Fryske Frijheid

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="fy">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedy</sitename>
    <dbname>fywiki</dbname>
    <base>https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Oerlis</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Meidogger</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Meidogger oerlis</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedy</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedy oerlis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ofbyld</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ofbyld oerlis</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki oerlis</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Berjocht</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Berjocht oerlis</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hulp oerlis</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategory</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategory oerlis</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Tema</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Tema oerlis</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Fryske Frijheid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2626</id>
    <revision>
      <id>1242336</id>
      <parentid>1226323</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T20:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1242336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25348" sha1="ourqwr1742t1kv9ls1iozuyh7ummhwy" xml:space="preserve">{{histoarysk lân (gjin flagge)
|namme = Fryske Frijheid &lt;br /&gt;''Fresiska fridom''
|bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;1101-1498
|lânkaart = [[Ofbyld:Friesische Seelande um 1300.png|250px]]&lt;br&gt;De Fryske seelânnen om 1300 hinne
|haadstêd = gjint, gearkomsten by de [[Upstalbeam]] en [[Grins (stêd)|Grins]] 
|offisjele taal = [[Aldfrysk]], [[Midfrysk]]
|steatsfoarm = ferbûn fan losse [[Boererepublyk|boererepubliken]]
|ûntstien út = [[Nederloataringen]]
|opgien yn = [[Greefskip Hollân]]&lt;br/&gt;[[Hearlikheid Fryslân]]&lt;br/&gt;[[Frije Hearlikheid It Amelân]]&lt;br/&gt;[[Hearlikheid Grinslân]]&lt;br/&gt; [[Greefskip Eastfryslân]]&lt;br/&gt; [[Hearlikheid Jever]]&lt;br/&gt; [[Greefskip Aldenburch]]&lt;br/&gt; [[Aartsbisdom Bremen]]
|no diel fan = •[[File:Flag of Germany.svg|20px]] [[Dútslân]]&lt;br/&gt;•[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] 
|ynwennertal =
|befolkingstichtens = 
|oerflak = 
|folksliet = 
|muntienheid = 
|tillefoan =  
|ISO 3166-koade = 
|ynternetekstinsje = 
}}
{{Skiednis fan Fryslân}}
De '''Fryske Frijheid''' ([[Aldfrysk]]: ''Fresiska fridom'' of ''Freeska frydom'', [[Latyn]]: ''Fresonica libertas'') wie de bestjoersfoarm, it rjochtsysteem en de sosjale struktuer fan [[Fryslân (wengebiet)|Fryslân]] yn it [[feodaliteit|feodale]] Jeropa fan de [[midsiuwen]], skaaimerke troch selsbestjoer en de ôfwêzigens fan it feodalisme en foarme dêrmei in útsûnderingsposysje, lykas [[Switserlân]] neffens Frânske histoarikus Marc Bloch. De wichtichste aspekten wiene ûnder oaren frijheid fan liifeigendom, feodale plichten en belestingheffing, lykas it ferkiuezen fan rjochters. 

Dy frijheid ûntjoech him oan 'e ein fan de [[11e iuw]] earst yn [[Easterlauwersk Fryslân]] en mei de delgong fan it [[Greefskip Mid-Fryslân]]. De earste ferwizings nei de Fryske Frijheid komme fan de 13e iuw. Algeduerigen yn de midsiuwen fersetten de friezen har tsjin it útwreidzjen fan it feodalisme nei har gebieten en fierden se in rige oarloggen tsjin it [[greefskip Hollân]] en hâld har autonomy. Yn dy snuorje wie de Fryske maatskippij organisearre yn in netwurk fan lânstreken. De befolking bestjoerde himsels troch middel fan iepenbiere gearkomsten en keazen rjochters stelden in kodifisearre rjochtsysteem yn sûnder ek mar in foarm fan sintrale oerheid. De Friezen stelden ferdraggen mei oare machten en beskermje har frijheid, dy't yn 'e lette midsiuwen troch in tal keizers fan it [[Hillige Roomske Ryk]] erkend waarden.

Oan de Fryske Frijheid kaam in ein oan 'e ein fan 'e 15e iuw, doe't hieltyd gruttere klasseferskillen yn it easten laten ta it oprjochtsjen fan it [[greefskip Eastfryslân]], wylst, [[Westerlauwersk Fryslân]] ûnder it bewâld fan de [[Saksetiid|hartoch fan Saksen]] kaam te stean. Sûnt de 16e iuw wurdt de Fryske Frijheid op ferskate manearen fannijs ynterpretearre. By de [[Nederlânske Opstân]] waard it brûkt en pleitsje foar it weromkommen fan rjochten dy't ûnder de [[Habsburchmonargy|Habsburchske]] hearskippij ferlern rekke waarden. De Fryske Frijheid ynspirearre letter ek tinkers mank de [[Patriotten|Patriottebeweging]] en ek de [[Amerikaanske Revolúsje|Amerikaanske]] en [[Frânske Revolúsje]]s. In Frysk histoarysk boek út dy snuorje befette in romantisearre beskriuwing fan de Fryske Frijheid, dy't lettere Fryske skiedskriuwing tige beynfloede. Letter waard it troch romantisy of nasjonalisten omfoarme ta in mytifisearre konstrukje, dêr't frijheid yn ôfskildere waard as in erflik skaaimerk fan it Fryske folk.

== Skiednis ==
De Fryske Frijheid komt foar it earst foar yn in samling rjochten, de saneamde [[17 Kêsten en 24 Lânrjochten]], dy't nei alle gedachten om [[1080]] hinne ûntstien binne. Ek wurdt it neamd yn de Magnuskêsten yn in ferfalske Karelsprivileezje dy't yn de [[trettjinde iuw]] skreaun waarden. Neffens dat dokumint wie it foar de Friezen yn de hege en lette midsiuwen wenstich om as yndifidu frij te wêzen en as maatskippij oan, mei útsûndering oan de kening, gjin inkelde regel ûntwurpen  te wêzen. Yn ruil dêrfoar betellen de Friezen de kening in ''huslotha'' of ''konickuere'' en dus belesting foar de frijheid fan de kening. As fertsjintwurdigers fan de kening joegen se bûtenlânske greven, almeast de [[List fan greven fan Hollân en Seelân|Hollânske greven]] of [[biskoppen fan Utert]], allinnich it útoefenjen fan guon keninklike basisrjochten. Dêrbûten mochten se harren eigen hearskippij net útoefenje. De Fryske Frijheid wie net it resultaat fan in skinking dy't yn ien kear jûn waard, mar fan in stadige ûntwikkeling.&lt;ref&gt;''Ostfriesland: Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschaft'' ; [in mienskiplike publikaasje fan it [[Ostfriesische Landschaft]] yn Auwerk en it ''Niedersächsischen Instituts für Historische Küstenforschung'' yn Wilhelmshaven]. 3., Ostfries. Landschaft, Auwerk 1998, ISBN 978-3-925365-85-0, S. 113.&lt;/ref&gt;

=== It ûntstean ===
Yn de [[achtste iuw]], nei it ferstjerren fan kening [[Redbad]], waard it [[Fryske Ryk]] stadichoan part fan it [[Frankyske Ryk]]. Under de [[Karolingen]] wie harren ryk opdield yn lytse gebieten, wol [[Goa (krite)|goaen]] neamd, dy't bestjoerd waarden troch in hear. Foar it meastepart wienen dat  [[greve]]n, dy't harren, úteinlik, ferantwurdzje moasten foar in kening. By de [[Friezen]] wie dat op in beskaat stuit lykwols oars. Hja  bestjoerden harsels, en de iennige hear dy't oer harren stie, wie de kening sels. Der wie lykwols in laach fan boere-adel, de saneamde ''nobiles'', mar dy wie sa breed dat net ien fan harren in bopperegionale betsjutting bemachtigje koene. Der ûntwikkele him gjin Frysk [[stamhartochdom]], mar ynstee dêrfan ûntjoech him &quot;in wiid ûnderwurpen federaasje fan frije minsken dy't net ta eigendom fan in oare hear hearden, dy't ûnder beskerming fan de kroan libben en allinnich oangeande militêre tsjinsten en tributen dêroan ferskuldige wiene&quot;.&lt;ref&gt;{{Aut|Eckart Krömer}}: ''Kleine Wirtschaftsgeschichte Ostfrieslands und Papenburgs''. 1e oplage. Norden 1991, ISBN 978-3-922365-93-8, S. 19 f.&lt;/ref&gt;

Nei't de [[Wytsingen]] om [[800]] hinne foar it earst yn Fryslân, dat ûnder Karolingyske hearskippij wie, oanfallen hiene, waarden de Friezen frijsteld fan militêre tsjinst yn bûtenlânske gebieten sa't se harren konsintrearje koene op it ferdigenjen tsjin de Wytsingen. Dy ferdigening fan it lân waard ek organisearre op basis fan de pleatslike befolking, sa't der gjin ferlet fan in beropskriichsmacht fan fazallen, dy't in soad grûn yn besit hiene, wie. Mei de oerwinning yn de [[Slach by Norden]] yn [[884]] waarden de Wytsingen lang om let út Fryslân wei ferdreaun. Harren driging wie lykwols fuort noch net oer.

Wylst yn de folgjende iuwen yn grutte parten fan Jeropa in hieltyd sterker hiërargyske hearskippij fan feodale hearen ûntstie, wjerstie Fryslân dy ûntwikkeling en bleau it frij fan de bûtenwrâld. Dy &quot;frijheid&quot; waard fertsjintwurdige troch de [[grytman]]nen yn [[Westerlauwersk Fryslân|Westerlauwersk]] en de [[Redjeva|redjeven]] yn [[Easterlauwersk Fryslân]], &quot;keazen&quot; of selektearre fertsjintwurdigers fan de autonome plattelânsmienskippen út de klasse fan de grutboeren. Ynearsten wiene dy grytmannen/redjeven allinnich mar rjochters, de saneaamde [[asega]], beneamd troch de lânshearen.&lt;ref&gt;{{Aut|Heinrich Schmidt}}: ''Politische Geschichte Ostfrieslands''. 1975, S. 22 ff.&lt;/ref&gt;

De autonomy fan de plattelânsmienskippen bestjutte dat greven om utens, dy't troch de Karolingers oansteld waarden, gjin folsleine territoriale sûvereiniteit oer hiel Fryslân krije koene. Hja stjoerden wol fertsjintwurdigers dy't beskate taken útfiere moasten. Mar dat brocht de Fryske Frijheid fan de lâneigen boeren en eallju gjin skea ta. Fan de [[alfde iuw]] ôf ûntjoech it Fryske stribjen foar selsstannigens itjinge ta wapene konflikten mei greven om utens yn de alfde en tolfde iuw late. As gefolch dêrfan ûntstiene doe selsbestjoerende Fryske regionale mienskippen mei mear koöperative grûnwetlike struktueren.

Oft dy frijheid in rjocht wie, of fuortkaam út omstannichheden sa min dat gjin hear der belang by hie, is ek net wis. Al is dúdlik dat dy frijheid op basis fan it [[Karelsprivileezje]] ek wier fêstlein is, al wurdt der no oannaam dat dat privileezje sels, as it bestien hat, in falsifikaasje west hat.

=== Oarsaken en gefolgen ===
As wichtichste oarsaak foar it ûntstean fan dy frijheid wurdt wol sjoen de frijmoedigens foar de lânshearen oer dat harren stadichoan ûntwikkele en op 'e ein fan de [[11e iuw]] as gefolch fan de hieltyd weromkommende strideraasjes oer de greeflike rjochten. 

De deaslach op greve [[Arnulf fan Gint|Arnulf]] yn [[993]] liket it earste teken fan de ''Libertas'' fan de Friezen. Dy Fryske greve sneuvele doe't er besocht de opstannige lju fan him ta hearrigens te twingen.  De moard op in oare greve [[Hindrik de Fette]] yn [[1101]] wurdt sjoen as it feitlik begjin fan de ''Fryske frijheid''.

Dy Frijheid waard op 3 novimber [[1248]] troch de Roomske Kening [[Willem II fan Hollân|Willem II]] oan de Friezen befêstige. Dat die er nei't er help krigen hie fan de Friezen by it belis fan de stêd [[Aken]]. Hy wie nammentlik tsjin-kening fan it [[Hillige Roomske Ryk]], tsjin de kroande keizer [[Freark II fan it Hillige Roomske Ryk|Freark II]]. Yn [[1417]] waard de Fryske Frijheid op 'e nij befêstige, mar ditkear troch in foarst sûnder tsjinfoarst, keizer [[Sigismund fan it Hillige Roomske Ryk|Sigismund]], dy't Fryslân ta &quot;[[Ryksûnmidlikheid|ryksûnmidlik]]&quot; gebiet ferkleare. Foar dy befêstigings fan de Fryske Frijheid oer stiet lykwols dat oare keizers Fryslân yn lien jûn hawwe, lykas yn de 14e iuw [[Loadewyk IV fan it Hillige Roomske Ryk|Loadewyk IV]] oan de greven fan [[Hollân]].
[[Ofbyld:Sigillum iudicum Selandiarum Frisiae.jpg|thumb|200px|Segel fan it bûn fan de [[Opstalbeam]].]]
Neffens lettere skriuwers soe de frijheid ôfkomstich wêze fan it saneamde [[Karelsprivileezje]] dat  [[Karel de Grutte]] oan [[Magnus Forteman]] jûn hie, as beleanning foar de oermastering fan Rome. Ferskate boarnen meitsje fan dat Karelsprivileezje of de Magnuskerren gewaach. It orizjineel is fuort rekke, neffens guon ynmitsele yn de muorre fan in tsjerke, nei alle gedachten dy fan [[Almenum]], [[Ferwâlde]] of [[Aldeboarn]]. Ornaris is dat ferhaal lykwols ferbûn mei de [[Magnusfane]]. In oare feklearring is dat it Karelsprivileezje bewarre waard yn Snits, en mei ien fan de grutte stedsbrannen fan de 15e iuw ferbaarnd is.

Nettsjinsteande dat kin fêststeld wurde dat it Fryske gebiet mei ynbegryp fan [[De Ommelannen]], [[East-Fryslân]] en it [[Lân Woersten]] fan de [[10e iuw]] ôf oant it begjin fan de [[16e iuw]] in folslein eigen ûntwikkeling trochmakke hat, dêr't de feodale struktuer sa as dy troch Karel de Grutte ûntwurpen wie likernôch folslein ûntbruts. 

In oare ferklearring wurdt jûn troch [[Bernard Slicher van Bath|B.H. Slicher van Bath]]. Troch him wurdt der op wiisd dat yn Fryslân lykwols greven west hawwe, mar dat dy har net ta lânhear ûntwikkelje koene omdat de twadde pylder fan it  [[feodalisme]], de [[ûnderhearrigen]]s yn Fryslân net bestie. Oars as yn grutte dielen fan Jeropa it gefal wie, wie yn midsiuwsk Fryslân altiten in jildekonomy bestean bleaun. De Fryske boeren beöefenen fral it fokjen fan fee en kombinearren dat de iuwen troch mei hannel. Ferplichtings dy't yn oare gewesten betelle waard yn natuera, koenen troch de Friezen mei jild ôfkocht wurde. De greve koe syn taak as rjochter noch wol lange tiid útoefenje, mar it ûntbrekken fan in lokale machtsbasis hat lang om let syn ein yn Fryslân betsjut.

=== Bloeitiid ===
Op syn hichtepunt om [[1300]] hinne omfieme it Ryk fan de Frije Fryske Lannen 27 lângemeenten tusken it [[Fly]] oant it [[Lân Woersten]] noardlik fan it hjoeddeistige [[Bremerhaven]]. De lângemeenten foegen harren gear ta de [[Sân Seelannen]]. Harren ôffurdigen kamen nei [[Pinkstermoandei]] gear by de [[Upstalbeam]] yn [[Rahe]] by [[Auwerk (stêd)|Auwerk]], in moetingsplak op in heuvel. Twa fertsjintwurdigers, keazen troch eltse lângemeente, treden op as rjochters fan de Seelannen. Oannommen wurdt dat dy rjochters út foaroansteande famyljes kamen, om't it aktyf en passyf rjocht ferbûn wie oan lâneigendom. Dat bestjutte dat, hoewol't de besluten hieltyd troch twa ôffurdigen dien waarden, de gearkomste yn de Upstalbeam út it folsleine selskip fan rjochters bestie en dêrtroch wie de Upstalbeam net in moetingsplak fan alle &quot;frije Friezen&quot;, mar in plak dêr't ynfloedrike leden fan de lângemeenten byinoar kamen.

&lt;blockquote&gt;&quot;De stamme is frij nei de bûtenwrâld en oan net ien inkelde hear om utens ûnderwurpen. Foar frijheid geane se har dea temjitte en kieze se leaver foar de dea as ûnder it jok fan de slavernij te bedarjen. Dêrom hawwe se militêre weardigens opheft en steane se it net ta dat guon ûnder harren harsels oertreffe mei in militêre rang. Hja binne lykwols ûnderwurpen oan magistraten dy't elts jier út harren midden kieze en dy't e steatsaken ûnder harren oarderje en regelje....&quot;&lt;/blockquote&gt;
&lt;small&gt; Oardiel fan de Ingelske fransiskaan [[Bartholomaeus Anglicus]] om 1240 hinne&lt;/small&gt; 

== Ynhâld ==
[[Ofbyld:Upstalsboommeyer.jpg|thumb|Aldste ôfbyld fan de Upstalbeam troch C.B.Myer yn 1790]]
[[Ofbyld:Upstallsbohm2008msu.jpg|thumb|Hjoeddeistich plak fan de Upstalbeam dêr't in piramide ta oantins stiet.]]
It ûntbrekken fan in lânshear betsjutte dat er ek gjin sintraal bestjoer bestie. Dat wie benammen foar de wetjouwing en rjochtspraak, dy't yn de midsiuwen noch net dúdlik fan inoar skaat wienen, in gemis. Om dat gat op te foljen waard besocht om foar it hiele gebiet fan de Friezen regels fêst te lizzen. Ut ferskate omkriten kamen dêrfoar ôffurdigers geregeldewei byinoar by de [[Upstalbeam]] by [[Auwerk (stêd)|Auwerk]]. Letter waarden ek gearkomsten hâlden yn de stêd [[Grins (stêd)|Grins]]. 

Neist de regelings fan de Upstalbeam waard ek besocht werom te gripen op &quot;âld&quot; rjocht lykas dat fêstlein wie yn de [[17 Kêsten en 24 Lânrjochten]]. In slim probleem bleau lykwols de útfiering fan it rjocht. Faak wie der wol oerienstimming oer de ynhâld fan it rjocht, mar stjitte it ôftwingjen fan dat rjocht op swierrichheden. As in wichtich man him net by de útslach fan in útspraak dellizze woe dan ûntbrutsen de middels om him dêrta te twingen.

In oar gefolch fan it ûntbrekken fan in direkt gesach wienen dat de partijstriid, de tsierderijen lykas tusken [[Skieringers en Fetkeapers]], him yn Fryslân yn de laach fan de bestjoerders ôfspile, de [[haadling]]en, yn stee fan yn it laach fan hearskers. De tsierderijen waarden dêrtroch yn Fryslân persoanliker, wat ek gearhong mei it rjocht op bloedwraak dat bestean bleaun is oant de [[Saksyske tiid]].

De Fryske Frijheid gou ynearsten benammen yn Easterlauwersk Fryslân. De Upstalbeam wie dêr dus ek fêstige en begûn as in gearkomsteplak fan pleatslike rjochters. It woeks stadichoan út ta in grutter hiel. Westerlauwersk Fryslân wie ynearsten ûnder de greven fan de [[Brunoanen]], mar nei de moard op greve [[Hindrik de Fette]] wie harren rol útspile. Dêrnei krigen de Hollânske greve en de Utertske biskop, dy't beide oanspraken makken op it gebiet, it kondominium oer Westerlauwersk, mar dat stelde net folle foar. Greve [[Willem IV fan Hollân|Willem IV]] fan Hollân, Seelân en Henegouwen woe syn macht fergrutsje en stuts op [[25 septimber]] [[1345]] mei in leger Hollânske, Flaamske en Frânske soldaten de Sudersee oer. Hy waard by [[Starum]] troch in leger Friezen ferpletterjend ferslein en dat barren stie letter bekend as de [[Slach by Warns]]. Dêrnei bleau de Fryske Frijheid noch goed 150 jier bestean.

== Ein ==
[[Ofbyld:Ostfriesland um 1300.png|thumb|Sitewaasje yn East-Fryslân yn de tiid fan de haadlingen]]
Yn de rin fan de [[fjirtjinde iuw]] foel de grûnwet fan de grytmannen/redjeven útinoar en oare foarfallen lykas it útbrekken fan de [[pest]] en grutte [[stoarmfloed]]en destabilisearren de sitewaasje fierder. Guon ynfloedrike famyljes profitearren fan dy sitewaasje en krëearren in hearskipsysteem dêr't hja as [[haadling]]en de macht min of mear oer grutte gebieten yn oernamen. Dêrby stelden se lykwols gjin feodaal systeem yn lykas yn de rest fan Jeropa, mar in systeem fan trou dat op âldere foarmen fan hearskippij yn Germaanske kultueren yn it noarden like, dêr't de ynwenners fan respektyflike machtsgebieten op ferskate manieren skatplichtich yn waarden oan de haadling, mar fierder harren frijheid holden en har ek earne oars fêstigje koene.

Doe't de Roomsk-dútske kening en lettere keizer [[Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk|Maksimiliaan I]] yn [[1498]] hartoch [[Albrecht fan Saksen]] it hiele Fryske lân, mei [[Dithmarschen]] ynbegrepen, skonk yn ruil foar in liening fan 300.000 gûne, waard dúdlik dat der in ein komme soe oan de Fryske Frijheid. Mei it oermasterjen fan Fryske gebieten troch hearskers om utens of harren transformaasje ta feodale steaten, begûn foar de Friezen in tiidrek fan politike fersnipeling en ôfhinklikens.

[[East-Fryslân]] waard yn [[1464]] troch keizer [[Freark III fan it Hillige Roomske Ryk|Freark III]] ferheft ta in [[Ryksûnmidlikheid|ryksûnmidlik]] greefskip ûnder de [[Sirksena]]'s. Fan 1498 ôf besocht Albrecht fan Saksen Fryslân westlik fan de [[Iems]], mei de stêd [[Grins (stêd)|Grins]] ynbegrepen, te ûnderwerpen. Nei it belis fan Grins yn [[1500]] waard Albrecht siik en waard er nei [[Emden]] ta ferfierd, dêr't er ferstoar. Syn soan [[Joaris mei it Burd]] naam al fluch de macht oer, mar de [[gewest]]en fan Westerlauwersk Fryslân en de Ommelannen bleaune harren fersetten. Yn [[1515]] ferkocht Joaris út frustraasje dy gewesten oan Karel fan Kastylje, de lettere keizer [[Karel V]] en pakesizzer fan Maksimiliaan I. Grins besocht syn frijheid te hâlden troch de help fan de Eastfryske greve [[Edzard de Grutte fan Eastfryslân|Edzard fan Sirksena]] yn te roppen, mar doe't de keizer him bedrige yn e ban te dwaan, loek er him werom. Dêrnei socht de stêd help by hartoch [[Karel fan Gelre]]. Dat barren wie part fan de [[Saksyske Skeel]]. Joaris fan Saksen liet in leger hierlingen efter yn Fryslân, de [[Swarte Heap]], dy't plonderjend troch it lân hinne luts. Frijheidstrider Pier Gerlofs Donia, ek wol [[Grutte Pier]] neamd, bestride harren en mei help fan Karel fan Gelre koe er harren út Fryslân wei jeie. Karel fan Gelre wie lykwols fan doel om sels de macht yn Fryslân te pakken en Pier luts him teloarstellend werom yn Snits dêr't er yn [[1520]] ferstoar. Westerlauwersk Fryslân foel yn [[1523]] yn hannen fan Karel V ûnder lieding fan [[steedhâlder]] [[Georg Schenk fan Toutenburch]] en de [[hearlikheid Fryslân]] waard oprjochte. Yn [[1536]] moasten Grins en de Ommelannen him ek erkenne.

Yn [[Wesermarsch]] waard it ferset fan de [[Bûtjadingen|Bûtjadinger]] en [[Stadtland|Stadlander]] Friezen yn [[1514]] brutsen yn de [[Slach by Hartwarden]] troch greve [[Jehan V fan Aldenburch]] en de hartoggen [[Hindrik V fan Breunswyk]], [[Hindrik I fan Breunswyk-Lüneburg]] en [[Erik I fan Breunswyk-Calenberg-Göttingen]].&lt;ref&gt;''Freilichtspektakel Stadland e.V.'': ''[https://web.archive.org/web/20140320010429/http://freilichtspektakel.de/geschichte/ Das Friesendenkmal]'' (argivearre op 20 maart 2014)&lt;/ref&gt; Yn it [[Lân Woersten]] naam de [[Aartsbisdom Bremen|aartsbiskop fan Bremen]] yn [[1525]] nei de [[Slach by it Wremer Djip]] de hearskippij oer.&lt;ref&gt;{{Aut|Hajo van Lengen}}, ''[https://dokumen.tips/documents/siedlungsgebiet-der-friesen-im-nordwestlichen-niedersachsen-mit-.html?page=9 Siedlungsgebiet der Friesen im nordwestlichen Niedersachsen mit den heutigen Verwaltungsgrenzen],'' Gutachten für das Bundesministerium des Innern 2011, s. 16&lt;/ref&gt; 

Spesifike Fryske gebrûken en gewoanten bleaune iuwenlang bewarre yn de pleatslike en regionale rjochtsystemne fan de gebieten dy't troch de Friezen bewenne waarden.

== Neibeskôging ==
Gerd Steinwascher, earder haad fan it Aldenburchsk steatsargyf, betwivelet dêroer as de ein fan de Fryske Frijheid yn de troch de [[Greefskip Aldenburch|greven fan Aldenburch]], en ek troch de [[Habsburchmonargy|Habsburgers]], oermastere Fryske gebieten bliuwende skea jûn hie oan de Fryske bewenners. De Fryske Frijheid wie neffens him in &quot;myte&quot; safier't dat &quot;in pear rike boerefamyljes gjin aadlike hear oer harren tastean litte te hoegen en dêrom sels as lytse eallju gedrage koene. [...] De measten wiene net minder ôf ûnder de Aldenburgers (en Habsburgers).&quot;&lt;ref&gt;{{Aut|Henning Bielefeld}} [http://www.nwzonline.de/wesermarsch/kultur/die-friesische-freiheit-ist-nur-ein-mythos%20a%2011,5,1799014218.html ''Die Friesische Freiheit ist nur ein Mythos''] ''Nordwestzeitung'' 16 jannewaris 2014&lt;/ref&gt;

== Hjoeddeistige betsjutting ==
Sûnt dy tiid libbet der in sterke tradysje yn Fryslân fan de ferlerne Fryske frijheid. Mar it byld dêrfan feroaret dúdlik mei it feroarjen fan de tiden. De hjoeddeistige wearde fan dy frijheid leit dan ek net yn it weromsjen nei in tiid dy't mear as fiif iuwen tebek leit, mar mear as symboal fan de [[Friezen]] as selsstannich folk. Wat dy frijheid betsjut, hinget dêrmei ôf fan hoe't men dat folk telt.

== Literatuer ==
* {{aut|M.P. van Buijtenen}}, ''De grondslag van de Friese vrijheid'', Assen 1953
* {{Aut|Karl-Ernst Behre}} en {{Aut|Hajo van Lengen}} (red.), ''Ostfriesland. Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschaft.'' [[Ostfriesische Landschaft]], Auwerk 1995, ISBN 3-925365-85-0
* {{Aut|Volker Gabriel}}, ''[https://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert]'', diss., Hamburch 2004 
* {{Aut|Harry Kunz}}, {{Aut|Fiete Pingel}} &amp; {{Aut|Thomas Steensen}} (red.), ''Die &quot;freien Friesen&quot;. Geschichte und Perspektiven der Selbstverwaltung in den Frieslanden'', Bräist/Bredstedt 2013 ([https://opac.regesta-imperii.de/lang_en/anzeige.php?sammelwerk=Die+%22freien+Friesen%22.+Geschichte+und+Perspektiven+der+Selbstverwaltung ynhâlt])
* {{Aut|Hajo van Lengen}}, ''Die Friesische Freiheit des Mittelalters – Leben und Legende'', Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2003, ISBN 3-932206-30-4.
* {{Aut|Monika van Lengen}}, ''Eala frya Fresena. Die friesische Freiheit im Mittelalter'', Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2003, ISBN 3-932206-33-9.
* {{Aut|Hans Mol}} en {{Aut|Justine Smithuis}}, '[https://pure.knaw.nl/ws/portalfiles/portal/462642/Friezen_als_uitverkoren_volk.pdf De Friezen als uitverkoren volk. Religieus-patriottische geschiedschrijving in vijftiende-eeuws Friesland]', yn: ''Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis'' 11 (2008), s. 174-204
* {{Aut|Fiete Pingel}} &amp; {{Aut|Thomas Steensen}}, '&quot;Auf freiem Grund mit freiem Volke stehn&quot;. Die nordfriesische Geschichte als Gegenstand von Mythen', yn: Bea Lundt (red.), ''Nordlichter. Geschichtsbewußtsein und Geschichtsmythen nördlich der Elbe'', Keulen 2004, s. 299–319
* {{Aut|Fiete Pingel}} (red.), ''[https://www.nordfriiskfutuur.eu/fileadmin/Content/Nordfriisk_Futuur/Materialien_fuer_den_Schulunterricht/Friesische_Freiheit.pdf Die &quot;friesische Freiheit&quot;. Überlieferung und Geschichte (Nordfriesisch in der Schule)]'', Nordfriisk Instituut, Bräist/Bredstedt 2013
* {{Aut|Carsten Roll}},  '[https://cma.gbv.de/dr,cma,013,2010,a,08.pdf Vom &quot;asega&quot; zum &quot;redjeven&quot;. Zur Verfassungsgeschichte Frieslands im Mittelalter]', yn: ''Concilium Medii Aevi'' 13 (2010), s. 187–221 
* {{Aut|Heinrich Schmidt}}, ''Politische Geschichte Ostfrieslands''. Rautenberg u. a., Lier 1975 (= Ostfriesland im Schutze des Deiches, dl. 5)
* {{Aut|Heinrich Schmidt}}, ''Ostfriesland und Oldenburg. Gesammelte Beiträge zur norddeutschen Landesgeschichte'', Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2008, ISBN 978-3-940601-04-9
* {{aut|B.H. Slicher van Bath}}, '[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB28:002090000:00269 Problemen rond de Friese middeleeuwsche geschiedenis]', yn: Des., ''Herschreven historie. Schetsen en studiën op het gebied der middeleeuwse geschiedenis'', Leden 1949, herdr. Arnhim 1978, s. 259-281
* {{aut|Thomas Steensen}} (red.), ''Die friesische Freiheit'', Bredstedt/Bräist 1990
* {{Aut|Thomas Steensen}}, '[https://web.archive.org/web/20160421173209/http://www.nordfriiskinstituut.de/Friesische-Freiheit/0001%20Steensen%20Die%20freien%20Friesen%20-%20Kanon.pdf Freiheit]', yn: Harry Kunz &amp; Fiete Pingel (red.), ''Heimat Nordfriesland. Ein Kanon friesischer Kultur'', Bräist/Bredsteddt 2011, s. 136-145 
* {{aut|Oebele Vries}}, ''Het Heilige Roomse Rijk en de Friese Vrijheid'', Ljouwert 1986
* {{Aut|Oebele Vries}}, '[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03044181.2015.1034162 &quot;Frisonica libertas&quot;: Frisian Freedom as an Instance of Medieval Liberty]', yn: ''Journal of Medieval History'' 41 (2015), s. 229–248

== Keppeling om utens ==
* [http://www.11en30.nu/global/fri/Artikel/20/ De Fryske frijheid yn de kanon fan de Fryske skiednis] 

{{boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Friske Frijheid}}
[[Kategory:Skiednis fan East-Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Grinslân]]
[[Kategory:West-Fryslân]]
[[Kategory:Midsiuwsk rjocht]]
[[Kategory:Striid tusken Skieringers en Fetkeapers]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn de 11e iuw]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1498]]</text>
      <sha1>ourqwr1742t1kv9ls1iozuyh7ummhwy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242338</id>
      <parentid>1242336</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T21:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kening Aldgilles</username>
        <id>167</id>
      </contributor>
      <origin>1242338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32006" sha1="a93sj4m7m1n0yiifed6l9qzgbegpgug" xml:space="preserve">{{histoarysk lân (gjin flagge)
|namme = Fryske Frijheid &lt;br /&gt;''Fresiska fridom''
|bestean = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;0&lt;/span&gt;1101-1498
|lânkaart = [[Ofbyld:Friesische Seelande um 1300.png|250px]]&lt;br&gt;De Fryske seelânnen om 1300 hinne
|haadstêd = gjint, gearkomsten by de [[Upstalbeam]] en [[Grins (stêd)|Grins]] 
|offisjele taal = [[Aldfrysk]], [[Midfrysk]]
|steatsfoarm = ferbûn fan losse [[Boererepublyk|boererepubliken]]
|ûntstien út = [[Nederloataringen]]
|opgien yn = [[Greefskip Hollân]]&lt;br/&gt;[[Hearlikheid Fryslân]]&lt;br/&gt;[[Frije Hearlikheid It Amelân]]&lt;br/&gt;[[Hearlikheid Grinslân]]&lt;br/&gt; [[Greefskip Eastfryslân]]&lt;br/&gt; [[Hearlikheid Jever]]&lt;br/&gt; [[Greefskip Aldenburch]]&lt;br/&gt; [[Aartsbisdom Bremen]]
|no diel fan = •[[File:Flag of Germany.svg|20px]] [[Dútslân]]&lt;br/&gt;•[[File:Flag of Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]] 
|ynwennertal =
|befolkingstichtens = 
|oerflak = 
|folksliet = 
|muntienheid = 
|tillefoan =  
|ISO 3166-koade = 
|ynternetekstinsje = 
}}
{{Skiednis fan Fryslân}}
De '''Fryske Frijheid''' ([[Aldfrysk]]: ''Fresiska fridom'' of ''Freeska frydom'', [[Latyn]]: ''Fresonica libertas'') wie de bestjoersfoarm, it rjochtsysteem en de sosjale struktuer fan [[Fryslân (wengebiet)|Fryslân]] yn it [[feodaliteit|feodale]] Jeropa fan de [[midsiuwen]], skaaimerke troch selsbestjoer en de ôfwêzigens fan it feodalisme en foarme dêrmei in útsûnderingsposysje, lykas [[Switserlân]] neffens Frânske histoarikus Marc Bloch. De wichtichste aspekten wiene ûnder oaren frijheid fan liifeigendom, feodale plichten en belestingheffing, lykas it ferkiuezen fan rjochters. 

Dy frijheid ûntjoech him oan 'e ein fan de [[11e iuw]] earst yn [[Easterlauwersk Fryslân]] en mei de delgong fan it [[Greefskip Mid-Fryslân]]. De earste ferwizings nei de Fryske Frijheid komme fan de 13e iuw. Algeduerigen yn de midsiuwen fersetten de friezen har tsjin it útwreidzjen fan it feodalisme nei har gebieten en fierden se in rige oarloggen tsjin it [[greefskip Hollân]] en hâld har autonomy. Yn dy snuorje wie de Fryske maatskippij organisearre yn in netwurk fan lânstreken. De befolking bestjoerde himsels troch middel fan iepenbiere gearkomsten en keazen rjochters stelden in kodifisearre rjochtsysteem yn sûnder ek mar in foarm fan sintrale oerheid. De Friezen stelden ferdraggen mei oare machten en beskermje har frijheid, dy't yn 'e lette midsiuwen troch in tal keizers fan it [[Hillige Roomske Ryk]] erkend waarden.

Oan de Fryske Frijheid kaam in ein oan 'e ein fan 'e 15e iuw, doe't hieltyd gruttere klasseferskillen yn it easten laten ta it oprjochtsjen fan it [[greefskip Eastfryslân]], wylst, [[Westerlauwersk Fryslân]] ûnder it bewâld fan de [[Saksetiid|hartoch fan Saksen]] kaam te stean. Sûnt de 16e iuw wurdt de Fryske Frijheid op ferskate manearen fannijs ynterpretearre. By de [[Nederlânske Opstân]] waard it brûkt en pleitsje foar it weromkommen fan rjochten dy't ûnder de [[Habsburchmonargy|Habsburchske]] hearskippij ferlern rekke waarden. De Fryske Frijheid ynspirearre letter ek tinkers mank de [[Patriotten|Patriottebeweging]] en ek de [[Amerikaanske Revolúsje|Amerikaanske]] en [[Frânske Revolúsje]]s. In Frysk histoarysk boek út dy snuorje befette in romantisearre beskriuwing fan de Fryske Frijheid, dy't lettere Fryske skiedskriuwing tige beynfloede. Letter waard it troch romantisy of nasjonalisten omfoarme ta in mytifisearre konstrukje, dêr't frijheid yn ôfskildere waard as in erflik skaaimerk fan it Fryske folk.

== Skiednis ==
De Fryske Frijheid komt foar it earst foar yn in samling rjochten, de saneamde [[17 Kêsten en 24 Lânrjochten]], dy't nei alle gedachten om [[1080]] hinne ûntstien binne. Ek wurdt it neamd yn de Magnuskêsten yn in ferfalske Karelsprivileezje dy't yn de [[trettjinde iuw]] skreaun waarden. Neffens dat dokumint wie it foar de Friezen yn de hege en lette midsiuwen wenstich om as yndifidu frij te wêzen en as maatskippij oan, mei útsûndering oan de kening, gjin inkelde regel ûntwurpen  te wêzen. Yn ruil dêrfoar betellen de Friezen de kening in ''huslotha'' of ''konickuere'' en dus belesting foar de frijheid fan de kening. As fertsjintwurdigers fan de kening joegen se bûtenlânske greven, almeast de [[List fan greven fan Hollân en Seelân|Hollânske greven]] of [[biskoppen fan Utert]], allinnich it útoefenjen fan guon keninklike basisrjochten. Dêrbûten mochten se harren eigen hearskippij net útoefenje. De Fryske Frijheid wie net it resultaat fan in skinking dy't yn ien kear jûn waard, mar fan in stadige ûntwikkeling.&lt;ref&gt;''Ostfriesland: Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschaft'' ; [in mienskiplike publikaasje fan it [[Ostfriesische Landschaft]] yn Auwerk en it ''Niedersächsischen Instituts für Historische Küstenforschung'' yn Wilhelmshaven]. 3., Ostfries. Landschaft, Auwerk 1998, ISBN 978-3-925365-85-0, S. 113.&lt;/ref&gt;

=== It ûntstean ===
Yn de [[achtste iuw]], nei it ferstjerren fan kening [[Redbad]], waard it [[Fryske Ryk]] stadichoan part fan it [[Frankyske Ryk]]. Under de [[Karolingen]] wie harren ryk opdield yn lytse gebieten, wol [[Goa (krite)|goaen]] neamd, dy't bestjoerd waarden troch in hear. Foar it meastepart wienen dat  [[greve]]n, dy't harren, úteinlik, ferantwurdzje moasten foar in kening. By de [[Friezen]] wie dat op in beskaat stuit lykwols oars. Hja  bestjoerden harsels, en de iennige hear dy't oer harren stie, wie de kening sels. Der wie lykwols in laach fan boere-adel, de saneamde ''nobiles'', mar dy wie sa breed dat net ien fan harren in bopperegionale betsjutting bemachtigje koene. Der ûntwikkele him gjin Frysk [[stamhartochdom]], mar ynstee dêrfan ûntjoech him &quot;in wiid ûnderwurpen federaasje fan frije minsken dy't net ta eigendom fan in oare hear hearden, dy't ûnder beskerming fan de kroan libben en allinnich oangeande militêre tsjinsten en tributen dêroan ferskuldige wiene&quot;.&lt;ref&gt;{{Aut|Eckart Krömer}}: ''Kleine Wirtschaftsgeschichte Ostfrieslands und Papenburgs''. 1e oplage. Norden 1991, ISBN 978-3-922365-93-8, S. 19 f.&lt;/ref&gt;

Nei't de [[Wytsingen]] om [[800]] hinne foar it earst yn Fryslân, dat ûnder Karolingyske hearskippij wie, oanfallen hiene, waarden de Friezen frijsteld fan militêre tsjinst yn bûtenlânske gebieten sa't se harren konsintrearje koene op it ferdigenjen tsjin de Wytsingen. Dy ferdigening fan it lân waard ek organisearre op basis fan de pleatslike befolking, sa't der gjin ferlet fan in beropskriichsmacht fan fazallen, dy't in soad grûn yn besit hiene, wie. Mei de oerwinning yn de [[Slach by Norden]] yn [[884]] waarden de Wytsingen lang om let út Fryslân wei ferdreaun. Harren driging wie lykwols fuort noch net oer.

Wylst yn de folgjende iuwen yn grutte parten fan Jeropa in hieltyd sterker hiërargyske hearskippij fan feodale hearen ûntstie, wjerstie Fryslân dy ûntwikkeling en bleau it frij fan de bûtenwrâld. Dy &quot;frijheid&quot; waard fertsjintwurdige troch de [[grytman]]nen yn [[Westerlauwersk Fryslân|Westerlauwersk]] en de [[Redjeva|redjeven]] yn [[Easterlauwersk Fryslân]], &quot;keazen&quot; of selektearre fertsjintwurdigers fan de autonome plattelânsmienskippen út de klasse fan de grutboeren. Ynearsten wiene dy grytmannen/redjeven allinnich mar rjochters, de saneaamde [[asega]], beneamd troch de lânshearen.&lt;ref&gt;{{Aut|Heinrich Schmidt}}: ''Politische Geschichte Ostfrieslands''. 1975, S. 22 ff.&lt;/ref&gt;

De autonomy fan de plattelânsmienskippen bestjutte dat greven om utens, dy't troch de Karolingers oansteld waarden, gjin folsleine territoriale sûvereiniteit oer hiel Fryslân krije koene. Hja stjoerden wol fertsjintwurdigers dy't beskate taken útfiere moasten. Mar dat brocht de Fryske Frijheid fan de lâneigen boeren en eallju gjin skea ta. Fan de [[alfde iuw]] ôf ûntjoech it Fryske stribjen foar selsstannigens itjinge ta wapene konflikten mei greven om utens yn de alfde en tolfde iuw late. As gefolch dêrfan ûntstiene doe selsbestjoerende Fryske regionale mienskippen mei mear koöperative grûnwetlike struktueren.

Oft dy frijheid in rjocht wie, of fuortkaam út omstannichheden sa min dat gjin hear der belang by hie, is ek net wis. Al is dúdlik dat dy frijheid op basis fan it [[Karelsprivileezje]] ek wier fêstlein is, al wurdt der no oannaam dat dat privileezje sels, as it bestien hat, in falsifikaasje west hat.

=== Oarsaken en gefolgen ===
As wichtichste oarsaak foar it ûntstean fan dy frijheid wurdt wol sjoen de frijmoedigens foar de lânshearen oer dat harren stadichoan ûntwikkele en op 'e ein fan de [[11e iuw]] as gefolch fan de hieltyd weromkommende strideraasjes oer de greeflike rjochten. 

De deaslach op greve [[Arnulf fan Gint|Arnulf]] yn [[993]] liket it earste teken fan de ''Libertas'' fan de Friezen. Dy Fryske greve sneuvele doe't er besocht de opstannige lju fan him ta hearrigens te twingen.  De moard op in oare greve [[Hindrik de Fette]] yn [[1101]] wurdt sjoen as it feitlik begjin fan de ''Fryske frijheid''.

Dy Frijheid waard op 3 novimber [[1248]] troch de Roomske Kening [[Willem II fan Hollân|Willem II]] oan de Friezen befêstige. Dat die er nei't er help krigen hie fan de Friezen by it belis fan de stêd [[Aken]]. Hy wie nammentlik tsjin-kening fan it [[Hillige Roomske Ryk]], tsjin de kroande keizer [[Freark II fan it Hillige Roomske Ryk|Freark II]]. Yn [[1417]] waard de Fryske Frijheid op 'e nij befêstige, mar ditkear troch in foarst sûnder tsjinfoarst, keizer [[Sigismund fan it Hillige Roomske Ryk|Sigismund]], dy't Fryslân ta &quot;[[Ryksûnmidlikheid|ryksûnmidlik]]&quot; gebiet ferkleare. Foar dy befêstigings fan de Fryske Frijheid oer stiet lykwols dat oare keizers Fryslân yn lien jûn hawwe, lykas yn de 14e iuw [[Loadewyk IV fan it Hillige Roomske Ryk|Loadewyk IV]] oan de greven fan [[Hollân]].
[[Ofbyld:Sigillum iudicum Selandiarum Frisiae.jpg|thumb|200px|Segel fan it bûn fan de [[Opstalbeam]].]]
Neffens lettere skriuwers soe de frijheid ôfkomstich wêze fan it saneamde [[Karelsprivileezje]] dat  [[Karel de Grutte]] oan [[Magnus Forteman]] jûn hie, as beleanning foar de oermastering fan Rome. Ferskate boarnen meitsje fan dat Karelsprivileezje of de Magnuskerren gewaach. It orizjineel is fuort rekke, neffens guon ynmitsele yn de muorre fan in tsjerke, nei alle gedachten dy fan [[Almenum]], [[Ferwâlde]] of [[Aldeboarn]]. Ornaris is dat ferhaal lykwols ferbûn mei de [[Magnusfane]]. In oare feklearring is dat it Karelsprivileezje bewarre waard yn Snits, en mei ien fan de grutte stedsbrannen fan de 15e iuw ferbaarnd is.

Nettsjinsteande dat kin fêststeld wurde dat it Fryske gebiet mei ynbegryp fan [[De Ommelannen]], [[East-Fryslân]] en it [[Lân Woersten]] fan de [[10e iuw]] ôf oant it begjin fan de [[16e iuw]] in folslein eigen ûntwikkeling trochmakke hat, dêr't de feodale struktuer sa as dy troch Karel de Grutte ûntwurpen wie likernôch folslein ûntbruts. 

In oare ferklearring wurdt jûn troch [[Bernard Slicher van Bath|B.H. Slicher van Bath]]. Troch him wurdt der op wiisd dat yn Fryslân lykwols greven west hawwe, mar dat dy har net ta lânhear ûntwikkelje koene omdat de twadde pylder fan it  [[feodalisme]], de [[ûnderhearrigen]]s yn Fryslân net bestie. Oars as yn grutte dielen fan Jeropa it gefal wie, wie yn midsiuwsk Fryslân altiten in jildekonomy bestean bleaun. De Fryske boeren beöefenen fral it fokjen fan fee en kombinearren dat de iuwen troch mei hannel. Ferplichtings dy't yn oare gewesten betelle waard yn natuera, koenen troch de Friezen mei jild ôfkocht wurde. De greve koe syn taak as rjochter noch wol lange tiid útoefenje, mar it ûntbrekken fan in lokale machtsbasis hat lang om let syn ein yn Fryslân betsjut.

=== Bloeitiid ===
Op syn hichtepunt om [[1300]] hinne omfieme it Ryk fan de Frije Fryske Lannen 27 lângemeenten tusken it [[Fly]] oant it [[Lân Woersten]] noardlik fan it hjoeddeistige [[Bremerhaven]]. De lângemeenten foegen harren gear ta de [[Sân Seelannen]]. Harren ôffurdigen kamen nei [[Pinkstermoandei]] gear by de [[Upstalbeam]] yn [[Rahe]] by [[Auwerk (stêd)|Auwerk]], in moetingsplak op in heuvel. Twa fertsjintwurdigers, keazen troch eltse lângemeente, treden op as rjochters fan de Seelannen. Oannommen wurdt dat dy rjochters út foaroansteande famyljes kamen, om't it aktyf en passyf rjocht ferbûn wie oan lâneigendom. Dat bestjutte dat, hoewol't de besluten hieltyd troch twa ôffurdigen dien waarden, de gearkomste yn de Upstalbeam út it folsleine selskip fan rjochters bestie en dêrtroch wie de Upstalbeam net in moetingsplak fan alle &quot;frije Friezen&quot;, mar in plak dêr't ynfloedrike leden fan de lângemeenten byinoar kamen.

&lt;blockquote&gt;&quot;De stamme is frij nei de bûtenwrâld en oan net ien inkelde hear om utens ûnderwurpen. Foar frijheid geane se har dea temjitte en kieze se leaver foar de dea as ûnder it jok fan de slavernij te bedarjen. Dêrom hawwe se militêre weardigens opheft en steane se it net ta dat guon ûnder harren harsels oertreffe mei in militêre rang. Hja binne lykwols ûnderwurpen oan magistraten dy't elts jier út harren midden kieze en dy't e steatsaken ûnder harren oarderje en regelje....&quot;&lt;/blockquote&gt;
&lt;small&gt; Oardiel fan de Ingelske fransiskaan [[Bartholomaeus Anglicus]] om 1240 hinne&lt;/small&gt; 

== Ynhâld ==
[[Ofbyld:Upstalsboommeyer.jpg|thumb|Aldste ôfbyld fan de Upstalbeam troch C.B.Myer yn 1790]]
[[Ofbyld:Upstallsbohm2008msu.jpg|thumb|Hjoeddeistich plak fan de Upstalbeam dêr't in piramide ta oantins stiet.]]
It ûntbrekken fan in lânshear betsjutte dat er ek gjin sintraal bestjoer bestie. Dat wie benammen foar de wetjouwing en rjochtspraak, dy't yn de midsiuwen noch net dúdlik fan inoar skaat wienen, in gemis. Om dat gat op te foljen waard besocht om foar it hiele gebiet fan de Friezen regels fêst te lizzen. Ut ferskate omkriten kamen dêrfoar ôffurdigers geregeldewei byinoar by de [[Upstalbeam]] by [[Auwerk (stêd)|Auwerk]]. Letter waarden ek gearkomsten hâlden yn de stêd [[Grins (stêd)|Grins]]. 

Neist de regelings fan de Upstalbeam waard ek besocht werom te gripen op &quot;âld&quot; rjocht lykas dat fêstlein wie yn de [[17 Kêsten en 24 Lânrjochten]]. In slim probleem bleau lykwols de útfiering fan it rjocht. Faak wie der wol oerienstimming oer de ynhâld fan it rjocht, mar stjitte it ôftwingjen fan dat rjocht op swierrichheden. As in wichtich man him net by de útslach fan in útspraak dellizze woe dan ûntbrutsen de middels om him dêrta te twingen.

In oar gefolch fan it ûntbrekken fan in direkt gesach wienen dat de partijstriid, de tsierderijen lykas tusken [[Skieringers en Fetkeapers]], him yn Fryslân yn de laach fan de bestjoerders ôfspile, de [[haadling]]en, yn stee fan yn it laach fan hearskers. De tsierderijen waarden dêrtroch yn Fryslân persoanliker, wat ek gearhong mei it rjocht op bloedwraak dat bestean bleaun is oant de [[Saksyske tiid]].

De Fryske Frijheid gou ynearsten benammen yn Easterlauwersk Fryslân. De Upstalbeam wie dêr dus ek fêstige en begûn as in gearkomsteplak fan pleatslike rjochters. It woeks stadichoan út ta in grutter hiel. Westerlauwersk Fryslân wie ynearsten ûnder de greven fan de [[Brunoanen]], mar nei de moard op greve [[Hindrik de Fette]] wie harren rol útspile. Dêrnei krigen de Hollânske greve en de Utertske biskop, dy't beide oanspraken makken op it gebiet, it kondominium oer Westerlauwersk, mar dat stelde net folle foar. Greve [[Willem IV fan Hollân|Willem IV]] fan Hollân, Seelân en Henegouwen woe syn macht fergrutsje en stuts op [[25 septimber]] [[1345]] mei in leger Hollânske, Flaamske en Frânske soldaten de Sudersee oer. Hy waard by [[Starum]] troch in leger Friezen ferpletterjend ferslein en dat barren stie letter bekend as de [[Slach by Warns]]. Dêrnei bleau de Fryske Frijheid noch goed 150 jier bestean.

== Ein ==
[[Ofbyld:Ostfriesland um 1300.png|thumb|Sitewaasje yn East-Fryslân yn de tiid fan de haadlingen]]
Yn de rin fan de [[fjirtjinde iuw]] foel de grûnwet fan de grytmannen/redjeven útinoar en oare foarfallen lykas it útbrekken fan de [[pest]] en grutte [[stoarmfloed]]en destabilisearren de sitewaasje fierder. Guon ynfloedrike famyljes profitearren fan dy sitewaasje en krëearren in hearskipsysteem dêr't hja as [[haadling]]en de macht min of mear oer grutte gebieten yn oernamen. Dêrby stelden se lykwols gjin feodaal systeem yn lykas yn de rest fan Jeropa, mar in systeem fan trou dat op âldere foarmen fan hearskippij yn Germaanske kultueren yn it noarden like, dêr't de ynwenners fan respektyflike machtsgebieten op ferskate manieren skatplichtich yn waarden oan de haadling, mar fierder harren frijheid holden en har ek earne oars fêstigje koene.

Doe't de Roomsk-dútske kening en lettere keizer [[Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk|Maksimiliaan I]] yn [[1498]] hartoch [[Albrecht fan Saksen]] it hiele Fryske lân, mei [[Dithmarschen]] ynbegrepen, skonk yn ruil foar in liening fan 300.000 gûne, waard dúdlik dat der in ein komme soe oan de Fryske Frijheid. Mei it oermasterjen fan Fryske gebieten troch hearskers om utens of harren transformaasje ta feodale steaten, begûn foar de Friezen in tiidrek fan politike fersnipeling en ôfhinklikens.

[[East-Fryslân]] waard yn [[1464]] troch keizer [[Freark III fan it Hillige Roomske Ryk|Freark III]] ferheft ta in [[Ryksûnmidlikheid|ryksûnmidlik]] greefskip ûnder de [[Sirksena]]'s. Fan 1498 ôf besocht Albrecht fan Saksen Fryslân westlik fan de [[Iems]], mei de stêd [[Grins (stêd)|Grins]] ynbegrepen, te ûnderwerpen. Nei it belis fan Grins yn [[1500]] waard Albrecht siik en waard er nei [[Emden]] ta ferfierd, dêr't er ferstoar. Syn soan [[Joaris mei it Burd]] naam al fluch de macht oer, mar de [[gewest]]en fan Westerlauwersk Fryslân en de Ommelannen bleaune harren fersetten. Yn [[1515]] ferkocht Joaris út frustraasje dy gewesten oan Karel fan Kastylje, de lettere keizer [[Karel V]] en pakesizzer fan Maksimiliaan I. Grins besocht syn frijheid te hâlden troch de help fan de Eastfryske greve [[Edzard de Grutte fan Eastfryslân|Edzard fan Sirksena]] yn te roppen, mar doe't de keizer him bedrige yn e ban te dwaan, loek er him werom. Dêrnei socht de stêd help by hartoch [[Karel fan Gelre]]. Dat barren wie part fan de [[Saksyske Skeel]]. Joaris fan Saksen liet in leger hierlingen efter yn Fryslân, de [[Swarte Heap]], dy't plonderjend troch it lân hinne luts. Frijheidstrider Pier Gerlofs Donia, ek wol [[Grutte Pier]] neamd, bestride harren en mei help fan Karel fan Gelre koe er harren út Fryslân wei jeie. Karel fan Gelre wie lykwols fan doel om sels de macht yn Fryslân te pakken en Pier luts him teloarstellend werom yn Snits dêr't er yn [[1520]] ferstoar. Westerlauwersk Fryslân foel yn [[1523]] yn hannen fan Karel V ûnder lieding fan [[steedhâlder]] [[Georg Schenk fan Toutenburch]] en de [[hearlikheid Fryslân]] waard oprjochte. Yn [[1536]] moasten Grins en de Ommelannen him ek erkenne.

Yn [[Wesermarsch]] waard it ferset fan de [[Bûtjadingen|Bûtjadinger]] en [[Stadtland|Stadlander]] Friezen yn [[1514]] brutsen yn de [[Slach by Hartwarden]] troch greve [[Jehan V fan Aldenburch]] en de hartoggen [[Hindrik V fan Breunswyk]], [[Hindrik I fan Breunswyk-Lüneburg]] en [[Erik I fan Breunswyk-Calenberg-Göttingen]].&lt;ref&gt;''Freilichtspektakel Stadland e.V.'': ''[https://web.archive.org/web/20140320010429/http://freilichtspektakel.de/geschichte/ Das Friesendenkmal]'' (argivearre op 20 maart 2014)&lt;/ref&gt; Yn it [[Lân Woersten]] naam de [[Aartsbisdom Bremen|aartsbiskop fan Bremen]] yn [[1525]] nei de [[Slach by it Wremer Djip]] de hearskippij oer.&lt;ref&gt;{{Aut|Hajo van Lengen}}, ''[https://dokumen.tips/documents/siedlungsgebiet-der-friesen-im-nordwestlichen-niedersachsen-mit-.html?page=9 Siedlungsgebiet der Friesen im nordwestlichen Niedersachsen mit den heutigen Verwaltungsgrenzen],'' Gutachten für das Bundesministerium des Innern 2011, s. 16&lt;/ref&gt; 

Spesifike Fryske gebrûken en gewoanten bleaune iuwenlang bewarre yn de pleatslike en regionale rjochtsystemne fan de gebieten dy't troch de Friezen bewenne waarden.

== Fryske Frijheid bûten de Sân Seelannen ==
[[Ofbyld:West-Friesland.png|thumb|De grinzen fan de regio hjoeddeistige regio Westfryslân yn Noard-Hollân rinne lykop mei de grinzen fan de [[Westfryske Ringdyk]].]]
[[Ofbyld:SiedlungsgebieteSchleswig-HolsteinText.png|thumb|Befolkingsgearstelling yn ´e hege midsiuwen. De Noardfriezen wennen/wenje oan de westkust fan it [[Jutlân]]ske skiereilân.]]
De Fryske Frijheid wurdt benammen ferbûn mei de Fryske lannen tusken Fly en Wezer. Ek yn [[Westfryslân (regio)|Westfryslân]] en [[Noardfryslân]] bestiene tradysjes fan selsbestjoer en eigen rjocht dy't dêrmei yn ferbân brocht wurde. Westfryslân waard yn it [[Traktaat fan de Sân Seelannen]] ta de Sân Seelannen rekkene, mar wie doe al ûnderwurpen oan de greve fan Hollân. Noardfryslân wurdt yn dat traktaat net neamd; dêr bestie it selsbestjoer ûnder it gesach fan de Deenske kening of de hartoch fan Sleeswyk.

=== Westfryslân ===
Ek yn [[Westfryslân (regio)|Westfryslân]], yn it hjoeddeistige [[Noard-Hollân]], bestiene foarmen fan selsbestjoer dy't mei de Fryske Frijheid ferbûn wurde. De doarpen wiene organisearre yn bannen, koggen en ambachten, mei taken op it mêd fan bestjoer, rjochtspraak en wettersteat. Neffens histoarikus Hans Mol slute de trettjinde-iuwske Westfryske segels oan by de frijheidsideology yn de Fryske lannen tusken Fly en Wezer. Hy stelt lykwols fragen by it tradisjonele byld fan in al sûnt de tolfde iuw selsstannige boererepublyk.&lt;ref&gt;Hans Mol, [https://westfriesgenootschap.nl/commissies/commissie-geschiedschrijving/symposium-commissie-geschiedschrijving/bisschop-graaf-kloosters-en-boeren ''Bisschop, graaf, kloosters en boeren. Ofwel, hoe komen we de bezits- en machtsverhoudingen in de 12e en 13e eeuw op het spoor?''], Westfries Genootschap.&lt;/ref&gt;

Nei lang ferset waard Westfryslân yn 1289 oan greve [[Floris V fan Hollân]] ûnderwurpen. Under it graflike gesach bleau romte foar pleatslik selsbestjoer.&lt;ref&gt;Jan de Bruin, [https://westfriesgenootschap.nl/commissies/commissie-geschiedschrijving/symposium-commissie-geschiedschrijving/politieke-en-institutionele-ontwikkelingen-op-het-westfriese-platteland-tot-1800 ''Politieke en institutionele ontwikkelingen op het Westfriese platteland tot 1800''], Westfries Genootschap.&lt;/ref&gt; It Aldfryske ''[[Traktaat fan de Sân Seelannen]]'' neamt Westfryslân mei Hoarn, Inkhuzen en Medemblik as it earste seelân, mar beskriuwt it as ûnderwurpen oan de greve fan Hollân.&lt;ref&gt;''[https://wikisource.org/wiki/Traktaat_fan_de_S%C3%A2n_seelannen Traktaat fan de Sân seelannen]'', Aldfryske tekst op Wikisource.&lt;/ref&gt;

=== Noardfryslân ===
Ek yn Noardfryslân bestiene foarmen fan selsbestjoer dy't mei de Fryske Frijheid ferbûn wurde. De harden, bestjoers- en rjochtsgebieten oan de westkust fan [[Sleeswyk]], regelen in grut part fan har ynterne saken sels. Oars as de Fryske lannen dy't har op streekrjocht keizerlik gesach beroppen, stiene se ûnder de Deenske kening of de hartoch fan Sleeswyk.&lt;ref name=&quot;Pingel2013&quot;&gt;Fiete Pingel (bew.), ''Die „friesische Freiheit“. Überlieferung und Geschichte''. Nordfriisk Instituut, Bredstedt 2013, s. 3 en 6. [https://www.nordfriiskinstituut.eu/fileadmin/Content/Nordfriisk_Futuur/Materialien_fuer_den_Schulunterricht/Friesische_Freiheit.pdf Folsleine tekst].&lt;/ref&gt;

De ''Siebenhardenbeliebung'' en de ''Krone der rechten Wahrheit'' út 1426 leine it eigen rjocht fêst yn in tiid fan striid om Sleeswyk. De earste befette ôfspraken fan Noardfryske harden; de twadde gou foar Eiderstedt, Everschop en Utholm.&lt;ref&gt;Nordfriisk Instituut, [https://www.nordfriiskinstituut.eu/verlag/weblooden/produkt/streifzuege-durch-die-bredstedter-geschichte-4-1/ útjouwersbeskriuwing fan] Albert Panten (oers.), ''Die Krone der rechten Wahrheit und die Beliebungen der Sieben Harden. Zwei nordfriesische Rechtstexte aus dem Jahr 1426''. Bredstedt 2026.&lt;/ref&gt; De fertsjintwurdigers dy't op [[Föhr]] gearkamen, ferklearren by har âlde lânrjocht bliuwe te wollen. De ''Krone'' berôp har op it rjocht fan de foarâlden, dat ek eardere foarsten respektearre hawwe soene.&lt;ref name=&quot;Richthofen1840&quot;&gt;Karl von Richthofen (red.), ''Friesische Rechtsquellen''. Berlyn 1840, s. 561 en 578–579. [https://www.koeblergerhard.de/Fontes/RichthofenKarlVonFriesischeRechtsquellen1840.pdf Digitalisearre útjefte].&lt;/ref&gt;

De oerienkomst mei de oare Fryslannen lei benammen yn it behâld fan eigen rjocht en de gearwurking tusken mienskippen. Ek de Magnuskêsten ferbûnen frijheid mei it hanthavenjen fan eigen rjocht. Lykas de Upstalsbeamkêsten befette de ''Siebenhardenbeliebung'' bepalingen oer mienskiplike rjochtshanthavening: by beskate gefallen fan deaslach koe in dieder de beskerming yn alle sân harden ferlieze.&lt;ref&gt;Han Nijdam, Jan Hallebeek en Hylkje de Jong (red.), ''Frisian Land Law: A Critical Edition and Translation of the Freeska Landriucht''. Brill, Leiden/Boston 2023, s. 179 en 433. [https://doi.org/10.1163/9789004526419 DOI].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Richthofen1840&quot; /&gt; De sân harden wiene lykwols net de Sân Seelannen. Noardfryslân wurdt yn it ''[[Traktaat fan de Sân Seelannen]]'' net neamd en hearde net by it ferbân om de [[Upstalsbeam]].&lt;ref&gt;''[https://wikisource.org/wiki/Traktaat_fan_de_S%C3%A2n_seelannen Traktaat fan de Sân seelannen]'', Aldfryske tekst op Wikisource.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sölring Foriining, [https://soelring-foriining.de/2025/08/05/schueler-fragen-friesen/ “Schüler fragen Friesen”], 5 augustus 2025, antwurd op fraach 2.&lt;/ref&gt;

It selsbestjoer wie gjin algemiene politike lykberjochtiging: bestjoersrjochten wiene sterk oan grûnbesit ferbûn. Gruttere grûnbesitters droegen ferantwurdlikheid foar ûnder oare diken en ôfwettering.&lt;ref name=&quot;Pingel2013&quot; /&gt; Eigen rjocht koe ek ûnder tanimmend lânshearlik gesach bestean bliuwe. Dielen fan it Eiderstedter privaatrjocht bleaune oant de ynfiering fan it ''Bürgerliches Gesetzbuch'' yn 1900 fan krêft.&lt;ref&gt;Reinhard Schartl, [https://www.koeblergerhard.de/ZRG122Internetrezensionen/LoewIsabella-DieEiderstedter%20Landrechte.htm resinsje fan] Isabella Löw, ''Die Eiderstedter Landrechte von 1426 bis 1591. Rechtsgeschichte, Rechtswandel und Rechtsverwandtschaften''. Bredstedt 2003.&lt;/ref&gt; Yn de njoggentjinde iuw krige de frijheidstradysje in nije rol yn de Noardfryske identiteitsfoarming, ûnder oare mei de leus ''Lewer duad üs Slaw''.&lt;ref&gt;Otto S. Knottnerus, “Liever dood dan Fries? De ongemakkelijke geschiedenis van een vermeend spreekwoord”, ''De Vrije Fries'' 104 (2024), s. 50–73, benammen s. 62–65. [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/wp-content/uploads/2024/12/De-Vrije-Fries-2024.pdf Folsleine jiergong].&lt;/ref&gt;

== Neibeskôging ==
Gerd Steinwascher, earder haad fan it Aldenburchsk steatsargyf, betwivelet dêroer as de ein fan de Fryske Frijheid yn de troch de [[Greefskip Aldenburch|greven fan Aldenburch]], en ek troch de [[Habsburchmonargy|Habsburgers]], oermastere Fryske gebieten bliuwende skea jûn hie oan de Fryske bewenners. De Fryske Frijheid wie neffens him in &quot;myte&quot; safier't dat &quot;in pear rike boerefamyljes gjin aadlike hear oer harren tastean litte te hoegen en dêrom sels as lytse eallju gedrage koene. [...] De measten wiene net minder ôf ûnder de Aldenburgers (en Habsburgers).&quot;&lt;ref&gt;{{Aut|Henning Bielefeld}} [http://www.nwzonline.de/wesermarsch/kultur/die-friesische-freiheit-ist-nur-ein-mythos%20a%2011,5,1799014218.html ''Die Friesische Freiheit ist nur ein Mythos''] ''Nordwestzeitung'' 16 jannewaris 2014&lt;/ref&gt;

== Hjoeddeistige betsjutting ==
Sûnt dy tiid libbet der in sterke tradysje yn Fryslân fan de ferlerne Fryske frijheid. Mar it byld dêrfan feroaret dúdlik mei it feroarjen fan de tiden. De hjoeddeistige wearde fan dy frijheid leit dan ek net yn it weromsjen nei in tiid dy't mear as fiif iuwen tebek leit, mar mear as symboal fan de [[Friezen]] as selsstannich folk. Wat dy frijheid betsjut, hinget dêrmei ôf fan hoe't men dat folk telt.

== Literatuer ==
* {{aut|M.P. van Buijtenen}}, ''De grondslag van de Friese vrijheid'', Assen 1953
* {{Aut|Karl-Ernst Behre}} en {{Aut|Hajo van Lengen}} (red.), ''Ostfriesland. Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschaft.'' [[Ostfriesische Landschaft]], Auwerk 1995, ISBN 3-925365-85-0
* {{Aut|Volker Gabriel}}, ''[https://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert]'', diss., Hamburch 2004 
* {{Aut|Harry Kunz}}, {{Aut|Fiete Pingel}} &amp; {{Aut|Thomas Steensen}} (red.), ''Die &quot;freien Friesen&quot;. Geschichte und Perspektiven der Selbstverwaltung in den Frieslanden'', Bräist/Bredstedt 2013 ([https://opac.regesta-imperii.de/lang_en/anzeige.php?sammelwerk=Die+%22freien+Friesen%22.+Geschichte+und+Perspektiven+der+Selbstverwaltung ynhâlt])
* {{Aut|Hajo van Lengen}}, ''Die Friesische Freiheit des Mittelalters – Leben und Legende'', Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2003, ISBN 3-932206-30-4.
* {{Aut|Monika van Lengen}}, ''Eala frya Fresena. Die friesische Freiheit im Mittelalter'', Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2003, ISBN 3-932206-33-9.
* {{Aut|Hans Mol}} en {{Aut|Justine Smithuis}}, '[https://pure.knaw.nl/ws/portalfiles/portal/462642/Friezen_als_uitverkoren_volk.pdf De Friezen als uitverkoren volk. Religieus-patriottische geschiedschrijving in vijftiende-eeuws Friesland]', yn: ''Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis'' 11 (2008), s. 174-204
* {{Aut|Fiete Pingel}} &amp; {{Aut|Thomas Steensen}}, '&quot;Auf freiem Grund mit freiem Volke stehn&quot;. Die nordfriesische Geschichte als Gegenstand von Mythen', yn: Bea Lundt (red.), ''Nordlichter. Geschichtsbewußtsein und Geschichtsmythen nördlich der Elbe'', Keulen 2004, s. 299–319
* {{Aut|Fiete Pingel}} (red.), ''[https://www.nordfriiskfutuur.eu/fileadmin/Content/Nordfriisk_Futuur/Materialien_fuer_den_Schulunterricht/Friesische_Freiheit.pdf Die &quot;friesische Freiheit&quot;. Überlieferung und Geschichte (Nordfriesisch in der Schule)]'', Nordfriisk Instituut, Bräist/Bredstedt 2013
* {{Aut|Carsten Roll}},  '[https://cma.gbv.de/dr,cma,013,2010,a,08.pdf Vom &quot;asega&quot; zum &quot;redjeven&quot;. Zur Verfassungsgeschichte Frieslands im Mittelalter]', yn: ''Concilium Medii Aevi'' 13 (2010), s. 187–221 
* {{Aut|Heinrich Schmidt}}, ''Politische Geschichte Ostfrieslands''. Rautenberg u. a., Lier 1975 (= Ostfriesland im Schutze des Deiches, dl. 5)
* {{Aut|Heinrich Schmidt}}, ''Ostfriesland und Oldenburg. Gesammelte Beiträge zur norddeutschen Landesgeschichte'', Ostfriesische Landschaft, Auwerk 2008, ISBN 978-3-940601-04-9
* {{aut|B.H. Slicher van Bath}}, '[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB28:002090000:00269 Problemen rond de Friese middeleeuwsche geschiedenis]', yn: Des., ''Herschreven historie. Schetsen en studiën op het gebied der middeleeuwse geschiedenis'', Leden 1949, herdr. Arnhim 1978, s. 259-281
* {{aut|Thomas Steensen}} (red.), ''Die friesische Freiheit'', Bredstedt/Bräist 1990
* {{Aut|Thomas Steensen}}, '[https://web.archive.org/web/20160421173209/http://www.nordfriiskinstituut.de/Friesische-Freiheit/0001%20Steensen%20Die%20freien%20Friesen%20-%20Kanon.pdf Freiheit]', yn: Harry Kunz &amp; Fiete Pingel (red.), ''Heimat Nordfriesland. Ein Kanon friesischer Kultur'', Bräist/Bredsteddt 2011, s. 136-145 
* {{aut|Oebele Vries}}, ''Het Heilige Roomse Rijk en de Friese Vrijheid'', Ljouwert 1986
* {{Aut|Oebele Vries}}, '[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03044181.2015.1034162 &quot;Frisonica libertas&quot;: Frisian Freedom as an Instance of Medieval Liberty]', yn: ''Journal of Medieval History'' 41 (2015), s. 229–248

== Keppeling om utens ==
* [http://www.11en30.nu/global/fri/Artikel/20/ De Fryske frijheid yn de kanon fan de Fryske skiednis] 

{{boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
}}

{{DEFAULTSORT:Friske Frijheid}}
[[Kategory:Skiednis fan East-Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Fryslân]]
[[Kategory:Skiednis fan Grinslân]]
[[Kategory:West-Fryslân]]
[[Kategory:Midsiuwsk rjocht]]
[[Kategory:Striid tusken Skieringers en Fetkeapers]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn de 11e iuw]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1498]]</text>
      <sha1>a93sj4m7m1n0yiifed6l9qzgbegpgug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kate Bush</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44903</id>
    <revision>
      <id>1242340</id>
      <parentid>1233643</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T23:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raippa-Valli</username>
        <id>60027</id>
      </contributor>
      <comment>File</comment>
      <origin>1242340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5346" sha1="07rx6xhni42tb30ugskshn7jcz9a6ky" xml:space="preserve">{{Sjonger of muzikant
| ôfbylding                    = Kate Bush Hounds of Love (1985 EMI publicity photo) 02 (cropped).jpg
| ôfbyldingstekst              = Kate Bush (1985)
| ôfbyldingsbreedte            = 200px
| echte namme                  = Catherine Bush
| nasjonaliteit                = {{GBRnasj}}
| berne                        = [[30 july]] [[1958]]
| berteplak                    = Bexleyheath
| stoarn                       = 
| stjerplak                    = 
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| sjenre                       = artrock, artpop
| ynstrumint                   = 
| sjongtaal                    = [[Ingelsk]]
| grutste hit(s)               = 
| jierren aktyf                = 1975-no
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
[[File:Kate Bush 1978.jpg|upright|thumb|Bush (1978)]]
[[Ofbyld:Kate Bush at 1986 Comic Relief (cropped).png|thumb|Kate Bush yn 1986]]

'''Catherine (Kate) Bush''' ([[Bexleyheath]] ([[Kent (Ingelân)|Kent]]), [[30 july]] [[1958]]) is in [[Feriene Keninkryk|Britske]] sjongster, muzikante, singer-songwriter en produsint. Doe't se noch mar 16 wie soarge [[David Gilmour]] fan [[Pink Floyd (band)|Pink Floyd]] derfoar dat se tekene by [[EMI Group|EMI]].

Bush har eksperimintele styl en aparte sjongtechnyk soarge derfoar dat se wurdearre wurdt troch in soad kollega-muzikanten, en fierder troch de net oerdreaun grutte, mar wol tige tawijde groep fans. Dat docht bliken út it feit dat har platen altiten goed ferkeapje, hoewol't hja foar it meitsjen fan in album faak meardere jierren de tiid nimt; foar ''Aerial'' sels tolve jier.

== Albums ==
=== The Kick Inside (1978) ===
# &quot;Moving&quot; – 3:01
# &quot;The Saxophone Song&quot; – 3:51
# &quot;Strange Phenomena&quot; – 2:57
# &quot;Kite&quot; – 2:56
# &quot;The Man with the Child in His Eyes&quot; – 2:39
# &quot;Wuthering Heights&quot; – 4:28
# &quot;James and the Cold Gun&quot; – 3:34
# &quot;Feel It&quot; – 3:02
# &quot;Oh to Be in Love&quot; – 3:18
# &quot;L'Amour Looks Something Like You&quot; – 2:27
# &quot;Them Heavy People&quot; – 3:04
# &quot;Room for the Life&quot; – 4:03
# &quot;The Kick Inside&quot; – 3:30

=== Lionheart (1978) ===
# &quot;Symphony in Blue&quot; – 3:35
# &quot;In Search of Peter Pan&quot; – 3:46
# &quot;Wow&quot; – 3:58
# &quot;Don't Push Your Foot on the Heartbrake&quot; – 3:12
# &quot;Oh England My Lionheart&quot; – 3:10
# &quot;Fullhouse&quot; – 3:14
# &quot;In the Warm Room&quot; – 3:35
# &quot;Kashka From Baghdad&quot; – 3:55
# &quot;Coffee Homeground&quot; – 3:38
# &quot;Hammer Horror&quot; – 4:39

=== Never for Ever (1980) ===
# &quot;Babooshka&quot; – 3:20
# &quot;Delius (Song of Summer)&quot; – 2:51
# &quot;Blow Away (For Bill)&quot; – 3:33
# &quot;All We Ever Look For&quot; – 3:47
# &quot;Egypt&quot; – 4:10
# &quot;The Wedding List&quot; – 4:15
# &quot;Violin&quot; – 3:15
# &quot;The Infant Kiss&quot; – 2:50
# &quot;Night Scented Stock&quot; – 0:51
# &quot;Army Dreamers&quot; – 2:55
# &quot;Breathing&quot; – 5:29

=== The Dreaming (1982) ===
# &quot;Sat in Your Lap&quot; – 3:29
# &quot;There Goes a Tenner&quot; – 3:24
# &quot;Pull Out the Pin&quot; – 5:26
# &quot;Suspended in Gaffa&quot; – 3:54
# &quot;Leave It Open&quot; – 3:20
# &quot;The Dreaming&quot; – 4:41
# &quot;Night of the Swallow&quot; – 5:22
# &quot;All the Love&quot; – 4:29
# &quot;Houdini&quot; – 3:48
# &quot;Get Out of My House&quot; – 5:25

=== Hounds of Love (1985) ===
==== Hounds of Love ====
# &quot;Running Up That Hill (A Deal with God)&quot; – 5:03
# &quot;Hounds Of Love&quot; – 3:02
# &quot;The Big Sky&quot; – 4:41
# &quot;Mother Stands for Comfort&quot; – 3:07
# &quot;Cloudbusting&quot; – 5:10
==== The Ninth Wave ====
# &quot;And Dream of Sheep&quot; – 2:45
# &quot;Under Ice&quot; – 2:21
# &quot;Waking the Witch&quot; – 4:18
# &quot;Watching You Without Me&quot; – 4:06
# &quot;Jig of Life&quot; – 4:04
# &quot;Hello Earth&quot; – 6:13
# &quot;The Morning Fog&quot; – 2:34

=== The Sensual World (1987) ===
# &quot;The Sensual World&quot; – 3:57
# &quot;Love and Anger&quot; – 4:42
# &quot;The Fog&quot; – 5:04
# &quot;Reaching Out&quot; – 3:11
# &quot;Heads We're Dancing&quot; – 5:17
# &quot;Deeper Understanding&quot; – 4:46
# &quot;Between a Man and a Woman&quot; – 3:29
# &quot;Never Be Mine&quot; – 3:43
# &quot;Rocket's Tail&quot; – 4:06
# &quot;This Woman's Work&quot; – 3:32
# &quot;Walk Straight Down the Middle&quot; – 3:48

=== The Red Shoes (1993) ===
# &quot;Rubberband Girl&quot; – 4:42
# &quot;And So Is Love&quot; – 4:16
# &quot;Eat the Music&quot; – 5:08
# &quot;Moments of Pleasure&quot; – 5:16
# &quot;The Song of Solomon&quot; – 4:27
# &quot;Lily&quot; – 3:51
# &quot;The Red Shoes&quot; – 4:00
# &quot;Top of the City&quot; – 4:14
# &quot;Constellation of the Heart&quot; – 4:46
# &quot;Big Stripey Lie&quot; – 3:32
# &quot;Why Should I Love You?&quot; – 5:00
# &quot;You're the One&quot; – 5:52

=== Aerial (2005) ===
==== Disk 1: ''A Sea of Honey'' ====
# &quot;King of the Mountain&quot; – 4:53
# &quot;&lt;math&gt;\pi&lt;/math&gt;&quot; – 6:09
# &quot;Bertie&quot; – 4:18
# &quot;Mrs. Bartolozzi&quot; – 5:58
# &quot;How to Be Invisible&quot; – 5:32
# &quot;Joanni&quot; – 4:56
# &quot;A Coral Room&quot; – 6:12
==== Disk 2: ''A Sky of Honey'' ====
# &quot;Prelude&quot; – 1:26
# &quot;Prologue&quot; – 5:42
# &quot;An Architect's Dream&quot; – 4:50
# &quot;The Painter's Link&quot; – 1:35
# &quot;Sunset&quot; – 5:58
# &quot;Aerial Tal&quot; – 1:01
# &quot;Somewhere in Between&quot; – 5:00
# &quot;Nocturn&quot; – 8:34
# &quot;Aerial&quot; – 7:52

{{Boarnen|boarnefernijing=
* [http://www.katebush.com Offisjele webside]
* [http://www.katebushnews.com/katenews.htm Nijsside]
----
{{commonscat|Kate Bush}}
}}

{{DEFAULTSORT:Bush, Kate}}
[[Kategory:Ingelsk sjonger]]
[[Kategory:Ingelsk muzikant]]
[[Kategory:Ingelsk gitarist]]
[[Kategory:Ingelsk fioelist]]
[[Kategory:Ingelsk pianist]]
[[Kategory:Ingelsk rockartyst]]
[[Kategory:Ingelsk lietsjeskriuwer]]
[[Kategory:Ingelsk karateka]]
[[Kategory:Ingelsk persoan fan Iersk komôf]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1958]]</text>
      <sha1>07rx6xhni42tb30ugskshn7jcz9a6ky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Darwin (Noardlik Territoarium)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44916</id>
    <revision>
      <id>1242337</id>
      <parentid>1124400</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T21:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Stobbeberjocht ferwidere en artikel útwreide.</comment>
      <origin>1242337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6149" sha1="j0tb0l5uykl899d2btpb9aeyj5bfphq" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme               = Darwin
| ôfbylding           = DarwinOct172024 02.jpg
| ôfbyldingstekst     = 
| flagge              = Flag of Darwin.svg
| wapen               = Coat of arms of Darwin.svg
| lân                 = [[Ofbyld:Flag of Australia (converted).svg|20px]] [[Austraalje (lân)|Austraalje]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Territoarium
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Noardlik Territoarium]]
| boargemaster        = 
| ynwennertal         = 139.902 &lt;small&gt;(2021)&lt;/small&gt;
| oerflak             = 3.163,8 km²
| befolkingstichtens  = 44,1 ynw./km²
| hichte              = 0 - 30 m
| stifting            = 5 jannewaris 1869
| postkoade           = 0800–0822, 0828–0832
| netnûmer            = +61 8
| tiidsône            = [[UTC]]+9:30
| simmertiid          = 
| webside             = [https://www.darwin.nt.gov.au/ darwin.nt.gov.au]
| ôfbylding2          = 
| ôfbyldingstekst2     = 
| ôfbylding3          = 
| ôfbyldingstekst3     = 
| mapname             = Austraalje
| lat_deg             = 12
| lat_min             = 27
| lat_sec             = 0
| lat_dir             = S
| lon_deg             = 130
| lon_min             = 50
| lon_sec             = 0
| lon_dir             = E
| tekst by posysjekaart = Darwin yn Austraalje
| ôfbylding99         = 
| ôfbyldingstekst99   = 
| ôfbyldingsbreedte99 = 
}}
'''Darwin''' is de haadstêd fan it [[Noardlik Territoarium]] fan [[Austraalje (lân)|Austraalje]]. It is de meast noardlike stêd fan it lân.

Darwin wurdt beskôge as de &quot;poarte nei Aazje&quot;; dêrnjonken tsjinnet de stêd as fertrekpunt foar ekskurzjes nei it [[Nasjonaal Park Litchfield]] en it [[Nasjonaal Park Kakadu]]. Darwin International Airport, de lofthaven fan 'e stêd, fersoarget fleanferbinings nei bestimmingen yn hiel [[Oseaanje]] en [[Aazje]].

De stêd waard yn 1869 stifte en is sûnt dy tiid trije kear op 'e nij opboud, neidat de stêd hast folslein ferwoastge waard troch [[sykloan]]en yn 1897, 1937 en 1974.

== Skiednis ==
Op 9 septimber 1839 farden John Clements Wickham en John Lort Stokes mei de [[Beagle]] de baai fan it hjoeddeistige Darwin yn; hja neamden harren ankerplak Port Darwin, ta eare fan 'e jonge [[Charles Darwin]], dy't tusken 1831 en 1836 mei datselde skip de [[Galápagoseilannen]] besocht hie.

Frederick Henry Litchfield ferkende yn 1865 it gebiet om it hjoeddeistige Darwin hinne. Op 5 jannewaris 1869 waard ûnder lieding fan George Goyder op dizze lokaasje troch 135 kolonisaten in delsetting stifte mei de namme Palmerston – ferneamd nei de Britske premier Lord Palmerston. De delsetting wûn oan belang troch it oansluten op it Australyske telegraafnetwurk en goudfynsten yn 'e omjouwing; yn 1911 waard it plak omdoopt ta Darwin en fungearre it as haadstêd fan it Noardlik Territoarium (dat oant 1978 ûnder bestjoer fan it Mienebest fan Austraalje bleau).
[[Ofbyld:Darwin 42.jpg|thumb|left|Bombardemint]]
Darwin waard hieltyd belangriker yn 'e [[Twadde Wrâldkriich]]. Om't se benaud wiene foar in [[Japan]]ske ynvaazje waard de befolking evakuearre oant der noch mar 2.000 ynwenners oer wiene, wylst der in garnisoen fan 32.000 alliearde militêren stasjonearre waard. Op 19 febrewaris 1942 waard de stêd bombardearre troch yn totaal 188 Japanske fleantugen, dy't njonken de brânstofdepots fan 'e stêd ek it gebiet om 'e haven folslein ferneatigen. By de loftoanfal op Darwin kamen teminsten 243 ynwenners en militêren om it libben. Dat bombardemint wie de earste oanfal op Australysk grûngebiet sûnt de oprjochting fan 'e naasje. Fjouwer fan 'e seis [[fleandekskip]]pen en de byhearrende [[bommesmiter]]eskaders dy't by de oanfal belutsen wiene, hiene earder dielnommen oan 'e oanfal op [[Pearl Harbor]]. Hja goaiden lykwols mear bommen ôf op Darwin as op Pearl Harbor, ek al waard de oanfal militêr sjoen fan folle minder grut belang achte. Dy deis gyngen acht alliearde oarlochsskippen ferlern. De kommandostruktueren foar sawol de sivile as de militêre ferdigening stoarten yn, om't de tariedingen op in mooglike oanfal strafrjochtlik ferwaarleazge wiene. Der folgen noch in soad loftoanfallen, wêrfan't de wichtichste plakfûnen op 28 maart en 16 juny 1942 en op 2 maaie 1943.

Tusken maart en april 1946 kamen yn Darwin trije militêre tribunalen gear; dy fungearren as ferlingstik fan 'e prosessen foar oarlochsmisdieden op [[Nij-Guineä]] en behannelen oarlochsmisdieden dy't tsjin Austraaljers begien wiene.
[[Ofbyld:Houses-after-tracy.jpg|thumb|left|Darwin nei sykloan Tracy]]
Op 25 desimber 1974 waard Darwin streekrjocht troffen troch [[sykloan]] Tracy. Hjirby kamen 66 ynwenners om it libben en waard mear as 70 prosint fan 'e bebouwing – foaral âldere bakstienen huzen – ferneatige. Nei de natuerramp waarden likernôch 30.000 fan 'e doetiidske 43.000 ynwenners mei it fleantúch evakuearre. Dy loftbrêge wie de grutste operaasje yn syn soarte yn 'e Australyske skiednis. Dêrnei waard de stêd op 'e nij opboud mei it gebrûk fan ferbettere boumaterialen en -techniken.

De satellytstêd [[Palmerston]], likernôch 20 km súdlik fan Darwin, waard begjin jierren 1980 stifte. It spoar tusken [[Adelaide]] en Darwin waard op 17 septimber 2003 foltôge.

Op 16 novimber 2011 makken de Amerikaanske presidint [[Barack Obama]] en de Australyske premier [[Julia Gillard]] bekend dat der yn Darwin in Amerikaanske militêre basis fêstige wurde soe foar 2.500 Amerikaanske mariniers. 

== Demografy ==
De befolking fan Darwin feroare nei de Twadde Wrâldkriich. Lykas in soad oare Australyske stêden krige Darwin ymmigranten út Jeropa, mei grutte oantallen Italjanen en Griken yn 'e jierren 1960 en 1970. Der wie ek ymmigraasje út oare Jeropeeske lannen, wêrûnder Nederlanners, Dútsers en oare nasjonaliteiten. In grut part fan 'e resinte ymmigraasje is ôfkomstich út Aazje, wêrûnder minsken út [[East-Timor]].
{{Boarnen|boarnefernijing= 
* De tekst oer de skiednis is ôfkomstich fan it Dútske lemma, sjoch foar boarnen op [[:de:Darwin (Northern Territory)]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Darwin, Northern Territory}}
}}

[[Kategory:Plak yn it Noardlik Territoarium]]
[[Kategory:Plak stifte yn 1869]]</text>
      <sha1>j0tb0l5uykl899d2btpb9aeyj5bfphq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wisch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52801</id>
    <redirect title="Wisch (Noard-Fryslân)" />
    <revision>
      <id>1242307</id>
      <parentid>598705</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Wäsk]] naar [[Wisch (Noard-Fryslân)]]</comment>
      <origin>1242307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="k6xvdybgggu0wp45gu2lvdizgmwg0ad" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Wisch (Noard-Fryslân)]]</text>
      <sha1>k6xvdybgggu0wp45gu2lvdizgmwg0ad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Väsk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55412</id>
    <redirect title="Wisch (Noard-Fryslân)" />
    <revision>
      <id>1242306</id>
      <parentid>598140</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Wäsk]] naar [[Wisch (Noard-Fryslân)]]</comment>
      <origin>1242306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="k6xvdybgggu0wp45gu2lvdizgmwg0ad" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Wisch (Noard-Fryslân)]]</text>
      <sha1>k6xvdybgggu0wp45gu2lvdizgmwg0ad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fokker T V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56848</id>
    <redirect title="Fokker T.V" />
    <revision>
      <id>1242299</id>
      <parentid>626625</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Fokker T. V]] naar [[Fokker T.V]]</comment>
      <origin>1242299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="lug2cgmdnu63qx2upk0b67ds32nty7z" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Fokker T.V]]</text>
      <sha1>lug2cgmdnu63qx2upk0b67ds32nty7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands Bijbelgenootschap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57640</id>
    <revision>
      <id>1242315</id>
      <parentid>1226250</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T14:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hurkonides</username>
        <id>5270</id>
      </contributor>
      <origin>1242315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3040" sha1="mudbcrg55v7klbx5z58s2sxmso8yv47" xml:space="preserve">{{Organisaasje algemien
| ôfbylding                    = 
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| namme                        = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt; Nederlands Bijbelgenootschap &lt;/span&gt;
| ôfkoarting                   = NBG
| histoaryske namme            = 
| nasjonaliteit                = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]sk
| type org.                    = [[feriening]]
| wurkmêd                      = [[útjouwerij|útjaan]] en fersprieden fan [[bibel]]s
| haadkertier                  = [[Haarlim]] ([[Noard-Hollân]])
| off. taal                    = 
| oprjochte                    = [[1814]]
| opdoekt                      = 
| fuortkommen út               = 
| opgien yn                    = 
| oprjochter                   = 
| orgaan                       = 
| tal leden                    = &gt;2.000
| wurknimmers                  = 
| aktyf yn                     = 
| webside                      = [https://www.bijbelgenootschap.nl/ www.bijbelgenootschap.nl]
}}
It '''Nederlands Bijbelgenootschap''' ('''NBG''') is in [[protestantisme|protestantske]] feriening dy't him ta doel steld hat om 'e [[Bibel]] oer te setten, te printsjen en te fersprieden, en foarjochting oangeande de Bibel te jaan. It NBG waard yn [[1814]] oprjochte op inisjatyf fan 'e [[British and Foreign Bible Society]], dy't tsien jier earder al stifte wie. Yn 't earstoan bestiene de wurksumheden benammentlik út 'e distribúsje fan bibels, mar fan [[1847]] ôf begûn it NBG ek sels bibels út te jaan. It beheinde syn aktiviteiten net inkeld ta it [[Nederlânsk]] taalgebiet; al fan [[1823]] ôf waarden der yntern [[taalkundige]]n oplaat om bibeloersettings yn oare talen meitsje te kinnen (lykas it [[Javaansk]] en oare lânseigen talen yn [[Nederlânsk-Ynje]]). Oan 'e ein fan 'e [[Twadde Wrâldoarloch]] waard dat wurk oerdroegen oan 'e [[United Bible Society]] (UBS). Sûnt de sechstiger jierren fan 'e tweintichste iuw wurdt by it oersetten en útjaan fan bibels yn 'e regel gearwurke mei de [[roomsk-katolisisme|roomske]] [[Katholieke Bijbelstichting]]; sa joegen beide organisaasjes yn [[1978]] tegearre de [[Nije Fryske Bibeloersetting]] út. Foar wittenskiplike stipe waard by de oersetting fan it [[Alde Testamint]] fan 'e Nederlânsktalige ''Nieuwe Bijbelvertaling'' fierders ek gearwurke mei [[joadendom|joadske]] [[teolooch|teologen]]. It NBG is fêstige te [[Haarlim]]. Yn [[2003]] waard it behear fan 'e [[útjouwerij]] fan it NBG oerdroegen oan ''Uitgeversgroep Jongbloed'' op it [[It Hearrenfean (plak)|Hearrenfean]].

==Keppelings om utens==
* [https://www.bijbelgenootschap.nl/ Offisjele webside fan it ''Nederlands Bijbelgenootschap'']

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://nl.wikipedia.org/wiki/Nederlands_Bijbelgenootschap ''Bronnen, noten en/of referenties'', op dizze side].
}}

[[Kategory:Nederlânske feriening]]
[[Kategory:Nederlânske útjouwerij]]
[[Kategory:Bibel]]
[[Kategory:Organisaasje oprjochte yn 1814]]</text>
      <sha1>mudbcrg55v7klbx5z58s2sxmso8yv47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wyk op Föhr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61089</id>
    <redirect title="Wyk auf Föhr" />
    <revision>
      <id>1242308</id>
      <parentid>663402</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Wyk op Feer]] naar [[Wyk auf Föhr]]</comment>
      <origin>1242308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="1hsnndfpo8ognbq5nw1lqfgk49vudbp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Wyk auf Föhr]]</text>
      <sha1>1hsnndfpo8ognbq5nw1lqfgk49vudbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Upstalsbeam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94000</id>
    <redirect title="Opstalbeam" />
    <revision>
      <id>1242305</id>
      <parentid>799511</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Upstalbeam]] naar [[Opstalbeam]]</comment>
      <origin>1242305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="jmvvd42zb351jn1an3hn2hv674zyz2r" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Opstalbeam]]</text>
      <sha1>jmvvd42zb351jn1an3hn2hv674zyz2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opstalsbeam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94001</id>
    <redirect title="Opstalbeam" />
    <revision>
      <id>1242303</id>
      <parentid>799510</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Upstalbeam]] naar [[Opstalbeam]]</comment>
      <origin>1242303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="jmvvd42zb351jn1an3hn2hv674zyz2r" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Opstalbeam]]</text>
      <sha1>jmvvd42zb351jn1an3hn2hv674zyz2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Broek op Langedyk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136329</id>
    <revision>
      <id>1242324</id>
      <parentid>1059877</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T18:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Tekst</comment>
      <origin>1242324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5626" sha1="31lez7t069nkh4gmt1sta8wszzswlxd" xml:space="preserve">{{Ynfoboks plak (2026)
| namme           = Broek op Langedijk
| ôfbylding       = Broek op Langedyk.jpg
| ôfbyldingstekst = 
| flagge          = 
| wapen           = Broek op Langendijk wapen.svg
| lân             = [[Ofbyld:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlân]]
| bestjoerlike ienheid 1 = Provinsje
| namme bestjoerlike ienheid 1 = [[Ofbyld:Flag of North Holland.svg|20px]] [[Noard-Hollân]]
| bestjoerlike ienheid 2 = Gemeente
| namme bestjoerlike ienheid 2 = [[Ofbyld:Gemeente Dijk en Waard Flag.svg|20px]] [[Dyk en Waard]]
| ynwennertal     = {{Statistyk wenplak Noard-Hollân ynwenners|Sint Pancras}} &lt;small&gt;({{Statistyk wenplak Noard-Hollân ynwenners|TXT=Year}})&lt;/small&gt;
| oerflak         = 4,81 km²&lt;br&gt;dêrfan lân 3,42 km²&lt;br&gt;dêrfan wetter 1,39 km²
| befolkingstichtens = 
| stifting        = 
| hichte          = -1
| postkoade       = 1721
| netnûmer        = 0226
| webside         = [https://www.ontdekdijkenwaard.nl/ontdek/broek-op-langedijk It plak op 'e gemeentlike hiemside]
| mapname         = Noard-Hollân
| mapwidth        = 
| lat_deg         = 52
| lat_min         = 43
| lat_sec         = 32
| lat_dir         = N
| lon_deg         = 4
| lon_min         = 49
| lon_sec         = 24
| lon_dir         = E
| ôfbylding99     = 
| ôfbyldingstekst99 = 
}}
'''Broek op Langedyk''' is in dykdoarp yn 'e [[Gemeente (bestjoer)|gemeente]] [[Dyk en Waard]], yn it westen fan [[West-Fryslân]], yn 'e Nederlânske provinsje [[Noard-Hollân]].

== Skiednis ==
Broek op Langedyk hjitte ea gewoan ''Broek''. Dy namme wiist op in plak yn sompich, leechlizzend lân. 'Op Langedyk' ferwiist nei it feit dat it plak op en oan 'e dyk lei, dy't de Langedyk neamd waard. It plak komt yn 'e 12e iuw al foar as ''Broec'', yn 1424 as ''Broeck opten dijck'' en yn 1639 as ''Brock Langhendyck''. 

Yn 1793 waard it doarp troch in grutte brân troffen. Dêrby gyngen mear as fjirtich huzen om 'e herfoarmde tsjerke hinne ferlern. Seis jier letter, by de Bataafske Revolúsje en yn 'e [[Frânske tiid]], waard de tsjerke troch de Frânsen brûkt as hynstestâl. Nei de oarloch waarden de huzen en gebouwen, wêrûnder it riedshûske, in skoalle en in herberch, weropboud.  
[[Ofbyld:Luchtfoto van een polderlandschap Langedijk.jpg|thumb|left|Broek op Langedyk yn 1938]]
De doarpen Broek, Zuid- en Noord-Scharwoude hiene as bynamme 'it ryk fan 'e tûzen eilannen', omreden fan 'e grutte hoemannichte lytse eilantsjes foar de lânbou. In part fan dy eilantsjes is ûntwikkele ta wenwyk, in oar part is natuergebiet. 

Broek op Langedijk makke oant 1 jannewaris 2022 diel út fan 'e gemeente Langedyk. Broek op Langedyk wie fan 1810 oant 1941 in selsstannige gemeente. 

== Túnkerij ==
Broek op Langedijk is in túnkerijgebiet; der wurdt benammen in soad (wite) koal ferboud. Oant de ruilferkaveling oan it begjin fan 'e jierren 1970 wie it gebiet folslein opdield yn langwerpige lytse eilantsjes dy't allinnich mei skûten oer it wetter te berikken wiene. De skûten wienen meastentiids fan swart tarre stiel mei reade en griene aksinten en hiene faak in fêste diselmotor. Skûten sûnder motor farden mei in houten kloet, dy't in V-foarmich ein hie om gryp te krijen yn 'e boaiem sûnder der yn stekken te bliuwen. 
[[Ofbyld:Koolaanvoer bij de groenteveiling te Broek op Langedijk, Bestanddeelnr 910-0788.jpg|thumb|left|De oanfier fan koal by de grientefeiling yn 1959]]
Yn 1887 is yn Broek op Langedyk de earste grientefeiling by ôfslach ûntstien, de Broeker feiling. It is ek de âldste grientefeiling fan Jeropa – earst yn 'e iepen loft en al gau dêrnei yn in houten gebou dêr't de skûten mei koal trochhinne farre koene. Sûnt de jierren 1980 is de feiling as bedriuw opnommen yn wat letter The Greenery waard. It gebou is dêrnei sûnder folle oanpassings in feilingmuseum wurden. 

De oarspronklike bebouwing bestiet út in rige huzen oan beide kanten fan 'e dyk, mei oan 'e westkant noch in rige huzen dy't foar de ferkaveling allinne oer smelle brêchjes te berikken wienen. Somtiden waarden efter sa'n brechje fan noch gjin meter breed heale wenwiken boud. Benammen by it ferhûzjen en it dwêsten fan brân wie de iennige tagong oer it wetter. It Oxhoofdpad is ien fan 'e pear steechjes dy't noch foar in grut part yn oarspronklike steat bleaun binne, ynklusyf in brechje sa't der eartiids hûnderten fan wienen. 

== Befolking ==
De measte ynwenners binne hjoed-de-dei forinzen; ferder wurket in part yn it sjipsfabryk fan Lay's. In oar part fan 'e befolking wurket noch jimmeroan yn 'e  túnkerij. Bewesten it âlde doarp leit hjoed-de-dei in grut bedriuweterrein.  

== It besjen wurdich ==
[[Ofbyld:Nederlands Hervormde Kerk, Broek op Langedijk (cropped).jpg|thumb|left|Herfoarme tsjerke]]
Broek op Langedijk hat in herfoarmde tsjerke út 'e 16e iuw en yn 'e eardere Broeker feiling is Museum BroekerVeiling ûnderbrocht. Fierder stiet bûten it doarp in poldermûne. 
[[Ofbyld:Unieke vaarveiling nu ingericht als museum Weeknummer, 76-30 - Open Beelden - 29444.ogv|thumb|260px|De Broeker Feiling wurdt yn 1976 ynrjochte as museum]]
== Oars == 
Yn 'e film [[Spider-Man: Far From Home]] tsjinnet Broek op Langedyk as dekôr foar in pear sênes. De film is lykwols net opnommen yn Broek op Langedyk sels, mar yn [[Praach]], dêr't in dekôr neiboud is dat Broek op Langedyk foarstelle moat. 

{{Boarnen|boarnefernijing=
* Sjoch foar boarnen en referinsje [[:nl:Broek op Langedijk]]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Broek op Langedijk}}
}}
{{GemeenteDyk en Waard}}
[[Kategory:Plak yn Dyk en Waard]]
[[Kategory:Eardere gemeente yn Noard-Hollân]]
[[Kategory:Bestjoerlike ienheid opheft yn 1941]]</text>
      <sha1>31lez7t069nkh4gmt1sta8wszzswlxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kleksbel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158209</id>
    <redirect title="Klixbüll" />
    <revision>
      <id>1242302</id>
      <parentid>1077103</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Klixsbüll]] naar [[Klixbüll]]</comment>
      <origin>1242302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="llb8ice5siwr0enevy23bvh3gjg9o5e" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Klixbüll]]</text>
      <sha1>llb8ice5siwr0enevy23bvh3gjg9o5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oerlis:Kleksbel</title>
    <ns>1</ns>
    <id>158210</id>
    <redirect title="Oerlis:Klixbüll" />
    <revision>
      <id>1242309</id>
      <parentid>1077105</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Oerlis:Klixsbüll]] naar [[Oerlis:Klixbüll]]</comment>
      <origin>1242309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="gu4ppo8iqs2a95saca22h46uik0apmk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Oerlis:Klixbüll]]</text>
      <sha1>gu4ppo8iqs2a95saca22h46uik0apmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategory:Komeedzjehorrorfilm</title>
    <ns>14</ns>
    <id>168132</id>
    <redirect title="Kategory:Horrorkomeedzje" />
    <revision>
      <id>1242310</id>
      <parentid>1121565</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Kategory:Horrorkomeedzjefilm]] naar [[Kategory:Horrorkomeedzje]]</comment>
      <origin>1242310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="hzzxpzgk013cyjxbxig079lcz90qk1z" xml:space="preserve">#REDIRECT [[:Kategory:Horrorkomeedzje]]</text>
      <sha1>hzzxpzgk013cyjxbxig079lcz90qk1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Sons of Katie Elder (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173192</id>
    <revision>
      <id>1242339</id>
      <parentid>1147185</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T21:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>353</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Michael-anderson-jr-trailer.jpg&quot; is op Commons fuorthelle [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] om't: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:The Sons of Katie Elder (trailer screenshots)|]].</comment>
      <origin>1242339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24211" sha1="s46h82rtwlxvizeyck2mtbbu7nix9wk" xml:space="preserve">{{Universele ynfoboks film
| ôfbylding                = The Sons of Katie Elder film logo.png
| ôfbyldingstekst          = 
| ôfbyldingsbreedte        =
| ferwizing                = '''(''[[:en:File:Sons of Katie Elder 1965.jpg|Filmposter yn 'e Ingelske Wikipedy]]'')'''
| namme                    = ''The Sons of Katie Elder''
| regisseur                = [[Henry Hathaway]]
| produsint                = [[Paul Nathan]]&lt;br&gt;[[Hal B. Wallis]]
| útfierend produsint      = 
| senario                  = [[William H. Wright]]&lt;br&gt;[[Allan Weiss]]&lt;br&gt;[[Harry Essex]]
| basearre op              = wiere foarfallen
| kamerarezjy              = [[Lucien Ballard]]
| muzyk                    = [[Elmer Bernstein]]
| filmstudio               = [[Wallis-Hazen Productions]]
| distribúsje              = [[Paramount Pictures]]
| haadrollen               = [[John Wayne]]&lt;br&gt; [[Dean Martin]]
| voice-over               = 
| byrollen                 = [[Earl Holliman]]&lt;br&gt; [[Michael Anderson jr.]]&lt;br&gt; [[James Gregory (akteur)|James Gregory]]&lt;br&gt; [[George Kennedy]]&lt;br&gt; [[Martha Hyer]]
| lân/lannen               = [[File:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Feriene Steaten]]
| premiêre                 = [[24&amp;nbsp;juny]] [[1965]]
| direkt op fideo          = 
| foarm                    = [[langspylfilm]]
| sjenre                   = [[westernfilm]]
| taal                     = [[Ingelsk]]
| spyltiid                 = 122 minuten
| budget                   = $6,5&amp;nbsp;miljoen
| opbringst                = $23&amp;nbsp;miljoen &lt;small&gt;(Noard-Amearika)&lt;/small&gt;
| prizen                   = 
| filmsearje               = 
| foarich diel             = 
| folgjend diel            = 
}}
'''''The Sons of Katie Elder''''' is in [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[westernfilm]] út [[1965]] ûnder [[rezjy]] fan [[Henry Hathaway]], mei yn 'e [[haadrol]]len [[John Wayne]] en [[Dean Martin]]. De [[titel (namme)|titel]] betsjut &quot;De Soannen fan Katie Elder&quot;. De [[film]] is, alteast foar in diel, basearre op wiere foarfallen. It [[plot|ferhaal]] giet oer fjouwer fan harren [[mem]] ferfrjemde [[soan]]nen dy't yn harren [[berte]]plak weromkomme as harren mem [[ferstjerren|ferstjert]]. It docht bliken dat dêr net alles is sa't it liket. As de mannen de [[wierheid]] boppe wetter besykje te krijen omtrint de [[dea]] fan harren [[heit]] en de [[ferkeap]] fan syn [[ranch]], meitsje se gefaarlike fijannen. Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The Sons of Katie Elder'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Yn 'e [[bioskopen]] wie de film [[kommersje]]el súksesfol. De film ''[[Four Brothers (film)|Four Brothers]]'', út [[2005]], is in [[remake]] fan ''The Sons of Katie Elder''.

==Plot==
Fan 'e fjouwer [[soan]]nen fan Katie Elder is John, de âldste, in [[revolverman]]; Tom, de twadde, in [[gokker]]; Matt, de trêde, in ûnsúksesfol [[izerwinkel]]man; en Bud, de jongste, dy't achttjin jier is, in [[studint]] oan 'e [[skoalle]] foar [[mynbou]]. It kwartet wurdt, nei jierren fan gjin inkeld ûnderling kontakt, weriene as yn [[1898]] harren [[mem]] komt te [[ferstjerren]]. Alle fjouwer reizgje se ôf nei harren [[berte]]plak [[Clearwater (Teksas)|Clearwater]], yn noardeastlik [[Teksas]], om 'e [[begraffenis]] by te wenjen. It muoit harren dat se net oan 'e ferwachtings fan harren mem foldwaan kinnen hawwe, mei't it minske de [[hoop]] hie dat har soannen in [[wolfeart|wolfarrend]] en [[respekt]]abel bestean opbouwe soene. 

De iennichste yn it stedsje dy't harren healhertich ferwolkommet, is de pleatslike [[hotel]]hâldster Mary Gordon, in jonge frou dy't Katie Elder yn har lêste jierren bystien hat. Foar de rest litte de ynwenners fan Clearwater goed blike dat se neat fan 'e bruorren Elder hawwe moatte. Harren mem wie eltsenien yn 'e mienskip tige leaf, want de minsken wiene harren skoan bewust fan har [[earmoede]], har [[goederjouskens]] en har [[leafde]] foar de soannen dy't nea nei har omseagen. De bruorren [[skuldgefoel|fiele harren dêr no skuldich oer]] en wolle wat dwaan foar harren mem. Nei't se [[rûzje|spul]] krigen hawwe oer hoe't in [[grêfsark|grêfmonumint]] der útsjen moat, beslute de trije âldere bruorren dat se harren mem better earje kinne troch derfoar te soargjen dat Bud syn [[oplieding]] ôfmeitsje kin. Bud sels hat dêr lykwols gjin boadskip oan, mei't er revolverman wurde wol, krekt as John.
{{Plotbedjer film}}
As se Clearwater yn geane om te sjen oft harren mem noch [[skuld (jild)|skulden]] neilitten hat by de pleatslike [[ûndernimmer]]s, ûntdekke se dat Katie alles lyk en mear as lyk makke hat. Oan 'e oare kant docht by in besyk oan 'e [[bank (finansjele ynstelling)|bank]] bliken dat se ek gjin reade sint [[neilittenskip|neilitten]] hat. Hoe't dat mooglik is, begripe de bruorren net, mei't de opbringst fan 'e [[ferkeap]] fan harren [[heit]]e [[ranch]] dochs perfoarst net samar oprekke wêze kin, de sobere libbenswize fan harren mem yn acht nommen. As se dêr neifraach nei dogge, komt oan it ljocht dat harren heit Bass Elder de ranch net ferkocht hat, lykas Katie harren wiismakke hie, mar dat er de ranch by in potsje [[poker]] mei hege ynset ferspile hat oan 'e pleatslike [[wapenhannel]]er Morgan Hastings. Dêr hearre de bruorren al nuver fan op, mar as dan ek nochris bliken docht dat harren heit dyselde [[nacht]]s op 'e strjitte yn Clearwater fan efteren [[dea]]sketten is, binne se der wis fan dat der wat net strykt.

Se sette nei [[sheriff]] Billy Wilson ta, dy't befêstiget dat it sa gien is, hoewol't alle [[tsjûge (akte)|tsjûgen]] fan 'e oerdracht fan 'e ranch fan Bass Elder oan Morgan Hastings tafalligerwize [[wurknimmer]]s fan Hastings wiene. Wa't Bass neitiid [[fermoarde]], hat Wilson nea ûntdekke kind. Mei't de sheriff harren fierders net helpe kin, begjinne de bruorren sels om te sneupen om 'e [[wierheid]] oangeande ien en oar boppe wetter te krijen. Hastings, dy't mei de dea fan Katie Elder en de ferwachte thúskomst fan har soannen it swurk al driuwen seach, hat ûnderwilens in revolverman yn 'e tsjinst nommen dy't bekend stiet as 'Curley' (&quot;Krollebol&quot;). De earste strategy fan Hastings is lykwols om te besykjen en [[bedragerij|bedraach]] de bruorren Elder troch mei harren te moaipraten en it ferhaal op te hingjen dat er nei de moard op Bass Elder oanbean hat om harren mem it folle pûn foar de ranch te beteljen, mar dat sy dat oanbod ôfstegere hat. It is lykwols daliks dúdlik dat fral John en Tom harren net foar de gek hâlde litte, dat Hastings begjint te risselwearjen foar oare metoaden om fan harren ôf te kommen.

In âldere, [[obesitas|obese]] [[hynstefokkerij|hynstefokker]] dy't fan Striker hjit, blykt troch Katie Elder oanskreaun te wêzen oer de mooglike oankeap fan in [[keppel]] [[hynder]]s. It is dúdlik dat Katie dêrmei plannen makke foar har soannen, want sels koe se neat mei in keppel hynders. John, Tom, Matt en Bud, lykwols, soene de keppel nei [[Colorado]] driuwe kinne om se te ferkeapjen oan 'e [[goudsiker]]s dêre. Om't se sels gjin [[jild]] hawwe om 'e hynders fan Striker te keapjen, prate se mei de hynstefokker ôf om him de helte fan 'e [[winst (ûndernimming)|winst]] te jaan. Dat, se sette mei de hynders of fan Striker syn ranch yn [[Pecos (Teksas)|Pecos]]. Underwilens komt [[helpsheriff]] Ben Latta, dy't in persoanlike [[wrok]] tsjin 'e bruorren Elder koesteret, ûnder begelieding fan Hastings op 'e lapen mei in [[oanhâldingsbefel]] foar Tom Elder, dy't yn [[New Orleans]] socht wurdt foar [[moard]]. De [[wiisheid|wize]] âlde sheriff Wilson, dy't de [[agressive]] hâlding fan Latta foar de Elders oer net stiet, giet sels nei de wente fan Katie Elder ta om 'e bruorren sûnder [[geweld]] oan te hâlden, mar hy komt foar de tichte doar. Dêr wurdt er troch Morgan Hastings yn 'e rêch sketten, wêrnei't de wapenhanneler de [[leffens|leffe]] moard op 'e lea fan 'e bruorren Elder skoot.

In [[posse comitatus|posse]] ûnder lieding fan Latta wurdt útstjoerd om 'e fjouwer bruorren te sykjen en op te pakken. Se wurde mei harren keppel hynders ûnderweis ûnderskept en jouwe harren oer, nettsjinsteande de ûnnedich agressive behanneling dy't harren fan Latta en syn mannen ta diel falt. Werom yn Clearwater wurde de bruorren [[finzen]] set yn it [[selleblok]] fan it sheriffskantoar. Bûtendoar sammelet him in [[lulk|opsternate]] kliber folk dy't de arrestanten driget te [[lynchen]]. Latta wifket oer wat er dwaan sil, mar de pleatslike [[rjochter]] wegeret de [[berjochting]] yn Clearwater te hâlden, mei't dêromtrint gjin [[sjueryrjochtspraak|sjuery]] te finen is dy't ûnbefoaroardiele foar de bruorren oer stiet. Sadwaande wurde risselwaasjes troffen om harren ier de oare [[moarn (deidiel)|moarns]] út Clearwater wei nei in oanbuorjend plak te bringen.

It docht lykwols bliken dat de ynwenners fan Clearwater dy't troch Latta foar it finzenetransport tydlik ynsward binne as helpsheriff, allegearre op 'e hân fan Hastings binne. Underweis hâldt de [[karre]] mei de bruorren deryn ho midden op in [[brêge]], wêrnei't Hastings-en-dy it fjoer op 'e bruorren Elder iepenje. De 'helpsheriffs', dy't de finzenen hearre te ferdigenjen, jouwe har ynstee by de oanfallers en Ben Latta wurdt troch harren finzen nommen en ûntwapene. De bruorren Elder ferskûlje harren ûnder de brêge en ferdigenje har mei de wapens út in kiste [[winchester (gewear)|winchesters]] dy't efterop 'e karre ferfierd waard. Curley pleatst in pear steaven [[dynamyt]] ûnder de brêge en yn 'e dêrtroch feroarsake [[eksploazje]] wurdt de brêge opblaasd. Ien fan 'e mânske [[hout]]en splinters fan it planken brêgedek [[speetsing|speetst]] Matt Elder troch it [[boarstkas|boarst]], dat er it bestjert. John Elder sjit Curley dea, mar Bud rekket slim [[ferwûne]] troch in [[kûgel]]. Ben Latta beslút him oan syn [[eed]] as helpsheriff te hâlden en jout him by de bruorren Elder, mar Morgan Hastings sjit de [[plysjeman]] dea wylst dy noch gjin wapen hat.

John en Tom lade de ferwûne Bud op 'e karre, dy't op 'e iene of oare manear alle trelit ûnskansearre trochstien hat, en ride him werom nei Clearwater om in [[dokter]] te sykjen. Dêr oankommen barrikadearje se har yn 'e [[smidterij]]. John fertelt de rjochter, dy't no de waarnimmend sheriff is, dat hy en syn bruorren yn Pecos wiene doe't sheriff Wilson deasketten waard, en dat se dat bewize kinne. Ek seit er dat hy en Tom harren oerjaan sille oan in [[U.S. marshal]], mar dat se de pleatslike plysje net mear [[fertrouwe]]. Dêrop lit de rjochter dokter Isdell ta yn 'e smidterij en stjoert immen út om 'e U.S. marshal te heljen. 
[[File:John Wayne Mclintock 01.jpg|right|thumb|160px|[[John Wayne]].]]
[[File:Dean Martin, screenshot from the trailer for the film Ada.jpg|right|thumb|160px|[[Dean Martin]].]]
[[File:EH AC-61.jpg|right|thumb|120px|[[Earl Holliman]].]]
[[File:Martha Hyer Sabrina.jpg|right|thumb|150px|[[Martha Hyer]].]]

Dy nachts glûpt Tom ûnder dekking fan it [[tsjuster]] ta de smidterij út om Hastings syn soan Dave finzen te nimmen. Dat is in sloppe jongeman dy't syn oerhearskjende heit [[hate]]t en dochs tagelyk ek net sûnder him kin. Hastings folget it twatal en sjit Tom yn 'e rêch, mar de ferwûning hâldt him net tsjin. Werom yn 'e smidterij set John útein mei in hurdhannige ûnderfreging fan Dave. Hastings beslûpt it gebou en besiket John dea te sjitten, mar dy hat him krekt op 'e tiid troch en skuort Dave gau foar him. Dêrtroch sjit Hastings by fersin syn eigen soan del. Hastings flechtet werom nei syn wapenwinkel, wylst de stjerrende Dave yn oanwêzichheid fan John en de rjochter tajout dat syn heit de moardner is fan net inkeld sheriff Wilson en helpsheriff Latta, mar ek fan Bass Elder. Dêrop kringt de no fan alle skuld frijsprutsen John Elder de wapenwinkel fan Hastings binnen, dy't er nei in ûnbesliste [[sjitpartij]] opblaast mei Hastings der noch yn. Bud en Tom wurde nei it hotel fan Mary Gordon brocht, dêr't dokter Isdell gjin libbensbedriigjende ferwûnings by harren fêststelt.

==Rolferdieling==
;haadrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje'''&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| John Elder
| [[John Wayne]]
|-
| Tom Elder
| [[Dean Martin]]
|-
|}
&lt;br&gt;
;byrollen
{| height=&quot;100px&quot; width=&quot;350px&quot; style=&quot;background:#F8F8F8; border:1px solid #aaaaaa&quot;
| style=&quot;background:gold&quot;| '''personaazje''' 
| style=&quot;background:gold&quot;| '''akteur/aktrise''' 
|- 
| Matt Elder
| [[Earl Holliman]]
|-
| Bud Elder
| [[Michael Anderson jr.]]
|-
| Morgan Hastings
| [[James Gregory (akteur)|James Gregory]]
|-
| Curley
| [[George Kennedy]]
|-
| Mary Gordon
| [[Martha Hyer]]
|-
| [[helpsheriff]] Ben Latta
| [[Jeremy Slate]]
|-
| [[sheriff]] Billy Wilson
| [[Paul Fix]]
|-
| Dave Hastings
| [[Dennis Hopper]]
|-
| Harry Evers
| [[Sheldon Allman]]
|-
| [[predikant]]
| [[John Litel]]
|-
| [[hierstâl]]hâlder Hyselman
| [[John Doucette]]
|-
| Vennar
| [[James Westerfield]]
|-
| Charlie Striker
| [[Rhys Williams (Welsk-Amerikaansk akteur)|Rhys Williams]]
|-
| Charlie Biller
| [[John Qualen]]
|-
| Bondie Adams
| [[Rodolfo Acosta]]
|-
| Jeb Ross
| [[Strother Martin]]
|-
| [[winkelman]] Peevey
| [[Percy Helton]]
|-
| [[dokter]] Isdell
| [[Karl Swenson]]
|-
|}

==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''The Sons of Katie Elder'' waard [[regissearre]] troch [[Henry Hathaway]] nei in [[senario]] fan [[William H. Wright]], [[Allan Weiss]] en [[Harry Essex]] op basis fan in kladskript fan [[Talbot Jennings]]. It idee foar de film kaam fan Wright, dy't yn [[1953]] yn in [[boekhannel]] yn [[Los Angeles]] in eksimplaar fan ''Life of the Marlows'' fan [[auteur]] [[Glenn Shirley]] kocht, in beskriuwing fan 'e foarfallen omtrint de ferfolging fan 'e bruorren Marlow yn [[1888]] (sjoch: [[#Historisiteit|§&amp;nbsp;Historisiteit]]). Hy tocht dat der yn it wierbarde ferhaal in goede [[westernfilm|western]] siet en betelle leden fan 'e [[famylje (besibskip)|famylje]] Marlow [[$]]1.000 de persoan foar de [[filmrjochten]]. It ferhaal waard gâns oanpast foar de film, fral wat de ein oanbelange.

[[Paramount Pictures]] kocht it senario yn [[1955]] oan. Oarspronklik soe [[Alan Ladd]] de [[haadrol]] spylje, wylst [[John Sturges]] de rezjy fiere soe nei in skript dat werskreaun wie troch [[Frank Burt (senarioskriuwer)|Frank Burt]] en letter troch [[Noel Langley]]. Dy plannen kamen allegearre op losse skroeven te stean doe't Ladd, dy't by Paramount noch foar ien film fêstlein wie, syn [[kontrakt]] yn [[july]] [[1956]] ôfkocht foar de priis fan $135.000 (of $250.000, sa't Hathaway letter hawwe woe). De produksje fan 'e film kaam doe in oantal jierren muorrefêst te sitten, oant Paramount yn [[1959]] [[Dean Martin]] foar in rol wist te bestrûpen, en yn [[1964]] ek [[John Wayne]].

As [[filmprodusint|produsinten]] wiene [[Paul Nathan]] en [[Hal B. Wallis]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio]] [[Wallis-Hazen Productions]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]6,5&amp;nbsp;miljoen, dat [[finansierd]] waard troch Paramount. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Lucien Ballard]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Elmer Bernstein]]. Hoewol't [[country]][[sjonger]] [[Johnny Cash]] yn [[1965]] in [[liet]] song dat ek ''[[The Sons of Katie Elder (liet)|The Sons of Katie Elder]]'' hiet, makke dat gjin ûnderdiel út fan 'e [[soundtrack]] fan 'e film.

===Titel===
De [[namme]]n fan 'e Marlows en alle oare belutsenen by de rige wiere ynsidinten út 'e [[njoggentjinde iuw]] waarden yn 'e film feroare. Dat is in praktyk dy't frij standert is yn 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]]. It is lykwols ûndúdlik hoe't de senarioskriuwers by de namme &quot;Katie Elder&quot; kamen. &quot;Kate Elder&quot; wie ien fan ferskate [[skûlnamme]]n dy't yn it echt brûkt waarden troch Mary Katherine Horony Cummings, dy't úteinlings de skiednis yngien is ûnder har [[bynamme]] &quot;[[Big Nose Kate]]&quot;. Hja krige yn it [[Wylde Westen]] bekendheid as [[prostituee]] en as de libbenspartner fan [[toskedokter]]/[[gokker]]/[[revolverman]] [[Doc Holliday]]. Mar om't Big Nose Kate pas yn [[1940]] stoar, kin it ferhaal fan 'e film alhiel neat mei har te krijen hawwe.

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''The Sons of Katie Elder'' soene yn [[septimber]] [[1964]] úteinsette, mar rûnen fertraging op oant [[jannewaris]] [[1965]] doe't [[John Wayne]] yn it [[sikehûs]] bedarre foar in [[operaasje (genêskunde)|operaasje]] wêrby't in troch [[kanker]] oantaaste [[long]] en twa [[rib]]ben ferwidere waarden. De binnendoarsênes waarden opnommen yn 'e [[soundstage|studio's]] fan [[Paramount Pictures]] yn [[Hollywood]]. De measte bûtendoarsênes waarden lykwols filme yn 'e noardlike [[Meksiko|Meksikaanske]] steat [[Durango]]. 

De iepeningsbylden fan 'e film mei de [[steamtrein]] wiene fan 'e [[Denver and Rio Grande Western Railroad]] yn [[Colorado]] (no in [[toerist]]yske [[spoarline]] troch skildereftige [[lânskip]]pen). De sêne op it [[spoarstasjon]] dêr't de trije jongere bruorren oan it begjin fan 'e film omdôch wachtsje op 'e net ferskinende John Elder (John Wayne), waard opnommen yn [[Perkinsville (Arizona)]]. Wayne, dy't nettsjinsteande syn swake sûnens beslist syn eigen [[stunt]]s dwaan woe, rûn suver [[longûntstekking]] op by it filmjen fan 'e sêne wêryn't syn 'trije bruorren' him al gekjeiend yn 'e [[rivier]] slepe.
[[File:El Picacho desde la entrada - panoramio.jpg|right|thumb|250px|It [[lânskip]] yn 'e [[Meksiko|Meksikaanske]] steat [[Durango]], dêr't ''The Sons of Katie Elder'' foar it meastepart filme waard.]]

===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''The Sons of Katie Elder'' waard fersoarge troch [[Paramount Pictures]]. De film gie op [[24&amp;nbsp;juny]] [[1965]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]] yn [[premiêre]].

==Historisiteit==
''The Sons of Katie Elder'' wie loskes basearre op in rige wiere foarfallen út [[1888]], dy't plakfûnen yn [[Graham (Teksas)]]. It gie om 'e fiif (ynstee fan fjouwer) bruorren Marlow: George, Boone, Alfred (&quot;Alf&quot;), Llewelyn (&quot;Ep&quot;) en Charles (dy't trouwens ek noch in ier stoarne broer Wilburn hiene en trije [[suster]]s: Charlotte, Elizabeth en Nancy Jane). De bruorren waarden beskuldige fan it stellen fan njoggentjin [[hynder]]s. Harren arrestaasje rûn troch tadwaan fan 'e [[dronken]] [[helpsheriff]] Tom Collier út op in [[sjitpartij]], wêrby't de [[populêr]]e [[sheriff]] Marion DeKalb Wallace deasketten waard. Neitiid joegen de bruorren harsels oan, útsein Boone, dy't it needlottige skot lost hie en fan rutens spile. 

In [[lulk]]e kliber folk bestoarme op [[17&amp;nbsp;jannewaris]] [[1889]] it selleblok dêr't de bruorren fêstsieten, mar dy wisten foar te kommen dat se [[lynchen|lyncht]] waarden troch de lju fan harren ôf slaan. Op [[19&amp;nbsp;jannewaris]] waarden se nei [[tsjuster]] foar harren eigen feilichheid oerbrocht nei [[Weatherford (Teksas)]], mei [[keatling]]s fêstmakke oaninoar en oan twa oare finzenen (William D. Burkhart en Louis Clift). Likernôch 3&amp;nbsp;[[km]] bûten Graham rûn it konfoai yn in yn 't foar ôfsprutsen [[mûklaach]], wêrby't de helpsheriffs dy't de finzenen beskermje moasten, har by de oanfallers joegen. It slagge de bruorren om wapens te bemachtigjen, dekking te sykjen en de oanfal ôf te slaan, mar Alf en Ep kamen dêrby om. George en Charles wiene allebeide ferwûne rekke, mar wisten fuort te kommen, holpen troch Clift. Se sochte beskûl op it [[boerespultsje]] fan harren mem oant der [[plysje]] fan bûten de eigen [[Young County (Teksas)|Young County]] delkaam oan wa't se har oerjaan woene.

Boone wie ûnderwilens [[ûnderdûken|ûnderdûkt]] by syn [[ynterpersoanlike bân|faam]] en har [[famylje (besibskip)|famylje]], de Harbolts, mar de broer fan 'e faam, in William G.E. Harbolt, [[fergiftiging|fergiftige]] him mei [[rottekrûd]], dat er it bestoar. Neitiid wurke Harbolt gear mei de [[preemjejager]]s Martin Beavers en John E. Derickson om it lykje te litten as wiene se Boone Marlow oer it mad kommen en hiene se him deasketten by in sjitpartij. Op dy wize besochten se de [[preemje (opspoaringsmetoade)|preemje]] fan [[$]]1.700 te ynkassearjen dy't him op 'e holle set wie. De [[patolooch-anatoom]], in dokter R.N. Price, stelde lykwols fêst dat Boone al dea west hie doe't er &quot;deasketten&quot; wie en dat er eins oan fergiftiging stoarn wie. Harbolt en ko. waarden oppakt. Harbolt sels waard deasketten ear't er berjochte wurde koe, mar Beavers en Derrickson draaiden elts foar fyftjin jier it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]] yn.

George en Charles waarden yn [[Dallas (Teksas)]] berjochte foar it stellen fan 'e hynders en it delsjitten fan sheriff Wallace, en waarden op beide punten [[ûnskuld]]ich befûn. In [[fraachpetear]] dat ien fan 'e dieders fan 'e mûklaach oan in pleatslike [[krante]] joech, foarme oanlieding foar de [[U.S. marshal]]s om it spul nochris goed tsjin it ljocht te hâlden, wêrnei't sechstjin dieders arrestearre waarden, ûnder wa fjouwer helpsheriffs, [[ofsier fan justysje]] Phlete A. Martin en pleatsferfangend [[belesting]]ynder John Levell. Yn njoggen gefallen kaam it ta in berjochting, mar twa fan 'e beklagen stoaren foar't de saak syn berin krigen hie. Uteinlik waarden trije manlju (de helpsheriff Eugene Logan, Sam Waggoner en Marion A. Wallace) feroardiele foar [[gearspanning]]. Se krigen in [[boete (jild)|boete]] fan $5.000 en tsien jier finzenisstraf oplein.

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''The Sons of Katie Elder'' oer it algemien positive [[resinsje]]s. Yn ''[[The New York Times]]'' neamde [[Howard Thompson (filmkritikus)|Howard Thompson]] de film &quot;in goede, taaie, pretinsjeleaze en bloedige lytse [[westernfilm|western]]&quot;. It [[tydskrift]] ''[[Variety (tydskrift)|Variety]]'' murk op: &quot;[[John Wayne|Wayne]] leveret ien fan syn gebrûklike robúste portrettearrings ôf, in bytsje âld, miskien, om sa'n jonge broer as Anderson te hawwen, mar net sa âld dat er net foar in [[revolverman]] trochgean kin. [[Dean Martin|Martin]], dy't syn rol mei wat mear [[humor]] spilet as de oaren, is like effektyf in syn taaie [[karakterisearring]].&quot; [[Joan Didion]] skreau yn it blêd ''[[Vogue (tydskrift)|Vogue]]'': &quot;Dit is in âlderwetske aksjewestern. Hiel âlderwetsk […]. Ik hâld fan it [[lânskip]] fan it [[Wylde Westen]] en Ik hâld fan John Wayne en ik hâld fan Dean Martin en ik hâld fan [[sjitpartij]]en. As jo dêr net fan hâlde, hoege jo [hjirfoar] net [nei de bioskoop] te kommen.&quot; 

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''The Sons of Katie Elder'' in net te klopjen goedkarringspersintaazje fan 100%, mar dat komt om't dy basearre is op net mear as 12 ûnderskate resinsjes, en om't Rotten Tomatoes resinsjes yndielt as postityf of negatyf mei neat dêrtuskenyn. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''The Sons of Katie Elder'' in goedkarringspersintaazje fan 72%, basearre op 7 resinsjes.

==Resultaat==
''The Sons of Katie Elder'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn 'e [[Feriene Steaten]] en [[Kanada]] [[$]]23&amp;nbsp;miljoen op. Hoewol't de [[opbringst (jild)|opbringst]] wrâldwiid net bekend is, helle de film dêrmei al in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $16,5&amp;nbsp;miljoen as it ôfset wurdt tsjin it [[budget]] fan $6,5&amp;nbsp;miljoen.

==Keppelings om utens==
* {{en}} [http://www.imdb.com/title/tt0059740/ Ynformaasje oer ''The Sons of Katie Elder'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)]

{{boarnen|boarnefernijing=
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Sons_of_Katie_Elder ''References'', op dizze side].
}}
{{DISPLAYTITLE:''The Sons of Katie Elder'' (film)}}

{{DEFAULTSORT:Sons of Katie Elder (film), The}}
[[Kategory:Amerikaanske westernfilm]]
[[Kategory:Ingelsktalige film]]
[[Kategory:Film fan Paramount Pictures]]
[[Kategory:Film fan Henry Hathaway]]
[[Kategory:Film út 1965]]
[[Kategory:Film oer bruorren]]
[[Kategory:Film oer memmen en soannen]]
[[Kategory:Film oer in feedriuwerij]]
[[Kategory:Film oer moard]]
[[Kategory:Film oer wraak]]
[[Kategory:Film oer figilantisme]]
[[Kategory:Film oer rouferwurking]]
[[Kategory:Film basearre op wiere foarfallen]]</text>
      <sha1>s46h82rtwlxvizeyck2mtbbu7nix9wk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bridge (kaartspul)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189316</id>
    <revision>
      <id>1242296</id>
      <parentid>1227934</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Top8</username>
        <id>3341</id>
      </contributor>
      <origin>1242296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28197" sha1="ncswdvyvw7id15a21z4ql8bc42g2ygm" xml:space="preserve">'''''Bridge''''' is in [[kaartspul]] dat spile wurdt troch twa pear spilers. Har plak om ’e tafel wurdt (mei de klok mei) oantsjut as Noard, East, Súd en West. Noard en Súd foarmje it iene pear, East en West it oare. It spul wurdt spile mei in [[Kaartspul|folslein pak]] kaarten fan 52; 13 yn elke kaartkleur, klaver, rút, hert en skop. Yn de basis folget bridge itselde prinsipe as [[Klaverjasse (kaartspul)|Klaverjasse]] of [[Hertejeie (kaartspul)|Hertejeie]]: de kaarten fan it spul wurde omparten ûnder de fjouwer spilers en elke spiler kin dan allinne of tegearre mei de partner slaggen meitsje. By bridge krijt elke spiler 13 kaarten. Ofhinklik fan it oantal helle slaggen wurde skoares takend. Yn trochsneed duorret ien potsje sân oant acht minuten en dan folget in nij spul mei nije kânsen en útdagingen.

== Spulferrin ==
===Biede===
In essinsjeel ferskil mei de boppeneamde kaartspullen by bridge is it bieden oan it begjin fan it spul. Dêr komt bridge yn oerien mei kaartspullen as [[boerebridge]]&lt;ref&gt;[https://www.kaartspelletjes.nl/boerenbridge/ Boerebridge, spulregels en farianten]&lt;/ref&gt; en it yn Brabân en Limburch populêre [[rikke]]&lt;ref&gt;[https://www.stichtingrikken.nl/ Rikke]&lt;/ref&gt;. Yn de bieding by bridge giet it derom út te finen hokker pear de measte slaggen tinkt meitsje te kinnen, en mei hokker kaartkleur as troef. Krekt as op in [[feiling]] moat elke folgjende bieder heger biede as de foarige. It is ek tastien om te passen. As nei in bod trije kear past wurdt, hat de spiler fan it lêste bod fêstlein hoefolle slaggen hy of sy en syn of har partner helje wolle en mei hokker troefkleur. Dat hjit it ''kontrakt''. Helje de bieders de slaggen fan it kontrakt (of mear), dan krije se skoarepunten. Helje se te min slaggen dan geane se ''down'' &lt;ref&gt;'go down' - ''[[Ingelsk]]: &quot;deroan gean&quot;''&lt;/ref&gt; en krije de tsjinstanners punten&lt;ref&gt;As je it skerper besjogge giet it bieden der yn de grûn net om om út te finen wa't de measte slaggen meitsje kin. Eins is it doel by it bieden om op in sa ''gaadlik'' mooglik kontrakt út te kommen. Wat gaadlik is wurdt dúdlik yn de finale ôfrekken fan de frekwinsjesteat ([[#Frekwinsjesteat|fierderop]]). Faak komt dat wol del op 'de meast mooglike slaggen', mar net altyd.&lt;/ref&gt;.

===Diele===
Yn in losse setting, bygelyks thús of yn in kafee, dielt in spiler, de ''dieler'', de kaarten ien foar ien om, te begjinnen oan dyselde dy’t links fan him sit. By it folgjende potsje is de linkssittende de dieler, en sa fierder, oant nei fjouwer potsjes it rûntsje dien is. By it bridgen op in klub wurdt net mei de hân dield. Dêr lizze doaskes klear mei kaarten dy’t al skodde binne (de saneamde ‘ferdieling’), mei dêrby dúdlik oanjûn hokker foar N, E, S en W binne, en wa’t de dieler is. By bridge op ynternet krije de spilers automatysk fan it spulsysteem elke kear nije ferdielingen.

===Biedljedder===
Mei in bod jout in spiler it oantal slaggen dat er minimaal meitsje wol oan, en de troefkleur. Nêst de fjouwer troefkleuren bestiet ek de opsje ‘gjin troef’, koartwei ‘sans’ SA&lt;ref&gt;‘sans atout’ - ''[[Frânsk]]: &quot;sûnder troef&quot;''&lt;/ref&gt;, en yn Ingelske kontekst NT (‘no trump’). De earste seis slaggen binne automatysk al yn in bod opnommen. It bod ‘2 rút’ betsjut dus: ‘Wy meitsje 8 slaggen (of mear) mei rút as troef.’ By it bieden is de iene kleur heger as de oare. De folchoarder fan leech nei heech is klaver – rút – hert – skop – sans. In bod op 2-nivo is altyd heger as ien op 1-nivo. Sa ûntstiet der in ljedder mei 7x5 = 35 hieltiid hegere bodden, fan 1 klaver by it begjin oant 7 sans oan de ein. In kontrakt op 6-nivo (alle slaggen, útsein ien) is in ‘lyts slem’&lt;ref&gt;‘slem’ - ''út it [[Ingelsk]] &quot;slam&quot;: &quot;hurde slach&quot;''&lt;/ref&gt;, in kontrakt op 7-nivo (alle slaggen) is ‘grut slem’. Yn in ynformele situaasje kin mûnling bean wurde. Op in bridgeklub is dat net tastien. Dêr binne spesjale biedbakjes mei foar elk bod in apart kaartsje dat men by it bieden foar jin op ’e tafel lizze kin.

===Biedferrin===
De dieler mei begjinne mei bieden. Hy mei alles biede wat er wol mar sil meastal rêstich út ein sette op 1-nivo of eventueel 2-nivo. As er gjin goede kaarten hat kin er ek daliks passe (de oare kear dat er wer biede mei, mei er dan byneed gewoan wer in bod dwaan). As de dieler net past mar in bod docht, dan is dat it ''iepeningsbod'', en de dieler de ''iepener''. De spiler links fan de dieler kin dêrnei elk heger bod dwaan as dat fan de dieler, en sa fierder. In bod fan tsjinpartij nei de iepener hjit in ''folchbod'', in bod fan partner fan de iepener hjit ''bybod''. It bieden jout de mooglikheid om oan jins partner dúdlik te meitsjen wat foar kaarten oft men sels hat. Dêr binne allerhanne biedkonvinsjes foar úttocht dy’t fariearje fan ''basic'' oant tige fier útwurke. Tsjintwurdich spylje de measte begjinnende bridgers yn Nederlân it saneamde fiifkaart heech-systeem, dêr’t [[#Biedsysteem|fierderop]] mear oer sein wurdt.

===Spylje===
Nei’t it kontrakt fêststeld is, moatte de slaggen ek wiermakke wurde. Dyselde dy’t as earste fan it pear de kleur (of sans) fan it einkontrakt bean hat, spilet foar dat pear. Dy hjit no ‘de lieder’. De tsjinspiler links fan de lieder komt mei syn earste kaart út en ''dêrnei'' leit de partner fan de lieder al syn kaarten iepen op ’e tafel, dat eltsenien dy sjen kin. De partner is no ‘de dummy’ &lt;ref&gt;'dummy' - ''[[Ingelsk]]: &quot;poppe&quot;''&lt;/ref&gt; en hat yn dit spul fierder gjin rol mear. De lieder spilet dus allinne mei de twa ferdielingen fan it pear (oantsjut as ‘hân’ en ‘tafel’) tsjin de beide tsjinstanners. Nei dat begjin is it spul ferfolgens in streekrjocht slachspul, mei de Aas as heechste en de tsien leger as de hofkaarten. Dat de folchoarder is A H F B 10 9 8 7 6 5 4 3 2. Wa’t net bekenne kin, hat gjin ferplichting om te troeven.

== Puntetelling ==
===By in makke kontrakt===
It systeem om punten ta te kennen foar in helle kontrakt is net sa ynsichtlik. In oantal basisregels binne de neifolgjende:

''Punten per slach (earste seis slaggen telle net mei)''&lt;br&gt;* elke herte- en skoppeslach smyt 30 pt op;&lt;br&gt;* elke sans-slach smyt ek 30 pt op, de earste lykwols 40 pt;&lt;br&gt;* elke klaver- en ruteslach smyt 20 pt op.&lt;br&gt;

''Preemjes''&lt;br&gt;
As je mei de slaggen 100 pt of mear bean en helle ha, hjit dat ‘de manche’&lt;ref&gt;'manche' - ''[[Frânsk]]: &quot;mouwe&quot;''; it is oannimlik dat dit slacht op in fest mei mouwen der oan, oars as by in dielskoare dy't sjoen wurdt as in fest sûnder mouwen.&lt;/ref&gt;. In manche smyt yn de ienfâldichste gefallen 300 pt ekstra preemje op. Dat jildt foar de kontrakten 3SA, 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt;, 4♠, 5♣, 5&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♦&lt;/font&gt;, dy smite ynklusyf preemje resp 400, 420, 420, 400 en 400 pt op.
Hawwe je in leger kontrakt makke as de boppeneamde fiif, dan komme je mei de helle slaggen net oan de manche ta. Yn dat gefal krije je in preemje fan 50 pt, ‘de dielskoarepreemje’.&lt;br&gt;
In lyts en grut slem leverje noch folle hegere preemjes op.

===Downslaggen===
Ofhinklik fan de situaasje is hjir in grut ferskaat oan mooglikheden dy’t begjinne by 50 pt by -1 (íen downslach) mar dy’t oprinne kinne oant 500 of 800 of noch mear. Tink derom: dy punten geane nei de tsjinstanners!

== It bieden neier besjoen == 
===Manchekontrakt is kritysk===
By alle besteande kaartferdielingen jout heechút sa’n 30% de mooglikheid oan ien fan beide pearen (soms oan beide) om in manchekontrakt te heljen. It is by it bieden fan it grutste belang om in manchekontrakt net te missen. In foarbyld: in pear dat 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; biedt en makket, krijt 420 pt. In oar pear, dat mei deselde kaarten net fierder komt as in kontrakt 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; en ien ekstra slach makket, rint de manchepreemje mis – dy krije men allinne as de manche ''bean en makke'' is. Dat it pear krijt mar 170 pt (120 foar 4 herteslaggen en 50 dielskoarepreemje).

===Fit en honneurpunten===
De praktyk fan it spul wiist út dat as in pear tegearre 8 of mear kaarten fan ien kleur hat, dat it dan leannet om dy kleur troef te meitsjen. Se hawwe dan sa’t dat hjit in ''fit'' &lt;ref&gt;'fit' - ''[[Ingelsk]]: &quot;goed passe&quot;''&lt;/ref&gt; yn dy kleur. Ien fan de doelen fan it bieden is om ûnder inoar út te finen yn hokker kleur oft der in fit is. Dêrnêst hinget de sterkte fan in hân kaarten ôf fan de hichte fan de kaarten – hoe heger, hoe better – en fan de skevens fan de ferdieling oer de kleuren (in 4-3-3-3-ferdieling hat minder potinsje as bygelyks in 6-5-1-1-ferdieling). Der is in ienfâldige mjitstêf ûntwikkele om oan te jaan hoe goed oft de kaarten fan in hân binne. Dêrta krije de honneurkaarten (de plaatsjes) punten takend: A 4, H 3, F 2 en B 1. Per kleur binne der dus 10 fan dy ''honneurpunten'' (HP), yn it hiele spul 40 (de skevens fan in ferdieling bliuwt hjir earst bûten beskôging). In twadde doel fan it bieden is om fan inoar in yndruk te krijen hoefolle honneurpunten oft de partner likernôch hat. Beide begripen (fit en honneurpunt) binne belangrike ûnderdielen fan in biedsysteem. Dêr binne yn de rin fan de jierren in hiel soad fan úttocht.

===Biedsysteem===
In biedsysteem dat yn Nederlân in protte brûkt wurdt is fiifkaart heech. [[#It manchekontrakt is kritysk|Hjirboppe]] is al oanjûn dat it finen fan in mooglik manche-kontrakt fan it grutste belang is. No docht bliken dat as partners tegearre likernôch 25 honneurpunten hawwe, hja in manchekontrakt 3SA, 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 4♠ wierskynlik wol meitsje kinne. Foar de manchekontrakten 5♣ en 5&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♦&lt;/font&gt; binne sa'n 27 honneurpunten nedich. Dat leit yn de reden want in kontrakt op 5-nivo is heger as ien op 3- of 4-nivo, men mei dan mar twa slaggen misse yn stee fan trije of fjouwer.

It biedsysteem fiifkaart heech hat as doel om sa gau mooglik út te finen oft der in fit is yn de hege kleuren en oft partners tegearre minstens 25 honneurpunten hawwe, sadat in machekontrakt 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 4♠ mooglik is. Binne der wol 25 punten mar gjin fit yn de hege kleuren dan is 3SA wierskynlik wol in gaadlik kontrakt. Om in bytsje ynsicht te jaan yn de opset fan it biedsysteem folgje hjir as foarbyld in pear fan de ienfâldige bied-ôfspraken út it systeem. (Yn dit foarbyld passe de tsjinstanners hieltiid.)

By fiifkaart heech betsjut in iepeningsbod 1&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 1♠: Ik haw 12-19 HP en ministens fiif herten of fiif skoppen. Sa wit partner daliks oft der kânsen binne op in manche yn hert of skop. Ommers, hat er sels ek minimaal trije herte- of skoppekaarten, dan is der in fit yn dy kleur. In oantal bybodden dy’t partner no jaan kin, binne de neifolgjende:
* pas: Ik haw minder as 6 pt. It hat gjin doel om te besykjen in manchekontrakt te bieden, dêr binne wy te swak foar;
* 2&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 2♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 6-9 pt; partner, betink do mar oftst passe wolst of dat wy nei de manche kinne;
* 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 3♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 10-11 pt; partner, betink do mar oftst passe wolst of dat wy nei de manche kinne;
* 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 4♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 12 of mear pt: wy kinne de manche spylje en dy bied ik dus hjirby.
Yn it gefal dat it antwurd fan partner 2&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 2♠ is, moat iepener even goed neitinke. Hy joech mei it iepeningsbod 12-19 HP oan. Binne dy punten oan de lege kant (12-14 HP) dan binne der tegearre te min punten foar de manche. Binne dy punten oan de hege kant (18 of 19 HP) dan liket in manche goed mooglik, partner garandearret mei syn of har antwurd ommers minstens 6 HP. Dat, iepener biedt de manche.&lt;br&gt;
Hat iepener lykwols 15-17 HP, dan is de manche wikkerdewik, ôfhinklik fan de punten fan de bybiedende partner. Yn dat gefal sil iepener 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 3♠ biede. Sa'n bod hjit in ''invite''. Hy of sy seit dêrmei: Partner, ik lit it oan dy oer oftst de manche sitten sjochst of net.&lt;br&gt;
Dit útwurke foarbyld lit sjen hoe't it bieden eins in foarm fan kommunikaasje is tusken de partners om it goede kontrakt te finen.

===De ynset omheech: Dûblet, redûblet en kwetsberens===
De biedljedder ken twa, noch net neamde, ekstra bodden dy’t ynfloed ha op de puntetelling, it ''dûblet'' en it ''redûblet''.&lt;br&gt;
As ien fan de tsjinpartij in bod fan in spiler dûblearret betsjut dat: ‘Ik leau net dat jim dat kontrakt helje kinne. Jimme geane down! En dêrom ferdûbelje ik mei dit bod de strafpunten dy’t jim dan krije.’ Stel: E biedt 2♠; dêrnei passe S en W, mar N seit ‘dûblet’ (faak oanjûn mei ‘x’). As dêrop elkenien past, spylje E-W it kontrakt 2♠x. As se dan down geane, krijt de tsjinpartij twa kear safolle punten. Meitsje hja it kontrakt lykwols ál, dan krije hja mear punten as sljochtwei. In dûblet ferheget dus de ynset.&lt;br&gt;
Der binne twa manieren om in dûblet by it bieden op te heffen. Yn it foarste plak kin de dûblearre partij trochbiede nei it dûblet fan de tsjinstanners. As E of W yn it boppesteande gefal nei N syn dûblet bg. 3♣ biede ferfalt it dûblet. Fansels kinne S of N dy 3♣ ek wer dûblearje mar dat hoecht net. De oare opsje as antwurd is dat E-W sizze: ‘Ha! Jim miene dat wy down geane!? No moai net! Wy dûblearje jim dûblet, dat is in redûblet.’ Mei it redûblet giet de ynset nóch in kear oer de kop, it wurdt no wier in spultsje fan alles of niks: down gean leveret de tsjinstanners nóch mear punten op, mar as de bieders fan it einkontrakt it ál meitsje, har ek.&lt;br&gt;
Ta beslút is der noch it systeem fan kwetsberens. As in pear ''kwestber'' is betsjut dat, dat de punte-ynset fan it spul al ''op foarhân'' foar har ferhege is. It jout mear strafpunten as se down geane mar ek in hegere preemje foar de manche, nammentlik 500 pt (yn stee fan 300 pt. by net-kwetsber). By gewoan wedstriidbridge spylje pearen oan ien tafel faak fjouwer potsjes tsjin deselde tsjinstanners. Ofwikseljend is dan gjinien kwetsber, it iene pear, it oare pear en beide pearen. By spyljen mei in kompjûtersysteem jout it spulsysteem alle kearen oan hoe’t it mei de kwetsberens fan de beide pearen steld is. It mei dúdlik wêze dat spilers dy’t net kwetsber binne wat mear risiko nimme kinne omdat down gean minder strafpunten opsmyt.

== Bridge as tinksport ==
===Tafalsfaktor útsletten===
Frysk histoarysk en literêr sintrum [[Tresoar]] yn Ljouwert is yn [[2018]] útein set as [https://www.tresoar.nl/onderzoeken/themas/sport/denksportcollectiecentrumtresoar tinksportkolleksjesintrum]. Dêrby steane fjouwer grutte tinksporten sintraal: skake, damje, bridge en go. Troch de akwisysje fan in oantal kolleksjes beskikt Tresoar oer de op ien nei grutste iepenbiere samling mei bridgepublikaasjes yn ’e wrâld. Bridge is, mei skake, damje en go, erkend as [[tinksport]] troch de [https://www.bridge.nl/over-bridgebond/ NOC*NSF].&lt;br&gt;
Bridge ferstjinnet dus blykber mear as oare [[kaartspul]]len de oantsjutting fan tinksport. De reden dêrfan is: As men yn de kroech in gesellige jûn bridge spilet en de kaarten út de hân dielt (dêr’t neat mis mei is), hinget de winst fan de pearen N-S en E-W ek ôf fan de tafallich goede of minne kaarten dy’t de spilers krije. Krije N-S mear manche-ferdielingen as E-W? Dan sit it der dik yn dat se nei tweintich potsjes de measte punten hawwe. Om dat effekt fan ‘gelok mei de kaarten’ op te heffen wurde by bridgewedstriden de resultaten dy’t ferskillende pearen ''mei deselde ferdieling'' helle hawwe, mei inoar fergelike yn in saneamde frekwinsjesteat ([[#Frekwinsjesteat|fierderop]]). En dan blykt dat it resultaat allinne noch mar bepaald wurdt troch spulynsicht, konsintraasje, ûnthâld en in goed wurkjend biedsysteem. Mei de software fan tsjintwurdich is it goed mooglik om fan in hiele protte spilers te sjen wat se allegear mei deselde kaarten bean hawwe – en makke (of net).&lt;br&gt;
Dat aspekt fan it spul is ek wêrom't op in spuljûn fan in bridgeklub de ferdielingen yn doaskes beskikber steld wurde. By it spyljen leit elke spiler de kaarten fan de slaggen dy't dien binne foar him of har op 'e tafel del, op 'e kop. Eigen slaggen lizze fertikaal, slaggen fan de tsjinpartij horizontaal. Nei ôfrin triuwt elk it eigen trettjintal kaarten wer werom yn it doaske op it goede plak. Sa kinne folle mear oaren ek mei deselde ferdieling spylje.

===Frekwinsjesteat===
In frekwinsjesteat is in tabel dy’t sjen lit hoefolle punten oft de spilers helle hawwe út in besteande ferdieling. As foarbyld de yllustraasje hjirûnder, ûntliend oan de wykkompetysje op [https://www.berrywestra.nl/bic.html Berry’s Internet Club].&lt;br&gt;
Wy sjogge oan de linkerkant de oanbelangjende ferdieling. Yn dit spul binne N en S kwetsber (oanjûn mei read). N en S hawwe hiel goed spile en it kontrakt 3SA makke mei twa ekstra slaggen. Dat smyt 660 pt op (preemje kwetsbere manche is 500 pt, plus de punten foar de sans-slaggen)  De wite tabel rjochts is de frekwinsjesteat. Dêr falt út te sjen dat dit spul yn totaal 178 kear spile is; 85 kear wie it kontrakt 5♣ foar S, goed foar 600 pt; 13 kear spilen N en S blykber net goed (of de tsjinstanners wiene hiel tûk), dêr gie it 5♣-kontrakt 1-down, wat 100 pt opsmiet foar E en W (yn de tabel steane altyd de punten foar N en S, dus -100 pt). En dan binne der noch allerhanne oare kontrakten, ek in pear foar E en W.&lt;br&gt;
Mei in beskate rekkenmetoade wurdt de ferdieling oer de punten omrekkene nei persinten en dat is de úteinlikse wedstriidskoare.&lt;br&gt;

[[File:Bridge_(card_game)_Foarbyld_fan_frekwinsjesteat_Example_of_frequency_table.jpg|900px]]
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

===In klubjûn of in drive===
[folget]


== Nederlân Bridgelân ==
===Yntroduksje fan bridge yn Nederlân===
Bridge is ûntstien út in oar kaartspul, whist. Wêr’t de namme bridge weikomt is net wis. Wol dúdlik is dat it spul yn de jierren tweintich fan de foarige iuw syn definitive foarm fûn en benammen yn Amearika populêr waard troch de ynset fan Ely Culbertson (1891-1955) dy’t mei syn ''Blue Book'' (1930) in miljoenepublyk berikte. Nei de oarloch waard it spul ek tige populêr yn Europa, benammen it Feriene Keninkryk, Frankryk en Itaalje.&lt;br&gt;
De bruorren Goudsmit yntrodusearren it bridgespul om 1930 hinne yn Nederlân. Frits Willem (1899-1971) en Ernst Casimir (1903-1967)&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=Ernst+Casimir+Goudsmit&amp;coll=ddd Bertedatum 13 april 1903, Delpher, rieplachte 7 feb. 2026]&lt;/ref&gt;, beide jurist, spilen yn de âldste bridgeklub fan Nederlân, de hearesosjeteit Continental yn Amsterdam. Desennialang wiene se de sterkste spilers fan Nederlân. Se hiene ek ynternasjonaal in soad sukses.&lt;br&gt;
Yn 1930 waard de Nederlandsche Bridge Bond oprjochte (stavering letter oanpast, koartwei NBB). Yn dy jierren wie bridge in elitespul mei sa’n tsientûzen leden oansletten by it lanlik bûn. Dat feroare pas yn de jierren santich fan de foarige iuw yn gearhing mei de maatskiplike trend fan ‘demokratisearring’. De sport waard yn koarte tiid tige populêr en it ledetal fan it bûn ûntplofte&lt;ref&gt;[https://www.bridge.nl/kennisbank/historie/ Foar mear sjoch 'Historie' op website NBB]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
De NBB telde yn 1980 40.000 leden en yn 1995 wiene it al 100.000. Dat wie mei te tankjen oan de populêre boeken ''Van Start tot Finish'' fan Cees Sint (1945-2025) en Ton Schipperheyn (1932/3-2022) en de tv-kursus dy’t de AVRO op basis fan dy boeken útstjoerde. Yn 2012 wiene der 115.000 leden. Op seker stuit lykwols sette de ôfname yn en de website fan it bûn fermeldt yn febrewaris 2026 in ledetal fan [https://www.bridge.nl/over-bridgebond/ 70.000]. Likegoed is Nederlân ien fan de meast bridge spyljende lannen fan de wrâld. It lanlik bûn set him derfoar yn om de sport sawol yn de breedte as nei de top ta te fersterkjen.&lt;br&gt;

===Bridge op ynternet===
De komst fan ynternet hat it bridgespul nije ympulsen jûn. It lanlik bûn begûn ein 2001 mei de ynternetbridgeklub [https://www.stepbridge.nl/ StepBridge] dy’t tsjintwurdich njoggentûzen leden hat. Elke bridger kin lid wurde fan StepBridge. As je ynlogge kinne je op allerhanne wizen spylje: rekreatyf of yn wedstriidfoarm; mei freonen of kunde by ôfspraak; of mei jins partner of mei in ûnbekende partner tsjin twa oare ûnbekenden. Lid-spilers krije op basis fan de helle resultaten in ‘ranking’. It Spulsysteem lit sa spilers fan ûngefear itselde nivo tsjin inoar spylje.&lt;br&gt;
In oare Nederlânske bridgesite fan kwizekwânsje is dy fan [https://www.berrywestra.nl/ Berry Westra] (1961). Westra, in betûft wedstriidspiler, sette yn de jierren njoggentich útein mei it skriuwen en útjaan fan allerhanne boeken en oare publikaasjes oer bridge. Yn 2011 begûn er mei [https://www.berrywestra.nl/bic.html Berry’s Internet Club] yn kombinaasje mei in nije rige boeken op ynstapnivo, ''Bridge in een flits''.&lt;br&gt; 
As tredde kin hjir neamd wurde in rige fan tolve bridge-lessen op You Tube&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Bvpzh2EXXU0 Hjir op You Tube]&lt;/ref&gt;, fersoarge troch [https://drijverbridge.com/ Tom Drijver].&lt;br&gt;
Uteraard is der op mondiaal nivo in weareld oan bridgesites mei allerhande spylmooglikheden, faak yn it Ingelsk.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

== Bridge yn Fryslân ==
===Yntroduksje (1): Snits===
By de Olympyske Spullen fan 1928 yn Amsterdam wiene twa Ingelske atleten ûnderbrocht by Thomas Zandstra en gymnastyklearaar Casper Ras, Snitsers dy’t yn Amsterdam wennen. Sy learden it bridgen fan har Ingelske gasten. Yn Snits yntrodusearren se it spul by oaren, dy’t yn it doetiidske restaurant Piso al whist spilen. It nije spul sloech oan en der ûntstie in rûnte fan entûsjaste rekreative spilers dy’t wikseljend har ûnderkommen hiene yn in oantal horekagelegenheden, Hotel te Strake, Onder de Linden en Hotel de Wijnberg, en uteraard by minsken thús. Doe’t de ambysje wat heger rikte en fjouwer spilers oan offisjele wedstriden fan de NBB meidwaan woene, die bliken dat soks allinne koe foar leden fan in offisjele bridgeferiening. Sadwaande waard op 10 novimber 1938 yn de gearkomsteseal fan kafee-restaurant Het Park ‘Bridge Club Sneek’ oprjochte. De grûnlizzers wiene de earder neamde Thomas Zandstra, fabrikant Gerbrand Lampe en hannelsagint Albert Vis. De klub begûn mei trettjin leden. Zandstra, Vis en it echtpear Croes út Ljouwert foarmen yn dy tiid in sterk tiim dat sels in kear de populêre lanlike Avro-Bridgedrive wûn, dêr’t tûzenen pearen út it hiele lân oan meidiene&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19390109-2011 ''Leeuwarder Courant'' 9 jann. 1939]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=SNB-20131009-01011003 ''Sneeker Nieuwsblad'', 9 oktober 2013, s. 11]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

===Yntroduksje (2): Ljouwert===
Yn de simmer fan 1935 setten fjouwer Ljouwerter lju út ein mei bridgen thús, John Barens en syn frou Tieteke Banga, Wybe Hilverda en Meindert de Jong. John en Wybe koene inoar út Eindhoven dêr’t se wurke hiene en ek bridged. John en Tieteke wiene ein 1934 troud en runden in apotekerssaak op ’e hoeke fan de Papaverstrjitte en de Goudenreinstrjitte yn Ljouwert. Wybe wie ferwaarmingstechnikus, Meindert meiwurker op Wybe syn kantoar.
Letter dat jier naam it fjouwertal it inisjatyf om mei in bridgeklub te begjinnen. De oprjochtingsgearkomst wie yn oktober 1935 yn Hotel Phoenix, Sint Jabiksstrjitte 11. De namme fan de klub waard ‘Altijd Beter Bridge’, A.B.B. Yn it begjin wiene der sa’n tweintich leden, yn 1939 al oangroeid ta fyftich. De klub fielde oan as ‘ien grutte famylje’. Hotel Phoenix wie it earste jier it plak dêr’t sawol lesjûn waard as spile. Bridgers spilen lykwols leaver as dat se tarden, dat nei in jier sei de eigner ‘Zoeken jullie maar een ander tafeltje, niets te dekken, niets te verdienen.’ Der folge in skoft fan omswalkjen by in oantal renommearre Ljouwerter etablisseminten lâns: De Klanderij, De Groene Weide, Sipke Castelein, De Doelen, it Oranjehotel. By einsluten fûn de klub in fêst ûnderkommen yn sosjeteit de Harmonie&lt;ref&gt;[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/search?query=bridgeclub%20A.B.B.&amp;period= ''’t Kleine Krantsje'', 8 juny 1985, s. 11]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Krekt as de bridgeklub fan Snits sleat A.B.B. him yn novimber 1938 oan by de NBB om meidwaan te kinnen oan kompetysjewedstriden. It kranteberjocht dat dêr ferslach fan docht neamt noch in oare Ljouwerter bridgeklub, de N.B.S.&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19381203-2016 ''Leeuwarder Courant'', 3 des. 1938]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De libbensjierren en beroppen fan de persoanen yn dizze paragraaf binne opsocht op allefriezen.nl, dekrantvantoen.nl, wiewaswie.nl en genealogyonline.nl.&lt;br&gt;
Casper Ras (1905-) wie in soan fan Christiaan Ras, direkteur fan it glêsfabryk yn Snits. Hy troude yn 1934 yn Amsterdam. Thomans Wouter Zandstra (1906-1984) troude yn 1936 yn Amsterdam en stiet yn de trouakte as keapman oanjûn. Letter kamen hy en syn frou werom nei Fryslân. Herman Gerbrand Lampe (1908-1962) en Albert Hendrik Vis (1896-1976) binne de iennichsten dy’t opdûke út de gegevens dy't yn de beneaming komme, alle gegevens kombinearjende, derfan útgeande dat it net om ymportlju gie.&lt;br&gt; 
Fierder komt yn de databanken mar ien John [Johannes] Barens foar, en mar ien Wybe [Wijbe Sjoerd Klaas] Hilverda dy’t in plausibele leeftiid hat. Meindert de Jong troude yn 1938 mei Regina de Gavere dy’t er by A.B.B. kennen leard hie. De libbensjierren wurde alsa: John Barens (1911-1986), Tieteke Banga (1909-2002), Wybe Hilverda (1912-1954), Meindert de Jong (1911- nei 1987)&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

===Groei nei 1945===
Yn 1946 sleaten mear bridgeklubs har oan by it lanlik bûn, Ljouwert, Akkrum, Burgum en Harns&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19710505-19003 ''Leeuwarder Courant'' 5 maaie 1971]&lt;/ref&gt;. De klub yn Ljouwert wie in nije klub dy’t sljochtwei ‘Bridgeclub Leeuwarden’ hjitte. De A.B.B. en de N.B.S. ferdwûnen út byld. Nei 1950 folgen noch folle mear klubs. Soms wiene der yn itselde plak mear as ien. Drachten hie yn 1997 fjouwer oansletten klubs, BC De Vier Windstreken, BC Drachten, BC Aan Slag en de Rookvrije Bridgeclub&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19970327-25002 ''Leeuwarder Courant'' 27 maart 1997]&lt;/ref&gt;. De lêste waard oprjochte yn 1990 en bestiet noch altyd; de earste twa fusearren yn 2015 ta BC De Drachtster Kei&lt;ref&gt; [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=DRC-20151104-01031003 ''Drachtster Courant'' 4 novimber 2015]&lt;/ref&gt;. De Snitser bridgeklub, dy’t yn Fryslân de âldste papieren hat, fusearre yn 2019 mei de klub fan Drylts ta BC Sneek/IJlst. Yn Snits bestiet ek noch in oare klub, De Bridgesociëteit Sneek, formeel fan 2004 ôf, dêrfoar wiene der net-oansletten foarrinders wêrûnder de BZN, de Bridgeclub Zonder Naam.&lt;br&gt;Dit stik giet allinne oer klubs dy’t oansletten binne by it lanlik bûn. Fierder binne der op allegear plakken ek klubs dy’t net oansletten binne.

===Bridgeklubs yn Fryslân hjoed-de-dei===
It lanlik bridgebûn NBB hat Nederlân ferdield yn 24 distrikten&lt;ref&gt;[https://www.bridge.nl/over-bridgebond/organisatie/districten/ De 24 distrikten]&lt;/ref&gt;. De provinsje Fryslân mei de kop fan Oerisel en de Noardeastpolder foarmet dêr ien fan. By it distrikt Fryslân binne sa'n 3000 leden oansletten, ferdield oer 37 bridgeklubs&lt;ref&gt;[https://17.bridge.nl/ Distrikt Fryslân]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://17.bridge.nl/aangesloten-clubs/ Oersjoch fan de 37 klubs fan distrikt Fryslân]&lt;/ref&gt;. De klubs mei hûndert of mear leden binne (mei ledetal):&lt;br&gt;
B.C. Leeuwarden  258&lt;br&gt;
B.C. Emmeloord  203&lt;br&gt;
B.C. Sneek/IJlst  165&lt;br&gt;
De Bridgesociëteit Sneek  165&lt;br&gt;
B.C. De Capriolen (De Jouwer)  154&lt;br&gt;
B.C. Bravoure en Charme (It Hearrenfean)  121&lt;br&gt;
B.C. Ready (Harns)  119&lt;br&gt;
[[Frjentsjerter Bridge Klup|Franeker B.C.]]  116&lt;br&gt;
De Drachtster Kei  100&lt;br&gt;
Alle ledetallen jilde per 1 febrewaris 2026.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

[[Kategory:Bridge| ]]
[[Kategory:Kaartspul]]
[[Kategory:Lienwurd út it Ingelsk]]
[[Kategory:Yntroduksje út de 19e iuw]]</text>
      <sha1>ncswdvyvw7id15a21z4ql8bc42g2ygm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242311</id>
      <parentid>1242296</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T13:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Top8</username>
        <id>3341</id>
      </contributor>
      <comment>Stikje oer klubjûn en drive taheakke</comment>
      <origin>1242311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29794" sha1="04jwxqak037p496hir3rd2us1t0hmbl" xml:space="preserve">'''''Bridge''''' is in [[kaartspul]] dat spile wurdt troch twa pear spilers. Har plak om ’e tafel wurdt (mei de klok mei) oantsjut as Noard, East, Súd en West. Noard en Súd foarmje it iene pear, East en West it oare. It spul wurdt spile mei in [[Kaartspul|folslein pak]] kaarten fan 52; 13 yn elke kaartkleur, klaver, rút, hert en skop. Yn de basis folget bridge itselde prinsipe as [[Klaverjasse (kaartspul)|Klaverjasse]] of [[Hertejeie (kaartspul)|Hertejeie]]: de kaarten fan it spul wurde omparten ûnder de fjouwer spilers en elke spiler kin dan allinne of tegearre mei de partner slaggen meitsje. By bridge krijt elke spiler 13 kaarten. Ofhinklik fan it oantal helle slaggen wurde skoares takend. Yn trochsneed duorret ien potsje sân oant acht minuten en dan folget in nij spul mei nije kânsen en útdagingen.

== Spulferrin ==
===Biede===
In essinsjeel ferskil mei de boppeneamde kaartspullen by bridge is it bieden oan it begjin fan it spul. Dêr komt bridge yn oerien mei kaartspullen as [[boerebridge]]&lt;ref&gt;[https://www.kaartspelletjes.nl/boerenbridge/ Boerebridge, spulregels en farianten]&lt;/ref&gt; en it yn Brabân en Limburch populêre [[rikke]]&lt;ref&gt;[https://www.stichtingrikken.nl/ Rikke]&lt;/ref&gt;. Yn de bieding by bridge giet it derom út te finen hokker pear de measte slaggen tinkt meitsje te kinnen, en mei hokker kaartkleur as troef. Krekt as op in [[feiling]] moat elke folgjende bieder heger biede as de foarige. It is ek tastien om te passen. As nei in bod trije kear past wurdt, hat de spiler fan it lêste bod fêstlein hoefolle slaggen hy of sy en syn of har partner helje wolle en mei hokker troefkleur. Dat hjit it ''kontrakt''. Helje de bieders de slaggen fan it kontrakt (of mear), dan krije se skoarepunten. Helje se te min slaggen dan geane se ''down'' &lt;ref&gt;'go down' - ''[[Ingelsk]]: &quot;deroan gean&quot;''&lt;/ref&gt; en krije de tsjinstanners punten&lt;ref&gt;As je it skerper besjogge giet it bieden der yn de grûn net om om út te finen wa't de measte slaggen meitsje kin. Eins is it doel by it bieden om op in sa ''gaadlik'' mooglik kontrakt út te kommen. Wat gaadlik is wurdt dúdlik yn de finale ôfrekken fan de frekwinsjesteat ([[#Frekwinsjesteat|fierderop]]). Faak komt dat wol del op 'de meast mooglike slaggen', mar net altyd.&lt;/ref&gt;.

===Diele===
Yn in losse setting, bygelyks thús of yn in kafee, dielt in spiler, de ''dieler'', de kaarten ien foar ien om, te begjinnen oan dyselde dy’t links fan him sit. By it folgjende potsje is de linkssittende de dieler, en sa fierder, oant nei fjouwer potsjes it rûntsje dien is. By it bridgen op in klub wurdt net mei de hân dield. Dêr lizze doaskes klear mei kaarten dy’t al skodde binne (de saneamde ‘ferdieling’), mei dêrby dúdlik oanjûn hokker foar N, E, S en W binne, en wa’t de dieler is. By bridge op ynternet krije de spilers automatysk fan it spulsysteem elke kear nije ferdielingen.

===Biedljedder===
Mei in bod jout in spiler it oantal slaggen dat er minimaal meitsje wol oan, en de troefkleur. Nêst de fjouwer troefkleuren bestiet ek de opsje ‘gjin troef’, koartwei ‘sans’ SA&lt;ref&gt;‘sans atout’ - ''[[Frânsk]]: &quot;sûnder troef&quot;''&lt;/ref&gt;, en yn Ingelske kontekst NT (‘no trump’). De earste seis slaggen binne automatysk al yn in bod opnommen. It bod ‘2 rút’ betsjut dus: ‘Wy meitsje 8 slaggen (of mear) mei rút as troef.’ By it bieden is de iene kleur heger as de oare. De folchoarder fan leech nei heech is klaver – rút – hert – skop – sans. In bod op 2-nivo is altyd heger as ien op 1-nivo. Sa ûntstiet der in ljedder mei 7x5 = 35 hieltiid hegere bodden, fan 1 klaver by it begjin oant 7 sans oan de ein. In kontrakt op 6-nivo (alle slaggen, útsein ien) is in ‘lyts slem’&lt;ref&gt;‘slem’ - ''út it [[Ingelsk]] &quot;slam&quot;: &quot;hurde slach&quot;''&lt;/ref&gt;, in kontrakt op 7-nivo (alle slaggen) is ‘grut slem’. Yn in ynformele situaasje kin mûnling bean wurde. Op in bridgeklub is dat net tastien. Dêr binne spesjale biedbakjes mei foar elk bod in apart kaartsje dat men by it bieden foar jin op ’e tafel lizze kin.

===Biedferrin===
De dieler mei begjinne mei bieden. Hy mei alles biede wat er wol mar sil meastal rêstich út ein sette op 1-nivo of eventueel 2-nivo. As er gjin goede kaarten hat kin er ek daliks passe (de oare kear dat er wer biede mei, mei er dan byneed gewoan wer in bod dwaan). As de dieler net past mar in bod docht, dan is dat it ''iepeningsbod'', en de dieler de ''iepener''. De spiler links fan de dieler kin dêrnei elk heger bod dwaan as dat fan de dieler, en sa fierder. In bod fan tsjinpartij nei de iepener hjit in ''folchbod'', in bod fan partner fan de iepener hjit ''bybod''. It bieden jout de mooglikheid om oan jins partner dúdlik te meitsjen wat foar kaarten oft men sels hat. Dêr binne allerhanne biedkonvinsjes foar úttocht dy’t fariearje fan ''basic'' oant tige fier útwurke. Tsjintwurdich spylje de measte begjinnende bridgers yn Nederlân it saneamde fiifkaart heech-systeem, dêr’t [[#Biedsysteem|fierderop]] mear oer sein wurdt.

===Spylje===
Nei’t it kontrakt fêststeld is, moatte de slaggen ek wiermakke wurde. Dyselde dy’t as earste fan it pear de kleur (of sans) fan it einkontrakt bean hat, spilet foar dat pear. Dy hjit no ‘de lieder’. De tsjinspiler links fan de lieder komt mei syn earste kaart út en ''dêrnei'' leit de partner fan de lieder al syn kaarten iepen op ’e tafel, dat eltsenien dy sjen kin. De partner is no ‘de dummy’ &lt;ref&gt;'dummy' - ''[[Ingelsk]]: &quot;poppe&quot;''&lt;/ref&gt; en hat yn dit spul fierder gjin rol mear. De lieder spilet dus allinne mei de twa ferdielingen fan it pear (oantsjut as ‘hân’ en ‘tafel’) tsjin de beide tsjinstanners. Nei dat begjin is it spul ferfolgens in streekrjocht slachspul, mei de Aas as heechste en de tsien leger as de hofkaarten. Dat de folchoarder is A H F B 10 9 8 7 6 5 4 3 2. Wa’t net bekenne kin, hat gjin ferplichting om te troeven.

== Puntetelling ==
===By in makke kontrakt===
It systeem om punten ta te kennen foar in helle kontrakt is net sa ynsichtlik. In oantal basisregels binne de neifolgjende:

''Punten per slach (earste seis slaggen telle net mei)''&lt;br&gt;* elke herte- en skoppeslach smyt 30 pt op;&lt;br&gt;* elke sans-slach smyt ek 30 pt op, de earste lykwols 40 pt;&lt;br&gt;* elke klaver- en ruteslach smyt 20 pt op.&lt;br&gt;

''Preemjes''&lt;br&gt;
As je mei de slaggen 100 pt of mear bean en helle ha, hjit dat ‘de manche’&lt;ref&gt;'manche' - ''[[Frânsk]]: &quot;mouwe&quot;''; it is oannimlik dat dit slacht op in fest mei mouwen der oan, oars as by in dielskoare dy't sjoen wurdt as in fest sûnder mouwen.&lt;/ref&gt;. In manche smyt yn de ienfâldichste gefallen 300 pt ekstra preemje op. Dat jildt foar de kontrakten 3SA, 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt;, 4♠, 5♣, 5&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♦&lt;/font&gt;, dy smite ynklusyf preemje resp 400, 420, 420, 400 en 400 pt op.
Hawwe je in leger kontrakt makke as de boppeneamde fiif, dan komme je mei de helle slaggen net oan de manche ta. Yn dat gefal krije je in preemje fan 50 pt, ‘de dielskoarepreemje’.&lt;br&gt;
In lyts en grut slem leverje noch folle hegere preemjes op.

===Downslaggen===
Ofhinklik fan de situaasje is hjir in grut ferskaat oan mooglikheden dy’t begjinne by 50 pt by -1 (íen downslach) mar dy’t oprinne kinne oant 500 of 800 of noch mear. Tink derom: dy punten geane nei de tsjinstanners!

== It bieden neier besjoen == 
===Manchekontrakt is kritysk===
By alle besteande kaartferdielingen jout heechút sa’n 30% de mooglikheid oan ien fan beide pearen (soms oan beide) om in manchekontrakt te heljen. It is by it bieden fan it grutste belang om in manchekontrakt net te missen. In foarbyld: in pear dat 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; biedt en makket, krijt 420 pt. In oar pear, dat mei deselde kaarten net fierder komt as in kontrakt 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; en ien ekstra slach makket, rint de manchepreemje mis – dy krije men allinne as de manche ''bean en makke'' is. Dat it pear krijt mar 170 pt (120 foar 4 herteslaggen en 50 dielskoarepreemje).

===Fit en honneurpunten===
De praktyk fan it spul wiist út dat as in pear tegearre 8 of mear kaarten fan ien kleur hat, dat it dan leannet om dy kleur troef te meitsjen. Se hawwe dan sa’t dat hjit in ''fit'' &lt;ref&gt;'fit' - ''[[Ingelsk]]: &quot;goed passe&quot;''&lt;/ref&gt; yn dy kleur. Ien fan de doelen fan it bieden is om ûnder inoar út te finen yn hokker kleur oft der in fit is. Dêrnêst hinget de sterkte fan in hân kaarten ôf fan de hichte fan de kaarten – hoe heger, hoe better – en fan de skevens fan de ferdieling oer de kleuren (in 4-3-3-3-ferdieling hat minder potinsje as bygelyks in 6-5-1-1-ferdieling). Der is in ienfâldige mjitstêf ûntwikkele om oan te jaan hoe goed oft de kaarten fan in hân binne. Dêrta krije de honneurkaarten (de plaatsjes) punten takend: A 4, H 3, F 2 en B 1. Per kleur binne der dus 10 fan dy ''honneurpunten'' (HP), yn it hiele spul 40 (de skevens fan in ferdieling bliuwt hjir earst bûten beskôging). In twadde doel fan it bieden is om fan inoar in yndruk te krijen hoefolle honneurpunten oft de partner likernôch hat. Beide begripen (fit en honneurpunt) binne belangrike ûnderdielen fan in biedsysteem. Dêr binne yn de rin fan de jierren in hiel soad fan úttocht.

===Biedsysteem===
In biedsysteem dat yn Nederlân in protte brûkt wurdt is fiifkaart heech. [[#It manchekontrakt is kritysk|Hjirboppe]] is al oanjûn dat it finen fan in mooglik manche-kontrakt fan it grutste belang is. No docht bliken dat as partners tegearre likernôch 25 honneurpunten hawwe, hja in manchekontrakt 3SA, 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 4♠ wierskynlik wol meitsje kinne. Foar de manchekontrakten 5♣ en 5&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♦&lt;/font&gt; binne sa'n 27 honneurpunten nedich. Dat leit yn de reden want in kontrakt op 5-nivo is heger as ien op 3- of 4-nivo, men mei dan mar twa slaggen misse yn stee fan trije of fjouwer.

It biedsysteem fiifkaart heech hat as doel om sa gau mooglik út te finen oft der in fit is yn de hege kleuren en oft partners tegearre minstens 25 honneurpunten hawwe, sadat in machekontrakt 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 4♠ mooglik is. Binne der wol 25 punten mar gjin fit yn de hege kleuren dan is 3SA wierskynlik wol in gaadlik kontrakt. Om in bytsje ynsicht te jaan yn de opset fan it biedsysteem folgje hjir as foarbyld in pear fan de ienfâldige bied-ôfspraken út it systeem. (Yn dit foarbyld passe de tsjinstanners hieltiid.)

By fiifkaart heech betsjut in iepeningsbod 1&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 1♠: Ik haw 12-19 HP en ministens fiif herten of fiif skoppen. Sa wit partner daliks oft der kânsen binne op in manche yn hert of skop. Ommers, hat er sels ek minimaal trije herte- of skoppekaarten, dan is der in fit yn dy kleur. In oantal bybodden dy’t partner no jaan kin, binne de neifolgjende:
* pas: Ik haw minder as 6 pt. It hat gjin doel om te besykjen in manchekontrakt te bieden, dêr binne wy te swak foar;
* 2&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 2♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 6-9 pt; partner, betink do mar oftst passe wolst of dat wy nei de manche kinne;
* 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 3♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 10-11 pt; partner, betink do mar oftst passe wolst of dat wy nei de manche kinne;
* 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 4♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 12 of mear pt: wy kinne de manche spylje en dy bied ik dus hjirby.
Yn it gefal dat it antwurd fan partner 2&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 2♠ is, moat iepener even goed neitinke. Hy joech mei it iepeningsbod 12-19 HP oan. Binne dy punten oan de lege kant (12-14 HP) dan binne der tegearre te min punten foar de manche. Binne dy punten oan de hege kant (18 of 19 HP) dan liket in manche goed mooglik, partner garandearret mei syn of har antwurd ommers minstens 6 HP. Dat, iepener biedt de manche.&lt;br&gt;
Hat iepener lykwols 15-17 HP, dan is de manche wikkerdewik, ôfhinklik fan de punten fan de bybiedende partner. Yn dat gefal sil iepener 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 3♠ biede. Sa'n bod hjit in ''invite''. Hy of sy seit dêrmei: Partner, ik lit it oan dy oer oftst de manche sitten sjochst of net.&lt;br&gt;
Dit útwurke foarbyld lit sjen hoe't it bieden eins in foarm fan kommunikaasje is tusken de partners om it goede kontrakt te finen.

===De ynset omheech: Dûblet, redûblet en kwetsberens===
De biedljedder ken twa, noch net neamde, ekstra bodden dy’t ynfloed ha op de puntetelling, it ''dûblet'' en it ''redûblet''.&lt;br&gt;
As ien fan de tsjinpartij in bod fan in spiler dûblearret betsjut dat: ‘Ik leau net dat jim dat kontrakt helje kinne. Jimme geane down! En dêrom ferdûbelje ik mei dit bod de strafpunten dy’t jim dan krije.’ Stel: E biedt 2♠; dêrnei passe S en W, mar N seit ‘dûblet’ (faak oanjûn mei ‘x’). As dêrop elkenien past, spylje E-W it kontrakt 2♠x. As se dan down geane, krijt de tsjinpartij twa kear safolle punten. Meitsje hja it kontrakt lykwols ál, dan krije hja mear punten as sljochtwei. In dûblet ferheget dus de ynset.&lt;br&gt;
Der binne twa manieren om in dûblet by it bieden op te heffen. Yn it foarste plak kin de dûblearre partij trochbiede nei it dûblet fan de tsjinstanners. As E of W yn it boppesteande gefal nei N syn dûblet bg. 3♣ biede ferfalt it dûblet. Fansels kinne S of N dy 3♣ ek wer dûblearje mar dat hoecht net. De oare opsje as antwurd is dat E-W sizze: ‘Ha! Jim miene dat wy down geane!? No moai net! Wy dûblearje jim dûblet, dat is in redûblet.’ Mei it redûblet giet de ynset nóch in kear oer de kop, it wurdt no wier in spultsje fan alles of niks: down gean leveret de tsjinstanners nóch mear punten op, mar as de bieders fan it einkontrakt it ál meitsje, har ek.&lt;br&gt;
Ta beslút is der noch it systeem fan kwetsberens. As in pear ''kwestber'' is betsjut dat, dat de punte-ynset fan it spul al ''op foarhân'' foar har ferhege is. It jout mear strafpunten as se down geane mar ek in hegere preemje foar de manche, nammentlik 500 pt (yn stee fan 300 pt. by net-kwetsber). By gewoan wedstriidbridge spylje pearen oan ien tafel faak fjouwer potsjes tsjin deselde tsjinstanners. Ofwikseljend is dan gjinien kwetsber, it iene pear, it oare pear en beide pearen. By spyljen mei in kompjûtersysteem jout it spulsysteem alle kearen oan hoe’t it mei de kwetsberens fan de beide pearen steld is. It mei dúdlik wêze dat spilers dy’t net kwetsber binne wat mear risiko nimme kinne omdat down gean minder strafpunten opsmyt.

== Bridge as tinksport ==
===Tafalsfaktor útsletten===
Frysk histoarysk en literêr sintrum [[Tresoar]] yn Ljouwert is yn [[2018]] útein set as [https://www.tresoar.nl/onderzoeken/themas/sport/denksportcollectiecentrumtresoar tinksportkolleksjesintrum]. Dêrby steane fjouwer grutte tinksporten sintraal: skake, damje, bridge en go. Troch de akwisysje fan in oantal kolleksjes beskikt Tresoar oer de op ien nei grutste iepenbiere samling mei bridgepublikaasjes yn ’e wrâld. Bridge is, mei skake, damje en go, erkend as [[tinksport]] troch de [https://www.bridge.nl/over-bridgebond/ NOC*NSF].&lt;br&gt;
Bridge ferstjinnet dus blykber mear as oare [[kaartspul]]len de oantsjutting fan tinksport. De reden dêrfan is: As men yn de kroech in gesellige jûn bridge spilet en de kaarten út de hân dielt (dêr’t neat mis mei is), hinget de winst fan de pearen N-S en E-W ek ôf fan de tafallich goede of minne kaarten dy’t de spilers krije. Krije N-S mear manche-ferdielingen as E-W? Dan sit it der dik yn dat se nei tweintich potsjes de measte punten hawwe. Om dat effekt fan ‘gelok mei de kaarten’ op te heffen wurde by bridgewedstriden de resultaten dy’t ferskillende pearen ''mei deselde ferdieling'' helle hawwe, mei inoar fergelike yn in saneamde frekwinsjesteat ([[#Frekwinsjesteat|fierderop]]). En dan blykt dat it resultaat allinne noch mar bepaald wurdt troch spulynsicht, konsintraasje, ûnthâld en in goed wurkjend biedsysteem. Mei de software fan tsjintwurdich is it goed mooglik om fan in hiele protte spilers te sjen wat se allegear mei deselde kaarten bean hawwe – en makke (of net).&lt;br&gt;
Dat aspekt fan it spul is ek wêrom't op in spuljûn fan in bridgeklub de ferdielingen yn doaskes beskikber steld wurde. By it spyljen leit elke spiler de kaarten fan de slaggen dy't dien binne foar him of har op 'e tafel del, op 'e kop. Eigen slaggen lizze fertikaal, slaggen fan de tsjinpartij horizontaal. Nei ôfrin triuwt elk it eigen trettjintal kaarten wer werom yn it doaske op it goede plak. Sa kinne folle mear oaren ek mei deselde ferdieling spylje.

===Frekwinsjesteat===
In frekwinsjesteat is in tabel dy’t sjen lit hoefolle punten oft de spilers helle hawwe út in besteande ferdieling. As foarbyld de yllustraasje hjirûnder, ûntliend oan de wykkompetysje op [https://www.berrywestra.nl/bic.html Berry’s Internet Club].&lt;br&gt;
Wy sjogge oan de linkerkant de oanbelangjende ferdieling. Yn dit spul binne N en S kwetsber (oanjûn mei read). N en S hawwe hiel goed spile en it kontrakt 3SA makke mei twa ekstra slaggen. Dat smyt 660 pt op (preemje kwetsbere manche is 500 pt, plus de punten foar de sans-slaggen)  De wite tabel rjochts is de frekwinsjesteat. Dêr falt út te sjen dat dit spul yn totaal 178 kear spile is; 85 kear wie it kontrakt 5♣ foar S, goed foar 600 pt; 13 kear spilen N en S blykber net goed (of de tsjinstanners wiene hiel tûk), dêr gie it 5♣-kontrakt 1-down, wat 100 pt opsmiet foar E en W (yn de tabel steane altyd de punten foar N en S, dus -100 pt). En dan binne der noch allerhanne oare kontrakten, ek in pear foar E en W.&lt;br&gt;
Mei in beskate rekkenmetoade wurdt de ferdieling oer de punten omrekkene nei persinten en dat is de úteinlikse wedstriidskoare.&lt;br&gt;

[[File:Bridge_(card_game)_Foarbyld_fan_frekwinsjesteat_Example_of_frequency_table.jpg|900px]]
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
===In klubjûn of in drive===
It boppeneamde foarbyld fan in frekwinsjesteat slacht op ien potsje bridge dat troch in hiele protte pearen spile is. Op in spylmiddei of -jûn fan in bridgeklub spylje de pearen fansels folle mear as ien potsje, lit ús sizze 24 potsjes. De spilers rûlearje dan troch de seal en spylje oan elke tafel 4 potsjes tsjin deselde tsjinstanners. Dêrnei wurdt der wiksele, en sa fierder. Oan de ein fan de middei/jûn hat elk pear dus oan 6 tafels hieltiid 4 potsjes spile, yn totaal 24 ferskillende ferdielingen. Fan elk fan dy ferdielingen komt der oan de ein in frekwinsjesteat dy’t oanjout wat it persintaazje fan elk pear is. Om de einútslach fêst te stellen wurdt per pear it gemiddelde útrekkene fan alle persintaazjes: wat heger, wat better. By in bridge-drive giet it om in wedstriid yn losser ferbân mar de proseduere is gelyk.&lt;br&gt; 
De administraasje fan sa'n barren is in hiel oheden. Elk pear moat witte oan hokker tafel oft se spylje en tsjin wa; alle útslaggen moatte kreas ynfolle wurde daliks nei elk potsje; en nei ôfrin moatte alle spylresultaten útwurke wurde. Yn it foar-digitale tiidrek waard soks allegear mei de hân dien op formulieren. Tsjintwurdich giet it mei spesjale mobile online kastkes om oan tafel de resultaten yn te foljen en dêrnei op de kompjûter de gegevens te ferwurkjen. It Nederlânske bedriuw Bridgemate hat him sûnt 1999 ûntjûn ta in wichtige en wrâldomfiemjende leveransier fan tsjinsten op dat mêd oan goed seistûzen klubs yn mear as fiifensechstich lannen&lt;ref&gt;[https://www.bridgemate.nl Website Bridgemate, rieplachte 11 oktober 2026]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
== Nederlân Bridgelân ==
===Yntroduksje fan bridge yn Nederlân===
Bridge is ûntstien út in oar kaartspul, whist. Wêr’t de namme bridge weikomt is net wis. Wol dúdlik is dat it spul yn de jierren tweintich fan de foarige iuw syn definitive foarm fûn en benammen yn Amearika populêr waard troch de ynset fan Ely Culbertson (1891-1955) dy’t mei syn ''Blue Book'' (1930) in miljoenepublyk berikte. Nei de oarloch waard it spul ek tige populêr yn Europa, benammen it Feriene Keninkryk, Frankryk en Itaalje.&lt;br&gt;
De bruorren Goudsmit yntrodusearren it bridgespul om 1930 hinne yn Nederlân. Frits Willem (1899-1971) en Ernst Casimir (1903-1967)&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=Ernst+Casimir+Goudsmit&amp;coll=ddd Bertedatum 13 april 1903, Delpher, rieplachte 7 feb. 2026]&lt;/ref&gt;, beide jurist, spilen yn de âldste bridgeklub fan Nederlân, de hearesosjeteit Continental yn Amsterdam. Desennialang wiene se de sterkste spilers fan Nederlân. Se hiene ek ynternasjonaal in soad sukses.&lt;br&gt;
Yn 1930 waard de Nederlandsche Bridge Bond oprjochte (stavering letter oanpast, koartwei NBB). Yn dy jierren wie bridge in elitespul mei sa’n tsientûzen leden oansletten by it lanlik bûn. Dat feroare pas yn de jierren santich fan de foarige iuw yn gearhing mei de maatskiplike trend fan ‘demokratisearring’. De sport waard yn koarte tiid tige populêr en it ledetal fan it bûn ûntplofte&lt;ref&gt;[https://www.bridge.nl/kennisbank/historie/ Foar mear sjoch 'Historie' op website NBB]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
De NBB telde yn 1980 40.000 leden en yn 1995 wiene it al 100.000. Dat wie mei te tankjen oan de populêre boeken ''Van Start tot Finish'' fan Cees Sint (1945-2025) en Ton Schipperheyn (1932/3-2022) en de tv-kursus dy’t de AVRO op basis fan dy boeken útstjoerde. Yn 2012 wiene der 115.000 leden. Op seker stuit lykwols sette de ôfname yn en de website fan it bûn fermeldt yn febrewaris 2026 in ledetal fan [https://www.bridge.nl/over-bridgebond/ 70.000]. Likegoed is Nederlân ien fan de meast bridge spyljende lannen fan de wrâld. It lanlik bûn set him derfoar yn om de sport sawol yn de breedte as nei de top ta te fersterkjen.&lt;br&gt;

===Bridge op ynternet===
De komst fan ynternet hat it bridgespul nije ympulsen jûn. It lanlik bûn begûn ein 2001 mei de ynternetbridgeklub [https://www.stepbridge.nl/ StepBridge] dy’t tsjintwurdich njoggentûzen leden hat. Elke bridger kin lid wurde fan StepBridge. As je ynlogge kinne je op allerhanne wizen spylje: rekreatyf of yn wedstriidfoarm; mei freonen of kunde by ôfspraak; of mei jins partner of mei in ûnbekende partner tsjin twa oare ûnbekenden. Lid-spilers krije op basis fan de helle resultaten in ‘ranking’. It Spulsysteem lit sa spilers fan ûngefear itselde nivo tsjin inoar spylje.&lt;br&gt;
In oare Nederlânske bridgesite fan kwizekwânsje is dy fan [https://www.berrywestra.nl/ Berry Westra] (1961). Westra, in betûft wedstriidspiler, sette yn de jierren njoggentich útein mei it skriuwen en útjaan fan allerhanne boeken en oare publikaasjes oer bridge. Yn 2011 begûn er mei [https://www.berrywestra.nl/bic.html Berry’s Internet Club] yn kombinaasje mei in nije rige boeken op ynstapnivo, ''Bridge in een flits''.&lt;br&gt; 
As tredde kin hjir neamd wurde in rige fan tolve bridge-lessen op You Tube&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Bvpzh2EXXU0 Hjir op You Tube]&lt;/ref&gt;, fersoarge troch [https://drijverbridge.com/ Tom Drijver].&lt;br&gt;
Uteraard is der op mondiaal nivo in weareld oan bridgesites mei allerhande spylmooglikheden, faak yn it Ingelsk.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

== Bridge yn Fryslân ==
===Yntroduksje (1): Snits===
By de Olympyske Spullen fan 1928 yn Amsterdam wiene twa Ingelske atleten ûnderbrocht by Thomas Zandstra en gymnastyklearaar Casper Ras, Snitsers dy’t yn Amsterdam wennen. Sy learden it bridgen fan har Ingelske gasten. Yn Snits yntrodusearren se it spul by oaren, dy’t yn it doetiidske restaurant Piso al whist spilen. It nije spul sloech oan en der ûntstie in rûnte fan entûsjaste rekreative spilers dy’t wikseljend har ûnderkommen hiene yn in oantal horekagelegenheden, Hotel te Strake, Onder de Linden en Hotel de Wijnberg, en uteraard by minsken thús. Doe’t de ambysje wat heger rikte en fjouwer spilers oan offisjele wedstriden fan de NBB meidwaan woene, die bliken dat soks allinne koe foar leden fan in offisjele bridgeferiening. Sadwaande waard op 10 novimber 1938 yn de gearkomsteseal fan kafee-restaurant Het Park ‘Bridge Club Sneek’ oprjochte. De grûnlizzers wiene de earder neamde Thomas Zandstra, fabrikant Gerbrand Lampe en hannelsagint Albert Vis. De klub begûn mei trettjin leden. Zandstra, Vis en it echtpear Croes út Ljouwert foarmen yn dy tiid in sterk tiim dat sels in kear de populêre lanlike Avro-Bridgedrive wûn, dêr’t tûzenen pearen út it hiele lân oan meidiene&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19390109-2011 ''Leeuwarder Courant'' 9 jann. 1939]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=SNB-20131009-01011003 ''Sneeker Nieuwsblad'', 9 oktober 2013, s. 11]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

===Yntroduksje (2): Ljouwert===
Yn de simmer fan 1935 setten fjouwer Ljouwerter lju út ein mei bridgen thús, John Barens en syn frou Tieteke Banga, Wybe Hilverda en Meindert de Jong. John en Wybe koene inoar út Eindhoven dêr’t se wurke hiene en ek bridged. John en Tieteke wiene ein 1934 troud en runden in apotekerssaak op ’e hoeke fan de Papaverstrjitte en de Goudenreinstrjitte yn Ljouwert. Wybe wie ferwaarmingstechnikus, Meindert meiwurker op Wybe syn kantoar.
Letter dat jier naam it fjouwertal it inisjatyf om mei in bridgeklub te begjinnen. De oprjochtingsgearkomst wie yn oktober 1935 yn Hotel Phoenix, Sint Jabiksstrjitte 11. De namme fan de klub waard ‘Altijd Beter Bridge’, A.B.B. Yn it begjin wiene der sa’n tweintich leden, yn 1939 al oangroeid ta fyftich. De klub fielde oan as ‘ien grutte famylje’. Hotel Phoenix wie it earste jier it plak dêr’t sawol lesjûn waard as spile. Bridgers spilen lykwols leaver as dat se tarden, dat nei in jier sei de eigner ‘Zoeken jullie maar een ander tafeltje, niets te dekken, niets te verdienen.’ Der folge in skoft fan omswalkjen by in oantal renommearre Ljouwerter etablisseminten lâns: De Klanderij, De Groene Weide, Sipke Castelein, De Doelen, it Oranjehotel. By einsluten fûn de klub in fêst ûnderkommen yn sosjeteit de Harmonie&lt;ref&gt;[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/search?query=bridgeclub%20A.B.B.&amp;period= ''’t Kleine Krantsje'', 8 juny 1985, s. 11]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Krekt as de bridgeklub fan Snits sleat A.B.B. him yn novimber 1938 oan by de NBB om meidwaan te kinnen oan kompetysjewedstriden. It kranteberjocht dat dêr ferslach fan docht neamt noch in oare Ljouwerter bridgeklub, de N.B.S.&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19381203-2016 ''Leeuwarder Courant'', 3 des. 1938]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De libbensjierren en beroppen fan de persoanen yn dizze paragraaf binne opsocht op allefriezen.nl, dekrantvantoen.nl, wiewaswie.nl en genealogyonline.nl.&lt;br&gt;
Casper Ras (1905-) wie in soan fan Christiaan Ras, direkteur fan it glêsfabryk yn Snits. Hy troude yn 1934 yn Amsterdam. Thomans Wouter Zandstra (1906-1984) troude yn 1936 yn Amsterdam en stiet yn de trouakte as keapman oanjûn. Letter kamen hy en syn frou werom nei Fryslân. Herman Gerbrand Lampe (1908-1962) en Albert Hendrik Vis (1896-1976) binne de iennichsten dy’t opdûke út de gegevens dy't yn de beneaming komme, alle gegevens kombinearjende, derfan útgeande dat it net om ymportlju gie.&lt;br&gt; 
Fierder komt yn de databanken mar ien John [Johannes] Barens foar, en mar ien Wybe [Wijbe Sjoerd Klaas] Hilverda dy’t in plausibele leeftiid hat. Meindert de Jong troude yn 1938 mei Regina de Gavere dy’t er by A.B.B. kennen leard hie. De libbensjierren wurde alsa: John Barens (1911-1986), Tieteke Banga (1909-2002), Wybe Hilverda (1912-1954), Meindert de Jong (1911- nei 1987)&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

===Groei nei 1945===
Yn 1946 sleaten mear bridgeklubs har oan by it lanlik bûn, Ljouwert, Akkrum, Burgum en Harns&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19710505-19003 ''Leeuwarder Courant'' 5 maaie 1971]&lt;/ref&gt;. De klub yn Ljouwert wie in nije klub dy’t sljochtwei ‘Bridgeclub Leeuwarden’ hjitte. De A.B.B. en de N.B.S. ferdwûnen út byld. Nei 1950 folgen noch folle mear klubs. Soms wiene der yn itselde plak mear as ien. Drachten hie yn 1997 fjouwer oansletten klubs, BC De Vier Windstreken, BC Drachten, BC Aan Slag en de Rookvrije Bridgeclub&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19970327-25002 ''Leeuwarder Courant'' 27 maart 1997]&lt;/ref&gt;. De lêste waard oprjochte yn 1990 en bestiet noch altyd; de earste twa fusearren yn 2015 ta BC De Drachtster Kei&lt;ref&gt; [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=DRC-20151104-01031003 ''Drachtster Courant'' 4 novimber 2015]&lt;/ref&gt;. De Snitser bridgeklub, dy’t yn Fryslân de âldste papieren hat, fusearre yn 2019 mei de klub fan Drylts ta BC Sneek/IJlst. Yn Snits bestiet ek noch in oare klub, De Bridgesociëteit Sneek, formeel fan 2004 ôf, dêrfoar wiene der net-oansletten foarrinders wêrûnder de BZN, de Bridgeclub Zonder Naam.&lt;br&gt;Dit stik giet allinne oer klubs dy’t oansletten binne by it lanlik bûn. Fierder binne der op allegear plakken ek klubs dy’t net oansletten binne.

===Bridgeklubs yn Fryslân hjoed-de-dei===
It lanlik bridgebûn NBB hat Nederlân ferdield yn 24 distrikten&lt;ref&gt;[https://www.bridge.nl/over-bridgebond/organisatie/districten/ De 24 distrikten]&lt;/ref&gt;. De provinsje Fryslân mei de kop fan Oerisel en de Noardeastpolder foarmet dêr ien fan. By it distrikt Fryslân binne sa'n 3000 leden oansletten, ferdield oer 37 bridgeklubs&lt;ref&gt;[https://17.bridge.nl/ Distrikt Fryslân]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://17.bridge.nl/aangesloten-clubs/ Oersjoch fan de 37 klubs fan distrikt Fryslân]&lt;/ref&gt;. De klubs mei hûndert of mear leden binne (mei ledetal):&lt;br&gt;
B.C. Leeuwarden  258&lt;br&gt;
B.C. Emmeloord  203&lt;br&gt;
B.C. Sneek/IJlst  165&lt;br&gt;
De Bridgesociëteit Sneek  165&lt;br&gt;
B.C. De Capriolen (De Jouwer)  154&lt;br&gt;
B.C. Bravoure en Charme (It Hearrenfean)  121&lt;br&gt;
B.C. Ready (Harns)  119&lt;br&gt;
[[Frjentsjerter Bridge Klup|Franeker B.C.]]  116&lt;br&gt;
De Drachtster Kei  100&lt;br&gt;
Alle ledetallen jilde per 1 febrewaris 2026.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

[[Kategory:Bridge| ]]
[[Kategory:Kaartspul]]
[[Kategory:Lienwurd út it Ingelsk]]
[[Kategory:Yntroduksje út de 19e iuw]]</text>
      <sha1>04jwxqak037p496hir3rd2us1t0hmbl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242312</id>
      <parentid>1242311</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T13:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Top8</username>
        <id>3341</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Frekwinsjesteat */ lytse oanfolling</comment>
      <origin>1242312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29820" sha1="8gszmjp88cknmjkeg1ohgk6uae0qht4" xml:space="preserve">'''''Bridge''''' is in [[kaartspul]] dat spile wurdt troch twa pear spilers. Har plak om ’e tafel wurdt (mei de klok mei) oantsjut as Noard, East, Súd en West. Noard en Súd foarmje it iene pear, East en West it oare. It spul wurdt spile mei in [[Kaartspul|folslein pak]] kaarten fan 52; 13 yn elke kaartkleur, klaver, rút, hert en skop. Yn de basis folget bridge itselde prinsipe as [[Klaverjasse (kaartspul)|Klaverjasse]] of [[Hertejeie (kaartspul)|Hertejeie]]: de kaarten fan it spul wurde omparten ûnder de fjouwer spilers en elke spiler kin dan allinne of tegearre mei de partner slaggen meitsje. By bridge krijt elke spiler 13 kaarten. Ofhinklik fan it oantal helle slaggen wurde skoares takend. Yn trochsneed duorret ien potsje sân oant acht minuten en dan folget in nij spul mei nije kânsen en útdagingen.

== Spulferrin ==
===Biede===
In essinsjeel ferskil mei de boppeneamde kaartspullen by bridge is it bieden oan it begjin fan it spul. Dêr komt bridge yn oerien mei kaartspullen as [[boerebridge]]&lt;ref&gt;[https://www.kaartspelletjes.nl/boerenbridge/ Boerebridge, spulregels en farianten]&lt;/ref&gt; en it yn Brabân en Limburch populêre [[rikke]]&lt;ref&gt;[https://www.stichtingrikken.nl/ Rikke]&lt;/ref&gt;. Yn de bieding by bridge giet it derom út te finen hokker pear de measte slaggen tinkt meitsje te kinnen, en mei hokker kaartkleur as troef. Krekt as op in [[feiling]] moat elke folgjende bieder heger biede as de foarige. It is ek tastien om te passen. As nei in bod trije kear past wurdt, hat de spiler fan it lêste bod fêstlein hoefolle slaggen hy of sy en syn of har partner helje wolle en mei hokker troefkleur. Dat hjit it ''kontrakt''. Helje de bieders de slaggen fan it kontrakt (of mear), dan krije se skoarepunten. Helje se te min slaggen dan geane se ''down'' &lt;ref&gt;'go down' - ''[[Ingelsk]]: &quot;deroan gean&quot;''&lt;/ref&gt; en krije de tsjinstanners punten&lt;ref&gt;As je it skerper besjogge giet it bieden der yn de grûn net om om út te finen wa't de measte slaggen meitsje kin. Eins is it doel by it bieden om op in sa ''gaadlik'' mooglik kontrakt út te kommen. Wat gaadlik is wurdt dúdlik yn de finale ôfrekken fan de frekwinsjesteat ([[#Frekwinsjesteat|fierderop]]). Faak komt dat wol del op 'de meast mooglike slaggen', mar net altyd.&lt;/ref&gt;.

===Diele===
Yn in losse setting, bygelyks thús of yn in kafee, dielt in spiler, de ''dieler'', de kaarten ien foar ien om, te begjinnen oan dyselde dy’t links fan him sit. By it folgjende potsje is de linkssittende de dieler, en sa fierder, oant nei fjouwer potsjes it rûntsje dien is. By it bridgen op in klub wurdt net mei de hân dield. Dêr lizze doaskes klear mei kaarten dy’t al skodde binne (de saneamde ‘ferdieling’), mei dêrby dúdlik oanjûn hokker foar N, E, S en W binne, en wa’t de dieler is. By bridge op ynternet krije de spilers automatysk fan it spulsysteem elke kear nije ferdielingen.

===Biedljedder===
Mei in bod jout in spiler it oantal slaggen dat er minimaal meitsje wol oan, en de troefkleur. Nêst de fjouwer troefkleuren bestiet ek de opsje ‘gjin troef’, koartwei ‘sans’ SA&lt;ref&gt;‘sans atout’ - ''[[Frânsk]]: &quot;sûnder troef&quot;''&lt;/ref&gt;, en yn Ingelske kontekst NT (‘no trump’). De earste seis slaggen binne automatysk al yn in bod opnommen. It bod ‘2 rút’ betsjut dus: ‘Wy meitsje 8 slaggen (of mear) mei rút as troef.’ By it bieden is de iene kleur heger as de oare. De folchoarder fan leech nei heech is klaver – rút – hert – skop – sans. In bod op 2-nivo is altyd heger as ien op 1-nivo. Sa ûntstiet der in ljedder mei 7x5 = 35 hieltiid hegere bodden, fan 1 klaver by it begjin oant 7 sans oan de ein. In kontrakt op 6-nivo (alle slaggen, útsein ien) is in ‘lyts slem’&lt;ref&gt;‘slem’ - ''út it [[Ingelsk]] &quot;slam&quot;: &quot;hurde slach&quot;''&lt;/ref&gt;, in kontrakt op 7-nivo (alle slaggen) is ‘grut slem’. Yn in ynformele situaasje kin mûnling bean wurde. Op in bridgeklub is dat net tastien. Dêr binne spesjale biedbakjes mei foar elk bod in apart kaartsje dat men by it bieden foar jin op ’e tafel lizze kin.

===Biedferrin===
De dieler mei begjinne mei bieden. Hy mei alles biede wat er wol mar sil meastal rêstich út ein sette op 1-nivo of eventueel 2-nivo. As er gjin goede kaarten hat kin er ek daliks passe (de oare kear dat er wer biede mei, mei er dan byneed gewoan wer in bod dwaan). As de dieler net past mar in bod docht, dan is dat it ''iepeningsbod'', en de dieler de ''iepener''. De spiler links fan de dieler kin dêrnei elk heger bod dwaan as dat fan de dieler, en sa fierder. In bod fan tsjinpartij nei de iepener hjit in ''folchbod'', in bod fan partner fan de iepener hjit ''bybod''. It bieden jout de mooglikheid om oan jins partner dúdlik te meitsjen wat foar kaarten oft men sels hat. Dêr binne allerhanne biedkonvinsjes foar úttocht dy’t fariearje fan ''basic'' oant tige fier útwurke. Tsjintwurdich spylje de measte begjinnende bridgers yn Nederlân it saneamde fiifkaart heech-systeem, dêr’t [[#Biedsysteem|fierderop]] mear oer sein wurdt.

===Spylje===
Nei’t it kontrakt fêststeld is, moatte de slaggen ek wiermakke wurde. Dyselde dy’t as earste fan it pear de kleur (of sans) fan it einkontrakt bean hat, spilet foar dat pear. Dy hjit no ‘de lieder’. De tsjinspiler links fan de lieder komt mei syn earste kaart út en ''dêrnei'' leit de partner fan de lieder al syn kaarten iepen op ’e tafel, dat eltsenien dy sjen kin. De partner is no ‘de dummy’ &lt;ref&gt;'dummy' - ''[[Ingelsk]]: &quot;poppe&quot;''&lt;/ref&gt; en hat yn dit spul fierder gjin rol mear. De lieder spilet dus allinne mei de twa ferdielingen fan it pear (oantsjut as ‘hân’ en ‘tafel’) tsjin de beide tsjinstanners. Nei dat begjin is it spul ferfolgens in streekrjocht slachspul, mei de Aas as heechste en de tsien leger as de hofkaarten. Dat de folchoarder is A H F B 10 9 8 7 6 5 4 3 2. Wa’t net bekenne kin, hat gjin ferplichting om te troeven.

== Puntetelling ==
===By in makke kontrakt===
It systeem om punten ta te kennen foar in helle kontrakt is net sa ynsichtlik. In oantal basisregels binne de neifolgjende:

''Punten per slach (earste seis slaggen telle net mei)''&lt;br&gt;* elke herte- en skoppeslach smyt 30 pt op;&lt;br&gt;* elke sans-slach smyt ek 30 pt op, de earste lykwols 40 pt;&lt;br&gt;* elke klaver- en ruteslach smyt 20 pt op.&lt;br&gt;

''Preemjes''&lt;br&gt;
As je mei de slaggen 100 pt of mear bean en helle ha, hjit dat ‘de manche’&lt;ref&gt;'manche' - ''[[Frânsk]]: &quot;mouwe&quot;''; it is oannimlik dat dit slacht op in fest mei mouwen der oan, oars as by in dielskoare dy't sjoen wurdt as in fest sûnder mouwen.&lt;/ref&gt;. In manche smyt yn de ienfâldichste gefallen 300 pt ekstra preemje op. Dat jildt foar de kontrakten 3SA, 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt;, 4♠, 5♣, 5&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♦&lt;/font&gt;, dy smite ynklusyf preemje resp 400, 420, 420, 400 en 400 pt op.
Hawwe je in leger kontrakt makke as de boppeneamde fiif, dan komme je mei de helle slaggen net oan de manche ta. Yn dat gefal krije je in preemje fan 50 pt, ‘de dielskoarepreemje’.&lt;br&gt;
In lyts en grut slem leverje noch folle hegere preemjes op.

===Downslaggen===
Ofhinklik fan de situaasje is hjir in grut ferskaat oan mooglikheden dy’t begjinne by 50 pt by -1 (íen downslach) mar dy’t oprinne kinne oant 500 of 800 of noch mear. Tink derom: dy punten geane nei de tsjinstanners!

== It bieden neier besjoen == 
===Manchekontrakt is kritysk===
By alle besteande kaartferdielingen jout heechút sa’n 30% de mooglikheid oan ien fan beide pearen (soms oan beide) om in manchekontrakt te heljen. It is by it bieden fan it grutste belang om in manchekontrakt net te missen. In foarbyld: in pear dat 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; biedt en makket, krijt 420 pt. In oar pear, dat mei deselde kaarten net fierder komt as in kontrakt 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; en ien ekstra slach makket, rint de manchepreemje mis – dy krije men allinne as de manche ''bean en makke'' is. Dat it pear krijt mar 170 pt (120 foar 4 herteslaggen en 50 dielskoarepreemje).

===Fit en honneurpunten===
De praktyk fan it spul wiist út dat as in pear tegearre 8 of mear kaarten fan ien kleur hat, dat it dan leannet om dy kleur troef te meitsjen. Se hawwe dan sa’t dat hjit in ''fit'' &lt;ref&gt;'fit' - ''[[Ingelsk]]: &quot;goed passe&quot;''&lt;/ref&gt; yn dy kleur. Ien fan de doelen fan it bieden is om ûnder inoar út te finen yn hokker kleur oft der in fit is. Dêrnêst hinget de sterkte fan in hân kaarten ôf fan de hichte fan de kaarten – hoe heger, hoe better – en fan de skevens fan de ferdieling oer de kleuren (in 4-3-3-3-ferdieling hat minder potinsje as bygelyks in 6-5-1-1-ferdieling). Der is in ienfâldige mjitstêf ûntwikkele om oan te jaan hoe goed oft de kaarten fan in hân binne. Dêrta krije de honneurkaarten (de plaatsjes) punten takend: A 4, H 3, F 2 en B 1. Per kleur binne der dus 10 fan dy ''honneurpunten'' (HP), yn it hiele spul 40 (de skevens fan in ferdieling bliuwt hjir earst bûten beskôging). In twadde doel fan it bieden is om fan inoar in yndruk te krijen hoefolle honneurpunten oft de partner likernôch hat. Beide begripen (fit en honneurpunt) binne belangrike ûnderdielen fan in biedsysteem. Dêr binne yn de rin fan de jierren in hiel soad fan úttocht.

===Biedsysteem===
In biedsysteem dat yn Nederlân in protte brûkt wurdt is fiifkaart heech. [[#It manchekontrakt is kritysk|Hjirboppe]] is al oanjûn dat it finen fan in mooglik manche-kontrakt fan it grutste belang is. No docht bliken dat as partners tegearre likernôch 25 honneurpunten hawwe, hja in manchekontrakt 3SA, 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 4♠ wierskynlik wol meitsje kinne. Foar de manchekontrakten 5♣ en 5&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♦&lt;/font&gt; binne sa'n 27 honneurpunten nedich. Dat leit yn de reden want in kontrakt op 5-nivo is heger as ien op 3- of 4-nivo, men mei dan mar twa slaggen misse yn stee fan trije of fjouwer.

It biedsysteem fiifkaart heech hat as doel om sa gau mooglik út te finen oft der in fit is yn de hege kleuren en oft partners tegearre minstens 25 honneurpunten hawwe, sadat in machekontrakt 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 4♠ mooglik is. Binne der wol 25 punten mar gjin fit yn de hege kleuren dan is 3SA wierskynlik wol in gaadlik kontrakt. Om in bytsje ynsicht te jaan yn de opset fan it biedsysteem folgje hjir as foarbyld in pear fan de ienfâldige bied-ôfspraken út it systeem. (Yn dit foarbyld passe de tsjinstanners hieltiid.)

By fiifkaart heech betsjut in iepeningsbod 1&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 1♠: Ik haw 12-19 HP en ministens fiif herten of fiif skoppen. Sa wit partner daliks oft der kânsen binne op in manche yn hert of skop. Ommers, hat er sels ek minimaal trije herte- of skoppekaarten, dan is der in fit yn dy kleur. In oantal bybodden dy’t partner no jaan kin, binne de neifolgjende:
* pas: Ik haw minder as 6 pt. It hat gjin doel om te besykjen in manchekontrakt te bieden, dêr binne wy te swak foar;
* 2&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 2♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 6-9 pt; partner, betink do mar oftst passe wolst of dat wy nei de manche kinne;
* 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 3♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 10-11 pt; partner, betink do mar oftst passe wolst of dat wy nei de manche kinne;
* 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 4♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 12 of mear pt: wy kinne de manche spylje en dy bied ik dus hjirby.
Yn it gefal dat it antwurd fan partner 2&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 2♠ is, moat iepener even goed neitinke. Hy joech mei it iepeningsbod 12-19 HP oan. Binne dy punten oan de lege kant (12-14 HP) dan binne der tegearre te min punten foar de manche. Binne dy punten oan de hege kant (18 of 19 HP) dan liket in manche goed mooglik, partner garandearret mei syn of har antwurd ommers minstens 6 HP. Dat, iepener biedt de manche.&lt;br&gt;
Hat iepener lykwols 15-17 HP, dan is de manche wikkerdewik, ôfhinklik fan de punten fan de bybiedende partner. Yn dat gefal sil iepener 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 3♠ biede. Sa'n bod hjit in ''invite''. Hy of sy seit dêrmei: Partner, ik lit it oan dy oer oftst de manche sitten sjochst of net.&lt;br&gt;
Dit útwurke foarbyld lit sjen hoe't it bieden eins in foarm fan kommunikaasje is tusken de partners om it goede kontrakt te finen.

===De ynset omheech: Dûblet, redûblet en kwetsberens===
De biedljedder ken twa, noch net neamde, ekstra bodden dy’t ynfloed ha op de puntetelling, it ''dûblet'' en it ''redûblet''.&lt;br&gt;
As ien fan de tsjinpartij in bod fan in spiler dûblearret betsjut dat: ‘Ik leau net dat jim dat kontrakt helje kinne. Jimme geane down! En dêrom ferdûbelje ik mei dit bod de strafpunten dy’t jim dan krije.’ Stel: E biedt 2♠; dêrnei passe S en W, mar N seit ‘dûblet’ (faak oanjûn mei ‘x’). As dêrop elkenien past, spylje E-W it kontrakt 2♠x. As se dan down geane, krijt de tsjinpartij twa kear safolle punten. Meitsje hja it kontrakt lykwols ál, dan krije hja mear punten as sljochtwei. In dûblet ferheget dus de ynset.&lt;br&gt;
Der binne twa manieren om in dûblet by it bieden op te heffen. Yn it foarste plak kin de dûblearre partij trochbiede nei it dûblet fan de tsjinstanners. As E of W yn it boppesteande gefal nei N syn dûblet bg. 3♣ biede ferfalt it dûblet. Fansels kinne S of N dy 3♣ ek wer dûblearje mar dat hoecht net. De oare opsje as antwurd is dat E-W sizze: ‘Ha! Jim miene dat wy down geane!? No moai net! Wy dûblearje jim dûblet, dat is in redûblet.’ Mei it redûblet giet de ynset nóch in kear oer de kop, it wurdt no wier in spultsje fan alles of niks: down gean leveret de tsjinstanners nóch mear punten op, mar as de bieders fan it einkontrakt it ál meitsje, har ek.&lt;br&gt;
Ta beslút is der noch it systeem fan kwetsberens. As in pear ''kwestber'' is betsjut dat, dat de punte-ynset fan it spul al ''op foarhân'' foar har ferhege is. It jout mear strafpunten as se down geane mar ek in hegere preemje foar de manche, nammentlik 500 pt (yn stee fan 300 pt. by net-kwetsber). By gewoan wedstriidbridge spylje pearen oan ien tafel faak fjouwer potsjes tsjin deselde tsjinstanners. Ofwikseljend is dan gjinien kwetsber, it iene pear, it oare pear en beide pearen. By spyljen mei in kompjûtersysteem jout it spulsysteem alle kearen oan hoe’t it mei de kwetsberens fan de beide pearen steld is. It mei dúdlik wêze dat spilers dy’t net kwetsber binne wat mear risiko nimme kinne omdat down gean minder strafpunten opsmyt.

== Bridge as tinksport ==
===Tafalsfaktor útsletten===
Frysk histoarysk en literêr sintrum [[Tresoar]] yn Ljouwert is yn [[2018]] útein set as [https://www.tresoar.nl/onderzoeken/themas/sport/denksportcollectiecentrumtresoar tinksportkolleksjesintrum]. Dêrby steane fjouwer grutte tinksporten sintraal: skake, damje, bridge en go. Troch de akwisysje fan in oantal kolleksjes beskikt Tresoar oer de op ien nei grutste iepenbiere samling mei bridgepublikaasjes yn ’e wrâld. Bridge is, mei skake, damje en go, erkend as [[tinksport]] troch de [https://www.bridge.nl/over-bridgebond/ NOC*NSF].&lt;br&gt;
Bridge ferstjinnet dus blykber mear as oare [[kaartspul]]len de oantsjutting fan tinksport. De reden dêrfan is: As men yn de kroech in gesellige jûn bridge spilet en de kaarten út de hân dielt (dêr’t neat mis mei is), hinget de winst fan de pearen N-S en E-W ek ôf fan de tafallich goede of minne kaarten dy’t de spilers krije. Krije N-S mear manche-ferdielingen as E-W? Dan sit it der dik yn dat se nei tweintich potsjes de measte punten hawwe. Om dat effekt fan ‘gelok mei de kaarten’ op te heffen wurde by bridgewedstriden de resultaten dy’t ferskillende pearen ''mei deselde ferdieling'' helle hawwe, mei inoar fergelike yn in saneamde frekwinsjesteat ([[#Frekwinsjesteat|fierderop]]). En dan blykt dat it resultaat allinne noch mar bepaald wurdt troch spulynsicht, konsintraasje, ûnthâld en in goed wurkjend biedsysteem. Mei de software fan tsjintwurdich is it goed mooglik om fan in hiele protte spilers te sjen wat se allegear mei deselde kaarten bean hawwe – en makke (of net).&lt;br&gt;
Dat aspekt fan it spul is ek wêrom't op in spuljûn fan in bridgeklub de ferdielingen yn doaskes beskikber steld wurde. By it spyljen leit elke spiler de kaarten fan de slaggen dy't dien binne foar him of har op 'e tafel del, op 'e kop. Eigen slaggen lizze fertikaal, slaggen fan de tsjinpartij horizontaal. Nei ôfrin triuwt elk it eigen trettjintal kaarten wer werom yn it doaske op it goede plak. Sa kinne folle mear oaren ek mei deselde ferdieling spylje.

===Frekwinsjesteat===
In frekwinsjesteat is in tabel dy’t sjen lit hoefolle punten oft de spilers helle hawwe út in besteande ferdieling. As foarbyld de yllustraasje hjirûnder, ûntliend oan de wykkompetysje op [https://www.berrywestra.nl/bic.html Berry’s Internet Club].&lt;br&gt;
Wy sjogge oan de linkerkant de oanbelangjende ferdieling. Yn dit spul binne N en S kwetsber (oanjûn mei read). N en S hawwe hiel goed spile en it kontrakt 3SA makke mei twa ekstra slaggen. Dat smyt 660 pt op (preemje kwetsbere manche is 500 pt, plus de punten foar de sans-slaggen)  De wite tabel rjochts is de frekwinsjesteat. Dêr falt út te sjen dat dit spul yn totaal 178 kear spile is; 85 kear wie it kontrakt 5♣ foar S, goed foar 600 pt; 13 kear spilen N en S blykber net goed (of de tsjinstanners wiene hiel tûk), dêr gie it 5♣-kontrakt 1-down, wat 100 pt opsmiet foar E en W (yn de tabel steane altyd de punten foar N en S, dus -100 pt). En dan binne der noch allerhanne oare kontrakten, ek in pear foar E en W.&lt;br&gt;
Mei in beskate rekkenmetoade wurdt de ferdieling oer de punten omrekkene nei persinten en dat is de úteinlikse wedstriidskoare by dizze iene ferdieling.&lt;br&gt;

[[File:Bridge_(card_game)_Foarbyld_fan_frekwinsjesteat_Example_of_frequency_table.jpg|900px]]
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

===In klubjûn of in drive===
It boppeneamde foarbyld fan in frekwinsjesteat slacht op ien potsje bridge dat troch in hiele protte pearen spile is. Op in spylmiddei of -jûn fan in bridgeklub spylje de pearen fansels folle mear as ien potsje, lit ús sizze 24 potsjes. De spilers rûlearje dan troch de seal en spylje oan elke tafel 4 potsjes tsjin deselde tsjinstanners. Dêrnei wurdt der wiksele, en sa fierder. Oan de ein fan de middei/jûn hat elk pear dus oan 6 tafels hieltiid 4 potsjes spile, yn totaal 24 ferskillende ferdielingen. Fan elk fan dy ferdielingen komt der oan de ein in frekwinsjesteat dy’t oanjout wat it persintaazje fan elk pear is. Om de einútslach fêst te stellen wurdt per pear it gemiddelde útrekkene fan alle persintaazjes: wat heger, wat better. By in bridge-drive giet it om in wedstriid yn losser ferbân mar de proseduere is gelyk.&lt;br&gt; 
De administraasje fan sa'n barren is in hiel oheden. Elk pear moat witte oan hokker tafel oft se spylje en tsjin wa; alle útslaggen moatte kreas ynfolle wurde daliks nei elk potsje; en nei ôfrin moatte alle spylresultaten útwurke wurde. Yn it foar-digitale tiidrek waard soks allegear mei de hân dien op formulieren. Tsjintwurdich giet it mei spesjale mobile online kastkes om oan tafel de resultaten yn te foljen en dêrnei op de kompjûter de gegevens te ferwurkjen. It Nederlânske bedriuw Bridgemate hat him sûnt 1999 ûntjûn ta in wichtige en wrâldomfiemjende leveransier fan tsjinsten op dat mêd oan goed seistûzen klubs yn mear as fiifensechstich lannen&lt;ref&gt;[https://www.bridgemate.nl Website Bridgemate, rieplachte 11 oktober 2026]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
== Nederlân Bridgelân ==
===Yntroduksje fan bridge yn Nederlân===
Bridge is ûntstien út in oar kaartspul, whist. Wêr’t de namme bridge weikomt is net wis. Wol dúdlik is dat it spul yn de jierren tweintich fan de foarige iuw syn definitive foarm fûn en benammen yn Amearika populêr waard troch de ynset fan Ely Culbertson (1891-1955) dy’t mei syn ''Blue Book'' (1930) in miljoenepublyk berikte. Nei de oarloch waard it spul ek tige populêr yn Europa, benammen it Feriene Keninkryk, Frankryk en Itaalje.&lt;br&gt;
De bruorren Goudsmit yntrodusearren it bridgespul om 1930 hinne yn Nederlân. Frits Willem (1899-1971) en Ernst Casimir (1903-1967)&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=Ernst+Casimir+Goudsmit&amp;coll=ddd Bertedatum 13 april 1903, Delpher, rieplachte 7 feb. 2026]&lt;/ref&gt;, beide jurist, spilen yn de âldste bridgeklub fan Nederlân, de hearesosjeteit Continental yn Amsterdam. Desennialang wiene se de sterkste spilers fan Nederlân. Se hiene ek ynternasjonaal in soad sukses.&lt;br&gt;
Yn 1930 waard de Nederlandsche Bridge Bond oprjochte (stavering letter oanpast, koartwei NBB). Yn dy jierren wie bridge in elitespul mei sa’n tsientûzen leden oansletten by it lanlik bûn. Dat feroare pas yn de jierren santich fan de foarige iuw yn gearhing mei de maatskiplike trend fan ‘demokratisearring’. De sport waard yn koarte tiid tige populêr en it ledetal fan it bûn ûntplofte&lt;ref&gt;[https://www.bridge.nl/kennisbank/historie/ Foar mear sjoch 'Historie' op website NBB]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
De NBB telde yn 1980 40.000 leden en yn 1995 wiene it al 100.000. Dat wie mei te tankjen oan de populêre boeken ''Van Start tot Finish'' fan Cees Sint (1945-2025) en Ton Schipperheyn (1932/3-2022) en de tv-kursus dy’t de AVRO op basis fan dy boeken útstjoerde. Yn 2012 wiene der 115.000 leden. Op seker stuit lykwols sette de ôfname yn en de website fan it bûn fermeldt yn febrewaris 2026 in ledetal fan [https://www.bridge.nl/over-bridgebond/ 70.000]. Likegoed is Nederlân ien fan de meast bridge spyljende lannen fan de wrâld. It lanlik bûn set him derfoar yn om de sport sawol yn de breedte as nei de top ta te fersterkjen.&lt;br&gt;

===Bridge op ynternet===
De komst fan ynternet hat it bridgespul nije ympulsen jûn. It lanlik bûn begûn ein 2001 mei de ynternetbridgeklub [https://www.stepbridge.nl/ StepBridge] dy’t tsjintwurdich njoggentûzen leden hat. Elke bridger kin lid wurde fan StepBridge. As je ynlogge kinne je op allerhanne wizen spylje: rekreatyf of yn wedstriidfoarm; mei freonen of kunde by ôfspraak; of mei jins partner of mei in ûnbekende partner tsjin twa oare ûnbekenden. Lid-spilers krije op basis fan de helle resultaten in ‘ranking’. It Spulsysteem lit sa spilers fan ûngefear itselde nivo tsjin inoar spylje.&lt;br&gt;
In oare Nederlânske bridgesite fan kwizekwânsje is dy fan [https://www.berrywestra.nl/ Berry Westra] (1961). Westra, in betûft wedstriidspiler, sette yn de jierren njoggentich útein mei it skriuwen en útjaan fan allerhanne boeken en oare publikaasjes oer bridge. Yn 2011 begûn er mei [https://www.berrywestra.nl/bic.html Berry’s Internet Club] yn kombinaasje mei in nije rige boeken op ynstapnivo, ''Bridge in een flits''.&lt;br&gt; 
As tredde kin hjir neamd wurde in rige fan tolve bridge-lessen op You Tube&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Bvpzh2EXXU0 Hjir op You Tube]&lt;/ref&gt;, fersoarge troch [https://drijverbridge.com/ Tom Drijver].&lt;br&gt;
Uteraard is der op mondiaal nivo in weareld oan bridgesites mei allerhande spylmooglikheden, faak yn it Ingelsk.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

== Bridge yn Fryslân ==
===Yntroduksje (1): Snits===
By de Olympyske Spullen fan 1928 yn Amsterdam wiene twa Ingelske atleten ûnderbrocht by Thomas Zandstra en gymnastyklearaar Casper Ras, Snitsers dy’t yn Amsterdam wennen. Sy learden it bridgen fan har Ingelske gasten. Yn Snits yntrodusearren se it spul by oaren, dy’t yn it doetiidske restaurant Piso al whist spilen. It nije spul sloech oan en der ûntstie in rûnte fan entûsjaste rekreative spilers dy’t wikseljend har ûnderkommen hiene yn in oantal horekagelegenheden, Hotel te Strake, Onder de Linden en Hotel de Wijnberg, en uteraard by minsken thús. Doe’t de ambysje wat heger rikte en fjouwer spilers oan offisjele wedstriden fan de NBB meidwaan woene, die bliken dat soks allinne koe foar leden fan in offisjele bridgeferiening. Sadwaande waard op 10 novimber 1938 yn de gearkomsteseal fan kafee-restaurant Het Park ‘Bridge Club Sneek’ oprjochte. De grûnlizzers wiene de earder neamde Thomas Zandstra, fabrikant Gerbrand Lampe en hannelsagint Albert Vis. De klub begûn mei trettjin leden. Zandstra, Vis en it echtpear Croes út Ljouwert foarmen yn dy tiid in sterk tiim dat sels in kear de populêre lanlike Avro-Bridgedrive wûn, dêr’t tûzenen pearen út it hiele lân oan meidiene&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19390109-2011 ''Leeuwarder Courant'' 9 jann. 1939]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=SNB-20131009-01011003 ''Sneeker Nieuwsblad'', 9 oktober 2013, s. 11]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

===Yntroduksje (2): Ljouwert===
Yn de simmer fan 1935 setten fjouwer Ljouwerter lju út ein mei bridgen thús, John Barens en syn frou Tieteke Banga, Wybe Hilverda en Meindert de Jong. John en Wybe koene inoar út Eindhoven dêr’t se wurke hiene en ek bridged. John en Tieteke wiene ein 1934 troud en runden in apotekerssaak op ’e hoeke fan de Papaverstrjitte en de Goudenreinstrjitte yn Ljouwert. Wybe wie ferwaarmingstechnikus, Meindert meiwurker op Wybe syn kantoar.
Letter dat jier naam it fjouwertal it inisjatyf om mei in bridgeklub te begjinnen. De oprjochtingsgearkomst wie yn oktober 1935 yn Hotel Phoenix, Sint Jabiksstrjitte 11. De namme fan de klub waard ‘Altijd Beter Bridge’, A.B.B. Yn it begjin wiene der sa’n tweintich leden, yn 1939 al oangroeid ta fyftich. De klub fielde oan as ‘ien grutte famylje’. Hotel Phoenix wie it earste jier it plak dêr’t sawol lesjûn waard as spile. Bridgers spilen lykwols leaver as dat se tarden, dat nei in jier sei de eigner ‘Zoeken jullie maar een ander tafeltje, niets te dekken, niets te verdienen.’ Der folge in skoft fan omswalkjen by in oantal renommearre Ljouwerter etablisseminten lâns: De Klanderij, De Groene Weide, Sipke Castelein, De Doelen, it Oranjehotel. By einsluten fûn de klub in fêst ûnderkommen yn sosjeteit de Harmonie&lt;ref&gt;[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/search?query=bridgeclub%20A.B.B.&amp;period= ''’t Kleine Krantsje'', 8 juny 1985, s. 11]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Krekt as de bridgeklub fan Snits sleat A.B.B. him yn novimber 1938 oan by de NBB om meidwaan te kinnen oan kompetysjewedstriden. It kranteberjocht dat dêr ferslach fan docht neamt noch in oare Ljouwerter bridgeklub, de N.B.S.&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19381203-2016 ''Leeuwarder Courant'', 3 des. 1938]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De libbensjierren en beroppen fan de persoanen yn dizze paragraaf binne opsocht op allefriezen.nl, dekrantvantoen.nl, wiewaswie.nl en genealogyonline.nl.&lt;br&gt;
Casper Ras (1905-) wie in soan fan Christiaan Ras, direkteur fan it glêsfabryk yn Snits. Hy troude yn 1934 yn Amsterdam. Thomans Wouter Zandstra (1906-1984) troude yn 1936 yn Amsterdam en stiet yn de trouakte as keapman oanjûn. Letter kamen hy en syn frou werom nei Fryslân. Herman Gerbrand Lampe (1908-1962) en Albert Hendrik Vis (1896-1976) binne de iennichsten dy’t opdûke út de gegevens dy't yn de beneaming komme, alle gegevens kombinearjende, derfan útgeande dat it net om ymportlju gie.&lt;br&gt; 
Fierder komt yn de databanken mar ien John [Johannes] Barens foar, en mar ien Wybe [Wijbe Sjoerd Klaas] Hilverda dy’t in plausibele leeftiid hat. Meindert de Jong troude yn 1938 mei Regina de Gavere dy’t er by A.B.B. kennen leard hie. De libbensjierren wurde alsa: John Barens (1911-1986), Tieteke Banga (1909-2002), Wybe Hilverda (1912-1954), Meindert de Jong (1911- nei 1987)&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

===Groei nei 1945===
Yn 1946 sleaten mear bridgeklubs har oan by it lanlik bûn, Ljouwert, Akkrum, Burgum en Harns&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19710505-19003 ''Leeuwarder Courant'' 5 maaie 1971]&lt;/ref&gt;. De klub yn Ljouwert wie in nije klub dy’t sljochtwei ‘Bridgeclub Leeuwarden’ hjitte. De A.B.B. en de N.B.S. ferdwûnen út byld. Nei 1950 folgen noch folle mear klubs. Soms wiene der yn itselde plak mear as ien. Drachten hie yn 1997 fjouwer oansletten klubs, BC De Vier Windstreken, BC Drachten, BC Aan Slag en de Rookvrije Bridgeclub&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19970327-25002 ''Leeuwarder Courant'' 27 maart 1997]&lt;/ref&gt;. De lêste waard oprjochte yn 1990 en bestiet noch altyd; de earste twa fusearren yn 2015 ta BC De Drachtster Kei&lt;ref&gt; [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=DRC-20151104-01031003 ''Drachtster Courant'' 4 novimber 2015]&lt;/ref&gt;. De Snitser bridgeklub, dy’t yn Fryslân de âldste papieren hat, fusearre yn 2019 mei de klub fan Drylts ta BC Sneek/IJlst. Yn Snits bestiet ek noch in oare klub, De Bridgesociëteit Sneek, formeel fan 2004 ôf, dêrfoar wiene der net-oansletten foarrinders wêrûnder de BZN, de Bridgeclub Zonder Naam.&lt;br&gt;Dit stik giet allinne oer klubs dy’t oansletten binne by it lanlik bûn. Fierder binne der op allegear plakken ek klubs dy’t net oansletten binne.

===Bridgeklubs yn Fryslân hjoed-de-dei===
It lanlik bridgebûn NBB hat Nederlân ferdield yn 24 distrikten&lt;ref&gt;[https://www.bridge.nl/over-bridgebond/organisatie/districten/ De 24 distrikten]&lt;/ref&gt;. De provinsje Fryslân mei de kop fan Oerisel en de Noardeastpolder foarmet dêr ien fan. By it distrikt Fryslân binne sa'n 3000 leden oansletten, ferdield oer 37 bridgeklubs&lt;ref&gt;[https://17.bridge.nl/ Distrikt Fryslân]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://17.bridge.nl/aangesloten-clubs/ Oersjoch fan de 37 klubs fan distrikt Fryslân]&lt;/ref&gt;. De klubs mei hûndert of mear leden binne (mei ledetal):&lt;br&gt;
B.C. Leeuwarden  258&lt;br&gt;
B.C. Emmeloord  203&lt;br&gt;
B.C. Sneek/IJlst  165&lt;br&gt;
De Bridgesociëteit Sneek  165&lt;br&gt;
B.C. De Capriolen (De Jouwer)  154&lt;br&gt;
B.C. Bravoure en Charme (It Hearrenfean)  121&lt;br&gt;
B.C. Ready (Harns)  119&lt;br&gt;
[[Frjentsjerter Bridge Klup|Franeker B.C.]]  116&lt;br&gt;
De Drachtster Kei  100&lt;br&gt;
Alle ledetallen jilde per 1 febrewaris 2026.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

[[Kategory:Bridge| ]]
[[Kategory:Kaartspul]]
[[Kategory:Lienwurd út it Ingelsk]]
[[Kategory:Yntroduksje út de 19e iuw]]</text>
      <sha1>8gszmjp88cknmjkeg1ohgk6uae0qht4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242313</id>
      <parentid>1242312</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T13:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Top8</username>
        <id>3341</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Frekwinsjesteat */</comment>
      <origin>1242313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29822" sha1="b6ahxw83kmayt42q9lvrhskx0tmsykk" xml:space="preserve">'''''Bridge''''' is in [[kaartspul]] dat spile wurdt troch twa pear spilers. Har plak om ’e tafel wurdt (mei de klok mei) oantsjut as Noard, East, Súd en West. Noard en Súd foarmje it iene pear, East en West it oare. It spul wurdt spile mei in [[Kaartspul|folslein pak]] kaarten fan 52; 13 yn elke kaartkleur, klaver, rút, hert en skop. Yn de basis folget bridge itselde prinsipe as [[Klaverjasse (kaartspul)|Klaverjasse]] of [[Hertejeie (kaartspul)|Hertejeie]]: de kaarten fan it spul wurde omparten ûnder de fjouwer spilers en elke spiler kin dan allinne of tegearre mei de partner slaggen meitsje. By bridge krijt elke spiler 13 kaarten. Ofhinklik fan it oantal helle slaggen wurde skoares takend. Yn trochsneed duorret ien potsje sân oant acht minuten en dan folget in nij spul mei nije kânsen en útdagingen.

== Spulferrin ==
===Biede===
In essinsjeel ferskil mei de boppeneamde kaartspullen by bridge is it bieden oan it begjin fan it spul. Dêr komt bridge yn oerien mei kaartspullen as [[boerebridge]]&lt;ref&gt;[https://www.kaartspelletjes.nl/boerenbridge/ Boerebridge, spulregels en farianten]&lt;/ref&gt; en it yn Brabân en Limburch populêre [[rikke]]&lt;ref&gt;[https://www.stichtingrikken.nl/ Rikke]&lt;/ref&gt;. Yn de bieding by bridge giet it derom út te finen hokker pear de measte slaggen tinkt meitsje te kinnen, en mei hokker kaartkleur as troef. Krekt as op in [[feiling]] moat elke folgjende bieder heger biede as de foarige. It is ek tastien om te passen. As nei in bod trije kear past wurdt, hat de spiler fan it lêste bod fêstlein hoefolle slaggen hy of sy en syn of har partner helje wolle en mei hokker troefkleur. Dat hjit it ''kontrakt''. Helje de bieders de slaggen fan it kontrakt (of mear), dan krije se skoarepunten. Helje se te min slaggen dan geane se ''down'' &lt;ref&gt;'go down' - ''[[Ingelsk]]: &quot;deroan gean&quot;''&lt;/ref&gt; en krije de tsjinstanners punten&lt;ref&gt;As je it skerper besjogge giet it bieden der yn de grûn net om om út te finen wa't de measte slaggen meitsje kin. Eins is it doel by it bieden om op in sa ''gaadlik'' mooglik kontrakt út te kommen. Wat gaadlik is wurdt dúdlik yn de finale ôfrekken fan de frekwinsjesteat ([[#Frekwinsjesteat|fierderop]]). Faak komt dat wol del op 'de meast mooglike slaggen', mar net altyd.&lt;/ref&gt;.

===Diele===
Yn in losse setting, bygelyks thús of yn in kafee, dielt in spiler, de ''dieler'', de kaarten ien foar ien om, te begjinnen oan dyselde dy’t links fan him sit. By it folgjende potsje is de linkssittende de dieler, en sa fierder, oant nei fjouwer potsjes it rûntsje dien is. By it bridgen op in klub wurdt net mei de hân dield. Dêr lizze doaskes klear mei kaarten dy’t al skodde binne (de saneamde ‘ferdieling’), mei dêrby dúdlik oanjûn hokker foar N, E, S en W binne, en wa’t de dieler is. By bridge op ynternet krije de spilers automatysk fan it spulsysteem elke kear nije ferdielingen.

===Biedljedder===
Mei in bod jout in spiler it oantal slaggen dat er minimaal meitsje wol oan, en de troefkleur. Nêst de fjouwer troefkleuren bestiet ek de opsje ‘gjin troef’, koartwei ‘sans’ SA&lt;ref&gt;‘sans atout’ - ''[[Frânsk]]: &quot;sûnder troef&quot;''&lt;/ref&gt;, en yn Ingelske kontekst NT (‘no trump’). De earste seis slaggen binne automatysk al yn in bod opnommen. It bod ‘2 rút’ betsjut dus: ‘Wy meitsje 8 slaggen (of mear) mei rút as troef.’ By it bieden is de iene kleur heger as de oare. De folchoarder fan leech nei heech is klaver – rút – hert – skop – sans. In bod op 2-nivo is altyd heger as ien op 1-nivo. Sa ûntstiet der in ljedder mei 7x5 = 35 hieltiid hegere bodden, fan 1 klaver by it begjin oant 7 sans oan de ein. In kontrakt op 6-nivo (alle slaggen, útsein ien) is in ‘lyts slem’&lt;ref&gt;‘slem’ - ''út it [[Ingelsk]] &quot;slam&quot;: &quot;hurde slach&quot;''&lt;/ref&gt;, in kontrakt op 7-nivo (alle slaggen) is ‘grut slem’. Yn in ynformele situaasje kin mûnling bean wurde. Op in bridgeklub is dat net tastien. Dêr binne spesjale biedbakjes mei foar elk bod in apart kaartsje dat men by it bieden foar jin op ’e tafel lizze kin.

===Biedferrin===
De dieler mei begjinne mei bieden. Hy mei alles biede wat er wol mar sil meastal rêstich út ein sette op 1-nivo of eventueel 2-nivo. As er gjin goede kaarten hat kin er ek daliks passe (de oare kear dat er wer biede mei, mei er dan byneed gewoan wer in bod dwaan). As de dieler net past mar in bod docht, dan is dat it ''iepeningsbod'', en de dieler de ''iepener''. De spiler links fan de dieler kin dêrnei elk heger bod dwaan as dat fan de dieler, en sa fierder. In bod fan tsjinpartij nei de iepener hjit in ''folchbod'', in bod fan partner fan de iepener hjit ''bybod''. It bieden jout de mooglikheid om oan jins partner dúdlik te meitsjen wat foar kaarten oft men sels hat. Dêr binne allerhanne biedkonvinsjes foar úttocht dy’t fariearje fan ''basic'' oant tige fier útwurke. Tsjintwurdich spylje de measte begjinnende bridgers yn Nederlân it saneamde fiifkaart heech-systeem, dêr’t [[#Biedsysteem|fierderop]] mear oer sein wurdt.

===Spylje===
Nei’t it kontrakt fêststeld is, moatte de slaggen ek wiermakke wurde. Dyselde dy’t as earste fan it pear de kleur (of sans) fan it einkontrakt bean hat, spilet foar dat pear. Dy hjit no ‘de lieder’. De tsjinspiler links fan de lieder komt mei syn earste kaart út en ''dêrnei'' leit de partner fan de lieder al syn kaarten iepen op ’e tafel, dat eltsenien dy sjen kin. De partner is no ‘de dummy’ &lt;ref&gt;'dummy' - ''[[Ingelsk]]: &quot;poppe&quot;''&lt;/ref&gt; en hat yn dit spul fierder gjin rol mear. De lieder spilet dus allinne mei de twa ferdielingen fan it pear (oantsjut as ‘hân’ en ‘tafel’) tsjin de beide tsjinstanners. Nei dat begjin is it spul ferfolgens in streekrjocht slachspul, mei de Aas as heechste en de tsien leger as de hofkaarten. Dat de folchoarder is A H F B 10 9 8 7 6 5 4 3 2. Wa’t net bekenne kin, hat gjin ferplichting om te troeven.

== Puntetelling ==
===By in makke kontrakt===
It systeem om punten ta te kennen foar in helle kontrakt is net sa ynsichtlik. In oantal basisregels binne de neifolgjende:

''Punten per slach (earste seis slaggen telle net mei)''&lt;br&gt;* elke herte- en skoppeslach smyt 30 pt op;&lt;br&gt;* elke sans-slach smyt ek 30 pt op, de earste lykwols 40 pt;&lt;br&gt;* elke klaver- en ruteslach smyt 20 pt op.&lt;br&gt;

''Preemjes''&lt;br&gt;
As je mei de slaggen 100 pt of mear bean en helle ha, hjit dat ‘de manche’&lt;ref&gt;'manche' - ''[[Frânsk]]: &quot;mouwe&quot;''; it is oannimlik dat dit slacht op in fest mei mouwen der oan, oars as by in dielskoare dy't sjoen wurdt as in fest sûnder mouwen.&lt;/ref&gt;. In manche smyt yn de ienfâldichste gefallen 300 pt ekstra preemje op. Dat jildt foar de kontrakten 3SA, 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt;, 4♠, 5♣, 5&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♦&lt;/font&gt;, dy smite ynklusyf preemje resp 400, 420, 420, 400 en 400 pt op.
Hawwe je in leger kontrakt makke as de boppeneamde fiif, dan komme je mei de helle slaggen net oan de manche ta. Yn dat gefal krije je in preemje fan 50 pt, ‘de dielskoarepreemje’.&lt;br&gt;
In lyts en grut slem leverje noch folle hegere preemjes op.

===Downslaggen===
Ofhinklik fan de situaasje is hjir in grut ferskaat oan mooglikheden dy’t begjinne by 50 pt by -1 (íen downslach) mar dy’t oprinne kinne oant 500 of 800 of noch mear. Tink derom: dy punten geane nei de tsjinstanners!

== It bieden neier besjoen == 
===Manchekontrakt is kritysk===
By alle besteande kaartferdielingen jout heechút sa’n 30% de mooglikheid oan ien fan beide pearen (soms oan beide) om in manchekontrakt te heljen. It is by it bieden fan it grutste belang om in manchekontrakt net te missen. In foarbyld: in pear dat 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; biedt en makket, krijt 420 pt. In oar pear, dat mei deselde kaarten net fierder komt as in kontrakt 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; en ien ekstra slach makket, rint de manchepreemje mis – dy krije men allinne as de manche ''bean en makke'' is. Dat it pear krijt mar 170 pt (120 foar 4 herteslaggen en 50 dielskoarepreemje).

===Fit en honneurpunten===
De praktyk fan it spul wiist út dat as in pear tegearre 8 of mear kaarten fan ien kleur hat, dat it dan leannet om dy kleur troef te meitsjen. Se hawwe dan sa’t dat hjit in ''fit'' &lt;ref&gt;'fit' - ''[[Ingelsk]]: &quot;goed passe&quot;''&lt;/ref&gt; yn dy kleur. Ien fan de doelen fan it bieden is om ûnder inoar út te finen yn hokker kleur oft der in fit is. Dêrnêst hinget de sterkte fan in hân kaarten ôf fan de hichte fan de kaarten – hoe heger, hoe better – en fan de skevens fan de ferdieling oer de kleuren (in 4-3-3-3-ferdieling hat minder potinsje as bygelyks in 6-5-1-1-ferdieling). Der is in ienfâldige mjitstêf ûntwikkele om oan te jaan hoe goed oft de kaarten fan in hân binne. Dêrta krije de honneurkaarten (de plaatsjes) punten takend: A 4, H 3, F 2 en B 1. Per kleur binne der dus 10 fan dy ''honneurpunten'' (HP), yn it hiele spul 40 (de skevens fan in ferdieling bliuwt hjir earst bûten beskôging). In twadde doel fan it bieden is om fan inoar in yndruk te krijen hoefolle honneurpunten oft de partner likernôch hat. Beide begripen (fit en honneurpunt) binne belangrike ûnderdielen fan in biedsysteem. Dêr binne yn de rin fan de jierren in hiel soad fan úttocht.

===Biedsysteem===
In biedsysteem dat yn Nederlân in protte brûkt wurdt is fiifkaart heech. [[#It manchekontrakt is kritysk|Hjirboppe]] is al oanjûn dat it finen fan in mooglik manche-kontrakt fan it grutste belang is. No docht bliken dat as partners tegearre likernôch 25 honneurpunten hawwe, hja in manchekontrakt 3SA, 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 4♠ wierskynlik wol meitsje kinne. Foar de manchekontrakten 5♣ en 5&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♦&lt;/font&gt; binne sa'n 27 honneurpunten nedich. Dat leit yn de reden want in kontrakt op 5-nivo is heger as ien op 3- of 4-nivo, men mei dan mar twa slaggen misse yn stee fan trije of fjouwer.

It biedsysteem fiifkaart heech hat as doel om sa gau mooglik út te finen oft der in fit is yn de hege kleuren en oft partners tegearre minstens 25 honneurpunten hawwe, sadat in machekontrakt 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 4♠ mooglik is. Binne der wol 25 punten mar gjin fit yn de hege kleuren dan is 3SA wierskynlik wol in gaadlik kontrakt. Om in bytsje ynsicht te jaan yn de opset fan it biedsysteem folgje hjir as foarbyld in pear fan de ienfâldige bied-ôfspraken út it systeem. (Yn dit foarbyld passe de tsjinstanners hieltiid.)

By fiifkaart heech betsjut in iepeningsbod 1&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; of 1♠: Ik haw 12-19 HP en ministens fiif herten of fiif skoppen. Sa wit partner daliks oft der kânsen binne op in manche yn hert of skop. Ommers, hat er sels ek minimaal trije herte- of skoppekaarten, dan is der in fit yn dy kleur. In oantal bybodden dy’t partner no jaan kin, binne de neifolgjende:
* pas: Ik haw minder as 6 pt. It hat gjin doel om te besykjen in manchekontrakt te bieden, dêr binne wy te swak foar;
* 2&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 2♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 6-9 pt; partner, betink do mar oftst passe wolst of dat wy nei de manche kinne;
* 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 3♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 10-11 pt; partner, betink do mar oftst passe wolst of dat wy nei de manche kinne;
* 4&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 4♠: Ik haw minstens trije herten/skoppen en 12 of mear pt: wy kinne de manche spylje en dy bied ik dus hjirby.
Yn it gefal dat it antwurd fan partner 2&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 2♠ is, moat iepener even goed neitinke. Hy joech mei it iepeningsbod 12-19 HP oan. Binne dy punten oan de lege kant (12-14 HP) dan binne der tegearre te min punten foar de manche. Binne dy punten oan de hege kant (18 of 19 HP) dan liket in manche goed mooglik, partner garandearret mei syn of har antwurd ommers minstens 6 HP. Dat, iepener biedt de manche.&lt;br&gt;
Hat iepener lykwols 15-17 HP, dan is de manche wikkerdewik, ôfhinklik fan de punten fan de bybiedende partner. Yn dat gefal sil iepener 3&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;♥&lt;/font&gt; / 3♠ biede. Sa'n bod hjit in ''invite''. Hy of sy seit dêrmei: Partner, ik lit it oan dy oer oftst de manche sitten sjochst of net.&lt;br&gt;
Dit útwurke foarbyld lit sjen hoe't it bieden eins in foarm fan kommunikaasje is tusken de partners om it goede kontrakt te finen.

===De ynset omheech: Dûblet, redûblet en kwetsberens===
De biedljedder ken twa, noch net neamde, ekstra bodden dy’t ynfloed ha op de puntetelling, it ''dûblet'' en it ''redûblet''.&lt;br&gt;
As ien fan de tsjinpartij in bod fan in spiler dûblearret betsjut dat: ‘Ik leau net dat jim dat kontrakt helje kinne. Jimme geane down! En dêrom ferdûbelje ik mei dit bod de strafpunten dy’t jim dan krije.’ Stel: E biedt 2♠; dêrnei passe S en W, mar N seit ‘dûblet’ (faak oanjûn mei ‘x’). As dêrop elkenien past, spylje E-W it kontrakt 2♠x. As se dan down geane, krijt de tsjinpartij twa kear safolle punten. Meitsje hja it kontrakt lykwols ál, dan krije hja mear punten as sljochtwei. In dûblet ferheget dus de ynset.&lt;br&gt;
Der binne twa manieren om in dûblet by it bieden op te heffen. Yn it foarste plak kin de dûblearre partij trochbiede nei it dûblet fan de tsjinstanners. As E of W yn it boppesteande gefal nei N syn dûblet bg. 3♣ biede ferfalt it dûblet. Fansels kinne S of N dy 3♣ ek wer dûblearje mar dat hoecht net. De oare opsje as antwurd is dat E-W sizze: ‘Ha! Jim miene dat wy down geane!? No moai net! Wy dûblearje jim dûblet, dat is in redûblet.’ Mei it redûblet giet de ynset nóch in kear oer de kop, it wurdt no wier in spultsje fan alles of niks: down gean leveret de tsjinstanners nóch mear punten op, mar as de bieders fan it einkontrakt it ál meitsje, har ek.&lt;br&gt;
Ta beslút is der noch it systeem fan kwetsberens. As in pear ''kwestber'' is betsjut dat, dat de punte-ynset fan it spul al ''op foarhân'' foar har ferhege is. It jout mear strafpunten as se down geane mar ek in hegere preemje foar de manche, nammentlik 500 pt (yn stee fan 300 pt. by net-kwetsber). By gewoan wedstriidbridge spylje pearen oan ien tafel faak fjouwer potsjes tsjin deselde tsjinstanners. Ofwikseljend is dan gjinien kwetsber, it iene pear, it oare pear en beide pearen. By spyljen mei in kompjûtersysteem jout it spulsysteem alle kearen oan hoe’t it mei de kwetsberens fan de beide pearen steld is. It mei dúdlik wêze dat spilers dy’t net kwetsber binne wat mear risiko nimme kinne omdat down gean minder strafpunten opsmyt.

== Bridge as tinksport ==
===Tafalsfaktor útsletten===
Frysk histoarysk en literêr sintrum [[Tresoar]] yn Ljouwert is yn [[2018]] útein set as [https://www.tresoar.nl/onderzoeken/themas/sport/denksportcollectiecentrumtresoar tinksportkolleksjesintrum]. Dêrby steane fjouwer grutte tinksporten sintraal: skake, damje, bridge en go. Troch de akwisysje fan in oantal kolleksjes beskikt Tresoar oer de op ien nei grutste iepenbiere samling mei bridgepublikaasjes yn ’e wrâld. Bridge is, mei skake, damje en go, erkend as [[tinksport]] troch de [https://www.bridge.nl/over-bridgebond/ NOC*NSF].&lt;br&gt;
Bridge ferstjinnet dus blykber mear as oare [[kaartspul]]len de oantsjutting fan tinksport. De reden dêrfan is: As men yn de kroech in gesellige jûn bridge spilet en de kaarten út de hân dielt (dêr’t neat mis mei is), hinget de winst fan de pearen N-S en E-W ek ôf fan de tafallich goede of minne kaarten dy’t de spilers krije. Krije N-S mear manche-ferdielingen as E-W? Dan sit it der dik yn dat se nei tweintich potsjes de measte punten hawwe. Om dat effekt fan ‘gelok mei de kaarten’ op te heffen wurde by bridgewedstriden de resultaten dy’t ferskillende pearen ''mei deselde ferdieling'' helle hawwe, mei inoar fergelike yn in saneamde frekwinsjesteat ([[#Frekwinsjesteat|fierderop]]). En dan blykt dat it resultaat allinne noch mar bepaald wurdt troch spulynsicht, konsintraasje, ûnthâld en in goed wurkjend biedsysteem. Mei de software fan tsjintwurdich is it goed mooglik om fan in hiele protte spilers te sjen wat se allegear mei deselde kaarten bean hawwe – en makke (of net).&lt;br&gt;
Dat aspekt fan it spul is ek wêrom't op in spuljûn fan in bridgeklub de ferdielingen yn doaskes beskikber steld wurde. By it spyljen leit elke spiler de kaarten fan de slaggen dy't dien binne foar him of har op 'e tafel del, op 'e kop. Eigen slaggen lizze fertikaal, slaggen fan de tsjinpartij horizontaal. Nei ôfrin triuwt elk it eigen trettjintal kaarten wer werom yn it doaske op it goede plak. Sa kinne folle mear oaren ek mei deselde ferdieling spylje.

===Frekwinsjesteat===
In frekwinsjesteat is in tabel dy’t sjen lit hoefolle punten oft de spilers helle hawwe út in besteande ferdieling. As foarbyld de yllustraasje hjirûnder, ûntliend oan de wykkompetysje op [https://www.berrywestra.nl/bic.html Berry’s Internet Club].&lt;br&gt;
Wy sjogge oan de linkerkant de oanbelangjende ferdieling. Yn dit spul binne N en S kwetsber (oanjûn mei read). N en S hawwe hiel goed spile en it kontrakt 3SA makke mei twa ekstra slaggen. Dat smyt 660 pt op (preemje kwetsbere manche is 500 pt, plus de punten foar de sans-slaggen)  De wite tabel rjochts is de frekwinsjesteat. Dêr falt út te sjen dat dit spul yn totaal 178 kear spile is; 85 kear wie it kontrakt 5♣ foar S, goed foar 600 pt; 13 kear spilen N en S blykber net goed (of de tsjinstanners wiene hiel tûk), dêr gie it 5♣-kontrakt 1-down, wat 100 pt opsmiet foar E en W (yn de tabel steane altyd de punten foar N en S, dus -100 pt). En dan binne der noch allerhanne oare kontrakten, ek in pear foar E en W.&lt;br&gt;
Mei in beskate rekkenmetoade wurdt de distribúsje oer de punten omrekkene nei persinten en dat is de úteinlikse wedstriidskoare by dizze iene ferdieling.&lt;br&gt;

[[File:Bridge_(card_game)_Foarbyld_fan_frekwinsjesteat_Example_of_frequency_table.jpg|900px]]
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

===In klubjûn of in drive===
It boppeneamde foarbyld fan in frekwinsjesteat slacht op ien potsje bridge dat troch in hiele protte pearen spile is. Op in spylmiddei of -jûn fan in bridgeklub spylje de pearen fansels folle mear as ien potsje, lit ús sizze 24 potsjes. De spilers rûlearje dan troch de seal en spylje oan elke tafel 4 potsjes tsjin deselde tsjinstanners. Dêrnei wurdt der wiksele, en sa fierder. Oan de ein fan de middei/jûn hat elk pear dus oan 6 tafels hieltiid 4 potsjes spile, yn totaal 24 ferskillende ferdielingen. Fan elk fan dy ferdielingen komt der oan de ein in frekwinsjesteat dy’t oanjout wat it persintaazje fan elk pear is. Om de einútslach fêst te stellen wurdt per pear it gemiddelde útrekkene fan alle persintaazjes: wat heger, wat better. By in bridge-drive giet it om in wedstriid yn losser ferbân mar de proseduere is gelyk.&lt;br&gt; 
De administraasje fan sa'n barren is in hiel oheden. Elk pear moat witte oan hokker tafel oft se spylje en tsjin wa; alle útslaggen moatte kreas ynfolle wurde daliks nei elk potsje; en nei ôfrin moatte alle spylresultaten útwurke wurde. Yn it foar-digitale tiidrek waard soks allegear mei de hân dien op formulieren. Tsjintwurdich giet it mei spesjale mobile online kastkes om oan tafel de resultaten yn te foljen en dêrnei op de kompjûter de gegevens te ferwurkjen. It Nederlânske bedriuw Bridgemate hat him sûnt 1999 ûntjûn ta in wichtige en wrâldomfiemjende leveransier fan tsjinsten op dat mêd oan goed seistûzen klubs yn mear as fiifensechstich lannen&lt;ref&gt;[https://www.bridgemate.nl Website Bridgemate, rieplachte 11 oktober 2026]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
== Nederlân Bridgelân ==
===Yntroduksje fan bridge yn Nederlân===
Bridge is ûntstien út in oar kaartspul, whist. Wêr’t de namme bridge weikomt is net wis. Wol dúdlik is dat it spul yn de jierren tweintich fan de foarige iuw syn definitive foarm fûn en benammen yn Amearika populêr waard troch de ynset fan Ely Culbertson (1891-1955) dy’t mei syn ''Blue Book'' (1930) in miljoenepublyk berikte. Nei de oarloch waard it spul ek tige populêr yn Europa, benammen it Feriene Keninkryk, Frankryk en Itaalje.&lt;br&gt;
De bruorren Goudsmit yntrodusearren it bridgespul om 1930 hinne yn Nederlân. Frits Willem (1899-1971) en Ernst Casimir (1903-1967)&lt;ref&gt;[https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=Ernst+Casimir+Goudsmit&amp;coll=ddd Bertedatum 13 april 1903, Delpher, rieplachte 7 feb. 2026]&lt;/ref&gt;, beide jurist, spilen yn de âldste bridgeklub fan Nederlân, de hearesosjeteit Continental yn Amsterdam. Desennialang wiene se de sterkste spilers fan Nederlân. Se hiene ek ynternasjonaal in soad sukses.&lt;br&gt;
Yn 1930 waard de Nederlandsche Bridge Bond oprjochte (stavering letter oanpast, koartwei NBB). Yn dy jierren wie bridge in elitespul mei sa’n tsientûzen leden oansletten by it lanlik bûn. Dat feroare pas yn de jierren santich fan de foarige iuw yn gearhing mei de maatskiplike trend fan ‘demokratisearring’. De sport waard yn koarte tiid tige populêr en it ledetal fan it bûn ûntplofte&lt;ref&gt;[https://www.bridge.nl/kennisbank/historie/ Foar mear sjoch 'Historie' op website NBB]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
De NBB telde yn 1980 40.000 leden en yn 1995 wiene it al 100.000. Dat wie mei te tankjen oan de populêre boeken ''Van Start tot Finish'' fan Cees Sint (1945-2025) en Ton Schipperheyn (1932/3-2022) en de tv-kursus dy’t de AVRO op basis fan dy boeken útstjoerde. Yn 2012 wiene der 115.000 leden. Op seker stuit lykwols sette de ôfname yn en de website fan it bûn fermeldt yn febrewaris 2026 in ledetal fan [https://www.bridge.nl/over-bridgebond/ 70.000]. Likegoed is Nederlân ien fan de meast bridge spyljende lannen fan de wrâld. It lanlik bûn set him derfoar yn om de sport sawol yn de breedte as nei de top ta te fersterkjen.&lt;br&gt;

===Bridge op ynternet===
De komst fan ynternet hat it bridgespul nije ympulsen jûn. It lanlik bûn begûn ein 2001 mei de ynternetbridgeklub [https://www.stepbridge.nl/ StepBridge] dy’t tsjintwurdich njoggentûzen leden hat. Elke bridger kin lid wurde fan StepBridge. As je ynlogge kinne je op allerhanne wizen spylje: rekreatyf of yn wedstriidfoarm; mei freonen of kunde by ôfspraak; of mei jins partner of mei in ûnbekende partner tsjin twa oare ûnbekenden. Lid-spilers krije op basis fan de helle resultaten in ‘ranking’. It Spulsysteem lit sa spilers fan ûngefear itselde nivo tsjin inoar spylje.&lt;br&gt;
In oare Nederlânske bridgesite fan kwizekwânsje is dy fan [https://www.berrywestra.nl/ Berry Westra] (1961). Westra, in betûft wedstriidspiler, sette yn de jierren njoggentich útein mei it skriuwen en útjaan fan allerhanne boeken en oare publikaasjes oer bridge. Yn 2011 begûn er mei [https://www.berrywestra.nl/bic.html Berry’s Internet Club] yn kombinaasje mei in nije rige boeken op ynstapnivo, ''Bridge in een flits''.&lt;br&gt; 
As tredde kin hjir neamd wurde in rige fan tolve bridge-lessen op You Tube&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Bvpzh2EXXU0 Hjir op You Tube]&lt;/ref&gt;, fersoarge troch [https://drijverbridge.com/ Tom Drijver].&lt;br&gt;
Uteraard is der op mondiaal nivo in weareld oan bridgesites mei allerhande spylmooglikheden, faak yn it Ingelsk.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

== Bridge yn Fryslân ==
===Yntroduksje (1): Snits===
By de Olympyske Spullen fan 1928 yn Amsterdam wiene twa Ingelske atleten ûnderbrocht by Thomas Zandstra en gymnastyklearaar Casper Ras, Snitsers dy’t yn Amsterdam wennen. Sy learden it bridgen fan har Ingelske gasten. Yn Snits yntrodusearren se it spul by oaren, dy’t yn it doetiidske restaurant Piso al whist spilen. It nije spul sloech oan en der ûntstie in rûnte fan entûsjaste rekreative spilers dy’t wikseljend har ûnderkommen hiene yn in oantal horekagelegenheden, Hotel te Strake, Onder de Linden en Hotel de Wijnberg, en uteraard by minsken thús. Doe’t de ambysje wat heger rikte en fjouwer spilers oan offisjele wedstriden fan de NBB meidwaan woene, die bliken dat soks allinne koe foar leden fan in offisjele bridgeferiening. Sadwaande waard op 10 novimber 1938 yn de gearkomsteseal fan kafee-restaurant Het Park ‘Bridge Club Sneek’ oprjochte. De grûnlizzers wiene de earder neamde Thomas Zandstra, fabrikant Gerbrand Lampe en hannelsagint Albert Vis. De klub begûn mei trettjin leden. Zandstra, Vis en it echtpear Croes út Ljouwert foarmen yn dy tiid in sterk tiim dat sels in kear de populêre lanlike Avro-Bridgedrive wûn, dêr’t tûzenen pearen út it hiele lân oan meidiene&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19390109-2011 ''Leeuwarder Courant'' 9 jann. 1939]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=SNB-20131009-01011003 ''Sneeker Nieuwsblad'', 9 oktober 2013, s. 11]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

===Yntroduksje (2): Ljouwert===
Yn de simmer fan 1935 setten fjouwer Ljouwerter lju út ein mei bridgen thús, John Barens en syn frou Tieteke Banga, Wybe Hilverda en Meindert de Jong. John en Wybe koene inoar út Eindhoven dêr’t se wurke hiene en ek bridged. John en Tieteke wiene ein 1934 troud en runden in apotekerssaak op ’e hoeke fan de Papaverstrjitte en de Goudenreinstrjitte yn Ljouwert. Wybe wie ferwaarmingstechnikus, Meindert meiwurker op Wybe syn kantoar.
Letter dat jier naam it fjouwertal it inisjatyf om mei in bridgeklub te begjinnen. De oprjochtingsgearkomst wie yn oktober 1935 yn Hotel Phoenix, Sint Jabiksstrjitte 11. De namme fan de klub waard ‘Altijd Beter Bridge’, A.B.B. Yn it begjin wiene der sa’n tweintich leden, yn 1939 al oangroeid ta fyftich. De klub fielde oan as ‘ien grutte famylje’. Hotel Phoenix wie it earste jier it plak dêr’t sawol lesjûn waard as spile. Bridgers spilen lykwols leaver as dat se tarden, dat nei in jier sei de eigner ‘Zoeken jullie maar een ander tafeltje, niets te dekken, niets te verdienen.’ Der folge in skoft fan omswalkjen by in oantal renommearre Ljouwerter etablisseminten lâns: De Klanderij, De Groene Weide, Sipke Castelein, De Doelen, it Oranjehotel. By einsluten fûn de klub in fêst ûnderkommen yn sosjeteit de Harmonie&lt;ref&gt;[https://periodieken.historischcentrumleeuwarden.nl/search?query=bridgeclub%20A.B.B.&amp;period= ''’t Kleine Krantsje'', 8 juny 1985, s. 11]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Krekt as de bridgeklub fan Snits sleat A.B.B. him yn novimber 1938 oan by de NBB om meidwaan te kinnen oan kompetysjewedstriden. It kranteberjocht dat dêr ferslach fan docht neamt noch in oare Ljouwerter bridgeklub, de N.B.S.&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19381203-2016 ''Leeuwarder Courant'', 3 des. 1938]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De libbensjierren en beroppen fan de persoanen yn dizze paragraaf binne opsocht op allefriezen.nl, dekrantvantoen.nl, wiewaswie.nl en genealogyonline.nl.&lt;br&gt;
Casper Ras (1905-) wie in soan fan Christiaan Ras, direkteur fan it glêsfabryk yn Snits. Hy troude yn 1934 yn Amsterdam. Thomans Wouter Zandstra (1906-1984) troude yn 1936 yn Amsterdam en stiet yn de trouakte as keapman oanjûn. Letter kamen hy en syn frou werom nei Fryslân. Herman Gerbrand Lampe (1908-1962) en Albert Hendrik Vis (1896-1976) binne de iennichsten dy’t opdûke út de gegevens dy't yn de beneaming komme, alle gegevens kombinearjende, derfan útgeande dat it net om ymportlju gie.&lt;br&gt; 
Fierder komt yn de databanken mar ien John [Johannes] Barens foar, en mar ien Wybe [Wijbe Sjoerd Klaas] Hilverda dy’t in plausibele leeftiid hat. Meindert de Jong troude yn 1938 mei Regina de Gavere dy’t er by A.B.B. kennen leard hie. De libbensjierren wurde alsa: John Barens (1911-1986), Tieteke Banga (1909-2002), Wybe Hilverda (1912-1954), Meindert de Jong (1911- nei 1987)&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

===Groei nei 1945===
Yn 1946 sleaten mear bridgeklubs har oan by it lanlik bûn, Ljouwert, Akkrum, Burgum en Harns&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19710505-19003 ''Leeuwarder Courant'' 5 maaie 1971]&lt;/ref&gt;. De klub yn Ljouwert wie in nije klub dy’t sljochtwei ‘Bridgeclub Leeuwarden’ hjitte. De A.B.B. en de N.B.S. ferdwûnen út byld. Nei 1950 folgen noch folle mear klubs. Soms wiene der yn itselde plak mear as ien. Drachten hie yn 1997 fjouwer oansletten klubs, BC De Vier Windstreken, BC Drachten, BC Aan Slag en de Rookvrije Bridgeclub&lt;ref&gt;[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=LC-19970327-25002 ''Leeuwarder Courant'' 27 maart 1997]&lt;/ref&gt;. De lêste waard oprjochte yn 1990 en bestiet noch altyd; de earste twa fusearren yn 2015 ta BC De Drachtster Kei&lt;ref&gt; [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&amp;id=DRC-20151104-01031003 ''Drachtster Courant'' 4 novimber 2015]&lt;/ref&gt;. De Snitser bridgeklub, dy’t yn Fryslân de âldste papieren hat, fusearre yn 2019 mei de klub fan Drylts ta BC Sneek/IJlst. Yn Snits bestiet ek noch in oare klub, De Bridgesociëteit Sneek, formeel fan 2004 ôf, dêrfoar wiene der net-oansletten foarrinders wêrûnder de BZN, de Bridgeclub Zonder Naam.&lt;br&gt;Dit stik giet allinne oer klubs dy’t oansletten binne by it lanlik bûn. Fierder binne der op allegear plakken ek klubs dy’t net oansletten binne.

===Bridgeklubs yn Fryslân hjoed-de-dei===
It lanlik bridgebûn NBB hat Nederlân ferdield yn 24 distrikten&lt;ref&gt;[https://www.bridge.nl/over-bridgebond/organisatie/districten/ De 24 distrikten]&lt;/ref&gt;. De provinsje Fryslân mei de kop fan Oerisel en de Noardeastpolder foarmet dêr ien fan. By it distrikt Fryslân binne sa'n 3000 leden oansletten, ferdield oer 37 bridgeklubs&lt;ref&gt;[https://17.bridge.nl/ Distrikt Fryslân]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://17.bridge.nl/aangesloten-clubs/ Oersjoch fan de 37 klubs fan distrikt Fryslân]&lt;/ref&gt;. De klubs mei hûndert of mear leden binne (mei ledetal):&lt;br&gt;
B.C. Leeuwarden  258&lt;br&gt;
B.C. Emmeloord  203&lt;br&gt;
B.C. Sneek/IJlst  165&lt;br&gt;
De Bridgesociëteit Sneek  165&lt;br&gt;
B.C. De Capriolen (De Jouwer)  154&lt;br&gt;
B.C. Bravoure en Charme (It Hearrenfean)  121&lt;br&gt;
B.C. Ready (Harns)  119&lt;br&gt;
[[Frjentsjerter Bridge Klup|Franeker B.C.]]  116&lt;br&gt;
De Drachtster Kei  100&lt;br&gt;
Alle ledetallen jilde per 1 febrewaris 2026.

{{boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}}
}}

[[Kategory:Bridge| ]]
[[Kategory:Kaartspul]]
[[Kategory:Lienwurd út it Ingelsk]]
[[Kategory:Yntroduksje út de 19e iuw]]</text>
      <sha1>b6ahxw83kmayt42q9lvrhskx0tmsykk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amerikaanske toefearn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192261</id>
    <redirect title="Andestúfearn" />
    <revision>
      <id>1242297</id>
      <parentid>1231247</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Andestoefearn]] naar [[Andestúfearn]]</comment>
      <origin>1242297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="tlkwlh6nqi2kirfl0qdeli3gt3geevn" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Andestúfearn]]</text>
      <sha1>tlkwlh6nqi2kirfl0qdeli3gt3geevn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hieraaetus weiskei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192296</id>
    <redirect title="Papoeadwerchearn" />
    <revision>
      <id>1242300</id>
      <parentid>1231336</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Papoea-dwerchearn]] naar [[Papoeadwerchearn]]</comment>
      <origin>1242300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="gzqmzi69xxyc7ih1bs55z0uerzfy555" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Papoeadwerchearn]]</text>
      <sha1>gzqmzi69xxyc7ih1bs55z0uerzfy555</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Humtoorp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192423</id>
    <redirect title="Humptrup" />
    <revision>
      <id>1242301</id>
      <parentid>1231996</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Humtrup]] naar [[Humptrup]]</comment>
      <origin>1242301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="k6cblo6kyaupxyw0i91i8jjw6kjkpqg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Humptrup]]</text>
      <sha1>k6cblo6kyaupxyw0i91i8jjw6kjkpqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Säänebel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192456</id>
    <redirect title="Sönnebüll" />
    <revision>
      <id>1242304</id>
      <parentid>1232149</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Sonnebüll]] naar [[Sönnebüll]]</comment>
      <origin>1242304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="nw26mqtp32ap8hcmeo1smd2y2z49sxw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Sönnebüll]]</text>
      <sha1>nw26mqtp32ap8hcmeo1smd2y2z49sxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brookmerland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193271</id>
    <redirect title="Brookmerlân (Samtgemeinde)" />
    <revision>
      <id>1242298</id>
      <parentid>1237462</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3660</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd door wijziging van [[Brokmerlân (gemeente)]] naar [[Brookmerlân (Samtgemeinde)]]</comment>
      <origin>1242298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="65l5fnnv7kqhdsw5z2pmh1jwy3u8g1t" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Brookmerlân (Samtgemeinde)]]</text>
      <sha1>65l5fnnv7kqhdsw5z2pmh1jwy3u8g1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Warner Bros.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194280</id>
    <revision>
      <id>1242316</id>
      <parentid>1241432</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T14:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54603-36</username>
        <id>60208</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1242316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1881" sha1="04wzuq0u26autal66sgh5sgva05ocp1" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| kop = Warner Bros.
| image = Warner Bros. 2026.svg
| caption = It logo fan Warner Bros.
| head1_1 = Oprjochte | item1_1 = 4 april 1923
| head1_2 = Oprjochters | item1_2 = [[Harry Warner]], [[Albert Warner]], [[Sam Warner]] en [[Jack L. Warner]]
| head1_3 = Fêstigingsplak | item1_3 = [[Burbank (Kalifornje)|Burbank]], [[Kalifornje]]
| head1_4 = Memmebedriuw | item1_4 = [[Warner Bros. Discovery]]
| head1_5 = Yndustry | item1_5 = film en tillefyzje
| head1_6 = Webside | item1_6 = [https://www.wbd.com/ wbd.com]
}}
'''Warner Bros.''', formeel '''Warner Bros. Entertainment Inc.''', is in Amerikaansk film- en tillefyzjebedriuw út [[Burbank (Kalifornje)|Burbank]] yn [[Kalifornje]]. It waard yn 1923 oprjochte troch de bruorren Harry, Albert, Sam en Jack Warner. De studio is ûnderdiel fan [[Warner Bros. Discovery]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wbd.com/|title=Warner Bros. Discovery|publisher=Warner Bros. Discovery|access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt;

Warner Bros. hearde ta de studio's dy't yn de jierren 1920 de oergong nei lûdfilm makken. ''[[The Jazz Singer]]'' (1927), produsearre troch Warner Bros., wie de earste lange spylfilm mei synkronisearre sprutsen passaazjes en muzyk dy't kommersjeel in grut súkses waard. De studio krige letter ûnder mear bekendheid mei [[Casablanca (film)|''Casablanca'']], de ''[[Harry Potter (filmsearje)|Harry Potter]]''-filmsearje en de films oer superhelden út [[DC Comics]].

Neist de filmstudio hat it bedriuw ôfdielings foar tillefyzje, animaasje en fideospultsjes. Dêrtroch is Warner Bros. ien fan de grutste fermaakbedriuwen yn de Feriene Steaten.

== Sjoch ek ==
* [[Hollywood]]
* [[Filmstudio]]

== Boarnen ==
{{Reflist}}

[[Kategory:Warner Bros.| ]]
[[Kategory:Amerikaanske filmstudio]]
[[Kategory:Amerikaanske filmdistributeur]]
[[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1923]]
[[Kategory:Warner Bros. Discovery]]</text>
      <sha1>04wzuq0u26autal66sgh5sgva05ocp1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242318</id>
      <parentid>1242316</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T15:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>tekst by plaatsje oars</comment>
      <origin>1242318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1891" sha1="ps9qf0xtz2u3yuj3fn1u7yjvb2lr4oq" xml:space="preserve">{{Ynfoboks generyk
| kop = Warner Bros.
| image = Warner Bros. 2026.svg
| caption = It logo fan Warner Bros sûnt 2026
| head1_1 = Oprjochte | item1_1 = 4 april 1923
| head1_2 = Oprjochters | item1_2 = [[Harry Warner]], [[Albert Warner]], [[Sam Warner]] en [[Jack L. Warner]]
| head1_3 = Fêstigingsplak | item1_3 = [[Burbank (Kalifornje)|Burbank]], [[Kalifornje]]
| head1_4 = Memmebedriuw | item1_4 = [[Warner Bros. Discovery]]
| head1_5 = Yndustry | item1_5 = film en tillefyzje
| head1_6 = Webside | item1_6 = [https://www.wbd.com/ wbd.com]
}}
'''Warner Bros.''', formeel '''Warner Bros. Entertainment Inc.''', is in Amerikaansk film- en tillefyzjebedriuw út [[Burbank (Kalifornje)|Burbank]] yn [[Kalifornje]]. It waard yn 1923 oprjochte troch de bruorren Harry, Albert, Sam en Jack Warner. De studio is ûnderdiel fan [[Warner Bros. Discovery]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wbd.com/|title=Warner Bros. Discovery|publisher=Warner Bros. Discovery|access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt;

Warner Bros. hearde ta de studio's dy't yn de jierren 1920 de oergong nei lûdfilm makken. ''[[The Jazz Singer]]'' (1927), produsearre troch Warner Bros., wie de earste lange spylfilm mei synkronisearre sprutsen passaazjes en muzyk dy't kommersjeel in grut súkses waard. De studio krige letter ûnder mear bekendheid mei [[Casablanca (film)|''Casablanca'']], de ''[[Harry Potter (filmsearje)|Harry Potter]]''-filmsearje en de films oer superhelden út [[DC Comics]].

Neist de filmstudio hat it bedriuw ôfdielings foar tillefyzje, animaasje en fideospultsjes. Dêrtroch is Warner Bros. ien fan de grutste fermaakbedriuwen yn de Feriene Steaten.

== Sjoch ek ==
* [[Hollywood]]
* [[Filmstudio]]

== Boarnen ==
{{Reflist}}

[[Kategory:Warner Bros.| ]]
[[Kategory:Amerikaanske filmstudio]]
[[Kategory:Amerikaanske filmdistributeur]]
[[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1923]]
[[Kategory:Warner Bros. Discovery]]</text>
      <sha1>ps9qf0xtz2u3yuj3fn1u7yjvb2lr4oq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amerikaanske krie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194444</id>
    <revision>
      <id>1242330</id>
      <parentid>1242279</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5348" sha1="6ifcltg14p30se6dts49sezicwdfkkt" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Amerikaanske krie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus-brachyrhynchos-001.jpg|250px]]
|lûd      = [[Ofbyld:Corvus brachyrhynchos - American Crow - XC112829.ogg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus brachyrhynchos
|Beskriuwer, jier= [[Christian Ludwig Brehm|Brehm]], 1822
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[File:Corvus brachyrhynchos map.svg|center|250px]]&lt;small&gt;{{Kolommen2
|Kolom1=
{{Color box|#ff9955}} [[briedfûgel]] &lt;br&gt;{{Color box|#8d5fd3}} [[stânfûgel]]
|Kolom2=
{{Color box|#87aade}} [[wintergast]]
}}&lt;/small&gt;
}} 
De '''Amerikaanske krie''' (''Corvus brachyrhynchos'') is in algemien foarkommende en bekende [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').

== Skaaimerken ==
De Amerikaanske krie is in middelgrutte (43–53 cm), folslein swarte krie mei in stevige snaffel, lange poaten en in relatyf koarte, ôfrûne sturt. De soarte wurdt faak op behoarlike hichte fleanend waarnommen yn lytse, losse groepen. De hast identike [[noardwestlike krie]] (''Corvus caurinus'') is wat lytser en hat in koartere sturt.

Yn it easten fan 'e Feriene Staten kin de soarte betiizge wurde mei de [[fiskkrie]] (''Corvus ossifragus''); dizze lêste is lykwols lytser, hat in relatyf lytse kop en langere wjukken en sturt. 

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;3&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
American crow huntley meaadows 12.16.23 DSC 3476-topaz-denoiseraw-sharpen.jpg|Yn 'e flecht
AMERICAN CROW (7483036734).jpg|Kop
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en systematyk ==
De Amerikaanske krie komt foar yn grutte dielen fan Noard-Amearika. Oer it oantal [[ûndersoarte]]n dêr't de soarte yn ûnderferdield wurde moat, bestiet gjin ienriedigens. Clements e.a. ûnderskiede der op it stuit fiif:

* ''Corvus brachyrhynchos hesperis'' – komt foar fan noardlik [[Britsk-Kolumbia]] oant yn it súdwesten fan 'e [[Feriene Steaten]] en it noarden fan Neder-Kalifornje ([[Baja California]])
* ''Corvus brachyrhynchos caurinus'' – komt foar op [[Kodiak (eilân)|Kodiak]] en lâns de súdkust fan [[Alaska]], en ferspriedt him nei it suden ta oer Britsk-Kolumbia oant yn it súdwesten fan [[Washington]]
* ''Corvus brachyrhynchos brachyrhynchos'' – komt foar fan sintraal en eastlik Kanada oant yn it east-sintrale part fan 'e Feriene Staten; oerwinteret oant yn it súdeasten fan 'e Feriene Staten
* ''Corvus brachyrhynchos paulus'' – komt foar yn it easten en súdeasten fan 'e Feriene Staten
* ''Corvus brachyrhynchos pascuus'' – komt foar op it skiereilân [[Floarida]]

De ûndersoarte ''paulus'' wurdt troch guon ta ''hesperis'' rekkene en troch oaren ta de [[nominaatfoarm]]. Ek de ûndersoarte ''hargravei'', dy't foarkomt yn it westen fan it sintrale part fan 'e Feriene Staten, wurdt faak as aparte ûndersoarte ûnderskieden.

Oant foar koart waard de ûndersoarte ''caurinus'' as in aparte soarte beskôge, de noardwestlike krie. Ut resint ûndersyk die lykwols bliken dat dizze sa sterk [[Krusing (biology)|hibridisearret]] mei de ûndersoarte ''hesperis'' dat er net langer as in biologysk ûnderskieden soarte beskôge wurde kin.

== Hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:The Childrens Museum of Indianapolis - American crow egg.jpg|thumb|left|Aai]]
De Amerikaanske krie wurdt komselden fier fan minsken oantroffen en komt foar yn alle soarten iepen gebiet, fariearjend fan kustlinen en lânbougrûn oant foarstêden en iepen boskgebieten. Net oars as oare krieën hat er in tige fariearre dieet, dat ûnder mear bestiet út lytse sûchdieren, aaien, fisk, slakken, ynsekten, sied, fruit en ôfeart. De soarte bout nêsten fan febrewaris oant begjin juny – ien oant twa moannen earder as de fiskkrie. Nachts sammelje de fûgels har yn grutte groepen yn beammen om te rêsten; hjirby kinne tûzenen krieën byinoar komme.

== Status en bedrigings ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'').

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/american-crow-corvus-brachyrhynchos BirdLife, oproppen 10 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/amecro?continue eBird, oproppen 10 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/amecro/cur/introduction Birds of the World, oproppen 10 oktober 2026]
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus brachyrhynchos|Amerikaanske krie}}
}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kanada]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sint-Pierre en Miquelon]]</text>
      <sha1>6ifcltg14p30se6dts49sezicwdfkkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse Australyske krie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194446</id>
    <revision>
      <id>1242333</id>
      <parentid>1242284</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2918" sha1="l1zfmj2dms6tut82pep3kzj1arveldh" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = lytse Australyske krie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus bennetti 26540836.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus brachyrhynchos
|Beskriuwer, jier= [[Alfred John North|North]], 1901
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus bennetti map.jpg|250px]]
}} 
De '''lytse Australyske krie''' (''Corvus bennetti'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') en it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Foarkommen en hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Corvus bennetti 01 - Christopher Watson.jpg|thumb|left|Lytse Australyske krieën profitearje fan in ferkearsslachtoffer]]
Australyske kriefûgels binne op soartenivo hiel dreech faninoar te ûnderskieden. Se binne allegearre folslein swart mei ljochte eagen, mar se ferskille wat yn rop, hâlden en dragen, ferspriedingsgebiet, de lingte fan 'e nekke- en kielfearren, de snaffellingte en de lichemsgrutte. De lytse Australyske krie hat yn ferliking mei de oare Australyske soarten in relatyf koarte snaffel en koarte nekkefearren dy't oan 'e basis wyt binne. De sterk op 'e soarte lykjende Australyske krie (''Corvus orru'') is grutter en wurdt mear yn grutte groepen oantroffen. De rop fan 'e lytse Australyske krie is in frij koart, werhelle &quot;ah-ah-ah&quot;.

== Fersprieding en taksonomy ==
De fûgel komt foar yn it Australyske drûge binnenlân oant de westlike en súdlike kust fan Austraalje.&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat der gjin [[ûndersoarte]]n ûnderskieden wurde. De Lytse Australyske krie is net de meast algemiene kriefûgel yn 'e grutte stêden.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de populaasje ôfnimt, mar noch net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'' of LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-crow-corvus-bennetti BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/litcro1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus bennetti|Lytse Australyske krie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse Australiske krie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>l1zfmj2dms6tut82pep3kzj1arveldh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tasmaanske raven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194448</id>
    <revision>
      <id>1242334</id>
      <parentid>1242287</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2627" sha1="tpzddbnh2mws03kd8es30a06cmq3w78" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Tasmaanske raven
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus tasmanicus - Collinsvale.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus tasmanicus
|Beskriuwer, jier= [[Alfred John North|North]], 1901
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus tasmanicus species distribution map.svg|250px]]
}} 
De '''Tasmaanske raven''' (''Corvus tasmanicus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Foarkommen en lûd ==
Australyske kriefûgels binne op soartenivo hiel dreech faninoar te ûnderskieden. Se binne allegearre folslein swart mei ljochtkleurige eagen, mar se ferskille wat yn lûd, hâlden en dragen, ferspriedingsgebiet, de lingte fan 'e kielfearren, de snaffellingte en de lichemsgrutte. Dizze soarte hat in tige robúste snaffel en dúdlik sichtbere kielfearren. De rop is djip en stadich. Oars as oare soarten fladdert er net mei de wjukken wylst er ropt.

== Fersprieding en taksonomy ==
De Tasmaanske raven wurdt opdield yn twa [[ûndersoarte]]n:&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

* ''Corvus tasmanicus boreus'' – komt foar yn it noardeasten fan [[Nij-Súd-Wales]] (New England Tableland en de oangrinzgjende kustkrite)
* ''Corvus tasmanicus tasmanicus'' – komt foar fan Tasmaanje oant yn it suden fan [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] en it oangrinzgjende Súdwest-Austraalje

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat de populaasje ôfnimt, mar noch net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/forest-raven-corvus-tasmanicus BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/forrav1 eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/forrav1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus tasmanicus|Tasmaanske raven}}
}}

[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>tpzddbnh2mws03kd8es30a06cmq3w78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lytse raven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194450</id>
    <revision>
      <id>1242335</id>
      <parentid>1242288</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="111autrop7jfrmpteb4vfk3jgfhgcb1" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = lytse raven
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Little Raven - Phillip Is - Victoria S4E1564 (22198736888).jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus mellori
|Beskriuwer, jier= [[Gregory Mathews|Mathews]], 1912
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus tasmanicus species distribution map.svg|250px]]
}} 
De '''lytse raven''' (''Corvus mellori'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Foarkommen en lûd ==
Kriefûgels yn Austraalje binne hiel dreech op soartenivo te ûnderskieden. Se binne allegearre folslein swart mei ljochte eagen, mar se ferskille wat yn lûd, hâlden en dragen, foarkommen, de lingte fan 'e kielfearren, de snaffellingte en lichemsgrutte. Dizze soarte is neffens oare Australyske kriefûgels relatyf lyts, mei lange kielfearren. De lûden binne meastal frij rap, sûnder it langhalich jammerjen dat typysk is foar de Australyske raven. Oars as by oare soarten giet it roppen fan 'e lytse raven mank mei it op en del gean fan 'e wjukken.

== Fersprieding en taksonomy ==
De fûgel komt foar yn Súdeast-Austraalje (fan noardlik [[Nij-Súd-Wales]] oant [[Fiktoaria (Austraalje)|Fiktoaria]] en it [[Eyre-skiereilân]] yn Súd-Austraalje).&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. De lytse raven waard oarspronklik beskreaun as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Australyske raven]], mar wurdt sûnt 1967 as in selsstannige soarte beskôge.

== Libbenswize ==
De lytse raven is de typyske kriefûgel yn stêden lykas [[Adelaide]] en [[Melbourne]]. De soarte kin hiele grutte groepen yn berchefige gebieten foarmje, lykas bygelyks it gefal is yn 'e [[Australyske Alpen]].

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en der wurdt tocht dat de oantalen tanimme. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/little-raven-corvus-mellori BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/litrav1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/litrav1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus mellori|Lytse raven}}
}}
{{DEFAULTSORT:Litse raven}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]</text>
      <sha1>111autrop7jfrmpteb4vfk3jgfhgcb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grutte Australyske krie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194452</id>
    <revision>
      <id>1242331</id>
      <parentid>1242293</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3632" sha1="d4h9bdyap8yl88s1yp4e6fa1oeedwe3" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = grutte Australyske krie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Torresian crow 7th Brigade Park Chermside P1070224.jpg|250px]]
|lûd      = [[Ofbyld:Recording of a Torresian Crow (Corvus orru).wav|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus orru
|Beskriuwer, jier= [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus orru map.jpg|250px]]
}} 
De '''grutte Australyske krie''' (''Corvus orru'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') en it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Foarkommen en hâlden en dragen ==
[[Ofbyld:Torresian crow 74 Sunbury St Geebung P1090756.jpg|thumb|left|Grutte Australyske krie yn [[Geebung]], [[Queensland]]]]
Australyske kriefûgels binne op soartenivo tige dreech faninoar te ûnderskieden. Se binne allegearre folslein swart mei ljochte eagen, mar se ferskille wat yn rop, hâlden en dragen, ferspriedingsgebiet, de lingte fan 'e nekke- en kielfearren, de snaffellingte en de lichemsgrutte. De grutte Australyske krie is in middelgrutte kriefûgel (48–53 sm) mei in frij robúste snaffel en koarte nekkefearren. Yn it fleanen sjocht de fûgel der kompakt út, mei stompe wjukken en in koarte sturt.

De rop bestiet ûnder mear út frij koarte, werhelle &quot;ah-ah-ah&quot;-lûden en in unyk, ratteljend en kraskjend lûd. It is de meast foarkommende kriefûgel yn 'e Australyske stêden [[Darwin (Noardlik Territoarium)|Darwin]], [[Cairns]] en [[Brisbane]].

== Fersprieding en taksonomy ==
It ferspriedingsgebiet fan 'e grutte Australyske krie rint fan East-[[Yndoneezje]], oer [[Nij-Guineä]], oant yn Noard-Austraalje.&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte wurdt opdield yn trije [[ûndersoarte]]n mei de folgjende ferspriedingsgebieten:

* ''Corvus orru orru'' – komt foar op 'e noardlike [[Molukken]], de [[West-Papoea-eilannen]], Nij-Guineä en de [[D'Entrecasteaux-eilannen]].
* ''Corvus orru latirostris'' – komt foar op de [[Tanimbar-eilannen|Tanimbar-]] en [[Babareilannen]] ([[Arafuerasee]]).
* ''Corvus orru ceciliae'' – komt foar yn it grutste part fan Noard-Austraalje (mei útsûndering fan [[Queensland|West-Queensland]]).

De [[Bismarckkrie]] (''Corvus insularis'') waard foarhinne as in [[ûndersoarte]] beskôge, mar wurdt hjoed-de-dei trochstrings as in selsstannige soarte erkend.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de ferwachting is dat de populaasje tanimt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'' of LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/torresian-crow-corvus-orru BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/torcro1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/torcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus orru|Grutte Australyske krie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Grutte Australiske krie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]</text>
      <sha1>d4h9bdyap8yl88s1yp4e6fa1oeedwe3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bismarckkrie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194454</id>
    <revision>
      <id>1242294</id>
      <timestamp>2026-10-11T12:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = Bismarckkrie |Ofbyld   = [[Ofbyld:Bismarck Crow imported from iNaturalist photo 406257676 on 8 August 2024.jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'')  |Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')  |Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'')  |Wittenskiplike namme= Corvus insularis |Beskriuwer, jier= Gott...&quot;</comment>
      <origin>1242294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2564" sha1="479zis4g4lxcw24loj7vrpg3hf3hoyy" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Bismarckkrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Bismarck Crow imported from iNaturalist photo 406257676 on 8 August 2024.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus insularis
|Beskriuwer, jier= [[Gottlieb von Heinroth|Heinroth]], 1903
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart = 
}} 
De '''Bismarckkrie''' (''Corvus insularis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Foarkommen en lûd ==
De Bismarckkrie is in middelgrutte, folslein swarte kriefûgel fan 40 oant 41 sm lang. Hy hat in stevige snaffel. De eagen binne ljochtblau fan kleur. Syn rop bestiet út koarte, nasaal klinkende kraskjende lûd.

== Fersprieding en taksonomy ==
De fûgel is lânseigen yn 'e [[Bismarckarsjipel]] (Papoea Nij-Guineä).&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; Foarhinne waard de soarte as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[grutte Australyske krie]] (''Corvus orru'') behannele, mar hjoed-de-dei wurdt er meastentiids as in selsstannige soarte erkend. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n.

== Hâlden en dragen ==
De Bismarckkrie is yn it ferspriedingsgebiet in algemiene fûgel yn meast iepen boskgebieten en boskrânen. Hy wurdt faak waarnommen yn 'e omjouwing fan minsklike delsettings.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut genôch ferspriedingsgebiet en wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De trend fan 'e populaasjegrutte is lykwols net hielendal dúdlik.  

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bismarck-crow-corvus-insularis BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/torcro3?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/torcro3/cur/introductionn Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus insularis|Bismarckkrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Bismarckkrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>479zis4g4lxcw24loj7vrpg3hf3hoyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242314</id>
      <parentid>1242294</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T13:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>oare beskriuwer</comment>
      <origin>1242314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2557" sha1="6um1atrg9yakbkadwszy5il6wcuvb4e" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Bismarckkrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Bismarck Crow imported from iNaturalist photo 406257676 on 8 August 2024.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus insularis
|Beskriuwer, jier= [[Oskar Heinroth|Heinroth]], 1903
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart = 
}} 
De '''Bismarckkrie''' (''Corvus insularis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Foarkommen en lûd ==
De Bismarckkrie is in middelgrutte, folslein swarte kriefûgel fan 40 oant 41 sm lang. Hy hat in stevige snaffel. De eagen binne ljochtblau fan kleur. Syn rop bestiet út koarte, nasaal klinkende kraskjende lûd.

== Fersprieding en taksonomy ==
De fûgel is lânseigen yn 'e [[Bismarckarsjipel]] (Papoea Nij-Guineä).&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; Foarhinne waard de soarte as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[grutte Australyske krie]] (''Corvus orru'') behannele, mar hjoed-de-dei wurdt er meastentiids as in selsstannige soarte erkend. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n.

== Hâlden en dragen ==
De Bismarckkrie is yn it ferspriedingsgebiet in algemiene fûgel yn meast iepen boskgebieten en boskrânen. Hy wurdt faak waarnommen yn 'e omjouwing fan minsklike delsettings.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut genôch ferspriedingsgebiet en wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De trend fan 'e populaasjegrutte is lykwols net hielendal dúdlik.  

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bismarck-crow-corvus-insularis BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/torcro3?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/torcro3/cur/introductionn Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus insularis|Bismarckkrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Bismarckkrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>6um1atrg9yakbkadwszy5il6wcuvb4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242332</id>
      <parentid>1242314</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2555" sha1="aoselvmr9zv9z78f7b5k082br9hedf6" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Bismarckkrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Bismarck Crow imported from iNaturalist photo 406257676 on 8 August 2024.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus insularis
|Beskriuwer, jier= [[Oskar Heinroth|Heinroth]], 1903
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
|lânkaart = 
}} 
De '''Bismarckkrie''' (''Corvus insularis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Foarkommen en lûd ==
De Bismarckkrie is in middelgrutte, folslein swarte kriefûgel fan 40 oant 41 sm lang. Hy hat in stevige snaffel. De eagen binne ljochtblau fan kleur. Syn rop bestiet út koarte, nasaal klinkende kraskjende lûd.

== Fersprieding en taksonomy ==
De fûgel is lânseigen yn 'e [[Bismarckarsjipel]] (Papoea Nij-Guineä).&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; Foarhinne waard de soarte as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[grutte Australyske krie]] (''Corvus orru'') behannele, mar hjoed-de-dei wurdt er meastentiids as in selsstannige soarte erkend. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n.

== Hâlden en dragen ==
De Bismarckkrie is yn it ferspriedingsgebiet in algemiene fûgel yn meast iepen boskgebieten en boskrânen. Hy wurdt faak waarnommen yn 'e omjouwing fan minsklike delsettings.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut genôch ferspriedingsgebiet en wurdt troch de [[IUCN]] klassifisearre as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC). De trend fan 'e populaasjegrutte is lykwols net hielendal dúdlik.  

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bismarck-crow-corvus-insularis BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/torcro3?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/torcro3/cur/introductionn Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus insularis|Bismarckkrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Bismarckkrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]]</text>
      <sha1>aoselvmr9zv9z78f7b5k082br9hedf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corvus insularis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194455</id>
    <redirect title="Bismarckkrie" />
    <revision>
      <id>1242295</id>
      <timestamp>2026-10-11T12:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Bismarckkrie]]</comment>
      <origin>1242295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="og3lc4rvj9m5clmaju1sf828hn3pmax" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Bismarckkrie]]</text>
      <sha1>og3lc4rvj9m5clmaju1sf828hn3pmax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oskar Heinroth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194456</id>
    <revision>
      <id>1242317</id>
      <timestamp>2026-10-11T15:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <comment>wurk</comment>
      <origin>1242317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4268" sha1="teyk0o5j04uui3tzqprdl5j9f6q7pho" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Oskar Heinroth.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[1 maart]] [[1871]]
| berteplak                    = [[Mainz-Kastel|Kastel]], [[Wiesbaden]]
| stoarn                       = [[31 maaie]] [[1945]] (74 jier)
| stjerplak                    = [[Berlyn]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[Soölooch]] ([[ornitolooch]])
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = It tapassen fan metoaden fan ferlykjende morfology op bistgedrach
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
Oskar Heinroth (Kastel, [[Wiesbaden]], [[1 maart]] [[1871]] - [[Berlyn]], [[31 maaie]] [[1945]]) wie in Dútske [[soölooch]], benammen ornitolooch. Hy krige ynternasjonale wittenskiplike ferneamdheid troch it fûnemintele ûndersyk nei ferlykjende gedrachsstudies yn de [[ornitology]], dat er tegearre mei syn frou Magdalena Heinroth útfierde. It pear yntrodusearre de term &quot;[[etology]]&quot; — yn de betsjutting dy't hjoed-de-dei wenst is — yn de moderne gedrachsbiology. Fan 1911 oant 1913 spile er in wichtige rol by de oprjochting fan it [[akwarium]] fan de Berlynske bistetún (Zoologischer Garten Berlin), dêr't er dêrnei goed tritich jier lieding oan joech.

== Biografy ==
Oskar Heinroth waard berne op 1 maart 1871 yn Mainz-Kastel, no in foarstêd fan [[Wiesbaden]]. Hy studearre genêskunde yn [[Leipzig]], [[Halle (Saale)|Halle]] en [[Kiel]]. Yn 1895 promovearre er yn Kiel mei in proefskrift mei de titel ''Untersuchungen über den Fischharn'' (Undersyk nei de urine fan fisken). Wylst er yn Kiel wie, hold er him dwaande mei de jacht op [[wetterfûgels]] en die er waarnimmings fan yn it wyld libjende [[guozzen]] en [[reptilen]]. Under syn militêre tsjinst as dokter yn Hamburg-Altona brocht er syn frije tiid troch yn de dieretún, dêr't er bisten dy't dêr stoarn wiene, dissektearre. Yn de hjerst fan 1896 ferhuze er nei Berlyn, dêr't er as frijwilliger wurke yn sawol de [[dieretún]] as it ''Museum für Naturkunde''. Yn it museum rjochte er him benammen op de fûgelkolleksje en bestudearre er it proses fan [[ferfearjen]] by fûgels.

Fan july 1900 oant oktober 1901 naam Heinroth diel oan de earste Dútske wittenskiplike ekspedysje nei Dútsk-Nij-Guinea, dy't finansierd en laat waard troch Bruno Mencke. Mencke oerlibbe de reis net; de ûndersikers waarden op it eilân Mussau (Sint-Matthiaseilannen) mei spearen oanfallen, wêrby't Heinroth ferwûne rekke. Nei syn weromkear nei Dútslân skreau Heinroth in ferslach fan de ekspedysje en in oersjoch fan de sammele fûgelsoarten. Hy wurdt beskôge as de beskriuwer fan trije nije soarten — wêrûnder de Mussau-waaiersturt (''Rhipidura matthiae'') — en fjouwer ûndersoarten.


== Publikaasjes &lt;small&gt;(kar-út)&lt;/small&gt; ==
* ''Beiträge zur Biologie, namentlich Ethologie und Psychologie der Anatiden.'' Yn: ''Verhandlungen des V. Internationalen Ornithologen-Kongresses in Berlin, 30. Mai bis 4. Juni 1910''. Deutsche Ornithologische Gesellschaft, Berlyn 1911, s. 559–702.
* Oskar Heinroth, Magdalena Heinroth: ''Die Vögel Mitteleuropas. In allen Lebens- und Entwicklungsstufen photographisch aufgenommen und in ihrem Seelenleben bei der Aufzucht vom Ei ab beobachtet'', 4 dielen, Bermühler, Berlyn 1924–1934.
* ''Aus dem Leben der Vögel''. Redigearre troch Katharina Heinroth. 2e, bywurke edysje, Springer, Berlyn, Göttingen, Heidelberg 1955; Ingelske edysje 1958.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
;bron
* [[:de:Oskar Heinroth]]
* {{de}} [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0001/bsb00016409/images/index.html?id=00016409&amp;seite=452&amp;fip=193.174.98.30&amp;nativeno=%2F&amp;groesser=200%25 Neue deutsche Biographie, Bd.: 8, Hartmann - Heske, Berlin, 1969]
}}

{{DEFAULTSORT:Heinroth, Oskar}}
[[Kategory:Dútsk ornitolooch]]
[[Kategory:Dútsk soölooch]]
[[Kategory:Dútsk gedrachsbiolooch]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1871]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1945]]</text>
      <sha1>teyk0o5j04uui3tzqprdl5j9f6q7pho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242319</id>
      <parentid>1242317</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T15:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Drewes</username>
        <id>2754</id>
      </contributor>
      <origin>1242319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4286" sha1="fszyaa1bt1si4l97t18o4aw8huiobgs" xml:space="preserve">{{wurk}}
{{Ynfoboks persoan algemien
| ôfbylding                    = Oskar Heinroth.jpg
| ôfbyldingstekst              = 
| ôfbyldingsbreedte            = 
| echte namme                  = 
| oare namme(n)                = 
| nasjonaliteit                = {{GERnasj}}
| berne                        = [[1 maart]] [[1871]]
| berteplak                    = [[Mainz-Kastel|Kastel]], [[Wiesbaden]]
| stoarn                       = [[31 maaie]] [[1945]] (74 jier)
| stjerplak                    = [[Berlyn]]
| etnisiteit                   = 
| regionale identiteit         = 
| berop/amt                    = [[Soölooch]] ([[ornitolooch]])
| aktyf as                     = 
| jierren aktyf                = 
| reden bekendheid             = It tapassen fan metoaden fan ferlykjende morfology op bistgedrach
| bekendste wurk(en)           = 
| prizen                       = 
| webside                      = 
}}
Oskar Heinroth (Kastel, [[Wiesbaden]], [[1 maart]] [[1871]] - [[Berlyn]], [[31 maaie]] [[1945]]) wie in Dútske [[soölooch]], benammen ornitolooch. Hy krige ynternasjonale wittenskiplike ferneamdheid troch it fûnemintele ûndersyk nei ferlykjende gedrachsstudies yn de [[ornitology]], dat er tegearre mei syn frou Magdalena Heinroth útfierde. It pear yntrodusearre de term &quot;[[etology]]&quot; — yn de betsjutting dy't hjoed-de-dei wenst is — yn de moderne gedrachsbiology. Fan 1911 oant 1913 spile er in wichtige rol by de oprjochting fan it [[akwarium]] (Aquarium Berlin) fan de Berlynske bistetún (Zoologischer Garten Berlin), dêr't er dêrnei goed tritich jier lieding oan joech.

== Biografy ==
Oskar Heinroth waard berne op 1 maart 1871 yn Mainz-Kastel, no in foarstêd fan [[Wiesbaden]]. Hy studearre genêskunde yn [[Leipzig]], [[Halle (Saale)|Halle]] en [[Kiel]]. Yn 1895 promovearre er yn Kiel mei in proefskrift mei de titel ''Untersuchungen über den Fischharn'' (Undersyk nei de urine fan fisken). Wylst er yn Kiel wie, hold er him dwaande mei de jacht op [[wetterfûgels]] en die er waarnimmings fan yn it wyld libjende [[guozzen]] en [[reptilen]]. Under syn militêre tsjinst as dokter yn Hamburg-Altona brocht er syn frije tiid troch yn de dieretún, dêr't er bisten dy't dêr stoarn wiene, dissektearre. Yn de hjerst fan 1896 ferhuze er nei Berlyn, dêr't er as frijwilliger wurke yn sawol de [[dieretún]] as it ''Museum für Naturkunde''. Yn it museum rjochte er him benammen op de fûgelkolleksje en bestudearre er it proses fan [[ferfearjen]] by fûgels.

Fan july 1900 oant oktober 1901 naam Heinroth diel oan de earste Dútske wittenskiplike ekspedysje nei Dútsk-Nij-Guinea, dy't finansierd en laat waard troch Bruno Mencke. Mencke oerlibbe de reis net; de ûndersikers waarden op it eilân Mussau (Sint-Matthiaseilannen) mei spearen oanfallen, wêrby't Heinroth ferwûne rekke. Nei syn weromkear nei Dútslân skreau Heinroth in ferslach fan de ekspedysje en in oersjoch fan de sammele fûgelsoarten. Hy wurdt beskôge as de beskriuwer fan trije nije soarten — wêrûnder de Mussau-waaiersturt (''Rhipidura matthiae'') — en fjouwer ûndersoarten.


== Publikaasjes &lt;small&gt;(kar-út)&lt;/small&gt; ==
* ''Beiträge zur Biologie, namentlich Ethologie und Psychologie der Anatiden.'' Yn: ''Verhandlungen des V. Internationalen Ornithologen-Kongresses in Berlin, 30. Mai bis 4. Juni 1910''. Deutsche Ornithologische Gesellschaft, Berlyn 1911, s. 559–702.
* Oskar Heinroth, Magdalena Heinroth: ''Die Vögel Mitteleuropas. In allen Lebens- und Entwicklungsstufen photographisch aufgenommen und in ihrem Seelenleben bei der Aufzucht vom Ei ab beobachtet'', 4 dielen, Bermühler, Berlyn 1924–1934.
* ''Aus dem Leben der Vögel''. Redigearre troch Katharina Heinroth. 2e, bywurke edysje, Springer, Berlyn, Göttingen, Heidelberg 1955; Ingelske edysje 1958.

{{Boarnen|boarnefernijing=
{{Reflist}}
;bron
* [[:de:Oskar Heinroth]]
* {{de}} [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0001/bsb00016409/images/index.html?id=00016409&amp;seite=452&amp;fip=193.174.98.30&amp;nativeno=%2F&amp;groesser=200%25 Neue deutsche Biographie, Bd.: 8, Hartmann - Heske, Berlin, 1969]
}}

{{DEFAULTSORT:Heinroth, Oskar}}
[[Kategory:Dútsk ornitolooch]]
[[Kategory:Dútsk soölooch]]
[[Kategory:Dútsk gedrachsbiolooch]]
[[Kategory:Persoan berne yn 1871]]
[[Kategory:Persoan stoarn yn 1945]]</text>
      <sha1>fszyaa1bt1si4l97t18o4aw8huiobgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Húskrie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194457</id>
    <revision>
      <id>1242320</id>
      <timestamp>2026-10-11T17:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = húskrie |Ofbyld   = [[Ofbyld:House-Crow444.jpg|250px]] |lûd      = [[Ofbyld:Corvus splendens sounds - World of Birds, Cape Town.ogg|250px]] |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')  |Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')  |Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'')  |Wittenskiplike namme= Corvus splendens |Beskriuwer, jier...&quot;</comment>
      <origin>1242320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6136" sha1="3fpq91ascie5xvduthbidn0awsjxxxm" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = húskrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:House-Crow444.jpg|250px]]
|lûd      = [[Ofbyld:Corvus splendens sounds - World of Birds, Cape Town.ogg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus splendens
|Beskriuwer, jier= [[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus splendens native distribution.png|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;center&gt;Oarspronklike fersprieding&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
}} 
De '''húskrie''' (''Corvus splendens'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes''). De húskrie is in [[stânfûgel]] út [[Aazje]], mar is yn ferskate oare wrâlddielen lykas [[Afrika]], [[Austraalje]] en [[Jeropa]] troch de minske ynfierd.

== Foarkommen ==
It gesicht, de krún, de hals en it boppeboarst hat in griis, glânzgjend fearrekleed. De fûgel hat gjin wyt yn 'e fearren. Mei in lingte fan likernôch 40 cm is er lytser as de [[Kaapske roek]] (''Corvus capensis''), mar grutter as de [[ka]] (''Corvus monedula'').

&lt;div style=&quot;display: block; margin: 10px 0; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 2px; padding: 10px; background-color: #f8f9fa; width: fit-content;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;Ofbylden&lt;/div&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170px&quot; perrow=&quot;3&quot; style=&quot;margin: 0; padding: 0;&quot;&gt;
House Crows (Corvus splendens) grooming in Kolkata I IMG 4324.jpg|koppen
House-crow fledgling, 2014.jpg|jonge fûgel
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

== Fersprieding en taksonomy ==
De soarte komt oarspronklik foar fan [[Pakistan]] oant yn [[Tailân]]. Der wurde fiif [[ûndersoarte]]n ûnderskieden:&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

* ''Corvus splendens zugmayeri'' – komt foar fan súdlik [[Iran]] oer Pakistan oant it noarden fan Sintraal-[[Yndia]].
* ''Corvus splendens splendens'' – komt foar yn sintraal en súdlik Yndia, [[Nepal]], [[Sry Lanka]], [[Bangladesj]] en [[Bûtan]].
* ''Corvus splendens protegatus'' – komt foar yn súdwestlik Yndia en Sry Lanka.
* ''Corvus splendens maledivicus'' – komt foar op 'e [[Maldiven]].
* ''Corvus splendens insolens'' – komt foar yn [[Birma]], súdlik [[Sina]] en súdwestlik [[Tailân]].

De soarte is ek ynfierd yn East- en Súd-Afrika en wurdt dêr ûnder oare oantroffen yn 'e omjouwing fan [[Sansibar]], [[Port Sûdan]], [[Maputo]], [[Durban]], East-Londen en [[Kaapstêd]]. Yn guon havenstêden is de soarte tige talryk en wurdt er faak as in pleach beskôge. Sûnt de jierren 1990 wurdt de húskrie ek yn Jeropa oantroffen.

=== Nederlân ===
Yn 1998 en 1999 hat de soarte foar it earst mei súkses by [[Hoek fan Hollân]] bret. De koloanje wreide him dêrnei stadichoan út oant der yn 2012 sa'n 20 oant 30 húskrieën teld waarden.

Om't de fûgel op oare plakken as in pleach en in mooglik gefaar foar de folkssûnens beskôge wurdt, woe de Nederlânske Voedsel- en Warenautoriteit de fûgels troch se ôf te sjitten út Nederlân ferwiderje. De Faunabekerming en de [[Partij foar de Dieren]] stapten dêrop nei de rjochter. Nei in slepende juridyske proseduere oant de [[Ried fan Steat]] krige de oerheid dochs tastimming om de fûgels út te roegjen. Omdat it libben fangen te dreech bleau, is úteinlik keazen foar it ôfsjitten mei in buks.

== Ynvasive eksoat en status ==
De omfang fan 'e wrâldwide populaasje is net krekt kwantifisearre, mar de soarte wurdt beskreaun as tige talryk. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom op 'e [[Reade List]] as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'' of LC).

Sûnt 2016 stiet dizze soarte op 'e EU-list fan ynvasive eksoaten dy't fan belang binne foar de [[Jeropeeske Uny]]. Dat betsjut dat de húskrie net mear yn 'e [[Jeropeeske Uny]] ynfierd, ferfierd, ferkocht, kweekt of yn 'e natuer op 'e nij útset wurde mei. Lidstaten hawwe de plicht om yn 'e natuer oanwêzige populaasjes op te spoaren en te ferwiderjen of it fersprieden sa folle mooglik tsjin te gean.


{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/house-crow-corvus-splendens BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/houcro1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/houcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus splendens|Húskrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Huskrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Katar]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Eksoat yn Bachrein]]
[[Kategory:Eksoat yn Barbados]]
[[Kategory:Eksoat yn Dzjibûty]]
[[Kategory:Eksoat yn Egypte]]
[[Kategory:Eksoat yn Eritreä]]
[[Kategory:Eksoat yn Gibraltar]]
[[Kategory:Eksoat yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Eksoat yn Iran]]
[[Kategory:Eksoat yn Israel]]
[[Kategory:Eksoat yn Jordaanje]]
[[Kategory:Eksoat yn Kenia]]
[[Kategory:Eksoat yn Koeweit]]
[[Kategory:Eksoat yn Maleizje]]
[[Kategory:Eksoat yn Mauritsius]]
[[Kategory:Eksoat yn Mozambyk]]
[[Kategory:Eksoat yn Nederlân]]
[[Kategory:Eksoat yn Oman]]
[[Kategory:Eksoat yn Saûdy-Araabje]]
[[Kategory:Eksoat yn de Seysjellen]]
[[Kategory:Eksoat yn Somaalje]]
[[Kategory:Eksoat yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Eksoat yn Sûdan]]
[[Kategory:Eksoat yn Tanzania]]
[[Kategory:Eksoat yn de Feriene Steaten]]
[[Kategory:Eksoat yn de Feriene Arabyske Emiraten]]
[[Kategory:Eksoat yn Jemen]]</text>
      <sha1>3fpq91ascie5xvduthbidn0awsjxxxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corvus splendens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194458</id>
    <redirect title="Húskrie" />
    <revision>
      <id>1242321</id>
      <timestamp>2026-10-11T17:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Húskrie]]</comment>
      <origin>1242321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="6obhwa2tof1jwfj2zia5wsyfu2gg4t2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Húskrie]]</text>
      <sha1>6obhwa2tof1jwfj2zia5wsyfu2gg4t2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiskkrie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194459</id>
    <revision>
      <id>1242322</id>
      <timestamp>2026-10-11T17:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = fiskkrie |Ofbyld   = [[Ofbyld:Fish crow in Red Hook (42712).jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')  |Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')  |Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'')  |Wittenskiplike namme= Corvus ossifragus |Beskriuwer, jier= [[Alexander Wilson (ornitolooch)|Wilson]], 1812 |IUCN...&quot;</comment>
      <origin>1242322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="b22guomu2hu6csccgapkl1khgupxp0l" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = fiskkrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Fish crow in Red Hook (42712).jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus ossifragus
|Beskriuwer, jier= [[Alexander Wilson (ornitolooch)|Wilson]], 1812
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus ossifragus map.svg|250px]]
}} 
De '''fiskkrie''' (''Corvus ossifragus'') is in [[Noard-Amearika|Noardamerikaanske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Foarkommen en lûd ==
De fiskkrie is in relatyf lytse, trochstrings 36 oant 41 sm lange glânzgjend swarte kriefûgel mei in yn ferhâlding lange sturt. Ferlikene mei de [[Amerikaanske krie]] (''Corvus brachyrhynchos'') is er lytser, mei in lytsere kop en snaffel, mar wol mei langere wjukken en in langere sturt. Ek de rop ferskilt; it meast hearde lûd is in koart, nasaal klinkend &quot;kah&quot; of &quot;kah-ah&quot;.

== Fersprieding en taksonomy ==
De fiskkrie komt foar yn it easten fan 'e [[Feriene Steaten]], yn in gebiet dat fan [[Nij-Ingelân]] oant it suden fan [[Teksas]] leit.&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. Genetysk ûndersyk wiist út dat de meast besibbe soarten de Meksikaanske krieësoarten binne: de [[Tamaulipaskrie]] (''Corvus imparatus'') en de [[Sinaloakrie]] (''Corvus sinaloae'').

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, en de ferwachting is dat de oantalen tanimme. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/fish-crow-corvus-ossifragus BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/fiscro?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/fiscro/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus ossifragus|Fiskkrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Fiskkrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]]</text>
      <sha1>b22guomu2hu6csccgapkl1khgupxp0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corvus ossifragus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194460</id>
    <redirect title="Fiskkrie" />
    <revision>
      <id>1242323</id>
      <timestamp>2026-10-11T17:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Fiskkrie]]</comment>
      <origin>1242323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="2vofr1dqn25pluncjcen2z4lwyg258t" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Fiskkrie]]</text>
      <sha1>2vofr1dqn25pluncjcen2z4lwyg258t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaapske roek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194461</id>
    <revision>
      <id>1242325</id>
      <timestamp>2026-10-11T19:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = Kaapske krie |Ofbyld   = [[Ofbyld:Cape crow, Corvus capensis, at Kgalagadi Transfrontier Park, Northern Cape, South Africa (35911993782).jpg|250px]] |lûd      = [[Ofbyld:Black Crow (Corvus capensis) (W1CDR0000989 BD23).ogg|250px]] |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'')  |Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')  |Ska...&quot;</comment>
      <origin>1242325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3439" sha1="8oqw5o74rig43p9lk779mjcz4yi4iot" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Kaapske krie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Cape crow, Corvus capensis, at Kgalagadi Transfrontier Park, Northern Cape, South Africa (35911993782).jpg|250px]]
|lûd      = [[Ofbyld:Black Crow (Corvus capensis) (W1CDR0000989 BD23).ogg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus capensis
|Beskriuwer, jier= [[Hinrich Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus capensis2 map.jpg|250px]]
}} 
De '''Kaapske krie''' (''Corvus capensis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').

== Foarkommen en lûd ==
De Kaapske krie is in folslein swarte kriefûgel mei in ûngewoan slanke snaffel. Oars as de [[húskrie]] (''Corvus splendens'') hat dizze soarte gjin griis fearrekleed yn 'e nekke en op it boarst. It meast hearde lûd is in typysk rau kraskjen, al binne der ek ferskate skuorjende en burrelende lûden te hearren.

== Fersprieding en taksonomy ==
Nettsjinsteande syn namme komt de Kaapske krie yn grutte dielen fan [[Afrika]] foar, fan [[Sûdan]] oant [[Súd-Afrika]].&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte wurdt opdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende ferspriedingsgebieten:

* ''Corvus capensis capensis'' – komt foar fan [[Angoala]], [[Sambia]] en [[Simbabwe]] oant [[Súd-Afrika]].
* ''Corvus capensis kordofanensis'' – komt foar fan [[Sûdan]], [[Eritreä]] en [[Somaalje]] oant [[Kenia]], [[Uganda]] en [[Tanzania]].

== Hâlden en dragen ==
De Kaapske krie komt yn in grut tal iepen habitats foar, lykas woastinen, drûge savannes, berchgerslannen en lânbougebieten. De fûgel wurdt meastentiids yn pearen of lytse groepen waarnommen en siket skarreljend syn fretten op 'e grûn.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de ferwachting is dat de populaasje groeit. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cape-crow-corvus-capensis BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/capcro1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/capcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus capensis|Kaapske krie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kaapske krie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]</text>
      <sha1>8oqw5o74rig43p9lk779mjcz4yi4iot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242326</id>
      <parentid>1242325</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3439" sha1="5stigv05gkxfh9srran59z9635nudrd" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Kaapske roek
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Cape crow, Corvus capensis, at Kgalagadi Transfrontier Park, Northern Cape, South Africa (35911993782).jpg|250px]]
|lûd      = [[Ofbyld:Black Crow (Corvus capensis) (W1CDR0000989 BD23).ogg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus capensis
|Beskriuwer, jier= [[Hinrich Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus capensis2 map.jpg|250px]]
}} 
De '''Kaapske roek''' (''Corvus capensis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').

== Foarkommen en lûd ==
De Kaapske roek is in folslein swarte kriefûgel mei in ûngewoan slanke snaffel. Oars as de [[húskrie]] (''Corvus splendens'') hat dizze soarte gjin griis fearrekleed yn 'e nekke en op it boarst. It meast hearde lûd is in typysk rau kraskjen, al binne der ek ferskate skuorjende en burrelende lûden te hearren.

== Fersprieding en taksonomy ==
Nettsjinsteande syn namme komt de Kaapske roek yn grutte dielen fan [[Afrika]] foar, fan [[Sûdan]] oant [[Súd-Afrika]].&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte wurdt opdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende ferspriedingsgebieten:

* ''Corvus capensis capensis'' – komt foar fan [[Angoala]], [[Sambia]] en [[Simbabwe]] oant [[Súd-Afrika]].
* ''Corvus capensis kordofanensis'' – komt foar fan [[Sûdan]], [[Eritreä]] en [[Somaalje]] oant [[Kenia]], [[Uganda]] en [[Tanzania]].

== Hâlden en dragen ==
De Kaapske roek komt yn in grut tal iepen habitats foar, lykas woastinen, drûge savannes, berchgerslannen en lânbougebieten. De fûgel wurdt meastentiids yn pearen of lytse groepen waarnommen en siket skarreljend syn fretten op 'e grûn.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de ferwachting is dat de populaasje groeit. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cape-crow-corvus-capensis BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/capcro1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/capcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus capensis|Kaapske roek}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kaapske roek}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]</text>
      <sha1>5stigv05gkxfh9srran59z9635nudrd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242329</id>
      <parentid>1242326</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3437" sha1="7dycepdu4cj1w1m332tced0c0dc1irh" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Kaapske roek
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Cape crow, Corvus capensis, at Kgalagadi Transfrontier Park, Northern Cape, South Africa (35911993782).jpg|250px]]
|lûd      = [[Ofbyld:Black Crow (Corvus capensis) (W1CDR0000989 BD23).ogg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus capensis
|Beskriuwer, jier= [[Hinrich Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus capensis2 map.jpg|250px]]
}} 
De '''Kaapske roek''' (''Corvus capensis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').

== Foarkommen en lûd ==
De Kaapske roek is in folslein swarte kriefûgel mei in ûngewoan slanke snaffel. Oars as de [[húskrie]] (''Corvus splendens'') hat dizze soarte gjin griis fearrekleed yn 'e nekke en op it boarst. It meast hearde lûd is in typysk rau kraskjen, al binne der ek ferskate skuorjende en burrelende lûden te hearren.

== Fersprieding en taksonomy ==
Nettsjinsteande syn namme komt de Kaapske roek yn grutte dielen fan [[Afrika]] foar, fan [[Sûdan]] oant [[Súd-Afrika]].&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte wurdt opdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de folgjende ferspriedingsgebieten:

* ''Corvus capensis capensis'' – komt foar fan [[Angoala]], [[Sambia]] en [[Simbabwe]] oant [[Súd-Afrika]].
* ''Corvus capensis kordofanensis'' – komt foar fan [[Sûdan]], [[Eritreä]] en [[Somaalje]] oant [[Kenia]], [[Uganda]] en [[Tanzania]].

== Hâlden en dragen ==
De Kaapske roek komt yn in grut tal iepen habitats foar, lykas woastinen, drûge savannes, berchgerslannen en lânbougebieten. De fûgel wurdt meastentiids yn pearen of lytse groepen waarnommen en siket skarreljend syn fretten op 'e grûn.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de ferwachting is dat de populaasje groeit. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cape-crow-corvus-capensis BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/capcro1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/capcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus capensis|Kaapske roek}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kaapske roek}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]</text>
      <sha1>7dycepdu4cj1w1m332tced0c0dc1irh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kubaanske krie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194462</id>
    <revision>
      <id>1242327</id>
      <timestamp>2026-10-11T19:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = Kubaanske krie |Ofbyld   = [[Ofbyld:Cuban Crow - Zapata, Cuba (cropped.).jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')  |Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')  |Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'')  |Wittenskiplike namme= Corvus nasicus |Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1826...&quot;</comment>
      <origin>1242327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2736" sha1="173k3r9dhrcmlpd3o9l5k7ujpvm1obq" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Kubaanske krie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Cuban Crow - Zapata, Cuba (cropped.).jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus nasicus
|Beskriuwer, jier= [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1826
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus nasicus map.svg|250px]]
}} 
De '''Kubaanske krie''' (''Corvus nasicus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').

== Foarkommen en lûd ==
De Kubaanske krie is in grutte, swarte kriefûgel. Oars as de [[Kubaanske palmkrie]] (''Corvus palmarum'') hat er in folle koartere snaffel, wêrby't de basis fan 'e boppesnaffel mear befearre is. Ek de rop ferskilt; de rop fan 'e Kubaanske krie wurdt beskreaun as &quot;whih waaa&quot; – wêrby't de earste toan omheech giet en de twadde sakket – wylst de rop fan 'e Kubaanske palmkrie in flakke, rauwe &quot;raaah&quot; is. Dêrnjonken makket de Kubaanske krie ferskate kraskjende en burreljende lûden.

== Fersprieding en taksonomy ==
De fûgel komt foar op [[Kuba]], [[Isla de la Juventud]] en de [[Turks- en Kaikoseilannen|Kaikoseilannen]] (yn it suden fan 'e [[Bahama's]]).&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n.

== Hâlden en dragen ==
De Kubaanske krie is in sosjale fûgel dy't yn groepen fan maksimaal 50 yndividuen waarnommen wurde kin. Hy libbet yn iepen lânskippen, lykas palmsavannes en lânbougebieten. Ek wurdt er faak by jiskebulten sjoen.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar de populaasje nimt nei alle gedachten ôf. Dy ôfname is lykwols net sterk genôch om de soarte as bedrige te beskôgjen. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'' of LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cuban-crow-corvus-nasicus BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/cubcro1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/cubcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus nasicus|Kubaanske krie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kubaanske krie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]</text>
      <sha1>173k3r9dhrcmlpd3o9l5k7ujpvm1obq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corvus nasicus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194463</id>
    <redirect title="Kubaanske krie" />
    <revision>
      <id>1242328</id>
      <timestamp>2026-10-11T19:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Kubaanske krie]]</comment>
      <origin>1242328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="063lpx541yf0s9f6h8rgjrvl5bg28uk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kubaanske krie]]</text>
      <sha1>063lpx541yf0s9f6h8rgjrvl5bg28uk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tsjoksnaffelraven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194464</id>
    <revision>
      <id>1242341</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = tsjoksnaffelraven |Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus crassirostris 62985486.jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')  |Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')  |Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'')  |Wittenskiplike namme= Corvus crassirostris |Beskriuwer, jier= [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1836 |IUCN-...&quot;</comment>
      <origin>1242341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3789" sha1="gm5iqfu584ftsn2zwqso7cokd6w4not" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = tsjoksnaffelraven
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus crassirostris 62985486.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus crassirostris
|Beskriuwer, jier= [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1836
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus crassirostris map.jpg|250px]]
}} 
De '''tsjoksnaffelraven''' (''Corvus crassirostris'') is in [[kriefûgel]] dy't yn 'e [[Hoarn fan Afrika]] foarkomt. Mei de [[raven]] (''Corvus corax'') is it de grutste [[Soarte (taksonomy)|soarte]] yn 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') en it is ek ien fan 'e grutste soarten yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Foarkommen en lûd ==
[[Ofbyld:Thick-billed-Ravens.jpg|thumb|left|Tsjoksnaffelravens]]
De tsjoksnaffelraven is in tige grutte kriefûgel fan 60 oant 64 sm lang en weaget sa'n 1,5 kg. De fûgel hat in grutte snaffel dy't op 'e siden ôfplatte is en  sterk bôge is, wat him in tige opfallend uterlik jout. De snaffel is swart mei in wite punt en hat djippe noasgatten dy't troch wat stribbich boarstelhier bedutsen binne.

De fearren op 'e kop, kiel en nekke fan 'e soarte binne tige koart; de fearren op 'e kiel en it boppeboarst litte in oalje-eftige brune glâns sjen. De rest fan it fearrekleed is glânzgjend swart, mei útsûndering fan in opfallend plak mei koarte wite fearren yn 'e nekke. De fûgel hat ferskate roppen, wêrûnder in rau, nasaal kraskjen.

== Fersprieding en leefgebiet ==
Dizze soarte komt foar yn [[Eritreä]] en [[Etioopje]], dêr't er libbet yn berchgebieten en op heechflakten op in hichte fan 1.500 oant 3.400 meter.&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n.

== Ekology en hâlden en dragen ==
=== Dieet ===
De tsjoksnaffelraven is in allesfretter dy't larven, krobbelarven út bistestront, ies, fleisresten en minsklik fretten. Der is waarnommen dat de fûgel him ek fiedt mei opkommende weet. By it sykjen nei fretten yn stront brûkt er in skaaimerkende sichtsjende beweging om de dong te út inoar te sprieden en de larven derút te heljen.

=== Fuortplanting ===
De fûgel bout nêsten yn beammen en op kliffen, nei alle gedachten fan tûken, krekt lykas de besibbe [[wytnekkeraven]] (''Corvus albicollis''). In lechsel bestiet út trije oant fiif aaien.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte, stabile populaasje. De wrâldpopulaasje is net krekt kwantifisearre, mar de soarte wurdt beskreaun as relatyf algemien. Op grûn fan dy kritearia klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'' of LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/thick-billed-raven-corvus-crassirostris BirdLife, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/thbrav1?continue eBird, oproppen 11 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/thbrav1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 11 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus crassirostris|Tsjoksnaffelraven}}
}}
{{DEFAULTSORT:Tsjoksnaffelraven}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]]</text>
      <sha1>gm5iqfu584ftsn2zwqso7cokd6w4not</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corvus crassirostri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194465</id>
    <redirect title="Tsjoksnaffelraven" />
    <revision>
      <id>1242342</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Tsjoksnaffelraven]]</comment>
      <origin>1242342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="gx7vkmdcpw51zifrxpiuuvs8occk1p9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Tsjoksnaffelraven]]</text>
      <sha1>gx7vkmdcpw51zifrxpiuuvs8occk1p9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wytnekkeraven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194466</id>
    <revision>
      <id>1242343</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = wytnekkeraven |Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus albicollis 354800399.jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')  |Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')  |Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'')  |Wittenskiplike namme= Corvus albicollis |Beskriuwer, jier= [[Latham]], 1790 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: ...&quot;</comment>
      <origin>1242343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3410" sha1="i7pdiqajibcbdtgp5ybfhrdm1nb2qqy" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = wytnekkeraven
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus albicollis 354800399.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus albicollis
|Beskriuwer, jier= [[Latham]], 1790
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus albicollis map.jpg|250px]]
}} 
De '''wytnekkeraven''' (''Corvus albicollis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Foarkommen en lûd ==
De wytnekkeraven is in tige grutte kriefûgel mei in ûngewoan swiere snaffel. It fearrekleed is folslein swart, ôfsjoen fan in opfallend wyt plak yn 'e nekke. De flecht is krêftich en swier. Lykas in rôffûgel swevet de fûgel ek wolris op 'e wyn. De soarte is grutter as de [[wytboarstraven]] (''Corvus albus''), hat in swierdere snaffel en folle minder wyt yn it fearrekleed. Ferlike mei de [[tsjoksnaffelraven]] (''Corvus crassirostris'') hat er in lytsere snaffel, in koartere sturt en hat it wite plak yn 'e nekke de foarm fan in heale moanne. It lûd wurdt yn Ingelsktalige literatuer beskreaun as in rauwe &quot;krrraw&quot;.

== Fersprieding en taksonomy ==
De fûgel komt foar yn rotsige gebieten, op kliffen en yn berchstreken yn East- en Sûdeast-[[Afrika]].&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n.

== Hâlden en dragen ==
De wytnekkeraven libbet yn ferskillende soarten habitats fan rotsich of bercheftich terrein. Hy wurdt waarnommen yn pearkes of lytse groepen en siket syn fretten rinnend oer de grûn.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar de populaasje nimt nei alle gedachten ôf, al is dat net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-necked-raven-corvus-albicollis BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/whnrav1?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whnrav1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus albicollis|Wytnekkeraven}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wytnekkeraven}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oeganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>i7pdiqajibcbdtgp5ybfhrdm1nb2qqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242345</id>
      <parentid>1242343</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T06:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3512" sha1="kxbajpvpsek8vvz2ztn7akjdc9u1sfy" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = wytnekkeraven
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus albicollis 354800399.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus albicollis
|Beskriuwer, jier= [[John Latham|Latham]], 1790
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus albicollis distribution.png|250px]]
}} 
De '''wytnekkeraven''' (''Corvus albicollis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Foarkommen en lûd ==
De wytnekkeraven is in tige grutte kriefûgel mei in ûngewoan swiere snaffel. It fearrekleed is folslein swart, ôfsjoen fan in opfallend wyt plak yn 'e nekke. De flecht is krêftich en swier. Lykas in rôffûgel swevet de fûgel ek wolris op 'e wyn. De soarte is grutter as de [[wytboarstraven]] (''Corvus albus''), hat in swierdere snaffel en folle minder wyt yn it fearrekleed. Ferlike mei de [[tsjoksnaffelraven]] (''Corvus crassirostris'') hat er in lytsere snaffel, in koartere sturt en hat it wite plak yn 'e nekke de foarm fan in heale moanne. It lûd wurdt yn Ingelsktalige literatuer beskreaun as in rauwe &quot;krrraw&quot;.

== Fersprieding en taksonomy ==
[[Ofbyld:Corvus albicollis 462784022.jpg|thumb|left|Wytnekkeravens yn Tanzania]]
De fûgel komt foar yn rotsige gebieten, op kliffen en yn berchstreken yn East- en Sûdeast-[[Afrika]].&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n.

== Hâlden en dragen ==
De wytnekkeraven libbet yn ferskillende soarten habitats fan rotsich of bercheftich terrein. Hy wurdt waarnommen yn pearkes of lytse groepen en siket syn fretten rinnend oer de grûn.

== Status en bedrigingen ==
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar de populaasje nimt nei alle gedachten ôf, al is dat net sa slim dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-necked-raven-corvus-albicollis BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/whnrav1?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whnrav1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus albicollis|Wytnekkeraven}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wytnekkeraven}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Oeganda]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]]</text>
      <sha1>kxbajpvpsek8vvz2ztn7akjdc9u1sfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corvus albicollis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194467</id>
    <redirect title="Wytnekkeraven" />
    <revision>
      <id>1242344</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Wytnekkeraven]]</comment>
      <origin>1242344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="0lsz5g0hhgmi8zlff360yu3rtcuwm2b" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Wytnekkeraven]]</text>
      <sha1>0lsz5g0hhgmi8zlff360yu3rtcuwm2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hispanjoalapalmkrie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194468</id>
    <revision>
      <id>1242346</id>
      <timestamp>2026-10-12T07:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = Hispanjoalapalmkrie |Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus palmarum, Duverge, Dominican Republic 1.jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')  |Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')  |Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'')  |Wittenskiplike namme= Corvus palmarum |Beskriuwer, jier= Paul Wilhelm fan Württem...&quot;</comment>
      <origin>1242346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4157" sha1="ah2alfmmxoyg7wp91ydtrf4sxnpwb0m" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Hispanjoalapalmkrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus palmarum, Duverge, Dominican Republic 1.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus palmarum
|Beskriuwer, jier= [[Paul Wilhelm fan Württemberg|Württemberg]], 1835
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus palmarum map.svg|250px]]
}} 
De '''Hispanjoalapalmkrie''' (''Corvus palmarum'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte is [[endemisme|endemysk]] foar it eilân [[Hispanjoala]] yn 'e Kariben.

== Foarkommen en lûd ==
De Hispanjoalapalmkrie is in relatyf lytse (34 oant 38 sm lange), folslein swarte kriefûgel. De snaffel is yn ferhâlding robúst, wêrby't de basis fan 'e boppesnaffel swier befeare is. De [[Kubaanske krie]] (''Corvus nasicus'') hat ferlike mei dizze soarte in langere snaffel, dy't minder befearre is oan 'e basis; dy is ek wat grutter en hat reade ynstee fan donkere eagen. De Hispanjoalapalmkrie hat in rjochte, rauwe &quot;raaah&quot;-rop, dy't ferskilt fan dy fan 'e oare krieësoarte op it eilân.

De [[Kubaanske palmkrie]] (''Corvus minutus''), dy't faak as in [[ûndersoarte]] fan ''Corvus palmarum'' beskôge wurdt, is wat lytser en doffer fan kleur as de Hispanjoalapalmkrie; it mantsje hat ek wat langere poaten mar in koartere snaffel. Harren roppen lykje bot opinoar, al trillet de rop fan 'e Kubaanske palmkrie wat minder.

== Fersprieding en taksonomy ==
Sa't de namme al oanjout, komt de Hispanjoalapalmkrie foar op Hispanjoala.&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; Dizze soarte en de Kubaanske palmkrie (''C. minutus'') wurde troch organisaasjes lykas de [[IUCN]] en BirdLife International faak as deselde soarte beskôge: ''Corvus palmarum''. It [[International Ornithological Congress]] (IOC) en oaren erkenne de fûgel lykwols as in selsstannige soarte; dy yndieling wurdt hjir folge. Beide palmkrieën binne nau besibbe oan 'e Noard-Amerikaanske [[fiskkrie]] (''Corvus ossifragus'').

== Hâlden en dragen ==
De Hispanjoalapalmkrie komt foar yn dinnebosken, drûch beamkeguod en yn berchgebieten – faak op hichten fan 1.300 oant 1.900 meter – dêr't dinnebeammen ôfwiksele wurde mei fersprate boskjes of maïsflakten op steile hellings. De fûgel wurdt ek waarnommen yn leechlânbosken, sompebosken, drûge flakten en beboske kleauwen. Net oars as in soad oare kriefûgels is it in allesfretter dy't wringeleazen, lytse wringedieren (lykas hagedissen) en fruit fret. Der binne lykwols gjin waarnimmings bekend fan it fretten fan ies. De fûgel siket yn beammen en op 'e grûn nei freten, yn pearkes en lytse groepen fan meastentiids maksimaal 20 yndividuen.

== Status en bedrigingen ==
De IUCN klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC), al wurdt yn dy beoardieling ek de Kubaanske foarm meinommen. Op Hispanjoala is de soarte net seldsum, mar foar it grutste part beheind ta boskrike gebieten. Earder kaam de fûgel tige algemien foar, mar it ferspriedingsgebiet en de populaasje binne ôfnommen troch it ûntboskjen, benammen yn [[Haïty]]. 

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hispanic-palm-crow-corvus-palmarum BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/palcro1?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/palcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus palmarum|Hispanjoalapalmkrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Hispanjoalapalmkrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]</text>
      <sha1>ah2alfmmxoyg7wp91ydtrf4sxnpwb0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242347</id>
      <parentid>1242346</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T07:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Palmkrie]] omneamd ta [[Hispanjoalapalmkrie]]</comment>
      <origin>1242346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4157" sha1="ah2alfmmxoyg7wp91ydtrf4sxnpwb0m" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Hispanjoalapalmkrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus palmarum, Duverge, Dominican Republic 1.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus palmarum
|Beskriuwer, jier= [[Paul Wilhelm fan Württemberg|Württemberg]], 1835
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus palmarum map.svg|250px]]
}} 
De '''Hispanjoalapalmkrie''' (''Corvus palmarum'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte is [[endemisme|endemysk]] foar it eilân [[Hispanjoala]] yn 'e Kariben.

== Foarkommen en lûd ==
De Hispanjoalapalmkrie is in relatyf lytse (34 oant 38 sm lange), folslein swarte kriefûgel. De snaffel is yn ferhâlding robúst, wêrby't de basis fan 'e boppesnaffel swier befeare is. De [[Kubaanske krie]] (''Corvus nasicus'') hat ferlike mei dizze soarte in langere snaffel, dy't minder befearre is oan 'e basis; dy is ek wat grutter en hat reade ynstee fan donkere eagen. De Hispanjoalapalmkrie hat in rjochte, rauwe &quot;raaah&quot;-rop, dy't ferskilt fan dy fan 'e oare krieësoarte op it eilân.

De [[Kubaanske palmkrie]] (''Corvus minutus''), dy't faak as in [[ûndersoarte]] fan ''Corvus palmarum'' beskôge wurdt, is wat lytser en doffer fan kleur as de Hispanjoalapalmkrie; it mantsje hat ek wat langere poaten mar in koartere snaffel. Harren roppen lykje bot opinoar, al trillet de rop fan 'e Kubaanske palmkrie wat minder.

== Fersprieding en taksonomy ==
Sa't de namme al oanjout, komt de Hispanjoalapalmkrie foar op Hispanjoala.&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; Dizze soarte en de Kubaanske palmkrie (''C. minutus'') wurde troch organisaasjes lykas de [[IUCN]] en BirdLife International faak as deselde soarte beskôge: ''Corvus palmarum''. It [[International Ornithological Congress]] (IOC) en oaren erkenne de fûgel lykwols as in selsstannige soarte; dy yndieling wurdt hjir folge. Beide palmkrieën binne nau besibbe oan 'e Noard-Amerikaanske [[fiskkrie]] (''Corvus ossifragus'').

== Hâlden en dragen ==
De Hispanjoalapalmkrie komt foar yn dinnebosken, drûch beamkeguod en yn berchgebieten – faak op hichten fan 1.300 oant 1.900 meter – dêr't dinnebeammen ôfwiksele wurde mei fersprate boskjes of maïsflakten op steile hellings. De fûgel wurdt ek waarnommen yn leechlânbosken, sompebosken, drûge flakten en beboske kleauwen. Net oars as in soad oare kriefûgels is it in allesfretter dy't wringeleazen, lytse wringedieren (lykas hagedissen) en fruit fret. Der binne lykwols gjin waarnimmings bekend fan it fretten fan ies. De fûgel siket yn beammen en op 'e grûn nei freten, yn pearkes en lytse groepen fan meastentiids maksimaal 20 yndividuen.

== Status en bedrigingen ==
De IUCN klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC), al wurdt yn dy beoardieling ek de Kubaanske foarm meinommen. Op Hispanjoala is de soarte net seldsum, mar foar it grutste part beheind ta boskrike gebieten. Earder kaam de fûgel tige algemien foar, mar it ferspriedingsgebiet en de populaasje binne ôfnommen troch it ûntboskjen, benammen yn [[Haïty]]. 

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hispanic-palm-crow-corvus-palmarum BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/palcro1?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/palcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus palmarum|Hispanjoalapalmkrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Hispanjoalapalmkrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]</text>
      <sha1>ah2alfmmxoyg7wp91ydtrf4sxnpwb0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242350</id>
      <parentid>1242347</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T07:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4231" sha1="270iougw75cuur2yw5zu2wj3retgs36" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Hispanjoalapalmkrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus palmarum, Duverge, Dominican Republic 1.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus palmarum
|Beskriuwer, jier= [[Paul Wilhelm fan Württemberg|Württemberg]], 1835
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus palmarum map.svg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ferspriedingsgebiet fan 'e Hispanjoalapalmkrie en de Kubaanske palmkrie
}} 
De '''Hispanjoalapalmkrie''' (''Corvus palmarum'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte is [[endemisme|endemysk]] foar it eilân [[Hispanjoala]] yn 'e Kariben.

== Foarkommen en lûd ==
De Hispanjoalapalmkrie is in relatyf lytse (34 oant 38 sm lange), folslein swarte kriefûgel. De snaffel is yn ferhâlding robúst, wêrby't de basis fan 'e boppesnaffel swier befeare is. De [[Kubaanske krie]] (''Corvus nasicus'') hat ferlike mei dizze soarte in langere snaffel, dy't minder befearre is oan 'e basis; dy is ek wat grutter en hat reade ynstee fan donkere eagen. De Hispanjoalapalmkrie hat in rjochte, rauwe &quot;raaah&quot;-rop, dy't ferskilt fan dy fan 'e oare krieësoarte op it eilân.

De [[Kubaanske palmkrie]] (''Corvus minutus''), dy't faak as in [[ûndersoarte]] fan ''Corvus palmarum'' beskôge wurdt, is wat lytser en doffer fan kleur as de Hispanjoalapalmkrie; it mantsje hat ek wat langere poaten mar in koartere snaffel. Harren roppen lykje bot opinoar, al trillet de rop fan 'e Kubaanske palmkrie wat minder.

== Fersprieding en taksonomy ==
Sa't de namme al oanjout, komt de Hispanjoalapalmkrie foar op Hispanjoala.&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; Dizze soarte en de Kubaanske palmkrie (''C. minutus'') wurde troch organisaasjes lykas de [[IUCN]] en BirdLife International faak as deselde soarte beskôge: ''Corvus palmarum''. It [[International Ornithological Congress]] (IOC) en oaren erkenne de fûgel lykwols as in selsstannige soarte; dy yndieling wurdt hjir folge. Beide palmkrieën binne nau besibbe oan 'e Noard-Amerikaanske [[fiskkrie]] (''Corvus ossifragus'').

== Hâlden en dragen ==
De Hispanjoalapalmkrie komt foar yn dinnebosken, drûch beamkeguod en yn berchgebieten – faak op hichten fan 1.300 oant 1.900 meter – dêr't dinnebeammen ôfwiksele wurde mei fersprate boskjes of maïsflakten op steile hellings. De fûgel wurdt ek waarnommen yn leechlânbosken, sompebosken, drûge flakten en beboske kleauwen. Net oars as in soad oare kriefûgels is it in allesfretter dy't wringeleazen, lytse wringedieren (lykas hagedissen) en fruit fret. Der binne lykwols gjin waarnimmings bekend fan it fretten fan ies. De fûgel siket yn beammen en op 'e grûn nei freten, yn pearkes en lytse groepen fan meastentiids maksimaal 20 yndividuen.

== Status en bedrigingen ==
De IUCN klassifisearret de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC), al wurdt yn dy beoardieling ek de Kubaanske foarm meinommen. Op Hispanjoala is de soarte net seldsum, mar foar it grutste part beheind ta boskrike gebieten. Earder kaam de fûgel tige algemien foar, mar it ferspriedingsgebiet en de populaasje binne ôfnommen troch it ûntboskjen, benammen yn [[Haïty]]. 

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/palm-crow-corvus-palmarum BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/palcro1?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/palcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus palmarum|Hispanjoalapalmkrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Hispanjoalapalmkrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]</text>
      <sha1>270iougw75cuur2yw5zu2wj3retgs36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Palmkrie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194469</id>
    <redirect title="Hispanjoalapalmkrie" />
    <revision>
      <id>1242348</id>
      <timestamp>2026-10-12T07:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Palmkrie]] omneamd ta [[Hispanjoalapalmkrie]]</comment>
      <origin>1242348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="7ygfw048fr2cjhw7dwl6w9ohylwi37g" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Hispanjoalapalmkrie]]</text>
      <sha1>7ygfw048fr2cjhw7dwl6w9ohylwi37g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kubaanske palmkrie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194470</id>
    <revision>
      <id>1242349</id>
      <timestamp>2026-10-12T07:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = Kubaanske palmkrie |Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus palmarum -Cuba -in tree-8.jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'')  |Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')  |Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'')  |Wittenskiplike namme= Corvus minutus |Beskriuwer, jier= [[Juan Gundlach|Gundlach]], 1852  |IUCN-st...&quot;</comment>
      <origin>1242349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4138" sha1="lb6kswac2xksptgba82khp5imjhxh2u" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Kubaanske palmkrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus palmarum -Cuba -in tree-8.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus minutus
|Beskriuwer, jier= [[Juan Gundlach|Gundlach]], 1852 
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus minutus map.svg|250px]]
}} 
De '''Kubaanske palmkrie''' (''Corvus minutus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte komt inkeld foar yn it sintrale part fan [[Kuba]], dêr't er as bedrige beskôge wurdt. Guon autoriteiten beskôgje dizze soarte en de [[Hispanjoalapalmkrie]] (''Corvus palmarum'') as ien en deselde soarte.

== Foarkommen en lûd ==
De Kubaanske palmkrie is in relatyf lytse (34 oant 38 sm lange), folslein swarte kriefûgel. De snaffel is yn ferhâlding robuust, wêrby't de basis fan 'e boppesnaffel swier befeare is. De [[Kubaanske krie]] (''Corvus nasicus'') hat ferlike mei dizze soarte in langere snaffel mei minder befeardens oan 'e basis. De rop fan 'e Kubaanske palmkrie is in rjocht-toe-rjocht-oan, rau &quot;raaah&quot;, dat ferskilt fan dat fan 'e Kubaanske krie.

De soarte is wat lytser en doffer fan kleur as de Hispanjoalapalmkrie; it mantsje hat boppedat wat langere rinpoaten mar in koartere snaffel. Harren roppen lykje bot opinoar, al trillet de rop fan 'e Kubaanske palmkrie wat minder.

== Fersprieding en status ==
De Kubaanske palmkrie komt allinnich foar op Kuba, en op it stuit inkeld yn it sintrale part fan it lân, yn 'e provinsje [[Camagüey (provinsje)|Camagüey]]. Der binne ek waarnimmings melde út de provinsje [[Pinar del Río (provinsje)|Pinar del Río]], al is dêr yn 'e lêste 50 jier mar ien net-befêstige waarnimming west. De fûgel wurdt as tige seldsum beskôge en komt mar op in pear isolearre lokaasjes foar, mei in folslein ferspriedingsgebiet fan minder as 100 km². Men fermoedet dat it kappen fan ''Roystonea''-palmen foar de lânbou en feehâlderij ta in ôfnamme fan 'e populaasje en lokaal útstjerren meidien hat, om't de krie foar it nêstkjen ôfhinklik is fan dizze palm.

== Taksonomy ==
De Kubaanske palmkrie wurdt faak as in [[ûndersoarte]] fan ''Corvus palmarum'' beskôge, ûnder oare troch de [[IUCN]] en BirdLife International. It International Ornithological Congress (IOC) en oaren erkenne de fûgel lykwols as in selsstannige soarte; dy yndieling wurdt hjir folge. Beide palmkrieën binne nau besibbe oan de Noard-Amerikaanske [[fiskkrie]] (''Corvus ossifragus'').

== Hâlden en dragen ==
De Kubaanske palmkrie komt foar yn leechlizzende lânbougebieten dêr mear as genôch palmen steane. Net oars as in soad oare kriefûgels is it in allesfretter dy't him fiedt mei wringeleazen, lytse wringedieren (lykas hagedissen) en fruit. Der binne lykwols gjin waarnimmings bekend fan it freten fan ies. De fûgel siket yn beammen en op 'e grûn nei freten, yn pearkes en lytse groepen.

== Status en bedrigingen ==
De IUCN erkent de Kubaanske palmkrie net as in aparte soarte; dientengefolge is er net formeel op 'e wrâldwide [[Rreade List fan 'e IUCN|Rade List]] opnaam. Op nasjonaal nivo wurdt de soarte lykwols wol beskôge as bedrige mei útstjerren.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
- [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/cuban-palm-crow-corvus-minutus BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
- [https://ebird.org/species/palcro2?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
- [https://birdsoftheworld.org/bow/species/palcro2/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus minutus|Kubaanske palmkrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kubaanske palmkrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]</text>
      <sha1>lb6kswac2xksptgba82khp5imjhxh2u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242351</id>
      <parentid>1242349</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T07:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4216" sha1="rz936dgogabezzbgflicw75avlf3plr" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Kubaanske palmkrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus minutus, Najasa, Camagüey, Cuba 1 (cropped).jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus minutus
|Beskriuwer, jier= [[Juan Gundlach|Gundlach]], 1852 
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus minutus map.svg|250px]]
}} 
De '''Kubaanske palmkrie''' (''Corvus minutus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte komt allinnich foar yn it sintrale part fan [[Kuba]], dêr't er as bedrige beskôge wurdt. Guon [[taksonomy|taksonomen]] beskôgje dizze soarte en de [[Hispanjoalapalmkrie]] (''Corvus palmarum'') as ien en deselde soarte.

== Foarkommen en lûd ==
De Kubaanske palmkrie is in relatyf lytse (34 oant 38 sm lange), folslein swarte kriefûgel. De snaffel is yn ferhâlding robúst, wêrfan't de basis fan 'e boppesnaffel swier befearre is. De [[Kubaanske krie]] (''Corvus nasicus'') hat ferlike mei dizze soarte in langere snaffel mei minder befearring oan 'e basis. De rop fan 'e Kubaanske palmkrie is in rjocht-ta-rjocht-oan, rau &quot;raaah&quot;, dat ferskilt fan dat fan 'e Kubaanske krie.

De soarte is wat lytser en doffer fan kleur as de Hispanjoalapalmkrie; it mantsje hat boppedat wat langere poaten mar in koartere snaffel. Harren roppen lykje bot opinoar, al trillet de rop fan 'e Kubaanske palmkrie wat minder.

== Fersprieding en status ==
De Kubaanske palmkrie is [[endemisme|endemysk]] foar Kuba en komt op it stuit allinnich foar yn it sintrale part fan it lân, yn 'e provinsje [[Camagüey (provinsje)|Camagüey]]. Der binne ek waarnimmings bekend út 'e provinsje [[Pinar del Río (provinsje)|Pinar del Río]], al hat dêr yn 'e lêste 50 jier mar ien net-befêstige waarnimming west. De fûgel wurdt as tige seldsum beskôge en komt mar op in pear isolearre lokaasjes foar, mei in folslein ferspriedingsgebiet fan minder as 100 km². Der wurdt tocht dat it kappen fan ''[[Roystonea]]''-palmbeammen foar de lânbou en feehâlderij de oarsaak is fan 'e ôfname fan 'e populaasje en it lokaal útstjerren, om't de krie foar it nêstkjen ôfhinklik is fan dy palmbeam.

== Taksonomy ==
De Kubaanske palmkrie wurdt faak as in [[ûndersoarte]] fan ''Corvus palmarum'' beskôge, ûnder oare troch de [[IUCN]] en [[BirdLife International]]. It [[International Ornithological Congress]] (IOC) en oaren erkenne de fûgel lykwols as in aparte soarte; dy yndieling wurdt hjir folge. Beide palmkrieën binne nau besibbe oan 'e Noard-Amerikaanske [[fiskkrie]] (''Corvus ossifragus'').

== Hâlden en dragen ==
De Kubaanske palmkrie komt foar yn leechlizzende lânbougebieten dêr't mear as genôch palmbeammen steane. Net oars as in soad oare kriefûgels is it in allesfretter dy't him fiedt mei [[wringeleazen]], lytse [[wringedieren]] (lykas hagedissen) en fruit. Der binne lykwols gjin waarnimmings bekend fan it fretten fan ies. De fûgel siket yn beammen en op 'e grûn nei fretten, yn pearkes en lytse groepen.

== Status en bedrigingen ==
De [[IUCN]] erkent de Kubaanske palmkrie net as in aparte soarte. Dêrfandinne is er net formeel op 'e [[Reade List]] opnaam. Op nasjonaal nivo wurdt de soarte lykwols wol beskôge as bedrige mei útstjerren.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=E791045B51E060D9 Avibase, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/cupcro1?siteLanguage=nl eBird, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/cupcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus minutus|Kubaanske palmkrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Kubaanske palmkrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kuba]]</text>
      <sha1>rz936dgogabezzbgflicw75avlf3plr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corvus minutus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194471</id>
    <redirect title="Kubaanske palmkrie" />
    <revision>
      <id>1242352</id>
      <timestamp>2026-10-12T07:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Kubaanske palmkrie]]</comment>
      <origin>1242352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="n5ei0achvlc7ww0hkkn2cagbm4wvpgv" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kubaanske palmkrie]]</text>
      <sha1>n5ei0achvlc7ww0hkkn2cagbm4wvpgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wytnekkekrie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194472</id>
    <revision>
      <id>1242353</id>
      <timestamp>2026-10-12T08:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = wytnekkekrie |Ofbyld   = [[Ofbyld:DR White-necked Crow ed2.JPG|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')  |Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')  |Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'')  |Wittenskiplike namme= Corvus leucognaphalus |Beskriuwer, jier= [[Lapparent]], 1818 |IUCN-status= [[IUCN-status]]:...&quot;</comment>
      <origin>1242353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3022" sha1="9acxj5mokwvqok574xl4do74rv3frid" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = wytnekkekrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:DR White-necked Crow ed2.JPG|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus leucognaphalus
|Beskriuwer, jier= [[Lapparent]], 1818
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus leucognaphalus map.svg|250px]]
}} 
De '''wytnekkekrie''' (''Corvus leucognaphalus'') is in bedrige [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt;

== Foarkommen en lûd ==
[[Ofbyld:White-necked Crow (Corvus leucognaphalus) (8082810217).jpg|thumb|left|Fleanende wytnekkekrie]]
De wytnekkekrie is in grutte (42 oant 46 sm lange), swarte kriefûgel mei in pearsige of blau-eftige glâns. De swarte snaffel is robúst en dúdlik bôge. De eagen binne readeftich, al binne er ek yndividuen mei giele eagen waarnommen. De fearren yn 'e nekke binne oan 'e basis wyt – dêr't de fûgel syn Fryske en Ingelske namme oan te tankjen hat – mar dat skaaimerk is yn it fjild net te sjen. It lûd fan 'e fûgel is bûtenwenstich foar in krie; it bestiet út wikseljende buorreljende en kraskjende lûden dy't tinken dogge oan it lûd fan in babbeljende pappegaai, al binne er soms ek [[raven]]eftige lûden te hearren.

== Fersprieding en taksonomy ==
De fûgel komt inkeld foar op [[Hispanjoala]] en sa út en troch op 'e eilannen [[Gonâve]] en [[Isla Saona]].&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n.

== Status en bedrigingen ==
De populaasje fan 'e wytnekkekrie naam yn 'e tweintichste iuw sterk ôf, mar liket him no wer út te wreidzjen. Gebieten dy't earder ferlitten wiene, wurde no wer op'e nij befolke. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte op it stuit as kwetsber (''Vulnerable'', VU), mar merkt op dat in weryndieling nei in legere bedrigingsstatus rjochtfeardige wêze kin as de hjoeddeiske trend trochset.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-necked-crow-corvus-leucognaphalus BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/whncro1?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/whncro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus leucognaphalus|Wytnekkekrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wytnekkekrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Bedrige fûgel]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Dominikaanske Republyk]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Haïty]]</text>
      <sha1>9acxj5mokwvqok574xl4do74rv3frid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corvus leucognaphalus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194473</id>
    <redirect title="Wytnekkekrie" />
    <revision>
      <id>1242354</id>
      <timestamp>2026-10-12T08:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Wytnekkekrie]]</comment>
      <origin>1242354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="s563m0zuihmdpkk5ghxc1yfp9a80if6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Wytnekkekrie]]</text>
      <sha1>s563m0zuihmdpkk5ghxc1yfp9a80if6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hawaïkrie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194474</id>
    <revision>
      <id>1242355</id>
      <timestamp>2026-10-12T10:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = Hawaiikrie |Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|250px]] |lûd      =  |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'')  |Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')  |Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'')  |Wittenskiplike namme= Corvus hawaiiensis |Beskriuwer, jier= [[Titian Ramsay Peale|Peale]], 1849 |IUCN-status= IUCN-...&quot;</comment>
      <origin>1242355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3303" sha1="fpawemnbego90m3gy0ccb0nfjk0ro4h" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Hawaiikrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus hawaiiensis
|Beskriuwer, jier= [[Titian Ramsay Peale|Peale]], 1849
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: '''yn it wyld útstoarn'''
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus hawaiiensis map.svg|250px]]
}} 
De '''Hawaiikrie''' (''Corvus hawaiiensis''), lokaal ek bekend as de ''alalā'', is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; It is in [[endemisme|endemyske]] fûgel soarte fan it eilân [[Hawaiï (eilân)|Hawaiï]].

== Foarkommen en skaaimerken ==
De Hawaiikrie is 48 oant 50 sm lang, wat itselde formaat is as dat fan in [[swarte krie]]. Dizze krie liket ek bot op 'e gewoane [[swarte krie]], mar hat rûnere wjukken en in folle tsjokkere snaffel. It fearrekleed is brunich swart, en de poaten en snaffel binne ek swart. Opfallend binne boppedat de lange kielfearren.

== Fersprieding en leefgebiet ==
Ut ûndersyk nei subfossilen is dúdlik wurden dat dizze krie earder in folle gruttere fersprieding hie oer de ferskillende eilannen fan 'e steat [[Hawaï|Hawaiï]]. It wie in echte boskfûgel dy't op it lêst allinnich noch foarkwam yn berchbosken. Net oars as de measte oare kriefûgels is it in allesfretter, dy't benammen libbet fan 'e fruchten en beien fan 'e oarspronklike ûndergroei yn dizze bosken.

De fûgel is yn it wyld útstoarn troch predaasje, ferlies fan habitat en sykte. De lêste twa Hawaiikrieën dy't yn it wyld oanwêzich wiene, ferdwûnen yn 2002 yn it boskreservaat [[Hakalau Forest National Wildlife Refuge]] op 'e hellings fan 'e sliepende fulkaan [[Mauna Kea]]. Dêrom stiet dizze krie as yn 'e wylde natoer útstoarn (''Extinct in the Wild'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]].&lt;ref&gt;[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]&lt;/ref&gt;

== Beskerming en fokprogramma ==
De Hawaiikrie oerlibbet noch yn minsklike hoedzjen. Yn 2013 wiene der 108 yndividuen opnaam yn in fokprogramma fan 'e San Diego Zoo.&lt;ref&gt;[https://zoo.sandiegozoo.org/ San Diego Zoo Wildlife Alliance]&lt;/ref&gt; Om 'e soarte wer yn 'e frije natoer te yntrodusearjen, hawwe wittenskippers yn 2024 op Maui fiif Hawaiikrieën mei stjoerders yn 'e wylde natoer útset. Dat wurdt beskôge as in grut risiko, om't eardere pogings allegear mislearre binne en der net folle fan dizze fûgels mear oer binne.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
- [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hawaiian-crow-corvus-hawaiiensis BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
- [https://ebird.org/species/hawcro1?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
- [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hawcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus hawaiiensis|Hawaiikrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Hawaiikrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hawaiï]]</text>
      <sha1>fpawemnbego90m3gy0ccb0nfjk0ro4h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242356</id>
      <parentid>1242355</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T10:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3333" sha1="01mfzp2igkokad90or36swxzp3q35i6" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Hawaiikrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus hawaiiensis
|Beskriuwer, jier= [[Titian Ramsay Peale|Peale]], 1849
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]]&lt;br&gt;'''yn it wyld útstoarn'''
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus hawaiiensis map.svg|250px]]
}} 
De '''Hawaiikrie''' (''Corvus hawaiiensis''), lokaal ek bekend as de ''alalā'', is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; It is in [[endemisme|endemyske]] fûgel soarte fan it eilân [[Hawaiï (eilân)|Hawaiï]].

== Foarkommen en skaaimerken ==
De Hawaiikrie is 48 oant 50 sm lang, wat itselde formaat is as dat fan in [[swarte krie]]. Dizze krie liket ek bot op 'e gewoane [[swarte krie]], mar hat rûnere wjukken en in folle tsjokkere snaffel. It fearrekleed is brunich swart, en de poaten en snaffel binne ek swart. Opfallend binne boppedat de lange kielfearren.

== Fersprieding en leefgebiet ==
Ut ûndersyk nei subfossilen is dúdlik wurden dat dizze krie earder in folle gruttere fersprieding hie oer de ferskillende eilannen fan 'e steat [[Hawaï|Hawaiï]]. It wie in echte boskfûgel dy't op it lêst allinnich noch foarkwam yn berchbosken. Net oars as de measte oare kriefûgels is it in allesfretter, dy't benammen libbet fan 'e fruchten en beien fan 'e oarspronklike ûndergroei yn dizze bosken.

De fûgel is yn it wyld útstoarn troch predaasje, ferlies fan habitat en sykte. De lêste twa Hawaiikrieën dy't yn it wyld oanwêzich wiene, ferdwûnen yn 2002 yn it boskreservaat [[Hakalau Forest National Wildlife Refuge]] op 'e hellings fan 'e sliepende fulkaan [[Mauna Kea]]. Dêrom stiet dizze krie as yn 'e wylde natoer útstoarn (''Extinct in the Wild'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]].&lt;ref&gt;[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]&lt;/ref&gt;

== Beskerming en fokprogramma ==
De Hawaiikrie oerlibbet noch yn minsklike hoedzjen. Yn 2013 wiene der 108 yndividuen opnaam yn in fokprogramma fan 'e San Diego Zoo.&lt;ref&gt;[https://zoo.sandiegozoo.org/ San Diego Zoo Wildlife Alliance]&lt;/ref&gt; Om 'e soarte wer yn 'e frije natoer te yntrodusearjen, hawwe wittenskippers yn 2024 op Maui fiif Hawaiikrieën mei stjoerders yn 'e wylde natoer útset. Dat wurdt beskôge as in grut risiko, om't eardere pogings allegear mislearre binne en der net folle fan dizze fûgels mear oer binne.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hawaiian-crow-corvus-hawaiiensis BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/hawcro1?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hawcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus hawaiiensis|Hawaiikrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Hawaiikrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hawai]]</text>
      <sha1>01mfzp2igkokad90or36swxzp3q35i6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242358</id>
      <parentid>1242356</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T10:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3334" sha1="4rhkwzlixz10650t51ylripywrkgjyq" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = Hawaiikrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|250px]]
|lûd      = 
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus hawaiiensis
|Beskriuwer, jier= [[Titian Ramsay Peale|Peale]], 1849
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-EX.png|250px]]&lt;br&gt;'''yn it wyld útstoarn'''
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus hawaiiensis map.svg|250px]]
}} 
De '''Hawaiikrie''' (''Corvus hawaiiensis''), lokaal ek bekend as de ''alalā'', is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; It is in [[endemisme|endemyske]] fûgel soarte fan it eilân [[Hawaiï (eilân)|Hawaiï]].

== Foarkommen en skaaimerken ==
De Hawaiikrie is 48 oant 50 sm lang, wat itselde formaat is as dat fan in [[swarte krie]]. Dizze krie liket ek bot op 'e gewoane [[swarte krie]], mar hat rûnere wjukken en in folle tsjokkere snaffel. It fearrekleed is brunich swart, en de poaten en snaffel binne ek swart. Opfallend binne boppedat de lange kielfearren.

== Fersprieding en leefgebiet ==
Ut ûndersyk nei subfossilen is dúdlik wurden dat dizze krie earder in folle gruttere fersprieding hie oer de ferskillende eilannen fan 'e steat [[Hawaï|Hawaiï]]. It wie in echte boskfûgel dy't op it lêst allinnich noch foarkwam yn berchbosken. Net oars as de measte oare kriefûgels is it in allesfretter, dy't benammen libbet fan 'e fruchten en beien fan 'e oarspronklike ûndergroei yn dizze bosken.

De fûgel is yn it wyld útstoarn troch predaasje, ferlies fan habitat en sykte. De lêste twa Hawaiikrieën dy't yn it wyld oanwêzich wiene, ferdwûnen yn 2002 yn it boskreservaat [[Hakalau Forest National Wildlife Refuge]] op 'e hellings fan 'e sliepende fulkaan [[Mauna Kea]]. Dêrom stiet dizze krie as yn 'e wylde natoer útstoarn (''Extinct in the Wild'') op 'e [[Reade List]] fan 'e [[IUCN]].&lt;ref&gt;[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]&lt;/ref&gt;

== Beskerming en fokprogramma ==
De Hawaiikrie oerlibbet noch yn minsklike hoedzjen. Yn 2013 wiene der 108 yndividuen opnaam yn in fokprogramma fan 'e San Diego Zoo.&lt;ref&gt;[https://zoo.sandiegozoo.org/ San Diego Zoo Wildlife Alliance]&lt;/ref&gt; Om 'e soarte wer yn 'e frije natoer te yntrodusearjen, hawwe wittenskippers yn 2024 op Maui fiif Hawaiikrieën mei stjoerders yn 'e wylde natoer útset. Dat wurdt beskôge as in grut risiko, om't eardere pogings allegear mislearre binne en der net folle fan dizze fûgels mear oer binne.

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/hawaiian-crow-corvus-hawaiiensis BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/hawcro1?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/hawcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus hawaiiensis|Hawaiikrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Hawaiikrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Hawaï]]</text>
      <sha1>4rhkwzlixz10650t51ylripywrkgjyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corvus hawaiiensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194475</id>
    <redirect title="Hawaiikrie" />
    <revision>
      <id>1242357</id>
      <timestamp>2026-10-12T10:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Ferwiist troch nei [[Hawaiikrie]]</comment>
      <origin>1242357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="f3v303zz1wduy9cgsvygkco0au3dewg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Hawaiikrie]]</text>
      <sha1>f3v303zz1wduy9cgsvygkco0au3dewg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tsjoksnaffelkrie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194476</id>
    <revision>
      <id>1242359</id>
      <timestamp>2026-10-12T11:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>Side makke mei &quot;{{Bistesoarte |Namme    = oerwâldkrie |Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus macrorhynchos (looking back).JPG|250px]] |lûd      = [[Ofbyld:Corvus macrorhynchos 2005-07-10.ogg|250px]] |Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift    = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'')  |Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'')  |Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'')  |Wittenskiplike namme= Corvus macrorhynchos |Beskr...&quot;</comment>
      <origin>1242359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5842" sha1="gbufc0oy273b91zx6x9lrxrju09e7ei" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = oerwâldkrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus macrorhynchos (looking back).JPG|250px]]
|lûd      = [[Ofbyld:Corvus macrorhynchos 2005-07-10.ogg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus macrorhynchos
|Beskriuwer, jier= [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1827
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus macrohynchos map.jpg|250px]]
}} 
De '''oerwâldkrie''' (''Corvus macrorhynchos''), faak ek oantsjut as de '''tsjoksnaffelkrie''', is in wiidfersprate [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De ynterne [[taksonomy]] fan 'e soarte is ûnderwerp fan strideraasje; de soarte foarmet nei alle gedachten in kompleks fan ferskate soarten.

== Foarkommen en skaaimerken ==
[[Ofbyld:Large-billed Crow (Corvus macrorhynchos) (44144390860).jpg|thumb|left|Oerwâldkrie]]
De oerwâldkrie is in middelgrutte oant grutte krie (46 oant 59 sm lang) dy't sterk yn grutte ferskilt. Skaaimerkend is de frij lange, dolkfoarmige en licht bôge snaffel, en ek de rûne kop mei in steile foarholle. Guon populaasjes binne grut, mei in swiere snaffel en in kilige sturt dy't tinken docht oan dy fan in [[raven]], wylst oaren (lykas ''culminatus''; sjoch hjirûnder) lytser binne en in smellere snaffel hawwe. De wjukken, sturt, it gesicht en de kiel binne glânzjend swart, wylst de nekke, skouders en ûnderkant donkergriis binne. Yn [[Yndia]] is de fûgel lykwols hast folslein swart.

== Fersprieding en taksonomy ==
Der bestiet gjin ienriedigens oer de fraach hokker populaasjes ta dizze soarte rekkene wurde moatte. [[AviList]] ûnderskiedt tsien [[ûndersoarte]]n mei de neikommende ferspriedingsgebieten:&lt;ref&gt;[https://avibase.bsc-eoc.org/ Avibase]&lt;/ref&gt;

* ''Corvus macrorhynchos japonensis'' – súdlik [[Sachalin]], de [[Koerilen]] en de noardlike [[Japan]]se arsjipel
* ''Corvus macrorhynchos connectens'' – de [[Rjûkjû-eilannen]] ([[Amami-O-Sjima]], [[Okinawa]] en [[Miyako-jima]])
* ''Corvus macrorhynchos osai'' – de súdlike Rjûkjû-eilannen ([[Ishigaki]], [[Iriomote]], [[Kobama]], [[Kuru]] en [[Aragusuku]])
* ''Corvus macrorhynchos mandschuricus'' – Noardeast-Aazje (eastlik en súdeastlik [[Sibearje]], noardlik Sachalin, it [[Koreä|Koreäansk Skiereilân]] en noardeastlik [[Sina]])
* ''Corvus macrorhynchos colonorum'' – sintraal en súdlik Sina, [[Taiwan]], [[Hainan]] en noardlik [[Yndosina]]
* ''Corvus macrorhynchos tibetosinensis'' – [[Tibet]] en de eastlike [[Himalaya]] oant noardlik [[Birma]] en súdlik Sina
* ''Corvus macrorhynchos intermedius'' – [[Afganistan]] en [[Pakistan]] oer de sintrale Himalaya
* ''Corvus macrorhynchos macrorhynchos'' – it [[Malakka|Maleisk Skiereilân]], [[Borneo]], [[Sumatra]], [[Java]] en de [[Lytse Sûnda-eilannen]] oant oan Romang en Sermata
* ''Corvus macrorhynchos levaillanti'' – noardeastlik Yndia (nei it westen ta oant [[Bingalen]]), eastlik Nepal (nei it easten ta oant westlik [[Tailân]]) en de [[Andamanen]]
* ''Corvus macrorhynchos culminatus'' – it [[Yndia|Yndysk Skiereilân]] en [[Sry Lanka]]

Genetysk ûndersyk stelt út dat de oerwâldkrie opdield wurde kin yn trije groepen: &quot;''C. japonensis''&quot; (ynklusyf ''mandshuricus'', ''connectens'', ''osai'', ''tibetosinensis'' en ''intermedius''), &quot;''C. levaillantii''&quot; (mei ''culminatus'' en ''colonorum'') en &quot;''C. macrorhynchos''&quot;. De earste groep bestiet mooglik ek út ferskate soarten; it takson ''osai'' makket ôfwikende lûden, wylst ''japonicus'' en ''mandshuricus'' harren as aparte soarten gedrage op sintraal Sachalin Oare stúdzjes wize derop dat ''colonorum'' nauwer besibbe is oan ''japonensis'' dan oan ''levaillantii''. De [[Filipynske krie]] (''Corvus philippinus'') waard earder ta dit kompleks rekkene, mar wurdt no trochstrings as in aparte soarte behannele. 

== Status en bedrigingen ==
Oannommen wurdt dat de populaasje yn oantal ôfnimt. Fanwegen it ûnbidige ferspriedingsgebiet en de grutte populaasje klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/large-billed-crow-corvus-macrorhynchos BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/labcro1?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/labcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus macrorhynchos|oerwâldkrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Oerwaldkrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>gbufc0oy273b91zx6x9lrxrju09e7ei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242360</id>
      <parentid>1242359</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T11:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Yndiaaske oerwâldkrie]] omneamd ta [[Oerwâldkrie]]</comment>
      <origin>1242359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5842" sha1="gbufc0oy273b91zx6x9lrxrju09e7ei" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = oerwâldkrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus macrorhynchos (looking back).JPG|250px]]
|lûd      = [[Ofbyld:Corvus macrorhynchos 2005-07-10.ogg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[sjongfûgels]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus macrorhynchos
|Beskriuwer, jier= [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1827
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus macrohynchos map.jpg|250px]]
}} 
De '''oerwâldkrie''' (''Corvus macrorhynchos''), faak ek oantsjut as de '''tsjoksnaffelkrie''', is in wiidfersprate [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De ynterne [[taksonomy]] fan 'e soarte is ûnderwerp fan strideraasje; de soarte foarmet nei alle gedachten in kompleks fan ferskate soarten.

== Foarkommen en skaaimerken ==
[[Ofbyld:Large-billed Crow (Corvus macrorhynchos) (44144390860).jpg|thumb|left|Oerwâldkrie]]
De oerwâldkrie is in middelgrutte oant grutte krie (46 oant 59 sm lang) dy't sterk yn grutte ferskilt. Skaaimerkend is de frij lange, dolkfoarmige en licht bôge snaffel, en ek de rûne kop mei in steile foarholle. Guon populaasjes binne grut, mei in swiere snaffel en in kilige sturt dy't tinken docht oan dy fan in [[raven]], wylst oaren (lykas ''culminatus''; sjoch hjirûnder) lytser binne en in smellere snaffel hawwe. De wjukken, sturt, it gesicht en de kiel binne glânzjend swart, wylst de nekke, skouders en ûnderkant donkergriis binne. Yn [[Yndia]] is de fûgel lykwols hast folslein swart.

== Fersprieding en taksonomy ==
Der bestiet gjin ienriedigens oer de fraach hokker populaasjes ta dizze soarte rekkene wurde moatte. [[AviList]] ûnderskiedt tsien [[ûndersoarte]]n mei de neikommende ferspriedingsgebieten:&lt;ref&gt;[https://avibase.bsc-eoc.org/ Avibase]&lt;/ref&gt;

* ''Corvus macrorhynchos japonensis'' – súdlik [[Sachalin]], de [[Koerilen]] en de noardlike [[Japan]]se arsjipel
* ''Corvus macrorhynchos connectens'' – de [[Rjûkjû-eilannen]] ([[Amami-O-Sjima]], [[Okinawa]] en [[Miyako-jima]])
* ''Corvus macrorhynchos osai'' – de súdlike Rjûkjû-eilannen ([[Ishigaki]], [[Iriomote]], [[Kobama]], [[Kuru]] en [[Aragusuku]])
* ''Corvus macrorhynchos mandschuricus'' – Noardeast-Aazje (eastlik en súdeastlik [[Sibearje]], noardlik Sachalin, it [[Koreä|Koreäansk Skiereilân]] en noardeastlik [[Sina]])
* ''Corvus macrorhynchos colonorum'' – sintraal en súdlik Sina, [[Taiwan]], [[Hainan]] en noardlik [[Yndosina]]
* ''Corvus macrorhynchos tibetosinensis'' – [[Tibet]] en de eastlike [[Himalaya]] oant noardlik [[Birma]] en súdlik Sina
* ''Corvus macrorhynchos intermedius'' – [[Afganistan]] en [[Pakistan]] oer de sintrale Himalaya
* ''Corvus macrorhynchos macrorhynchos'' – it [[Malakka|Maleisk Skiereilân]], [[Borneo]], [[Sumatra]], [[Java]] en de [[Lytse Sûnda-eilannen]] oant oan Romang en Sermata
* ''Corvus macrorhynchos levaillanti'' – noardeastlik Yndia (nei it westen ta oant [[Bingalen]]), eastlik Nepal (nei it easten ta oant westlik [[Tailân]]) en de [[Andamanen]]
* ''Corvus macrorhynchos culminatus'' – it [[Yndia|Yndysk Skiereilân]] en [[Sry Lanka]]

Genetysk ûndersyk stelt út dat de oerwâldkrie opdield wurde kin yn trije groepen: &quot;''C. japonensis''&quot; (ynklusyf ''mandshuricus'', ''connectens'', ''osai'', ''tibetosinensis'' en ''intermedius''), &quot;''C. levaillantii''&quot; (mei ''culminatus'' en ''colonorum'') en &quot;''C. macrorhynchos''&quot;. De earste groep bestiet mooglik ek út ferskate soarten; it takson ''osai'' makket ôfwikende lûden, wylst ''japonicus'' en ''mandshuricus'' harren as aparte soarten gedrage op sintraal Sachalin Oare stúdzjes wize derop dat ''colonorum'' nauwer besibbe is oan ''japonensis'' dan oan ''levaillantii''. De [[Filipynske krie]] (''Corvus philippinus'') waard earder ta dit kompleks rekkene, mar wurdt no trochstrings as in aparte soarte behannele. 

== Status en bedrigingen ==
Oannommen wurdt dat de populaasje yn oantal ôfnimt. Fanwegen it ûnbidige ferspriedingsgebiet en de grutte populaasje klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/large-billed-crow-corvus-macrorhynchos BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/labcro1?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/labcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus macrorhynchos|oerwâldkrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Oerwaldkrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>gbufc0oy273b91zx6x9lrxrju09e7ei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1242362</id>
      <parentid>1242360</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T11:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <origin>1242362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5841" sha1="q7hdwbpc3vdh0ntjez3swnauumk8gwa" xml:space="preserve">{{Bistesoarte
|Namme    = oerwâldkrie
|Ofbyld   = [[Ofbyld:Corvus macrorhynchos (looking back).JPG|250px]]
|lûd      = [[Ofbyld:Corvus macrorhynchos 2005-07-10.ogg|250px]]
|Ryk      = [[dieren]] (''Animalia'')
|Stamme   = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'')
|Klasse   = [[fûgels]] (''Aves'')
|Skift    = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') 
|Famylje  = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') 
|Skaai    = [[krieën]] (''Corvus'') 
|Wittenskiplike namme= Corvus macrorhynchos
|Beskriuwer, jier= [[Johann Georg Wagler|Wagler]], 1827
|IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]]
----
|lânkaart = [[Ofbyld:Corvus macrohynchos map.jpg|250px]]
}} 
De '''oerwâldkrie''' (''Corvus macrorhynchos''), faak ek oantsjut as de '''tsjoksnaffelkrie''', is in wiidfersprate [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').&lt;ref&gt;[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]&lt;/ref&gt; De ynterne [[taksonomy]] fan 'e soarte is ûnderwerp fan strideraasje; de soarte foarmet nei alle gedachten in kompleks fan ferskate soarten.

== Foarkommen en skaaimerken ==
[[Ofbyld:Large-billed Crow (Corvus macrorhynchos) (44144390860).jpg|thumb|left|Oerwâldkrie]]
De oerwâldkrie is in middelgrutte oant grutte krie (46 oant 59 sm lang) dy't sterk yn grutte ferskilt. Skaaimerkend is de frij lange, dolkfoarmige en licht bôge snaffel, en ek de rûne kop mei in steile foarholle. Guon populaasjes binne grut, mei in swiere snaffel en in kilige sturt dy't tinken docht oan dy fan in [[raven]], wylst oaren (lykas ''culminatus''; sjoch hjirûnder) lytser binne en in smellere snaffel hawwe. De wjukken, sturt, it gesicht en de kiel binne glânzjend swart, wylst de nekke, skouders en ûnderkant donkergriis binne. Yn [[Yndia]] is de fûgel lykwols hast folslein swart.

== Fersprieding en taksonomy ==
Der bestiet gjin ienriedigens oer de fraach hokker populaasjes ta dizze soarte rekkene wurde moatte. [[AviList]] ûnderskiedt tsien [[ûndersoarte]]n mei de neikommende ferspriedingsgebieten:&lt;ref&gt;[https://avibase.bsc-eoc.org/ Avibase]&lt;/ref&gt;

* ''Corvus macrorhynchos japonensis'' – súdlik [[Sachalin]], de [[Koerilen]] en de noardlike [[Japan]]se arsjipel
* ''Corvus macrorhynchos connectens'' – de [[Rjûkjû-eilannen]] ([[Amami-O-Sjima]], [[Okinawa]] en [[Miyako-jima]])
* ''Corvus macrorhynchos osai'' – de súdlike Rjûkjû-eilannen ([[Ishigaki]], [[Iriomote]], [[Kobama]], [[Kuru]] en [[Aragusuku]])
* ''Corvus macrorhynchos mandschuricus'' – Noardeast-Aazje (eastlik en súdeastlik [[Sibearje]], noardlik Sachalin, it [[Koreä|Koreäansk Skiereilân]] en noardeastlik [[Sina]])
* ''Corvus macrorhynchos colonorum'' – sintraal en súdlik Sina, [[Taiwan]], [[Hainan]] en noardlik [[Yndosina]]
* ''Corvus macrorhynchos tibetosinensis'' – [[Tibet]] en de eastlike [[Himalaya]] oant noardlik [[Birma]] en súdlik Sina
* ''Corvus macrorhynchos intermedius'' – [[Afganistan]] en [[Pakistan]] oer de sintrale Himalaya
* ''Corvus macrorhynchos macrorhynchos'' – it [[Malakka|Maleisk Skiereilân]], [[Borneo]], [[Sumatra]], [[Java]] en de [[Lytse Sûnda-eilannen]] oant oan Romang en Sermata
* ''Corvus macrorhynchos levaillanti'' – noardeastlik Yndia (nei it westen ta oant [[Bingalen]]), eastlik Nepal (nei it easten ta oant westlik [[Tailân]]) en de [[Andamanen]]
* ''Corvus macrorhynchos culminatus'' – it [[Yndia|Yndysk Skiereilân]] en [[Sry Lanka]]

Genetysk ûndersyk stelt út dat de oerwâldkrie opdield wurde kin yn trije groepen: &quot;''C. japonensis''&quot; (ynklusyf ''mandshuricus'', ''connectens'', ''osai'', ''tibetosinensis'' en ''intermedius''), &quot;''C. levaillantii''&quot; (mei ''culminatus'' en ''colonorum'') en &quot;''C. macrorhynchos''&quot;. De earste groep bestiet mooglik ek út ferskate soarten; it takson ''osai'' makket ôfwikende lûden, wylst ''japonicus'' en ''mandshuricus'' harren as aparte soarten gedrage op sintraal Sachalin Oare stúdzjes wize derop dat ''colonorum'' nauwer besibbe is oan ''japonensis'' dan oan ''levaillantii''. De [[Filipynske krie]] (''Corvus philippinus'') waard earder ta dit kompleks rekkene, mar wurdt no trochstrings as in aparte soarte behannele. 

== Status en bedrigingen ==
Oannommen wurdt dat de populaasje yn oantal ôfnimt. Fanwegen it ûnbidige ferspriedingsgebiet en de grutte populaasje klassifisearret de [[IUCN]] de soarte as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).

{{Boarnen|boarnefernijing= 
* [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/large-billed-crow-corvus-macrorhynchos BirdLife, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://ebird.org/species/labcro1?continue eBird, oproppen 12 oktober 2026]
* [https://birdsoftheworld.org/bow/species/labcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 12 oktober 2026]
----
{{reflist}}
----
{{Commonscat|Corvus macrorhynchos|oerwâldkrie}}
}}
{{DEFAULTSORT:Oerwaldkrie}}
[[Kategory:Fûgelsoarte]]
[[Kategory:Krie]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Bûtan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Japan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Laos]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Birma]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor]]
[[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]]</text>
      <sha1>q7hdwbpc3vdh0ntjez3swnauumk8gwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yndiaaske oerwâldkrie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194477</id>
    <redirect title="Oerwâldkrie" />
    <revision>
      <id>1242361</id>
      <timestamp>2026-10-12T11:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RomkeHoekstra</username>
        <id>10582</id>
      </contributor>
      <comment>RomkeHoekstra hat de side [[Yndiaaske oerwâldkrie]] omneamd ta [[Oerwâldkrie]]</comment>
      <origin>1242361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="7fshqdveakltw8ke6brwm6jjpeqlh2l" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Oerwâldkrie]]</text>
      <sha1>7fshqdveakltw8ke6brwm6jjpeqlh2l</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>