Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 6587 1242271 1174595 2026-10-10T13:07:20Z RomkeHoekstra 10582 Ferâldere ynfoboks ferfongen troch in bettere ynfoboks. Tf, en tekst hjir en dêr aktualisearre. 1242271 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks lân | namme1 = <small>Federale Republyk Brazylje | namme2 = República Federativa do Brasil <small>([[Portugeesk]])</small> | namme_Frysk_koart = Brazylje | flagge = Flag of Brazil.svg | wapen = Coat of arms of Brazil.svg | motto = Ordem e Progresso | motto_oersetting = (''Oarder en Foarútgong'') | folksliet = [[Hino Nacional Brasileiro|Hino Nacional Brasileiro]] | folksliet_muzyk = Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg | folksliet_keninklik = | folksliet_keninklik_muzyk = | lizzing = Brazil (orthographic projection).svg | haadstêd = [[Brasília]] | offisjele_taal1 = [[Portugeesk]] | offisjele_minderheidstaal1 = | offisjele_minderheidstaal2 = | offisjele_minderheidstaal3 = | offisjele_minderheidstaal4 = | offisjele_minderheidstaal5 = | erkende_streektaal1 = | erkende_streektaal2 = | erkende_streektaal3 = | erkende_streektaal4 = | erkende_streektaal5 = | steatsfoarm = [[Federale republyk]] <small>([[Presidentialisme|presidintele republyk]])</small> | presidint = [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | steatshaad = Luiz Inácio Lula da Silva | regearlieder = Luiz Inácio Lula da Silva | ûnôfhinklikheid = [[7 septimber]] [[1822]] <small>(fan Portugeesken hearskippij)</small><br />[[15 novimber]] [[1889]] <small>(Republyk)</small> | oerflak = 8.515.767 km² | dêrfan lân = 8.460.415 km² | dêrfan wetter = 55.352 km² | ynwennertal = 203.080.756 <ref>[https://censo2022.ibge.gov.br/ Panorama do Censo 2022], ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE)</ref> | ynwennertal_datum = sensus 2022 | befolkingstichtens = 23,8 ynw./km² | munt = [[Brazyljaanske real|Real]] (BRL) | tiidsône = | ferskil_UTC = -2 oant -5 | simmertiid = | simmertiid_ferskil_UTC = | nasjonale_feestdei1 = [[7 septimber]] <small>(Dei fan 'e Unôfhinklikheid)</small> | nasjonale_feestdei2 = [[15 novimber]] <small>(Dei fan 'e Republyk)</small> | ynternet = .br | telefoan = +55 | ISO_3166 = BR, BRA, 076 | noat1 = De presidint is sawol steatshaad as regearlieder. | noat2 = | noat3 = | noat4 = | noat5 = | noat6 = | noat7 = | noat8 = }} '''Brazylje''', sûnt [[1964]] offisjeel de '''Federative Republyk Brazylje''', is in lân yn [[Súd-Amearika]]. De haadstêd is [[Brasilía]] en de presidint fan 'e republyk is sûnt [[2023]] [[Lula da Silva]]. == Geografy == === Lizzing === Brazylje wurdt begrinzge troch: * [[Fenezuëla]], [[Guyana]], [[Suriname]] en [[Frânsk Guyana]] yn it noarden; * de [[Atlantyske Oseaan]] yn it easten; * [[Urûguay]] yn it suden; * [[Paraguay]], [[Argentynje]] en [[Bolivia]] yn it súdwesten; * [[Perû]] yn it westen; * [[Kolombia]] yn it noardwesten. === Lânskip === Brazylje is it op fjouwer nei grutste lân op ierde en it grutste lân fan Súd-Amearika en nimt hast de helte fan it [[wrâlddiel]] yn. De eastgrins wurdt foarme troch de [[Atlantyske Oseaan]], dêr't de smelle kuststripe tichtbefolke is. Yn it noarden wurdt it lânskip bepaald troch [[tropysk reinwâld]] dat har nei it suden ta útstrekt oant it Amazôneleechlân. Dat gebiet is it biotoop fan ûntelbere soarten bisten mei in unyk ekosysteem. De grutste rivier fan Brazylje is de [[Amazône (rivier)|Amazône]]. It lân is ryk tabedield mei boaiemskatten. === Stêden === [[Brasilia]] is de haadstêd fan it lân. Foar [[1960]] wie dat [[Rio de Janeiro]] en noch earder wie it oant [[1763]] [[Salvador]]. Oare grutte stêden binne: [[São Paulo (stêd)|São Paulo]], [[Belo Horizonte]], [[Fortaleza]], [[Curitiba]], [[Manaus]], [[Recife]], [[Porto Alegre]], [[Belém]] en [[Goiânia]]. == Skiednis == [[Ofbyld:Desembarque de Pedro Álvares Cabral em Porto Seguro em 1500 by Oscar Pereira da Silva (1865–1939).jpg|left|thumb|Jeropeeske ûntdekking fan Brazylje troch Pedro Álvares Cabral yn 1500]] Brazylje waard al yn it [[8e millenium f.Kr.]] bewenne troch [[Yndianen]]. Om-ende-by [[1500]] arrivearren de earste [[Jeropa|Jeropeanen]] yn de kustgebieten, dy't yn de [[17e iuw]] [[Portegal|Portegeesk]] besit waarden. Yn [[1807]] flechte it Portegeeske keninlik hûs foar de legers fan [[Napoleon]] nei Brazylje. Fan dat stuit ôf waard Rio de Janeiro de facto de haadstêd fan it Portegeeske ryk. De nasjonale bibleteek waard oprjochte en de earste universiteiten stiften. Doe kening [[Johan VI fan Portegal|Johan VI]] yn [[1821]] nei Portegal werom kearde bleau syn soan Peter efter yn Brazylje. Yn 1822 proklamearre er de ûnôfhinklikens fan it memmelân en ferklearre er himsels ta keizer Peter I. Trije jier letter waard de ûnôfhinklikens erkend. Yn 1831 waard keizer Peter I opfolge troch Peter II. Mei de eksport fan [[kofje]] begûn de ekonomyske bloei. Yn 1889 makke de nije elite fan kofjebaronnen in ein oan 'e monargy en Brazylje waard ynstee dêrfan in federale republyk. Yn [[1961]] grypten de militêren de macht dy't oant-en-mei de earste ferkiezings fan [[1982]] it lân regearren. Yn [[1985]] krige Brazylje syn earste boargerpresidint en yn [[1988]] in nije grûnwet. It leger hat lykwols noch hieltyd in soad ynfloed op it regear. == Demografy == === Befolking === It lân wurdt troch in protte lytse etnyske groepen bewenne, wêrfan't de lânseigen Yndiaanske befolking de lytste groep foarmet. == Ekonomy == De rike opbringsten fan 'e lânbou soargje foar in protte ynkomsten. Utsein de [[feefokkerij]] wurde benammen [[kofje]], [[kakau]], [[soja]] en [[sûker]], [[tabak]], [[stynske weet]] en [[katoen]] ferboud. De [[autoyndustry]] en taleveringsbedriuwen dominearje it sterk yndustraliearre lân. It [[BYP]] per persoan is $2,64 biljoen (2026).<ref>[https://www.worldometers.info/nl/bbp/bbp-per-land/ World-O-Meter]</ref> Mei 59,7% is de tsjinstesektor dominant, folge troch de yndustry (20,1%) en de lânbou (6,1%) Gearstalling fan BYP per sektor is 5,5% lânbou, 28,7% yndustry en 65,8% tsjinsten.<ref>[https://www.statista.com/statistics/254407/share-of-economic-sectors-in-the-gdp-in-brazil/ Statista]</reF> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Brasil|Brazylje}} }} {{Dielsteat fan Brazylje}} [[Kategory:Brazylje| ]] [[Kategory:Lân yn Súd-Amearika]] [[Kategory:Histoaryske Nederlânske koloanje]] [[Kategory:Histoaryske Portegeeske koloanje]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1822]] [[Kategory:Republyk]] iqjs9hyi4nlwqt0s95dvlqhu7xgqo6n 1242272 1242271 2026-10-10T13:08:57Z RomkeHoekstra 10582 1242272 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks lân | namme1 = <small>Federale Republyk Brazylje | namme2 = República Federativa do Brasil <small>([[Portugeesk]])</small> | namme_Frysk_koart = Brazylje | flagge = Flag of Brazil.svg | wapen = Coat of arms of Brazil.svg | motto = Ordem e Progresso | motto_oersetting = (''Oarder en Foarútgong'') | folksliet = [[Hino Nacional Brasileiro|Hino Nacional Brasileiro]] | folksliet_muzyk = Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg | folksliet_keninklik = | folksliet_keninklik_muzyk = | lizzing = Brazil (orthographic projection).svg | haadstêd = [[Brasília]] | offisjele_taal1 = [[Portugeesk]] | offisjele_minderheidstaal1 = | offisjele_minderheidstaal2 = | offisjele_minderheidstaal3 = | offisjele_minderheidstaal4 = | offisjele_minderheidstaal5 = | erkende_streektaal1 = | erkende_streektaal2 = | erkende_streektaal3 = | erkende_streektaal4 = | erkende_streektaal5 = | steatsfoarm = [[Federale republyk]] <small>([[Presidentialisme|presidintele republyk]])</small> | presidint = [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | steatshaad = Luiz Inácio Lula da Silva | regearlieder = Luiz Inácio Lula da Silva | ûnôfhinklikheid = [[7 septimber]] [[1822]] <small>(fan Portugeesken hearskippij)</small><br />[[15 novimber]] [[1889]] <small>(Republyk)</small> | oerflak = 8.515.767 km² | dêrfan lân = 8.460.415 km² | dêrfan wetter = 55.352 km² | ynwennertal = 203.080.756 <ref>[https://censo2022.ibge.gov.br/ Panorama do Censo 2022], ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE)</ref> | ynwennertal_datum = sensus 2022 | befolkingstichtens = 23,8 ynw./km² | munt = [[Brazyljaanske real|Real]] (BRL) | tiidsône = | ferskil_UTC = -2 oant -5 | simmertiid = | simmertiid_ferskil_UTC = | nasjonale_feestdei1 = [[7 septimber]] <small>(Dei fan 'e Unôfhinklikheid)</small> | nasjonale_feestdei2 = [[15 novimber]] <small>(Dei fan 'e Republyk)</small> | ynternet = .br | telefoan = +55 | ISO_3166 = BR, BRA, 076 | noat1 = De presidint is sawol steatshaad as regearlieder. | noat2 = | noat3 = | noat4 = | noat5 = | noat6 = | noat7 = | noat8 = }} '''Brazylje''', sûnt [[1964]] offisjeel de '''Federale Republyk Brazylje''', is in lân yn [[Súd-Amearika]]. De haadstêd is [[Brasilia]] en de presidint fan 'e republyk is sûnt [[2023]] [[Lula da Silva]]. == Geografy == === Lizzing === Brazylje wurdt begrinzge troch: * [[Fenezuëla]], [[Guyana]], [[Suriname]] en [[Frânsk Guyana]] yn it noarden; * de [[Atlantyske Oseaan]] yn it easten; * [[Urûguay]] yn it suden; * [[Paraguay]], [[Argentynje]] en [[Bolivia]] yn it súdwesten; * [[Perû]] yn it westen; * [[Kolombia]] yn it noardwesten. === Lânskip === Brazylje is it op fjouwer nei grutste lân op ierde en it grutste lân fan Súd-Amearika en nimt hast de helte fan it [[wrâlddiel]] yn. De eastgrins wurdt foarme troch de [[Atlantyske Oseaan]], dêr't de smelle kuststripe tichtbefolke is. Yn it noarden wurdt it lânskip bepaald troch [[tropysk reinwâld]] dat har nei it suden ta útstrekt oant it Amazôneleechlân. Dat gebiet is it biotoop fan ûntelbere soarten bisten mei in unyk ekosysteem. De grutste rivier fan Brazylje is de [[Amazône (rivier)|Amazône]]. It lân is ryk tabedield mei boaiemskatten. === Stêden === [[Brasilia]] is de haadstêd fan it lân. Foar [[1960]] wie dat [[Rio de Janeiro]] en noch earder wie it oant [[1763]] [[Salvador]]. Oare grutte stêden binne: [[São Paulo (stêd)|São Paulo]], [[Belo Horizonte]], [[Fortaleza]], [[Curitiba]], [[Manaus]], [[Recife]], [[Porto Alegre]], [[Belém]] en [[Goiânia]]. == Skiednis == [[Ofbyld:Desembarque de Pedro Álvares Cabral em Porto Seguro em 1500 by Oscar Pereira da Silva (1865–1939).jpg|left|thumb|Jeropeeske ûntdekking fan Brazylje troch Pedro Álvares Cabral yn 1500]] Brazylje waard al yn it [[8e millenium f.Kr.]] bewenne troch [[Yndianen]]. Om-ende-by [[1500]] arrivearren de earste [[Jeropa|Jeropeanen]] yn de kustgebieten, dy't yn de [[17e iuw]] [[Portegal|Portegeesk]] besit waarden. Yn [[1807]] flechte it Portegeeske keninlik hûs foar de legers fan [[Napoleon]] nei Brazylje. Fan dat stuit ôf waard Rio de Janeiro de facto de haadstêd fan it Portegeeske ryk. De nasjonale bibleteek waard oprjochte en de earste universiteiten stiften. Doe kening [[Johan VI fan Portegal|Johan VI]] yn [[1821]] nei Portegal werom kearde bleau syn soan Peter efter yn Brazylje. Yn 1822 proklamearre er de ûnôfhinklikens fan it memmelân en ferklearre er himsels ta keizer Peter I. Trije jier letter waard de ûnôfhinklikens erkend. Yn 1831 waard keizer Peter I opfolge troch Peter II. Mei de eksport fan [[kofje]] begûn de ekonomyske bloei. Yn 1889 makke de nije elite fan kofjebaronnen in ein oan 'e monargy en Brazylje waard ynstee dêrfan in federale republyk. Yn [[1961]] grypten de militêren de macht dy't oant-en-mei de earste ferkiezings fan [[1982]] it lân regearren. Yn [[1985]] krige Brazylje syn earste boargerpresidint en yn [[1988]] in nije grûnwet. It leger hat lykwols noch hieltyd in soad ynfloed op it regear. == Demografy == === Befolking === It lân wurdt troch in protte lytse etnyske groepen bewenne, wêrfan't de lânseigen Yndiaanske befolking de lytste groep foarmet. == Ekonomy == De rike opbringsten fan 'e lânbou soargje foar in protte ynkomsten. Utsein de [[feefokkerij]] wurde benammen [[kofje]], [[kakau]], [[soja]] en [[sûker]], [[tabak]], [[stynske weet]] en [[katoen]] ferboud. De [[autoyndustry]] en taleveringsbedriuwen dominearje it sterk yndustraliearre lân. It [[BYP]] per persoan is $2,64 biljoen (2026).<ref>[https://www.worldometers.info/nl/bbp/bbp-per-land/ World-O-Meter]</ref> Mei 59,7% is de tsjinstesektor dominant, folge troch de yndustry (20,1%) en de lânbou (6,1%) Gearstalling fan BYP per sektor is 5,5% lânbou, 28,7% yndustry en 65,8% tsjinsten.<ref>[https://www.statista.com/statistics/254407/share-of-economic-sectors-in-the-gdp-in-brazil/ Statista]</reF> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Brasil|Brazylje}} }} {{Dielsteat fan Brazylje}} [[Kategory:Brazylje| ]] [[Kategory:Lân yn Súd-Amearika]] [[Kategory:Histoaryske Nederlânske koloanje]] [[Kategory:Histoaryske Portegeeske koloanje]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1822]] [[Kategory:Republyk]] l5ebir9mpfkk4aq6f92ypmdjbjpqsf8 1242275 1242272 2026-10-10T14:48:24Z Drewes 2754 /* Skiednis */ + makker 1242275 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks lân | namme1 = <small>Federale Republyk Brazylje | namme2 = República Federativa do Brasil <small>([[Portugeesk]])</small> | namme_Frysk_koart = Brazylje | flagge = Flag of Brazil.svg | wapen = Coat of arms of Brazil.svg | motto = Ordem e Progresso | motto_oersetting = (''Oarder en Foarútgong'') | folksliet = [[Hino Nacional Brasileiro|Hino Nacional Brasileiro]] | folksliet_muzyk = Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg | folksliet_keninklik = | folksliet_keninklik_muzyk = | lizzing = Brazil (orthographic projection).svg | haadstêd = [[Brasília]] | offisjele_taal1 = [[Portugeesk]] | offisjele_minderheidstaal1 = | offisjele_minderheidstaal2 = | offisjele_minderheidstaal3 = | offisjele_minderheidstaal4 = | offisjele_minderheidstaal5 = | erkende_streektaal1 = | erkende_streektaal2 = | erkende_streektaal3 = | erkende_streektaal4 = | erkende_streektaal5 = | steatsfoarm = [[Federale republyk]] <small>([[Presidentialisme|presidintele republyk]])</small> | presidint = [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | steatshaad = Luiz Inácio Lula da Silva | regearlieder = Luiz Inácio Lula da Silva | ûnôfhinklikheid = [[7 septimber]] [[1822]] <small>(fan Portugeesken hearskippij)</small><br />[[15 novimber]] [[1889]] <small>(Republyk)</small> | oerflak = 8.515.767 km² | dêrfan lân = 8.460.415 km² | dêrfan wetter = 55.352 km² | ynwennertal = 203.080.756 <ref>[https://censo2022.ibge.gov.br/ Panorama do Censo 2022], ''Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística'' (IBGE)</ref> | ynwennertal_datum = sensus 2022 | befolkingstichtens = 23,8 ynw./km² | munt = [[Brazyljaanske real|Real]] (BRL) | tiidsône = | ferskil_UTC = -2 oant -5 | simmertiid = | simmertiid_ferskil_UTC = | nasjonale_feestdei1 = [[7 septimber]] <small>(Dei fan 'e Unôfhinklikheid)</small> | nasjonale_feestdei2 = [[15 novimber]] <small>(Dei fan 'e Republyk)</small> | ynternet = .br | telefoan = +55 | ISO_3166 = BR, BRA, 076 | noat1 = De presidint is sawol steatshaad as regearlieder. | noat2 = | noat3 = | noat4 = | noat5 = | noat6 = | noat7 = | noat8 = }} '''Brazylje''', sûnt [[1964]] offisjeel de '''Federale Republyk Brazylje''', is in lân yn [[Súd-Amearika]]. De haadstêd is [[Brasilia]] en de presidint fan 'e republyk is sûnt [[2023]] [[Lula da Silva]]. == Geografy == === Lizzing === Brazylje wurdt begrinzge troch: * [[Fenezuëla]], [[Guyana]], [[Suriname]] en [[Frânsk Guyana]] yn it noarden; * de [[Atlantyske Oseaan]] yn it easten; * [[Urûguay]] yn it suden; * [[Paraguay]], [[Argentynje]] en [[Bolivia]] yn it súdwesten; * [[Perû]] yn it westen; * [[Kolombia]] yn it noardwesten. === Lânskip === Brazylje is it op fjouwer nei grutste lân op ierde en it grutste lân fan Súd-Amearika en nimt hast de helte fan it [[wrâlddiel]] yn. De eastgrins wurdt foarme troch de [[Atlantyske Oseaan]], dêr't de smelle kuststripe tichtbefolke is. Yn it noarden wurdt it lânskip bepaald troch [[tropysk reinwâld]] dat har nei it suden ta útstrekt oant it Amazôneleechlân. Dat gebiet is it biotoop fan ûntelbere soarten bisten mei in unyk ekosysteem. De grutste rivier fan Brazylje is de [[Amazône (rivier)|Amazône]]. It lân is ryk tabedield mei boaiemskatten. === Stêden === [[Brasilia]] is de haadstêd fan it lân. Foar [[1960]] wie dat [[Rio de Janeiro]] en noch earder wie it oant [[1763]] [[Salvador]]. Oare grutte stêden binne: [[São Paulo (stêd)|São Paulo]], [[Belo Horizonte]], [[Fortaleza]], [[Curitiba]], [[Manaus]], [[Recife]], [[Porto Alegre]], [[Belém]] en [[Goiânia]]. == Skiednis == [[Ofbyld:Desembarque de Pedro Álvares Cabral em Porto Seguro em 1500 by Oscar Pereira da Silva (1865–1939).jpg|left|thumb|Jeropeeske ûntdekking fan Brazylje troch Pedro Álvares Cabral yn 1500 <br> <small> [[Oscar Pereira da Silva]] (1867–1939) </small>]] Brazylje waard al yn it [[8e millenium f.Kr.]] bewenne troch [[Yndianen]]. Om-ende-by [[1500]] arrivearren de earste [[Jeropa|Jeropeanen]] yn de kustgebieten, dy't yn de [[17e iuw]] [[Portegal|Portegeesk]] besit waarden. Yn [[1807]] flechte it Portegeeske keninlik hûs foar de legers fan [[Napoleon]] nei Brazylje. Fan dat stuit ôf waard Rio de Janeiro de facto de haadstêd fan it Portegeeske ryk. De nasjonale bibleteek waard oprjochte en de earste universiteiten stiften. Doe kening [[Johan VI fan Portegal|Johan VI]] yn [[1821]] nei Portegal werom kearde bleau syn soan Peter efter yn Brazylje. Yn 1822 proklamearre er de ûnôfhinklikens fan it memmelân en ferklearre er himsels ta keizer Peter I. Trije jier letter waard de ûnôfhinklikens erkend. Yn 1831 waard keizer Peter I opfolge troch Peter II. Mei de eksport fan [[kofje]] begûn de ekonomyske bloei. Yn 1889 makke de nije elite fan kofjebaronnen in ein oan 'e monargy en Brazylje waard ynstee dêrfan in federale republyk. Yn [[1961]] grypten de militêren de macht dy't oant-en-mei de earste ferkiezings fan [[1982]] it lân regearren. Yn [[1985]] krige Brazylje syn earste boargerpresidint en yn [[1988]] in nije grûnwet. It leger hat lykwols noch hieltyd in soad ynfloed op it regear. == Demografy == === Befolking === It lân wurdt troch in protte lytse etnyske groepen bewenne, wêrfan't de lânseigen Yndiaanske befolking de lytste groep foarmet. == Ekonomy == De rike opbringsten fan 'e lânbou soargje foar in protte ynkomsten. Utsein de [[feefokkerij]] wurde benammen [[kofje]], [[kakau]], [[soja]] en [[sûker]], [[tabak]], [[stynske weet]] en [[katoen]] ferboud. De [[autoyndustry]] en taleveringsbedriuwen dominearje it sterk yndustraliearre lân. It [[BYP]] per persoan is $2,64 biljoen (2026).<ref>[https://www.worldometers.info/nl/bbp/bbp-per-land/ World-O-Meter]</ref> Mei 59,7% is de tsjinstesektor dominant, folge troch de yndustry (20,1%) en de lânbou (6,1%) Gearstalling fan BYP per sektor is 5,5% lânbou, 28,7% yndustry en 65,8% tsjinsten.<ref>[https://www.statista.com/statistics/254407/share-of-economic-sectors-in-the-gdp-in-brazil/ Statista]</reF> {{Boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} ---- {{Commonscat|Brasil|Brazylje}} }} {{Dielsteat fan Brazylje}} [[Kategory:Brazylje| ]] [[Kategory:Lân yn Súd-Amearika]] [[Kategory:Histoaryske Nederlânske koloanje]] [[Kategory:Histoaryske Portegeeske koloanje]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1822]] [[Kategory:Republyk]] 7smbpa9cyoqzw4nem8eetehbryxfqp9 0 9830 1242278 1066928 2026-10-10T20:06:45Z Drewes 2754 wurk 1242278 wikitext text/x-wiki {{wurk}} '''Lyts Grins''' (Klein Groningen) is in [[buorskip]] yn de gemeente [[Opsterlân]], yn 'e [[himrik]] fan [[Wynjewâld]]. Lyts Grins leit noardeastlik fan [[Donkerbroek]] oan de [[N381]] nei [[Wynjewâld]]. De [[Opsterlânske Kompanjonsfeart]] makket yn Lyts Grins nei de brêge in heakse hoeke. Der stiet noch in âld [[molkfabryk]], dy't al sûnt [[1967]] net mear brûkt wurdt. Hy is ûntstien as "turfstekkersdoarp" mei arbeiders út [[Grinslân]]. De namme komt ek foar as ''Klein Groningen''. De buorskip wurdt yn twaen spliten troch de [[N381]]. Mei de takomstige ferlizzing fan de wei komt der ek wer romte foar de buorskip om in gehiel te foarmjen. De buorskip is benammen bekend troch de earste [[trajektkontrole]] fan Nederlân dy't dêr delsetten is. == Sjoch ek == * [[Fryske doarpen#Buorskippen|Fryske doarpen, buorskippen en delsettings]] {{Boarnen|boarnefernijing= * [[Grutte Provinsje Atlas Fryslân]], Wolters-Noordhof Altlasproduksjes / [[Afûk]], 2000 *{{Aut|[[Karel F. Gildemacher]]}}, "Friese Plaatsnamen", Ljouwert, Friese Pers Boekerij 2007, ''Klein Groningen'' }} {{Koördinaten|53_3_N_6_13_E_type:city_scale:29000_region:NL|53° 03' NB, 6° 13' EL}} {{Opsterlân}} {{DEFAULTSORT:Lits Grins}} [[Kategory:Wynjewâld]] [[Kategory:Buorskip yn Opsterlân]] 0fj65swpbjiggw2znhopthz2rm8sx7z 0 36577 1242281 1174967 2026-10-10T22:20:46Z Burjkh 57637 1242281 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = | ôfbylding = Borgweer Wehe-den Hoorn.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Borgweer'' | wapen = [[Ofbyld:Wehe-den_Hoorn_dorpsvlag.svg|80px]] | ynwennertal = 705 <small>(31-12-2023)</small> <ref>[https://allecijfers.nl/woonplaats/wehe-den-hoorn/#:~:text=Woonplaats%20Wehe%2Dden%20Hoorn%20heeft,zijn%20in%20totaal%20371%20woningen. Alle Cijfers]</ref> | oerflak = 0,59 km², wêrfan: <br> lân: 0,58 km² <br> wetter: 0,01 km² </br> | befolkingstichtens = 1159 ynw. / km² | stêdekloft = | hichte = | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GRf}} | | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[File:Het Hogeland vlag.svg|20px]] [[It Hegelân]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | bestjoerlike ienheid 4 = | namme bestjoerlike ienheid 4= | boargemaster = | stedsyndieling = | stifting = | postkoade = | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = UTC +2 | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_21_39.8_N_6_25_01.1_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 21' N 6° 25' E}} | webside = [https://www.wehe-denhoorn.nl/ Side Wehe-den Hoorn] | ôfbylding2 = | ôfbyldingstekst2 = | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Grinslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 21 | lat_sec = 39.8 | lat_dir = N | lon_deg = 6 | lon_min = 25 | lon_sec = 1.1 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = | ôfbyldingsbreedte99 = }} '''Wehe-den Hoorn''' ([[Grinslânsk]]: '' 't Hörn-Wij'' of ''Wij'') is in doarp yn de gemeente [[It Hegelân]] (oant 1 jannewaris 2019 gemeente [[De Marne (gemeente)|De Marne]]) yn [[Grinslân]] ([[Nederlân]]). It doarp bestiet út twa dielen, Wehe, om de [[terp|wier]] hinne, en Den Hoorn by it [[kanaal (wetterwei)|kanaal]] de ''[[Kromme Raken|Hoornse Vaart]]''. ==Tsjerklik libben== [[Ofbyld:Processie-marjo1.JPG|thumb|left|220px|''Prosesje fan Wehe-den Hoorn nei De Drôvige Mem fan Warfhuizen'']] Wehe is fanâlds lykas as it grutste part fan it [[Hegelân]] meast protestantsk en dêr stiet ek de [['t Marnehoes|herfoarme tsjerke]], dy't sûnt 1985 in kultureel sintrum is. Den Hoorn is in katolike [[enklave]] en de âldste parochy fan dy kriten. Dy waard as [[skûltsjerke]] stichte troch de jonker fan de [[Lulemaboarch]] yn [[Warfhuizen]], dy't wegere de [[reformaasje]] te folgjen. De Sint-Bonifatiustsjerke, de opfolger fan in ienfâldige tsjerke yn [[neoklassisisme|neoklassisistyske styl]], datearret út 1926 en waard ûntwurpen troch [[Joseph Cuypers]] en syn soan [[Pierre Cuypers jr.]] yn [[Ekspresjonisme|ekspresjonistyske styl]], dy't ynfloed sjen lit fan it wurk fan de [[arsjitekt]] [[Dom Bellot]]. Oars as de Willibrordusparochy fan [[Kloosterburen]] is de Hoarnster parochy in diasporaparochy: hast alle doarpen fan [[De Marne (gemeente)|de Marne]] falle ûnder syn jurisdiksje. Wehe-den Hoorn is ek it startplak fan de [[prosesje]]s nei de [[klús fan Us Leaffrou fan de Besletten Tún|klûs fan Us Leaffrou fan de Besletten Tún]] fan it beafeartsplak [[Warfhuizen]]. ==Starkenborgh== [[File:Beckeringh - Huis Starkenborgh, Wehe-den Hoorn.jpg|thumb|left|220px|''Hûs Starkenborgh'']] Justjes benoarden it doarp stie ea de [[boarch]] ''Borgweer'' of de ''Starkenborgh'', it stee fan de aadlike famylje ''[[Tjarda van Starkenborgh Stachouwer]]''. De eardere herfoarme tsjerke fan Wehe hat oantinkens oan dat laach, lykas wapenskylden en in [[grêfkelder]]. It [[Van Starkenborghkanaal]] is nei in lid fan dizze famylje neamd. ==Sport en rekreaasje== De Europeeske [[kuierrûte E9]], pleatslik [[North Sea Trail]] of [[Waad- en Wierepaad]] hjitten, rint troch it plak. De E9 rint - de kust by del - fan [[Portugal]] nei de [[Baltyske steaten]]. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> ---- {{Commonscat|Wehe-den Hoorn}} }} {{Koördinaten|53_21_39.8_N_6_25_01.1_E_scale:12500_type:landmark_region:NL|53° 21' N 6° 25' E}} {{GemeenteItHegelân}} [[Kategory:Wehe-den Hoorn| ]] [[Kategory:Plak yn De Marne (Grinslân)]] 1wb09d494e751jmwc0o1zzs3mdm3ngz 0 100148 1242290 1174226 2026-10-11T11:33:34Z Ziv 46247 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Mathis Gothart Grünewald 030.jpg]] → [[File:Matthias Grünewald - Isenheim Altarpiece, first opening‎.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · Name of the artwork and not just a generic number 1242290 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:00058 christ pantocrator mosaic hagia sophia 656x800.jpg|thumb|Jezus Kristus ôfbylding yn de [[Hagia Sofia (Istanbûl)|Hagia Sophia]].]] '''Jezus fan Nazaret''', yn it algemien bekend as '''Jezus Kristus''' wie de sintrale persoan yn it [[Kristendom]], dêr't "Kristus" ôflaat is. Hy wie ek in wichtich persoan yn ferskate oare leauwen. "Kristus" komt fan it [[Gryksk]]e ''Χριστός'' (''Christós''), dat "salvling" betsjut, en besibbe is oan it fan it [[Hebriuwsk]] ôflate ''[[Messias]]''. De namme "Jezus" komt fan it Grykske '' Ίησους'' (''Iesoûs''), dat in [[Hellenisme|hellenisearring]] fan it Hebriuwsk-[[Arameesk]]e ''ישו'' (''Jesjûa'' of ''Jesjû'') is, en dat "[[JHWH]]" betsjut.<br/> Oft der in [[Jezus (histoarysk)|histoaryske Jezus]] bestien hat, dêr ferskille de mienings fan [[skiedkundige]]n oer. Neffens it kristendom is Jezus Kristus de Soan fan God, de [[Ferlosser]] en part fan de Godlike [[Trije-ienheid]]; de rêder fan alle minsken. Syn komst waard yn it [[Alde Testamint]] fan de [[Bibel]] foarsein en hy soe út de dea wei wer opstean.<br/> Jezus sels hat gjin skreaune wurk efterlitten, en de ferneamdste beskriuwings fan syn libben binne de fjouwer [[kanonike evangeeljes]] fan [[Evangeelje fan Mattéus|Mattéus]], [[Evangeelje fan Markus|Markus]], [[Evangeelje fan Lukas|Lukas]] en [[Evangeelje fan Jehannes|Jehannes]] en in tal [[Apokryf|apokrive]] boeken.<br/> Yn de [[Islaam]] wurdt Jezus ('''Isa''') as ien fan God syn leafste en wichtichste [[Profeet|profeten]] beskôge, allyk as in bringer fan hillige skriften, in wûnderwurker en de Messias. Moslims leauwe lykwols net sa lykas kristenen yn it [[Krusiging|krusigjen]] en de godlikens fan Jezus, mar leauwe dat it krusigjen in godlike drôch wie en dat er mei lea opnaam waard yn de himel. De measte moslims leauwe wol dat er weromkomme sil nei de ierde. == Jezus yn it Kristlike leauwe == Neffens it kristlike leauwen is Jezus de iennige Soan fan God. Hy wie de [[Messias]] dy't troch God yn it [[Alde Testamint]] ([[Tenach]]) fia de [[Profeet|profeten]] tasein waard ([[Jesaja (bibelboek)|Jesaja]] 53:3 en fierder), de Salvling fan God, de [[Ferlosser]] fan de minsken fan harren sûnden en dy't de ienklang tusken God en de minsken, dy't ferbrutsen wie as gefolch fan de [[sûndefal]] fan de earste minsken yn it [[Paradys]], wer ophelpt. Neffems de Bibel waard Jezus berne en rêd de minsken fan harren sûnden. Neffens de [[evangeelje]]s makke syn dea de fermoedsoening mei God de Heit mooglik, om't hy de straf foar de sûnden fan de minsken op him naam. Jezus is it ''Laam fan God dy't de sûnden fan de wrâld fuort hellet''. It rjochtfeardigjen yn it leauwen krige dêrtroch in nije betsjuttenis: in elts dy't Jezus folget, sil foar God rjochtfeardige wêze.<br/> Sintraal yn it kristlike leauwen binne de yn it Nije Testamint beskreaune [[Berte fan Jezus]] ([[Kryst]]), syn dea oan it krús ([[Goedfreed]]), de [[Opstanning fan Jezus|Opstanning]] út de dea ([[Peaske]]), de [[Himelfeart fan Jezus|Himelfeart]] ([[Himelfeartsdei]]), it delkommen fan de [[Hillige Geast]] op syn [[dissipel]]s ([[Pinkster]]) en it [[Weromkommen fan Jezus|Weromkommen]].<br/> De Opstanning út de dea wurdt troch de measte kristenen letterlik naam, om't dat barren yn it [[Kristendom]] in krúsjaal plak ynnimt. It is foar harren de oerwinning op de dea en in libben yn ivichheid. It gânse kristlike leauwen hinget gear mei de Opstanning. == Libbensrin fan Jezus neffens de Bibel == [[Ofbyld:Matthias Grünewald - Isenheim Altarpiece, first opening‎.jpg|300px|left|thumb|It ''Alter fan Isenheim'' mei bylden út it ibben fan Jezus troch [[Matthias Grünewald]] (1512-1516)]] Foar it libbensferhaal fan Jezus brûke kristenen de boeken, dy't part fan de [[Nije Testamint]] fan de Bibel wurden wiene, en dan benammen de fjouwer evangeeljes fan Mattéus, Markus, Lukas en Jehannes. Elts evangeelje hat syn eigen karakter. It evangeelje fan Jehannes wykt it measte fan de oaren ôf. Hoewol't in tal ferhalen hast letterlik op inoar lykje, benammen by dy fan Mattéus en Markus, komme oare foarfallen mar yn ien of twa fan de evangeeljes foar.<br/> De fjouwer evangeeljes befetsje meiïnoar sa'n 4% oer de berte fan Jezus, sa'n 62% oer it wurk fan Jezus en sa'n 32% oer it [[Krusiging|krusigjen]] en [[Opstanning|opstean]]. Dêrnjonken binne der noch in tal stikken dy't net oer it libben fan Jezus geane, lykas de beskriuwing fan de foarteam fan Jezus en it wurk fan [[Jehannes de Doper]] (it [[prolooch (foarspul)|prolooch]] fan de evangeelje fan Jehannes). === Stambeam === Fan de fjouwer evangeeljes jouwe allinne Mattéus en Lukas in beskriuwing fan Jezus syn stambeam. Lykwols sit der in grut ferskil yn de werjeften fan dy twa evangeeljes. Ferskate kearen waard besocht om dy ferskillen út te lizzen. Beide werjeften beskriuwe dat Jezus in neikomling fan [[David fan Israel|kening David]] en fan [[Abraham (aartsfaar)|Abraham]] wie. De genealogy tusken Abraham en David komme yn de beide evangeeljes oerien, mar se ferskille tusken David en Joazef. Mattéus begjint mei [[Salomo]] en neamt alle keningen fan Juda oant en mei de lêste kening [[Jojakin fan Juda|Jojakin]]. Nei Jojakin einige de line fan de keningen om't de [[Babyloanjers]] Juda ynnamen. Neffens Mattéus is Jezus it wettige erfgenamt fan de troan fan Israel. Lukas syn stambeam is langer as dy fan Mattéus en giet sa fier tebek as [[Adam]] en dy jout mear nammen tusken David en Joazef.<br/> === Berte fan Jezus === [[File:The Adoration of the Shepherds - Matthias Stom (Stomer) - Google Cultural Institute.jpg|thumb|250px|''De Oanbidding fan de Hoeders'' fan de Nederlânske skilder [[Matthias Stom]] (om 1635)]] {{Apart|Berte fan Jezus}} Neffens it evangeelje fan Lukas wennen [[Joazef fan Nazaret|Joazef]] en [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] yn [[Nazaret]] yn de streek [[Galiléa]] yn it noarden fan [[Israel]], mar waard Jezus berne yn [[Betlehem]] (de stêd fan [[David fan Israel|David]]), om't der om dy tiid hinne in [[Romeinske Ryk|Romeinske]] [[folkstelling]] holden waard. Eltse ynwenner fan it gebiet dêr't [[Herodus de Grutte]] ([[37 f.Kr.]] - [[4 f.Kr.]]), de Romeinske fazalkening, hearske, moast himsels ynskriuwe litte yn de oarspronklike bertestêd fan de foarfaars. Joazef, de oansteande fan Marije, wie fan oarsprong fan [[Judea]] en fan wa't kening David de foarfaar fan wie. Hy kaam oarspronklik út Betlehem, dêrom moast er mei Marije, dy't fierhinne swier wie, nei Betlehem reizgje en registrearje him. Hja besochten in sliepplak te finen, mar alle herbergen wiene fol. Einlings waard Jezus berne yn in romte dêr't in foerbak, in krêbe, stie, dat neffens in soad oersettings in feestâl wêze moatten hie. Joazef en Marije krigen dêrnei besite fan pleatslike hoeders, dy't troch in mannichte [[Ingel|ingels]] oer de berte fan de Messias op de hichte steld waarden. Neffems it evangeelje fan Mattéus krigen hja besite fan [[wizen út it Easten]], gelearden, dy't in reis fan fierren makke hiene, troch in nij ûntdutsen stjêr de berte fan in kening fêst te stellen. It tal wizen wurdt yn de Bibel net neamd. Herodus I de Grutte wie de kening fan de [[fazalsteat]] [[Judea]] fan it [[Romeinske Ryk]]. De wizen kamen earst by him op besite, om't hja begrepen hiene oan de stân fan de stjêr dat dat der in kening berne wie. Herodus ûntbea doe in tal skriftgelearden om sekuer nei te gean wêr't it plak wêze koe. Hja koene op grûn fan in tekst yn it boek [[Micha (bibelboek)|Micha]] fan it Alde Testamint oan de kening sjen litte dat it Betlehem wie.<br/> Herodus liet de wizen him tasizze en fertel him wêr't dy kening presiis wie, nei't hja him fûn hiene. Herodus hie noed om syn troan doe't er fernaam dat der in mooglike konkurrint berne wie en woe dat gefaar tefoaren komme. De wizen waarden yn in dream lykwols warskôge dat Herodus kweade bedoelings hie. Dêrom giene hja, nei't hja Jezus en syn âlden opsocht hiene, fia in omwei wer werom nei harren thús. Om wis te wêzen dat de oansteande kening fan de Joaden it net oerlibje soe, liet Herodus alle jonges fan ûnder de twa jier yn Betlehem ombringe. Dat barren stie bekend as de [[Bernemoard yn Betlehem]]. Mar Jezus ûntsnapte oan dat moardzjen, om't syn âlden mei him op tiid nei [[Flecht nei Egypte|Egypte flechten wiene]], nei't hja yn in dream warskôge waarden. Nei de dea fan Herodus kamen hja lykwols net werom nei Judea, mar ferfearen hja nei Galilea yn it plak Nazaret. ==== It datearjen fan Jezus syn berte ==== Om't Jezus berne waard doe't Herodus noch libbe (want dy wie yn 4 f.Kr. ferstoarn), moat Jezus berne wêze om 4 f.Kr. hinne. Herodus liet alle jonges fan twa jier en jonger ombringe, dus waard it tradisjonele bertejier fan Jezus tusken 6 f.Kr. en 4 f.Kr. setten. === Jonkheid === Oer de jongerein fan Jezus stiet net in soad fan yn de Bibel. Jezus en syn famylje wennen yn it doarp Nazaret yn de provinsje Galilea. Yn de Bibel stiet dat Jezus, neffens Joadske tradysje, op de achtste dei besnien waard. Nei't de poppe fjirtich dagen âld wie, fûn de [[Presintaasje fan Jezus yn de Timpel]] plak. Doe't syn âlden him, yn in besite oan [[Jeruzalim]], út it each ferlearen en him dêrnei wer weromfûn yn de Timpel fan Jeruzalim, dêr't er redendielde mei de skriftgelearden, begrypten hja net wat er sei: ''Wisten jo net dat ik yn it hûs fan myn Heit wêze moast''. Yn it evangeelje fan Lukas is noch te lêzen fan doe't er opwoeks, sterk en kloekmoedich waard, en dat de genede fan God mei him wie. Ek stiet yn dy evangeelje dat er om de tritich hinne wie dat er mei syn wurk úteinsette.<br/> Jezus woeks op mei famylje en waard, doe't er oan it preekjen wie, de "timmerman" neamd. Syn sibben dy't neamd waarden, wiene: Jakob, Joazef, Simeon en Juda en guon froulju, waans nammen net neamd waarden. Hja waarden de ''[[bruorren en susters fan Jezus]]'' neamd. Men wit net oft it gie om wiere bruorren en susters, healbruorren of fierdere famylje. De evangeeljes fertelle dat Jezus syn bruorren nei syn opstean yn him begûn te leauwen. Om't der fierders neat mear oer Joazef yn de evangeeljes ferneamd stiet, tinkt men dat er foar Jezus syn preekjen al ferstoarn wêze moatten hie. It wurd "timmerman" dat ornaris brûkt waard, koe ek sa as bygelyks "oannimmer" betsjutte. === Doop en fersiking === {{Apart|Doop fan Jezus}} [[Ofbyld:The Baptism of Christ (Verrocchio & Leonardo).jpg|200px|thumb|De Doop fan Jezus troch [[Andrea del Verrocchio]] en [[Leonardo da Vinci]] om [[1475]] hinne]] It iepenbiere wurk fan Jezus begjint, neffens alle fjouwer evangeeljes, by [[Jehannes de Doper]]. Dy hie in soad folgelingen by de [[Jordaan (rivier)|Jordaan]] en ropte de minsken op ta bekrûping fan harren sûnden en ta it bekearen foar it lêste oardiel en it tichterby kommen fan de ein fan de tiden. Guon fan de folgelingen fan Jehannes de Doper waarden letter [[dissipels (Kristendom)|dissipels]] fan Jezus. Ek liet Jezus himsels troch Jehannes dope, dêr't er de [[Hillige Geast]] fan God ûntfangt yn de stal fan in do, dy't Jehannes op him delkommen seach.<br/> Nei't Jezus doopt wie, late God him ta de woastyn dêr't er fjirtich dagen en fjirtich nachten fêste hie. De [[deale]] ferskynde foar him en besocht him trije kear yn fersiking te heljen (Mattéus 4:1-2). Dat wie om 'e nocht, want Jezus ferwiisde nei it boek [[Deuteronomium]]. Doe ferdwûn de deale en kamen ingels him fiedsel bringen. === Wurk fan Jezus === Doe't Jehannes de Doper troch kening [[Herodus Antipas]] (soan fan Herodus de Grutte) finzennaam en ûnthalze waard, naam Jezus syn wurk oer. Ynstee fan oer it oardiel, dat Jehannes preke, preke Jezus oer de genede fan God. De evangeeljes fertelle dat er troch gâns [[Palestina]] reizge. Hy sette dêrmei út ein yn Galilea en preke yn ferskate [[synagoge]]n en ek op in soad plakken bûtendoar. Hy gie om mei smeulske minsken, lykas [[prostituee]]s en tolgarders. Hy die in soad wûnders sa as bygelyks: it genêzen fan minsken fan sykten, ferdreau kweageasten, liet minsken út de dea wei wer libje, rûn oer it wetter hinne, bêde in stoarm del, feroare wetter ta wyn en joech fiiftûsen taskôgers iten mei fiif bôlen en twa fisken. Ek ferjage er jildwikselders en keaplju fan it timpelplein. Hy redendielde gauris mei Joadske gelearden. Ek socht er gauris in plak op dêr't er allinne ta syn Heit, God, bidde koe.<br/> Hy reizge lykwols net allinne, mar keas tolve manlju dy't syn [[dissipels (Kristendom)|dissipels]] (learlingen) en skielk, nei syn dea (en opstean), [[apostel]]s (boadskippers) neamd waarden. De measten fan harren wiene fiskers út Galilea. Trije fan harren, [[Petrus (apostel)|Petrus]], [[Jehannes (apostel)|Jehannes]] en [[Jakobus (apostel)|Jakobus]] stiene tichter by Jezus as de oaren. Ta oanwizing dêrfan wie it feit dat hja de iennige tsjûgen wiene fan inkelde bysûndere foarfallen. Bygelyks by de [[Ferhearliking op 'e Berch]], dêr't Jezus syn wêzen en klean feroaren en [[Mozes (profeet)|Mozes]] en [[Elía]] oan harren ferskinen en in stim út in himelske glâns harren opropte nei Jezus te harkjen: ''Dit is Myn Soan, Him haw Ik útkeazen, harkje nei Him''. Njonken de tolve disipels folgen der in grut tal oare manlju en froulje Jezus op syn paad troch it lân. De dissipel [[Judas Iskariot]] bleau him lykwols net trou. === Arrestaasje === {{Apart|Arrestaasje fan Jezus}} [[Ofbyld:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|300px|thumb|It [[Lêste Nachtmiel]]'' fan [[Leonardo da Vinci]]]] Nei't Jezus en syn dissipels justjes foar [[Pesach]] (Joadske [[Peaske]]) yn Jeruzalim oankamen, hie Judas Iskariot, ien fan syn dissipels, him foar it beteljen fan tritich sulverlingen, útlevere oan de Joadske hegepreesters. De arrestaasje fûn plak justjes nei it [[Lêste Nachtmiel]], dy't Jezus mei syn dissipels fierd hie en dêr't er harren fuotten waske hie. Dat foarfal wie neffens harren in bysûndere die fan nederigens. Jezus waard midden yn 'e nacht oppakt yn it hôf fan [[Getsémané]], dat in hôf fan [[oliif|olivebeammen]] krekt bûten de muorren fan Jeruzalim wie. === Rjochtsaak === [[Ofbyld:Antonio Ciseri Ecce Homo.png|thumb|left|''Ecce homo'' (Sjoch nei dy man). Jezus foar Pontius Pilatus. [[Antonio Ciseri]] 19e iuw]] Jezus waard ûnderfrege troch de [[Sanhedrin]], de Joadske Rie fan Aldsten, de oerpreesters en Skriftgelearden, mei as foarsitter [[hegepreester]] [[Kajafas]]. Dêrnei waard er ûnderfrege troch de Romeinske [[prefekt]] fan Judea (''Praefectus Iudaeae'') [[Pontius Pilatus]]. Pilatus stjoerde him nei kening [[Herodus Antipas]], om't dy it sizzenskip oer Galilea hie en om't Jezus fan Galilea kaam, dochs dy stjoerde him werom nei Pilatus. Jezus waard doe beskuldige fan godslasterlike útspraken, mar Pilatus seach gjin reden him de deastraf te jaan. Hy joech ta ûnder druk fan de Joadske lieders en feroardielde him ta it [[Krusiging|krusigjen]], dat yn dy tiid in gebrûklike, dochs tige wrede foarm fan deastraf foar dyjingen, dy't sjoen waarden dy't de oarder fersteurden, wie. === It krusigjen === {{Apart|Krusiging fan Jezus}} {{Apart|Sân lêste wurden fan Jezus}} [[Ofbyld:Christ Carrying the Cross 1580.jpg|thumb|right|Jezus draacht syn krús. [[El Greco]]]] It fûnis waard sletten op de heuvel [[Golgota]], krekt bûten Jeruzalim. Tagelyk mei Jezus waarden der ek twa oare feroardielden krusige. Boppe syn holle waard in buordsje befêstige mei de tekst: ''Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum'' (Jezus fan Nazaret, kening fan de Joaden). Op in soad skilderstikken stiet ''INRI'' oanjûn.<br/> Syn ferstjerren duorre seis oere lang, fan moarns om njoggen oere oant middeis om trije oere (yn dy tiid hiet dat it tredde oant it njoggende oere fan de dei). Jezus utere yn dy seis oeren ferskate ''[[krúswurden]]''. Om tolve oere middeis hinne waard it oer it gânse lân tsjuster. Nei't Jezus him utere ''It is dien'', sykhelle er foar de lêste kear en doe ferstoar er. Neffens it [[Evangeelje fan Mattéus]] fûn der dêrnei in [[ierdskodding]] plak.<br/> Neffens Joadske wet mochten liken nachts en op Sabbat net hingjen bliuwe. Op fersyk fan de Joaden waard de dea fan de oare twa feroardielden ferhastige troch harren fuotten te brekken, sa't se dêr net mear op stypje koene. Dat barde net by Jezus, om't dy al ferstoarn wie. === De begraffenis fan Jezus === It lichem fan Jezus waard dêrnei, troch [[Joazef fan Arimatéa]], dy't in rike Joad wie, mei help fan [[Nikodémus]], fan it krús helle, en doe waard it lichem fan krûden en wynsels foarsjoen en yn in priveegrêf fan Joazef fan Arimatéa, dy't net brûkt wie, brocht. Der waard in grutte stien foar de grot rôle en dy waard fersegele. De Joadske Hege Rie frege oan Pilatus oft der beweitsing by it grêf wêze koe, en Pilatus stjoerde guon Romeinske soldaten om it grêf te beweitsjen. === De opstanning === [[Ofbyld:IVANOV YAV HRISTA MARI1.jpg|thumb|Ferskining fan Jezus oan Marije Magdalena]] {{Apart|Opstanning fan Jezus}} Op de tredde dei kamen guon froulju, [[Marije Magdalena]] in Johanna en in oare Marije, by it grêf en seagen dat de stien dêr foar wei rôle wie, de weitsen ferdwûn wiene en it lichem wei wie. De lykwynsels wiene efterbleaun en kreas opteard. Hja giene werom en fûnen Petrus en doe giene se mei de oare learlingen derop út nei it grêf ta. Hja hiene it noch net yn 'e gaten dat de Heare opstien wie en se giene wer nei hûs. Marije Magdalena bleau by it grêf en neffens Lukas ferskynden der twa ingels en seine tsjin har dat de Heare ferrizen wie. Neffens it [[Evangeelje fan Jehannes]] ferskynde Jezus sels foar har, mar se hie it earst net yn 'e gaten dat it Him wie. Neffens de evangeeljes en guon oare brieven fan it Nije Testamint ferskynde Jezus oan de dissipels en op syn minst 500 folgelingen. Hy ferskynde mei harren by de Mar fan Galiléa en by de ouwers fan dy mar hie Er it lêste miel mei harren. Dêr joech Er Petrus, dy't út noed by de rjochtsaak Jezus trije kear ferleagene hat, de goede eare werom. === Himelfeart === [[Ofbyld:Jesus ascending to heaven.jpg|thumb|Himelfeart fan Jezus]] {{Apart|Himelfeart fan Jezus}} {{Apart|Weromkommen fan Jezus}} Nei dy lêste miel naam Jezus ôfskie fan de dissipels en joech harren de opdracht syn blide boadskip fan it ferjaan fan sûnden troch syn dea en opstanning, dêr't in nij ferbûn tusken God en de minske makke waard, oer gâns de wrâld te fersprieden, en hy sei harren ta dat Er [[Weromkommen fan Jezus|werom komme]] soe. Dêrnei stuts Er de hannen omheech en segene harren en doe ferfear Er omheech nei de himel. == Iere Kristendom == {{Apart|Skiednis fan it kristendom}} Nei it libben fan Jezus wiene de [[apostel]]s, sa't se beskreaun steane yn it boek [[Hannelingen fan de Apostels]], allegear [[Joaden]] troch berte of bekearing, en wurde troch skiedkundigen ferwiisd as Joadske kristenen. It [[evangeelje]] waard ynearsten mûnling ferspraat, nei alle gedachten yn it [[Arameesk]], mar ek al rillegau yn it [[Gryksk]]. De boeken Hannelingen fan de Apostels en de [[Brief oan de Galaten]] yn it [[Nije Testamint]] neame dat de earste kristlike mienskip fêstige wie om [[Jeruzalim]] hinne en de lieders wiene ûnder oaren [[Petrus (apostel)|Petrus]], [[Jakobus de Rjochtfeardige]] en [[Jehannes (apostel)|Jehannes]]. Nei't [[Paulus (apostel)|Paulus]] him bekearde, hie er de measte ynfloed op it kristlike tinken, mear as de oare skriuwers. Oan de ein fan de [[earste iuw]] waard it [[kristendom]] fan binnen en om utens as in selsstannige religy fan it [[joadendom]] sjoen, dy't himsels ek fierder ûntjoech him nei de ferneatiging fan de [[Twadde Tempel]]. Ferskate teksten yn it Nije Testamint en oare kristlike skriften fan de earste iuwen jouwe oan dat iere kristenen yn it algemien de [[Hebriuwske Bibel]] oanhellen en dêrnei ferwiisden foar religieuze teksten, almeast yn de Grykske ([[Septuaginta]]) en Arameeske ([[Targum]]) oersettings. Iere kristenen skreaune in soad, sa as bygelyks de [[kanonike evangeeljes]]. Dy evangeeljes waarden de wichtichste boarnen foar skiedkundigen en ûndersykje de histoaryske Jezus en hillige skriften fan it kristendom, dy't nei alle gedachten skreaun waarden tusken [[50]] en [[120]] nei Kristus. == Nammen en titels fan Jezus == === Nammen === * Jezus komt fan it [[Hebriuwsk]]e ''ישו'' (''Jesjûa''), dat betsjut "JHWH is rêding" of "JHWH rêdt". Yn it [[Latyn]] ''Iesus'' en yn it [[Gryksk]] ''Ιησους'' (''Jèsous''). * Yn it berteferhaal komt foar dat Jezus ''Immanuel'' (Hebriuwsk foar "God mei ús") neamd wurde soe (Mattéus 1:23). === Titels === * Jezus neamt himsels it meast ''[[Minskesoan]]'', mar dan almeast yn de tredde persoan. * ''[[Messias]]'' is in Latynske en Grykske ferbastering fan it Hebriuwske ''משיח'' (''masjiach''), dat "salvling" betsjut. It salvjen fûn yn it [[Alde Testamint]] plak by it ynwijen fan preesters, profeten en keningen. Yn de [[evangeelje]]s komt de fraach gauris foar oft Jezus de Messias is, mar wurdt de fraach komselden dúdlik beändere. * ''Kristus'' komt troch it Latyn fan it Grykske ''Χριστός'' (''Christos''), dat de oersetting fan ''Messias'' (salvling) is. Dat is de titel dy't it measte brûkt wurdt yn de [[Brieven yn it Nije Testamint]] * Sa no en dan wurdt Jezus de ''Soan fan God'' neamd. * Yn de [[prolooch (foarspul)|prolooch]] fan it [[Evangeelje fan Jehannes]] wurdt Jezus foarsteld as ''Logos'', it Wurd, dêr't tagelyk de skeppingskrêft fan God mei bedoeld wurdt: "Yn it begjin wie it Wurd der; it Wurd wie by God.(...)En it Wurd is minske wurden en Hy hat by ús wenne". * Troch [[Jehannes de Doper]] wurdt Jezus it ''Laam fan God'' neamd. Mei de titel "Laam fan God" wurdt ferwiisd nei it Pesach-laam. * It Alde Testamint, benammen it boek [[Jesaja (bibelboek)|Jesaja]], befettet ferskate teksten dêr't kristenen fan tinke dat se nei Jezus ferwize. Dêryn wurdt er "tsjinner fan de HEAR" neamd. Ek wurde der yn it Alde Testamint de berte, it berteplak ([[Betlehem]]), en komôf (stamme fan [[Juda (stamme)|Juda]], laach fan [[David fan Israel|David]]) fan de Messias foarsein. == It uterlik fan Jezus == [[Ofbyld:CompositeJesus.JPG|thumb|Ferskiljende ôfbylden fan Jezus neffens kulturele ynstelling]] [[Ofbyld:Shroud of Turin 001.jpg|thumb|left|It [[Lykklaad fan Turyn]]]] Yn it Nije Testamint wurdt kwealk oer it uterlik fan Jezus sprutsen, allinnich dat er opwoeks ta in krêftige jongfeint. Under de [[Joaden]] is it ferbean en meitsje ôfbylden en sadwaande binne der ûnder de iere kristenen, dy't doe faak noch bekearde Joaden wiene, gjin ôfbylden oerlevere. Yn de ierkristlike keunst, sa as bygelyks yn de [[katakombe]]n en ierromeinske tsjerken, wurdt er gauris ôfbylde as de goede hoeder mei in glêdskeard gesicht, as [[Apollo (god)|Apollo]], in strielende jongfeint mei in wyt klaad. Dat wie lykwols ornaris net de gewoant ûnder Joadske manlju dy't om de [[earste iuw]] hinne libben. Fan likernôch de [[sechsde iuw]] ôf komt der in soarte fan standert yn it ôfbyldzjen fan Jezus, en ferskynt de Jezus dy't hjoed-de-dei noch almeast brûkt wurdt: in Jeropeesk sjoch man mei in fol burd en snor mei heallang hier. Neffens hjoeddeistich ynsjoch fan [[skiedkundige]]n hiene Joadske manlju yn de earste iuw yndie harren burd en hier op dy manier, mar syn hûdskleur moat sa as dy fan de folken yn it [[Midden-Easten]] west hawwe. Foar dejingen dy't it [[Lykklaad fan Turyn]] as autentyk beskôgje, lit de dêrop oanwêzich ôfbyld fan Jezus sjen dat er reedlik lang wie foar dy tiid (180-190 sm) en krêftich fan stal wie. It gesicht liket in soad op it tradisjonele ôfbyld fan Jezus, mar oft Jezus der yn werklikheid sa útsjoen hawwe soe, is net nei te gean. Der waard yn 2010 yn de opdracht fan de [[History Channel]] besocht en rekonstruearje it uterlik fan Jezus, dêr't de lêste [[software]]techniken by brûkt waarden. It ôfbyld op it Lykklad fan Turyn waard as boarne brûkt. == Jezus yn oare leauwen == === Joadendom === Yn it [[joadendom]] is de perfoarste ienheid fan God it útgongspunt ([[Deuteronomium]] 6:4), en it oanbidden fan in persoan wurdt as in foarm fan ôfgoaderij sjoen. Dêrom fersmyt it joadendom it idee fan Jezus, lykas in oare Joadske Messias, as God of as part fan de [[Trije-ienheid]]. Neffens it joadendom is Jezus de Messias net, om't er net alle Messiaanske profesyen fan de Hebriuwske Bibel ferfolle hawwe soe, sa as it bouwen fan de Tredde Tempel, lied alle Joaden werom nei Israel, bring frede yn de wrâld en ferienigje de minskheid ûnder de God fan Israel ([[Sacharja (bibelboek)|Sacharja]] 14:9). Fierders wiene der, neffens Joadske tradysje, gjin profeten mear nei [[Maleächy (profeet)|Maleächy]], dy't yn de [[Fyfde iuw f.Kr.|fyfde iuw foar Kristus]] libbe. === Islaam === [[Ofbyld:Jesus Name in Arabic.gif|thumb|De namme ''Jezus soan fan Marije'' yn Islamityske kaligrafy, folge troch ''Frede mei him'']] {{Apart|Jezus yn de islaam}} Yn de [[islaam]] wurdt Jezus (of Isa; [[Arabysk]]: ''عيسى‎ ʿĪsā'') sjoen as in boadskipper en ''Masih'' (messias) fan God en waard stjoerd om de Israeliten in nij [[evangeelje]] te ferkundigjen. It leauwen yn Jezus, en alle oare boadskippers fan God, is ferplichte yn de islaam om in [[moslim]] wêze te kinnen. Moslims beskôgje Jezus lykwols net as de Soan fan God, om't hja leauwe dat der net ien oan God gelyk is, mar as in [[profeet]]. Yn de [[koraan]] stiet dat Jezus berne waard út de [[faam Marije]] en moslims leauwe ek dat Jezus de wûnders, dy't beskreaun steane yn de fjouwer evangeeljes, die mei tastimming fan God. Se leauwe lykwols net dat er krusige waard, mar wol dat er yn 'e himel opnaam waard. Moslims leauwe dat Jezus wer weromkomme sil op ierde yn de snuorje fan de [[eintiid]] en ferslach de [[Antykrist]] (''ad-Dajjal'') troch him te deadzjen. === Bahaïsme === Neffens it [[bahaïsme]] is der mar ien trochrinnende religy en wurdt der om likernôch de tûzen jier in boadskipper troch God nei ierde stjoerd en fernij it [[Keninkryk fan God]] en fergrutsje it ferbûn tusken God en de minske. Dat wurdt sjoen as de [[Manifestaasje fan God]]. Jezus wurdt as ien fan de boadskippers sjoen. Bahaïsten leauwe in soad, mar net alle foarfallen yn de [[kanonike evangeeljes]]. Hja leauwe yn de berte út de faam [[Marije (mem fan Jezus)|Marije]] en it [[Krusiging fan Jezus|krusigjen fan Jezus]], mar sjogge de [[Opstanning fan Jezus|Opstanning]] en de wûnders suver as symboalysk. Bahaïsten leauwe dat harren stifter, [[Baha'u'llah]], it foarseine [[weromkommen fan Jezus]] op ierde is. == Sjoch ek == * [[Jezus (histoarysk)]] * [[Jezus yn de islaam]] {{boarnen|boarnefernijing= * Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/Jesus ''References'' en ''Notes'', op dizze side]. ---- {{commonscat|Jesus}} }} [[Kategory:Jezus| ]] [[Kategory:Joadsk persoan yn de Romeinske Tiid]] [[Kategory:Persoan yn it Nije Testamint]] [[Kategory:Kristlike mytology]] [[Kategory:Kristendom]] [[Kategory:Joad]] [[Kategory:Islamitysk profeet]] [[Kategory:Stjerrende-en-ferrizende god]] [[Kategory:Ferlosser-god]] [[Kategory:Persoan dy't de deastraf krigen hat]] [[Kategory:Persoan berne yn de 1e iuw]] [[Kategory:Persoan stoarn yn de 1e iuw]] [[Kategory:Berte fan Jezus]] [[Kategory:Passy fan Jezus]] 766coga5xlxazjhlcssza3e2d5eplge 0 194437 1242274 1242262 2026-10-10T14:42:22Z Drewes 2754 [[]] 1242274 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks plak (2026) | namme = Sint Pancras | ôfbylding = Sint Pancras, tsjerke.jpg | ôfbyldingstekst = De herfoarmde tsjerke fan Sint Pancras. | flagge = | wapen = Sint Pancras wapen.svg | lân = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of North Holland.svg|20px]] [[Noard-Hollân]] | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Gemeente Dijk en Waard Flag.svg|20px]] [[Dyk en Waard]] | ynwennertal = {{Statistyk wenplak Noard-Hollân ynwenners|Sint Pancras}} <small>({{Statistyk wenplak Noard-Hollân ynwenners|TXT=Year}})</small> | oerflak = 4,37 km²,<br>dêrfan lân: 4,12 km²<br>dêrfan wetter: 0,25 km² | befolkingstichtens = 1.450 ynw./km² | stifting = | hichte = −1 m | postkoade = 1834 | netnûmer = 072 | webside = [https://www.ontdekdijkenwaard.nl/ontdek/sint-pancras It plak op de gemeentlike hiemside] | mapname = Noard-Hollân | mapwidth = | lat_deg = 52 | lat_min = 39 | lat_sec = 51 | lat_dir = N | lon_deg = 4 | lon_min = 46 | lon_sec = 52 | lon_dir = E | ôfbylding99 = | ôfbyldingstekst99 = }} '''Sint-Pancras''' is in doarp yn 'e [[Noard-Hollân|Noardhollânske]] gemeente [[Dyk en Waard]], noardeastlik fan 'e stêd [[Alkmar]]. It doarp is ferneamd nei de hillige [[Pankratius]] (239-304) en is it âldste doarp fan 'e gemeente. De namme wurdt ek wol skreaun as St. Pancras en Sint-Pancras. Sint-Pancras wie oant 1990 in selsstannige gemeente. Oant de gemeentlike weryndieling fan 1 oktober 1972 wie it doarp ferdield oer trije gemeenten: it Súdein (Zuideinde) lei yn 'e gemeente [[Koedijk]], en de buert De Nollen, besuden it spoar De Helder - Amsterdam, lei yn 'e gemeente [[Oudorp]]. Yn 1972 waarden it Súdein en Noard-Koedijk by Sint-Pancras foege, en waard De Nollen by de gemeente Alkmar foege. It spoar is no de grins tusken Alkmar en Sint-Pancras. == Skiednis == Sint-Pancras leit op in [[strânwâl]]. By argeologyske opgravings op dy strânwâl binne spoaren fan bewenning fûn út likernôch 800 nei Kristus. It gebiet bûten de strânwâl wie toe noch sompich en ûnbewenber. Op it plak fan it hjoeddeiske Sint-Pancras lei yn de trettjinde iuw it doarp Vronen. Op 27 maart 1297 fûn hjir in fjildslach plak tusken de [[Westfriezen]] en it [[greefskip Hollân]]. Under lieding fan 'e jonge greve [[Jan I fan Hollân]] waard Vronen folslein ferneatige. De ynwenners fan Vronen waarden, foar safier't hja noch libben, ferballe. Hja setten har yn 'e omkriten nei wenjen, foaral yn it doarp Koedijk. Dêrom hawwe Sint-Pancras en Koedijk in sterke bân meiïnoar. Yn 1991 waarden by argeologyske opgravings oerbliuwsels fûn fan slachtoffers fan 'e fjildslach fan 1297. Ut spoaren oan 'e fynsten fan sawol manlju as froulju docht bliken hoe ferheftich it deroan ta gien wie. Sûnt 1299 hearden it ferwoaste doarp Vronen en de regio West-Fryslân definityf by it Greefskip Hollân en West-Fryslân. Folle letter waard op de resten fan it âlde doarp by it âlde tsjerkhôf de Sint-Pankratiuskapel boud. Yn 1487 waard dy kapel in [[parochytsjerke]]. De kapel, in [[krústsjerke]], waard yn [[Gotyk|goatyske]] styl boud. It nij stifte plak krige de namme Sint Pancras. De plaknamme komt yn 1506 foar as ''Ecclesia S.Pancratii'', yn 1639 as Sint Pancreas en yn 1745 as S.Pancras. It nije doarp Sint-Pancras rekke letter fannijs by in oarloch belutsen en dizze kear yn 'e [[Tachtichjierrige Kriich]]. Sint-Pancras waard troch [[hierling]]en ynnommen by it belegerjen fan Alkmar troch de Spanjerts. De besetting duorre oant en mei 8 oktober, doe't it belis troch de Spanjerts opheft waard. Dat barren stiet bekend as it Alkmarsk Untset. Oan 'e ein fan 'e Twadde Wrâldkriich, yn 'e maitiid fan 1945, waarden yn Sint-Pancras tweintich Nederlanners fusillearre troch de besetter. Om de slachtoffers te betinken is in monumint oprjochte by de spoaroergong yn Sint Pancras. == Nei de Twadde Wrâldkriich == [[Ofbyld:Sint Pancras. eardere pleats oan 'e Benedenweg.jpg|thumb|left|Eardere pleats oan 'e Benedenweg]] Sint-Pancras feroare nei de Twadde Wrâldkriich fan in meast agrarysk lintdoarp (de Bovenweg en Benedenweg), mei in soad túnkerijen en ferbou fan griente. Om de groeiende befolking op te fangen fûnen sûnt de jierren 1960 en 1970 de earste útwreidingen plak. Hjoed-de-dei is it doarp in forinzeplak. Yn 'e jierren 1990 gyng it iepen agraryske efterlân foar in grut part ferlern troch nije útwreidingen en ek yn 'e jierren 2000 is der noch gâns byboud. Sint Pancras is hjoed-de-dei fêstgroeid oan 'e omlizzen plakken mei hjir en dêr noch in pear lytse stikjes greide as doarpsgrins. == It besjen wurdich == * De Wite Tsjerke is in 15e-iuwske [[krústsjerke]]. De namme fan 'e tsjerke ferwiist nei de eardere wite stúklaach fan it gebou, dy yn 'e 19e iuw oanbrocht waard mar by de restauraasje fan 'e tsjerke ferwidere is. De Wite Tsjerke docht hjoed-de-dei tsjinst as keunsttsjerke foar eksposysjes. * Oan 'e eastlike râne fan it doarp stiet de [[Twuyvermûne]] {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch foar boarnen en referinsje [[:nl:Sint Pancras]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Sint Pancras}} }} {{GemeenteDyk en Waard}} [[Kategory:Sint Pancras| ]] [[Kategory:Eardere gemeente yn Noard-Hollân]] [[Kategory:Plak yn Alkmar]] [[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1990]] smk2r76s581cwl0qf6cehestnhgpucp 0 194440 1242268 1242267 2026-10-10T12:17:10Z FreyaSport 40716 Jachthûs Sint-Hubertus 1242268 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bouwurk | namme = Jachthûs Sint-Hubertus | ôfbylding = 20160830 Jachtslot Sint-Hubertus5.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Jachthûs Sint-Hubertus (2016) | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Apeldoorn vlag.svg|border|20px|Flagge fan de gemeente Ede]] [[Ede (gemeente)|Ede]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flag of Ede.svg|border|20px|Flagge fan Hoenderloo]] [[Hoenderloo]] | adres = Apeldoornseweg | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_7_17.53_N_5_49_58.21_E_type:city_region:NL|52° 7' N, 5° 49' E}} | type bouwurk = [[Kastiel]] | subtype = [[Bûten]] | keatling = [[1914]] | boujier = [[1916]] | sloopjier = | arsjitekt = [[Hendrik Petrus Berlage]],<br>[[Henry Van de Velde]] | yngenieur = | boustyl = [[Jugendstil]],<br>[[Art Deko]] | oerbrêget = | tunnelet ûnder = | wei of spoar = | monumintale status = [[Ryksmonumint]] | monumintnûmer = 530190 | hichte = | lingte = | breedte = | draachkrêft = | oerflak = | tal ferdjippings = | tal keamers = | kapasiteit = | kosten = | webside = | ôfbylding2 = H.P. Berlage Jachthuis St. Hubertus plan 1.jpg | ôfbyldingstekst2 = ''Earste ûntwerp fan Jachthûs Sint-Hubertus'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Gelderlân | mapwidth = | lat_deg = 52 | lat_min = 7 | lat_sec = 17.53 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 49 | lon_sec = 58.21 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = ''Lokaasje fan Jachthûs Sint-Hubertus'' }} '''Jachthûs Sint-Hubertus''' (ek wol '''Jachtslot Sint-Hubertus''' neamd) is in gebou yn it noarden fan it [[Nederlân]]ske [[Nasjonaal Park De Hege Feluwe|Nasjonale Park De Hege Feluwe]], tusken de [[Gelderlân|Gelderske]] plakken [[Otterlo]] en [[Hoenderloo]] yn. It waard yn [[1914]] ûntwurpen troch arsjitekt [[Hendrik Petrus Berlage|Hendrik Berlage]], yn opdracht fan it pear [[Helene Kröller-Müller]] en [[Anton Kröller]]. ==Skiednis== Yn [[1914]] besleat it echtpear Kröller-Müller ta de bou fan in [[bûten]] op harren krekt ferwurven bûten De Hege Feluwe. It ûntwerp waard gund oan de arsjitekt Berlage. Hy ûntwurp net allinnich it hûs, mar ek it ynterieur, de meubels, de tunen, tsjinstgebouwen en sels in brêge by it Jachthûs. De bou duorre oant 1916. It wie in opdracht dêr't in soad jild mei muoid wie. Berlage wie frij yn syn ûntwerp, wêrtroch't syn ideeën oer foarmjouwing folslein ta utering komme koene. Letter ûntstie lykwols in gefoel fan ûnfrede by Berlage neidat it opdrachtjaande pear him hieltyd mar op 'e nij mei de ûntwerpen bemuoide, wat ta oanhâldende oanpassingen late. De winsk om oan it hast foltôge gebou dochs noch in serre ta te foegjen, wie foar Berlage oanlieding om him werom te lûken. [[Henry Van de Velde]] naam syn wurk oer. It bouwurk bleau oant [[1935]] yn besit fan it pear Kröller, dy't it dêrnei oan de [[Steat fan de Nederlannen]] skonk. It wurdt brûkt as ferbliuw foar gasten fan de Steat. Fan [[14 april|14]] oant [[24 april]] [[1946]] waard it Jachthûs brûkt foar oerlis tusken in Nederlânske en in [[Yndoneezje|Republikeinske]] delegaasje oer de takomst fan [[Nederlânsk-Ynje]]. Yn de [[1950-er jierren|fyftiger jierren]] fan de [[20e iuw|tweintichste iuw]] waard it brûkt as fakânsjeferbliuw foar de Nederlânske ministers en harren húshâldingen. Politikus [[Louis Beel]] útfanhuze der alle jierren simmerdeis in wike mei syn húshâlding.<ref>Giebels, Lambert (1995) Van Vazal tot Onderkoning. Biografie 1902-1977, p. 384-385</ref> De soarch foar de ynventaris is opdroegen oan de [[Rykstsjinst foar it Kultureel erfgoed]], de soarch foar it gebou oan it Ryksfêstguodbedriuw. It Jachthûs stie sûnt de [[1960-er jierren|sechstiger jierren]] fan 'e foarige iuw, as it gebrûk it talit, al foar in part iepen foar publyk. ==Arsjitektuer== It hiele gebou is opboud út [[bakstien]], binnen faak glazuere, en [[laaistien]]. Berlage ûntwurp net allinnich it gebou, mar ek it [[ynterieur]]. Alles yn it ynterieur is op inoar ôfstimd: de tegels, de lampen, meubels en sels it servys en bestek binne troch Berlage ûntwurpen. It gebou fertelt it ferhaal fan de hillige [[Hubertus fan Luik]]. De foarm en it grûnplan fan it Jachthuis hawwe ek alles fan dwaan mei de leginde fan Sint Hubertus. Yn it midden stiet in hege toer en it gebou hat twa sydwjukken dy't it binnenplak "omearmje". Hjirtroch hat it Jachthûs de foarm fan in hartegewei. Op de toer yn it midden fan it gebou stiet in krús ôfbylde. De grutte glês-yn-leadruten yn de hal jouwe it ferhaal fan Hubertus wer. De hal, ytkeamer, biblioteek en teekamer hawwe ferskate kleurtema's dy't de fazen yn it libben fan Hubertus symbolisearje. It jachthûs is boud yn de styl fan [[Jugendstil]]. Yn it ynterieur binne [[art deko]]-objekten werom te finen. It jachthûs is in bûten ynspirearre op it saneamde ''English country house''. Foarbylden fan skaaimerken dy't dêr op wize binne de spesjale fertrekken foar elk gesinslid, lykas de biblioteek, reekkeamer, boudoirs en de biljertkeamer. De 31 meter hege toer fan it jachthûs past net by it sjenre fan it Ingelske Country House. It is foaral in skaaimerk fan in protte Berlaazjes gebouwen. De toer heart ek by de winsk fan it pera Kröller-Müller om in wiid útsjoch oer de omjouwing te hawwen. It gebou is tige lúksueus útfierd. Sa hie it in eigen generator foar elektrisiteit (''hjoed-de-dei is it oansletten op it algemiene elektrisiteitsnet''), waarm en kâld streamend wetter út eigen boarne, in sintraal stofsûgersysteem, in sintraal geregeld klokkesysteem en in [[Lift (hefmeganisme)|lift]] dy't noch altyd funksjonearret. De ruten ûnder kinne hielendal weisakje yn de keldermuorre, lykas yn âlde treinstellen. Fierder beskikt elk rút oer in teakhouten rollûk. == Fiver == De oanlis fan de fiver foar it jachthûs bliek in dreech ferhaal. Op sa'n oardel meter djipte fan it sompige gebiet lei in oerlaach dy't gjin wetter trochliet, tige geskikt dus as boaiem foar de troch Berlage ûntwurpen fiver. De boppelaach mei fegetaasje waard ôfgroeven, mar de fiver dy't ûntstie rûn stadichoan leech. Troch bleatstelling oan sinnewaarmte en froast wie de wettertichte grûnlaach stikken gien en poreus wurden. Dêrop waard in klaailaach oanbrocht, mar ek dat wie net ôfdwaande. Uteinlik waard de boaiem bedutsen mei dakfilt, dat yn gigantyske rollen oanfierd waard, en mei [[Mastyk (asfalt)|mastyk]] oaninoar plakt waard. ==Keunstners== Njonken Berlage hat noch in tal keunstners meiwurke oan de bou fan Jachthûs Sint Hubertus: * [[Bart van der Leck]] - kleurgebrûk * [[Joseph Mendes da Costa]] - byldhouwurk * [[Hildo Krop]] - byldhouwurk * [[Artur Hennig]] - glêsskilderingen * [[Lambertus Zijl]] - brûnzen figueren * [[Johan Coenraad Altorf]] - byldhouwurk en brûnzen figuer ==Ofbylden== <gallery widths="180" heights="180"> Jachthuis.Sint-Hubertus.jpg|Sydoansjoch en de tún Sint Hubertus Hoge Veluwe 0022 - Ingang - Entrance.jpg|Yngong Sint Hubertus Hoge Veluwe 0086 - Helene's study.jpg|Stúdzjekeamer fan Helene Kröller-Müller H.P. Berlage - Zitkamer van den heer des huizes in het landhuis St. Hubertus.jpg|Skets fan Berlage: "Sitkeamer fan de hear fan it hûs yn it bûten St. Hubertus" Sint Hubertus Hoge Veluwe 0060 - Dining room.jpg|Ytkeamer Sint Hubertus HogeVeluwe 0001 Kennels voormalige Hondenhokken.jpg|Eardere [[hûn]]nehokken Kap 2.jpg|Boppeoansjoch de foarm fan it gewei is goed te sjen. NIMH - 2011 - 2057 - Aerial photograph of Hoge Veluwe, The Netherlands.jpg|Loftfoto út de [[1920'er jieren]] Overzicht - Otterlo - 20349692 - RCE.jpg|Jachthûs Sint-Hubertus yn 2003 </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} *{{cite web|url=https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/530190|title= {{nl}} Monuminteregister|publisher= Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed|access-date=10 oktober 2026}} * {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20180701141018/https://www.bestemminginbeeld.nl/vakantie/europa/nederland/gelderland/de_hoge_veluwe/actueel/specials/2442/renovatie_jachthuis_sint_hubertus_geslaagd.htmlrenovatie_jachthuis_sint_hubertus_geslaagd.html |title= {{nl}} Renovatie Jachthuis Sint-Hubertus, |publisher= bestemminginbeeld.nl. (argyf)}} * {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20160813023410/https://www.ede.nl/gemeentearchief/verhaal-van-ede/5-bouwen-en-wonen/jachthuis-sint-hubertus/|title= {{nl}} Jachthuis Sint Hubertus |publisher= ede.nl (argyf)}} * {{cite web|url=https://hogeveluwe.nl/natuur-en-cultuur/cultuur/kunst-en-architectuur-in-de-natuur/jachthuis-sint-hubertus |title= Jachthuis Sint Hubertus |publisher= Stichting het Nationale Park De Hoge Veluwe |access-date=10 oktober 2026}} * {{nl}} Bram Haak, Roelof Siegers, ''Het Jachthuis Sint Hubertus - van ontwerp tot monument'', 2003, {{ISBN|90-807875-1-5}} * {{nl}} [https://zoeken.hetnieuweinstituut.nl/nl/archieven/file/110318305 Ontwerptekeningen Hubertus], Rijksarchief Berlage {{Commonscat|Jachthuis Sint-Hubertus|Jachthûs Sint-Hubertus}} }} {{DEFAULTSORT:Sint-Hubertus, Jachthus}} [[Kategory:Feluwe]] [[Kategory:Kastiel yn Gelderlân]] [[Kategory:Bouwurk yn Ede]] [[Kategory:Bouwurk út 1914]] 0xg95043pfy2e2rigytflx37hw4lr8s 1242273 1242268 2026-10-10T14:35:37Z Drewes 2754 red. 1242273 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks bouwurk | namme = Jachthûs Sint-Hubertus | ôfbylding = 20160830 Jachtslot Sint-Hubertus5.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = ''Jachthûs Sint-Hubertus (2016) | lân = {{NEDf}} | bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje | namme bestjoerlike ienheid 1= {{NL-GLf}} | bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Ofbyld:Apeldoorn vlag.svg|border|20px|Flagge fan de gemeente Ede]] [[Ede (gemeente)|Ede]] | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Ofbyld:Flag of Ede.svg|border|20px|Flagge fan Hoenderloo]] [[Hoenderloo]] | adres = Apeldoornseweg | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|52_7_17.53_N_5_49_58.21_E_type:city_region:NL|52° 7' N, 5° 49' E}} | type bouwurk = [[Kastiel]] | subtype = [[Bûten]] | keatling = [[1914]] | boujier = [[1916]] | sloopjier = | arsjitekt = [[Hendrik Petrus Berlage]],<br>[[Henry Van de Velde]] | yngenieur = | boustyl = [[Jugendstil]],<br>[[Art Deko]] | oerbrêget = | tunnelet ûnder = | wei of spoar = | monumintale status = [[Ryksmonumint]] | monumintnûmer = 530190 | hichte = | lingte = | breedte = | draachkrêft = | oerflak = | tal ferdjippings = | tal keamers = | kapasiteit = | kosten = | webside = | ôfbylding2 = H.P. Berlage Jachthuis St. Hubertus plan 1.jpg | ôfbyldingstekst2 = ''Earste ûntwerp fan Jachthûs Sint-Hubertus'' | ôfbylding3 = | ôfbyldingstekst3 = | mapname = Gelderlân | mapwidth = | lat_deg = 52 | lat_min = 7 | lat_sec = 17.53 | lat_dir = N | lon_deg = 5 | lon_min = 49 | lon_sec = 58.21 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = ''Lokaasje fan Jachthûs Sint-Hubertus'' }} '''Jachthûs Sint-Hubertus''' (ek wol '''Jachtslot Sint-Hubertus''' neamd) is in gebou yn it noarden fan it [[Nederlân]]ske [[Nasjonaal Park De Hege Feluwe|Nasjonale Park De Hege Feluwe]], tusken de [[Gelderlân|Gelderske]] plakken [[Otterlo]] en [[Hoenderloo]] yn. It waard yn [[1914]] ûntwurpen troch arsjitekt [[Hendrik Petrus Berlage|Hendrik Berlage]], yn opdracht fan it pear [[Helene Kröller-Müller]] en [[Anton Kröller]]. ==Skiednis== Yn [[1914]] besleat it echtpear Kröller-Müller ta de bou fan in [[bûten]] op harren krekt ferwurven bûten De Hege Feluwe. It ûntwerp waard gund oan de arsjitekt Berlage. Hy ûntwurp net allinnich it hûs, mar ek it ynterieur, de meubels, de tunen, tsjinstgebouwen en sels in brêge by it Jachthûs. De bou duorre oant 1916. It wie in opdracht dêr't in soad jild mei muoid wie. Berlage wie frij yn syn ûntwerp, wêrtroch't syn ideeën oer foarmjouwing folslein ta utering komme koene. Letter ûntstie lykwols in gefoel fan ûnfrede by Berlage neidat it opdrachtjaande pear him hieltyd mar op 'e nij mei de ûntwerpen bemuoide, wat ta oanhâldende oanpassingen late. De winsk om oan it hast foltôge gebou dochs noch in serre ta te foegjen, wie foar Berlage oanlieding om him werom te lûken. [[Henry Van de Velde]] naam syn wurk oer. It bouwurk bleau oant [[1935]] yn besit fan it pear Kröller, dy't it dêrnei oan de [[Steat fan de Nederlannen]] skonk. It wurdt brûkt as ferbliuw foar gasten fan de Steat. Fan [[14 april|14]] oant [[24 april]] [[1946]] waard it Jachthûs brûkt foar oerlis tusken in Nederlânske en in [[Yndoneezje|Republikeinske]] delegaasje oer de takomst fan [[Nederlânsk-Ynje]]. Yn de [[1950-er jierren|fyftiger jierren]] fan de [[20e iuw|tweintichste iuw]] waard it brûkt as fakânsjeferbliuw foar de Nederlânske ministers en harren húshâldingen. Politikus [[Louis Beel]] útfanhuze der alle jierren simmerdeis in wike mei syn húshâlding.<ref>Giebels, Lambert (1995) Van Vazal tot Onderkoning. Biografie 1902-1977, p. 384-385</ref> De soarch foar de ynventaris is opdroegen oan de [[Rykstsjinst foar it Kultureel erfgoed]], de soarch foar it gebou oan it Ryksfêstgoedbedriuw. It Jachthûs stie sûnt de [[1960-er jierren|sechstiger jierren]] fan 'e foarige iuw, as it gebrûk it taliet, al foar in part iepen foar publyk. ==Arsjitektuer== It hiele gebou is opboud út [[bakstien]], binnen faak glazuere, en [[laaistien]]. Berlage ûntwurp net allinnich it gebou, mar ek it [[ynterieur]]. Alles yn it ynterieur is op inoar ôfstimd: de tegels, de lampen, meubels en sels it servys en bestek binne troch Berlage ûntwurpen. It gebou fertelt it ferhaal fan de hillige [[Hubertus fan Luik]]. De foarm en it grûnplan fan it Jachthûs hawwe ek alles fan dwaan mei de leginde fan Sint Hubertus. Yn it midden stiet in hege toer en it gebou hat twa sydfleugels dy't it binnenplak "omearmje". Hjirtroch hat it Jachthûs de foarm fan in hartegewei. Op de toer yn it midden fan it gebou stiet in krús ôfbylde. De grutte glês-yn-leadruten yn de hal jouwe it ferhaal fan Hubertus wer. De hal, ytkeamer, biblioteek en teekamer hawwe ferskate kleurtema's dy't de fazen yn it libben fan Hubertus symbolisearje. It jachthûs is boud yn de styl fan [[Jugendstil]]. Yn it ynterieur binne [[art deko]]-objekten werom te finen. It jachthûs is in bûten ynspirearre op it saneamde ''English country house''. Foarbylden fan skaaimerken dy't dêr op wize binne de spesjale fertrekken foar elk gesinslid, lykas de biblioteek, smookkeamer, boudoirs en de biljertkeamer. De 31 meter hege toer fan it jachthûs past net by it sjenre fan it Ingelske Country House. It is foaral in skaaimerk fan in protte Berlages gebouwen. De toer heart ek by de winsk fan it pear Kröller-Müller om in wiid útsjoch oer de omjouwing te hawwen. It gebou is tige lúksueus útfierd. Sa hie it in eigen generator foar elektrisiteit (hjoed-de-dei is it oansletten op it algemiene elektrisiteitsnet), waarm en kâld streamend wetter út eigen boarne, in sintraal stofsûgersysteem, in sintraal regele klokkesysteem en in [[Lift (hefmeganisme)|lift]] dy't noch altyd funksjonearret. De ruten ûnder kinne hielendal weisakje yn de keldermuorre, lykas yn âlde treinstellen. Fierder beskikt elk rút oer in teakhouten rollûk. == Fiver == De oanlis fan de fiver foar it jachthûs bliek in dreech ferhaal. Op sa'n oardel meter djipte fan it sompige gebiet lei in oerlaach dy't gjin wetter trochliet, tige geskikt dus as boaiem foar de troch Berlage ûntwurpen fiver. De boppelaach mei fegetaasje waard ôfgroeven, mar de fiver dy't ûntstie rûn stadichoan leech. Troch bleatstelling oan sinnewaarmte en froast wie de wettertichte grûnlaach stikken gien en poreus wurden. Dêrop waard in klaailaach oanbrocht, mar ek dat wie net ôfdwaande. Uteinlik waard de boaiem bedutsen mei dakfilt, dat yn gigantyske rollen oanfierd waard, en mei [[Mastyk (asfalt)|mastyk]] oaninoar plakt waard. ==Keunstners== Njonken Berlage hat noch in tal keunstners meiwurke oan de bou fan Jachthûs Sint Hubertus: * [[Bart van der Leck]] - kleurgebrûk * [[Joseph Mendes da Costa]] - byldhouwurk * [[Hildo Krop]] - byldhouwurk * [[Artur Hennig]] - glêsskilderingen * [[Lambertus Zijl]] - brûnzen figueren * [[Johan Coenraad Altorf]] - byldhouwurk en brûnzen figuer ==Ofbylden== <gallery widths="180" heights="180"> Jachthuis.Sint-Hubertus.jpg|Sydoansjoch en de tún Sint Hubertus Hoge Veluwe 0022 - Ingang - Entrance.jpg|Yngong Sint Hubertus Hoge Veluwe 0086 - Helene's study.jpg|Stúdzjekeamer fan Helene Kröller-Müller H.P. Berlage - Zitkamer van den heer des huizes in het landhuis St. Hubertus.jpg|Skets fan Berlage: "Sitkeamer fan de hear fan it hûs yn it bûten St. Hubertus" Sint Hubertus Hoge Veluwe 0060 - Dining room.jpg|Ytkeamer Sint Hubertus HogeVeluwe 0001 Kennels voormalige Hondenhokken.jpg|Eardere [[hûn]]nehokken Kap 2.jpg|Boppeoansjoch de foarm fan it gewei is goed te sjen. NIMH - 2011 - 2057 - Aerial photograph of Hoge Veluwe, The Netherlands.jpg|Loftfoto út de [[1920'er jieren]] Overzicht - Otterlo - 20349692 - RCE.jpg|Jachthûs Sint-Hubertus yn 2003 </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= {{reflist}} *{{cite web|url=https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/530190|title= {{nl}} Monuminteregister|publisher= Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed|access-date=10 oktober 2026}} * {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20180701141018/https://www.bestemminginbeeld.nl/vakantie/europa/nederland/gelderland/de_hoge_veluwe/actueel/specials/2442/renovatie_jachthuis_sint_hubertus_geslaagd.htmlrenovatie_jachthuis_sint_hubertus_geslaagd.html |title= {{nl}} Renovatie Jachthuis Sint-Hubertus, |publisher= bestemminginbeeld.nl. (argyf)}} * {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20160813023410/https://www.ede.nl/gemeentearchief/verhaal-van-ede/5-bouwen-en-wonen/jachthuis-sint-hubertus/|title= {{nl}} Jachthuis Sint Hubertus |publisher= ede.nl (argyf)}} * {{cite web|url=https://hogeveluwe.nl/natuur-en-cultuur/cultuur/kunst-en-architectuur-in-de-natuur/jachthuis-sint-hubertus |title= Jachthuis Sint Hubertus |publisher= Stichting het Nationale Park De Hoge Veluwe |access-date=10 oktober 2026}} * {{nl}} Bram Haak, Roelof Siegers, ''Het Jachthuis Sint Hubertus - van ontwerp tot monument'', 2003, {{ISBN|90-807875-1-5}} * {{nl}} [https://zoeken.hetnieuweinstituut.nl/nl/archieven/file/110318305 Ontwerptekeningen Hubertus], Rijksarchief Berlage {{Commonscat|Jachthuis Sint-Hubertus|Jachthûs Sint-Hubertus}} }} {{DEFAULTSORT:Sint-Hubertus, Jachthus}} [[Kategory:Feluwe]] [[Kategory:Kastiel yn Gelderlân]] [[Kategory:Bouwurk yn Ede]] [[Kategory:Bouwurk út 1914]] a953x1imjc0zko4ciouhgg0m8y9oiz0 0 194441 1242269 2026-10-10T12:30:53Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Australyske raven |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus coronoides (cropped).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:An audio recording of an Australian Raven (Corvus coronoides).wav|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= C..." 1242269 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Australyske raven |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus coronoides (cropped).jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:An audio recording of an Australian Raven (Corvus coronoides).wav|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus coronoides |Beskriuwer, jier= [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]] & [[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1827 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart=[[File:Corvus coronoides.svg|center|250px]] }} De '''Australyske raven''' (''Corvus coronoides'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') en it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en lûd == Australyske kriefûgels binne op soartenivo hiel dreech faninoar te ûnderskieden. Se binne allegearre folslein swart en hawwe ljochte eagen, mar se ferskille wat yn lûd, hâlden en dragen, ferspriedingsgebiet, de lingte fan 'e kielfearren, de snaffellingte en de lichemsgrutte. Dizze soarte hat hiel lange kielfearren, wêrtroch't it liket of er in rûch burdsje hat. == Fersprieding en taksonomy == De Australyske raven wurdt opdield yn twa [[ûndersoarte]]n:<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> * ''Corvus coronoides coronoides'' – komt foar yn East-Austraalje (fan 'e [[Golf fan Carpentaria]] oant Sintraal-Austraalje en [[Fiktoaria (Austraalje)|Súd-Fiktoaria]]) * ''Corvus coronoides perplexus'' – komt foar fan it súdwesten fan West-Austraalje oant it uterste súdwesten fan Súd-Austraalje == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en der wurdt tocht dat de populaasje tanimt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'' of LC). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/australian-raven-corvus-coronoides BirdLife, oproppen 10 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/ausrav1 eBird, oproppen 10 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/ausrav1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 10 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus coronoides|Australyske raven}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] bnbyeva6rf9kxwwdt85sq825zitnng7 0 194442 1242270 2026-10-10T12:31:14Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Australyske raven]] 1242270 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Australyske raven]] 8jcuhksstjs5rmxjgj1bw59pwal4kw1 0 194443 1242276 2026-10-10T15:55:45Z Drewes 2754 wurk 1242276 wikitext text/x-wiki {{wurk}} {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = Oscar_Pereira_da_Silva_-_1936_-_Auto-retrato.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = {{BRAnasj}} | berne = [[29 augustus]] [[1867]] | berteplak = | stoarn = [[17 jannewaris]] [[1939]] (71 jier) | stjerplak = | etnisiteit = | regionale identiteit = | wurksum as = [[keunstskilder]], dekorateur en [[learaar]] | perioade = | streaming = | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }} '''Oscar Pereira da Silva''' ([[São Fidélis]], [[29 augustus]] [[1867]] – [[São Paulo]], [[17 jannewaris]] [[1939]]) wie in Brazyljaansk skilder, dekorateur en learaar dy't aktyf wie yn de lette 19e en iere 20e ieu. It grutste part fan syn artistike [[oeuvre]] bestiet út lânskippen en portretten, dekorative panielen foar grutte iepenbiere romten yn São Paulo (lykas it Stedsteäter), histoaryske skilderijen foar it Museu Paulista en religieuze foarstellings foar ferskate tsjerken yn de stêd. Hy "bestege gjin oandacht oan de Braziliaanske folkstradysje" en skildere yn in "antyke styl". Nei in stúdzjeperioade yn [[Frankryk]] makke er karriêre yn São Paulo, dêr't syn wurken te sjen binne yn de Pinacoteca do Estado de São Paulo en it Museu do Ipiranga. Hy is de beskermhear fan de 47e sit fan de Braziliaanske Akademy foar Byldzjende Keunsten.<ref name="ABBASeats">{{cite web |title=De Cadeira (De Grau) |url=https://academiabrasileiradeartes.org.br/academicos/de-cadeira-de-grau/ |website=Academia Brasileira de Belas Artes |access-date=21 maaie 2026 |language=pt-BR}}</ref> Hy wie de heit fan Helena Pereira da Silva Ohashi, dy't ek skilder wie. == Galery == <gallery widths="180" heights="180"> File:Oscar Pereira da Silva - Moça com xale.jpg|Famke mei sjaal File:Oscar Pereira da Silva - O Bondinho.jpg|De kabelbaan File:Oscar Pereira da Silva - Desembarque de Pedro Álvares Cabral em Porto Seguro, 1500, Acervo do Museu Paulista da USP.jpg|De lâning fan Porto Seguro yn 1500 (1922) File:Palácio Pedro Ernesto - Batalha do Riachuelo - cópia.jpg|De Slach by Riachuelo File:Oscar Pereira da Silva - O ferreiro.jpg|Smid File:Oscar Pereira da Silva - Moça, s.d..jpg|Famke File:Oscar Pereira da Silva - Moça com Bandeja.jpg|Famke mei in blêd </gallery> {{Boarnen|boarnefernijing= {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Pereira da Silva, Oscar}} [[Kategory:Brazyljaansk keunstskilder]] [[Kategory:Brazyljaansk ûnderwizer]] [[Kategory:Persoan berne yn 1867]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1939]] ax9ft900ami2b8r97use5ny8zlmws98 1242277 1242276 2026-10-10T16:26:07Z Drewes 2754 1242277 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks keunstner | ôfbylding = Oscar_Pereira_da_Silva_-_1936_-_Auto-retrato.jpg | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | nasjonaliteit = {{BRAnasj}} | berne = [[29 augustus]] [[1867]] | berteplak = | stoarn = [[17 jannewaris]] [[1939]] (71 jier) | stjerplak = | etnisiteit = | regionale identiteit = | wurksum as = [[keunstskilder]], dekorateur en [[learaar]] | perioade = | streaming = | medium = | bekendste wurk(en) = | jierren aktyf = | prizen = | webside = }} '''Oscar Pereira da Silva''' ([[São Fidélis]], [[29 augustus]] [[1867]] – [[São Paulo]], [[17 jannewaris]] [[1939]]) wie in Brazyljaansk skilder, dekorateur en learaar dy't aktyf wie yn de lette 19e en iere 20e ieu. It grutste part fan syn artistike [[oeuvre]] bestiet út lânskippen en portretten, dekorative panielen foar grutte iepenbiere romten yn São Paulo (lykas it Stedsteäter), histoaryske skilderijen foar it Museu Paulista en religieuze foarstellings foar ferskate tsjerken yn de stêd. Hy "bestege gjin oandacht oan de Braziliaanske folkstradysje" en skildere yn in "antyke styl". Nei in stúdzjeperioade yn [[Frankryk]] makke er karriêre yn São Paulo, dêr't syn wurken te sjen binne yn de Pinacoteca do Estado de São Paulo en it Museu do Ipiranga. Hy is de beskermhear fan de 47e sit fan de Braziliaanske Akademy foar Byldzjende Keunsten.<ref name="ABBASeats">{{cite web |title=De Cadeira (De Grau) |url=https://academiabrasileiradeartes.org.br/academicos/de-cadeira-de-grau/ |website=Academia Brasileira de Belas Artes |access-date=21 maaie 2026 |language=pt-BR}}</ref> Hy wie de heit fan Helena Pereira da Silva Ohashi, dy't ek skilder wie. == Galery == <gallery widths="180" heights="180"> File:Oscar Pereira da Silva - Moça com xale.jpg|Famke mei sjaal File:Oscar Pereira da Silva - O Bondinho.jpg|De kabelbaan File:Oscar Pereira da Silva - Desembarque de Pedro Álvares Cabral em Porto Seguro, 1500, Acervo do Museu Paulista da USP.jpg|De lâning fan Porto Seguro yn 1500 (1922) File:Palácio Pedro Ernesto - Batalha do Riachuelo - cópia.jpg|De Slach by Riachuelo File:Oscar Pereira da Silva - O ferreiro.jpg|Smid File:Oscar Pereira da Silva - Moça, s.d..jpg|Famke File:Oscar Pereira da Silva - Moça com Bandeja.jpg|Famke mei in blêd </gallery> {{Commonscat}} {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch foar boarnen [[:en:Oscar Pereira da Silva]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Pereira da Silva, Oscar}} [[Kategory:Brazyljaansk keunstskilder]] [[Kategory:Brazyljaansk ûnderwizer]] [[Kategory:Persoan berne yn 1867]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1939]] blrv2v6k6k95wukozb39c20psknxd8h 0 194444 1242279 2026-10-10T20:22:40Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Amerikaanske krie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus-brachyrhynchos-001.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Corvus brachyrhynchos - American Crow - XC112829.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus brachyrhy..." 1242279 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Amerikaanske krie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus-brachyrhynchos-001.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Corvus brachyrhynchos - American Crow - XC112829.ogg|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus brachyrhynchos |Beskriuwer, jier= [[Christian Ludwig Brehm|Brehm]], 1822 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[File:Corvus brachyrhynchos map.svg|center|250px]]<small>{{Kolommen2 |Kolom1= {{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]] <br>{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]] |Kolom2= {{Color box|#87aade}} [[wintergast]] }}</small> }} De '''Amerikaanske krie''' (''Corvus brachyrhynchos'') is in algemien foarkommende en bekende [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes''). == Skaaimerken == De Amerikaanske krie is in middelgrutte (43–53 cm), folslein swarte krie mei in stevige snaffel, lange poaten en in relatyf koarte, ôfrûne sturt. De soarte wurdt faak op behoarlike hichte fleanend waarnommen yn lytse, losse groepen. De hast identike [[noardwestlike krie]] (''Corvus caurinus'') is wat lytser en hat in koartere sturt. Yn it easten fan 'e Feriene Staten kin de soarte betiizge wurde mei de [[fiskkrie]] (''Corvus ossifragus''); dizze lêste is lykwols lytser, hat in relatyf lytse kop en langere wjukken en sturt. <div style="display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">Ofbylden</div> <gallery mode="packed" heights="200px" perrow="3" style="margin: 0; padding: 0;"> American crow huntley meaadows 12.16.23 DSC 3476-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg|Yn 'e flecht AMERICAN CROW (7483036734).jpg|Kop </gallery> </div> == Fersprieding en systematyk == De Amerikaanske krie komt foar yn grutte dielen fan Noard-Amearika. Oer it oantal [[ûndersoarte]]n dêr't de soarte yn ûnderferdield wurde moat, bestiet gjin ienriedigens. Clements e.a. ûnderskiede der op it stuit fiif: * ''Corvus brachyrhynchos hesperis'' – komt foar fan noardlik [[Britsk-Kolumbia]] oant yn it súdwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] en it noarden fan Neder-Kalifornje ([[Baja California]]) * ''Corvus brachyrhynchos caurinus'' – komt foar op [[Kodiak (eilân)|Kodiak]] en lâns de súdkust fan [[Alaska]], en ferspriedt him nei it suden ta oer Britsk-Kolumbia oant yn it súdwesten fan [[Washington]] * ''Corvus brachyrhynchos brachyrhynchos'' – komt foar fan sintraal en eastlik Kanada oant yn it east-sintrale part fan 'e Feriene Staten; oerwinteret oant yn it súdeasten fan 'e Feriene Staten * ''Corvus brachyrhynchos paulus'' – komt foar yn it easten en súdeasten fan 'e Feriene Staten * ''Corvus brachyrhynchos pascuus'' – komt foar op it skiereilân [[Floarida]] De ûndersoarte ''paulus'' wurdt troch guon ta ''hesperis'' rekkene en troch oaren ta de [[nominaatfoarm]]. Ek de ûndersoarte ''hargravei'', dy't foarkomt yn it westen fan it sintrale part fan 'e Feriene Staten, wurdt faak as aparte ûndersoarte ûnderskieden. Oant foar koart waard de ûndersoarte ''caurinus'' as in aparte soarte beskôge, de noardwestlike krie. Ut resint ûndersyk die lykwols bliken dat dizze sa sterk [[Krusing (biology)|hibridisearret]] mei de ûndersoarte ''hesperis'' dat er net langer as in biologysk ûnderskieden soarte beskôge wurde kin. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:The Childrens Museum of Indianapolis - American crow egg.jpg|thumb|left|Aai]] De Amerikaanske krie wurdt komselden fier fan minsken oantroffen en komt foar yn alle soarten iepen gebiet, fariearjend fan kustlinen en lânbougrûn oant foarstêden en iepen boskgebieten. Net oars as oare krieën hat er in tige fariearre dieet, dat ûnder mear bestiet út lytse sûchdieren, aaien, fisk, slakken, ynsekten, sied, fruit en ôfeart. De soarte bout nêsten fan febrewaris oant begjin juny – ien oant twa moannen earder as de fiskkrie. Nachts sammelje de fûgels har yn grutte groepen yn beammen om te rêsten; hjirby kinne tûzenen krieën byinoar komme. == Status en bedrigings == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as '[[net bedrige]]' (''Least Concern''). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/american-crow-corvus-brachyrhynchos BirdLife, oproppen 10 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/amecro?continue eBird, oproppen 10 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/amecro/cur/introduction Birds of the World, oproppen 10 oktober 2026] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus brachyrhynchos|Amerikaanske krie}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]] m570glntue5e1wbdyi3dtfbz9v13zj9 0 194445 1242280 2026-10-10T20:23:00Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Amerikaanske krie]] 1242280 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Amerikaanske krie]] 0pw98feymvydf0lctwzpqsiypz6ghui 0 194446 1242282 2026-10-11T06:59:10Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = lytse Australyske krie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus bennetti 26540836.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus brachyrhynchos |Beskriuwer, jier= [[Alfred John North|North]], 1901 |IUCN-..." 1242282 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lytse Australyske krie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus bennetti 26540836.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus brachyrhynchos |Beskriuwer, jier= [[Alfred John North|North]], 1901 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus bennetti map.jpg|250px]] }} De '''lytse Australyske krie''' (''Corvus bennetti'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') en it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en hâlden en dragen == [[Ofbyld:Corvus bennetti 01 - Christopher Watson.jpg|thumb|left|Lytse Australyske krieën profitearje fan in ferkearsslachtoffer]] Australyske kriefûgels binne op soartenivo hiel dreech faninoar te ûnderskieden. Se binne allegearre folslein swart mei ljochte eagen, mar se ferskille wat yn rop, hâlden en dragen, ferspriedingsgebiet, de lingte fan 'e nekke- en kielfearren, de snaffellingte en de lichemsgrutte. De lytse Australyske krie hat yn ferliking mei de oare Australyske soarten in relatyf koarte snaffel en koarte nekkefearren dy't oan 'e basis wyt binne. De sterk op 'e soarte lykjende Australyske krie (''Corvus orru'') is grutter en wurdt mear yn grutte groepen oantroffen. De rop fan 'e lytse Australyske krie is in frij koart, werhelle "ah-ah-ah". == Fersprieding en taksonomy == De fûgel komt foar yn it Australyske drûge binnenlân oant de westlike en súdlike kust fan Austraalje.<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> De soarte is [[Monotypysl takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n ûnderskieden wurde. De Lytse Australyske krie is net de meast algemiene kriefûgel yn 'e grutte stêden. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de populaasje ôfnimt, mar noch net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'' of LC). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-crow-corvus-bennetti BirdLife, oproppen 11 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/litcro1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus bennetti|Lytse Australyske krie}} }} {{DEFAULTSORT:Litse Australiske krie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] agyjqqwd5716k8zw79ugt5y4ttd5emt 1242284 1242282 2026-10-11T07:01:18Z RomkeHoekstra 10582 1242284 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lytse Australyske krie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus bennetti 26540836.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus brachyrhynchos |Beskriuwer, jier= [[Alfred John North|North]], 1901 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus bennetti map.jpg|250px]] }} De '''lytse Australyske krie''' (''Corvus bennetti'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') en it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en hâlden en dragen == [[Ofbyld:Corvus bennetti 01 - Christopher Watson.jpg|thumb|left|Lytse Australyske krieën profitearje fan in ferkearsslachtoffer]] Australyske kriefûgels binne op soartenivo hiel dreech faninoar te ûnderskieden. Se binne allegearre folslein swart mei ljochte eagen, mar se ferskille wat yn rop, hâlden en dragen, ferspriedingsgebiet, de lingte fan 'e nekke- en kielfearren, de snaffellingte en de lichemsgrutte. De lytse Australyske krie hat yn ferliking mei de oare Australyske soarten in relatyf koarte snaffel en koarte nekkefearren dy't oan 'e basis wyt binne. De sterk op 'e soarte lykjende Australyske krie (''Corvus orru'') is grutter en wurdt mear yn grutte groepen oantroffen. De rop fan 'e lytse Australyske krie is in frij koart, werhelle "ah-ah-ah". == Fersprieding en taksonomy == De fûgel komt foar yn it Australyske drûge binnenlân oant de westlike en súdlike kust fan Austraalje.<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n ûnderskieden wurde. De Lytse Australyske krie is net de meast algemiene kriefûgel yn 'e grutte stêden. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de populaasje ôfnimt, mar noch net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'' of LC). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-crow-corvus-bennetti BirdLife, oproppen 11 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/litcro1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus bennetti|Lytse Australyske krie}} }} {{DEFAULTSORT:Litse Australiske krie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] 3ysu9i7tsqyvjw25g3ufdto6qdwvoam 0 194447 1242283 2026-10-11T06:59:36Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Lytse Australyske krie]] 1242283 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lytse Australyske krie]] 4zprb5r8bga4mv02rhwhymdybier1j7 0 194448 1242285 2026-10-11T09:01:38Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Tasmaanske raven |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus bennetti 26540836.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus tasmanicus |Beskriuwer, jier= [[Alfred John North|North]], 1901 |IUCN-status= ..." 1242285 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Tasmaanske raven |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus bennetti 26540836.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus tasmanicus |Beskriuwer, jier= [[Alfred John North|North]], 1901 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus tasmanicus species distribution map.svg|250px]] }} De '''Tasmaanske raven''' (''Corvus tasmanicus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en lûd == Australyske kriefûgels binne op soartenivo hiel dreech faninoar te ûnderskieden. Se binne allegearre folslein swart mei ljochtkleurige eagen, mar se ferskille wat yn lûd, hâlden en dragen, ferspriedingsgebiet, de lingte fan 'e kielfearren, de snaffellingte en de lichemsgrutte. Dizze soarte hat in tige robúste snaffel en dúdlik sichtbere kielfearren. De rop is djip en stadich. Oars as oare soarten fladdert er net mei de wjukken wylst er ropt. == Fersprieding en taksonomy == De Tasmaanske raven wurdt opdield yn twa [[ûndersoarte]]n:<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> * ''Corvus tasmanicus boreus'' – komt foar yn it noardeasten fan [[Nij-Súd-Wales]] (New England Tableland en de oangrinzgjende kustkrite) * ''Corvus tasmanicus tasmanicus'' – komt foar fan Tasmaanje oant yn it suden fan [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] en it oangrinzgjende Súdwest-Austraalje == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat de populaasje ôfnimt, mar noch net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/forest-raven-corvus-tasmanicus BirdLife, oproppen 11 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/forrav1 eBird, oproppen 11 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/forrav1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus tasmanicus|Tasmaanske raven}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] 49x5iw1d6u194e5fguu4jp3cbnd3qwu 1242287 1242285 2026-10-11T09:03:08Z RomkeHoekstra 10582 1242287 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Tasmaanske raven |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus tasmanicus - Collinsvale.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus tasmanicus |Beskriuwer, jier= [[Alfred John North|North]], 1901 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus tasmanicus species distribution map.svg|250px]] }} De '''Tasmaanske raven''' (''Corvus tasmanicus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en lûd == Australyske kriefûgels binne op soartenivo hiel dreech faninoar te ûnderskieden. Se binne allegearre folslein swart mei ljochtkleurige eagen, mar se ferskille wat yn lûd, hâlden en dragen, ferspriedingsgebiet, de lingte fan 'e kielfearren, de snaffellingte en de lichemsgrutte. Dizze soarte hat in tige robúste snaffel en dúdlik sichtbere kielfearren. De rop is djip en stadich. Oars as oare soarten fladdert er net mei de wjukken wylst er ropt. == Fersprieding en taksonomy == De Tasmaanske raven wurdt opdield yn twa [[ûndersoarte]]n:<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> * ''Corvus tasmanicus boreus'' – komt foar yn it noardeasten fan [[Nij-Súd-Wales]] (New England Tableland en de oangrinzgjende kustkrite) * ''Corvus tasmanicus tasmanicus'' – komt foar fan Tasmaanje oant yn it suden fan [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] en it oangrinzgjende Súdwest-Austraalje == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat de populaasje ôfnimt, mar noch net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/forest-raven-corvus-tasmanicus BirdLife, oproppen 11 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/forrav1 eBird, oproppen 11 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/forrav1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus tasmanicus|Tasmaanske raven}} }} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] 1ssttc8f4jk651ng8rkyvc1iy9gvzyf 0 194449 1242286 2026-10-11T09:02:02Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Tasmaanske raven]] 1242286 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Tasmaanske raven]] l7oh6hk79dmjcotogitrv9pud6lugnb 0 194450 1242288 2026-10-11T09:27:41Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = lytse raven |Ofbyld = [[Ofbyld:Little Raven - Phillip Is - Victoria S4E1564 (22198736888).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus mellori |Beskriuwer, jier= Gregory Mathews|Mathew..." 1242288 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = lytse raven |Ofbyld = [[Ofbyld:Little Raven - Phillip Is - Victoria S4E1564 (22198736888).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus mellori |Beskriuwer, jier= [[Gregory Mathews|Mathews]], 1912 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus tasmanicus species distribution map.svg|250px]] }} De '''lytse raven''' (''Corvus mellori'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en lûd == Kriefûgels yn Austraalje binne hiel dreech op soartenivo te ûnderskieden. Se binne allegearre folslein swart mei ljochte eagen, mar se ferskille wat yn lûd, hâlden en dragen, foarkommen, de lingte fan 'e kielfearren, de snaffellingte en lichemsgrutte. Dizze soarte is neffens oare Australyske kriefûgels relatyf lyts, mei lange kielfearren. De lûden binne meastal frij rap, sûnder it langhalich jammerjen dat typysk is foar de Australyske raven. Oars as by oare soarten giet it roppen fan 'e lytse raven mank mei it op en del gean fan 'e wjukken. == Fersprieding en taksonomy == De fûgel komt foar yn Súdeast-Austraalje (fan noardlik [[Nij-Súd-Wales]] oant [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] en it [[Eyre-skiereilân]] yn Súd-Austraalje).<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. De lytse raven waard oarspronklik beskreaun as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Australyske raven]], mar wurdt sûnt 1967 as in selsstannige soarte beskôge. == Libbenswize == De lytse raven is de typyske kriefûgel yn stêden lykas [[Adelaide]] en [[Melbourne]]. De soarte kin hiele grutte groepen yn berchefige gebieten foarmje, lykas bygelyks it gefal is yn 'e [[Australyske Alpen]]. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en der wurdt tocht dat de oantalen tanimme. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-raven-corvus-mellori BirdLife, oproppen 11 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/litrav1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litrav1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus mellori|Lytse raven}} }} {{DEFAULTSORT:Litse raven}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] mf5rpopibdjes4jzng988rnslf6l3av 0 194451 1242289 2026-10-11T09:28:02Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Lytse raven]] 1242289 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lytse raven]] ekavuy6zoy31ipugxinj2z453cg1m9p 0 194452 1242291 2026-10-11T11:37:51Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = grutte Australyske krie |Ofbyld = [[Ofbyld:Torresian crow 7th Brigade Park Chermside P1070224.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Recording of a Torresian Crow (Corvus orru).wav|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskipl..." 1242291 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = grutte Australyske krie |Ofbyld = [[Ofbyld:Torresian crow 7th Brigade Park Chermside P1070224.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Recording of a Torresian Crow (Corvus orru).wav|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus orru |Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus orru map.jpg|250px]] }} De '''grutte Australyske krie''' (''Corvus orru'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') en it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en hâlden en dragen == [[Ofbyld:Torresian crow 74 Sunbury St Geebung P1090756.jpg|thumb|left|Grutte Australyske krie yn [[Geebung]], [[Queensland]]]] Australyske kriefûgels binne op soartenivo tige dreech faninoar te ûnderskieden. Se binne allegearre folslein swart mei ljochte eagen, mar se ferskille wat yn rop, hâlden en dragen, ferspriedingsgebiet, de lingte fan 'e nekke- en kielfearren, de snaffellingte en de lichemsgrutte. De grutte Australyske krie is in middelgrutte kriefûgel (48–53 sm) mei in frij robúste snaffel en koarte nekkefearren. Yn it fleanen sjocht de fûgel der kompakt út, mei stompe wjukken en in koarte sturt. De rop bestiet ûnder mear út frij koarte, werhelle "ah-ah-ah"-lûden en in unyk, ratteljend en kraskjend lûd. It is de meast foarkommende kriefûgel yn 'e Australyske stêden [[Darwin (Noardlik Territoarium)|Darwin]], [[Cairns]] en [[Brisbane]]. == Fersprieding en taksonomy == It ferspriedingsgebiet fan 'e grutte Australyske krie rint fan East-[[Yndoneezje]], oer [[Nij-Guineä]], oant yn Noard-Austraalje.<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> De soarte wurdt opdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende ferspriedingsgebieten: * ''Corvus orru orru'' – komt foar op 'e noardlike [[Molukken]], de [[West-Papoea-eilannen]], Nij-Guineä en de [[D'Entrecasteaux-eilannen]]. * ''Corvus orru latirostris'' – komt foar op de [[Tanimbar-eilannen|Tanimbar-]] en [[Babareilannen]] ([[Arafuerasee]]). * ''Corvus orru ceciliae'' – komt foar yn it grutste part fan Noard-Austraalje (mei útsûndering fan [[Queensland|West-Queensland]]). De [[Bismarckkrie]] (''Corvus insularis'') waard foarhinne as in [[ûndersoarte]] beskôge, mar wurdt hjoed-de-dei trochstrings as in selsstannige soarte erkend. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de ferwachting is dat de populaasje tanimt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'' of LC). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/torresian-crow-corvus-orru BirdLife, oproppen 11 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/torcro1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/torcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus orru|Grutte Australyske krie}} }} {{DEFAULTSORT:Grutte Australiske krie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] 4szfxxm1bstjwdvdad5xl9joyhlixb6 1242293 1242291 2026-10-11T11:47:26Z RomkeHoekstra 10582 1242293 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = grutte Australyske krie |Ofbyld = [[Ofbyld:Torresian crow 7th Brigade Park Chermside P1070224.jpg|250px]] |lûd = [[Ofbyld:Recording of a Torresian Crow (Corvus orru).wav|250px]] |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus orru |Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus orru map.jpg|250px]] }} De '''grutte Australyske krie''' (''Corvus orru'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') en it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en hâlden en dragen == [[Ofbyld:Torresian crow 74 Sunbury St Geebung P1090756.jpg|thumb|left|Grutte Australyske krie yn [[Geebung]], [[Queensland]]]] Australyske kriefûgels binne op soartenivo tige dreech faninoar te ûnderskieden. Se binne allegearre folslein swart mei ljochte eagen, mar se ferskille wat yn rop, hâlden en dragen, ferspriedingsgebiet, de lingte fan 'e nekke- en kielfearren, de snaffellingte en de lichemsgrutte. De grutte Australyske krie is in middelgrutte kriefûgel (48–53 sm) mei in frij robúste snaffel en koarte nekkefearren. Yn it fleanen sjocht de fûgel der kompakt út, mei stompe wjukken en in koarte sturt. De rop bestiet ûnder mear út frij koarte, werhelle "ah-ah-ah"-lûden en in unyk, ratteljend en kraskjend lûd. It is de meast foarkommende kriefûgel yn 'e Australyske stêden [[Darwin (Noardlik Territoarium)|Darwin]], [[Cairns]] en [[Brisbane]]. == Fersprieding en taksonomy == It ferspriedingsgebiet fan 'e grutte Australyske krie rint fan East-[[Yndoneezje]], oer [[Nij-Guineä]], oant yn Noard-Austraalje.<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> De soarte wurdt opdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende ferspriedingsgebieten: * ''Corvus orru orru'' – komt foar op 'e noardlike [[Molukken]], de [[West-Papoea-eilannen]], Nij-Guineä en de [[D'Entrecasteaux-eilannen]]. * ''Corvus orru latirostris'' – komt foar op de [[Tanimbar-eilannen|Tanimbar-]] en [[Babareilannen]] ([[Arafuerasee]]). * ''Corvus orru ceciliae'' – komt foar yn it grutste part fan Noard-Austraalje (mei útsûndering fan [[Queensland|West-Queensland]]). De [[Bismarckkrie]] (''Corvus insularis'') waard foarhinne as in [[ûndersoarte]] beskôge, mar wurdt hjoed-de-dei trochstrings as in selsstannige soarte erkend. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de ferwachting is dat de populaasje tanimt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'' of LC). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/torresian-crow-corvus-orru BirdLife, oproppen 11 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/torcro1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/torcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus orru|Grutte Australyske krie}} }} {{DEFAULTSORT:Grutte Australiske krie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] bvnhaouw46gkqq3i9c7u5hdp16p8awf 0 194453 1242292 2026-10-11T11:38:17Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Grutte Australyske krie]] 1242292 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Grutte Australyske krie]] 5v060v50grd5ahtzz492z2xs6vo696b