn wurk as dekorateur fertsjinnet oandacht; hy hat ûnder mear wurke oan it Stedstäter fan Rio de Janeiro, de Nasjonale Bibleteek en it Nasjonaal Museum foar Byldzjende Keunsten. Yn 1916 wûn er ien fan de heechste ûnderskiedings dêr't in keunstner yn Brazylje nei stribje kin: de Earemedalje. Hy wie ek lid fan de Hege Ried foar Byldzjende Keunsten, dêr't er wichtige tsjinsten foar ferrjochte hat.

In grut part fan it wurk fan Henrique Bernardelli waard skonken oan de keunstkolleksje fan de steat. Op it Praça do Lido yn Copacabana stiet in búste fan him en syn broer Rodolfo, makke troch de byldhouwer Hildegardo Leão Veloso. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://copacabana.com/praca-do-lido/|title=Praça do Lido|publisher=copacabana.com}}&lt;/ref&gt;

==Galery==
&lt;gallery mode=packed&gt;
Image:Bernardelli-mater-mnba.jpg|''Memwêzen''
Image:Henrique Bernardelli - Paisagem de Ouro Preto.jpg|''Ouro Preto Countryside''
Image:Henrique Bernardelli - Proclamação da República.jpg|''Declaration of the Republic ([[Deodoro da Fonseca]])''
Image:Retrato de Machado de Assis (1905), por H. Bernardelli.jpg|''Machado de Assis'', 1905
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Fonte mineira, 1927, óleo sobre tela, 31 x 24 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Fontein yn [[Minas Gerais]], 1927
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Garimpeiro em Diamantina, MG, sem data, óleo sobre tela sobre madeira, 23,3 x 13,5 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpeg|Mynwurker yn Diamantina, [[Minas Gerais]], gjin datum
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Retrato de Carlos Américo, 23-11-1918, óleo sobre tela, 33,5 x 28 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Portret fan Carlos Américo, 1918
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Moça na fonte, óleo sobre tela, 27,3 x 18 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Famke by de fontein
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Estudo para decoração da Sala Martinelli, 20-01-1931, óleo sobre madeira, 27,5 x 27,5 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Stúdzje foar de dekoraasje fan Sala Martinelli, 1931
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Pombas, óleo sobre tela sobre cartão, 18,3 x 36 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Dowen
Image:HENRIQUE BERNARDELLI (1858 - 1936), Retrato de Jovem Garota, 1922, óleo sobre cartão, 31 x 23,4 cm, Photo Gedley Belchior Braga.jpg|Portret fan in jong famke, 1922
&lt;/gallery&gt;

== Keppelingen om utens ==
{{commonscat|Henrique Bernardelli}}
*[http://www.dezenovevinte.net/bios/bio_hb.htm DezenoveVinte – Arte brasileira do século XIX e início do XX]

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Bernardelli, Henrique}}
[[Kategory:Brazyljaansk keunstskilder]]
[[Kategory:Brazyljaansk persoan fan Sileensk komôf]]
[[Kategory:Brazyljaansk persoan fan Italjaansk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1857]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1936]]</text>
      <sha1>08zeblgx8jtucvjyax15ai5htewpr22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Brazyljaansk keunstskilder</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194407</id>
    <revision>
      <id>1242118</id>
      <timestamp>2026-10-06T17:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;[[Kategory:Brazyljaansk keunstner|Keunstskilder]] [[Kategory:Keunstskilder]]&quot;</comment>
      <origin>1242118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="baqk4ra61h319lsh209e9cydzn9gx5z" xml:space="preserve">[[Kategory:Brazyljaansk keunstner|Keunstskilder]]
[[Kategory:Keunstskilder]]</text>
      <sha1>baqk4ra61h319lsh209e9cydzn9gx5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roraima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194408</id>
    <revision>
      <id>1242124</id>
      <timestamp>2026-10-06T19:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Ynfoboks steat fan Brazylje | namme                 = Roraima | ôfbylding             = Roraima in Brazil.svg | ôfbyldingsbreedte     =  | ôfbyldingstekst       = Lokaasje fan Roraima yn Brazylje. | flagge                = Bandeira de Roraima.svg | wapen                 = Brasão de Roraima.svg | regio                 = [[Noard (Brazylje)|Norte]] | haadplak              = [[Boa Vista (Roraima)|Boa Vista]] | grutste stêd          = [[Boa Vista (Roraima)|Boa Vista]] | g...&quot;</comment>
      <origin>1242124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9938" sha1="naoiurpsfd5sz01025ndsznx0d9g0kh" xml:space="preserve">{{Ynfoboks steat fan Brazylje
| namme                 = Roraima
| ôfbylding             = Roraima in Brazil.svg
| ôfbyldingsbreedte     = 
| ôfbyldingstekst       = Lokaasje fan Roraima yn Brazylje.
| flagge                = Bandeira de Roraima.svg
| wapen                 = Brasão de Roraima.svg
| regio                 = [[Noard (Brazylje)|Norte]]
| haadplak              = [[Boa Vista (Roraima)|Boa Vista]]
| grutste stêd          = [[Boa Vista (Roraima)|Boa Vista]]
| gemeenten             = 15
| gûverneur             = 
| ynwenners             = 761.012&lt;br&gt;&lt;small&gt;(2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/rr/ IBGE]&lt;/ref&gt;
| oerflak               = 223.505,06 km² 
| befolkingstichtens    = 2,85 ynw./km² &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| hichte                = 50 m - 2.810 m (Monte Roraima)
| HDI                   = 0,699 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
| UF                    = RR
| steat sûnt            = 1988
| ISO-koade             = BR-RR
| tiidsône              = [[UTC]]−4
| koördinaten           = 
| webside               = [https://www.rr.gov.br/ www.rr.gov.br]
| mapname               = 
| lat_deg               = 1
| lat_min               = 49
| lat_dir               = N
| lon_deg               = 61
| lon_min               = 23
| lon_dir               = W
| tekst by posysjekaart = 
| ôfbylding99           = 
| ôfbyldingstekst99     = 
| ôfbyldingsbreedte99   = 
}}
'''Roraima''' (offisjeel yn it [[Portegeesk]]: ''Estado de Roraima''), is neffens it ynwennertal de lytste fan 'e 27 dielsteaten fan [[Brazylje]]. De steat leit yn it noarden fan 'e grutte regio [[Noard (Brazylje)|Norte]]. Roraima waard yn 1943 troch de federale oerheid ynsteld as in direkt bestjoerd bûnsterritoarium (''Território Federal do Rio Branco'') en waard yn 1988 omfoarme ta in folweardige dielsteat. De haadstêd fan Roraima is [[Boa Vista (Roraima)|Boa Vista]]; it is de iennige Brazyljaanske haadstêd dy't folslein op it noardlik healrûn leit.

== Skiednis ==
De skiednis fan Roraima is sterk ferbûn mei de Rio Branco, dy't de earste [[Portegal|Portegeeske]] kolonisten yn steat stelde om de regio te berikken. Troch de strategyske lizzing fan 'e delling fan 'e Rio Branco hiene de Ingelen en de Hollanners ek belangstelling foar it gebiet, dy't Brazylje ynfarden troch it Guyanaskyld op syk nei lânseigen minsken om ta slaaf te meitsjen. De Spanjerts foelen op har bar it noardlike part fan 'e Rio Branco en de [[Rio Uraricoera|Uraricoera]] yn troch [[Fenezuëla]]. De Portegeeske kolonisten fersloegen lykwols alle oare Europeeske machten, wêrby't de Portegeeske soevereiniteit oer de regio fan Roraima en in part fan [[Amazonas (Brazylje)|Amazonas]] fêstlein waard.

Sûnt 1725 begûnen [[Karmeliten|karmeliter]] misjonarissen mei it bekearen fan 'e lânseigen folken yn 'e regio.

As gefolch fan 'e krisis yn Fenezuëla sûnt de jierren 2010 is Roraima in tige wichtich taflechtsplak wurden foar Fenezolaanske flechtlingen yn Brazylje. Oannommen wurdt dat it tal Fenezolanen yn Roraima om de 100.000 hinne leit, wat likernôch in sechde fan 'e befolking fan 'e dielsteat is.

== Geografy ==
[[Ofbyld:Parque Nacional do Viruá, Roraima (2).jpg|thumb|left|Tropyske reinwâlden]]
Roraima grinzget oan 'e Brazyljaanske dielsteaten [[Pará]] en [[Amazonas (Brazylje)|Amazonas]], en ek oan [[Fenezuëla]] en [[Guyana]]. De dielsteat bestiet út de  súdlike en súdeastlike hellings fan 'e tafelbergen Serra Parima en Serra Pacaraima, dielen fan it heuvellân fan [[Guyana (regio)|Guyana]] en de polder- en oerstreamingsflakten fan 'e [[Rio Branco (rivier)|Rio Branco]].

In grut part fan 'e dielsteat is mei [[tropysk reinwâld]] oerdutsen; de hoemannichte [[delslach]] leit alle jierren sa tusken de 1500 en 2000 mm. Yn it easten leit in lyts savannegebiet. Ien fan 'e heechste bergen fan Brazylje en de nammejouwer fan 'e dielsteat, de [[Monte Roraima]], leit op 'e grins mei Fenezuëla en Guyana yn it [[Nasjonaal Park Monte Roraima]].
[[Ofbyld:Pared del Roraima.jpg|thumb|260px|Monte Roraima yn it Nasjonaal Park Monte Roraima]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto;&quot;
|+ Federale nasjonale parken yn Roraima
! Park !! Oerflak !! Bysûnderheden
|-
| [[Nasjonaal Park Monte Roraima]] || 1.160 km²&lt;ref&gt;[https://www.gov.br/icmbio/pt-br/assuntos/unidade-de-conservacao/unidades-de-biomas/amazonia/lista-de-ucs/parna-do-monte-roraima ICMBio – Parque Nacional do Monte Roraima]&lt;/ref&gt; || Oprjochte op 28 juny 1989 yn it uterste noarden op it trijelannepunt mei Fenezuëla en Guyana; beskermet de karakteristike [[tafelberch|tafelbergen]] (''tepuis'') en heechlânfloara en -fauna.
|-
| [[Nasjonaal Park Viruá]] || 2.400 km²&lt;ref&gt;[https://www.gov.br/icmbio/pt-br/assuntos/unidade-de-conservacao/unidades-de-biomas/amazonia/lista-de-ucs/parna-do-virua ICMBio – Parque Nacional do Viruá]&lt;/ref&gt; || Oprjochte op 29 april 1998 yn 'e gemeente Caracaraí; stiet ynternasjonaal bekend om in hiel grut ferskaat oan fûgel- en plantesoarten.
|-
| [[Nasjonaal Park Serra da Mocidade]] || 3.500 km²&lt;ref&gt;[https://www.gov.br/icmbio/pt-br/assuntos/unidade-de-conservacao/unidades-de-biomas/amazonia/lista-de-ucs/parna-da-serra-da-mocidade ICMBio – Parque Nacional da Serra da Mocidade]&lt;/ref&gt; || Oprjochte op 29 april 1998 op 'e grins mei de dielsteat [[Amazonas (Brazylje)|Amazonas]]; beskermet sawol de Serra da Mocidade as it omlizzend reinwâld.
|}

Njonken de nasjonale parken hat Roraima noch oare wichtige federale beskerme gebieten (''unidades de conservação federal''), lykas it Nasjonaal Bosk fan Roraima (''Floresta Nacional de Roraima'') en de ekologyske stasjons fan Maracá (''Estação Ecológica de Maracá'') en Niquiá (''Estação Ecológica do Niquiá'').

== Befolking ==
=== Etnyske gearstalling  ===
[[Ofbyld:Yanomami Woman &amp; Child.jpg|thumb|260px|Yanomami-frou mei bern yn Roraima]] 
Neffens offisjele sifers fan 'e Brazyljaanske folkstelling fan it IBGE wie de etnyske gearstalling fan 'e befolking fan Roraima as folget:

* Mingde komôf (''Pardos''): 57,3%
* Blanken (''Brancos''): 20,7%
* Lânseigen / Yndianen (''Indígenas''): 14,1%
* Swart (''Pretos''): 7,7%
* Aziaten (''Amarelos''): 0,1%

Roraima is de dielsteat mei it heechste persintaazje lânseigen ynwenners fan hiel Brazylje. Der wenje ferskate grutte yndianefolken, dêr't de [[Macuxi]] (sa'n 30.000) en de [[Yanomami]] (mear as 12.000 yn Roraima) de grutste fan binne. Oare wichtige lânseigen groepen yn 'e steat binne de Wapichana, Ingarikó, Taurepang, Patamona, Ye'kuana en Wai-Wai. De measte lânseigen gebieten lizze yn it noarden en westen fan 'e steat, lykas it bekende ''Território Indígena Yanomami'' en ''Raposa Serra do Sol''.&lt;ref&gt;[https://pib.socioambiental.org/pt/P%C3%A1gina_principal Povos Indígenas Brasil]&lt;/ref&gt;

=== Befolkingsûntwikkeling ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|-
! Jier
| '''1940''' || '''1950''' || '''1960''' || '''1970''' || '''1980''' || '''1991''' 
|-
! Ynwennertal
| 10.514 || 18.116 || 29.489 || 41.638 || 82.018 || 215.950
|-
! Groei
| — || +72,3% || +62,8% || +41,2% || +97,0% || +163,3% 
|-
! Jier
| '''2000''' || '''2010''' || '''2022'''
|-
! Ynwennertal
| 324.152 || 450.479 || 636.707   
|-
! Groei
| +50,1% || +39,0% || +41,3%  
|}

=== Grutste gemeenten ===
[[Ofbyld:Boa Vista Roraima Brazil.jpg|thumb|260px|Boa Vista]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Stêd / Gemeente
! Ynwennertal (IBGE-rûzing 2019)
|-
| [[Ofbyld:Bandeira de Boa Vista.svg|20px|border]] [[Boa Vista (Roraima)|Boa Vista]]
| align=&quot;right&quot; | 399.213
|-
| [[Ofbyld:Bandeira de Rorainopolis.svg|20px|border]] [[Rorainópolis]]
| align=&quot;right&quot; | 30.163
|-
| [[Ofbyld:Bandeira Caracarai.jpg|20px|border]] [[Caracaraí]]
| align=&quot;right&quot; | 21.926
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – &lt;ref&gt;[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rr/panorama Censo Demográfico 2022]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}

=== Religy ===
Neffens de folkstelling fan 2010 wie in krappe mearderheid lid fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke. Dat persintaazje is lykwols sterk ôfnommen. Roraima hat hjoed-de-dei ien fan 'e heechste persintaazjes protestanten fan hiel Brazylje, en ek it oantal minsken sûnder religy is relatyf grut.
[[Ofbyld:Catedral Cristo Redentor-RR.jpg|thumb|260px|Kristus Ferlosser-katedraal fan Boa Vista]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ Religieuze gearstalling fan Roraima (2010)
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Religieuze streaming !! Persintaazje (2010) 
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] || 50,5% 
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Protestantisme|protestantsk]] || 30,3% 
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | sûnder religy || 12,98% 
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | tradisjonele religys || 2.75%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[spiritisme]] || 0,91% 
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Afro-Brazyljaanske religys (''Umbanda'' / ''Candomblé'') || 1,0% 
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | oars || 1,56% 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;3&quot; | Boarne: {{pt}} &lt;small&gt;''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) &lt;ref&gt;[https://censo2022.ibge.gov.br/ Censo Demográfico 2010 / 2022]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}

== Ekonomy == 
De steat Roraima hat de lytste ekonomy fan Brazylje. De ekonomy driuwt foaral op 'e lânbou en op jild dat troch de publike sektor yn 'e lokale ekonomy telâne komt. Oant de jierren 1970 wie feehâlderij de haadpylder, dêrnei naam de ferbou fan rys dy rol oer. Letter kaam dêr de ferbou fan sojabeannen by. Yn 'e ferbou fan griente en fruit kin de steat yn it eigen ferlet foarsjen. De yndustry is lyts en fral konsintrearre yn Boa Vista oan 'e BR-174. Fenezuëla is de wichtichste ynternasjonale hannelspartner foar eksport fan hout, soja en lear.
{{boarnen|boarnefernijing=
&lt;references/&gt;
----
{{Commonscat|Roraima}}
}}
{{Dielsteat fan Brazylje}}
[[Kategory:Steat fan Brazylje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1988]]</text>
      <sha1>naoiurpsfd5sz01025ndsznx0d9g0kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Brazyljaansk persoan fan Sileensk komôf</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194409</id>
    <revision>
      <id>1242127</id>
      <timestamp>2026-10-06T19:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1242127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="42ioe2byly4utqfha0qza9suoovcq45" xml:space="preserve">[[Kategory:Brazyljaansk persoan nei etnisiteit|Sisyljaansk]]
[[Kategory:Sisyljaansk persoan om utens]]
[[Kategory:Brazyljaansk persoan fan Italjaansk komôf]]</text>
      <sha1>42ioe2byly4utqfha0qza9suoovcq45</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242128</id>
      <parentid>1242127</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T19:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>korr</comment>
      <origin>1242128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="dxk4pj58btmmpe98a72stupt0jujrvi" xml:space="preserve">[[Kategory:Brazyljaansk persoan nei etnisiteit|Sileensk]]
[[Kategory:Sileensk persoan om utens]]</text>
      <sha1>dxk4pj58btmmpe98a72stupt0jujrvi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242129</id>
      <parentid>1242128</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T19:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ieneach fan 'e Esk hat de side [[Kategory:Brazyljaansk persoan fan Silysk komôf]] omneamd ta [[Kategory:Brazyljaansk persoan fan Sileensk komôf]]: korr</comment>
      <origin>1242128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="dxk4pj58btmmpe98a72stupt0jujrvi" xml:space="preserve">[[Kategory:Brazyljaansk persoan nei etnisiteit|Sileensk]]
[[Kategory:Sileensk persoan om utens]]</text>
      <sha1>dxk4pj58btmmpe98a72stupt0jujrvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Brazyljaansk keunstner</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194411</id>
    <revision>
      <id>1242132</id>
      <timestamp>2026-10-06T19:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ieneach fan 'e Esk</username>
        <id>13292</id>
      </contributor>
      <comment>nij</comment>
      <origin>1242132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="2pli9sbazbz0ur5uf2wcfjqzh9s8q5t" xml:space="preserve">[[Kategory:Brazyljaansk persoan|Keunstner]]
[[Kategory:Keunstner nei nasjonaliteit]]</text>
      <sha1>2pli9sbazbz0ur5uf2wcfjqzh9s8q5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rondônia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194412</id>
    <revision>
      <id>1242134</id>
      <timestamp>2026-10-06T20:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Wurk}} {{Ynfoboks steat fan Brazylje | namme                 = Rondônia | ôfbylding             = Rondonia in Brazil.svg | ôfbyldingsbreedte     =  | ôfbyldingstekst       = Lokaasje fan Rondônia yn Brazylje. | flagge                = Bandeira de Rondônia.svg | wapen                 = Brasão de Rondônia.svg | regio                 = [[Noard (Brazylje)|Norte]] | haadplak              = [[Porto Velho]] | grutste stêd          = [[Porto Velho]] | gemeenten...&quot;</comment>
      <origin>1242134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4447" sha1="onb1eggpu7073cy4ivs119g96yh9oe7" xml:space="preserve">{{Wurk}}
{{Ynfoboks steat fan Brazylje
| namme                 = Rondônia
| ôfbylding             = Rondonia in Brazil.svg
| ôfbyldingsbreedte     = 
| ôfbyldingstekst       = Lokaasje fan Rondônia yn Brazylje.
| flagge                = Bandeira de Rondônia.svg
| wapen                 = Brasão de Rondônia.svg
| regio                 = [[Noard (Brazylje)|Norte]]
| haadplak              = [[Porto Velho]]
| grutste stêd          = [[Porto Velho]]
| gemeenten             = 52
| gûverneur             = 
| ynwenners             = 1.757.338&lt;br&gt;&lt;small&gt;(rûzing 2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/ro/ IBGE]&lt;/ref&gt;
| oerflak               = 237.753,439 km² &lt;small&gt;(2025)&lt;small&gt;
| befolkingstichtens    = 6,65 ynw./km² &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| hichte                = 100 m – 1.126 m&lt;br&gt;(Pico Três Gonçalves)
| HDI                   = 0,700 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
| UF                    = RO
| steat sûnt            = 1982
| ISO-koade             = BR-RO
| tiidsône              = [[UTC]]−4
| koördinaten           = 
| webside               = [https://rondonia.ro.gov.br/ rondonia.ro.gov.br]
| mapname               = 
| lat_deg               = 10
| lat_min               = 54
| lat_dir               = S
| lon_deg               = 62
| lon_min               = 45
| lon_dir               = W
| tekst by posysjekaart = 
| ôfbylding99           = 
| ôfbyldingstekst99     = 
| ôfbyldingsbreedte99   = 
}}
'''Rondônia''' (offisjeel yn it [[Portegeesk]]: ''Estado de Rondônia'') is in dielsteat yn it westen fan [[Brazylje]]. De haadstêd fan Rondônia is [[Porto Velho]].

== Skiednis ==
Rondônia ûntstie troch in ûntslutingsprojekt dat fan 'e jierren 1970 troch de Brazyljaanske regearing oantrune waard. Yn 1981 waard it gebiet ferheft ta dielsteat. Dêrfoar wie it gebiet, dat bewenne waard troch de Guaporé-Yndianen, hast ûnbekend.

Op 13 septimber 1943 waard troch wet nr. 5.812 it ''Território Federal do Guaporé'' (Federaal Territoarium Guaporé) oprjochte. Dat waard op 17 febrewaris 1956  troch wet nr. 21.731 omneamd ta ''Território Federal de Rondônia'' (Federaal Territoarium Rondônia). Op 4 jannewaris 1982 waard Rondônia in selsstannige dielsteat mei in eigen bestjoer.

De nije dielsteat is ferneamd nei de Brazyljaanske ûntdekkingsreizger, lânmjitter en bouwer fan telegraaflinen [[Cândido Rondon]], dy't yn 1913 en 1914 tegearre mei [[Theodore Roosevelt]], de eardere presidint fan 'e [[Feriene Steaten]], de wittenskiplike Roosevelt-Rondon-ekspedysje nei it noarden fan [[Mato Grosso]] late.

== Geografy ==
Rondônia grinzget oan 'e Brazyljaanske dielsteaten [[Amazonas (Brazylje)|Amazonas]], [[Acre (steat)|Acre]] en [[Mato Grosso]], en ek oan [[Bolivia]]. De steat heart by de Brazyljaanske grutte regio [[Noard (Brazylje)|Norte]].

Rondônia is mei in oerflak fan likernôch 237.765 km² goed 41 kear grutter as Fryslân (ynklusyf wetter 5.753 km²). Mei 1,58 miljoen ynwenners (2022) lei de befolkingstichtens op 6,6 ynwenners de km². 

De steat Rondônia hat twa federaal beskerme nasjonale parken (Parques Nacionais) dy't hielendal of foar in part op syn grûngebiet lizze:
[[Ofbyld:Parque Nacional de Pacaás Novos - Ideval (01).jpg|thumb|left|Nasjonaal Park Pacaás Novos]]
It [[Nasjonaal Park Pacaás Novos]] (''Parque Nacional de Pacaás Novos'') is likernôch 764.800 ha grut en leit hielendal yn Rondônia. It beskermet de Serra dos Pacaás Novos en it heechste punt fan 'e steat (Pico Três Gonçalves, 1.126 m). It park foarmet in oergongssône tusken de Amazône-reinwâlden en it ''[[Cerrado]]''-savannegebiet en omfiemet ek it Yndianereservaat fan 'e Uru-Eu-Wau-Wau.

It [[Nasjonaal Park Campos Amazônicos]] (''Parque Nacional dos Campos Amazônicos'') is likernôch 961.300 ha	grut en leit foar in part yn Rondônia (gemeente Machadinho d'Oeste), mar ek yn 'e oanbuorjende steaten Amazonas en Mato Grosso. It beskermet in unyk ekosysteem fan natuerlike enklaves fan ''Cerrado''-savanne midden yn it Amazônebekken.

Njonken dy twa federaal behearde nasjonale parken telt Rondônia noch ferskate oare federale en provinsjale beskerme gebieten, lykas de Biologyske Reservaten Jaru en Guaporé, en it provinsjale park Parque Estadual Corumbiara.
{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist|2}}
----
{{Commonscat|Rondônia}}
}}
{{DEFAULTSORT:Rondonia}}
{{Dielsteat fan Brazylje}}
[[Kategory:Steat fan Brazylje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1981]]</text>
      <sha1>onb1eggpu7073cy4ivs119g96yh9oe7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242140</id>
      <parentid>1242134</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T08:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12513" sha1="0h6q6jys8qgz1t021xkxek7qe3d7ke0" xml:space="preserve">{{Ynfoboks steat fan Brazylje
| namme                 = Rondônia
| ôfbylding             = Rondonia in Brazil.svg
| ôfbyldingsbreedte     = 
| ôfbyldingstekst       = Lokaasje fan Rondônia yn Brazylje.
| flagge                = Bandeira de Rondônia.svg
| wapen                 = Brasão de Rondônia.svg
| regio                 = [[Noard (Brazylje)|Norte]]
| haadplak              = [[Porto Velho]]
| grutste stêd          = [[Porto Velho]]
| gemeenten             = 52
| gûverneur             = 
| ynwenners             = 1.757.338&lt;br&gt;&lt;small&gt;(rûzing 2026)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/ro/ IBGE]&lt;/ref&gt;
| oerflak               = 237.753,439 km² &lt;small&gt;(2025)&lt;small&gt;
| befolkingstichtens    = 6,65 ynw./km² &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| hichte                = 100 m – 1.126 m&lt;br&gt;(Pico Três Gonçalves)
| HDI                   = 0,700 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
| UF                    = RO
| steat sûnt            = 1982
| ISO-koade             = BR-RO
| tiidsône              = [[UTC]]−4
| koördinaten           = 
| webside               = [https://rondonia.ro.gov.br/ rondonia.ro.gov.br]
| mapname               = 
| lat_deg               = 10
| lat_min               = 54
| lat_dir               = S
| lon_deg               = 62
| lon_min               = 45
| lon_dir               = W
| tekst by posysjekaart = 
| ôfbylding99           = 
| ôfbyldingstekst99     = 
| ôfbyldingsbreedte99   = 
}}
'''Rondônia''' (offisjeel yn it [[Portegeesk]]: ''Estado de Rondônia'') is in dielsteat yn it westen fan [[Brazylje]]. De haadstêd fan Rondônia is [[Porto Velho]].

== Skiednis ==
[[Ofbyld:Forte Príncipe da Beira.jpg|thumb|left|It koloniaal fort Prins fan Beira yn Costa Marques waard yn april 1775 boud om it lân te ferdigenjen tsjin in Spaanske oanfal]]
Portegeeske seefarders begûnen yn 'e 17e iuw it gebiet te ferkennen fan wat no de steat Rondônia is. Mar it duorre noch oant de folgjende iuw dat troch de ûntdekking fan goud de belangstelling fan dy regio tanaam. Yn 1776 waard oan 'e igge fan 'e rivier de [[Guaporé (rivier)|Guaporé]] it fort Prins fan Beira boud en ûntstiene der koloniale delsettings, dy't pas oan 'e ein fan 'e 19e iuw troch de rubberplantaazjes bloeiden. 

Rondônia ûntstie troch in ûntslutingsprojekt dat fan 'e jierren 1970 troch de Brazyljaanske regearing oantrune waard. Yn 1981 waard it gebiet ferheft ta dielsteat. Dêrfoar wie it gebiet, dat bewenne waard troch de Guaporé-Yndianen, hast ûnbekend.

Op 13 septimber 1943 waard troch wet nr. 5.812 it ''Território Federal do Guaporé'' (Federaal Territoarium Guaporé) oprjochte. Dat waard op 17 febrewaris 1956  troch wet nr. 21.731 omneamd ta ''Território Federal de Rondônia'' (Federaal Territoarium Rondônia). Op 4 jannewaris 1982 waard Rondônia in selsstannige dielsteat mei in eigen bestjoer.

De nije dielsteat is ferneamd nei de Brazyljaanske ûntdekkingsreizger, lânmjitter en bouwer fan telegraaflinen [[Cândido Rondon]], dy't yn 1913 en 1914 tegearre mei [[Theodore Roosevelt]], de eardere presidint fan 'e [[Feriene Steaten]], de wittenskiplike Roosevelt-Rondon-ekspedysje nei it noarden fan [[Mato Grosso]] late.

== Geografy ==
Rondônia grinzget oan 'e Brazyljaanske dielsteaten [[Amazonas (Brazylje)|Amazonas]], [[Acre (steat)|Acre]] en [[Mato Grosso]], en ek oan [[Bolivia]]. De steat heart by de Brazyljaanske grutte regio [[Noard (Brazylje)|Norte]].

Rondônia is mei in oerflak fan likernôch 237.765 km² goed 41 kear grutter as Fryslân (ynklusyf wetter 5.753 km²). Mei 1,58 miljoen ynwenners (2022) lei de befolkingstichtens op 6,6 ynwenners de km². 

De steat Rondônia hat twa federaal beskerme nasjonale parken (Parques Nacionais) dy't hielendal of foar in part op syn grûngebiet lizze:
[[Ofbyld:Parque Nacional de Pacaás Novos - Ideval (01).jpg|thumb|left|Nasjonaal Park Pacaás Novos]]
It [[Nasjonaal Park Pacaás Novos]] (''Parque Nacional de Pacaás Novos'') is likernôch 764.800 ha grut en leit hielendal yn Rondônia. It beskermet de Serra dos Pacaás Novos en it heechste punt fan 'e steat (Pico Três Gonçalves, 1.126 m). It park foarmet in oergongssône tusken de Amazône-reinwâlden en it ''[[Cerrado]]''-savannegebiet en omfiemet ek it Yndianereservaat fan 'e Uru-Eu-Wau-Wau.

It [[Nasjonaal Park Campos Amazônicos]] (''Parque Nacional dos Campos Amazônicos'') is likernôch 961.300 ha	grut en leit foar in part yn Rondônia (gemeente Machadinho d'Oeste), mar ek yn 'e oanbuorjende steaten Amazonas en Mato Grosso. It beskermet in unyk ekosysteem fan natuerlike enklaves fan ''Cerrado''-savanne midden yn it Amazônebekken.

Njonken dy twa federaal behearde nasjonale parken telt Rondônia noch ferskate oare federale en provinsjale beskerme gebieten, lykas de Biologyske Reservaten Jaru en Guaporé, en it provinsjale park Parque Estadual Corumbiara.

== Befolking ==
=== Etnyske gearstalling ===
De etnyske ferdieling fan 'e befolking fan Rondônia wie neffens de offisjele folkstelling fan 2022 fan it IBGE as folget:

* minsken fan mingde komôf (''Pardos''): 59,3%
* blanken (''Brancos''): 30,7%
* swarten (''Pretos''): 8,7%
* lânseigen befolking (''Indígenas''): 1,1% (sawat 17.000 minsken)
* Aziaten (''Amarelos''): 0,3%

=== Lânseigen befolking ===
Yn 'e jierren 1970 en 1980 stelde de Brazyljaanske oerheid mei de oanlis fan wegen (lykas de BR-364) it gebiet iepen foar feefokkers, houtkappers en oare kolonisten. Om de grûn yn besit te nimmen foar grutte feebedriuwen, woene guon feefokkers foarkomme dat de federale lânseigen organisaasje FUNAI (''Fundação Nacional do Índio'') op 'e hichte komme soe fan 'e oanwêzigens fan lânseigen groepen. As FUNAI nammentlik in ûnbekende stamme fûn dêr't de bûtenwrâld noch gjin kontakt mei hie, waard it gebiet neffens de wet ôfsletten en beskerme as lânseigen territoarium, wat betsjutte dat de feefokkers der net mear komme mochten. De kolonisten hierden dêrom wapene bindes yn om dy stammen út te moardzjen. Yn 1985 fûn in grutte moardpartij plak op 'e Akuntsu. Mei grûnskowers waarden harren doarpen ferneatige om it bewiis fan harren bestean út te wiskjen. In soad oare lânseigen stammen waarden ferfolge en oaren stoaren troch besmetlike sykten (lykas gryp en mûzels) dy't troch de ynkringers meibrocht waarden en dêr't hja gjin wjerstân tsjin hienen. It lêste stamhaad en de lêste manlike oerlibbene dy't it bloedbad fan 1985 noch bewust meimakke hie, Konan Kora Akuntsu, ferstoar op 26 maaie 2016.&lt;ref&gt;[https://undisciplinedenvironments.org/2016/06/10/the-few-remaining-genocide-survivors-and-the-brazilian-state/ Undisciplined Envirenmonts: ''The Few Remaining: Genocide Survivors and the Brazilian State'', 10 juny 2016]&lt;/ref&gt;

De priiswinnende Brazyljaanske dokumintêre &quot;Corumbiara: They Shoot Indians, Don't They?&quot; (2009) fan regisseur [[Vincent Carelli]] lei it sykjen nei de oerlibbenen yn it reinwâld en it bewiismateriaal fan 'e bloedbaden op film fêst.

Yn 2011 wiene der 21 lânseigen territoaria (''Terras Indígenas'') yn Rondônia, en noch twa dêrfan wiene yn it proses om ôfbeakene te wurden. It grutste hjirfan, it lânseigen territoarium Uru-Eu-Wau-Wau, omfiemet mear as 1,8 miljoen hektare. In oar gebiet, it lânseigen territoarium Rio Omerê, is it leefgebiet fan 'e Kanoê- en de Akuntsu-stammen. Alle beide stammen wiene yn 'e jierren 1970 en 1980 it slachtoffer fan bloedbaden troch feefokkers en besteane hjoed-de-dei noch út in hânfol minsken of binne útstoarn.

=== Befolkingsûntwikkeling fan Rondônia (1940–2022) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; text-align: center;&quot;
|-
! Jier
| '''1940''' || '''1950''' || '''1960''' || '''1970''' || '''1980''' || '''1991'''
|-
! Ynwennertal
| 20.354 || 36.935 || 70.783 || 116.620 || 503.125 || 1.130.874
|-
! Groei
| — || +81,5% || +91,6% || +64,8% || +331,4% || +124,8%
|-
! Jier
| '''2000''' || '''2010''' || '''2022''' || || ||
|-
! Ynwennertal
| 1.380.952 || 1.562.409 || 1.581.196 || || ||
|-
! Groei
| +22,1% || +13,1% || +1,2% || || ||
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;7&quot; | Boarne: {{pt}} &lt;small&gt;''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – Censos Demográficos&lt;/small&gt;
|}
=== Grutste gemeenten ===
Neffens de meast resinte gegevens fan it IBGE (de folkstelling fan 2022) wennet 84,7% fan 'e befolking fan Rondônia yn 'e stêd. Sa'n 15,3% fan 'e ynwenners wennet op it plattelân.

[[Ofbyld:Porto Velho RO.jpg|thumb|260px|Porto Velho]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Stêd
! Ynwenners
|-
| [[Ofbyld:Bandeira de Porto Velho.svg|20px|border]] [[Porto Velho]]
| align=&quot;right&quot; | 460.413
|-
| [[Ofbyld:Flag ji-paraná.svg|20px|border]] [[Ji-Paraná (gemeente)|Ji-Paraná]]
| align=&quot;right&quot; | 124.333
|-
| [[Ofbyld:Ariquemes bandeira.jpg|20px|border]] [[Ariquemes]]
| align=&quot;right&quot; | 96.833
|-
| [[Ofbyld:Flag rondonia vilhena.svg|20px|border]] [[Vilhena]]
| align=&quot;right&quot; | 95.832
|-
| [[Ofbyld:Bandeira Cacoal.png|20px|border]] [[Cacoal]]
| align=&quot;right&quot; | 86.895
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; | Boarne: {{pt}} &lt;small&gt;''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – Folkstelling 2022&lt;/small&gt;
|}

=== Religy ===
De befolking fan Rondônia is yn mearderheid kristlik. Tradisjoneel is de Roomsk-Katolike Tsjerke yn Rondônia dominant. Lykas yn hiel Brazylje hat it protestantisme de lêste desennia in foarse groei meimakke. By de folkstelling fan 2010 hie it katolisisme noch jimmeroan de grutste oanhing fan alle religys. Sûnt hat it protestantisme en yn it bysûnder de pinksterbeweging noch mear groei meimakke. Nettsjinsteande de mooglike ûnkrektens fan 'e demografyske folkstelling fan 2022, jouwe de nije sifers dúdlik oan dat de religieuze oergong fan Brazylje nei it protestantisme trochgiet. Foar it earst yn 'e skiednis fan it lân hawwe protestantske kristenen de katoliken yn twa steaten oertroffen: Acre en Rondônia.&lt;ref&gt;[https://projetocolabora.com.br/ods11/evangelicos-ultrapassam-catolicos-em-2-estados-e-em-245-cidades/ ''Censo 2022 mostra desaceleração no ritmo da transição religiosa do Brasil. Colabora: ''Acre e Rondônia já tem maioria evangélica; Rio de Janeiro deve ter em 2030'', 16 juny 2025]&lt;/ref&gt;
  
[[Ofbyld:SILVAJUNIOR CATEDRAL METROPOLITANA CORAÇÃO DE JESUS PORTO VELHO RO (40930598971).jpg|thumb|260px|Aartsbiskoplike katedraal fan Porto Velho]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ Religieuze gearstalling fan Rondônia (2010)
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Religieuze streaming !! Persintaazje (2010)
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Roomsk-Katolike Tsjerke|roomsk-katolyk]] || 47,6%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Protestantisme|protestantsk]] || 33,8%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | sûnder religy || 14,3%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[spiritisme]] || 0,6%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Afro-Brazyljaanske religys (''Umbanda'' / ''Candomblé'') || 0,2%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | oare religys / net opjûn || 3,5%
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;Boarne: {{pt}} ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE) – Censo Demográfico 2010&lt;/small&gt;
|}

== Ekonomy ==
De ekonomy fan Rondônia driuwt foaral op de lânbou en it grutskalich winnen en eksportearjen fan ûnbewurke natuerlike grûnstoffen (ekstraktivisme). Foar de ûntwikkeling fan it gebiet wie de iepening fan 'e BR-364 yn 1961 fan tige grut belang. Dy ferbining makke de ynfier fan foarrieden en eksport fan produkten folle makliker. Troch goedkeape grûn yn 'e ''cerrados'' oan te bieden ferhûzen in soad boerefamyljes út it suden wei nei Rondônia. Troch ûndersyk fan Embrapa (''Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária''), it nasjonale ûndersyksynstitút foar lânbou en feehâlderij yn Brazylje, waard de boaiemkwaliteit ferbettere foar de lânbou. Wichtige produkten binne hjoed-de-dei soja, kakao, kofje, mais, pûltsjes en rys.

De houtkap begûn mei de komst fan 'e BR-364, foaral foar kwaliteitshout lykas mahoanjehout. Njonken hout is de winning fan tinerts út in grutte myn in wichtich ekstraktyf produkt. De feehâlderij groeide sterk en Rondônia hat no ien fan 'e grutste feebeslaggen fan it lân. De ekonomyske eksploitaasje fan it gebiet hat foar in soad ferneatiging fan reinwâlden laat.&lt;ref&gt;[http://www.v-brazil.com/information/geography/rondonia/economy.html Visit Brazil: ''Rondônia Economy'']&lt;/ref&gt;

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Rondônia}}
}}
{{DEFAULTSORT:Rondonia}}
{{Dielsteat fan Brazylje}}
[[Kategory:Steat fan Brazylje]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1982]]</text>
      <sha1>0h6q6jys8qgz1t021xkxek7qe3d7ke0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>