Wikipedy fywiki https://fy.wikipedia.org/wiki/Haadside MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Wiki Oerlis Meidogger Meidogger oerlis Wikipedy Wikipedy oerlis Ofbyld Ofbyld oerlis MediaWiki MediaWiki oerlis Berjocht Berjocht oerlis Hulp Hulp oerlis Kategory Kategory oerlis Tema Tema oerlis TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 18212 1242516 1148205 2026-10-14T09:23:53Z Agaath 13842 1242516 wikitext text/x-wiki [[Ofbyld:Cornelia Johanna van den-Berg-van der Vlis.jpg|thumb|Cornelia Johanna van den-Berg-van der Vlis]] [[Ofbyld:26-04--2014 monument strubben.jpg|thumb|left|Oarlochsmonumint Zeijen oan de Peesterweg]] [[Ofbyld:Graf van de Berg - van de Vlis.jpg|thumb|180px|Grêf fan Cor van den Berg-van der Vlis op begraafplak Rustoord]] '''Cornelia (Cor) Johanna van den Berg-Van der Vlis''' ([[De Haach]], [[28 oktober]] [[1892]] - [[Vries]], [[8 septimber]] [[1944]]) wie in fersetsstrydster yn de [[Twadde Wrâldkriich]]. Van den Berg wie aktyf yn it Fryske ferset. Har fersetsnamme wie "Annie Westland". Se wie aktyf as lid fan de OD en LO yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]. Hja wie haadkoerierster yn Fryslân fan de [[Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers]]. Troch ferrie waard se doe't se koerierstsjinsten yn [[Utert (stêd)|Utert]] die der oppakt oan de Alde Grêft op [[9 augustus]] [[1944]] yn in pân dat krekt dêrfoar troch de Sicherheits Polizei ynnomd wie. Se setten in mûklist foar Van den Berg op. Nei har arrestaasje waard se fia Ljouwert nei Grins brocht, dêr't se yn it [[Scholtenhûs]] heard waard. Se is tagelyk mei ds. [[Lourens Touwen]] fusillearre yn de omkriten fan it doarp Vries, by [[Assen]]. Se wie widdo fan kapitein fan 'e ynfantery [[Christiaan Frederik van den Berg]] dy't al in jier earder troch de Dütsers deamakke wie. Nei de befrijing binne de stoflike oerbliuwsels fan Van den Berg en har man njonken inoar opnij begroeven op it Nederlânske earehôf fan it begraafplak Rusthof te Leusden. Nei de oarloch waard Van den Berg by Keninklik Beslút fan [[25 july]] [[1952]] ûnderskieden mei it [[Fersetskrús]] 1940-1945. Ek krige se it Fersetsbetinkingskrús. Yn Ljouwert binne in flat en in strjitte nei har neamd, de Annie Westlandflat<ref>[http://www.nufoto.nl/fotos/93815/annie-westland-flat-in-leeuwarden-gesloopt.html Nufoto.nl.] Sloopt yn april 2009.</ref> en de Annie Westlandstrjitte. Op 8 septimber 1994, krekt 50 jier neidat se fusillearre binne, is yn Zeijer Strubben, yn it bywêzen fan neibesteanden en útnûgen, in monumint ûntbleate, besteande út in tal stiennen, dêr 't in brûnzen plakette op oanbrocht is dêr 't de nammen fan Cornelia Johanna van den Berg van der Vlis en ds. Louwen op fermeld binne, en ek harren bertejierren en de datum fan eksekúsje. == Literatuer == * {{Aut|Walle, Hessel de}}, ''Vrouwen van het Friese verzet: gevecht op vele fronten'', Dokkum, 2024 (Wijdemeer), ISBN 9789083344843. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> }} {{DEFAULTSORT:Berg-Van der Vlis, Cornelia Johanna van den}} [[Kategory:Frysk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Frysk misdieslachtoffer]] [[Kategory:Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich]] [[Kategory:Nederlânsk misdieslachtoffer]] [[Kategory:Persoan dy't stânrjochtlik eksekutearre is]] [[Kategory:Frysk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Skiednis fan Ljouwert]] [[Kategory:Persoan berne yn 1892]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1944]] ltqxu2mwtyd7no197w4bgjl0t1im1wg 0 66448 1242466 1242464 2026-10-13T12:50:09Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Libben en karriêre */ pas it dan ek goed oan 1242466 wikitext text/x-wiki {{Pornoakteur | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | oare artystenammen = | echte namme = Petra Charlotte Verkaik | nasjonaliteit = [[Ofbyld:Flag of the United States.svg|20px]] [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] | berne = [[4 novimber]] [[1966]] | berteplak = [[Los Angeles]] ([[Kalifornje]]) | stoarn = | stjerplak = | etnisiteit =[[Ofbyld:flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Nederlanners|Nederlânsk]] <br>[[Ofbyld:flag of Bali.svg|20px]] [[Balinezen|Balineesk]] | wurksum as = [[neakenmodel]], [[aktrise]] | jierren aktyf =[[1989]] – [[2010]] | webside = [http://www.petracentral.com www.petracentral.com] }} '''Petra Verkaik''' (folút: '''Petra Charlotte Verkaik'''; [[Los Angeles]], [[4 novimber]] [[1966]]), is in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[neakenmodel]], ''[[Playboy Playmate]]'' en [[aktrise]] fan mingd [[Nederlanners|Nederlânsk]]-[[Balinezen|Balineesk]] [[etnyske groep|etnysk]] komôf. Hja stiet fral bekend om har natuerlike grutte [[boarsten]], en hat it rekôr yn 'e hannen fan 'e measte fotorapportaazjes yn 'e ''[[Playboy (tydskrift)|Playboy]]''. ==Libben en karriêre== Petra Verkaik waard yn [[1966]] berne yn [[Los Angeles]], yn 'e [[Amerikaanske steaten|steat]] [[Kalifornje]], as de dochter fan in [[Nederlân]]ske heit en in [[Baly|Balineeske]] mem. Se sette útein mei in karriêre as [[neakenmodel]] doe't se yn [[febrewaris]] [[1989]] yn 'e spesjale ''Great Playmate Hunt''-edysje fan it ferneamde [[neakenblêd]] ''[[Playboy (tydskrift)|Playboy]]'' stie. Datselde jiers wie se [[Playboy Playmate fan 'e Moanne]] [[desimber]] yn 'e reguliere Amerikaanske ''Playboy''. Verkaik hat neitiid yn mear as 70 nûmers fan it blêd stien, en dêrnjonken ek yn bûtenlânske ''Playboy''-edysjes, wêrûnder de Nederlânske. Dêrmei is hja it meast publisearre model út 'e skiednis fan 'e ''Playboy''. Fierders hat Verkaik tsientallen fideo's foar ''Playboy'' makke wêryn't se út 'e klean giet, en is se ferskate kearen op 'e [[tillefyzje]]stjoerder ''Playboy TV'' ferskynd. Yn [[1997]] wûn hja de ''Playboy Reader's Choice Model of the Year Award'', in [[publykspriis]] dy't útrikt waard op basis fan in stimming fan 'e abonnees fan 'e Amerikaanske edysje. Yn [[2003]] hiet it dat der foar de lêste kear in fotorapportaazje fan Verkaik yn 'e ''Playboy'' ferskynde, mar yn [[2010]] waard se op 'e nij frege foar in ''Playmate Xtra''-edysje. Njonken har wurk foar de ''Playboy'' hat Verkaik in eigen website wêrfoar't se mear as 300 fotogaleryen en tsientallen fideo's makke hat. Ek hat se wurksum west as [[aktrise]]. Sa hie se yn [[1987]] in gastrol yn 'e Amerikaanske [[komeedzje]]searje ''[[Married... with Children]]'', en spile se yn in stikmannich [[B-film]]s, wêrûnder ''Pyrates'' ([[1991]]), ''Auntie Lee's Meat Pies'' ([[1992]]), ''Love Potion No. 9'' (1992) en ''The Last Road'' ([[1997]]). Verkaik wennet yn [[Toluca Lake (Kalifornje)|Toluca Lake]], in stedsje ûnder de reek fan Los Angeles. ==Keppelings om utens== * {{en}}[http://www.petracentral.com/ Offisjele webside fan Petra Verkaik] * {{en}}[http://www.playboy.com/girls/view/petra-verkaik/ Side fan ''Playboy.com'' oer Petra Verkaik] (lidmaatskip fereaske) * {{en}}[http://www.imdb.com/name/nm0001819/ Biografy en filmografy fan Petra Verkaik yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)] {{boarnen|boarnefernijing= * [http://www.playboy.com/girls/view/petra-verkaik/ Side fan ''Playboy.com'' oer Petra Verkaik] (lidmaatskip fereaske) * [http://www.imdb.com/name/nm0001819/ Biografy en filmografy fan Petra Verkaik yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)] }} {{DEFAULTSORT:Verkaik, Petra}} [[Kategory:Amerikaansk neakenmodel]] [[Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Amerikaansk filmakteur]] [[Kategory:Playboy Playmate]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Yndonezysk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Nederlânsk komôf]] [[Kategory:Amerikaansk persoan fan Balineesk komôf]] [[Kategory:Persoan berne yn 1966]] [[en:List of Playboy Playmates of 1989#December]] 5igeadixptbwvstlk9gqflcsze0v096 0 71219 1242492 1114961 2026-10-13T20:09:16Z Drewes 2754 tekst by plaatsje oars 1242492 wikitext text/x-wiki [[File:Caro van Eyck (1968).jpg|thumb|Caro van Eyck yn de [[telefyzjerige]] ''Ritmeester Buat'' (1968)]] [[File:TV-opnamen Tros van stuk De zaak Brument hoofdrolspeelster Caro van Eyck als, Bestanddeelnr 928-5223.jpg|thumb|Caro van Eyck yn ''De zaak Brumen'', 1976]] [[File:Koningin Juliana met Caro van Eyck, Bestanddeelnr 928-4722.jpg|thumb|250px|Caro van Eyck en [[keninginne Juliana]] (1976)]] '''Caro van Eyck''', [[skûlnamme]] fan '''Gerarda Jacoba Everdina Taytelbaum''' ([[Batavia]], [[27 novimber]] [[1915]] - [[Amstelfean]], [[15 septimber]] [[1979]]) wie in [[Nederlân]]sk [[aktrise]]. Op har 14e ferliet de húshâlding Taytelbaum Batavia; heit krige wurk yn Nederlân. Caro studearre ynearsten rjochten en wie fan [[1936]] ôf oan by it toaniel belutsen. Sa spile se de haadrol yn ''La machine infernale'' fan [[Jean Cocteau]] by it studintetoaniel. Har beropskarriêre begûn by it Hofstadtoneel. Dêrnei spile se ûnder mear mei it Residentie Toneel, it Amsterdamsk Toanielselskip, it Rotterdamsk Toanielselskip en de toanielgroep Theater en Ensemble. Teffens hat se in stikmannich jierren ferhalen, dy't hja sels skreau, foardroegen. Yn [[1959]] ûntfong Van Eyck de [[Theo Mann-Bouwmeesterring]] út hannen fan [[Jan Musch (toaniel)|Jan Musch]] en yn [[1979]] krige se de [[Theo d'Or]]. Dy lêste wie foar har rol as Forsia Dorsey yn Coburn syn ''Een gelukkige hand''. ''"Ik heb tenminste afscheid genomen met een mooie rol"'', fertelde Caro van Eyck krekt foar har dea oan har freon de skriuwer [[Simon Carmiggelt]]. Yn [[1965]] waard se teffens beneamd ta [[Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau]]. Van Eyck wie troud mei de akteur [[Paul Steenbergen]] en letter mei produsint [[Hans Boekman]]. Neist har toanielwurk spile hja ek yn ferskate tillefyzjerigen, ûnder oaren yn: ''[[De Stille Kracht (telefyzjerige)|De Stille Kracht]]'' (1974), ''[[De kleine waarheid]]'' (1971), ''De Kleine zielen'' (1969), ''[[Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan (telefyzjerige)|Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan]]'' (1975) en ''[[Ritmeester Buat (telefyzjerige)|Ritmeester Buat]]'' (1968). ==Tillefyzje en film== *1955 - ''Secret File, U.S.A.'' (Tf-rige) *1964 - ''Maigret'' (TV serie) - Frou Serrée *1965 - ''Dit is het einde'' (Tf-film) - Eks-frou fan Jan *1967 - ''Roverssymfonie'' (Tf-film) *1968 - ''De geweren van vrouw Carrar'' (Tf-film) *1968 - ''Portret van een madonna'' (Tf-film) *1968 - ''Ritmeester Buat'' (Tf-rige) - Widdo Musch *1969 - ''De kleine zielen'' (Tf-rige) *1970 - '''t Schaep Met De 5 Pooten'' (Tf-rige) - Frou Irma Bastiaanse *1971-1972 - ''De kleine waarheid'' (Tf-rige) - Frou Scalonje *1974 - ''De stille Kracht'' (Tf-rige) - De raden-ajoe pangéran *1975 - ''Het testament van Edgar Allan Poe'' (TF) *1975 - ''Amsterdam 700'' (TF) - Rosalie *1975-1976 ''Van oude mensen, de dingen die voorbij gaan'' (Tf-rige) - Frou Dercksz *1976 - ''Uit de wereld van Guy de Maupassant'' (Tf-rige) - Frou Brument *1979 - ''Erik of het klein insektenboek'' (TF) - Beppe == Toaniel == Sjoch: [https://nl.wikipedia.org/wiki/Caro_van_Eyck Caro van Eyck] yn de Nederlânsktalige Wikipedy == Keppeling om utens == * [http://www.imdb.com/name/nm0886866/ Caro van Eyck] yn de Internet Movie Database {{Commonscat|Caro van Eyck}} {{DEFAULTSORT:Eyk, Caro van}} [[Kategory:Nederlânsk toanielakteur]] [[Kategory:Nederlânsk telefyzje-akteur]] [[Kategory:Nederlânsk filmakteur]] [[Kategory:Nederlânsk persoan fan Joadsk komôf]] [[Kategory:Nederlânsk persoan berne yn Nederlânsk-Ynje]] [[Kategory:Persoan berne yn 1915]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1979]] cza4sdugr98qxz0ytatim5ran5pah4u 0 185681 1242474 1216218 2026-10-13T15:03:32Z Drewes 2754 + arsjitekt 1242474 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks tsjerkegebou | namme = Prot.-grifformearde tsjerke<br><small>''Evangelisch-reformierte Kirche''</small> | ôfbylding = Reformierte Kirche (Aurich)-msu-2020-0629-.jpg | ôfbyldingsbreedte = | ôfbyldingstekst = | lân = {{DE}} | bestjoerlike ienheid 1 = lânkring | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Ofbyld:Flag of Lower Saxony.svg|20px]] [[Nedersaksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = | namme bestjoerlike ienheid 2= | bestjoerlike ienheid 3 = | namme bestjoerlike ienheid 3= | plak = [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] | adres = | koördinaten = {{Koördinaten yn tekst|53_28_13.59_N_7_28_50.53_E_scale:12500_type:landmark_region:DE|53°28'N 7°28'E}} | tsjerkegenoatskip = <small>[[Evangelysk-Grifformearde Tsjerke yn Dútslân|Prot.-grifformearde tsjerke]]</small> | bisdom = | aartsbisdom = | patroanhillige = | wijd oan = | status = | ôfstjitten = | hjoeddeiske funksje = | arsjitekt = [[Conrad Bernhard Meyer]] | yngenieur = | boujier = | sloopjier = | boustyl = [[klassisisme]] | hichte = | monumintale status = | monumintnûmer = | webside = [https://loga.reformiert.de/aktuelles.html loga.reformiert.de] | mapname = East-Fryslân | mapwidth = | lat_deg = 53 | lat_min = 28 | lat_sec = 13.59 | lat_dir = N | lon_deg = 7 | lon_min = 28 | lon_sec = 50.53 | lon_dir = E | tekst by posysjekaart = }} De '''grifformearde tsjerke''' yn it [[East-Fryslân|Eastfryske]] [[Auwerk (stêd)|Auwerk]] yn 'e [[Dútslân|Dútske]] [[dielsteat]] [[Nedersaksen]] is in [[Klassisisme|klassisistysk]] [[sintraalbou]]. == Skiednis == [[Ofbyld:InnenraumRefKircheAurich.jpg|thumb|left|Ynterieur.]] Yn 'e 17e iuw wennen der yn Auwerk net in soad [[Kalvinisme|grifformearden]]. Hja fregen yn 1685 yn it [[Lutheranen|lutherske]] Auwerk tastimming om grifformearde tsjinsten te hâlden. Dat waard lykwols pas tastien nei't om 1700 hinne [[hugenoaten]] út [[Frankryk]] oan it hôf oannommen waarden. De tsjinsten waarden ynearsten yn partikuliere hûzen fierd. Yn 1748 stelde [[Freark II fan Prusen]] de eardere garnizoenstsjerke op 'e boppeferdjipping fan 'e kastielwacht ta beskikking en yn 1770 mocht de gemeente ek foar it earst in eigen dûmny beroppe. Troch ferhûzing fan grifformearden út oare gebieten fan East-Fryslân groeide de gemeente. Ek wie der oanwaaks fan grifformeade flechtlingen út de [[Palts]], dy't om 1800 hinne by Auwerk de saneamde Paltsdoarpen stiften. Yn 1811 baarnde de kastielwacht mei de eardere garnizoenstsjerke op 'e boppeferdjipping ôf. Nei in skinking fan [[Napoleon]] fan 15.000 franken liet de gemeenten yn 'e jierren 1812-1814 neffens in ûntwerp fan Conrad Bernhard Meyer út Auwerk in nij tsjerkegebou bouwe. It is de iennige klassistyske sintraalbou yn it Wezer-Iemsgebiet. De tsjerke is rûn en de koepel wurdt troch acht korintyske pylders droegen. De tsjerke brocht de gemeente hast oan reapsein om 't de kosten fan 'e bou fyftjin kear heger waarden as de skinking fan Napoleon. Troch kollektes fan 'e lutheranen en de [[Joaden|joadske]] gemeente fan Auwerk koe in driigjend faillissemint fan 'e gemeente tefoarren kommen wurde en koe de tsjerke dochs noch foltôge wurde. Yn 1859 boude de gemeente ek noch in pastorij. Tusken 2001 en 2003 folge in yngreven restauraasje, wêrby de tsjerke foar it grutste part wer yn 'e oarspronklike steat werom brocht waard. == Oargel == [[Ofbyld:34456525 Aurich ref. Orgel.jpg|thumb|left|Oargel.]] It tusken 1836 en 1838 troch Gerd Sieben Janssen boude oargel hie oarspronklik alve registers. 35 pipen en de oargelkas binne noch orizjineel. It oargel waard yn 2003 rekonstruearre en útwreide nei 18 registers en twa manualen troch de firma [[Winold van der Putten]]. == Keppeling om utens == * [https://www.hetorgel.nl/2003/12/norgel2003-11d/ ''Het Orgel'': ynformaasje en disposysje oargel.] {{Boarnen|boarnefernijing= * Sjoch foar boarnen en/of referinsjes op [[:de:Reformierte Kirche (Aurich)]] {{reflist}} ---- {{Commonscat|Reformierte Kirche (Aurich)}} }} {{DEFAULTSORT:Grifformearde tsjerke, Auwerk}} [[Kategory:Bouwurk yn Auwerk]] [[Kategory:Protestantsk tsjerkegebou yn Dútslân]] [[Kategory:Tsjerkegebou yn East-Fryslân]] [[Kategory:Bouwurk út 1814]] qte4ku50mgkb92rq7xa35sqyzq5woie 0 189671 1242490 1230557 2026-10-13T20:08:03Z Klaasgroen 50943 /* Utslach */ Trochstreekjen sifers D'Hondt 1242490 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks Ferkiezing | foarige ferkiezings = [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]] | folgjende ferkiezings = [[Fryske Steateferkiezings 2027|2027]] | lân = Frisian_flag.svg | lânlink = Fryslân | datum = 15 maart 2023 | parlemint = [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]] | tal sitten = 43 | mearderheid = 22 | oantsjutting = Bewâldslju | oantal = 5 deputearren | opkomst = 65,6% {{opgong}} 6,5% | formaasjewinner = [[BoerBoargerBeweging|BBB]] | nij kabinet = [[Kolleezje-Brok II|Brok II]] | earder kabinet = [[Kolleezje-Brok I|Brok I]] | begjin regearperioade = 19 july 2023 | kaart-ferkiezingsútslaggen = Statenverkiezingen_Nederland_2023.svg | tekst by kaart = Grutste partij de provinsje }} {{Balkendiagram | width = 275px | float = right | title = Sitferdieling [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | widthl = 60px | left = Partij | barwidth = 155px | middle = Sitten | widthr = 60px | right = Ferskil | caption = Risseltaten fan lofts nei rjochts, ferlike mei [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]]| | bars = {{Balken Sitferdieling|[[PvdD]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|1|1|14}} {{Balken Sitferdieling|[[SP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|1|2|14}} {{Balken Sitferdieling|[[GL]]|#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}|3|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PvdA]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}|5|6|14}} {{Balken Sitferdieling|[[D66]]|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|1|2|14}} {{Balken Sitferdieling|[[CU]]|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|2|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[FNP]]|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|4|4|14}} {{Balken Sitferdieling|[[CDA]]|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|4|8|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PBF]]|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}|1|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[BBB]]|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|14|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[VVD]]|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|3|4|14}} {{Balken Sitferdieling|[[JA21]]|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|1|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PVV]]|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|2|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[FvD]]|#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}|1|6|14}} }} De '''Fryske Steateferkiezings 2023''' binne de [[Ferkiezing|ferkiezings]] foar it [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]] dy't op woansdei [[15 maart]] [[2023]] holden waarden. Mei dizze ferkiezings waarden de leden keazen fan de [[Provinsjale Steaten]], de [[folksfertsjintwurdiging]] fan [[Fryslân]] en it heechste bestjoerlik orgaan binnen de [[provinsje]].<ref name=":8">[https://www.fryslan.frl/fy/provinsjale-steaten Fryslân.frl - Provinsjale Steaten]</ref> ==Dielnimmende partijen== {| class="wikitable" style="text-align:left;" ! colspan="2" |List ! Partij ! Listlûker |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 1 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:CDA_logo.svg|40px]] | [[Kristen Demokratysk Appèl]] | [[Friso Douwstra]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 2 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Forum_voor_Democratie_logo.svg|40px]] | [[Foarum foar Demokrasy]] | [[Albert van Dijk]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 3 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:PvdA_logo_(2018–present).svg|40px]] | [[Partij fan de Arbeid]] | [[Edou Hamstra]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 4 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:VVD_logo_(2009–2020).svg|40px]] | [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy]] | [[Avine Fokkens-Kelder]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 5 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:FNP_logo.png|40px]] | [[Fryske Nasjonale Partij]] | [[Sijbe Knol]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 6 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:GroenLinks_logo_(1994–present).svg|40px]] | [[GrienLinks]] | [[Charda Kuipers]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 7 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:ChristenUnie_logo.svg|40px]] | [[KristenUny]] | [[Matthijs de Vries]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 8 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Party_for_Freedom_logo.svg|40px]] | [[Partij foar de Frijheid]] | [[Max Aardema]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 9 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Socialistische_Partij_(nl_2006)_Logo.svg|40px]] | [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|Sosjalistyske Partij]] | [[Hanneke Goede]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 10 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:D66_logo_(2019–present).svg|40px]] | [[Demokraten 66]] | [[Danny van der Weijde-Hoogstad]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 11 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Party_for_the_Animals_logo.svg|40px]] | [[Partij foar de Bisten]] | [[Menno Brouwer]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 13 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:JA21_logo.svg|40px]] | [[JA21|It Júste Antwurd 21]] | [[Maarten Goudzwaard]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 15 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Provinciaal_Belang_Fryslân_logo.png|40px]] | [[Provinsjaal Belang Fryslân]] | [[Sandra de Jong-Snip]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 17 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:BoerBurgerBeweging_logo.svg|40px]] | [[BoerBoargerBeweging]] | [[Abel Kooistra]] |- ! colspan="4" |<span class="mw-customtoggle-12 mw-customtoggle-14 mw-customtoggle-16">Partijen sûnder úteinlike fertsjintwurdiging [<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> |- id="mw-customcollapsible-12" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 12 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:50PLUS_(nl)_Logo.svg|40px]] | [[50PLUS]] | [[Herman Nota]] |- id="mw-customcollapsible-14" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BVNL|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 14 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:BVNL_logo_(2023–present).svg|40px]] | [[Belang fan Nederlân]] | [[Johan Talsma]] |- id="mw-customcollapsible-16" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|AWP|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 16 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:AWP_logo_2022.png|40px]] | [[Algemiene Wetterskipspartij]] | [[Frans de Graaf]] |} == Oanrin == De oanrin nei dizze ferkiezings waard sterk kleure troch it [[Stikstofkrisis yn Nederlân|stikstofdossier]]. De plannen fan it kabinet om de útstjit drastysk te ferminderjen rekke de agraryske mienskip djip, en yn in provinsje dêr’t boeren in grutte rol spylje, waard dat fuortendaliks field. De [[Boereprotesten yn Nederlân (2019-no)|boereprotesten]] fan de jierren dêrfoar hiene in duorsum spoar lutsen, mei in groeiend gefoel ûnder in part fan de befolking dat de polityk te fier fan it plattelân ôf stie. Dat gefoel waard in wichtige motor yn de politike ferskowingen dy’t yn de oanrin nei de ferkiezings sichtber waarden.<ref name=":9">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1197285/friezen-yn-mearderheid-tsjin-lanlike-stikstofbelied Friezen yn mearderheid tsjin lanlike stikstofbelied - Omrop Fryslân]</ref> [[Foarum foar Demokrasy]], dat yn 2019 noch in grutte lanlike oerwinning helle hie, rekke yn en nei de [[Koroanafiruspandemy|koronajierren]] yntern fersnipele. Skandalen, ôfskiedingen en ideologyske ferskowingen soargen foar in delgong yn stipe, ek yn Fryslân. It útienfallen fan de partij makke romte foar nije bewegingen om dy kiezers op te fangen, en in grut part fan dy romte waard ynnommen troch de [[BoerBoargerBeweging]]. De BBB koe him profilearje as de stim fan boeren en plattelânsbewenners dy’t har net heard fielden troch de tradisjonele partijen. De partij groeide yn de peilingen moanne nei moanne, en waard yn Fryslân al gau sjoen as de nije rjochtse belofte dy’t de ûnfrede oer it stikstofbelied en it wantrouwen yn de oerheid in politike foarm joech. Tagelyk bleaunen oare tema's op de aginda stean, lykas de takomst fan it Fryske [[lânskip]], de fraach hoe't sinne- en wynenerzjy in plak krije moasten, de posysje fan it [[Frysk]] yn [[Underwiis|ûnderwiis]] en oerheid, wentebou, kultuerjilden en de ekonomyske útdagings fan in fergriizgjende provinsje. Mar yn de praktyk waarden dy ûnderwerpen faak oerskaad troch de gruttere lanlike diskusjes dy't de ferkiezings dominearren. De kampanje waard dêrom in mjuks fan regionale belangen en lanlike ûnfrede, mei BBB as opkommende krêft.<ref name=":9" /> Op lofts wie der diskusje oer mooglike gearwurking tusken [[GrienLinks]] en [[Partij fan de Arbeid]]. Lanlik waard praat oer fierdere ôfstimming tusken beide partijen, mei it each op de fersnipeling. Yn Fryslân wie der in soad twifel oer sa’n gearwurking: binnen beide partijen waarden sawol strategyske foardielen as neidielen beneamd. Uteinlik keazen de partijen foar aparte listen, mar de diskusje oer gearwurking gong ek nei de ferkiezings ta troch.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1195026/lutz-jacobi-tsjin-fuzje-pvda-en-grienlinks-it-is-top-down-dat-steurt-my-freeslik Lutz Jacobi tsjin fúzje PvdA en GrienLinks: "It is top-down, dat steurt my freeslik" - Omrop Fryslân]</ref> ==Utslach== {{Sitferdieling | koptekst = Sitferdieling [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |PvdD|SP|GL|PvdA|D66|CU|FNP|CDA|PBF|BBB|VVD|JA21|PVV|FVD | PvdD = 1 | SP = 1 | GL = 3 | PvdA = 5 | D66 = 1 | CU = 2 | FNP = 4 | CDA = 4 | PBF = 1 | BBB = 14 | VVD = 3 | JA21 = 1 | PVV = 2 | FVD = 1 }} Op 23 maart 2023 waard yn in iepenbiere sitting fan it sintraal stimburo yn Ljouwert de definitive útslach fêststeld.<ref>[https://www.kiesraad.nl/verkiezingen/adviezen-en-publicaties/proces-verbalen/2023/3/27/proces-verbaal-uitslag-verkiezing-provinciale-staten-fryslan-2023 Proces-verbaal uitslag verkiezing Provinciale Staten Fryslân 2023]</ref> De [[BoerBoargerBeweging|BBB]] waard mei 94.458 stimmen (goed foar 27,86 prosint fan de jildige stimmen) de grutste partij. Dêrmei kaam de partij út it neat yn de Steaten mei 14 sitten. De [[PvdA]] einige as twadde mei 36.023 stimmen en fiif sitten. It [[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]] en de [[Fryske Nasjonale Partij|FNP]] folgen mei respektivelik mei elk fjouwer sitten. De [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]] en [[GL]] behellen elk trije sitten. [[KristenUny|CU]] en [[Partij foar de Frijheid|PVV]] krigen beide twa sitten. [[Foarum foar Demokrasy|FVD]], [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]], [[Partij foar de Dieren|PvdD]], [[D66]], [[JA21]] en [[Provinsjaal Belang Fryslân|PBF]] hellen elk ien sit. [[BVNL]], [[50PLUS|50+]] en [[Algemiene Wetterskipspartij|AWP]] bleaunen ûnder de [[kiesdrompel]] en behellen gjin sit. Yn ferliking mei de foarige ferkiezings liet benammen BBB in sterke groei sjen, wylst FVD dúdlikerwize fiif sitten ferlear. Ek it CDA helle fjouwer minder sitten as by de foarige ferkiezings. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Ferkiezingsútslach Fryske Steateferkiezings 2023 |- ! colspan="2" | Partij ! Stimmen ! % !+/- ! style="color: lightgray" | [[Evenredich oanpart|E.O.]] ! style="color: lightgray" | [[D'hondt-metoade|D.H.]] ! Sitten ! +/- |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | | align="left" | BBB | 94.458 | 27,9% | align="right" |{{opgong}} 27,9% | style="color: lightgray" | 12,38 | style="color: lightgray" | 14,<s>00</s><ref name=":10" /> | 14 | {{opgong}} 14 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |PvdA | 36.023 | 10,6% | align="right" |{{delgong}} 2,8% | style="color: lightgray" | 4,72 | style="color: lightgray" | 5,<s>34</s> | 5 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |CDA | 29.669 | 8,7% | align="right" |{{delgong}} 7,9% | style="color: lightgray" | 3,89 | style="color: lightgray" | 4,<s>40</s> | 4 | {{delgong}} 4 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | | align="left" |FNP | 27.298 | 8,1% | align="right" |{{opgong}} 0,1% | style="color: lightgray" | 3,58 | style="color: lightgray" | 4,<s>05</s> | 4 | {{stagnaasje}} |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | VVD | 22.843 | 6,7% | align="right" |{{delgong}} 2,7% | style="color: lightgray" | 2,99 | style="color: lightgray" | 3,<s>39</s> | 3 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | | align="left" |GL | 22.181 | 6,5% | align="right" |{{delgong}} 1,1% | style="color: lightgray" | 2,91 | style="color: lightgray" | 3,<s>29</s> | 3 | {{stagnaasje}} |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | | align="left" |CU | 17.883 | 5,3% | align="right" |{{delgong}} 1,3% | style="color: lightgray" | 2,34 | style="color: lightgray" | 2,<s>65</s> | 2 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | | align="left" |PVV | 15.102 | 4,5% | align="right" |{{delgong}} 1,3% | style="color: lightgray" | 1,98 | style="color: lightgray" | 2,<s>24</s> | 2 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | FVD | 12.366 | 3,6% | align="right" |{{delgong}} 9,8% | style="color: lightgray" | 1,62 | style="color: lightgray" | 1,<s>8</s>3 | 1 | {{delgong}} 5 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | | align="left" | SP | 11.724 | 3,5% | align="right" |{{delgong}} 1,7% | style="color: lightgray" | 1,54 | style="color: lightgray" | 1,<s>74</s> | 1 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PvdD | 11.402 | 3,4% | align="right" |{{opgong}} 0,1% | style="color: lightgray" | 1,49 | style="color: lightgray" | 1,<s>69</s> | 1 | {{stagnaasje}} |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | | align="left" | D66 | 11.237 | 3,3% | align="right" |{{delgong}} 0,8% | style="color: lightgray" | 1,47 | style="color: lightgray" | 1,<s>67</s> | 1 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | | align="left" | JA21 | 9.096 | 2,7% | align="right" |{{opgong}} 2,7% | style="color: lightgray" | 1,19 | style="color: lightgray" | 1,<s>35</s> | 1 | {{opgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PBF | 6.891 | 2,0% | align="right" |{{opgong}} 0,2% | style="color: lightgray" | 0,90 | style="color: lightgray" | 1,<s>02</s> | 1 | {{opgong}} 1 |- ! colspan="2" |Effektive stimmen !328.173 !96,8% !- ! style="color: lightgray" | 43 ! style="color: lightgray" | 48,64 !43 !0 |- id="mw-customcollapsible-BVNL" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BVNL|ljocht|NL}}" | | align="left" | BVNL | 6.033 | 1,8% | align="right" |{{opgong}} 1,8% | | | | |- id="mw-customcollapsible-50+" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}" | | align="left" | 50+ | 2.903 | 0,9% | align="right" |{{delgong}} 1,7% | | | | {{delgong}} 1 |- id="mw-customcollapsible-AWP" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|AWP|ljocht|NL}}" | | align="left" | AWP | 1.971 | 0,6% | align="right" |{{opgong}} 0,6% | | | | |- ! colspan="2" |Fergriemde stimmen !10.907 !3,2% ! colspan="5" rowspan="2" |<span class="mw-customtoggle-BVNL mw-customtoggle-50+ mw-customtoggle-AWP">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !339.080 !100% |} === Metoade === De 43 sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân waarden ferdield mei de [[D'Hondt-metoade]]. Dizze metoade hie in fiktive parlemintsgrutte fan 48,64 sitten nedich om de 43 hiele sitten te ferdielen. Troch dizze ferdielmetoade krige de BoerBurgerBeweging 14 sitten tawezen. Dat binne der twa mear as je mei in strikt [[evenredich oanpart|evenredige oanpart]] fan 12,38 sitten ferwachtsje soe. Dit gong ten koste fan Foarum foar Demokrasy (1,62 sitten) en de Sosjalistyske Partij (1,54 sitten) dy't beide ien sit krigen ynstee fan twa. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Oare saken ! colspan="2" |Kiesgerjochtigden !519.118 !100% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Net-stimmers|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Net opkaam |178.464 |34,4% |- ! colspan="2" |Opkomst !340.654 !65,6% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Oars|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Ûnjildich |730 |0,14% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Blanko|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Blanko |844 |0,16% |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !339.080 !65,3% |- | colspan="2" |'''Kiesdieler''' |7.885,58<ref>De kiesdieler wurdt bepaald troch it oantal jildige stimmen fan 399.080 te dielen troch it totale oantal fan 43 sitten.</ref> |1,5% |- | colspan="2" |'''Kiesdrompel''' |6.747,00<ref name=":10">De lêste en 43e sit neffens de D'Hondt-metoade komt út op de 14e sit fan de BBB. De kiesdrompel wurdt dus fêststeld op 94.458 / 14 = 6.747,00.</ref> |1,3% |- | colspan="2" |'''Foarkarsdrompel''' |1.971,40<ref name=":0">De foarkarsdrompel wurdt bepaald troch 25% fan de kiesdieler te nimmen.</ref> |0,38% |} == Utslach de gemeente == De útslach lit sjen dat de BBB yn alle gemeenten de grutste partij waard. Benammen yn de Stellingwerven wie de stipe grut, mei sa'n 41% fan de effektive stimmen. Ek yn De Fryske Marren, Noardeast-Fryslân, Opsterlân, Dantumadiel, Achtkarspelen en op de Waadeilannen kaam de partij boppe de 30%. Allinnich yn Ljouwert bleau BBB mei 18% dúdlik ûnder it provinsjaal gemiddelde. Yn de stêd Ljouwert wie it byld sawisa mear ferspraat. Dêr hellen PvdA en GrienLinks relatyf hege persintaazjes fan respektivelik 16 en 12 persint. Ek SP, D66 en PvdD diene it dêr relatyf goed yn ferliking mei oare gemeenten. Ek op de Waadeilannen helle de PvdA mei 18% in relatyf hege skoare. De FNP liet benammen yn Noardeast-Fryslân, Tytsjerksteradiel en Waadhoeke in sterke posysje sjen, mei oandielen fan boppe de 10%. It CDA behelle benammen yn de [[Fryske Wâlden|Wâlden]] rûn de 11%, ûnder mear yn Achtkarspelen, Dantumadiel en Noardeast-Fryslân. Opfallend wie fierder it relatyf hege oandiel fan de KristenUny yn Dantumadiel, Achtkarspelen en Smellingerlân, dêr’t de partij minstens 10% fan de stimmen krige. De PVV helle yn guon gemeenten, lykas Achtkarspelen, Dantumadiel en Harns, boppe de 6 persint. Op It Hearrenfean hellen benammen de liberale partijen VVD en D66 in heger oandiel as yn in soad oare gemeenten en de VVD skoarde ek op de Waadeilannen en yn Harns heech. Oer it generaal is der in ferskil te sjen tusken de mear ferstedske gemeenten en it plattelân. Yn Ljouwert, Smellingerlân ([[Drachten]]), It Hearrenfean en Harns bleau it stimpersintaazje fan BBB efter by dat yn in protte plattelânsgemeenten, wylst oare partijen dêr relatyf sterker foar it ljocht kamen. {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center; font-size:90%;" |+[[Ideaaloanpart]] de gemeente (op folchoarder fan lofts nei rjochts) ! colspan="2" | {| width="100%" | width="15" | |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Dieren|PvdD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|[[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}|[[GrienLinks|GL]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}|[[Partij fan de Arbeid|PvdA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|[[Demokraten 66|D66]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|[[KristenUny|CU]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|[[Fryske Nasjonale Partij|FNP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|[[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}|[[Provinsjaal Belang Fryslân|PBF]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|[[BoerBoargerBeweging|BBB]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|[[JA21]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Frijheid|PVV]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}|[[Foarum foar Demokrasy|FVD]]}} |} |- | style="width:195px; text-align:left;" |[[Ofbyld:Leeuwarden_vlag_2014.svg|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:5.42%%;" |'''2,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.71%;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:12.06%;" |'''5,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:15.91%;" |'''6,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:5.05%;" |'''2,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.16%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:6.85%;" |'''2,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.27%;" |'''3,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.66%;" |<small>''',7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:18.02%;" |'''7,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.68%;" |'''3,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.22%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.40%;" |'''1,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.61%;" |<small>'''1,6'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|border|20px]] [[Smellingerlân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.01%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.65%;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.70%;" |'''2,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:11.07%;" |'''4,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.64%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:10.07%;" |'''4,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:5.94%;" |'''2,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.89%;" |'''4,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:3.18%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:22.67%;" |'''9,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.82%;" |'''2,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.35%;" |<small>'''1,0'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:5.39%;" |'''2,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.62%;" |'''2,0''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Tytsjerksteradiel_flag.svg|border|20px]] [[Tytsjerksteradiel]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.95%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.33%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.18%;" |'''2,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.98%;" |'''4,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.89%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:6.52%;" |'''2,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:11.81%;" |'''5,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.27%;" |'''4,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.44%;" |<small>''',6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:27.72%;" |'''11,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:5.71%;" |'''2,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.67%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.36%;" |'''1,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.15%;" |<small>'''1,4'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Heerenveen_flag.svg|border|20px]] [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.66%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.14%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:7.35%;" |'''3,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:13.60%;" |'''5,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:4.66%;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.05%;" |'''1,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:7.45%;" |'''3,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.10%;" |'''3,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.79%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:25.52%;" |'''11,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:9.24%;" |'''4,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.64%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.05%;" |'''1,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.74%;" |<small>'''1,6'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Waadhoeke_vlag.svg|border|20px]] [[De Waadhoeke|Waadhoeke]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.02%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.61%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.45%;" |'''2,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.03%;" |'''4,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.44%;" |<small>'''1,0'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.18%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:11.30%;" |'''4,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.87%;" |'''4,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.62%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.23%;" |'''13,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.14%;" |'''2,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.59%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.04%;" |'''1,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.49%;" |<small>'''1,5'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Súdwest-Fryslân_Gemeentevlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.15%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.34%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.70%;" |'''2,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.61%;" |'''4,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.69%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.87%;" |<small>'''1,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:9.44%;" |'''4,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:10.51%;" |'''4,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.98%;" |<small>''',9'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:29.84%;" |'''12,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.59%;" |'''3,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.81%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.92%;" |<small>'''1,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |<small>'''1,5'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.53%;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.18%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.51%;" |'''2,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:13.72%;" |'''5,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.26%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.72%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:3.92%;" |<small>'''1,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.48%;" |'''4,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.76%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:24.61%;" |'''10,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:8.81%;" |'''3,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.77%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:6.36%;" |'''2,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.38%;" |'''1,9''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.92%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.06%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.36%;" |'''2,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.84%;" |'''4,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.75%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:7.02%;" |'''3,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.41%;" |'''4,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.75%;" |'''2,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.90%;" |<small>''',8'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:32.56%;" |'''14,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.04%;" |'''2,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:1.98%;" |<small>''',9'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.94%;" |<small>'''1,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.45%;" |<small>'''1,5'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Dantumadiel.png|border|20px]] [[Dantumadiel]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.87%;" |<small>''',8'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.90%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:3.43%;" |<small>'''1,5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.86%;" |'''2,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.63%;" |<small>''',7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:11.55%;" |'''5,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:9.19%;" |'''4,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.46%;" |'''4,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.21%;" |<small>''',5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:33.47%;" |'''14,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:3.33%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.51%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:6.33%;" |'''2,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.27%;" |'''1,8''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Noardeast-Fryslân.svg|border|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.85%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.55%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:4.13%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.09%;" |'''2,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.73%;" |<small>''',7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:7.76%;" |'''3,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:12.26%;" |'''5,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.10%;" |'''4,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.27%;" |<small>''',5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:34.66%;" |'''14,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:4.52%;" |'''1,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.65%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.68%;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.76%;" |<small>'''1,6'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Skylge.png|border|20px]][[Ofbyld:Flag_of_Ameland.svg|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Flylân.PNG|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Skiermûntseach.png|border|20px]] [[Waadeilannen]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.04%;" |'''1,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.62%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.22%;" |'''2,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:17.53%;" |'''7,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.99%;" |<small>'''1,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:1.77%;" |<small>''',8'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:2.24%;" |<small>'''1,0'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.82%;" |'''2,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:4.34%;" |'''1,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.65%;" |'''13,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:11.28%;" |'''4,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.29%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.09%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:2.14%;" |<small>''',9'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|border|20px]] [[Achtkarspelen]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.56%;" |<small>'''0,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.16%;" |<small>'''0,9'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:3.29%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.89%;" |'''3,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.42%;" |<small>''',6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:10.21%;" |'''4,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.13%;" |'''4,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.28%;" |'''4,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.42%;" |<small>''',6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.91%;" |'''13,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:3.88%;" |<small>'''1,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.03%;" |<small>'''0,9'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:7.70%;" |'''3,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:6.12%;" |'''2,6''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_De_Fryske_Marren.png|border|20px]] [[De Fryske Marren]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.52%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.39%;" |<small>'''1,0'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:4.95%;" |'''2,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:8.31%;" |'''3,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.92%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.62%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.16%;" |'''4,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.57%;" |'''4,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.77%;" |<small>''',8'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:35.21%;" |'''15,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.84%;" |'''3,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.14%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.14%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.46%;" |<small>'''1,5'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Ooststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Eaststellingwerf]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.12%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |<small>'''1,5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.33%;" |'''2,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.30%;" |'''4,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.67%;" |'''1,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.58;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:3.44%;" |<small>'''1,5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.09%;" |'''2,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.78%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:40.74%;" |'''17,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.14%;" |'''2,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.18%;" |<small>''',9'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.55%;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |<small>'''1,5'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Weststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.67%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.46%;" |<small>'''1,5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.82%;" |'''2,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:8.77%;" |'''3,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.80%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:2.70%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:2.24%;" |<small>'''1,0'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.11%;" |'''3,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.48%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:40.60%;" |'''17,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.91%;" |'''3,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.41%;" |<small>'''1,5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:5.37%;" |'''2,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.65%;" |<small>'''1,6'''</small> |} |- ! [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] ! {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.47%;" |<small>1,5</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.57%;" |<small>1,5</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.76%;" |2,9 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.98%;" |4,7 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.42%;" |<small>1,5</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:5.45%;" |2,3 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:8.32%;" |3,6 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.04%;" |3,9 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.10%;" |<small>,9</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:28.78%;" |12,4 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.96%;" |3,0 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.77%;" |<small>1,2</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.60%;" |2,0 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.77%;" |<small>1,6</small> |} |} == Formaasje == {{Sitferdieling | koptekst = Deputearre Steaten [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |Lofts|CU|FNP|CDA|BBB|Rjochts | Lofts = 11 | FNP = 4 | CU = 2 | CDA = 4 | BBB = 14 | Rjochts = 8 }} De ferkenner wie [[Chris Stoffer]] fan de SGP dy't op 22 maart begûn.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200320/alle-steatefraksjes-akkoart-mei-foardracht-chris-stoffer-as-ferkenner Omrop Fryslân - Alle Steatefraksjes akkoart mei foardracht Chris Stoffer as ferkenner]</ref> De partijleaze [[boargemaster]] fan [[Achtkarspelen|Achterkarspelen]] [[Oebele Brouwer]] waard dêrnei op 5 april foardroegen as formateur.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1201145/oebele-brouwer-formateur-foar-nije-provinsjale-koalysje Omrop Fryslân - Oebele Brouwer formateur foar nije provinsjale koälysje]</ref> De formaasje fan in nij kolleezje fan Deputearre Steaten ferrûn dêrnei net sûnder swierrichheden. Yn earste ynstânsje waard de [[Partij fan de Arbeid]] by de ûnderhannelings behelle, mar dy partij luts har op 20 juni werom út de beëage koälysje.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1211811/formaasje-nije-provinsjebestoer-rint-fest-pvda-stapt-ut-underhannelings Omrop Fryslân - Formaasje nije provinsjebestoer rint fêst; PvdA stapt út ûnderhannelings]</ref> De reden hjirfoar wiene de soargen oer foarnommen besunigings op natoer en kultuer.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1212079/pvda-gewest-fryslan-stipet-beslut-hamstra-om-ut-koalysje-te-stappen Omrop Fryslân - PvdA-gewest Fryslân stipet beslút Hamstra om út koälysje te stappen] </ref> Op 23 juni waard oanjûn dat de PvdA ferfongen waard troch de FNP.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1212033/fnp-ferfangt-pvda-by-koalysje-underhannelingen-vvd-bot-teloarsteld Omrop Fryslân - FNP ferfangt PvdA by koälysje-ûnderhannelingen, VVD bot teloarsteld]</ref> Op 13 july wiene de fiif beëage deputearren bekend.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1214199/fryslan-hat-it-jongste-kolleezje-fan-deputearre-steaten-fan-nederlan-dit-binne-se Fryslân hat it jongste kolleezje fan Deputearre Steaten fan Nederlân: dit binne se - Omrop Fryslân]</ref> Nei in formaasje fan rom fjouwer moannen waard der in nij [[Kolleezje fan Deputearre Steaten]] foarme besteande út de [[BoerBoargerBeweging|BoerBurgerBeweging]], it [[CDA]], de [[Fryske Nasjonale Partij]] en de [[KristenUny]]. Dizze sintrum-rjochtse koälysje hie meïnoar in mearderheid fan 24 fan de 43 sitten yn de Fryske Steaten. It koalysje-akkoart mei de titel 'Oparbeidzje foar Fryslân' waard op 19 july 2023 presintearre.<ref name=":2">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1214539/romme-mearderheid-foar-de-fiif-deputearren-mar-ek-grutte-soargen-oer-provinsjale-finansjes Omrop Fryslân - Romme mearderheid foar de fiif deputearren, mar ek grutte soargen oer provinsjale finânsjes] </ref> == Keazen leden en deputearren == De kiesdrompel foar kandidaten waard mei 25% fan de kiesdieler fêststeld op 1.972 stimmen.<ref name=":0" /> Hjirtroch waarden 24 kandidaten mei foarkarsstimmen selektearre en 19 fia de listfolchoarder. Femke Wiersma fan de BBB stie as listtriuwer op in 28e plak, maar waard streekrjocht ferkeazen troch stipe fan 8.206 stimmers. Dochs naam se har sit net yn om't se inkeld kandidaat-deputearre wie.<ref name=":1">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200401/definitive-utslach-steateferkiezingen-bekend-dit-binne-de-43-steateleden Definitive útslach Steateferkiezingen bekend: dit binne de 43 Steateleden - Omrop Fryslân]</ref> Frederique Kosse behelle 2.426 foarkarsstimmen, mar kaam net yn ’e Steaten om't de [[Partij foar de Bisten]] net genôch stimmen helle hie foar in twadde sit. De earste 43 leden fan de Fryske Steaten waarden op [[29 maart]] [[2023]] ynstallearre.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200722/fryske-steateleden-ynstallearre-harkje-nei-inoar-en-meitsje-ferbining Omrop Fryslân - Fryske Steateleden ynstallearre: "Harkje nei-inoar en meitsje ferbining"]</ref><ref name=":1" /> Op [[19 july]] [[2023]] waarden de fiif deputearren presintearre.<ref name=":2" /> {| class="wikitable sortable" width="100%" style="font-size:95%;" |+Oersjoch fan de keazen leden op it momint fan beëdigjen ! colspan="3" |Fraksje (#) !Namme !Wenplak !Gemeente !Stimmen !Seleksje !M/F |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}" |'''BBB''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|14+2 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|BoerBoargerBeweging ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-BBB1 mw-customtoggle-BBB2 mw-customtoggle-BBB3 mw-customtoggle-BBB4 mw-customtoggle-BBB5 mw-customtoggle-BBB6 mw-customtoggle-BBB7 mw-customtoggle-BBB8 mw-customtoggle-BBB9 mw-customtoggle-BBB10 mw-customtoggle-BBB11 mw-customtoggle-BBB12 mw-customtoggle-BBB13 mw-customtoggle-BBB14 mw-customtoggle-BBB28 mw-customtoggle-BBBNij">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|94.458 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}" | 8/8 |- id="mw-customcollapsible-BBB1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |1 |{{SortNamme|Abel|Kooistra}} |Wergea |Ljouwert |54.276 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |2 |{{SortNamme|Auke|Talsma}} |Dronryp |Waadhoeke |4.209 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |3 |{{SortNamme|Dieuwke|Bakker}} |Menaam |Waadhoeke |6.499 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |4 |{{SortNamme|Harm|Wiegersma}} |Rinsumageast |Dantumadiel |2.577 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |5 |{{SortNamme|Robert|Lenes}} |Rottum |De Fryske Marren |1.041 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB6" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |6 |{{SortNamme|Froukje de|Jong-Krap}} |Sint Anne |Waadhoeke |2.132 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB7" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |7 |{{SortNamme|Freerk|Abma}} |De Gordyk |Opsterlân |2.067 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB8" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |8 |{{SortNamme|Natalie|Nauta}} |Tersoal |Súdwest-Fryslân |1.006 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB9" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |9 |{{SortNamme|Ursela|Lolkema}} |Ousternijegea |De Fryske Marren |782 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB10" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |10 |{{SortNamme|Carin|Stam}} |Aldehaske |De Fryske Marren |749 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB11" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |11 |{{SortNamme|Jan|Porsius}} |Haskerdiken |It Hearrenfean |399 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB12" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |12 |{{SortNamme|Cor|Keuning}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |1.132 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB13" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |13 |{{SortNamme|Debora|Helfferich-Zijlstra}} |Jelsum |Ljouwert |354 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB14" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |14 |{{SortNamme|Oene|Marinus}} |Bakkefean |Opsterlân |1.236 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB28" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |'''BBB''' | align="right" |'''28''' |'''{{SortNamme|Femke|Wiersma}}''' |'''Holwert''' |'''Noardeast-Fryslân''' |'''8.206''' |'''Deputearre''' |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBBNij" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |'''BBB''' | align="right" |'''Nij''' |'''{{SortNamme|Eke|Folkerts}}''' |'''Aldebiltsyl''' |'''Waadhoeke''' |'''0''' |'''Deputearre''' |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |'''PvdA''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |5 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |Partij fan de Arbeid ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PvdA1 mw-customtoggle-PvdA2 mw-customtoggle-PvdA3 mw-customtoggle-PvdA4 mw-customtoggle-PvdA5">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |36.023 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |3/2 |- id="mw-customcollapsible-PvdA1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |1 |{{SortNamme|Edou|Hamstra}} |Ljouwert |Ljouwert |21.347 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |2 |{{SortNamme|Christa|Oosterbaan}} |West-Skylge |Skylge |3.254 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |3 |{{SortNamme|Klaas|Zwart}} |Snakkerbuorren |Ljouwert |774 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |4 |{{SortNamme|Jaap|Stalenburg}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |767 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |5 |{{SortNamme|Daan|Olivier}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |420 |Listfolchoarder |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |'''CDA''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |4+1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |Kristendemokratysk Appèl ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-CDA1 mw-customtoggle-CDA2 mw-customtoggle-CDA3 mw-customtoggle-CDA4 mw-customtoggle-CDA5">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |29.669 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |3/2 |- id="mw-customcollapsible-CDA1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |'''CDA''' | align="right" |'''1''' |'''{{SortNamme|Friso|Douwstra}}''' |'''Ljouwert''' |'''Ljouwert''' |'''18.005''' |'''Deputearre''' |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CDA2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |2 |{{SortNamme|Aebe|Aalberts}} |Damwâld |Dantumadiel |894 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CDA3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |3 |{{SortNamme|Karin van der|Velde-Ronda}} |Nyegea |Smellingerlân |2.914 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-CDA4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |4 |{{SortNamme|Martin|Kruis}} |Snits |Súdwest-Fryslân |546 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CDA5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |5 |{{SortNamme|Attje|Meekma}} |Sibrandahûs |Dantumadiel |1.168 |Ferfanging<ref name=":7">[https://defryskemarren.nieuws.nl/nieuws/provinciale-staten-in-fryslan-weer-compleet Provinsjale Steaten yn Fryslân wer kompleet - De Fryske Marren Nijs]</ref> |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |'''FNP''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |4+1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |Fryske Nasjonale Partij ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-FNP1 mw-customtoggle-FNP2 mw-customtoggle-FNP3 mw-customtoggle-FNP4 mw-customtoggle-FNP5 mw-customtoggle-FNP6">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |27.298 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |3/2 |- id="mw-customcollapsible-FNP1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |'''FNP''' | align="right" |'''1''' |'''{{SortNamme|Sijbe|Knol}}''' |'''Sint Anne''' |'''Waadhoeke''' |'''11.623''' |'''Deputearre''' |♂️ |- id="mw-customcollapsible-FNP2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |2 |{{SortNamme|Dinie|Visser}} |Snits |Súdwest-Fryslân |4.767 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-FNP3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |3 |<s>{{SortNamme|Fedde|Breeuwsma}}</s> |<s>Dokkum</s> |<s>Noardeast-Fryslân</s> |<s>649</s> |<s>Weromlutsen</s><ref name=":3" /> |<s>♂️</s> |- id="mw-customcollapsible-FNP4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |4 |{{SortNamme|Sita|Land-Dotinga}} |Surhuzum |Achtkarspelen |1.050 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-FNP5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |5 |{{SortNamme|Gerben van der|Mei}} |Tsjummearum |Waadhoeke |260 |Ferfanging<ref name=":3">[https://www.fnp.frl/blog/nijs/steatelid-fedde-breeuwsma-makket-plak-foar-gerben-van-der-mei/ Steatelid Fedde Breeuwsma makket plak foar Gerben van der Mei - FNP]</ref> |♂️ |- id="mw-customcollapsible-FNP6" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |6 |{{SortNamme|Tjitte|Hemstra}} |Wytgaard |Ljouwert |168 |Ferfanging<ref name=":5" /> |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |'''VVD''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |3 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |Folkspartij fan Frijheid en Demokrasy ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-VVD1 mw-customtoggle-VVD2 mw-customtoggle-VVD3 mw-customtoggle-VVD4">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |22.843 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" | 2/1 |- id="mw-customcollapsible-VVD1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |1 |<s>{{SortNamme|Avine|Fokkens-Kelder}}</s> |<s>Ljouwert</s> |<s>Ljouwert</s> |<s>15.882</s> |<s>Weromlutsen</s><ref name=":4">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1213511/avine-fokkens-foardroegen-as-nije-boargemaster-fan-gemeente-hearrenfean Avine Fokkens foardroegen as nije boargemaster fan gemeente Hearrenfean - Omrop Fryslân]</ref> |<s>♀️</s> |- id="mw-customcollapsible-VVD2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |2 |{{SortNamme|Eric ter|Keurs}} |Drachten |Smellingerlân |1.319 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-VVD3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |3 |{{SortNamme|Martijn|Brands}} |Ljouwert |Ljouwert |578 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-VVD4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |4 |{{SortNamme|Gerda|Bos-Jonkman}} |De Falom |Dantumadiel |589 |Ferfanging<ref name=":5">[https://www.jouregio.nl/2023/07/22/gedeputeerden-benoemd-statenleden-beedigd/ Gedeputeerden benoemd, Statenleden beëdigd – Jouregio]</ref> |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |'''GL''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |3 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |GrienLinks ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-GL1 mw-customtoggle-GL2 mw-customtoggle-GL3">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |22.181 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" | 1/2 |- id="mw-customcollapsible-GL1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |1 |{{SortNamme|Charda|Kuipers}} |Ljouwert |Ljouwert |13.820 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-GL2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |2 |{{SortNamme|Jochem|Knol}} |Beetstersweach |Opsterlân |794 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-GL3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |3 |{{SortNamme|Elsa van der|Hoek}} |Ljouwert |Ljouwert |1.726 |Listfolchoarder |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |'''CU''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |2+1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |KristenUny ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-CU1 mw-customtoggle-CU2 mw-customtoggle-CU3 mw-customtoggle-CU4 mw-customtoggle-CU5">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |17.883 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" align="right" | 2/1 |- id="mw-customcollapsible-CU1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |'''CU''' | align="right" |'''1''' |'''{{SortNamme|Matthijs de|Vries}}''' |'''Ljouwert''' |'''Ljouwert''' |'''10.615''' |'''Deputearre''' |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CU2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |2 |<s>{{SortNamme|Margreet|Jonker}}</s> |<s>Westergeast</s> |<s>Noardeast-Fryslân</s> |<s>2.024</s> |<s>Weromlutsen</s><ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1216008/partijbestjoer-christenunie-skorst-steatelid-margreet-jonker-fanwege-klacht Partijbestjoer ChristenUnie skorst Steatelid Margreet Jonker fanwege klacht - Omrop Fryslân]</ref> |<s>♀️</s> |- id="mw-customcollapsible-CU3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |3 |<s>{{SortNamme|Jantsje van der|Veen-Zeilstra}}</s> |<s>Eastermar</s> |<s>Tytsjerksteradiel</s> |<s>949</s> |<s>Weromlutsen</s><ref name=":6">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1225107/folsleine-steatefraksje-christenunie-fryslan-wurdt-tydlik-ferfongen Folsleine steatefraksje ChristenUnie Fryslân wurdt tydlik ferfongen - Omrop Fryslân]</ref> |<s>♀️</s> |- id="mw-customcollapsible-CU4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |4 |{{SortNamme|Petra|Ellens}} |Aldlemmer |Weststellingwerf |235 |Ferfanging<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1216109/kommisjelid-ellens-ferfangt-skorste-margreet-jonker-yn-steatefraksje-christenunie Kommisjelid Ellens ferfangt skorste Margreet Jonker yn Steatefraksje ChristenUnie - Omrop Fryslân]</ref> |♀️ |- id="mw-customcollapsible-CU5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |5 |{{SortNamme|Douwe van|Oosten}} |Bûtenpost |Achtkarspelen |156 |Ferfanging<ref name=":6" /> |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |'''PVV''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |2 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |Partij foar de Frijheid ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PVV1 mw-customtoggle-PVV2">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |15.102 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" | 2/0 |- id="mw-customcollapsible-PVV1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | |PVV | align="right" |1 |{{SortNamme|Max|Aardema}} |Drachten |Smellingerlân |11.960 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-PVV2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | |PVV | align="right" |2 |{{SortNamme|Harrie|Graansma}} |Boelensloane |Achtkarspelen |643 |Listfolchoarder |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |'''FVD''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |Foarum foar Demokrasy ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-FVD1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |12.366 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-FVD1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | |FVD | align="right" |1 |{{SortNamme|Albert van|Dijk}} |Stroobos |Achtkarspelen |6.980 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |'''SP''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |Sosjalistyske Partij ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-SP1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |11.724 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" | 0/1 |- id="mw-customcollapsible-SP1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | |SP | align="right" |1 |{{SortNamme|Hanneke|Goede}} |Snits |Súdwest-Fryslân |8.081 |Foarkarsstimmen |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |'''PvdD''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |Partij foar de Bisten ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PvdD1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |11.402 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-PvdD1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | |PvdD | align="right" |1 |{{SortNamme|Menno|Brouwer}} |Burgum |Tytsjerksteradiel |5.147 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |'''D66''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |Demokraten 66 ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-D661">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |11.237 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-D661" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | |D66 | align="right" |1 |{{SortNamme|Danny van der|Weijde-Hoogstad}} |Lippenhuzen |Opsterlân |5.555 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |'''JA21''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |It Júste Antwurd 21 ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-JA211">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |9.096 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-JA211" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | |JA21 | align="right" |1 |{{SortNamme|Maarten|Goudzwaard}} |Ljouwert |Ljouwert |6.182 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |'''PBF''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |Provinsjaal Belang Fryslân ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PBF1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |6.891 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" | 0/1 |- id="mw-customcollapsible-PBF1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | |PBF | align="right" |1 |{{SortNamme|Sandra de|Jong-Snip}} |Drachten |Smellingerlân |4.123 |Foarkarsstimmen |♀️ |- ! colspan="3" |[[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] !Man-frouferhâlding ! colspan="4" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#56A3F4; width:{{#expr:100*28/48}}%;" |♂️ 28 (58%) | style="background:#F765BF; width:{{#expr:100*20/48}}%;" |♀️ 20 (42%) |} !48 |} === Ferfangers === FNP'er Fedde Breeuwsma luts him op 17 april werom om plak te meitsjen foar Gerben van der Mei.<ref name=":3" /> Op 29 juny waard [[Avine Fokkens|Avine Fokkens-Kelder]] fan de VVD foardroegen as boargemaster fan It Hearrenfean.<ref name=":4" /> Sy waard op 22 july ferfongen troch Gerda Bos-Jonkman. Jantsje van der Veen-Zeilstra luts har fanwege sûnens werom en waard ferfongen troch Douwe van Oosten.<ref name=":6" /> Deputearre Sijbe Knol waard ferfongen troch Tjitte Hemstra en deputearre Matthijs de Vries troch Jantsje van der Veen-Zeilstra.<ref name=":5" /> Deputearre Friso Douwstra waard ferfongen troch Attje Meekma.<ref name=":7" /> De lêste ferfangers fan de deputearren binne op [[27 septimber]] [[2023]] beëdige.<ref name=":7" /> It oantal ferkeazen froulju kaam op dat momint op 20 (42%) en it oantal manlju op 28 (58%). == Regionale ferdieling == Op basis fan komôf fan de steateleden en deputearren binne de gemeenten Dantumadiel, Achtkarspelen, Opsterlân, Waadhoeke (ynklusyf Harns) en Ljouwert relatyf sterk fertsjintwurdige yn de Provinsjale Staten. Ut dizze gebieten komme, yn ferhâlding ta it ynwennertal, mear leden fan it provinsjaal bestjoer as evenredich sjoen ferwachte wurde mei. De Waadeilannen, It Hearrenfean en Smellingerlân komme sawat oerien mei in evenredige fertsjintwurdiging. De Fryske Marren, Súdwest-Fryslân, Tytsjerksteradiel, Noardeast-Fryslân, en de Stellingwerven binne relatyf minder fertsjintwurdige. Ut dizze gemeenten komme, yn ferhâlding ta it ynwennertal, minder leden fan it provinsjaal bestjoer as evenredich sjoen ferwachte wurde mei. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+Ferdieling fan sitten en deputearren de regio<ref>[https://data.overheid.nl/dataset/be8b7869-4a12-4446-abab-5cd0a436dc4f Overheid.nl - Dataset Verkiezingsuitslagen Provinciale Staten 2023]</ref> !Gemeente(n) !Stimmen ![[Evenredich oanpart|E.O.]] !Sitten !Deputearren !Totaal !+/- !% E.O. |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Dantumadiel.png|border|20px]] [[Dantumadiel]] |10.309 |1,46 |4 | |4 | {{Opgong}} 3 |274% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|border|20px]] [[Achtkarspelen]] |14.629 |2,07 |4 | |4 | {{Opgong}} 2 |193% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] |16.554 |2,34 |4 | |4 | {{Opgong}} 2 |171% |- | align="left" |[[Ofbyld:Waadhoeke_vlag.svg|border|20px]] [[De Waadhoeke|Waadhoeke]] + [[Ofbyld:Flagge_fan_Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]] |32.109 |4,55 |4 |2 |6 | {{Opgong}} 1 |132% |- | align="left" |[[Ofbyld:Leeuwarden_vlag_2014.svg|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] |59.326 |8,40 |9 |2 |11 | {{Opgong}} 3 |131% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Skylge.png|border|20px]][[Ofbyld:Flag_of_Ameland.svg|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Flylân.PNG|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Skiermûntseach.png|border|20px]] [[Waadeilannen]] |6.117 |0,87 |1 | |1 |{{Stagnaasje}} |115% |- | align="left" |[[Ofbyld:Heerenveen_flag.svg|border|20px]] [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]] |26.210 |3,71 |4 | |4 |{{Stagnaasje}} |108% |- | align="left" |[[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|border|20px]] [[Smellingerlân]] |27.625 |3,91 |4 | |4 |{{Stagnaasje}} |102% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_De_Fryske_Marren.png|border|20px]] [[De Fryske Marren]] |28.658 |4,06 |3 | |3 | {{Delgong}} 1 |74% |- | align="left" |[[Ofbyld:Súdwest-Fryslân_Gemeentevlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] |47.241 |6,69 |4 | |4 | {{Delgong}} 3 |60% |- | align="left" |[[Ofbyld:Tytsjerksteradiel_flag.svg|border|20px]] [[Tytsjerksteradiel]] |17.829 |2,52 |1 | |1 | {{Delgong}} 2 |40% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Noardeast-Fryslân.svg|border|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] |24.259 |3,43 | |1 |1 | {{Delgong}} 2 |29% |- | align="left" |[[Ofbyld:Weststellingwerf_flag.svg|border|20px]][[Ofbyld:Ooststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Stellingwerven]] |28.214 |3,99 |1 | |1 | {{Delgong}} 3 |25% |- ![[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] !339.080 !48 !43 !5 !48 !0 !100% |} == Boarnen == <references /> == Navigaasje == {{Navigaasje Fryske Ferkiezings}} [[Kategory:Barren yn 2023]] [[Kategory:Ferkiezings yn Fryslân]] [[Kategory:Steaten fan Fryslân]] fw7jyrbov408kb8g3zeh54vqimrg462 1242491 1242490 2026-10-13T20:08:43Z Klaasgroen 50943 /* Utslach */ flaterke wersteld 1242491 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks Ferkiezing | foarige ferkiezings = [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]] | folgjende ferkiezings = [[Fryske Steateferkiezings 2027|2027]] | lân = Frisian_flag.svg | lânlink = Fryslân | datum = 15 maart 2023 | parlemint = [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]] | tal sitten = 43 | mearderheid = 22 | oantsjutting = Bewâldslju | oantal = 5 deputearren | opkomst = 65,6% {{opgong}} 6,5% | formaasjewinner = [[BoerBoargerBeweging|BBB]] | nij kabinet = [[Kolleezje-Brok II|Brok II]] | earder kabinet = [[Kolleezje-Brok I|Brok I]] | begjin regearperioade = 19 july 2023 | kaart-ferkiezingsútslaggen = Statenverkiezingen_Nederland_2023.svg | tekst by kaart = Grutste partij de provinsje }} {{Balkendiagram | width = 275px | float = right | title = Sitferdieling [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | widthl = 60px | left = Partij | barwidth = 155px | middle = Sitten | widthr = 60px | right = Ferskil | caption = Risseltaten fan lofts nei rjochts, ferlike mei [[Fryske Steateferkiezings 2019|2019]]| | bars = {{Balken Sitferdieling|[[PvdD]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|1|1|14}} {{Balken Sitferdieling|[[SP]]|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|1|2|14}} {{Balken Sitferdieling|[[GL]]|#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}|3|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PvdA]]|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}|5|6|14}} {{Balken Sitferdieling|[[D66]]|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|1|2|14}} {{Balken Sitferdieling|[[CU]]|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|2|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[FNP]]|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|4|4|14}} {{Balken Sitferdieling|[[CDA]]|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|4|8|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PBF]]|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}|1|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[BBB]]|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|14|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[VVD]]|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|3|4|14}} {{Balken Sitferdieling|[[JA21]]|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|1|0|14}} {{Balken Sitferdieling|[[PVV]]|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|2|3|14}} {{Balken Sitferdieling|[[FvD]]|#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}|1|6|14}} }} De '''Fryske Steateferkiezings 2023''' binne de [[Ferkiezing|ferkiezings]] foar it [[Provinsjale Steaten fan Fryslân|Frysk Parlemint]] dy't op woansdei [[15 maart]] [[2023]] holden waarden. Mei dizze ferkiezings waarden de leden keazen fan de [[Provinsjale Steaten]], de [[folksfertsjintwurdiging]] fan [[Fryslân]] en it heechste bestjoerlik orgaan binnen de [[provinsje]].<ref name=":8">[https://www.fryslan.frl/fy/provinsjale-steaten Fryslân.frl - Provinsjale Steaten]</ref> ==Dielnimmende partijen== {| class="wikitable" style="text-align:left;" ! colspan="2" |List ! Partij ! Listlûker |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 1 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:CDA_logo.svg|40px]] | [[Kristen Demokratysk Appèl]] | [[Friso Douwstra]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 2 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Forum_voor_Democratie_logo.svg|40px]] | [[Foarum foar Demokrasy]] | [[Albert van Dijk]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 3 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:PvdA_logo_(2018–present).svg|40px]] | [[Partij fan de Arbeid]] | [[Edou Hamstra]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 4 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:VVD_logo_(2009–2020).svg|40px]] | [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy]] | [[Avine Fokkens-Kelder]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 5 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:FNP_logo.png|40px]] | [[Fryske Nasjonale Partij]] | [[Sijbe Knol]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 6 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:GroenLinks_logo_(1994–present).svg|40px]] | [[GrienLinks]] | [[Charda Kuipers]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 7 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:ChristenUnie_logo.svg|40px]] | [[KristenUny]] | [[Matthijs de Vries]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 8 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Party_for_Freedom_logo.svg|40px]] | [[Partij foar de Frijheid]] | [[Max Aardema]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 9 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Socialistische_Partij_(nl_2006)_Logo.svg|40px]] | [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|Sosjalistyske Partij]] | [[Hanneke Goede]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 10 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:D66_logo_(2019–present).svg|40px]] | [[Demokraten 66]] | [[Danny van der Weijde-Hoogstad]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 11 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Party_for_the_Animals_logo.svg|40px]] | [[Partij foar de Bisten]] | [[Menno Brouwer]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 13 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:JA21_logo.svg|40px]] | [[JA21|It Júste Antwurd 21]] | [[Maarten Goudzwaard]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 15 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:Provinciaal_Belang_Fryslân_logo.png|40px]] | [[Provinsjaal Belang Fryslân]] | [[Sandra de Jong-Snip]] |- ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 17 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:BoerBurgerBeweging_logo.svg|40px]] | [[BoerBoargerBeweging]] | [[Abel Kooistra]] |- ! colspan="4" |<span class="mw-customtoggle-12 mw-customtoggle-14 mw-customtoggle-16">Partijen sûnder úteinlike fertsjintwurdiging [<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> |- id="mw-customcollapsible-12" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 12 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:50PLUS_(nl)_Logo.svg|40px]] | [[50PLUS]] | [[Herman Nota]] |- id="mw-customcollapsible-14" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|BVNL|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 14 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:BVNL_logo_(2023–present).svg|40px]] | [[Belang fan Nederlân]] | [[Johan Talsma]] |- id="mw-customcollapsible-16" class="mw-collapsible mw-collapsed";" ! style="background-color:#{{Sitferdieling/Partij|AWP|ljocht|NL}}; color:white; font-weight:bold; text-align:center;" | 16 | style="height:40px;" | [[Ofbyld:AWP_logo_2022.png|40px]] | [[Algemiene Wetterskipspartij]] | [[Frans de Graaf]] |} == Oanrin == De oanrin nei dizze ferkiezings waard sterk kleure troch it [[Stikstofkrisis yn Nederlân|stikstofdossier]]. De plannen fan it kabinet om de útstjit drastysk te ferminderjen rekke de agraryske mienskip djip, en yn in provinsje dêr’t boeren in grutte rol spylje, waard dat fuortendaliks field. De [[Boereprotesten yn Nederlân (2019-no)|boereprotesten]] fan de jierren dêrfoar hiene in duorsum spoar lutsen, mei in groeiend gefoel ûnder in part fan de befolking dat de polityk te fier fan it plattelân ôf stie. Dat gefoel waard in wichtige motor yn de politike ferskowingen dy’t yn de oanrin nei de ferkiezings sichtber waarden.<ref name=":9">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1197285/friezen-yn-mearderheid-tsjin-lanlike-stikstofbelied Friezen yn mearderheid tsjin lanlike stikstofbelied - Omrop Fryslân]</ref> [[Foarum foar Demokrasy]], dat yn 2019 noch in grutte lanlike oerwinning helle hie, rekke yn en nei de [[Koroanafiruspandemy|koronajierren]] yntern fersnipele. Skandalen, ôfskiedingen en ideologyske ferskowingen soargen foar in delgong yn stipe, ek yn Fryslân. It útienfallen fan de partij makke romte foar nije bewegingen om dy kiezers op te fangen, en in grut part fan dy romte waard ynnommen troch de [[BoerBoargerBeweging]]. De BBB koe him profilearje as de stim fan boeren en plattelânsbewenners dy’t har net heard fielden troch de tradisjonele partijen. De partij groeide yn de peilingen moanne nei moanne, en waard yn Fryslân al gau sjoen as de nije rjochtse belofte dy’t de ûnfrede oer it stikstofbelied en it wantrouwen yn de oerheid in politike foarm joech. Tagelyk bleaunen oare tema's op de aginda stean, lykas de takomst fan it Fryske [[lânskip]], de fraach hoe't sinne- en wynenerzjy in plak krije moasten, de posysje fan it [[Frysk]] yn [[Underwiis|ûnderwiis]] en oerheid, wentebou, kultuerjilden en de ekonomyske útdagings fan in fergriizgjende provinsje. Mar yn de praktyk waarden dy ûnderwerpen faak oerskaad troch de gruttere lanlike diskusjes dy't de ferkiezings dominearren. De kampanje waard dêrom in mjuks fan regionale belangen en lanlike ûnfrede, mei BBB as opkommende krêft.<ref name=":9" /> Op lofts wie der diskusje oer mooglike gearwurking tusken [[GrienLinks]] en [[Partij fan de Arbeid]]. Lanlik waard praat oer fierdere ôfstimming tusken beide partijen, mei it each op de fersnipeling. Yn Fryslân wie der in soad twifel oer sa’n gearwurking: binnen beide partijen waarden sawol strategyske foardielen as neidielen beneamd. Uteinlik keazen de partijen foar aparte listen, mar de diskusje oer gearwurking gong ek nei de ferkiezings ta troch.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1195026/lutz-jacobi-tsjin-fuzje-pvda-en-grienlinks-it-is-top-down-dat-steurt-my-freeslik Lutz Jacobi tsjin fúzje PvdA en GrienLinks: "It is top-down, dat steurt my freeslik" - Omrop Fryslân]</ref> ==Utslach== {{Sitferdieling | koptekst = Sitferdieling [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |PvdD|SP|GL|PvdA|D66|CU|FNP|CDA|PBF|BBB|VVD|JA21|PVV|FVD | PvdD = 1 | SP = 1 | GL = 3 | PvdA = 5 | D66 = 1 | CU = 2 | FNP = 4 | CDA = 4 | PBF = 1 | BBB = 14 | VVD = 3 | JA21 = 1 | PVV = 2 | FVD = 1 }} Op 23 maart 2023 waard yn in iepenbiere sitting fan it sintraal stimburo yn Ljouwert de definitive útslach fêststeld.<ref>[https://www.kiesraad.nl/verkiezingen/adviezen-en-publicaties/proces-verbalen/2023/3/27/proces-verbaal-uitslag-verkiezing-provinciale-staten-fryslan-2023 Proces-verbaal uitslag verkiezing Provinciale Staten Fryslân 2023]</ref> De [[BoerBoargerBeweging|BBB]] waard mei 94.458 stimmen (goed foar 27,86 prosint fan de jildige stimmen) de grutste partij. Dêrmei kaam de partij út it neat yn de Steaten mei 14 sitten. De [[PvdA]] einige as twadde mei 36.023 stimmen en fiif sitten. It [[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]] en de [[Fryske Nasjonale Partij|FNP]] folgen mei respektivelik mei elk fjouwer sitten. De [[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]] en [[GL]] behellen elk trije sitten. [[KristenUny|CU]] en [[Partij foar de Frijheid|PVV]] krigen beide twa sitten. [[Foarum foar Demokrasy|FVD]], [[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]], [[Partij foar de Dieren|PvdD]], [[D66]], [[JA21]] en [[Provinsjaal Belang Fryslân|PBF]] hellen elk ien sit. [[BVNL]], [[50PLUS|50+]] en [[Algemiene Wetterskipspartij|AWP]] bleaunen ûnder de [[kiesdrompel]] en behellen gjin sit. Yn ferliking mei de foarige ferkiezings liet benammen BBB in sterke groei sjen, wylst FVD dúdlikerwize fiif sitten ferlear. Ek it CDA helle fjouwer minder sitten as by de foarige ferkiezings. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Ferkiezingsútslach Fryske Steateferkiezings 2023 |- ! colspan="2" | Partij ! Stimmen ! % !+/- ! style="color: lightgray" | [[Evenredich oanpart|E.O.]] ! style="color: lightgray" | [[D'hondt-metoade|D.H.]] ! Sitten ! +/- |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | | align="left" | BBB | 94.458 | 27,9% | align="right" |{{opgong}} 27,9% | style="color: lightgray" | 12,38 | style="color: lightgray" | 14,<s>00</s><ref name=":10" /> | 14 | {{opgong}} 14 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |PvdA | 36.023 | 10,6% | align="right" |{{delgong}} 2,8% | style="color: lightgray" | 4,72 | style="color: lightgray" | 5,<s>34</s> | 5 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | | align="left" |CDA | 29.669 | 8,7% | align="right" |{{delgong}} 7,9% | style="color: lightgray" | 3,89 | style="color: lightgray" | 4,<s>40</s> | 4 | {{delgong}} 4 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | | align="left" |FNP | 27.298 | 8,1% | align="right" |{{opgong}} 0,1% | style="color: lightgray" | 3,58 | style="color: lightgray" | 4,<s>05</s> | 4 | {{stagnaasje}} |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | VVD | 22.843 | 6,7% | align="right" |{{delgong}} 2,7% | style="color: lightgray" | 2,99 | style="color: lightgray" | 3,<s>39</s> | 3 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | | align="left" |GL | 22.181 | 6,5% | align="right" |{{delgong}} 1,1% | style="color: lightgray" | 2,91 | style="color: lightgray" | 3,<s>29</s> | 3 | {{stagnaasje}} |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | | align="left" |CU | 17.883 | 5,3% | align="right" |{{delgong}} 1,3% | style="color: lightgray" | 2,34 | style="color: lightgray" | 2,<s>65</s> | 2 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | | align="left" |PVV | 15.102 | 4,5% | align="right" |{{delgong}} 1,3% | style="color: lightgray" | 1,98 | style="color: lightgray" | 2,<s>24</s> | 2 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | FVD | 12.366 | 3,6% | align="right" |{{delgong}} 9,8% | style="color: lightgray" | 1,62 | style="color: lightgray" | 1,<s>83</s> | 1 | {{delgong}} 5 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | | align="left" | SP | 11.724 | 3,5% | align="right" |{{delgong}} 1,7% | style="color: lightgray" | 1,54 | style="color: lightgray" | 1,<s>74</s> | 1 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PvdD | 11.402 | 3,4% | align="right" |{{opgong}} 0,1% | style="color: lightgray" | 1,49 | style="color: lightgray" | 1,<s>69</s> | 1 | {{stagnaasje}} |- ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | | align="left" | D66 | 11.237 | 3,3% | align="right" |{{delgong}} 0,8% | style="color: lightgray" | 1,47 | style="color: lightgray" | 1,<s>67</s> | 1 | {{delgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | | align="left" | JA21 | 9.096 | 2,7% | align="right" |{{opgong}} 2,7% | style="color: lightgray" | 1,19 | style="color: lightgray" | 1,<s>35</s> | 1 | {{opgong}} 1 |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | | align="left" | PBF | 6.891 | 2,0% | align="right" |{{opgong}} 0,2% | style="color: lightgray" | 0,90 | style="color: lightgray" | 1,<s>02</s> | 1 | {{opgong}} 1 |- ! colspan="2" |Effektive stimmen !328.173 !96,8% !- ! style="color: lightgray" | 43 ! style="color: lightgray" | 48,64 !43 !0 |- id="mw-customcollapsible-BVNL" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BVNL|ljocht|NL}}" | | align="left" | BVNL | 6.033 | 1,8% | align="right" |{{opgong}} 1,8% | | | | |- id="mw-customcollapsible-50+" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|50+|ljocht|NL}}" | | align="left" | 50+ | 2.903 | 0,9% | align="right" |{{delgong}} 1,7% | | | | {{delgong}} 1 |- id="mw-customcollapsible-AWP" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|AWP|ljocht|NL}}" | | align="left" | AWP | 1.971 | 0,6% | align="right" |{{opgong}} 0,6% | | | | |- ! colspan="2" |Fergriemde stimmen !10.907 !3,2% ! colspan="5" rowspan="2" |<span class="mw-customtoggle-BVNL mw-customtoggle-50+ mw-customtoggle-AWP">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !339.080 !100% |} === Metoade === De 43 sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân waarden ferdield mei de [[D'Hondt-metoade]]. Dizze metoade hie in fiktive parlemintsgrutte fan 48,64 sitten nedich om de 43 hiele sitten te ferdielen. Troch dizze ferdielmetoade krige de BoerBurgerBeweging 14 sitten tawezen. Dat binne der twa mear as je mei in strikt [[evenredich oanpart|evenredige oanpart]] fan 12,38 sitten ferwachtsje soe. Dit gong ten koste fan Foarum foar Demokrasy (1,62 sitten) en de Sosjalistyske Partij (1,54 sitten) dy't beide ien sit krigen ynstee fan twa. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Oare saken ! colspan="2" |Kiesgerjochtigden !519.118 !100% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Net-stimmers|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Net opkaam |178.464 |34,4% |- ! colspan="2" |Opkomst !340.654 !65,6% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Oars|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Ûnjildich |730 |0,14% |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|Blanko|tsjuster|NL}}" | | align="left" |Blanko |844 |0,16% |- ! colspan="2" |Jildige stimmen !339.080 !65,3% |- | colspan="2" |'''Kiesdieler''' |7.885,58<ref>De kiesdieler wurdt bepaald troch it oantal jildige stimmen fan 399.080 te dielen troch it totale oantal fan 43 sitten.</ref> |1,5% |- | colspan="2" |'''Kiesdrompel''' |6.747,00<ref name=":10">De lêste en 43e sit neffens de D'Hondt-metoade komt út op de 14e sit fan de BBB. De kiesdrompel wurdt dus fêststeld op 94.458 / 14 = 6.747,00.</ref> |1,3% |- | colspan="2" |'''Foarkarsdrompel''' |1.971,40<ref name=":0">De foarkarsdrompel wurdt bepaald troch 25% fan de kiesdieler te nimmen.</ref> |0,38% |} == Utslach de gemeente == De útslach lit sjen dat de BBB yn alle gemeenten de grutste partij waard. Benammen yn de Stellingwerven wie de stipe grut, mei sa'n 41% fan de effektive stimmen. Ek yn De Fryske Marren, Noardeast-Fryslân, Opsterlân, Dantumadiel, Achtkarspelen en op de Waadeilannen kaam de partij boppe de 30%. Allinnich yn Ljouwert bleau BBB mei 18% dúdlik ûnder it provinsjaal gemiddelde. Yn de stêd Ljouwert wie it byld sawisa mear ferspraat. Dêr hellen PvdA en GrienLinks relatyf hege persintaazjes fan respektivelik 16 en 12 persint. Ek SP, D66 en PvdD diene it dêr relatyf goed yn ferliking mei oare gemeenten. Ek op de Waadeilannen helle de PvdA mei 18% in relatyf hege skoare. De FNP liet benammen yn Noardeast-Fryslân, Tytsjerksteradiel en Waadhoeke in sterke posysje sjen, mei oandielen fan boppe de 10%. It CDA behelle benammen yn de [[Fryske Wâlden|Wâlden]] rûn de 11%, ûnder mear yn Achtkarspelen, Dantumadiel en Noardeast-Fryslân. Opfallend wie fierder it relatyf hege oandiel fan de KristenUny yn Dantumadiel, Achtkarspelen en Smellingerlân, dêr’t de partij minstens 10% fan de stimmen krige. De PVV helle yn guon gemeenten, lykas Achtkarspelen, Dantumadiel en Harns, boppe de 6 persint. Op It Hearrenfean hellen benammen de liberale partijen VVD en D66 in heger oandiel as yn in soad oare gemeenten en de VVD skoarde ek op de Waadeilannen en yn Harns heech. Oer it generaal is der in ferskil te sjen tusken de mear ferstedske gemeenten en it plattelân. Yn Ljouwert, Smellingerlân ([[Drachten]]), It Hearrenfean en Harns bleau it stimpersintaazje fan BBB efter by dat yn in protte plattelânsgemeenten, wylst oare partijen dêr relatyf sterker foar it ljocht kamen. {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center; font-size:90%;" |+[[Ideaaloanpart]] de gemeente (op folchoarder fan lofts nei rjochts) ! colspan="2" | {| width="100%" | width="15" | |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Dieren|PvdD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}|[[Sosjalistyske Partij (Nederlân)|SP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}|[[GrienLinks|GL]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}|[[Partij fan de Arbeid|PvdA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}|[[Demokraten 66|D66]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}|[[KristenUny|CU]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}|[[Fryske Nasjonale Partij|FNP]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}|[[Kristen Demokratysk Appèl|CDA]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}|[[Provinsjaal Belang Fryslân|PBF]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}|[[BoerBoargerBeweging|BBB]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}|[[Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy|VVD]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}|[[JA21]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}|[[Partij foar de Frijheid|PVV]]}} |{{legend|#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}|[[Foarum foar Demokrasy|FVD]]}} |} |- | style="width:195px; text-align:left;" |[[Ofbyld:Leeuwarden_vlag_2014.svg|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:5.42%%;" |'''2,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.71%;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:12.06%;" |'''5,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:15.91%;" |'''6,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:5.05%;" |'''2,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.16%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:6.85%;" |'''2,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.27%;" |'''3,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.66%;" |<small>''',7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:18.02%;" |'''7,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.68%;" |'''3,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.22%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.40%;" |'''1,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.61%;" |<small>'''1,6'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|border|20px]] [[Smellingerlân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.01%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.65%;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.70%;" |'''2,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:11.07%;" |'''4,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.64%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:10.07%;" |'''4,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:5.94%;" |'''2,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.89%;" |'''4,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:3.18%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:22.67%;" |'''9,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.82%;" |'''2,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.35%;" |<small>'''1,0'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:5.39%;" |'''2,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.62%;" |'''2,0''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Tytsjerksteradiel_flag.svg|border|20px]] [[Tytsjerksteradiel]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.95%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.33%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.18%;" |'''2,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.98%;" |'''4,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.89%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:6.52%;" |'''2,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:11.81%;" |'''5,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.27%;" |'''4,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.44%;" |<small>''',6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:27.72%;" |'''11,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:5.71%;" |'''2,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.67%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.36%;" |'''1,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.15%;" |<small>'''1,4'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Heerenveen_flag.svg|border|20px]] [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.66%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.14%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:7.35%;" |'''3,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:13.60%;" |'''5,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:4.66%;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.05%;" |'''1,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:7.45%;" |'''3,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.10%;" |'''3,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.79%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:25.52%;" |'''11,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:9.24%;" |'''4,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.64%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.05%;" |'''1,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.74%;" |<small>'''1,6'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Waadhoeke_vlag.svg|border|20px]] [[De Waadhoeke|Waadhoeke]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.02%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.61%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.45%;" |'''2,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.03%;" |'''4,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.44%;" |<small>'''1,0'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.18%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:11.30%;" |'''4,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.87%;" |'''4,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.62%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.23%;" |'''13,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.14%;" |'''2,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.59%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.04%;" |'''1,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.49%;" |<small>'''1,5'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Súdwest-Fryslân_Gemeentevlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.15%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.34%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.70%;" |'''2,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.61%;" |'''4,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.69%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.87%;" |<small>'''1,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:9.44%;" |'''4,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:10.51%;" |'''4,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.98%;" |<small>''',9'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:29.84%;" |'''12,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.59%;" |'''3,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.81%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.92%;" |<small>'''1,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |<small>'''1,5'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.53%;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:4.18%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.51%;" |'''2,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:13.72%;" |'''5,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.26%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.72%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:3.92%;" |<small>'''1,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.48%;" |'''4,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.76%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:24.61%;" |'''10,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:8.81%;" |'''3,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.77%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:6.36%;" |'''2,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.38%;" |'''1,9''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.92%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.06%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.36%;" |'''2,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.84%;" |'''4,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.75%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:7.02%;" |'''3,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.41%;" |'''4,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.75%;" |'''2,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.90%;" |<small>''',8'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:32.56%;" |'''14,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.04%;" |'''2,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:1.98%;" |<small>''',9'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.94%;" |<small>'''1,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.45%;" |<small>'''1,5'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Dantumadiel.png|border|20px]] [[Dantumadiel]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.87%;" |<small>''',8'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.90%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:3.43%;" |<small>'''1,5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.86%;" |'''2,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.63%;" |<small>''',7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:11.55%;" |'''5,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:9.19%;" |'''4,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.46%;" |'''4,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.21%;" |<small>''',5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:33.47%;" |'''14,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:3.33%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.51%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:6.33%;" |'''2,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:4.27%;" |'''1,8''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Noardeast-Fryslân.svg|border|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.85%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.55%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:4.13%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.09%;" |'''2,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.73%;" |<small>''',7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:7.76%;" |'''3,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:12.26%;" |'''5,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.10%;" |'''4,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.27%;" |<small>''',5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:34.66%;" |'''14,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:4.52%;" |'''1,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.65%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.68%;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.76%;" |<small>'''1,6'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Skylge.png|border|20px]][[Ofbyld:Flag_of_Ameland.svg|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Flylân.PNG|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Skiermûntseach.png|border|20px]] [[Waadeilannen]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.04%;" |'''1,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.62%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.22%;" |'''2,2''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:17.53%;" |'''7,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.99%;" |<small>'''1,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:1.77%;" |<small>''',8'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:2.24%;" |<small>'''1,0'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.82%;" |'''2,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:4.34%;" |'''1,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.65%;" |'''13,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:11.28%;" |'''4,9''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.29%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:3.09%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:2.14%;" |<small>''',9'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|border|20px]] [[Achtkarspelen]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:1.56%;" |<small>'''0,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.16%;" |<small>'''0,9'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:3.29%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:6.89%;" |'''3,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:1.42%;" |<small>''',6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:10.21%;" |'''4,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.13%;" |'''4,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:11.28%;" |'''4,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.42%;" |<small>''',6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:31.91%;" |'''13,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:3.88%;" |<small>'''1,7'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.03%;" |<small>'''0,9'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:7.70%;" |'''3,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:6.12%;" |'''2,6''' |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_De_Fryske_Marren.png|border|20px]] [[De Fryske Marren]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:2.52%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:2.39%;" |<small>'''1,0'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:4.95%;" |'''2,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:8.31%;" |'''3,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.92%;" |<small>'''1,3'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:3.62%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:10.16%;" |'''4,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.57%;" |'''4,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:1.77%;" |<small>''',8'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:35.21%;" |'''15,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.84%;" |'''3,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.14%;" |<small>'''1,4'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.14%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.46%;" |<small>'''1,5'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Ooststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Eaststellingwerf]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:4.12%;" |'''1,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |<small>'''1,5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.33%;" |'''2,7''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:9.30%;" |'''4,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.67%;" |'''1,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:4.58;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:3.44%;" |<small>'''1,5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:6.09%;" |'''2,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.78%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:40.74%;" |'''17,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.14%;" |'''2,6''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.18%;" |<small>''',9'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.55%;" |'''2,0''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.54%;" |<small>'''1,5'''</small> |} |- | align="left" |[[Ofbyld:Weststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Weststellingwerf]] | style="{{Polityk spektrum eftergrûn}}" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.67%;" |<small>'''1,6'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.46%;" |<small>'''1,5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:5.82%;" |'''2,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:8.77%;" |'''3,8''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:2.80%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:2.70%;" |<small>'''1,2'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:2.24%;" |<small>'''1,0'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:7.11%;" |'''3,1''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.48%;" |<small>'''1,1'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:40.60%;" |'''17,5''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:7.91%;" |'''3,4''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:3.41%;" |<small>'''1,5'''</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:5.37%;" |'''2,3''' | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.65%;" |<small>'''1,6'''</small> |} |- ! [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] ! {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}; width:3.47%;" |<small>1,5</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}; width:3.57%;" |<small>1,5</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}; width:6.76%;" |2,9 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}; width:10.98%;" |4,7 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}; width:3.42%;" |<small>1,5</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}; width:5.45%;" |2,3 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}; width:8.32%;" |3,6 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}; width:9.04%;" |3,9 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}; width:2.10%;" |<small>,9</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}; width:28.78%;" |12,4 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}; width:6.96%;" |3,0 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}; width:2.77%;" |<small>1,2</small> | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}; width:4.60%;" |2,0 | style="background:#{{Sitferdieling/Partij|FVD|tsjuster|NL}}; width:3.77%;" |<small>1,6</small> |} |} == Formaasje == {{Sitferdieling | koptekst = Deputearre Steaten [[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|18x18px]] 2023 | byskrift = sitten | lân = NL | float = right | kolommen = ja |Lofts|CU|FNP|CDA|BBB|Rjochts | Lofts = 11 | FNP = 4 | CU = 2 | CDA = 4 | BBB = 14 | Rjochts = 8 }} De ferkenner wie [[Chris Stoffer]] fan de SGP dy't op 22 maart begûn.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200320/alle-steatefraksjes-akkoart-mei-foardracht-chris-stoffer-as-ferkenner Omrop Fryslân - Alle Steatefraksjes akkoart mei foardracht Chris Stoffer as ferkenner]</ref> De partijleaze [[boargemaster]] fan [[Achtkarspelen|Achterkarspelen]] [[Oebele Brouwer]] waard dêrnei op 5 april foardroegen as formateur.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1201145/oebele-brouwer-formateur-foar-nije-provinsjale-koalysje Omrop Fryslân - Oebele Brouwer formateur foar nije provinsjale koälysje]</ref> De formaasje fan in nij kolleezje fan Deputearre Steaten ferrûn dêrnei net sûnder swierrichheden. Yn earste ynstânsje waard de [[Partij fan de Arbeid]] by de ûnderhannelings behelle, mar dy partij luts har op 20 juni werom út de beëage koälysje.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1211811/formaasje-nije-provinsjebestoer-rint-fest-pvda-stapt-ut-underhannelings Omrop Fryslân - Formaasje nije provinsjebestoer rint fêst; PvdA stapt út ûnderhannelings]</ref> De reden hjirfoar wiene de soargen oer foarnommen besunigings op natoer en kultuer.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1212079/pvda-gewest-fryslan-stipet-beslut-hamstra-om-ut-koalysje-te-stappen Omrop Fryslân - PvdA-gewest Fryslân stipet beslút Hamstra om út koälysje te stappen] </ref> Op 23 juni waard oanjûn dat de PvdA ferfongen waard troch de FNP.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1212033/fnp-ferfangt-pvda-by-koalysje-underhannelingen-vvd-bot-teloarsteld Omrop Fryslân - FNP ferfangt PvdA by koälysje-ûnderhannelingen, VVD bot teloarsteld]</ref> Op 13 july wiene de fiif beëage deputearren bekend.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1214199/fryslan-hat-it-jongste-kolleezje-fan-deputearre-steaten-fan-nederlan-dit-binne-se Fryslân hat it jongste kolleezje fan Deputearre Steaten fan Nederlân: dit binne se - Omrop Fryslân]</ref> Nei in formaasje fan rom fjouwer moannen waard der in nij [[Kolleezje fan Deputearre Steaten]] foarme besteande út de [[BoerBoargerBeweging|BoerBurgerBeweging]], it [[CDA]], de [[Fryske Nasjonale Partij]] en de [[KristenUny]]. Dizze sintrum-rjochtse koälysje hie meïnoar in mearderheid fan 24 fan de 43 sitten yn de Fryske Steaten. It koalysje-akkoart mei de titel 'Oparbeidzje foar Fryslân' waard op 19 july 2023 presintearre.<ref name=":2">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1214539/romme-mearderheid-foar-de-fiif-deputearren-mar-ek-grutte-soargen-oer-provinsjale-finansjes Omrop Fryslân - Romme mearderheid foar de fiif deputearren, mar ek grutte soargen oer provinsjale finânsjes] </ref> == Keazen leden en deputearren == De kiesdrompel foar kandidaten waard mei 25% fan de kiesdieler fêststeld op 1.972 stimmen.<ref name=":0" /> Hjirtroch waarden 24 kandidaten mei foarkarsstimmen selektearre en 19 fia de listfolchoarder. Femke Wiersma fan de BBB stie as listtriuwer op in 28e plak, maar waard streekrjocht ferkeazen troch stipe fan 8.206 stimmers. Dochs naam se har sit net yn om't se inkeld kandidaat-deputearre wie.<ref name=":1">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200401/definitive-utslach-steateferkiezingen-bekend-dit-binne-de-43-steateleden Definitive útslach Steateferkiezingen bekend: dit binne de 43 Steateleden - Omrop Fryslân]</ref> Frederique Kosse behelle 2.426 foarkarsstimmen, mar kaam net yn ’e Steaten om't de [[Partij foar de Bisten]] net genôch stimmen helle hie foar in twadde sit. De earste 43 leden fan de Fryske Steaten waarden op [[29 maart]] [[2023]] ynstallearre.<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1200722/fryske-steateleden-ynstallearre-harkje-nei-inoar-en-meitsje-ferbining Omrop Fryslân - Fryske Steateleden ynstallearre: "Harkje nei-inoar en meitsje ferbining"]</ref><ref name=":1" /> Op [[19 july]] [[2023]] waarden de fiif deputearren presintearre.<ref name=":2" /> {| class="wikitable sortable" width="100%" style="font-size:95%;" |+Oersjoch fan de keazen leden op it momint fan beëdigjen ! colspan="3" |Fraksje (#) !Namme !Wenplak !Gemeente !Stimmen !Seleksje !M/F |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}" |'''BBB''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|14+2 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|BoerBoargerBeweging ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-BBB1 mw-customtoggle-BBB2 mw-customtoggle-BBB3 mw-customtoggle-BBB4 mw-customtoggle-BBB5 mw-customtoggle-BBB6 mw-customtoggle-BBB7 mw-customtoggle-BBB8 mw-customtoggle-BBB9 mw-customtoggle-BBB10 mw-customtoggle-BBB11 mw-customtoggle-BBB12 mw-customtoggle-BBB13 mw-customtoggle-BBB14 mw-customtoggle-BBB28 mw-customtoggle-BBBNij">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|94.458 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}"|Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|ljocht|NL}}" | 8/8 |- id="mw-customcollapsible-BBB1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |1 |{{SortNamme|Abel|Kooistra}} |Wergea |Ljouwert |54.276 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |2 |{{SortNamme|Auke|Talsma}} |Dronryp |Waadhoeke |4.209 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |3 |{{SortNamme|Dieuwke|Bakker}} |Menaam |Waadhoeke |6.499 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |4 |{{SortNamme|Harm|Wiegersma}} |Rinsumageast |Dantumadiel |2.577 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |5 |{{SortNamme|Robert|Lenes}} |Rottum |De Fryske Marren |1.041 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB6" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |6 |{{SortNamme|Froukje de|Jong-Krap}} |Sint Anne |Waadhoeke |2.132 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB7" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |7 |{{SortNamme|Freerk|Abma}} |De Gordyk |Opsterlân |2.067 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB8" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |8 |{{SortNamme|Natalie|Nauta}} |Tersoal |Súdwest-Fryslân |1.006 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB9" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |9 |{{SortNamme|Ursela|Lolkema}} |Ousternijegea |De Fryske Marren |782 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB10" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |10 |{{SortNamme|Carin|Stam}} |Aldehaske |De Fryske Marren |749 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB11" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |11 |{{SortNamme|Jan|Porsius}} |Haskerdiken |It Hearrenfean |399 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB12" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |12 |{{SortNamme|Cor|Keuning}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |1.132 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB13" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |13 |{{SortNamme|Debora|Helfferich-Zijlstra}} |Jelsum |Ljouwert |354 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBB14" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |BBB | align="right" |14 |{{SortNamme|Oene|Marinus}} |Bakkefean |Opsterlân |1.236 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-BBB28" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |'''BBB''' | align="right" |'''28''' |'''{{SortNamme|Femke|Wiersma}}''' |'''Holwert''' |'''Noardeast-Fryslân''' |'''8.206''' |'''Deputearre''' |♀️ |- id="mw-customcollapsible-BBBNij" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|BBB|tsjuster|NL}}" | |'''BBB''' | align="right" |'''Nij''' |'''{{SortNamme|Eke|Folkerts}}''' |'''Aldebiltsyl''' |'''Waadhoeke''' |'''0''' |'''Deputearre''' |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |'''PvdA''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |5 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |Partij fan de Arbeid ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PvdA1 mw-customtoggle-PvdA2 mw-customtoggle-PvdA3 mw-customtoggle-PvdA4 mw-customtoggle-PvdA5">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |36.023 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|ljocht|NL}}" |3/2 |- id="mw-customcollapsible-PvdA1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |1 |{{SortNamme|Edou|Hamstra}} |Ljouwert |Ljouwert |21.347 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |2 |{{SortNamme|Christa|Oosterbaan}} |West-Skylge |Skylge |3.254 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |3 |{{SortNamme|Klaas|Zwart}} |Snakkerbuorren |Ljouwert |774 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |4 |{{SortNamme|Jaap|Stalenburg}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |767 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-PvdA5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdA|tsjuster|NL}}" | |PvdA | align="right" |5 |{{SortNamme|Daan|Olivier}} |It Hearrenfean |It Hearrenfean |420 |Listfolchoarder |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |'''CDA''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |4+1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |Kristendemokratysk Appèl ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-CDA1 mw-customtoggle-CDA2 mw-customtoggle-CDA3 mw-customtoggle-CDA4 mw-customtoggle-CDA5">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |29.669 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|ljocht|NL}}" |3/2 |- id="mw-customcollapsible-CDA1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |'''CDA''' | align="right" |'''1''' |'''{{SortNamme|Friso|Douwstra}}''' |'''Ljouwert''' |'''Ljouwert''' |'''18.005''' |'''Deputearre''' |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CDA2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |2 |{{SortNamme|Aebe|Aalberts}} |Damwâld |Dantumadiel |894 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CDA3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |3 |{{SortNamme|Karin van der|Velde-Ronda}} |Nyegea |Smellingerlân |2.914 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-CDA4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |4 |{{SortNamme|Martin|Kruis}} |Snits |Súdwest-Fryslân |546 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CDA5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CDA|tsjuster|NL}}" | |CDA | align="right" |5 |{{SortNamme|Attje|Meekma}} |Sibrandahûs |Dantumadiel |1.168 |Ferfanging<ref name=":7">[https://defryskemarren.nieuws.nl/nieuws/provinciale-staten-in-fryslan-weer-compleet Provinsjale Steaten yn Fryslân wer kompleet - De Fryske Marren Nijs]</ref> |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |'''FNP''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |4+1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |Fryske Nasjonale Partij ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-FNP1 mw-customtoggle-FNP2 mw-customtoggle-FNP3 mw-customtoggle-FNP4 mw-customtoggle-FNP5 mw-customtoggle-FNP6">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |27.298 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|ljocht|NL}}" |3/2 |- id="mw-customcollapsible-FNP1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |'''FNP''' | align="right" |'''1''' |'''{{SortNamme|Sijbe|Knol}}''' |'''Sint Anne''' |'''Waadhoeke''' |'''11.623''' |'''Deputearre''' |♂️ |- id="mw-customcollapsible-FNP2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |2 |{{SortNamme|Dinie|Visser}} |Snits |Súdwest-Fryslân |4.767 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-FNP3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |3 |<s>{{SortNamme|Fedde|Breeuwsma}}</s> |<s>Dokkum</s> |<s>Noardeast-Fryslân</s> |<s>649</s> |<s>Weromlutsen</s><ref name=":3" /> |<s>♂️</s> |- id="mw-customcollapsible-FNP4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |4 |{{SortNamme|Sita|Land-Dotinga}} |Surhuzum |Achtkarspelen |1.050 |Listfolchoarder |♀️ |- id="mw-customcollapsible-FNP5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |5 |{{SortNamme|Gerben van der|Mei}} |Tsjummearum |Waadhoeke |260 |Ferfanging<ref name=":3">[https://www.fnp.frl/blog/nijs/steatelid-fedde-breeuwsma-makket-plak-foar-gerben-van-der-mei/ Steatelid Fedde Breeuwsma makket plak foar Gerben van der Mei - FNP]</ref> |♂️ |- id="mw-customcollapsible-FNP6" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FNP|tsjuster|NL}}" | |FNP | align="right" |6 |{{SortNamme|Tjitte|Hemstra}} |Wytgaard |Ljouwert |168 |Ferfanging<ref name=":5" /> |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |'''VVD''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |3 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |Folkspartij fan Frijheid en Demokrasy ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-VVD1 mw-customtoggle-VVD2 mw-customtoggle-VVD3 mw-customtoggle-VVD4">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |22.843 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|ljocht|NL}}" | 2/1 |- id="mw-customcollapsible-VVD1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |1 |<s>{{SortNamme|Avine|Fokkens-Kelder}}</s> |<s>Ljouwert</s> |<s>Ljouwert</s> |<s>15.882</s> |<s>Weromlutsen</s><ref name=":4">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1213511/avine-fokkens-foardroegen-as-nije-boargemaster-fan-gemeente-hearrenfean Avine Fokkens foardroegen as nije boargemaster fan gemeente Hearrenfean - Omrop Fryslân]</ref> |<s>♀️</s> |- id="mw-customcollapsible-VVD2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |2 |{{SortNamme|Eric ter|Keurs}} |Drachten |Smellingerlân |1.319 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-VVD3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |3 |{{SortNamme|Martijn|Brands}} |Ljouwert |Ljouwert |578 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-VVD4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|VVD|tsjuster|NL}}" | |VVD | align="right" |4 |{{SortNamme|Gerda|Bos-Jonkman}} |De Falom |Dantumadiel |589 |Ferfanging<ref name=":5">[https://www.jouregio.nl/2023/07/22/gedeputeerden-benoemd-statenleden-beedigd/ Gedeputeerden benoemd, Statenleden beëdigd – Jouregio]</ref> |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |'''GL''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |3 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |GrienLinks ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-GL1 mw-customtoggle-GL2 mw-customtoggle-GL3">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |22.181 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|ljocht|NL}}" | 1/2 |- id="mw-customcollapsible-GL1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |1 |{{SortNamme|Charda|Kuipers}} |Ljouwert |Ljouwert |13.820 |Foarkarsstimmen |♀️ |- id="mw-customcollapsible-GL2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |2 |{{SortNamme|Jochem|Knol}} |Beetstersweach |Opsterlân |794 |Listfolchoarder |♂️ |- id="mw-customcollapsible-GL3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|GL|tsjuster|NL}}" | |GL | align="right" |3 |{{SortNamme|Elsa van der|Hoek}} |Ljouwert |Ljouwert |1.726 |Listfolchoarder |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |'''CU''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |2+1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |KristenUny ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-CU1 mw-customtoggle-CU2 mw-customtoggle-CU3 mw-customtoggle-CU4 mw-customtoggle-CU5">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |17.883 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" |Koälysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|ljocht|NL}}" align="right" | 2/1 |- id="mw-customcollapsible-CU1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |'''CU''' | align="right" |'''1''' |'''{{SortNamme|Matthijs de|Vries}}''' |'''Ljouwert''' |'''Ljouwert''' |'''10.615''' |'''Deputearre''' |♂️ |- id="mw-customcollapsible-CU2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |2 |<s>{{SortNamme|Margreet|Jonker}}</s> |<s>Westergeast</s> |<s>Noardeast-Fryslân</s> |<s>2.024</s> |<s>Weromlutsen</s><ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1216008/partijbestjoer-christenunie-skorst-steatelid-margreet-jonker-fanwege-klacht Partijbestjoer ChristenUnie skorst Steatelid Margreet Jonker fanwege klacht - Omrop Fryslân]</ref> |<s>♀️</s> |- id="mw-customcollapsible-CU3" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |3 |<s>{{SortNamme|Jantsje van der|Veen-Zeilstra}}</s> |<s>Eastermar</s> |<s>Tytsjerksteradiel</s> |<s>949</s> |<s>Weromlutsen</s><ref name=":6">[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1225107/folsleine-steatefraksje-christenunie-fryslan-wurdt-tydlik-ferfongen Folsleine steatefraksje ChristenUnie Fryslân wurdt tydlik ferfongen - Omrop Fryslân]</ref> |<s>♀️</s> |- id="mw-customcollapsible-CU4" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |4 |{{SortNamme|Petra|Ellens}} |Aldlemmer |Weststellingwerf |235 |Ferfanging<ref>[https://www.omropfryslan.nl/fy/nijs/1216109/kommisjelid-ellens-ferfangt-skorste-margreet-jonker-yn-steatefraksje-christenunie Kommisjelid Ellens ferfangt skorste Margreet Jonker yn Steatefraksje ChristenUnie - Omrop Fryslân]</ref> |♀️ |- id="mw-customcollapsible-CU5" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|CU|tsjuster|NL}}" | |CU | align="right" |5 |{{SortNamme|Douwe van|Oosten}} |Bûtenpost |Achtkarspelen |156 |Ferfanging<ref name=":6" /> |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |'''PVV''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |2 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |Partij foar de Frijheid ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PVV1 mw-customtoggle-PVV2">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |15.102 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|ljocht|NL}}" | 2/0 |- id="mw-customcollapsible-PVV1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | |PVV | align="right" |1 |{{SortNamme|Max|Aardema}} |Drachten |Smellingerlân |11.960 |Foarkarsstimmen |♂️ |- id="mw-customcollapsible-PVV2" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PVV|tsjuster|NL}}" | |PVV | align="right" |2 |{{SortNamme|Harrie|Graansma}} |Boelensloane |Achtkarspelen |643 |Listfolchoarder |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |'''FVD''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |Foarum foar Demokrasy ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-FVD1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |12.366 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FVD|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-FVD1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|FvD|tsjuster|NL}}" | |FVD | align="right" |1 |{{SortNamme|Albert van|Dijk}} |Stroobos |Achtkarspelen |6.980 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |'''SP''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |Sosjalistyske Partij ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-SP1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |11.724 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|ljocht|NL}}" | 0/1 |- id="mw-customcollapsible-SP1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|SP|tsjuster|NL}}" | |SP | align="right" |1 |{{SortNamme|Hanneke|Goede}} |Snits |Súdwest-Fryslân |8.081 |Foarkarsstimmen |♀️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |'''PvdD''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |Partij foar de Bisten ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PvdD1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |11.402 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-PvdD1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PvdD|tsjuster|NL}}" | |PvdD | align="right" |1 |{{SortNamme|Menno|Brouwer}} |Burgum |Tytsjerksteradiel |5.147 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |'''D66''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |Demokraten 66 ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-D661">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |11.237 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-D661" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|D66|tsjuster|NL}}" | |D66 | align="right" |1 |{{SortNamme|Danny van der|Weijde-Hoogstad}} |Lippenhuzen |Opsterlân |5.555 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |'''JA21''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |It Júste Antwurd 21 ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-JA211">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |9.096 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|ljocht|NL}}" | 1/0 |- id="mw-customcollapsible-JA211" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|JA21|tsjuster|NL}}" | |JA21 | align="right" |1 |{{SortNamme|Maarten|Goudzwaard}} |Ljouwert |Ljouwert |6.182 |Foarkarsstimmen |♂️ |- | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |'''PBF''' ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |1 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |Provinsjaal Belang Fryslân ! colspan="2" style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |<span class="mw-customtoggle-PBF1">[<span style="color:#3366BB;">Iepen- en tichtklappe</span>]</span> ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |6.891 ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" |Opposysje ! style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|ljocht|NL}}" | 0/1 |- id="mw-customcollapsible-PBF1" class="mw-collapsible mw-collapsed";" | style="background-color: #{{Sitferdieling/Partij|PBF|tsjuster|NL}}" | |PBF | align="right" |1 |{{SortNamme|Sandra de|Jong-Snip}} |Drachten |Smellingerlân |4.123 |Foarkarsstimmen |♀️ |- ! colspan="3" |[[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] !Man-frouferhâlding ! colspan="4" | {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="color:white;" | style="background:#56A3F4; width:{{#expr:100*28/48}}%;" |♂️ 28 (58%) | style="background:#F765BF; width:{{#expr:100*20/48}}%;" |♀️ 20 (42%) |} !48 |} === Ferfangers === FNP'er Fedde Breeuwsma luts him op 17 april werom om plak te meitsjen foar Gerben van der Mei.<ref name=":3" /> Op 29 juny waard [[Avine Fokkens|Avine Fokkens-Kelder]] fan de VVD foardroegen as boargemaster fan It Hearrenfean.<ref name=":4" /> Sy waard op 22 july ferfongen troch Gerda Bos-Jonkman. Jantsje van der Veen-Zeilstra luts har fanwege sûnens werom en waard ferfongen troch Douwe van Oosten.<ref name=":6" /> Deputearre Sijbe Knol waard ferfongen troch Tjitte Hemstra en deputearre Matthijs de Vries troch Jantsje van der Veen-Zeilstra.<ref name=":5" /> Deputearre Friso Douwstra waard ferfongen troch Attje Meekma.<ref name=":7" /> De lêste ferfangers fan de deputearren binne op [[27 septimber]] [[2023]] beëdige.<ref name=":7" /> It oantal ferkeazen froulju kaam op dat momint op 20 (42%) en it oantal manlju op 28 (58%). == Regionale ferdieling == Op basis fan komôf fan de steateleden en deputearren binne de gemeenten Dantumadiel, Achtkarspelen, Opsterlân, Waadhoeke (ynklusyf Harns) en Ljouwert relatyf sterk fertsjintwurdige yn de Provinsjale Staten. Ut dizze gebieten komme, yn ferhâlding ta it ynwennertal, mear leden fan it provinsjaal bestjoer as evenredich sjoen ferwachte wurde mei. De Waadeilannen, It Hearrenfean en Smellingerlân komme sawat oerien mei in evenredige fertsjintwurdiging. De Fryske Marren, Súdwest-Fryslân, Tytsjerksteradiel, Noardeast-Fryslân, en de Stellingwerven binne relatyf minder fertsjintwurdige. Ut dizze gemeenten komme, yn ferhâlding ta it ynwennertal, minder leden fan it provinsjaal bestjoer as evenredich sjoen ferwachte wurde mei. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+Ferdieling fan sitten en deputearren de regio<ref>[https://data.overheid.nl/dataset/be8b7869-4a12-4446-abab-5cd0a436dc4f Overheid.nl - Dataset Verkiezingsuitslagen Provinciale Staten 2023]</ref> !Gemeente(n) !Stimmen ![[Evenredich oanpart|E.O.]] !Sitten !Deputearren !Totaal !+/- !% E.O. |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Dantumadiel.png|border|20px]] [[Dantumadiel]] |10.309 |1,46 |4 | |4 | {{Opgong}} 3 |274% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|border|20px]] [[Achtkarspelen]] |14.629 |2,07 |4 | |4 | {{Opgong}} 2 |193% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flag of Opsterland.svg|border|20px]] [[Opsterlân]] |16.554 |2,34 |4 | |4 | {{Opgong}} 2 |171% |- | align="left" |[[Ofbyld:Waadhoeke_vlag.svg|border|20px]] [[De Waadhoeke|Waadhoeke]] + [[Ofbyld:Flagge_fan_Harns.png|border|20px]] [[Harns (gemeente)|Harns]] |32.109 |4,55 |4 |2 |6 | {{Opgong}} 1 |132% |- | align="left" |[[Ofbyld:Leeuwarden_vlag_2014.svg|border|20px]] [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]] |59.326 |8,40 |9 |2 |11 | {{Opgong}} 3 |131% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Skylge.png|border|20px]][[Ofbyld:Flag_of_Ameland.svg|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Flylân.PNG|border|20px]][[Ofbyld:Flagge_fan_Skiermûntseach.png|border|20px]] [[Waadeilannen]] |6.117 |0,87 |1 | |1 |{{Stagnaasje}} |115% |- | align="left" |[[Ofbyld:Heerenveen_flag.svg|border|20px]] [[It Hearrenfean (gemeente)|It Hearrenfean]] |26.210 |3,71 |4 | |4 |{{Stagnaasje}} |108% |- | align="left" |[[Ofbyld:Smallingerland_flag.svg|border|20px]] [[Smellingerlân]] |27.625 |3,91 |4 | |4 |{{Stagnaasje}} |102% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_De_Fryske_Marren.png|border|20px]] [[De Fryske Marren]] |28.658 |4,06 |3 | |3 | {{Delgong}} 1 |74% |- | align="left" |[[Ofbyld:Súdwest-Fryslân_Gemeentevlag.svg|border|20px]] [[Súdwest-Fryslân]] |47.241 |6,69 |4 | |4 | {{Delgong}} 3 |60% |- | align="left" |[[Ofbyld:Tytsjerksteradiel_flag.svg|border|20px]] [[Tytsjerksteradiel]] |17.829 |2,52 |1 | |1 | {{Delgong}} 2 |40% |- | align="left" |[[Ofbyld:Flagge_fan_Noardeast-Fryslân.svg|border|20px]] [[Noardeast-Fryslân]] |24.259 |3,43 | |1 |1 | {{Delgong}} 2 |29% |- | align="left" |[[Ofbyld:Weststellingwerf_flag.svg|border|20px]][[Ofbyld:Ooststellingwerf_flag.svg|border|20px]] [[Stellingwerven]] |28.214 |3,99 |1 | |1 | {{Delgong}} 3 |25% |- ![[Ofbyld:Frisian_flag.svg|border|20px]] [[Fryslân]] !339.080 !48 !43 !5 !48 !0 !100% |} == Boarnen == <references /> == Navigaasje == {{Navigaasje Fryske Ferkiezings}} [[Kategory:Barren yn 2023]] [[Kategory:Ferkiezings yn Fryslân]] [[Kategory:Steaten fan Fryslân]] 569v9qm8g2v6irvjr61hxs1zqadj74y 3 191294 1242507 1242461 2026-10-13T22:47:03Z MediaWiki message delivery 15867 /* The Signpost: 13 October 2026 */ nije seksje 1242507 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 apr 2026, 20.06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai 2026, 22.43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mai 2026, 21.20 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mai 2026, 22.22 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22 mai 2026, 07.19 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mai 2026, 23.52 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 jun 2026, 23.09 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 jun 2026, 23.30 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 jun 2026, 18.49 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == ''The Signpost'': 21 June 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 jun 2026, 05.21 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30604303 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 jun 2026, 15.05 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 jun 2026, 13.48 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 jul 2026, 15.57 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == ''The Signpost'': 13 July 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13 jul 2026, 09.27 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 jul 2026, 18.12 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 jul 2026, 07.47 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 jul 2026, 20.50 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == ''The Signpost'': 2 August 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In the media|Union drive, most prolific editor make headlines]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News and notes|Foundation rejects voluntary recognition of union, proposed board eligibility rules sharply restrict candidates]] * WikiConference: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/WikiConference|"Kurier, Signpost, wikipress: You can be a Wikimedia journalist" - Wikimania presentation by User:Noé Recap]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In focus|Is Larry Sanger the co-founder of Wikipedia?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Arbitration report|Think, and not just about content]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News from Diff|Meet the Wikimedians of the Year 2026!]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/On the bright side|The beautiful game]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Traffic report|Odyssey and Oyarzabal]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Comix|Well-spotted]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 2 aug 2026, 12.18 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 aug 2026, 21.47 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 aug 2026, 22.46 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 aug 2026, 23.04 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == ''The Signpost'': 24 August 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/News and notes|Union process progresses, unanswered questions about Littler Mendelson remain]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/In the media|Wikipedia editors save Sam Altman's life]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Recent research|Women in blue? Wikipedia's gender gap reverses in some areas]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Discussion report|Again and Again]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Traffic report|Look out, here comes the Spider-Man!]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Humour|Her tastes, her Wikimania, her upcoming tour... Baby Globe reveals everything]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/On the bright side|The great outdoors]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Opinion|Are we embarrassed yet?]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Special report|Paris Syndrome: Labor Strife, AI Anxiety, and a Leadership Test at Wikimania 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Comix|WP:FAOWN]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 24 aug 2026, 03.25 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30889666 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 aug 2026, 22.46 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 aug 2026, 22.53 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7 sep 2026, 20.45 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 sep 2026, 17.31 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == ''The Signpost'': 16 September 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/News and notes|The Balance of Power]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/In the media|Shocking photos may be changed on Wikipedia]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Disinformation report|Have UN Secretary-General candidates manipulated Wikipedia?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Recent research|Google's AI overviews may have reduced search engine referrals to English Wikipedia by 5%]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/WikiConference report|The backwater symbiosis – reflections from Wiki Conference India 2026]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Traffic report|Heaven let your light shine down]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Serendipity|Wikipedia Family Mosh Pit]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Obituary|Passing of Gobonobo, community leader advocating for women and minorities]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/On the bright side|Fantasy video games, hopeful science fiction, and the change of seasons]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Comix|The Adventure of the Unknown Corpse]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 16 sep 2026, 04.11 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=31028446 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 sep 2026, 13.56 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 sep 2026, 12.49 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> 5 okt 2026, 20.52 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 okt 2026, 09.40 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == ''The Signpost'': 13 October 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/News and notes|AELECT returns, Jimbo gives a union update, VisualEditor is now default]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Serendipity|From a rare portrait of a female millionaire in Nancy to a Japanese painter in Lyon]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Obituary|Doug Weller]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/In the media|A(I)pocalypses afoot]] * WikiConference Report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/WikiConference Report|WikiConference 2026 & the importance of in-person community]] * By the numbers: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/By the numbers|Does the country of birth affect the likelihood of having a Wikipedia biography?]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/News from Diff|OpenAI "rogue" agent activities found on Wikimedia projects]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/On the bright side|Good people]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Op-ed|Who are our readers?]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Traffic report|This world is big and wild and half insane]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Comix|Fudging the numbers]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 14 okt 2026, 00.47 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=31092234 --> 1nko0slf97bpn2cxqamuv7i96ua7rxj 0 194280 1242506 1242318 2026-10-13T22:46:50Z Trivialist 24858 1242506 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks generyk | kop = Warner Bros. | image = Warner Bros. Pictures logo.svg | caption = It logo fan Warner Bros. | head1_1 = Oprjochte | item1_1 = 4 april 1923 | head1_2 = Oprjochters | item1_2 = [[Harry Warner]], [[Albert Warner]], [[Sam Warner]] en [[Jack L. Warner]] | head1_3 = Fêstigingsplak | item1_3 = [[Burbank (Kalifornje)|Burbank]], [[Kalifornje]] | head1_4 = Memmebedriuw | item1_4 = [[Warner Bros. Discovery]] | head1_5 = Yndustry | item1_5 = film en tillefyzje | head1_6 = Webside | item1_6 = [https://www.wbd.com/ wbd.com] }} '''Warner Bros.''', formeel '''Warner Bros. Entertainment Inc.''', is in Amerikaansk film- en tillefyzjebedriuw út [[Burbank (Kalifornje)|Burbank]] yn [[Kalifornje]]. It waard yn 1923 oprjochte troch de bruorren Harry, Albert, Sam en Jack Warner. De studio is ûnderdiel fan [[Warner Bros. Discovery]].<ref>{{Cite web|url=https://www.wbd.com/|title=Warner Bros. Discovery|publisher=Warner Bros. Discovery|access-date=2026-09-23}}</ref> Warner Bros. hearde ta de studio's dy't yn de jierren 1920 de oergong nei lûdfilm makken. ''[[The Jazz Singer]]'' (1927), produsearre troch Warner Bros., wie de earste lange spylfilm mei synkronisearre sprutsen passaazjes en muzyk dy't kommersjeel in grut súkses waard. De studio krige letter ûnder mear bekendheid mei [[Casablanca (film)|''Casablanca'']], de ''[[Harry Potter (filmsearje)|Harry Potter]]''-filmsearje en de films oer superhelden út [[DC Comics]]. Neist de filmstudio hat it bedriuw ôfdielings foar tillefyzje, animaasje en fideospultsjes. Dêrtroch is Warner Bros. ien fan de grutste fermaakbedriuwen yn de Feriene Steaten. == Sjoch ek == * [[Hollywood]] * [[Filmstudio]] == Boarnen == {{Reflist}} [[Kategory:Warner Bros.| ]] [[Kategory:Amerikaanske filmstudio]] [[Kategory:Amerikaanske filmdistributeur]] [[Kategory:Bedriuw oprjochte yn 1923]] [[Kategory:Warner Bros. Discovery]] a7ivgsklekwi42ra6t77i35ecfwurkz 0 194490 1242473 1242388 2026-10-13T15:00:13Z Drewes 2754 1242473 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = [[19 maaie]] [[1755]] | berteplak = [[Auwerk]] | stoarn = [[10 septimber]] [[1830]] | stjerplak = Auwerk | etnisiteit = [[East-Fryslân|Eastfrysk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[keapman]], kopergraveur, [[arsjitekt]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Conrad Bernhard Meyer''' ([[Auwerk (stêd)|Auwerk]], [[19 maaie]] [[1755]] - dêre, [[10 septimber]] [[1830]]) wie in [[East-Fryslân|East-Fryske]] [[keapman]], kopergraveur en [[arsjitekt]]. == Biografy == ===Jonkheid=== Hy waard berne yn Auwerk as soan fan in boer en besocht ynearsten de pleatslike skoalle, foardat er op tsienjierrige leeftyd oergie nei de [[Latynske skoalle]]. Dit opliedingstrajekt wie ûngewoan foar de maatskiplike klasse dêr't er doetiids ta hearde. Hy waard twongen om syn skoaltiid mei achttjin jier te beëinigjen, om't syn heit de [[herberch]] oan it merkplein fan Aurich kocht hie en fan him ferwachte waard dat er dy sels yn't wurk hâlde soe. Sadwaande waard Conrad Bernhard Meyer herberchier en koe er syn plan om wiskunde te studearjen net ferwêzentlikje. Yn 1774 troude er mei Gretje Wilken; nei har iere ferstjerren gie er in twadde houlik oan mei Dorothea Davemann. ===Keunstner en ûntwerper=== [[Ofbyld:Transparentspiegel nach C.B.Meyer.jpg|thumb|De transparante spegel neffens C.B. Meyer]] Conrad Bernhard Meyer helle al gau súkses as herbergier. De herberch dy't er bestjoerde, ûntjoech him fluch ta it sosjale en kulinêre middelpunt fan it plak, dêr't in soad amtners wennen. Syn súkses rêste op in útsûnderlik saaklik ynsjoch, kombinearre mei in gefoel foar artistike fernijing. Hy ûntwurp en boude in "Earetempel" foar kening [[Freark Willem II fan Prusen]] – in bysûnder en fantasieryk bouwurk fan hout en papier, 14 meter heech, dat ferljochte waard troch 800 lampen en 2.000 kleurebollen. <br> Op dy wize kreëarre er yn 1786 de wichtichste attraksje fan Auwerk. Dit bouwurk markearret it begjin fan syn artistike karriêre yn dêre. Hy besocht in graveur te finen om in ôfbylding fan syn keunstwurk te meitsjen, mar de ûnbidich hege prizen dy't frege waarden, brochten him derta om sels graveur te wurden, nettsjinsteande it feit dat er gjin artistike oplieding hân hie. <br> In ûndernimmende geast en opfallend artistyk talint brochten him derta om it te besykjen. Syn wurk waard goed ûntfongen, wat late ta in rige gesichten op East-Fryske stêden en ek portretten fan foaroansteande East-Fryske persoanlikheden. Hy fûn al gau keapers foar syn kopergravueres. Wylst er de koperplaten gravearre, fûn er in transparante spegel <ref> Gabriel Christoph Benjamin Busch, ''Handbuch der Erfindungen'', Band 12, s. 109 f., der Transparentspiegel [https://books.google.de/books?id=_QhCAAAAcAAJ&pg=PA110&hl=de Digitalisearre] </ref>, út dy't it mooglik makke om tekeningen op fergrutte of ferlytse skaal op de plaat oer te bringen. It slagge him sels om dizze spegel te ferkeapjen oan keapers yn [[Londen]] en [[Sint-Petersburch]]. Mei de tiid waard Conrad Bernhard Meyer hieltyd mear in ûntwerper fan kanaalslûzen, in ûndergrûnsk brânbluswettersysteem foar de stêd Auwerk, en in meganyske skavot, wylst er ek oare technyske ynstallaasjes ferbettere. ===Keapman yn ferskate sektoaren=== Syn súkses as keapman wie troch de jierren net lang duorsum. It slagge him en ferkeapje de herberch "Schwarzer Bär" mei in moaie winst, en syn seachmûne en hannel yn boumaterialen wiene tige lukratyf. Hy hierde de horeka-aktiviteiten yn de opkommende baaiplak [[Norderney]] en kocht stikken lân yn it fean; hy sette in ierdewurkfabryk op by de haven fan Aurich, liet [[Piip (smookark)|klaaipipen]] meitsje en ynvestearre yn de dêrmei ferbûne tabakshannel. Hy organisearre de oankeap fan hynders foar it Prusyske leger, wie in skoftlang direkteur fan it partikuliere bedriuw dat de [[Trekskip|trekskûteferbining]] tusken Aurich en [[Emden]] eksploitearre, beklaaide de funksje fan sâltfaktor en boude sels in fabryk foar segellak. Syn saaklike ûndernimmings blieken faak ferkeard berekkene te wêzen, of de famyljeleden dy't er as behearders oanstelde, wiene net kundich. In oare faktor wie lykwols de strukturele swakte fan Aurich – benammen de gebrekkige ferfiersferbiningen wêrtroch't de basis foar rendabele hannel op grutte skaal ûntbriek. Dêr kaam noch syn grillige en rêstleaze aard by – eigenskippen dy't in keunstner ynspirearje kinne, mar dy't foar in keapman út dy tiid neidielich wiene. ===Arsjitekt en boumaster=== Conrad Bernhard Meyer wurdt lykwols benammen assosjearre mei de talrike gebouwen yn Aurich dy't er tusken 1799 en 1814 ûntwurp. As autodidaktysk arsjitekt en boumaster joech er op in wize dy't mar troch in pear oaren oertroffen waard, foarm oan it stedsbyld fan Aurich. == Literatuer == * Aus dem Leben eines genialen Auricher Bürgers, yn: Ostfriesische Nachrichten, 1890, Nr. 26, 27, 29 * Ernst Grütering: ''Conrad Bernhard Meyer und die Baukunst um 1800 in Ostfriesland'', Diss. phil. Köln 1928 * Gert Schlechtriem: ''Conrad Bernhard Meyer. Ein Baumeister des Klassizismus in Ostfriesland'', yn: Ostfriesland. Zeitschrift für Kultur, Wirtschaft und Verkehr, 1957, H. 1, S. 13–21 * Conrad Bernhard Meyer: Ausstellungskatalog des Niedersächs. Staatsarchivs in Aurich zum 150. Todestag (10. September – 9. November 1980), Aurich 1980 * Karl Gramberg: ''Aurich von C.B. Meyer bis auf unsere Tage'', 1. Buch, Aurich 1992 * Robert Noah: ''Die reformierte Kirche in Aurich'' ([[Ostfriesische Kunstführer]], Heft 6). Aurich 1983 * Stefan Pötzsch: ''Conrad Bernhard Meyer, Gastwirt und Kaufmann, Kupferstecher und Baumeister. Ein Beitrag zur Wirtschafts- und Sozialgeschichte Aurichs an der Wende vom 18. zum 19. Jahrhundert'', yn: Collectanea Frisica. Beiträge zur historischen Landeskunde Ostfrieslands, hrsg. von H. van Lengen (Abhandlungen und Vorträge zur Geschichte Ostfrieslands, 74), Aurich 1995, s. 341–361 * Carl Wilhelm Hennert, ''Kurze Anweisung zu einigen Geometrischen Hilfsmitteln'', S. 125ff enthält einen Abdruck von * ''Der Transparentspiegel oder Beschreibung eines neuen vereinfachten Instruments'' von C.B.Meyer [https://books.google.de/books?id=79YqAAAAcAAJ&pg=PA125&hl=de Digitaliserre] {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is de folsleine oersetting fan it Dútsktalige artikel: [[:de:Conrad Bernhard Meyer]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Meyer, Conrad Bernhard}} [[Kategory:Eastfrysk arsjitekt]] [[Kategory:Eastfrysk keapman]] [[Kategory:Eastfrysk graveur]] [[Kategory:Persoan berne yn 1755]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1830]] 1k0sczqgnnxiuk0yttynvp2p4vpyhvz 1242479 1242473 2026-10-13T16:55:58Z Drewes 2754 plaatsjes 1242479 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = [[19 maaie]] [[1755]] | berteplak = [[Auwerk]] | stoarn = [[10 septimber]] [[1830]] | stjerplak = Auwerk | etnisiteit = [[East-Fryslân|Eastfrysk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[keapman]], kopergraveur, [[arsjitekt]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Conrad Bernhard Meyer''' ([[Auwerk (stêd)|Auwerk]], [[19 maaie]] [[1755]] - dêre, [[10 septimber]] [[1830]]) wie in [[East-Fryslân|East-Fryske]] [[keapman]], kopergraveur en [[arsjitekt]]. == Biografy == ===Jonkheid=== Hy waard berne yn Auwerk as soan fan in boer en besocht ynearsten de pleatslike skoalle, foardat er op tsienjierrige leeftyd oergie nei de [[Latynske skoalle]]. Dit opliedingstrajekt wie ûngewoan foar de maatskiplike klasse dêr't er doetiids ta hearde. Hy waard twongen om syn skoaltiid mei achttjin jier te beëinigjen, om't syn heit de [[herberch]] oan it merkplein fan Aurich kocht hie en fan him ferwachte waard dat er dy sels yn't wurk hâlde soe. Sadwaande waard Conrad Bernhard Meyer herberchier en koe er syn plan om wiskunde te studearjen net ferwêzentlikje. Yn 1774 troude er mei Gretje Wilken; nei har iere ferstjerren gie er in twadde houlik oan mei Dorothea Davemann. ===Keunstner en ûntwerper=== [[Ofbyld:Transparentspiegel nach C.B.Meyer.jpg|thumb|De transparante spegel neffens C.B. Meyer]] [[Ofbyld:Aurichrefkirche.jpg|thumb|[[Grifformearde tsjerke (Auwerk)]] fan C.B. Meyer]] [[Ofbyld:Aurichsyna.jpg|thumb|Tinkstien foar de synagoge dy't boud is neffens de plannen fan C. B. Meyer.]] Conrad Bernhard Meyer helle al gau súkses as herbergier. De herberch dy't er bestjoerde, ûntjoech him fluch ta it sosjale en kulinêre middelpunt fan it plak, dêr't in soad amtners wennen. Syn súkses rêste op in útsûnderlik saaklik ynsjoch, kombinearre mei in gefoel foar artistike fernijing. Hy ûntwurp en boude in "Earetempel" foar kening [[Freark Willem II fan Prusen]] – in bysûnder en fantasieryk bouwurk fan hout en papier, 14 meter heech, dat ferljochte waard troch 800 lampen en 2.000 kleurebollen. <br> Op dy wize kreëarre er yn 1786 de wichtichste attraksje fan Auwerk. Dit bouwurk markearret it begjin fan syn artistike karriêre yn dêre. Hy besocht in graveur te finen om in ôfbylding fan syn keunstwurk te meitsjen, mar de ûnbidich hege prizen dy't frege waarden, brochten him derta om sels graveur te wurden, nettsjinsteande it feit dat er gjin artistike oplieding hân hie. <br> In ûndernimmende geast en opfallend artistyk talint brochten him derta om it te besykjen. Syn wurk waard goed ûntfongen, wat late ta in rige gesichten op East-Fryske stêden en ek portretten fan foaroansteande East-Fryske persoanlikheden. Hy fûn al gau keapers foar syn kopergravueres. Wylst er de koperplaten gravearre, fûn er in transparante spegel <ref> Gabriel Christoph Benjamin Busch, ''Handbuch der Erfindungen'', Band 12, s. 109 f., der Transparentspiegel [https://books.google.de/books?id=_QhCAAAAcAAJ&pg=PA110&hl=de Digitalisearre] </ref>, út dy't it mooglik makke om tekeningen op fergrutte of ferlytse skaal op de plaat oer te bringen. It slagge him sels om dizze spegel te ferkeapjen oan keapers yn [[Londen]] en [[Sint-Petersburch]]. Mei de tiid waard Conrad Bernhard Meyer hieltyd mear in ûntwerper fan kanaalslûzen, in ûndergrûnsk brânbluswettersysteem foar de stêd Auwerk, en in meganyske skavot, wylst er ek oare technyske ynstallaasjes ferbettere. ===Keapman yn ferskate sektoaren=== Syn súkses as keapman wie troch de jierren net lang duorsum. It slagge him en ferkeapje de herberch "Schwarzer Bär" mei in moaie winst, en syn seachmûne en hannel yn boumaterialen wiene tige lukratyf. Hy hierde de horeka-aktiviteiten yn de opkommende baaiplak [[Norderney]] en kocht stikken lân yn it fean; hy sette in ierdewurkfabryk op by de haven fan Aurich, liet [[Piip (smookark)|klaaipipen]] meitsje en ynvestearre yn de dêrmei ferbûne tabakshannel. Hy organisearre de oankeap fan hynders foar it Prusyske leger, wie in skoftlang direkteur fan it partikuliere bedriuw dat de [[Trekskip|trekskûteferbining]] tusken Aurich en [[Emden]] eksploitearre, beklaaide de funksje fan sâltfaktor en boude sels in fabryk foar segellak. Syn saaklike ûndernimmings blieken faak ferkeard berekkene te wêzen, of de famyljeleden dy't er as behearders oanstelde, wiene net kundich. In oare faktor wie lykwols de strukturele swakte fan Aurich – benammen de gebrekkige ferfiersferbiningen wêrtroch't de basis foar rendabele hannel op grutte skaal ûntbriek. Dêr kaam noch syn grillige en rêstleaze aard by – eigenskippen dy't in keunstner ynspirearje kinne, mar dy't foar in keapman út dy tiid neidielich wiene. ===Arsjitekt en boumaster=== Conrad Bernhard Meyer wurdt lykwols benammen assosjearre mei de talrike gebouwen yn Aurich dy't er tusken 1799 en 1814 ûntwurp. As autodidaktysk arsjitekt en boumaster joech er op in wize dy't mar troch in pear oaren oertroffen waard, foarm oan it stedsbyld fan Aurich. == Literatuer == * Aus dem Leben eines genialen Auricher Bürgers, yn: Ostfriesische Nachrichten, 1890, Nr. 26, 27, 29 * Ernst Grütering: ''Conrad Bernhard Meyer und die Baukunst um 1800 in Ostfriesland'', Diss. phil. Köln 1928 * Gert Schlechtriem: ''Conrad Bernhard Meyer. Ein Baumeister des Klassizismus in Ostfriesland'', yn: Ostfriesland. Zeitschrift für Kultur, Wirtschaft und Verkehr, 1957, H. 1, S. 13–21 * Conrad Bernhard Meyer: Ausstellungskatalog des Niedersächs. Staatsarchivs in Aurich zum 150. Todestag (10. September – 9. November 1980), Aurich 1980 * Karl Gramberg: ''Aurich von C.B. Meyer bis auf unsere Tage'', 1. Buch, Aurich 1992 * Robert Noah: ''Die reformierte Kirche in Aurich'' ([[Ostfriesische Kunstführer]], Heft 6). Aurich 1983 * Stefan Pötzsch: ''Conrad Bernhard Meyer, Gastwirt und Kaufmann, Kupferstecher und Baumeister. Ein Beitrag zur Wirtschafts- und Sozialgeschichte Aurichs an der Wende vom 18. zum 19. Jahrhundert'', yn: Collectanea Frisica. Beiträge zur historischen Landeskunde Ostfrieslands, hrsg. von H. van Lengen (Abhandlungen und Vorträge zur Geschichte Ostfrieslands, 74), Aurich 1995, s. 341–361 * Carl Wilhelm Hennert, ''Kurze Anweisung zu einigen Geometrischen Hilfsmitteln'', S. 125ff enthält einen Abdruck von * ''Der Transparentspiegel oder Beschreibung eines neuen vereinfachten Instruments'' von C.B.Meyer [https://books.google.de/books?id=79YqAAAAcAAJ&pg=PA125&hl=de Digitaliserre] {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is de folsleine oersetting fan it Dútsktalige artikel: [[:de:Conrad Bernhard Meyer]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Meyer, Conrad Bernhard}} [[Kategory:Eastfrysk arsjitekt]] [[Kategory:Eastfrysk keapman]] [[Kategory:Eastfrysk graveur]] [[Kategory:Persoan berne yn 1755]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1830]] hmisbl2j68avh88ait4xy32b51x0iak 1242493 1242479 2026-10-13T21:27:02Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1242493 wikitext text/x-wiki {{Ynfoboks persoan algemien | ôfbylding = | ôfbyldingstekst = | ôfbyldingsbreedte = | echte namme = | oare namme(n) = | nasjonaliteit = {{GERnasj}} | berne = [[19 maaie]] [[1755]] | berteplak = [[Auwerk]] | stoarn = [[10 septimber]] [[1830]] | stjerplak = Auwerk | etnisiteit = [[East-Fryslân|Eastfrysk]] | regionale identiteit = | berop/amt = [[keapman]], kopergraveur, [[arsjitekt]] | aktyf as = | jierren aktyf = | reden bekendheid = | bekendste wurk(en) = | prizen = | webside = }} '''Conrad Bernhard Meyer''' ([[Auwerk (stêd)|Auwerk]], [[19 maaie]] [[1755]] - dêre, [[10 septimber]] [[1830]]) wie in [[East-Fryslân|East-Fryske]] [[keapman]], kopergraveur en [[arsjitekt]]. == Biografy == ===Jonkheid=== Hy waard berne yn Auwerk as soan fan in boer en besocht ynearsten de pleatslike skoalle, foardat er op tsienjierrige leeftyd oergie nei de [[Latynske skoalle]]. Dit opliedingstrajekt wie ûngewoan foar de maatskiplike klasse dêr't er doetiids ta hearde. Hy waard twongen om syn skoaltiid mei achttjin jier te beëinigjen, om't syn heit de [[herberch]] oan it merkplein fan Aurich kocht hie en fan him ferwachte waard dat er dy sels yn't wurk hâlde soe. Sadwaande waard Conrad Bernhard Meyer herberchier en koe er syn plan om wiskunde te studearjen net ferwêzentlikje. Yn 1774 troude er mei Gretje Wilken; nei har iere ferstjerren gie er in twadde houlik oan mei Dorothea Davemann. ===Keunstner en ûntwerper=== [[Ofbyld:Transparentspiegel nach C.B.Meyer.jpg|thumb|De transparante spegel neffens C.B. Meyer]] [[Ofbyld:Aurichrefkirche.jpg|thumb|[[Grifformearde tsjerke (Auwerk)]] fan C.B. Meyer]] [[Ofbyld:Aurichsyna.jpg|thumb|Tinkstien foar de synagoge dy't boud is neffens de plannen fan C. B. Meyer.]] Conrad Bernhard Meyer helle al gau súkses as herbergier. De herberch dy't er bestjoerde, ûntjoech him fluch ta it sosjale en kulinêre middelpunt fan it plak, dêr't in soad amtners wennen. Syn súkses rêste op in útsûnderlik saaklik ynsjoch, kombinearre mei in gefoel foar artistike fernijing. Hy ûntwurp en boude in "Earetempel" foar kening [[Freark Willem II fan Prusen]] – in bysûnder en fantasieryk bouwurk fan hout en papier, 14 meter heech, dat ferljochte waard troch 800 lampen en 2.000 kleurebollen. <br> Op dy wize kreëarre er yn 1786 de wichtichste attraksje fan Auwerk. Dit bouwurk markearret it begjin fan syn artistike karriêre yn dêre. Hy besocht in graveur te finen om in ôfbylding fan syn keunstwurk te meitsjen, mar de ûnbidich hege prizen dy't frege waarden, brochten him derta om sels graveur te wurden, nettsjinsteande it feit dat er gjin artistike oplieding hân hie. <br> In ûndernimmende geast en opfallend artistyk talint brochten him derta om it te besykjen. Syn wurk waard goed ûntfongen, wat late ta in rige gesichten op East-Fryske stêden en ek portretten fan foaroansteande East-Fryske persoanlikheden. Hy fûn al gau keapers foar syn kopergravueres. Wylst er de koperplaten gravearre, fûn er in transparante spegel <ref> Gabriel Christoph Benjamin Busch, ''Handbuch der Erfindungen'', Band 12, s. 109 f., der Transparentspiegel [https://books.google.de/books?id=_QhCAAAAcAAJ&pg=PA110&hl=de Digitalisearre] </ref>, út dy't it mooglik makke om tekeningen op fergrutte of ferlytse skaal op de plaat oer te bringen. It slagge him sels om dizze spegel te ferkeapjen oan keapers yn [[Londen]] en [[Sint-Petersburch]]. Mei de tiid waard Conrad Bernhard Meyer hieltyd mear in ûntwerper fan kanaalslûzen, in ûndergrûnsk brânbluswettersysteem foar de stêd Auwerk, en in meganyske skavot, wylst er ek oare technyske ynstallaasjes ferbettere. ===Keapman yn ferskate sektoaren=== Syn súkses as keapman wie troch de jierren net lang duorsum. It slagge him en ferkeapje de herberch "Schwarzer Bär" mei in moaie winst, en syn seachmûne en hannel yn boumaterialen wiene tige lukratyf. Hy hierde de horeka-aktiviteiten yn de opkommende baaiplak [[Norderney]] en kocht stikken lân yn it fean; hy sette in ierdewurkfabryk op by de haven fan Aurich, liet [[Piip (smookark)|klaaipipen]] meitsje en ynvestearre yn de dêrmei ferbûne tabakshannel. Hy organisearre de oankeap fan hynders foar it Prusyske leger, wie in skoftlang direkteur fan it partikuliere bedriuw dat de [[Trekskip|trekskûteferbining]] tusken Aurich en [[Emden]] eksploitearre, beklaaide de funksje fan sâltfaktor en boude sels in fabryk foar segellak. Syn saaklike ûndernimmings blieken faak ferkeard berekkene te wêzen, of de famyljeleden dy't er as behearders oanstelde, wiene net kundich. In oare faktor wie lykwols de strukturele swakte fan Aurich – benammen de gebrekkige ferfiersferbiningen wêrtroch't de basis foar rendabele hannel op grutte skaal ûntbriek. Dêr kaam noch syn grillige en rêstleaze aard by – eigenskippen dy't in keunstner ynspirearje kinne, mar dy't foar in keapman út dy tiid neidielich wiene. ===Arsjitekt en boumaster=== Conrad Bernhard Meyer wurdt lykwols benammen assosjearre mei de talrike gebouwen yn Aurich dy't er tusken 1799 en 1814 ûntwurp. As autodidaktysk arsjitekt en boumaster joech er op in wize dy't mar troch in pear oaren oertroffen waard, foarm oan it stedsbyld fan Aurich. == Literatuer == * Aus dem Leben eines genialen Auricher Bürgers, yn: Ostfriesische Nachrichten, 1890, Nr. 26, 27, 29 * Ernst Grütering: ''Conrad Bernhard Meyer und die Baukunst um 1800 in Ostfriesland'', Diss. phil. Köln 1928 * Gert Schlechtriem: ''Conrad Bernhard Meyer. Ein Baumeister des Klassizismus in Ostfriesland'', yn: Ostfriesland. Zeitschrift für Kultur, Wirtschaft und Verkehr, 1957, H. 1, S. 13–21 * Conrad Bernhard Meyer: Ausstellungskatalog des Niedersächs. Staatsarchivs in Aurich zum 150. Todestag (10. September – 9. November 1980), Aurich 1980 * Karl Gramberg: ''Aurich von C.B. Meyer bis auf unsere Tage'', 1. Buch, Aurich 1992 * Robert Noah: ''Die reformierte Kirche in Aurich'' ([[Ostfriesische Kunstführer]], Heft 6). Aurich 1983 * Stefan Pötzsch: ''Conrad Bernhard Meyer, Gastwirt und Kaufmann, Kupferstecher und Baumeister. Ein Beitrag zur Wirtschafts- und Sozialgeschichte Aurichs an der Wende vom 18. zum 19. Jahrhundert'', yn: Collectanea Frisica. Beiträge zur historischen Landeskunde Ostfrieslands, hrsg. von H. van Lengen (Abhandlungen und Vorträge zur Geschichte Ostfrieslands, 74), Aurich 1995, s. 341–361 * Carl Wilhelm Hennert, ''Kurze Anweisung zu einigen Geometrischen Hilfsmitteln'', S. 125ff enthält einen Abdruck von * ''Der Transparentspiegel oder Beschreibung eines neuen vereinfachten Instruments'' von C.B.Meyer [https://books.google.de/books?id=79YqAAAAcAAJ&pg=PA125&hl=de Digitaliserre] {{Boarnen|boarnefernijing= * Dit artikel is de folsleine oersetting fan it Dútsktalige artikel: [[:de:Conrad Bernhard Meyer]] {{Reflist}} }} {{DEFAULTSORT:Meyer, Conrad Bernhard}} [[Kategory:Dútsk arsjitekt]] [[Kategory:Eastfrysk keapman]] [[Kategory:Eastfrysk keunstner]] [[Kategory:Persoan berne yn 1755]] [[Kategory:Persoan stoarn yn 1830]] j72ruwa3zecfnrrnqyz10bv7y17cbyk 0 194520 1242467 1242465 2026-10-13T12:58:03Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1242467 wikitext text/x-wiki It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is de grutste en algemienste soart fan de famylje fan nylhoarsen (''Hippopotamidae''). De oare soart is it dwerchnylhoars (''Hexaprotodon liberiensis''). It is ek ien fan de grutste lânsûchbisten. Allinnich de oaljefant en guon noashoarnsoarten binne grutter. De wittenskiplike namme fan de soart waard yn 1758 publisearre troch Carl Linnaeus yn de tsiende edysje fan ‘''Sytsema naturae''’. It nylhoars is de iennichste resinte soart fan it geslacht ''Hippopotamus''. Dêr hearden eartiids ek inkelde útstoarne soarten út Madagaskar en de Pleistosene Europeeske soart ''Hippopotamus antiguus'' by. Nettsjinsteande de Nederlânske namme  ‘''Nijlpaard’'' is it bist net nau besibbe oan it hynder, mar earder oan walfisken. ==Fersprieding== Nylhoarsen libje yn en om it wetter, yn rivieren, puozzen, marren en moerassen yn in grut part fan Afrika. Oarspronklik komme se yn alle gebieten foar, dêr’t foldwaande wetter is om te baaien en dêr’t foldwaande gers is om fan te iten. Yn de bergen kinne se oant en mei 2000 meter fûn wurde. Nylhoarsen binne in wichtich part fan harren ekosysteem. Der binne marren dy’t sûnder nylhoarsen sa goed as libbenleas wêze soenen. Nylhoarsen kinne nammentlik libje yn sa goed as steryl boarnewetter. En de bedonging fan dit bist kin de hiele mienskip stypje. ==Uterlike skaaimerken== It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte poaten en in grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, allinnich in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De sêfte, glimmende hûd is pears-griis of blau-eftich swart. De búk, earen en bek binne mear brúneftich rôs. Yn de hûd sitte klieren dy’t in stof ôfskiede dy’t traach fan foarm feroaret. As de stof oan de oerflakte komt, krijt dy in reade kleur troch polymeisaasje. Dy stof tsjinnet as in sinnebrânkrêm, ûntsmettingsmiddel en parfum foar it nylhoars. De eagen, earen en noastergatten sitte heech op ’e kop. Sa kinne dy boppe wetter bliuwe, as de rest fan it liif ûnder wetter is. De snijtosken binne tige grut en tsjinje benammen om te fjochtsjen. By mantsjes binne de hoek- en snijtosken grutter as by de wyfkes. De tosken kinne in lingte fan wol 50 sintimeter krije. Trochdat de tosken fan de ûnderkaak en boppekaak tsjin inoar oan skuorje, bliuwe de tosken skerp. It nylhoars hat in kop-romplingte fan 280 oant en mei 350  sintimeter en in skofthichte fan 130 oant en mei 165 sintimeter. De sturt is tusken de 35 en 50 sintimeter lang. Mantsjes binne grutter as wyfkes. De wyfkes binne meastentiids sa’n 510 oant en mei 2500 kilogram. De mantsjes tusken de 650 en 3200 kilogram. De mantsjes groeie harren hiele libben troch. Nylhoarsen wurde yn it wyld sa’n 40 jier âld en yn finzenskip sa’n 50 jier. It âldste registrearre nylhoars waard 65 jier âld. {{boarnen|boarnefernijing= Dit artikel is in part fan in oersetting fan de side fan de Nederlânske wikipedia 'Nijlpaard' ---- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] k0j7esm32d6ex3tbofd9vlqlbjcj1om 1242468 1242467 2026-10-13T12:59:25Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Uterlike skaaimerken */ kt 1242468 wikitext text/x-wiki It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is de grutste en algemienste soart fan de famylje fan nylhoarsen (''Hippopotamidae''). De oare soart is it dwerchnylhoars (''Hexaprotodon liberiensis''). It is ek ien fan de grutste lânsûchbisten. Allinnich de oaljefant en guon noashoarnsoarten binne grutter. De wittenskiplike namme fan de soart waard yn 1758 publisearre troch Carl Linnaeus yn de tsiende edysje fan ‘''Sytsema naturae''’. It nylhoars is de iennichste resinte soart fan it geslacht ''Hippopotamus''. Dêr hearden eartiids ek inkelde útstoarne soarten út Madagaskar en de Pleistosene Europeeske soart ''Hippopotamus antiguus'' by. Nettsjinsteande de Nederlânske namme  ‘''Nijlpaard’'' is it bist net nau besibbe oan it hynder, mar earder oan walfisken. ==Fersprieding== Nylhoarsen libje yn en om it wetter, yn rivieren, puozzen, marren en moerassen yn in grut part fan Afrika. Oarspronklik komme se yn alle gebieten foar, dêr’t foldwaande wetter is om te baaien en dêr’t foldwaande gers is om fan te iten. Yn de bergen kinne se oant en mei 2000 meter fûn wurde. Nylhoarsen binne in wichtich part fan harren ekosysteem. Der binne marren dy’t sûnder nylhoarsen sa goed as libbenleas wêze soenen. Nylhoarsen kinne nammentlik libje yn sa goed as steryl boarnewetter. En de bedonging fan dit bist kin de hiele mienskip stypje. ==Uterlike skaaimerken== It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte poaten en in grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, allinnich in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De sêfte, glimmende hûd is pears-griis of blau-eftich swart. De búk, earen en bek binne mear brúneftich rôs. Yn de hûd sitte klieren dy’t in stof ôfskiede dy’t traach fan foarm feroaret. As de stof oan de oerflakte komt, krijt dy in reade kleur troch polymeisaasje. Dy stof tsjinnet as in sinnebrânkrêm, ûntsmettingsmiddel en parfum foar it nylhoars. De eagen, earen en noastergatten sitte heech op ’e kop. Sa kinne dy boppe wetter bliuwe, as de rest fan it liif ûnder wetter is. De snijtosken binne tige grut en tsjinje benammen om te fjochtsjen. By mantsjes binne de hoek- en snijtosken grutter as by de wyfkes. De tosken kinne in lingte fan wol 50 sintimeter krije. Trochdat de tosken fan de ûnderkaak en boppekaak tsjin inoar oan skuorje, bliuwe de tosken skerp. It nylhoars hat in kop-romplingte fan 280 oant en mei 350  sintimeter en in skofthichte fan 130 oant en mei 165 sintimeter. De sturt is tusken de 35 en 50 sintimeter lang. Mantsjes binne grutter as wyfkes. De wyfkes binne meastentiids sa’n 510 oant en mei 2500 kilogram. De mantsjes tusken de 650 en 3200 kilogram. De mantsjes groeie harren hiele libben troch. Nylhoarsen wurde yn it wyld sa’n 40 jier âld en yn finzenskip sa’n 50 jier. It âldste registrearre nylhoars waard 65 jier âld. {{boarnen|boarnefernijing= Dit artikel is in part fan in oersetting fan de side fan de Nederlânske wikipedia 'Nijlpaard' ---- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] tp2cjdm8ois2vsrxrqt9r7x2eowha9q 1242471 1242468 2026-10-13T13:02:52Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Uterlike skaaimerken */ defsort 1242471 wikitext text/x-wiki It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is de grutste en algemienste soart fan de famylje fan nylhoarsen (''Hippopotamidae''). De oare soart is it dwerchnylhoars (''Hexaprotodon liberiensis''). It is ek ien fan de grutste lânsûchbisten. Allinnich de oaljefant en guon noashoarnsoarten binne grutter. De wittenskiplike namme fan de soart waard yn 1758 publisearre troch Carl Linnaeus yn de tsiende edysje fan ‘''Sytsema naturae''’. It nylhoars is de iennichste resinte soart fan it geslacht ''Hippopotamus''. Dêr hearden eartiids ek inkelde útstoarne soarten út Madagaskar en de Pleistosene Europeeske soart ''Hippopotamus antiguus'' by. Nettsjinsteande de Nederlânske namme  ‘''Nijlpaard’'' is it bist net nau besibbe oan it hynder, mar earder oan walfisken. ==Fersprieding== Nylhoarsen libje yn en om it wetter, yn rivieren, puozzen, marren en moerassen yn in grut part fan Afrika. Oarspronklik komme se yn alle gebieten foar, dêr’t foldwaande wetter is om te baaien en dêr’t foldwaande gers is om fan te iten. Yn de bergen kinne se oant en mei 2000 meter fûn wurde. Nylhoarsen binne in wichtich part fan harren ekosysteem. Der binne marren dy’t sûnder nylhoarsen sa goed as libbenleas wêze soenen. Nylhoarsen kinne nammentlik libje yn sa goed as steryl boarnewetter. En de bedonging fan dit bist kin de hiele mienskip stypje. ==Uterlike skaaimerken== It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte poaten en in grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, allinnich in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De sêfte, glimmende hûd is pears-griis of blau-eftich swart. De búk, earen en bek binne mear brúneftich rôs. Yn de hûd sitte klieren dy’t in stof ôfskiede dy’t traach fan foarm feroaret. As de stof oan de oerflakte komt, krijt dy in reade kleur troch polymeisaasje. Dy stof tsjinnet as in sinnebrânkrêm, ûntsmettingsmiddel en parfum foar it nylhoars. De eagen, earen en noastergatten sitte heech op ’e kop. Sa kinne dy boppe wetter bliuwe, as de rest fan it liif ûnder wetter is. De snijtosken binne tige grut en tsjinje benammen om te fjochtsjen. By mantsjes binne de hoek- en snijtosken grutter as by de wyfkes. De tosken kinne in lingte fan wol 50 sintimeter krije. Trochdat de tosken fan de ûnderkaak en boppekaak tsjin inoar oan skuorje, bliuwe de tosken skerp. It nylhoars hat in kop-romplingte fan 280 oant en mei 350  sintimeter en in skofthichte fan 130 oant en mei 165 sintimeter. De sturt is tusken de 35 en 50 sintimeter lang. Mantsjes binne grutter as wyfkes. De wyfkes binne meastentiids sa’n 510 oant en mei 2500 kilogram. De mantsjes tusken de 650 en 3200 kilogram. De mantsjes groeie harren hiele libben troch. Nylhoarsen wurde yn it wyld sa’n 40 jier âld en yn finzenskip sa’n 50 jier. It âldste registrearre nylhoars waard 65 jier âld. {{boarnen|boarnefernijing= Dit artikel is in part fan in oersetting fan de side fan de Nederlânske wikipedia 'Nijlpaard' ---- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] rfo269rypfxfqi7fxim8mss7isvatv7 1242472 1242471 2026-10-13T14:27:09Z Drewes 2754 plaatsjes en [[]] 1242472 wikitext text/x-wiki It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is de grutste en algemienste soart fan de famylje fan nylhoarsen (''Hippopotamidae''). De oare soart is it dwerchnylhoars (''Hexaprotodon liberiensis''). It is ek ien fan de grutste lânsûchbisten. Allinnich de oaljefant en guon noashoarnsoarten binne grutter. De wittenskiplike namme fan de soart waard yn 1758 publisearre troch [[Carl Linnaeus]] yn de tsiende edysje fan ''Sytsema naturae''. It nylhoars is de iennichste resinte soart fan it geslacht ''Hippopotamus''. Dêr hearden eartiids ek inkelde útstoarne soarten út Madagaskar en de Pleistosene Europeeske soart ''Hippopotamus antiguus'' by. Nettsjinsteande de Nederlânske namme  ''Nijlpaard'' is it bist net nau besibbe oan it hynder, mar earder oan walfisken. [[File:Hippo.ogv|thumb|Filmke mei nylhoarsen]] ==Fersprieding== Nylhoarsen libje yn en om it wetter, yn rivieren, puozzen, marren en moerassen yn in grut part fan [[Afrika]]. Oarspronklik komme se yn alle gebieten foar, dêr’t foldwaande wetter is om te baaien en dêr’t foldwaande gers is om fan te iten. Yn de bergen kinne se oant en mei 2000 meter fûn wurde. Nylhoarsen binne in wichtich part fan harren [[ekosysteem]]. Der binne marren dy’t sûnder nylhoarsen sa goed as libbenleas wêze soenen. Nylhoarsen kinne nammentlik libje yn sa goed as steryl boarnewetter. En de bedonging fan dit bist kin de hiele mienskip stypje. ==Uterlike skaaimerken== [[Ofbyld:Hippo pod edit.jpg|thumb|Kudde nylhoarsen yn de [[Luangwa (rivier)|delling fan de Luangwa]] ([[Sambia]])]] It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte poaten en in grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, allinnich in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De sêfte, glimmende hûd is pears-griis of blau-eftich swart. De búk, earen en bek binne mear brúneftich rôs. Yn de hûd sitte klieren dy’t in stof ôfskiede dy’t traach fan foarm feroaret. As de stof oan de oerflakte komt, krijt dy in reade kleur troch polymerisaasje. Dy stof tsjinnet as in sinnebrânkrêm, ûntsmettingsmiddel en parfum foar it nylhoars. De eagen, earen en noastergatten sitte heech op ’e kop. Sa kinne dy boppe wetter bliuwe, as de rest fan it liif ûnder wetter is. De snijtosken binne tige grut en tsjinje benammen om te fjochtsjen. By mantsjes binne de hoek- en snijtosken grutter as by de wyfkes. De tosken kinne in lingte fan wol 50 sintimeter krije. Trochdat de tosken fan de ûnderkaak en boppekaak tsjin inoar oan skuorje, bliuwe de tosken skerp. It nylhoars hat in kop-romplingte fan 280 oant en mei 350  sintimeter en in skofthichte fan 130 oant en mei 165 sintimeter. De sturt is tusken de 35 en 50 sintimeter lang. Mantsjes binne grutter as wyfkes. De wyfkes binne meastentiids sa’n 510 oant en mei 2500 kilogram. De mantsjes tusken de 650 en 3200 kilogram. De mantsjes groeie harren hiele libben troch. Nylhoarsen wurde yn it wyld sa’n 40 jier âld en yn finzenskip sa’n 50 jier. It âldste registrearre nylhoars waard 65 jier âld. <gallery> File:Nijlpaard2 mei 2004.jpg|Nylhoars yn it [[Noorder Dierenpark Emmen]] File:Hippo skull dark.jpg|Plasse fan in nylhoars File:Hippopotamus-1.jpg|Earen, eagen en noasters fan it nylhoars sitte boppe op 'e holle Ofbyld:Hippopotamus-2.jpg|Close-up fan it each fan in nylhoars </gallery> {{boarnen|boarnefernijing= Dit artikel is in part fan in oersetting fan de side fan de Nederlânske wikipedia 'Nijlpaard' ---- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] jhg80r5oiozpfdq4gtqixvw4pwb2tqj 1242482 1242472 2026-10-13T17:30:03Z Kening Aldgilles 167 1242482 wikitext text/x-wiki It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is in grut [[sûchdier]] út de famylje fan de [[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae''). It is de grutste fan de twa noch libjende soarten út dy famylje. De oare soart is it [[dwerchnylhoars]] (''Choeropsis liberiensis''). It nylhoars is ien fan de grutste lânsûchdieren op ierde. Allinnich de [[oaljefanten]] en guon [[noashoarnen]] binne swierder. Nettsjinsteande syn namme is it nylhoars net nau besibbe oan it [[hynder]]. De neiste noch libjende sibben fan de nylhoarsen binne de [[walfisken]] en [[dolfinen]].<ref name="Springer2021">{{Cite journal |last=Springer |first=Mark S. |title=Genomic and anatomical comparisons of skin support independent adaptation to life in water by cetaceans and hippos |journal=Current Biology |year=2021 |volume=31 |issue=10 |doi=10.1016/j.cub.2021.02.057}}</ref> De wittenskiplike namme fan de soart waard yn [[1758]] publisearre troch [[Carl Linnaeus]] yn de tsiende edysje fan ''[[Systema Naturae]]''.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?print_version=SCR&search_topic=TSN&search_value=625024&source=from_print |title=Hippopotamus amphibius |publisher=Integrated Taxonomic Information System |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars is de iennichste noch libjende soart fan it skaai ''Hippopotamus''. Eartiids kamen ek oare soarten út dat skaai foar, ûnder oaren yn [[Jeropa]] en op [[Madagaskar]]. In foarbyld is it útstoarne ''Hippopotamus antiquus'', dat yn it [[Pleistoseen]] yn Jeropa libbe. It nylhoars bringt it grutste part fan de dei yn it wetter troch, mar komt benammen nachts oan lân om te fretten. Hoewol't it bist der swier en lomperich útsjocht, kin it him sawol op it lân as yn it wetter fluch ferpleatse. Nylhoarsen libje faak yn groepen en kinne harren territoarium fûl ferdigenje. De soart wurdt troch de [[Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) as kwetsber beskôge.<ref name="IUCN">{{Cite web |last=Lewison |first=R. |last2=Pluháček |first2=J. |year=2017 |title=Hippopotamus amphibius |website=The IUCN Red List of Threatened Species |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |url=https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Hippo.ogv|thumb|Filmke mei nylhoarsen]] == Fersprieding en leefgebiet == Nylhoarsen komme foar yn in grut part fan [[Afrika besuden de Sahara]]. Se libje benammen yn rivieren, marren, puozzen en moerassen yn savannegebieten, mar ek yn guon boskgebieten. Se hawwe wetter nedich dat djip genôch is om harren lichem ûnder te dompeljen, en yn de omkriten moat genôch gers groeie om fan te fretten. Yn bercheftige gebieten kinne se oant likernôch 2.000 meter hichte foarkomme.<ref name="ADW">{{Cite web |last=Mason |first=Kassandra |title=Hippopotamus amphibius |website=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan |url=https://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/ |access-date=2026-10-13}}</ref> De grutste populaasjes libje yn it easten en suden fan Afrika, ûnder oare yn [[Tanzania]], [[Sambia]], [[Uganda]], [[Kenia]] en [[Mozambyk]]. Yn West-Afrika binne de populaasjes oer it generaal lytser en mear ferspraat. De fersprieding fan it nylhoars is yn de rin fan de tiid lytser wurden troch de jacht, it ferdwinen fan gaadlike leefgebieten en de tanimmende minsklike aktiviteit by rivieren en marren.<ref name="IUCN"/> Eartiids kamen nylhoarsen ek foar yn it [[Nyl]]gebiet fan [[Egypte]]. Dêr binne se tsjintwurdich útstoarn. Yn it Pleistoseen libben nylhoarsen en nau besibbe foarmen ek yn dielen fan Jeropa. Fossilen binne ûnder oare fûn yn it streamgebiet fan de [[Ryn]] en yn ôfsettings fan de [[Noardsee]].<ref name="Geologie">{{Cite web |title=Hippopotamus amphibius Linnaeus, 1758 |website=Geologie van Nederland |url=https://www.geologievannederland.nl/fossielen/zoogdier-register/hippopotamus-amphibius-linnaeus-1758.html |access-date=2026-10-13}}</ref> == Uterlike skaaimerken == [[Ofbyld:Hippo pod edit.jpg|thumb|Groep nylhoarsen yn de [[Luangwa (rivier)|delling fan de Luangwa]] yn [[Sambia]]]] [[Ofbyld:Hippopotamus-1.jpg|thumb|Earen, eagen en noasters fan it nylhoars sitte boppe op 'e holle]] It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte en stevige poaten en in tige grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, útsein in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De hûd is meastentiids griisbrún oant pears-griis, wylst de búk en de hûd om de eagen en earen hinne faak rôze-eftich binne. De hûd fan it nylhoars is dik, mar kin relatyf maklik útdrûgje. Dêrom bringt it bist oerdeis in soad tiid yn it wetter troch. Yn de hûd sitte klieren dy't in kleurleaze ôfskieding produsearje. Dy feroaret nei ferrin fan tiid fan kleur en wurdt earst read en letter brúnich. De stof beskermet de hûd tsjin sinneljocht en hat ek in antibakteriële wurking. Troch de reade kleur wurdt de ôfskieding wolris ''bloedsweet'' neamd, hoewol't it gjin bloed of echt swit is.<ref name="Skin">{{Cite web |title=Soak Up the Sun |publisher=San Diego Zoo Wildlife Alliance |date=2024-08-12 |url=https://adminzoonooz.sandiegozoo.org/story-hub/2024/08/12/soak-up-the-sun |access-date=2026-10-13}}</ref> De eagen, earen en noastergatten sitte heech op de kop. Sa kinne se boppe it wetteroerflak bliuwe, wylst de rest fan it lichem ûnder wetter is. By it dûken wurde de noastergatten ôfsletten. Nylhoarsen kinne ferskate minuten ûnder wetter bliuwe sûnder sykhelje te moatten. De bek kin tige fier iepen. De grutte hoek- en snijtosken wurde benammen brûkt by gefjochten en net om gers mei te iten. Benammen by de mantsjes kinne de hoek- en snijtosken enoarm grut wurde. De hoektosken kinne in lingte fan likernôch 50 sintimeter berikke. Trochdat de tosken fan de boppe- en ûnderkaak tsjininoar skuorje, bliuwe se skerp.<ref name="ADW"/> It nylhoars hat in kop-romplingte fan likernôch 280 oant 350 sintimeter en in skofthichte fan 130 oant 165 sintimeter. De sturt is om de 35 oant 50 sintimeter lang. Folwoeksen wyfkes weagje ornaris tusken de 1.300 en 1.500 kilogram, wylst mantsjes faak tusken de 1.500 en 1.800 kilogram weagje. Benammen âldere mantsjes kinne folle swierder wurde en in gewicht fan mear as 3.000 kilogram berikke. Mantsjes groeie langer troch as wyfkes.<ref name="ADW"/> Nylhoarsen kinne yn it wyld in leeftyd fan om de 40 oant 50 jier berikke. Yn finzenskip wurde se soms noch âlder. == Gedrach == Nylhoarsen binne sosjale bisten dy't ornaris yn groepen libje. Sa'n groep bestiet faak út tsien oant tritich bisten, mar op plakken mei in soad nylhoarsen kinne ek folle gruttere groepen ûntstean. In groep bestiet meastentiids út wyfkes mei jongen, jongere mantsjes en ien of mear folwoeksen mantsjes. In dominant mantsje ferdigenet syn diel fan it wetter tsjin oare dominante mantsjes.<ref name="ADW"/> Oerdeis rêste nylhoarsen yn it wetter of op modderige oevers. Se lizze dan faak ticht byinoar. Tsjin de jûn ferlitte se it wetter om te fretten. Dêrby brûke se gauris deselde paden, dy't troch it regelmjittige gebrûk dúdlik yn it lânskip te sjen binne. Nylhoarsen kinne op ferskate manieren mei-inoar kommunisearje. Se meitsje lûde, knorrende en blazende lûden dy't oer in grutte ôfstân te hearren binne. Ek it wiid iepenjen fan de bek is in wichtich sinjaal, benammen tusken mantsjes. Fierders brûke se harren dong om gebieten te markearjen. Dêrby bewege se de sturt fluch hinne en wer, sadat de dong ferspraat wurdt.<ref name="ADW"/> Hoewol't nylhoarsen meastentiids rêstich yn it wetter lizze, kinne se tige agressyf reagearje as se harren bedrige fiele. Benammen mantsjes dy't harren territoarium ferdigenje en wyfkes mei jongen kinne gefaarlik wêze. Ek as in minske ûnbedoeld tusken in nylhoars en it wetter komt, kin it bist oanfallen gean. Nylhoarsen kinne op it lân oer koarte ôfstannen mei in snelheid fan ferskate tsientallen kilometers yn 'e oere rinne. === Libben yn it wetter === [[Ofbyld:Nijlpaard2 mei 2004.jpg|thumb|Nylhoars yn it [[Noorder Dierenpark Emmen]]]] Nettsjinsteande harren nauwe bân mei it wetter binne nylhoarsen net op deselde wize as fisken of walfisken oan it swimmen oanpast. Yn ûndjip wetter rinne se faak oer de boaiem. Yn djipper wetter kinne se har mei de poaten ôfsette en har troch it wetter ferpleatse. Nylhoarsen kinne ek ûnder wetter sliepe. Se komme dan geregeld automatysk nei it wetteroerflak om sykhelje te kinnen. Dy oanpassing makket it mooglik om in grut part fan de dei yn it wetter te bliuwen. == Fuortplanting == Nylhoarsen kinne harren it hiele jier troch fuortplantsje, mar yn guon gebieten wurde de measte jongen yn it reinseizoen berne. De pearing fynt meastentiids yn it wetter plak. Dominante mantsjes kinne mei ferskate wyfkes pearje. De draachtiid duorret likernôch acht moanne. Gewoanwei wurdt mar ien jong tagelyk berne. By de berte weaget it jong meastentiids tusken de 25 en 50 kilogram. It wyfke siket faak in rêstich plak op, los fan de rest fan de groep. De berte kin op it lân of yn ûndjip wetter plakfine.<ref name="ADW"/> It jong kin koart nei de berte al rinne en him yn it wetter ferpleatse. It kin sels ûnder wetter by de mem drinke, troch de earen en noastergatten ôf te sluten. De mem soarget yntinsyf foar it jong en ferdigenet it tsjin mooglike fijannen. Nei inkele wiken begjint it jong ek gers te iten, mar it bliuwt ornaris noch moannenlang by de mem drinke. Jongen bliuwe faak ferskate jierren yn de omkriten fan harren mem. Wyfkes kinne nei inkele jierren geslachtsryp wurde, wylst mantsjes meastentiids pas letter de kâns krije om har fuort te plantsjen, om't se dêrfoar mei oare mantsjes konkurrearje moatte. == Natuerlike fijannen == Folwoeksen nylhoarsen hawwe troch harren grutte, krêft en grutte tosken mar in pear natuerlike fijannen. [[Liuwen]] kinne ûnder beskate omstannichheden nylhoarsen oanfalle, benammen as in bist ferswakke is of allinnich op it lân ferkeart. Jongen binne kwetsberder en kinne ek troch [[krokodillen]] of oare grutte rôfdieren pakt wurde. In grut part fan de stjerte ûnder nylhoarsen wurdt lykwols net feroarsake troch rôfdieren, mar troch sykten, drûchte, fiedseltekoart en gefjochten tusken nylhoarsen ûnderling. Benammen gefjochten tusken folwoeksen mantsjes kinne slimme ferwûnings feroarsaakje. == Ekologyske betsjutting == Nylhoarsen spylje in wichtige rol yn de [[ekosysteem|ekosystemen]] dêr't se libje. Troch nachts op it lân te fretten en oerdeis yn it wetter te rêsten, ferpleatse se grutte hoemannichten organysk materiaal en fiedingsstoffen fan it lân nei it wetter. In grut part dêrfan komt fia harren dong yn rivieren en marren telâne. De dong kin in wichtige fiedingsboarne wêze foar mikro-organismen en oare lytse organismen yn it wetter. Dy foarmje wer iten foar oare dieren. Op dy wize kinne nylhoarsen de fiedselkringrin en de produksje fan organysk materiaal yn it wetter beynfloedzje. In grutte hoemannichte dong kin lykwols ek negative gefolgen hawwe. By it ôfbrekken fan it organyske materiaal wurdt soerstof ferbrûkt. Yn wetter dêr't in soad nylhoarsen byinoar libje, kin dêrtroch in soerstoftekoart ûntstean. As by heech wetter grutte hoemannichten fan dat soerstofearme wetter fuortspield wurde, kin dat fierder streamôfwerts ta fiskestjerte liede. Undersyk yn de [[Mara (rivier)|Mara]] yn [[Kenia]] en [[Tanzania]] liet sjen dat nylhoarsen sa in grutte ynfloed op de wetterkwaliteit hawwe kinne. De ûndersikers stelden fêst dat de ynstream fan organysk materiaal út nylhoarspuozzen bydroech oan perioaden fan soerstoftekoart en fiskestjerte.<ref name="Dutton2018">{{Cite journal |last=Dutton |first=Christopher L. |last2=Subalusky |first2=Amanda L. |last3=Hamilton |first3=Stephen K. |last4=Rosi |first4=Emma J. |last5=Post |first5=David M. |year=2018 |title=Organic matter loading by hippopotami causes subsidy overload resulting in downstream hypoxia and fish kills |journal=Nature Communications |volume=9 |pages=1951 |doi=10.1038/s41467-018-04391-6 |url=https://www.nature.com/articles/s41467-018-04391-6}}</ref> Njonken de ynfloed op de wetterkwaliteit feroarje nylhoarsen ek it lânskip. Troch harren gewicht en it regelmjittich brûken fan deselde rûtes kinne djippe paden tusken it wetter en de greidegebieten ûntstean. Sokke paden kinne by reinwetter ek as lytse wetterôffierings tsjinje. == Evolúsje en ibskip == [[Ofbyld:Hippo skull dark.jpg|thumb|Plasse fan in nylhoars]] Nylhoarsen hearre ta de [[Evenhoevigen]] (''Artiodactyla''), in groep sûchdieren dêr't ûnder oare ek bargen, harten en kij ta hearre. Molekulêr ûndersyk hat lykwols sjen litten dat nylhoarsen nauwer besibbe binne oan walfisken en dolfinen as oan de oare noch libjende evenhoevigen. Nylhoarsen en walfisken hawwe in mienskiplike foarâlder, mar harren oanpassingen oan it wetter binne foar in wichtich part ûnôfhinklik faninoar ûntstien.<ref name="Springer2021"/> De famylje fan de nylhoarsen hat in lange evolúsjonêre skiednis. Yn it ferline bestiene der ferskate soarten, dy't oer gruttere gebieten ferspraat wiene as de hjoeddeiske nylhoarsen. Yn it Pleistoseen kamen grutte nylhoarsen ûnder oare yn Súd-Jeropa foar. Op eilannen yn de [[Middellânske See]], lykas [[Syprus]] en [[Kreta]], ûntstiene lytse, oan it eilânlibben oanpaste nylhoarsesoarten. Ek op Madagaskar kamen eartiids ferskate nylhoarsesoarten foar. Dy binne allegear útstoarn. Tsjintwurdich binne allinnich it gewoane nylhoars en it folle lytsere dwerchnylhoars oerbleaun. == Ferhâlding mei de minske == [[Ofbyld:Hippopotamus-2.jpg|thumb|Close-up fan it each fan in nylhoars]] Nylhoarsen hawwe al tûzenen jierren in plak yn it libben fan de minsken yn Afrika. Se waarden bejage om it fleis, de hûd en de tosken. De grutte hoek- en snijtosken befetsje [[ivoar]], dat ûnder oare brûkt waard foar it meitsjen fan sierfoarwerpen. Yn it [[Alde Egypte]] wie it nylhoars in bekend bist. It waard ôfbylde yn de keunst en hie in plak yn de religieuze foarstellingswrâld. De goadinne [[Taweret]], dy't ûnder oare mei de beskerming fan swangere froulju en bern ferbûn wie, waard faak foarsteld mei it lichem en de kop fan in nylhoars. Tsjintwurdich kinne nylhoarsen benammen konflikten mei minsken feroarsaakje yn gebieten dêr't rivieren en marren ek brûkt wurde foar fiskerij, lânbou of wetterferfier. Nylhoarsen kinne gewaaksen ferniele as se nachts op lânbougrûn komme te fretten. Dêrneist kinne moeting mei minsken, benammen yn it wetter of op smelle paden, ta gefaarlike situaasjes liede. It nylhoars is ek in bekend bist yn [[dieretún|dieretunen]] en nasjonale parken. Yn ferskate Afrikaanske lannen binne nylhoarsen in wichtige attraksje foar it [[toerisme]]. == Bedriging en beskerming == It nylhoars stiet op de [[Reade List fan de IUCN]] as ''kwetsber'' (Vulnerable). Neffens de yn 2017 publisearre beoardieling waard de wrâldpopulaasje op likernôch 115.000 oant 130.000 bisten rûsd. It giet dêrby om in skatting en net om in folsleine telling fan alle nylhoarsen.<ref name="IUCN"/> De wichtichste bedrigings binne it ferdwinen en fersnipperjen fan leefgebieten, de jacht en konflikten mei minsken. Rivieren en marren wurde hieltyd mear brûkt foar lânbou, wetterwinning, dammen en oare foarmen fan minsklike ûntwikkeling. Dêrtroch kinne de wetterstân en de beskikberens fan geskikte rêst- en greidegebieten feroarje. Ek drûchte kin in grutte ynfloed hawwe op nylhoarspopulaasjes. As rivieren en puozzen opdroegje, wurde de bisten twongen om har op in lytser oerflak te konsintrearjen. Dat kin liede ta mear konkurrinsje, gefjochten en in grutter risiko op sykten. Yn ferskate Afrikaanske lannen libje grutte populaasjes yn beskerme natuergebieten. Foar de beskerming fan de soart is it lykwols ek wichtich dat bûten dy gebieten genôch wetter, greide en ferbinings tusken leefgebieten beskikber bliuwe. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> --- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 0gcbu7nwlqd0fu0a9wdg3aceohgipj8 1242485 1242482 2026-10-13T17:36:29Z Kening Aldgilles 167 1242485 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nylhoars |Ofbyld=[[File:Nijlpaard.jpg|frameless|center]]<br><small>in nylhoars (''Hippopotamus amphibius'')</small> |Ryk=[[dieren]] (''Animalia'') |Stamme=[[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse=[[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift=[[eventeanigen]] (''Artiodactyla'') |Famylje=[[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae'') |Skaai=''[[Hippopotamus]]'' |Wittenskiplike namme='''Hippopotamus amphibius''' |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Hippo distribution.gif|center|frameless]] }} It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is in grut [[sûchdier]] út de famylje fan de [[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae''). It is de grutste fan de twa noch libjende soarten út dy famylje. De oare soart is it [[dwerchnylhoars]] (''Choeropsis liberiensis''). It nylhoars is ien fan de grutste lânsûchdieren op ierde. Allinnich de [[oaljefanten]] en guon [[noashoarnen]] binne swierder. Nettsjinsteande syn namme is it nylhoars net nau besibbe oan it [[hynder]]. De neiste noch libjende sibben fan de nylhoarsen binne de [[walfisken]] en [[dolfinen]].<ref name="Springer2021">{{Cite journal |last=Springer |first=Mark S. |title=Genomic and anatomical comparisons of skin support independent adaptation to life in water by cetaceans and hippos |journal=Current Biology |year=2021 |volume=31 |issue=10 |doi=10.1016/j.cub.2021.02.057}}</ref> De wittenskiplike namme fan de soart waard yn [[1758]] publisearre troch [[Carl Linnaeus]] yn de tsiende edysje fan ''[[Systema Naturae]]''.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?print_version=SCR&search_topic=TSN&search_value=625024&source=from_print |title=Hippopotamus amphibius |publisher=Integrated Taxonomic Information System |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars is de iennichste noch libjende soart fan it skaai ''Hippopotamus''. Eartiids kamen ek oare soarten út dat skaai foar, ûnder oaren yn [[Jeropa]] en op [[Madagaskar]]. In foarbyld is it útstoarne ''Hippopotamus antiquus'', dat yn it [[Pleistoseen]] yn Jeropa libbe. It nylhoars bringt it grutste part fan de dei yn it wetter troch, mar komt benammen nachts oan lân om te fretten. Hoewol't it bist der swier en lomperich útsjocht, kin it him sawol op it lân as yn it wetter fluch ferpleatse. Nylhoarsen libje faak yn groepen en kinne harren territoarium fûl ferdigenje. De soart wurdt troch de [[Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) as kwetsber beskôge.<ref name="IUCN">{{Cite web |last=Lewison |first=R. |last2=Pluháček |first2=J. |year=2017 |title=Hippopotamus amphibius |website=The IUCN Red List of Threatened Species |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |url=https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Hippo.ogv|thumb|Filmke mei nylhoarsen]] == Fersprieding en leefgebiet == Nylhoarsen komme foar yn in grut part fan [[Afrika besuden de Sahara]]. Se libje benammen yn rivieren, marren, puozzen en moerassen yn savannegebieten, mar ek yn guon boskgebieten. Se hawwe wetter nedich dat djip genôch is om harren lichem ûnder te dompeljen, en yn de omkriten moat genôch gers groeie om fan te fretten. Yn bercheftige gebieten kinne se oant likernôch 2.000 meter hichte foarkomme.<ref name="ADW">{{Cite web |last=Mason |first=Kassandra |title=Hippopotamus amphibius |website=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan |url=https://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/ |access-date=2026-10-13}}</ref> De grutste populaasjes libje yn it easten en suden fan Afrika, ûnder oare yn [[Tanzania]], [[Sambia]], [[Uganda]], [[Kenia]] en [[Mozambyk]]. Yn West-Afrika binne de populaasjes oer it generaal lytser en mear ferspraat. De fersprieding fan it nylhoars is yn de rin fan de tiid lytser wurden troch de jacht, it ferdwinen fan gaadlike leefgebieten en de tanimmende minsklike aktiviteit by rivieren en marren.<ref name="IUCN"/> Eartiids kamen nylhoarsen ek foar yn it [[Nyl]]gebiet fan [[Egypte]]. Dêr binne se tsjintwurdich útstoarn. Yn it Pleistoseen libben nylhoarsen en nau besibbe foarmen ek yn dielen fan Jeropa. Fossilen binne ûnder oare fûn yn it streamgebiet fan de [[Ryn]] en yn ôfsettings fan de [[Noardsee]].<ref name="Geologie">{{Cite web |title=Hippopotamus amphibius Linnaeus, 1758 |website=Geologie van Nederland |url=https://www.geologievannederland.nl/fossielen/zoogdier-register/hippopotamus-amphibius-linnaeus-1758.html |access-date=2026-10-13}}</ref> == Uterlike skaaimerken == [[Ofbyld:Hippo pod edit.jpg|thumb|Groep nylhoarsen yn de [[Luangwa (rivier)|delling fan de Luangwa]] yn [[Sambia]]]] [[Ofbyld:Hippopotamus-1.jpg|thumb|Earen, eagen en noasters fan it nylhoars sitte boppe op 'e holle]] It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte en stevige poaten en in tige grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, útsein in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De hûd is meastentiids griisbrún oant pears-griis, wylst de búk en de hûd om de eagen en earen hinne faak rôze-eftich binne. De hûd fan it nylhoars is dik, mar kin relatyf maklik útdrûgje. Dêrom bringt it bist oerdeis in soad tiid yn it wetter troch. Yn de hûd sitte klieren dy't in kleurleaze ôfskieding produsearje. Dy feroaret nei ferrin fan tiid fan kleur en wurdt earst read en letter brúnich. De stof beskermet de hûd tsjin sinneljocht en hat ek in antibakteriële wurking. Troch de reade kleur wurdt de ôfskieding wolris ''bloedsweet'' neamd, hoewol't it gjin bloed of echt swit is.<ref name="Skin">{{Cite web |title=Soak Up the Sun |publisher=San Diego Zoo Wildlife Alliance |date=2024-08-12 |url=https://adminzoonooz.sandiegozoo.org/story-hub/2024/08/12/soak-up-the-sun |access-date=2026-10-13}}</ref> De eagen, earen en noastergatten sitte heech op de kop. Sa kinne se boppe it wetteroerflak bliuwe, wylst de rest fan it lichem ûnder wetter is. By it dûken wurde de noastergatten ôfsletten. Nylhoarsen kinne ferskate minuten ûnder wetter bliuwe sûnder sykhelje te moatten. De bek kin tige fier iepen. De grutte hoek- en snijtosken wurde benammen brûkt by gefjochten en net om gers mei te iten. Benammen by de mantsjes kinne de hoek- en snijtosken enoarm grut wurde. De hoektosken kinne in lingte fan likernôch 50 sintimeter berikke. Trochdat de tosken fan de boppe- en ûnderkaak tsjininoar skuorje, bliuwe se skerp.<ref name="ADW"/> It nylhoars hat in kop-romplingte fan likernôch 280 oant 350 sintimeter en in skofthichte fan 130 oant 165 sintimeter. De sturt is om de 35 oant 50 sintimeter lang. Folwoeksen wyfkes weagje ornaris tusken de 1.300 en 1.500 kilogram, wylst mantsjes faak tusken de 1.500 en 1.800 kilogram weagje. Benammen âldere mantsjes kinne folle swierder wurde en in gewicht fan mear as 3.000 kilogram berikke. Mantsjes groeie langer troch as wyfkes.<ref name="ADW"/> Nylhoarsen kinne yn it wyld in leeftyd fan om de 40 oant 50 jier berikke. Yn finzenskip wurde se soms noch âlder. == Gedrach == Nylhoarsen binne sosjale bisten dy't ornaris yn groepen libje. Sa'n groep bestiet faak út tsien oant tritich bisten, mar op plakken mei in soad nylhoarsen kinne ek folle gruttere groepen ûntstean. In groep bestiet meastentiids út wyfkes mei jongen, jongere mantsjes en ien of mear folwoeksen mantsjes. In dominant mantsje ferdigenet syn diel fan it wetter tsjin oare dominante mantsjes.<ref name="ADW"/> Oerdeis rêste nylhoarsen yn it wetter of op modderige oevers. Se lizze dan faak ticht byinoar. Tsjin de jûn ferlitte se it wetter om te fretten. Dêrby brûke se gauris deselde paden, dy't troch it regelmjittige gebrûk dúdlik yn it lânskip te sjen binne. Nylhoarsen kinne op ferskate manieren mei-inoar kommunisearje. Se meitsje lûde, knorrende en blazende lûden dy't oer in grutte ôfstân te hearren binne. Ek it wiid iepenjen fan de bek is in wichtich sinjaal, benammen tusken mantsjes. Fierders brûke se harren dong om gebieten te markearjen. Dêrby bewege se de sturt fluch hinne en wer, sadat de dong ferspraat wurdt.<ref name="ADW"/> Hoewol't nylhoarsen meastentiids rêstich yn it wetter lizze, kinne se tige agressyf reagearje as se harren bedrige fiele. Benammen mantsjes dy't harren territoarium ferdigenje en wyfkes mei jongen kinne gefaarlik wêze. Ek as in minske ûnbedoeld tusken in nylhoars en it wetter komt, kin it bist oanfallen gean. Nylhoarsen kinne op it lân oer koarte ôfstannen mei in snelheid fan ferskate tsientallen kilometers yn 'e oere rinne. === Libben yn it wetter === [[Ofbyld:Nijlpaard2 mei 2004.jpg|thumb|Nylhoars yn it [[Noorder Dierenpark Emmen]]]] Nettsjinsteande harren nauwe bân mei it wetter binne nylhoarsen net op deselde wize as fisken of walfisken oan it swimmen oanpast. Yn ûndjip wetter rinne se faak oer de boaiem. Yn djipper wetter kinne se har mei de poaten ôfsette en har troch it wetter ferpleatse. Nylhoarsen kinne ek ûnder wetter sliepe. Se komme dan geregeld automatysk nei it wetteroerflak om sykhelje te kinnen. Dy oanpassing makket it mooglik om in grut part fan de dei yn it wetter te bliuwen. == Fuortplanting == Nylhoarsen kinne harren it hiele jier troch fuortplantsje, mar yn guon gebieten wurde de measte jongen yn it reinseizoen berne. De pearing fynt meastentiids yn it wetter plak. Dominante mantsjes kinne mei ferskate wyfkes pearje. De draachtiid duorret likernôch acht moanne. Gewoanwei wurdt mar ien jong tagelyk berne. By de berte weaget it jong meastentiids tusken de 25 en 50 kilogram. It wyfke siket faak in rêstich plak op, los fan de rest fan de groep. De berte kin op it lân of yn ûndjip wetter plakfine.<ref name="ADW"/> It jong kin koart nei de berte al rinne en him yn it wetter ferpleatse. It kin sels ûnder wetter by de mem drinke, troch de earen en noastergatten ôf te sluten. De mem soarget yntinsyf foar it jong en ferdigenet it tsjin mooglike fijannen. Nei inkele wiken begjint it jong ek gers te iten, mar it bliuwt ornaris noch moannenlang by de mem drinke. Jongen bliuwe faak ferskate jierren yn de omkriten fan harren mem. Wyfkes kinne nei inkele jierren geslachtsryp wurde, wylst mantsjes meastentiids pas letter de kâns krije om har fuort te plantsjen, om't se dêrfoar mei oare mantsjes konkurrearje moatte. == Natuerlike fijannen == Folwoeksen nylhoarsen hawwe troch harren grutte, krêft en grutte tosken mar in pear natuerlike fijannen. [[Liuwen]] kinne ûnder beskate omstannichheden nylhoarsen oanfalle, benammen as in bist ferswakke is of allinnich op it lân ferkeart. Jongen binne kwetsberder en kinne ek troch [[krokodillen]] of oare grutte rôfdieren pakt wurde. In grut part fan de stjerte ûnder nylhoarsen wurdt lykwols net feroarsake troch rôfdieren, mar troch sykten, drûchte, fiedseltekoart en gefjochten tusken nylhoarsen ûnderling. Benammen gefjochten tusken folwoeksen mantsjes kinne slimme ferwûnings feroarsaakje. == Ekologyske betsjutting == Nylhoarsen spylje in wichtige rol yn de [[ekosysteem|ekosystemen]] dêr't se libje. Troch nachts op it lân te fretten en oerdeis yn it wetter te rêsten, ferpleatse se grutte hoemannichten organysk materiaal en fiedingsstoffen fan it lân nei it wetter. In grut part dêrfan komt fia harren dong yn rivieren en marren telâne. De dong kin in wichtige fiedingsboarne wêze foar mikro-organismen en oare lytse organismen yn it wetter. Dy foarmje wer iten foar oare dieren. Op dy wize kinne nylhoarsen de fiedselkringrin en de produksje fan organysk materiaal yn it wetter beynfloedzje. In grutte hoemannichte dong kin lykwols ek negative gefolgen hawwe. By it ôfbrekken fan it organyske materiaal wurdt soerstof ferbrûkt. Yn wetter dêr't in soad nylhoarsen byinoar libje, kin dêrtroch in soerstoftekoart ûntstean. As by heech wetter grutte hoemannichten fan dat soerstofearme wetter fuortspield wurde, kin dat fierder streamôfwerts ta fiskestjerte liede. Undersyk yn de [[Mara (rivier)|Mara]] yn [[Kenia]] en [[Tanzania]] liet sjen dat nylhoarsen sa in grutte ynfloed op de wetterkwaliteit hawwe kinne. De ûndersikers stelden fêst dat de ynstream fan organysk materiaal út nylhoarspuozzen bydroech oan perioaden fan soerstoftekoart en fiskestjerte.<ref name="Dutton2018">{{Cite journal |last=Dutton |first=Christopher L. |last2=Subalusky |first2=Amanda L. |last3=Hamilton |first3=Stephen K. |last4=Rosi |first4=Emma J. |last5=Post |first5=David M. |year=2018 |title=Organic matter loading by hippopotami causes subsidy overload resulting in downstream hypoxia and fish kills |journal=Nature Communications |volume=9 |pages=1951 |doi=10.1038/s41467-018-04391-6 |url=https://www.nature.com/articles/s41467-018-04391-6}}</ref> Njonken de ynfloed op de wetterkwaliteit feroarje nylhoarsen ek it lânskip. Troch harren gewicht en it regelmjittich brûken fan deselde rûtes kinne djippe paden tusken it wetter en de greidegebieten ûntstean. Sokke paden kinne by reinwetter ek as lytse wetterôffierings tsjinje. == Evolúsje en ibskip == [[Ofbyld:Hippo skull dark.jpg|thumb|Plasse fan in nylhoars]] Nylhoarsen hearre ta de [[Evenhoevigen]] (''Artiodactyla''), in groep sûchdieren dêr't ûnder oare ek bargen, harten en kij ta hearre. Molekulêr ûndersyk hat lykwols sjen litten dat nylhoarsen nauwer besibbe binne oan walfisken en dolfinen as oan de oare noch libjende evenhoevigen. Nylhoarsen en walfisken hawwe in mienskiplike foarâlder, mar harren oanpassingen oan it wetter binne foar in wichtich part ûnôfhinklik faninoar ûntstien.<ref name="Springer2021"/> De famylje fan de nylhoarsen hat in lange evolúsjonêre skiednis. Yn it ferline bestiene der ferskate soarten, dy't oer gruttere gebieten ferspraat wiene as de hjoeddeiske nylhoarsen. Yn it Pleistoseen kamen grutte nylhoarsen ûnder oare yn Súd-Jeropa foar. Op eilannen yn de [[Middellânske See]], lykas [[Syprus]] en [[Kreta]], ûntstiene lytse, oan it eilânlibben oanpaste nylhoarsesoarten. Ek op Madagaskar kamen eartiids ferskate nylhoarsesoarten foar. Dy binne allegear útstoarn. Tsjintwurdich binne allinnich it gewoane nylhoars en it folle lytsere dwerchnylhoars oerbleaun. == Ferhâlding mei de minske == [[Ofbyld:Hippopotamus-2.jpg|thumb|Close-up fan it each fan in nylhoars]] Nylhoarsen hawwe al tûzenen jierren in plak yn it libben fan de minsken yn Afrika. Se waarden bejage om it fleis, de hûd en de tosken. De grutte hoek- en snijtosken befetsje [[ivoar]], dat ûnder oare brûkt waard foar it meitsjen fan sierfoarwerpen. Yn it [[Alde Egypte]] wie it nylhoars in bekend bist. It waard ôfbylde yn de keunst en hie in plak yn de religieuze foarstellingswrâld. De goadinne [[Taweret]], dy't ûnder oare mei de beskerming fan swangere froulju en bern ferbûn wie, waard faak foarsteld mei it lichem en de kop fan in nylhoars. Tsjintwurdich kinne nylhoarsen benammen konflikten mei minsken feroarsaakje yn gebieten dêr't rivieren en marren ek brûkt wurde foar fiskerij, lânbou of wetterferfier. Nylhoarsen kinne gewaaksen ferniele as se nachts op lânbougrûn komme te fretten. Dêrneist kinne moeting mei minsken, benammen yn it wetter of op smelle paden, ta gefaarlike situaasjes liede. It nylhoars is ek in bekend bist yn [[dieretún|dieretunen]] en nasjonale parken. Yn ferskate Afrikaanske lannen binne nylhoarsen in wichtige attraksje foar it [[toerisme]]. == Bedriging en beskerming == It nylhoars stiet op de [[Reade List fan de IUCN]] as ''kwetsber'' (Vulnerable). Neffens de yn 2017 publisearre beoardieling waard de wrâldpopulaasje op likernôch 115.000 oant 130.000 bisten rûsd. It giet dêrby om in skatting en net om in folsleine telling fan alle nylhoarsen.<ref name="IUCN"/> De wichtichste bedrigings binne it ferdwinen en fersnipperjen fan leefgebieten, de jacht en konflikten mei minsken. Rivieren en marren wurde hieltyd mear brûkt foar lânbou, wetterwinning, dammen en oare foarmen fan minsklike ûntwikkeling. Dêrtroch kinne de wetterstân en de beskikberens fan geskikte rêst- en greidegebieten feroarje. Ek drûchte kin in grutte ynfloed hawwe op nylhoarspopulaasjes. As rivieren en puozzen opdroegje, wurde de bisten twongen om har op in lytser oerflak te konsintrearjen. Dat kin liede ta mear konkurrinsje, gefjochten en in grutter risiko op sykten. Yn ferskate Afrikaanske lannen libje grutte populaasjes yn beskerme natuergebieten. Foar de beskerming fan de soart is it lykwols ek wichtich dat bûten dy gebieten genôch wetter, greide en ferbinings tusken leefgebieten beskikber bliuwe. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> --- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 8sbwbl781ztjncnuwpjsdy7onaiu6ok 1242488 1242485 2026-10-13T18:02:59Z Drewes 2754 /* Evolúsje en ibskip */ - tikfl. 1242488 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nylhoars |Ofbyld=[[File:Nijlpaard.jpg|frameless|center]]<br><small>in nylhoars (''Hippopotamus amphibius'')</small> |Ryk=[[dieren]] (''Animalia'') |Stamme=[[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse=[[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift=[[eventeanigen]] (''Artiodactyla'') |Famylje=[[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae'') |Skaai=''[[Hippopotamus]]'' |Wittenskiplike namme='''Hippopotamus amphibius''' |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Hippo distribution.gif|center|frameless]] }} It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is in grut [[sûchdier]] út de famylje fan de [[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae''). It is de grutste fan de twa noch libjende soarten út dy famylje. De oare soart is it [[dwerchnylhoars]] (''Choeropsis liberiensis''). It nylhoars is ien fan de grutste lânsûchdieren op ierde. Allinnich de [[oaljefanten]] en guon [[noashoarnen]] binne swierder. Nettsjinsteande syn namme is it nylhoars net nau besibbe oan it [[hynder]]. De neiste noch libjende sibben fan de nylhoarsen binne de [[walfisken]] en [[dolfinen]].<ref name="Springer2021">{{Cite journal |last=Springer |first=Mark S. |title=Genomic and anatomical comparisons of skin support independent adaptation to life in water by cetaceans and hippos |journal=Current Biology |year=2021 |volume=31 |issue=10 |doi=10.1016/j.cub.2021.02.057}}</ref> De wittenskiplike namme fan de soart waard yn [[1758]] publisearre troch [[Carl Linnaeus]] yn de tsiende edysje fan ''[[Systema Naturae]]''.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?print_version=SCR&search_topic=TSN&search_value=625024&source=from_print |title=Hippopotamus amphibius |publisher=Integrated Taxonomic Information System |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars is de iennichste noch libjende soart fan it skaai ''Hippopotamus''. Eartiids kamen ek oare soarten út dat skaai foar, ûnder oaren yn [[Jeropa]] en op [[Madagaskar]]. In foarbyld is it útstoarne ''Hippopotamus antiquus'', dat yn it [[Pleistoseen]] yn Jeropa libbe. It nylhoars bringt it grutste part fan de dei yn it wetter troch, mar komt benammen nachts oan lân om te fretten. Hoewol't it bist der swier en lomperich útsjocht, kin it him sawol op it lân as yn it wetter fluch ferpleatse. Nylhoarsen libje faak yn groepen en kinne harren territoarium fûl ferdigenje. De soart wurdt troch de [[Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) as kwetsber beskôge.<ref name="IUCN">{{Cite web |last=Lewison |first=R. |last2=Pluháček |first2=J. |year=2017 |title=Hippopotamus amphibius |website=The IUCN Red List of Threatened Species |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |url=https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Hippo.ogv|thumb|Filmke mei nylhoarsen]] == Fersprieding en leefgebiet == Nylhoarsen komme foar yn in grut part fan [[Afrika besuden de Sahara]]. Se libje benammen yn rivieren, marren, puozzen en moerassen yn savannegebieten, mar ek yn guon boskgebieten. Se hawwe wetter nedich dat djip genôch is om harren lichem ûnder te dompeljen, en yn de omkriten moat genôch gers groeie om fan te fretten. Yn bercheftige gebieten kinne se oant likernôch 2.000 meter hichte foarkomme.<ref name="ADW">{{Cite web |last=Mason |first=Kassandra |title=Hippopotamus amphibius |website=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan |url=https://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/ |access-date=2026-10-13}}</ref> De grutste populaasjes libje yn it easten en suden fan Afrika, ûnder oare yn [[Tanzania]], [[Sambia]], [[Uganda]], [[Kenia]] en [[Mozambyk]]. Yn West-Afrika binne de populaasjes oer it generaal lytser en mear ferspraat. De fersprieding fan it nylhoars is yn de rin fan de tiid lytser wurden troch de jacht, it ferdwinen fan gaadlike leefgebieten en de tanimmende minsklike aktiviteit by rivieren en marren.<ref name="IUCN"/> Eartiids kamen nylhoarsen ek foar yn it [[Nyl]]gebiet fan [[Egypte]]. Dêr binne se tsjintwurdich útstoarn. Yn it Pleistoseen libben nylhoarsen en nau besibbe foarmen ek yn dielen fan Jeropa. Fossilen binne ûnder oare fûn yn it streamgebiet fan de [[Ryn]] en yn ôfsettings fan de [[Noardsee]].<ref name="Geologie">{{Cite web |title=Hippopotamus amphibius Linnaeus, 1758 |website=Geologie van Nederland |url=https://www.geologievannederland.nl/fossielen/zoogdier-register/hippopotamus-amphibius-linnaeus-1758.html |access-date=2026-10-13}}</ref> == Uterlike skaaimerken == [[Ofbyld:Hippo pod edit.jpg|thumb|Groep nylhoarsen yn de [[Luangwa (rivier)|delling fan de Luangwa]] yn [[Sambia]]]] [[Ofbyld:Hippopotamus-1.jpg|thumb|Earen, eagen en noasters fan it nylhoars sitte boppe op 'e holle]] It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte en stevige poaten en in tige grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, útsein in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De hûd is meastentiids griisbrún oant pears-griis, wylst de búk en de hûd om de eagen en earen hinne faak rôze-eftich binne. De hûd fan it nylhoars is dik, mar kin relatyf maklik útdrûgje. Dêrom bringt it bist oerdeis in soad tiid yn it wetter troch. Yn de hûd sitte klieren dy't in kleurleaze ôfskieding produsearje. Dy feroaret nei ferrin fan tiid fan kleur en wurdt earst read en letter brúnich. De stof beskermet de hûd tsjin sinneljocht en hat ek in antibakteriële wurking. Troch de reade kleur wurdt de ôfskieding wolris ''bloedsweet'' neamd, hoewol't it gjin bloed of echt swit is.<ref name="Skin">{{Cite web |title=Soak Up the Sun |publisher=San Diego Zoo Wildlife Alliance |date=2024-08-12 |url=https://adminzoonooz.sandiegozoo.org/story-hub/2024/08/12/soak-up-the-sun |access-date=2026-10-13}}</ref> De eagen, earen en noastergatten sitte heech op de kop. Sa kinne se boppe it wetteroerflak bliuwe, wylst de rest fan it lichem ûnder wetter is. By it dûken wurde de noastergatten ôfsletten. Nylhoarsen kinne ferskate minuten ûnder wetter bliuwe sûnder sykhelje te moatten. De bek kin tige fier iepen. De grutte hoek- en snijtosken wurde benammen brûkt by gefjochten en net om gers mei te iten. Benammen by de mantsjes kinne de hoek- en snijtosken enoarm grut wurde. De hoektosken kinne in lingte fan likernôch 50 sintimeter berikke. Trochdat de tosken fan de boppe- en ûnderkaak tsjininoar skuorje, bliuwe se skerp.<ref name="ADW"/> It nylhoars hat in kop-romplingte fan likernôch 280 oant 350 sintimeter en in skofthichte fan 130 oant 165 sintimeter. De sturt is om de 35 oant 50 sintimeter lang. Folwoeksen wyfkes weagje ornaris tusken de 1.300 en 1.500 kilogram, wylst mantsjes faak tusken de 1.500 en 1.800 kilogram weagje. Benammen âldere mantsjes kinne folle swierder wurde en in gewicht fan mear as 3.000 kilogram berikke. Mantsjes groeie langer troch as wyfkes.<ref name="ADW"/> Nylhoarsen kinne yn it wyld in leeftyd fan om de 40 oant 50 jier berikke. Yn finzenskip wurde se soms noch âlder. == Gedrach == Nylhoarsen binne sosjale bisten dy't ornaris yn groepen libje. Sa'n groep bestiet faak út tsien oant tritich bisten, mar op plakken mei in soad nylhoarsen kinne ek folle gruttere groepen ûntstean. In groep bestiet meastentiids út wyfkes mei jongen, jongere mantsjes en ien of mear folwoeksen mantsjes. In dominant mantsje ferdigenet syn diel fan it wetter tsjin oare dominante mantsjes.<ref name="ADW"/> Oerdeis rêste nylhoarsen yn it wetter of op modderige oevers. Se lizze dan faak ticht byinoar. Tsjin de jûn ferlitte se it wetter om te fretten. Dêrby brûke se gauris deselde paden, dy't troch it regelmjittige gebrûk dúdlik yn it lânskip te sjen binne. Nylhoarsen kinne op ferskate manieren mei-inoar kommunisearje. Se meitsje lûde, knorrende en blazende lûden dy't oer in grutte ôfstân te hearren binne. Ek it wiid iepenjen fan de bek is in wichtich sinjaal, benammen tusken mantsjes. Fierders brûke se harren dong om gebieten te markearjen. Dêrby bewege se de sturt fluch hinne en wer, sadat de dong ferspraat wurdt.<ref name="ADW"/> Hoewol't nylhoarsen meastentiids rêstich yn it wetter lizze, kinne se tige agressyf reagearje as se harren bedrige fiele. Benammen mantsjes dy't harren territoarium ferdigenje en wyfkes mei jongen kinne gefaarlik wêze. Ek as in minske ûnbedoeld tusken in nylhoars en it wetter komt, kin it bist oanfallen gean. Nylhoarsen kinne op it lân oer koarte ôfstannen mei in snelheid fan ferskate tsientallen kilometers yn 'e oere rinne. === Libben yn it wetter === [[Ofbyld:Nijlpaard2 mei 2004.jpg|thumb|Nylhoars yn it [[Noorder Dierenpark Emmen]]]] Nettsjinsteande harren nauwe bân mei it wetter binne nylhoarsen net op deselde wize as fisken of walfisken oan it swimmen oanpast. Yn ûndjip wetter rinne se faak oer de boaiem. Yn djipper wetter kinne se har mei de poaten ôfsette en har troch it wetter ferpleatse. Nylhoarsen kinne ek ûnder wetter sliepe. Se komme dan geregeld automatysk nei it wetteroerflak om sykhelje te kinnen. Dy oanpassing makket it mooglik om in grut part fan de dei yn it wetter te bliuwen. == Fuortplanting == Nylhoarsen kinne harren it hiele jier troch fuortplantsje, mar yn guon gebieten wurde de measte jongen yn it reinseizoen berne. De pearing fynt meastentiids yn it wetter plak. Dominante mantsjes kinne mei ferskate wyfkes pearje. De draachtiid duorret likernôch acht moanne. Gewoanwei wurdt mar ien jong tagelyk berne. By de berte weaget it jong meastentiids tusken de 25 en 50 kilogram. It wyfke siket faak in rêstich plak op, los fan de rest fan de groep. De berte kin op it lân of yn ûndjip wetter plakfine.<ref name="ADW"/> It jong kin koart nei de berte al rinne en him yn it wetter ferpleatse. It kin sels ûnder wetter by de mem drinke, troch de earen en noastergatten ôf te sluten. De mem soarget yntinsyf foar it jong en ferdigenet it tsjin mooglike fijannen. Nei inkele wiken begjint it jong ek gers te iten, mar it bliuwt ornaris noch moannenlang by de mem drinke. Jongen bliuwe faak ferskate jierren yn de omkriten fan harren mem. Wyfkes kinne nei inkele jierren geslachtsryp wurde, wylst mantsjes meastentiids pas letter de kâns krije om har fuort te plantsjen, om't se dêrfoar mei oare mantsjes konkurrearje moatte. == Natuerlike fijannen == Folwoeksen nylhoarsen hawwe troch harren grutte, krêft en grutte tosken mar in pear natuerlike fijannen. [[Liuwen]] kinne ûnder beskate omstannichheden nylhoarsen oanfalle, benammen as in bist ferswakke is of allinnich op it lân ferkeart. Jongen binne kwetsberder en kinne ek troch [[krokodillen]] of oare grutte rôfdieren pakt wurde. In grut part fan de stjerte ûnder nylhoarsen wurdt lykwols net feroarsake troch rôfdieren, mar troch sykten, drûchte, fiedseltekoart en gefjochten tusken nylhoarsen ûnderling. Benammen gefjochten tusken folwoeksen mantsjes kinne slimme ferwûnings feroarsaakje. == Ekologyske betsjutting == Nylhoarsen spylje in wichtige rol yn de [[ekosysteem|ekosystemen]] dêr't se libje. Troch nachts op it lân te fretten en oerdeis yn it wetter te rêsten, ferpleatse se grutte hoemannichten organysk materiaal en fiedingsstoffen fan it lân nei it wetter. In grut part dêrfan komt fia harren dong yn rivieren en marren telâne. De dong kin in wichtige fiedingsboarne wêze foar mikro-organismen en oare lytse organismen yn it wetter. Dy foarmje wer iten foar oare dieren. Op dy wize kinne nylhoarsen de fiedselkringrin en de produksje fan organysk materiaal yn it wetter beynfloedzje. In grutte hoemannichte dong kin lykwols ek negative gefolgen hawwe. By it ôfbrekken fan it organyske materiaal wurdt soerstof ferbrûkt. Yn wetter dêr't in soad nylhoarsen byinoar libje, kin dêrtroch in soerstoftekoart ûntstean. As by heech wetter grutte hoemannichten fan dat soerstofearme wetter fuortspield wurde, kin dat fierder streamôfwerts ta fiskestjerte liede. Undersyk yn de [[Mara (rivier)|Mara]] yn [[Kenia]] en [[Tanzania]] liet sjen dat nylhoarsen sa in grutte ynfloed op de wetterkwaliteit hawwe kinne. De ûndersikers stelden fêst dat de ynstream fan organysk materiaal út nylhoarspuozzen bydroech oan perioaden fan soerstoftekoart en fiskestjerte.<ref name="Dutton2018">{{Cite journal |last=Dutton |first=Christopher L. |last2=Subalusky |first2=Amanda L. |last3=Hamilton |first3=Stephen K. |last4=Rosi |first4=Emma J. |last5=Post |first5=David M. |year=2018 |title=Organic matter loading by hippopotami causes subsidy overload resulting in downstream hypoxia and fish kills |journal=Nature Communications |volume=9 |pages=1951 |doi=10.1038/s41467-018-04391-6 |url=https://www.nature.com/articles/s41467-018-04391-6}}</ref> Njonken de ynfloed op de wetterkwaliteit feroarje nylhoarsen ek it lânskip. Troch harren gewicht en it regelmjittich brûken fan deselde rûtes kinne djippe paden tusken it wetter en de greidegebieten ûntstean. Sokke paden kinne by reinwetter ek as lytse wetterôffierings tsjinje. == Evolúsje en sibskip == [[Ofbyld:Hippo skull dark.jpg|thumb|Plasse fan in nylhoars]] Nylhoarsen hearre ta de [[Evenhoevigen]] (''Artiodactyla''), in groep sûchdieren dêr't ûnder oare ek bargen, harten en kij ta hearre. Molekulêr ûndersyk hat lykwols sjen litten dat nylhoarsen nauwer besibbe binne oan walfisken en dolfinen as oan de oare noch libjende evenhoevigen. Nylhoarsen en walfisken hawwe in mienskiplike foarâlder, mar harren oanpassingen oan it wetter binne foar in wichtich part ûnôfhinklik faninoar ûntstien.<ref name="Springer2021"/> De famylje fan de nylhoarsen hat in lange evolúsjonêre skiednis. Yn it ferline bestiene der ferskate soarten, dy't oer gruttere gebieten ferspraat wiene as de hjoeddeiske nylhoarsen. Yn it Pleistoseen kamen grutte nylhoarsen ûnder oare yn Súd-Jeropa foar. Op eilannen yn de [[Middellânske See]], lykas [[Syprus]] en [[Kreta]], ûntstiene lytse, oan it eilânlibben oanpaste nylhoarsesoarten. Ek op Madagaskar kamen eartiids ferskate nylhoarsesoarten foar. Dy binne allegear útstoarn. Tsjintwurdich binne allinnich it gewoane nylhoars en it folle lytsere dwerchnylhoars oerbleaun. == Ferhâlding mei de minske == [[Ofbyld:Hippopotamus-2.jpg|thumb|Close-up fan it each fan in nylhoars]] Nylhoarsen hawwe al tûzenen jierren in plak yn it libben fan de minsken yn Afrika. Se waarden bejage om it fleis, de hûd en de tosken. De grutte hoek- en snijtosken befetsje [[ivoar]], dat ûnder oare brûkt waard foar it meitsjen fan sierfoarwerpen. Yn it [[Alde Egypte]] wie it nylhoars in bekend bist. It waard ôfbylde yn de keunst en hie in plak yn de religieuze foarstellingswrâld. De goadinne [[Taweret]], dy't ûnder oare mei de beskerming fan swangere froulju en bern ferbûn wie, waard faak foarsteld mei it lichem en de kop fan in nylhoars. Tsjintwurdich kinne nylhoarsen benammen konflikten mei minsken feroarsaakje yn gebieten dêr't rivieren en marren ek brûkt wurde foar fiskerij, lânbou of wetterferfier. Nylhoarsen kinne gewaaksen ferniele as se nachts op lânbougrûn komme te fretten. Dêrneist kinne moeting mei minsken, benammen yn it wetter of op smelle paden, ta gefaarlike situaasjes liede. It nylhoars is ek in bekend bist yn [[dieretún|dieretunen]] en nasjonale parken. Yn ferskate Afrikaanske lannen binne nylhoarsen in wichtige attraksje foar it [[toerisme]]. == Bedriging en beskerming == It nylhoars stiet op de [[Reade List fan de IUCN]] as ''kwetsber'' (Vulnerable). Neffens de yn 2017 publisearre beoardieling waard de wrâldpopulaasje op likernôch 115.000 oant 130.000 bisten rûsd. It giet dêrby om in skatting en net om in folsleine telling fan alle nylhoarsen.<ref name="IUCN"/> De wichtichste bedrigings binne it ferdwinen en fersnipperjen fan leefgebieten, de jacht en konflikten mei minsken. Rivieren en marren wurde hieltyd mear brûkt foar lânbou, wetterwinning, dammen en oare foarmen fan minsklike ûntwikkeling. Dêrtroch kinne de wetterstân en de beskikberens fan geskikte rêst- en greidegebieten feroarje. Ek drûchte kin in grutte ynfloed hawwe op nylhoarspopulaasjes. As rivieren en puozzen opdroegje, wurde de bisten twongen om har op in lytser oerflak te konsintrearjen. Dat kin liede ta mear konkurrinsje, gefjochten en in grutter risiko op sykten. Yn ferskate Afrikaanske lannen libje grutte populaasjes yn beskerme natuergebieten. Foar de beskerming fan de soart is it lykwols ek wichtich dat bûten dy gebieten genôch wetter, greide en ferbinings tusken leefgebieten beskikber bliuwe. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> --- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 6y0rf7zrjrs09tz970622ypkmgxu9fj 1242489 1242488 2026-10-13T18:33:16Z Drewes 2754 lol! 1242489 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nylhoars |Ofbyld=[[File:Nijlpaard.jpg|frameless|center]]<br><small>in nylhoars (''Hippopotamus amphibius'')</small> |Ryk=[[dieren]] (''Animalia'') |Stamme=[[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse=[[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift=[[eventeanigen]] (''Artiodactyla'') |Famylje=[[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae'') |Skaai=''[[Hippopotamus (skaai)]]'' |Wittenskiplike namme='''Hippopotamus amphibius''' |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Hippo distribution.gif|center|frameless]] }} It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is in grut [[sûchdier]] út de famylje fan de [[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae''). It is de grutste fan de twa noch libjende soarten út dy famylje. De oare soart is it [[dwerchnylhoars]] (''Choeropsis liberiensis''). It nylhoars is ien fan de grutste lânsûchdieren op ierde. Allinnich de [[oaljefanten]] en guon [[noashoarnen]] binne swierder. Nettsjinsteande syn namme is it nylhoars net nau besibbe oan it [[hynder]]. De neiste noch libjende sibben fan de nylhoarsen binne de [[walfisken]] en [[dolfinen]].<ref name="Springer2021">{{Cite journal |last=Springer |first=Mark S. |title=Genomic and anatomical comparisons of skin support independent adaptation to life in water by cetaceans and hippos |journal=Current Biology |year=2021 |volume=31 |issue=10 |doi=10.1016/j.cub.2021.02.057}}</ref> De wittenskiplike namme fan de soart waard yn [[1758]] publisearre troch [[Carl Linnaeus]] yn de tsiende edysje fan ''[[Systema Naturae]]''.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?print_version=SCR&search_topic=TSN&search_value=625024&source=from_print |title=Hippopotamus amphibius |publisher=Integrated Taxonomic Information System |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars is de iennichste noch libjende soart fan it skaai ''Hippopotamus''. Eartiids kamen ek oare soarten út dat skaai foar, ûnder oaren yn [[Jeropa]] en op [[Madagaskar]]. In foarbyld is it útstoarne ''Hippopotamus antiquus'', dat yn it [[Pleistoseen]] yn Jeropa libbe. It nylhoars bringt it grutste part fan de dei yn it wetter troch, mar komt benammen nachts oan lân om te fretten. Hoewol't it bist der swier en lomperich útsjocht, kin it him sawol op it lân as yn it wetter fluch ferpleatse. Nylhoarsen libje faak yn groepen en kinne harren territoarium fûl ferdigenje. De soart wurdt troch de [[Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) as kwetsber beskôge.<ref name="IUCN">{{Cite web |last=Lewison |first=R. |last2=Pluháček |first2=J. |year=2017 |title=Hippopotamus amphibius |website=The IUCN Red List of Threatened Species |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |url=https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Hippo.ogv|thumb|Filmke mei nylhoarsen]] == Fersprieding en leefgebiet == Nylhoarsen komme foar yn in grut part fan [[Afrika besuden de Sahara]]. Se libje benammen yn rivieren, marren, puozzen en moerassen yn savannegebieten, mar ek yn guon boskgebieten. Se hawwe wetter nedich dat djip genôch is om harren lichem ûnder te dompeljen, en yn de omkriten moat genôch gers groeie om fan te fretten. Yn bercheftige gebieten kinne se oant likernôch 2.000 meter hichte foarkomme.<ref name="ADW">{{Cite web |last=Mason |first=Kassandra |title=Hippopotamus amphibius |website=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan |url=https://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/ |access-date=2026-10-13}}</ref> De grutste populaasjes libje yn it easten en suden fan Afrika, ûnder oare yn [[Tanzania]], [[Sambia]], [[Uganda]], [[Kenia]] en [[Mozambyk]]. Yn West-Afrika binne de populaasjes oer it generaal lytser en mear ferspraat. De fersprieding fan it nylhoars is yn de rin fan de tiid lytser wurden troch de jacht, it ferdwinen fan gaadlike leefgebieten en de tanimmende minsklike aktiviteit by rivieren en marren.<ref name="IUCN"/> Eartiids kamen nylhoarsen ek foar yn it [[Nyl]]gebiet fan [[Egypte]]. Dêr binne se tsjintwurdich útstoarn. Yn it Pleistoseen libben nylhoarsen en nau besibbe foarmen ek yn dielen fan Jeropa. Fossilen binne ûnder oare fûn yn it streamgebiet fan de [[Ryn]] en yn ôfsettings fan de [[Noardsee]].<ref name="Geologie">{{Cite web |title=Hippopotamus amphibius Linnaeus, 1758 |website=Geologie van Nederland |url=https://www.geologievannederland.nl/fossielen/zoogdier-register/hippopotamus-amphibius-linnaeus-1758.html |access-date=2026-10-13}}</ref> == Uterlike skaaimerken == [[Ofbyld:Hippo pod edit.jpg|thumb|Groep nylhoarsen yn de [[Luangwa (rivier)|delling fan de Luangwa]] yn [[Sambia]]]] [[Ofbyld:Hippopotamus-1.jpg|thumb|Earen, eagen en noasters fan it nylhoars sitte boppe op 'e holle]] It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte en stevige poaten en in tige grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, útsein in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De hûd is meastentiids griisbrún oant pears-griis, wylst de búk en de hûd om de eagen en earen hinne faak rôze-eftich binne. De hûd fan it nylhoars is dik, mar kin relatyf maklik útdrûgje. Dêrom bringt it bist oerdeis in soad tiid yn it wetter troch. Yn de hûd sitte klieren dy't in kleurleaze ôfskieding produsearje. Dy feroaret nei ferrin fan tiid fan kleur en wurdt earst read en letter brúnich. De stof beskermet de hûd tsjin sinneljocht en hat ek in antibakteriële wurking. Troch de reade kleur wurdt de ôfskieding wolris ''bloedsweet'' neamd, hoewol't it gjin bloed of echt swit is.<ref name="Skin">{{Cite web |title=Soak Up the Sun |publisher=San Diego Zoo Wildlife Alliance |date=2024-08-12 |url=https://adminzoonooz.sandiegozoo.org/story-hub/2024/08/12/soak-up-the-sun |access-date=2026-10-13}}</ref> De eagen, earen en noastergatten sitte heech op de kop. Sa kinne se boppe it wetteroerflak bliuwe, wylst de rest fan it lichem ûnder wetter is. By it dûken wurde de noastergatten ôfsletten. Nylhoarsen kinne ferskate minuten ûnder wetter bliuwe sûnder sykhelje te moatten. De bek kin tige fier iepen. De grutte hoek- en snijtosken wurde benammen brûkt by gefjochten en net om gers mei te iten. Benammen by de mantsjes kinne de hoek- en snijtosken enoarm grut wurde. De hoektosken kinne in lingte fan likernôch 50 sintimeter berikke. Trochdat de tosken fan de boppe- en ûnderkaak tsjininoar skuorje, bliuwe se skerp.<ref name="ADW"/> It nylhoars hat in kop-romplingte fan likernôch 280 oant 350 sintimeter en in skofthichte fan 130 oant 165 sintimeter. De sturt is om de 35 oant 50 sintimeter lang. Folwoeksen wyfkes weagje ornaris tusken de 1.300 en 1.500 kilogram, wylst mantsjes faak tusken de 1.500 en 1.800 kilogram weagje. Benammen âldere mantsjes kinne folle swierder wurde en in gewicht fan mear as 3.000 kilogram berikke. Mantsjes groeie langer troch as wyfkes.<ref name="ADW"/> Nylhoarsen kinne yn it wyld in leeftyd fan om de 40 oant 50 jier berikke. Yn finzenskip wurde se soms noch âlder. == Gedrach == Nylhoarsen binne sosjale bisten dy't ornaris yn groepen libje. Sa'n groep bestiet faak út tsien oant tritich bisten, mar op plakken mei in soad nylhoarsen kinne ek folle gruttere groepen ûntstean. In groep bestiet meastentiids út wyfkes mei jongen, jongere mantsjes en ien of mear folwoeksen mantsjes. In dominant mantsje ferdigenet syn diel fan it wetter tsjin oare dominante mantsjes.<ref name="ADW"/> Oerdeis rêste nylhoarsen yn it wetter of op modderige oevers. Se lizze dan faak ticht byinoar. Tsjin de jûn ferlitte se it wetter om te fretten. Dêrby brûke se gauris deselde paden, dy't troch it regelmjittige gebrûk dúdlik yn it lânskip te sjen binne. Nylhoarsen kinne op ferskate manieren mei-inoar kommunisearje. Se meitsje lûde, knorrende en blazende lûden dy't oer in grutte ôfstân te hearren binne. Ek it wiid iepenjen fan de bek is in wichtich sinjaal, benammen tusken mantsjes. Fierders brûke se harren dong om gebieten te markearjen. Dêrby bewege se de sturt fluch hinne en wer, sadat de dong ferspraat wurdt.<ref name="ADW"/> Hoewol't nylhoarsen meastentiids rêstich yn it wetter lizze, kinne se tige agressyf reagearje as se harren bedrige fiele. Benammen mantsjes dy't harren territoarium ferdigenje en wyfkes mei jongen kinne gefaarlik wêze. Ek as in minske ûnbedoeld tusken in nylhoars en it wetter komt, kin it bist oanfallen gean. Nylhoarsen kinne op it lân oer koarte ôfstannen mei in snelheid fan ferskate tsientallen kilometers yn 'e oere rinne. === Libben yn it wetter === [[Ofbyld:Nijlpaard2 mei 2004.jpg|thumb|Nylhoars yn it [[Noorder Dierenpark Emmen]]]] Nettsjinsteande harren nauwe bân mei it wetter binne nylhoarsen net op deselde wize as fisken of walfisken oan it swimmen oanpast. Yn ûndjip wetter rinne se faak oer de boaiem. Yn djipper wetter kinne se har mei de poaten ôfsette en har troch it wetter ferpleatse. Nylhoarsen kinne ek ûnder wetter sliepe. Se komme dan geregeld automatysk nei it wetteroerflak om sykhelje te kinnen. Dy oanpassing makket it mooglik om in grut part fan de dei yn it wetter te bliuwen. == Fuortplanting == Nylhoarsen kinne harren it hiele jier troch fuortplantsje, mar yn guon gebieten wurde de measte jongen yn it reinseizoen berne. De pearing fynt meastentiids yn it wetter plak. Dominante mantsjes kinne mei ferskate wyfkes pearje. De draachtiid duorret likernôch acht moanne. Gewoanwei wurdt mar ien jong tagelyk berne. By de berte weaget it jong meastentiids tusken de 25 en 50 kilogram. It wyfke siket faak in rêstich plak op, los fan de rest fan de groep. De berte kin op it lân of yn ûndjip wetter plakfine.<ref name="ADW"/> It jong kin koart nei de berte al rinne en him yn it wetter ferpleatse. It kin sels ûnder wetter by de mem drinke, troch de earen en noastergatten ôf te sluten. De mem soarget yntinsyf foar it jong en ferdigenet it tsjin mooglike fijannen. Nei inkele wiken begjint it jong ek gers te iten, mar it bliuwt ornaris noch moannenlang by de mem drinke. Jongen bliuwe faak ferskate jierren yn de omkriten fan harren mem. Wyfkes kinne nei inkele jierren geslachtsryp wurde, wylst mantsjes meastentiids pas letter de kâns krije om har fuort te plantsjen, om't se dêrfoar mei oare mantsjes konkurrearje moatte. == Natuerlike fijannen == Folwoeksen nylhoarsen hawwe troch harren grutte, krêft en grutte tosken mar in pear natuerlike fijannen. [[Liuwen]] kinne ûnder beskate omstannichheden nylhoarsen oanfalle, benammen as in bist ferswakke is of allinnich op it lân ferkeart. Jongen binne kwetsberder en kinne ek troch [[krokodillen]] of oare grutte rôfdieren pakt wurde. In grut part fan de stjerte ûnder nylhoarsen wurdt lykwols net feroarsake troch rôfdieren, mar troch sykten, drûchte, fiedseltekoart en gefjochten tusken nylhoarsen ûnderling. Benammen gefjochten tusken folwoeksen mantsjes kinne slimme ferwûnings feroarsaakje. == Ekologyske betsjutting == Nylhoarsen spylje in wichtige rol yn de [[ekosysteem|ekosystemen]] dêr't se libje. Troch nachts op it lân te fretten en oerdeis yn it wetter te rêsten, ferpleatse se grutte hoemannichten organysk materiaal en fiedingsstoffen fan it lân nei it wetter. In grut part dêrfan komt fia harren dong yn rivieren en marren telâne. De dong kin in wichtige fiedingsboarne wêze foar mikro-organismen en oare lytse organismen yn it wetter. Dy foarmje wer iten foar oare dieren. Op dy wize kinne nylhoarsen de fiedselkringrin en de produksje fan organysk materiaal yn it wetter beynfloedzje. In grutte hoemannichte dong kin lykwols ek negative gefolgen hawwe. By it ôfbrekken fan it organyske materiaal wurdt soerstof ferbrûkt. Yn wetter dêr't in soad nylhoarsen byinoar libje, kin dêrtroch in soerstoftekoart ûntstean. As by heech wetter grutte hoemannichten fan dat soerstofearme wetter fuortspield wurde, kin dat fierder streamôfwerts ta fiskestjerte liede. Undersyk yn de [[Mara (rivier)|Mara]] yn [[Kenia]] en [[Tanzania]] liet sjen dat nylhoarsen sa in grutte ynfloed op de wetterkwaliteit hawwe kinne. De ûndersikers stelden fêst dat de ynstream fan organysk materiaal út nylhoarspuozzen bydroech oan perioaden fan soerstoftekoart en fiskestjerte.<ref name="Dutton2018">{{Cite journal |last=Dutton |first=Christopher L. |last2=Subalusky |first2=Amanda L. |last3=Hamilton |first3=Stephen K. |last4=Rosi |first4=Emma J. |last5=Post |first5=David M. |year=2018 |title=Organic matter loading by hippopotami causes subsidy overload resulting in downstream hypoxia and fish kills |journal=Nature Communications |volume=9 |pages=1951 |doi=10.1038/s41467-018-04391-6 |url=https://www.nature.com/articles/s41467-018-04391-6}}</ref> Njonken de ynfloed op de wetterkwaliteit feroarje nylhoarsen ek it lânskip. Troch harren gewicht en it regelmjittich brûken fan deselde rûtes kinne djippe paden tusken it wetter en de greidegebieten ûntstean. Sokke paden kinne by reinwetter ek as lytse wetterôffierings tsjinje. == Evolúsje en sibskip == [[Ofbyld:Hippo skull dark.jpg|thumb|Plasse fan in nylhoars]] Nylhoarsen hearre ta de [[Evenhoevigen]] (''Artiodactyla''), in groep sûchdieren dêr't ûnder oare ek bargen, harten en kij ta hearre. Molekulêr ûndersyk hat lykwols sjen litten dat nylhoarsen nauwer besibbe binne oan walfisken en dolfinen as oan de oare noch libjende evenhoevigen. Nylhoarsen en walfisken hawwe in mienskiplike foarâlder, mar harren oanpassingen oan it wetter binne foar in wichtich part ûnôfhinklik faninoar ûntstien.<ref name="Springer2021"/> De famylje fan de nylhoarsen hat in lange evolúsjonêre skiednis. Yn it ferline bestiene der ferskate soarten, dy't oer gruttere gebieten ferspraat wiene as de hjoeddeiske nylhoarsen. Yn it Pleistoseen kamen grutte nylhoarsen ûnder oare yn Súd-Jeropa foar. Op eilannen yn de [[Middellânske See]], lykas [[Syprus]] en [[Kreta]], ûntstiene lytse, oan it eilânlibben oanpaste nylhoarsesoarten. Ek op Madagaskar kamen eartiids ferskate nylhoarsesoarten foar. Dy binne allegear útstoarn. Tsjintwurdich binne allinnich it gewoane nylhoars en it folle lytsere dwerchnylhoars oerbleaun. == Ferhâlding mei de minske == [[Ofbyld:Hippopotamus-2.jpg|thumb|Close-up fan it each fan in nylhoars]] Nylhoarsen hawwe al tûzenen jierren in plak yn it libben fan de minsken yn Afrika. Se waarden bejage om it fleis, de hûd en de tosken. De grutte hoek- en snijtosken befetsje [[ivoar]], dat ûnder oare brûkt waard foar it meitsjen fan sierfoarwerpen. Yn it [[Alde Egypte]] wie it nylhoars in bekend bist. It waard ôfbylde yn de keunst en hie in plak yn de religieuze foarstellingswrâld. De goadinne [[Taweret]], dy't ûnder oare mei de beskerming fan swangere froulju en bern ferbûn wie, waard faak foarsteld mei it lichem en de kop fan in nylhoars. Tsjintwurdich kinne nylhoarsen benammen konflikten mei minsken feroarsaakje yn gebieten dêr't rivieren en marren ek brûkt wurde foar fiskerij, lânbou of wetterferfier. Nylhoarsen kinne gewaaksen ferniele as se nachts op lânbougrûn komme te fretten. Dêrneist kinne moeting mei minsken, benammen yn it wetter of op smelle paden, ta gefaarlike situaasjes liede. It nylhoars is ek in bekend bist yn [[dieretún|dieretunen]] en nasjonale parken. Yn ferskate Afrikaanske lannen binne nylhoarsen in wichtige attraksje foar it [[toerisme]]. == Bedriging en beskerming == It nylhoars stiet op de [[Reade List fan de IUCN]] as ''kwetsber'' (Vulnerable). Neffens de yn 2017 publisearre beoardieling waard de wrâldpopulaasje op likernôch 115.000 oant 130.000 bisten rûsd. It giet dêrby om in skatting en net om in folsleine telling fan alle nylhoarsen.<ref name="IUCN"/> De wichtichste bedrigings binne it ferdwinen en fersnipperjen fan leefgebieten, de jacht en konflikten mei minsken. Rivieren en marren wurde hieltyd mear brûkt foar lânbou, wetterwinning, dammen en oare foarmen fan minsklike ûntwikkeling. Dêrtroch kinne de wetterstân en de beskikberens fan geskikte rêst- en greidegebieten feroarje. Ek drûchte kin in grutte ynfloed hawwe op nylhoarspopulaasjes. As rivieren en puozzen opdroegje, wurde de bisten twongen om har op in lytser oerflak te konsintrearjen. Dat kin liede ta mear konkurrinsje, gefjochten en in grutter risiko op sykten. Yn ferskate Afrikaanske lannen libje grutte populaasjes yn beskerme natuergebieten. Foar de beskerming fan de soart is it lykwols ek wichtich dat bûten dy gebieten genôch wetter, greide en ferbinings tusken leefgebieten beskikber bliuwe. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> --- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] ppbooknm9a0n6dk7vxpeocitn426j3b 1242496 1242489 2026-10-13T21:30:46Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1242496 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nylhoars |Ofbyld=[[File:Nijlpaard.jpg|frameless|center]]<br><small>in nylhoars (''Hippopotamus amphibius'')</small> |Ryk=[[dieren]] (''Animalia'') |Stamme=[[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse=[[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift=[[evenhoevigen]] (''Artiodactyla'') |Famylje=[[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae'') |Skaai= [[gewoane nylhoarsen]] (''Hippopotamus'') |Wittenskiplike namme='''Hippopotamus amphibius''' |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Hippo distribution.gif|center|frameless]] }} It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is in grut [[sûchdier]] út de famylje fan de [[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae''). It is de grutste fan de twa noch libjende soarten út dy famylje. De oare soart is it [[dwerchnylhoars]] (''Choeropsis liberiensis''). It nylhoars is ien fan de grutste lânsûchdieren op ierde. Allinnich de [[oaljefanten]] en guon [[noashoarnen]] binne swierder. Nettsjinsteande syn namme is it nylhoars net nau besibbe oan it [[hynder]]. De neiste noch libjende sibben fan de nylhoarsen binne de [[walfisken]] en [[dolfinen]].<ref name="Springer2021">{{Cite journal |last=Springer |first=Mark S. |title=Genomic and anatomical comparisons of skin support independent adaptation to life in water by cetaceans and hippos |journal=Current Biology |year=2021 |volume=31 |issue=10 |doi=10.1016/j.cub.2021.02.057}}</ref> De wittenskiplike namme fan de soart waard yn [[1758]] publisearre troch [[Carl Linnaeus]] yn de tsiende edysje fan ''[[Systema Naturae]]''.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?print_version=SCR&search_topic=TSN&search_value=625024&source=from_print |title=Hippopotamus amphibius |publisher=Integrated Taxonomic Information System |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars is de iennichste noch libjende soart fan it skaai ''Hippopotamus''. Eartiids kamen ek oare soarten út dat skaai foar, ûnder oaren yn [[Jeropa]] en op [[Madagaskar]]. In foarbyld is it útstoarne ''Hippopotamus antiquus'', dat yn it [[Pleistoseen]] yn Jeropa libbe. It nylhoars bringt it grutste part fan de dei yn it wetter troch, mar komt benammen nachts oan lân om te fretten. Hoewol't it bist der swier en lomperich útsjocht, kin it him sawol op it lân as yn it wetter fluch ferpleatse. Nylhoarsen libje faak yn groepen en kinne harren territoarium fûl ferdigenje. De soart wurdt troch de [[Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) as kwetsber beskôge.<ref name="IUCN">{{Cite web |last=Lewison |first=R. |last2=Pluháček |first2=J. |year=2017 |title=Hippopotamus amphibius |website=The IUCN Red List of Threatened Species |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |url=https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Hippo.ogv|thumb|Filmke mei nylhoarsen]] == Fersprieding en leefgebiet == Nylhoarsen komme foar yn in grut part fan [[Afrika besuden de Sahara]]. Se libje benammen yn rivieren, marren, puozzen en moerassen yn savannegebieten, mar ek yn guon boskgebieten. Se hawwe wetter nedich dat djip genôch is om harren lichem ûnder te dompeljen, en yn de omkriten moat genôch gers groeie om fan te fretten. Yn bercheftige gebieten kinne se oant likernôch 2.000 meter hichte foarkomme.<ref name="ADW">{{Cite web |last=Mason |first=Kassandra |title=Hippopotamus amphibius |website=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan |url=https://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/ |access-date=2026-10-13}}</ref> De grutste populaasjes libje yn it easten en suden fan Afrika, ûnder oare yn [[Tanzania]], [[Sambia]], [[Uganda]], [[Kenia]] en [[Mozambyk]]. Yn West-Afrika binne de populaasjes oer it generaal lytser en mear ferspraat. De fersprieding fan it nylhoars is yn de rin fan de tiid lytser wurden troch de jacht, it ferdwinen fan gaadlike leefgebieten en de tanimmende minsklike aktiviteit by rivieren en marren.<ref name="IUCN"/> Eartiids kamen nylhoarsen ek foar yn it [[Nyl]]gebiet fan [[Egypte]]. Dêr binne se tsjintwurdich útstoarn. Yn it Pleistoseen libben nylhoarsen en nau besibbe foarmen ek yn dielen fan Jeropa. Fossilen binne ûnder oare fûn yn it streamgebiet fan de [[Ryn]] en yn ôfsettings fan de [[Noardsee]].<ref name="Geologie">{{Cite web |title=Hippopotamus amphibius Linnaeus, 1758 |website=Geologie van Nederland |url=https://www.geologievannederland.nl/fossielen/zoogdier-register/hippopotamus-amphibius-linnaeus-1758.html |access-date=2026-10-13}}</ref> == Uterlike skaaimerken == [[Ofbyld:Hippo pod edit.jpg|thumb|Groep nylhoarsen yn de [[Luangwa (rivier)|delling fan de Luangwa]] yn [[Sambia]]]] [[Ofbyld:Hippopotamus-1.jpg|thumb|Earen, eagen en noasters fan it nylhoars sitte boppe op 'e holle]] It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte en stevige poaten en in tige grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, útsein in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De hûd is meastentiids griisbrún oant pears-griis, wylst de búk en de hûd om de eagen en earen hinne faak rôze-eftich binne. De hûd fan it nylhoars is dik, mar kin relatyf maklik útdrûgje. Dêrom bringt it bist oerdeis in soad tiid yn it wetter troch. Yn de hûd sitte klieren dy't in kleurleaze ôfskieding produsearje. Dy feroaret nei ferrin fan tiid fan kleur en wurdt earst read en letter brúnich. De stof beskermet de hûd tsjin sinneljocht en hat ek in antibakteriële wurking. Troch de reade kleur wurdt de ôfskieding wolris ''bloedsweet'' neamd, hoewol't it gjin bloed of echt swit is.<ref name="Skin">{{Cite web |title=Soak Up the Sun |publisher=San Diego Zoo Wildlife Alliance |date=2024-08-12 |url=https://adminzoonooz.sandiegozoo.org/story-hub/2024/08/12/soak-up-the-sun |access-date=2026-10-13}}</ref> De eagen, earen en noastergatten sitte heech op de kop. Sa kinne se boppe it wetteroerflak bliuwe, wylst de rest fan it lichem ûnder wetter is. By it dûken wurde de noastergatten ôfsletten. Nylhoarsen kinne ferskate minuten ûnder wetter bliuwe sûnder sykhelje te moatten. De bek kin tige fier iepen. De grutte hoek- en snijtosken wurde benammen brûkt by gefjochten en net om gers mei te iten. Benammen by de mantsjes kinne de hoek- en snijtosken enoarm grut wurde. De hoektosken kinne in lingte fan likernôch 50 sintimeter berikke. Trochdat de tosken fan de boppe- en ûnderkaak tsjininoar skuorje, bliuwe se skerp.<ref name="ADW"/> It nylhoars hat in kop-romplingte fan likernôch 280 oant 350 sintimeter en in skofthichte fan 130 oant 165 sintimeter. De sturt is om de 35 oant 50 sintimeter lang. Folwoeksen wyfkes weagje ornaris tusken de 1.300 en 1.500 kilogram, wylst mantsjes faak tusken de 1.500 en 1.800 kilogram weagje. Benammen âldere mantsjes kinne folle swierder wurde en in gewicht fan mear as 3.000 kilogram berikke. Mantsjes groeie langer troch as wyfkes.<ref name="ADW"/> Nylhoarsen kinne yn it wyld in leeftyd fan om de 40 oant 50 jier berikke. Yn finzenskip wurde se soms noch âlder. == Gedrach == Nylhoarsen binne sosjale bisten dy't ornaris yn groepen libje. Sa'n groep bestiet faak út tsien oant tritich bisten, mar op plakken mei in soad nylhoarsen kinne ek folle gruttere groepen ûntstean. In groep bestiet meastentiids út wyfkes mei jongen, jongere mantsjes en ien of mear folwoeksen mantsjes. In dominant mantsje ferdigenet syn diel fan it wetter tsjin oare dominante mantsjes.<ref name="ADW"/> Oerdeis rêste nylhoarsen yn it wetter of op modderige oevers. Se lizze dan faak ticht byinoar. Tsjin de jûn ferlitte se it wetter om te fretten. Dêrby brûke se gauris deselde paden, dy't troch it regelmjittige gebrûk dúdlik yn it lânskip te sjen binne. Nylhoarsen kinne op ferskate manieren mei-inoar kommunisearje. Se meitsje lûde, knorrende en blazende lûden dy't oer in grutte ôfstân te hearren binne. Ek it wiid iepenjen fan de bek is in wichtich sinjaal, benammen tusken mantsjes. Fierders brûke se harren dong om gebieten te markearjen. Dêrby bewege se de sturt fluch hinne en wer, sadat de dong ferspraat wurdt.<ref name="ADW"/> Hoewol't nylhoarsen meastentiids rêstich yn it wetter lizze, kinne se tige agressyf reagearje as se harren bedrige fiele. Benammen mantsjes dy't harren territoarium ferdigenje en wyfkes mei jongen kinne gefaarlik wêze. Ek as in minske ûnbedoeld tusken in nylhoars en it wetter komt, kin it bist oanfallen gean. Nylhoarsen kinne op it lân oer koarte ôfstannen mei in snelheid fan ferskate tsientallen kilometers yn 'e oere rinne. === Libben yn it wetter === [[Ofbyld:Nijlpaard2 mei 2004.jpg|thumb|Nylhoars yn it [[Noorder Dierenpark Emmen]]]] Nettsjinsteande harren nauwe bân mei it wetter binne nylhoarsen net op deselde wize as fisken of walfisken oan it swimmen oanpast. Yn ûndjip wetter rinne se faak oer de boaiem. Yn djipper wetter kinne se har mei de poaten ôfsette en har troch it wetter ferpleatse. Nylhoarsen kinne ek ûnder wetter sliepe. Se komme dan geregeld automatysk nei it wetteroerflak om sykhelje te kinnen. Dy oanpassing makket it mooglik om in grut part fan de dei yn it wetter te bliuwen. == Fuortplanting == Nylhoarsen kinne harren it hiele jier troch fuortplantsje, mar yn guon gebieten wurde de measte jongen yn it reinseizoen berne. De pearing fynt meastentiids yn it wetter plak. Dominante mantsjes kinne mei ferskate wyfkes pearje. De draachtiid duorret likernôch acht moanne. Gewoanwei wurdt mar ien jong tagelyk berne. By de berte weaget it jong meastentiids tusken de 25 en 50 kilogram. It wyfke siket faak in rêstich plak op, los fan de rest fan de groep. De berte kin op it lân of yn ûndjip wetter plakfine.<ref name="ADW"/> It jong kin koart nei de berte al rinne en him yn it wetter ferpleatse. It kin sels ûnder wetter by de mem drinke, troch de earen en noastergatten ôf te sluten. De mem soarget yntinsyf foar it jong en ferdigenet it tsjin mooglike fijannen. Nei inkele wiken begjint it jong ek gers te iten, mar it bliuwt ornaris noch moannenlang by de mem drinke. Jongen bliuwe faak ferskate jierren yn de omkriten fan harren mem. Wyfkes kinne nei inkele jierren geslachtsryp wurde, wylst mantsjes meastentiids pas letter de kâns krije om har fuort te plantsjen, om't se dêrfoar mei oare mantsjes konkurrearje moatte. == Natuerlike fijannen == Folwoeksen nylhoarsen hawwe troch harren grutte, krêft en grutte tosken mar in pear natuerlike fijannen. [[Liuwen]] kinne ûnder beskate omstannichheden nylhoarsen oanfalle, benammen as in bist ferswakke is of allinnich op it lân ferkeart. Jongen binne kwetsberder en kinne ek troch [[krokodillen]] of oare grutte rôfdieren pakt wurde. In grut part fan de stjerte ûnder nylhoarsen wurdt lykwols net feroarsake troch rôfdieren, mar troch sykten, drûchte, fiedseltekoart en gefjochten tusken nylhoarsen ûnderling. Benammen gefjochten tusken folwoeksen mantsjes kinne slimme ferwûnings feroarsaakje. == Ekologyske betsjutting == Nylhoarsen spylje in wichtige rol yn de [[ekosysteem|ekosystemen]] dêr't se libje. Troch nachts op it lân te fretten en oerdeis yn it wetter te rêsten, ferpleatse se grutte hoemannichten organysk materiaal en fiedingsstoffen fan it lân nei it wetter. In grut part dêrfan komt fia harren dong yn rivieren en marren telâne. De dong kin in wichtige fiedingsboarne wêze foar mikro-organismen en oare lytse organismen yn it wetter. Dy foarmje wer iten foar oare dieren. Op dy wize kinne nylhoarsen de fiedselkringrin en de produksje fan organysk materiaal yn it wetter beynfloedzje. In grutte hoemannichte dong kin lykwols ek negative gefolgen hawwe. By it ôfbrekken fan it organyske materiaal wurdt soerstof ferbrûkt. Yn wetter dêr't in soad nylhoarsen byinoar libje, kin dêrtroch in soerstoftekoart ûntstean. As by heech wetter grutte hoemannichten fan dat soerstofearme wetter fuortspield wurde, kin dat fierder streamôfwerts ta fiskestjerte liede. Undersyk yn de [[Mara (rivier)|Mara]] yn [[Kenia]] en [[Tanzania]] liet sjen dat nylhoarsen sa in grutte ynfloed op de wetterkwaliteit hawwe kinne. De ûndersikers stelden fêst dat de ynstream fan organysk materiaal út nylhoarspuozzen bydroech oan perioaden fan soerstoftekoart en fiskestjerte.<ref name="Dutton2018">{{Cite journal |last=Dutton |first=Christopher L. |last2=Subalusky |first2=Amanda L. |last3=Hamilton |first3=Stephen K. |last4=Rosi |first4=Emma J. |last5=Post |first5=David M. |year=2018 |title=Organic matter loading by hippopotami causes subsidy overload resulting in downstream hypoxia and fish kills |journal=Nature Communications |volume=9 |pages=1951 |doi=10.1038/s41467-018-04391-6 |url=https://www.nature.com/articles/s41467-018-04391-6}}</ref> Njonken de ynfloed op de wetterkwaliteit feroarje nylhoarsen ek it lânskip. Troch harren gewicht en it regelmjittich brûken fan deselde rûtes kinne djippe paden tusken it wetter en de greidegebieten ûntstean. Sokke paden kinne by reinwetter ek as lytse wetterôffierings tsjinje. == Evolúsje en sibskip == [[Ofbyld:Hippo skull dark.jpg|thumb|Plasse fan in nylhoars]] Nylhoarsen hearre ta de [[Evenhoevigen]] (''Artiodactyla''), in groep sûchdieren dêr't ûnder oare ek bargen, harten en kij ta hearre. Molekulêr ûndersyk hat lykwols sjen litten dat nylhoarsen nauwer besibbe binne oan walfisken en dolfinen as oan de oare noch libjende evenhoevigen. Nylhoarsen en walfisken hawwe in mienskiplike foarâlder, mar harren oanpassingen oan it wetter binne foar in wichtich part ûnôfhinklik faninoar ûntstien.<ref name="Springer2021"/> De famylje fan de nylhoarsen hat in lange evolúsjonêre skiednis. Yn it ferline bestiene der ferskate soarten, dy't oer gruttere gebieten ferspraat wiene as de hjoeddeiske nylhoarsen. Yn it Pleistoseen kamen grutte nylhoarsen ûnder oare yn Súd-Jeropa foar. Op eilannen yn de [[Middellânske See]], lykas [[Syprus]] en [[Kreta]], ûntstiene lytse, oan it eilânlibben oanpaste nylhoarsesoarten. Ek op Madagaskar kamen eartiids ferskate nylhoarsesoarten foar. Dy binne allegear útstoarn. Tsjintwurdich binne allinnich it gewoane nylhoars en it folle lytsere dwerchnylhoars oerbleaun. == Ferhâlding mei de minske == [[Ofbyld:Hippopotamus-2.jpg|thumb|Close-up fan it each fan in nylhoars]] Nylhoarsen hawwe al tûzenen jierren in plak yn it libben fan de minsken yn Afrika. Se waarden bejage om it fleis, de hûd en de tosken. De grutte hoek- en snijtosken befetsje [[ivoar]], dat ûnder oare brûkt waard foar it meitsjen fan sierfoarwerpen. Yn it [[Alde Egypte]] wie it nylhoars in bekend bist. It waard ôfbylde yn de keunst en hie in plak yn de religieuze foarstellingswrâld. De goadinne [[Taweret]], dy't ûnder oare mei de beskerming fan swangere froulju en bern ferbûn wie, waard faak foarsteld mei it lichem en de kop fan in nylhoars. Tsjintwurdich kinne nylhoarsen benammen konflikten mei minsken feroarsaakje yn gebieten dêr't rivieren en marren ek brûkt wurde foar fiskerij, lânbou of wetterferfier. Nylhoarsen kinne gewaaksen ferniele as se nachts op lânbougrûn komme te fretten. Dêrneist kinne moeting mei minsken, benammen yn it wetter of op smelle paden, ta gefaarlike situaasjes liede. It nylhoars is ek in bekend bist yn [[dieretún|dieretunen]] en nasjonale parken. Yn ferskate Afrikaanske lannen binne nylhoarsen in wichtige attraksje foar it [[toerisme]]. == Bedriging en beskerming == It nylhoars stiet op de [[Reade List fan de IUCN]] as ''kwetsber'' (Vulnerable). Neffens de yn 2017 publisearre beoardieling waard de wrâldpopulaasje op likernôch 115.000 oant 130.000 bisten rûsd. It giet dêrby om in skatting en net om in folsleine telling fan alle nylhoarsen.<ref name="IUCN"/> De wichtichste bedrigings binne it ferdwinen en fersnipperjen fan leefgebieten, de jacht en konflikten mei minsken. Rivieren en marren wurde hieltyd mear brûkt foar lânbou, wetterwinning, dammen en oare foarmen fan minsklike ûntwikkeling. Dêrtroch kinne de wetterstân en de beskikberens fan geskikte rêst- en greidegebieten feroarje. Ek drûchte kin in grutte ynfloed hawwe op nylhoarspopulaasjes. As rivieren en puozzen opdroegje, wurde de bisten twongen om har op in lytser oerflak te konsintrearjen. Dat kin liede ta mear konkurrinsje, gefjochten en in grutter risiko op sykten. Yn ferskate Afrikaanske lannen libje grutte populaasjes yn beskerme natuergebieten. Foar de beskerming fan de soart is it lykwols ek wichtich dat bûten dy gebieten genôch wetter, greide en ferbinings tusken leefgebieten beskikber bliuwe. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> --- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] mknq390gtbmdlnxerkyqfj013kq65zy 1242497 1242496 2026-10-13T21:40:59Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Fersprieding en leefgebiet */ Kolombia 1242497 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nylhoars |Ofbyld=[[File:Nijlpaard.jpg|frameless|center]]<br><small>in nylhoars (''Hippopotamus amphibius'')</small> |Ryk=[[dieren]] (''Animalia'') |Stamme=[[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse=[[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift=[[evenhoevigen]] (''Artiodactyla'') |Famylje=[[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae'') |Skaai= [[gewoane nylhoarsen]] (''Hippopotamus'') |Wittenskiplike namme='''Hippopotamus amphibius''' |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Hippo distribution.gif|center|frameless]] }} It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is in grut [[sûchdier]] út de famylje fan de [[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae''). It is de grutste fan de twa noch libjende soarten út dy famylje. De oare soart is it [[dwerchnylhoars]] (''Choeropsis liberiensis''). It nylhoars is ien fan de grutste lânsûchdieren op ierde. Allinnich de [[oaljefanten]] en guon [[noashoarnen]] binne swierder. Nettsjinsteande syn namme is it nylhoars net nau besibbe oan it [[hynder]]. De neiste noch libjende sibben fan de nylhoarsen binne de [[walfisken]] en [[dolfinen]].<ref name="Springer2021">{{Cite journal |last=Springer |first=Mark S. |title=Genomic and anatomical comparisons of skin support independent adaptation to life in water by cetaceans and hippos |journal=Current Biology |year=2021 |volume=31 |issue=10 |doi=10.1016/j.cub.2021.02.057}}</ref> De wittenskiplike namme fan de soart waard yn [[1758]] publisearre troch [[Carl Linnaeus]] yn de tsiende edysje fan ''[[Systema Naturae]]''.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?print_version=SCR&search_topic=TSN&search_value=625024&source=from_print |title=Hippopotamus amphibius |publisher=Integrated Taxonomic Information System |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars is de iennichste noch libjende soart fan it skaai ''Hippopotamus''. Eartiids kamen ek oare soarten út dat skaai foar, ûnder oaren yn [[Jeropa]] en op [[Madagaskar]]. In foarbyld is it útstoarne ''Hippopotamus antiquus'', dat yn it [[Pleistoseen]] yn Jeropa libbe. It nylhoars bringt it grutste part fan de dei yn it wetter troch, mar komt benammen nachts oan lân om te fretten. Hoewol't it bist der swier en lomperich útsjocht, kin it him sawol op it lân as yn it wetter fluch ferpleatse. Nylhoarsen libje faak yn groepen en kinne harren territoarium fûl ferdigenje. De soart wurdt troch de [[Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) as kwetsber beskôge.<ref name="IUCN">{{Cite web |last=Lewison |first=R. |last2=Pluháček |first2=J. |year=2017 |title=Hippopotamus amphibius |website=The IUCN Red List of Threatened Species |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |url=https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Hippo.ogv|thumb|Filmke mei nylhoarsen]] == Fersprieding en leefgebiet == Nylhoarsen komme foar yn in grut part fan [[Afrika besuden de Sahara]]. Se libje benammen yn rivieren, marren, puozzen en moerassen yn savannegebieten, mar ek yn guon boskgebieten. Se hawwe wetter nedich dat djip genôch is om harren lichem ûnder te dompeljen, en yn de omkriten moat genôch gers groeie om fan te fretten. Yn bercheftige gebieten kinne se oant likernôch 2.000 meter hichte foarkomme.<ref name="ADW">{{Cite web |last=Mason |first=Kassandra |title=Hippopotamus amphibius |website=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan |url=https://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/ |access-date=2026-10-13}}</ref> De grutste populaasjes libje yn it easten en suden fan Afrika, ûnder oare yn [[Tanzania]], [[Sambia]], [[Uganda]], [[Kenia]] en [[Mozambyk]]. Yn West-Afrika binne de populaasjes oer it generaal lytser en mear ferspraat. De fersprieding fan it nylhoars is yn de rin fan de tiid lytser wurden troch de jacht, it ferdwinen fan gaadlike leefgebieten en de tanimmende minsklike aktiviteit by rivieren en marren.<ref name="IUCN"/> Eartiids kamen nylhoarsen ek foar yn it [[Nyl]]gebiet fan [[Egypte]]. Dêr binne se tsjintwurdich útstoarn. Yn it Pleistoseen libben nylhoarsen en nau besibbe foarmen ek yn dielen fan Jeropa. Fossilen binne ûnder oare fûn yn it streamgebiet fan de [[Ryn]] en yn ôfsettings fan de [[Noardsee]].<ref name="Geologie">{{Cite web |title=Hippopotamus amphibius Linnaeus, 1758 |website=Geologie van Nederland |url=https://www.geologievannederland.nl/fossielen/zoogdier-register/hippopotamus-amphibius-linnaeus-1758.html |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars komt ek as [[eksoat]] foar yn 'e middelrin fan 'e rivier de [[Magdalena (rivier)|Magdalena]] yn sintraal [[Kolombia]]. Dy populaasje stammet ôf fan in fjouwertal eksimplaren, trije wyfkes en in mantsje, dy't yn [[1981]] nei Kolombia ta helle waarden foar de priveedieretún fan [[drugsbaron]] [[Pablo Escobar]]. Nei dy syn dea yn [[1993]] rekke de dieretún fertutearze en ûntkamen de nylhoarzen nei de rivier. Yn [[2007]] wiene der 16 eksimplaren dy't yn it wyld libben, yn [[desimber]] [[2019]] wiene der 90–120 en yn [[2026]] wiene der sa'n 200. Yn Kolombia bringe de bisten gâns skea ta oan 'e lânseigen [[floara]] en [[fauna]], en teffens hawwe der skynoanfallen west op minsken dy't te deunby komme, foarearst noch sûnder dat der lju ferwûne rekke binne. De Kolombiaanske autoriteiten beriede harren op maatregels dy't nommen wurde kinne om fan 'e nylhoarsen ôf te kommen. == Uterlike skaaimerken == [[Ofbyld:Hippo pod edit.jpg|thumb|Groep nylhoarsen yn de [[Luangwa (rivier)|delling fan de Luangwa]] yn [[Sambia]]]] [[Ofbyld:Hippopotamus-1.jpg|thumb|Earen, eagen en noasters fan it nylhoars sitte boppe op 'e holle]] It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte en stevige poaten en in tige grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, útsein in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De hûd is meastentiids griisbrún oant pears-griis, wylst de búk en de hûd om de eagen en earen hinne faak rôze-eftich binne. De hûd fan it nylhoars is dik, mar kin relatyf maklik útdrûgje. Dêrom bringt it bist oerdeis in soad tiid yn it wetter troch. Yn de hûd sitte klieren dy't in kleurleaze ôfskieding produsearje. Dy feroaret nei ferrin fan tiid fan kleur en wurdt earst read en letter brúnich. De stof beskermet de hûd tsjin sinneljocht en hat ek in antibakteriële wurking. Troch de reade kleur wurdt de ôfskieding wolris ''bloedsweet'' neamd, hoewol't it gjin bloed of echt swit is.<ref name="Skin">{{Cite web |title=Soak Up the Sun |publisher=San Diego Zoo Wildlife Alliance |date=2024-08-12 |url=https://adminzoonooz.sandiegozoo.org/story-hub/2024/08/12/soak-up-the-sun |access-date=2026-10-13}}</ref> De eagen, earen en noastergatten sitte heech op de kop. Sa kinne se boppe it wetteroerflak bliuwe, wylst de rest fan it lichem ûnder wetter is. By it dûken wurde de noastergatten ôfsletten. Nylhoarsen kinne ferskate minuten ûnder wetter bliuwe sûnder sykhelje te moatten. De bek kin tige fier iepen. De grutte hoek- en snijtosken wurde benammen brûkt by gefjochten en net om gers mei te iten. Benammen by de mantsjes kinne de hoek- en snijtosken enoarm grut wurde. De hoektosken kinne in lingte fan likernôch 50 sintimeter berikke. Trochdat de tosken fan de boppe- en ûnderkaak tsjininoar skuorje, bliuwe se skerp.<ref name="ADW"/> It nylhoars hat in kop-romplingte fan likernôch 280 oant 350 sintimeter en in skofthichte fan 130 oant 165 sintimeter. De sturt is om de 35 oant 50 sintimeter lang. Folwoeksen wyfkes weagje ornaris tusken de 1.300 en 1.500 kilogram, wylst mantsjes faak tusken de 1.500 en 1.800 kilogram weagje. Benammen âldere mantsjes kinne folle swierder wurde en in gewicht fan mear as 3.000 kilogram berikke. Mantsjes groeie langer troch as wyfkes.<ref name="ADW"/> Nylhoarsen kinne yn it wyld in leeftyd fan om de 40 oant 50 jier berikke. Yn finzenskip wurde se soms noch âlder. == Gedrach == Nylhoarsen binne sosjale bisten dy't ornaris yn groepen libje. Sa'n groep bestiet faak út tsien oant tritich bisten, mar op plakken mei in soad nylhoarsen kinne ek folle gruttere groepen ûntstean. In groep bestiet meastentiids út wyfkes mei jongen, jongere mantsjes en ien of mear folwoeksen mantsjes. In dominant mantsje ferdigenet syn diel fan it wetter tsjin oare dominante mantsjes.<ref name="ADW"/> Oerdeis rêste nylhoarsen yn it wetter of op modderige oevers. Se lizze dan faak ticht byinoar. Tsjin de jûn ferlitte se it wetter om te fretten. Dêrby brûke se gauris deselde paden, dy't troch it regelmjittige gebrûk dúdlik yn it lânskip te sjen binne. Nylhoarsen kinne op ferskate manieren mei-inoar kommunisearje. Se meitsje lûde, knorrende en blazende lûden dy't oer in grutte ôfstân te hearren binne. Ek it wiid iepenjen fan de bek is in wichtich sinjaal, benammen tusken mantsjes. Fierders brûke se harren dong om gebieten te markearjen. Dêrby bewege se de sturt fluch hinne en wer, sadat de dong ferspraat wurdt.<ref name="ADW"/> Hoewol't nylhoarsen meastentiids rêstich yn it wetter lizze, kinne se tige agressyf reagearje as se harren bedrige fiele. Benammen mantsjes dy't harren territoarium ferdigenje en wyfkes mei jongen kinne gefaarlik wêze. Ek as in minske ûnbedoeld tusken in nylhoars en it wetter komt, kin it bist oanfallen gean. Nylhoarsen kinne op it lân oer koarte ôfstannen mei in snelheid fan ferskate tsientallen kilometers yn 'e oere rinne. === Libben yn it wetter === [[Ofbyld:Nijlpaard2 mei 2004.jpg|thumb|Nylhoars yn it [[Noorder Dierenpark Emmen]]]] Nettsjinsteande harren nauwe bân mei it wetter binne nylhoarsen net op deselde wize as fisken of walfisken oan it swimmen oanpast. Yn ûndjip wetter rinne se faak oer de boaiem. Yn djipper wetter kinne se har mei de poaten ôfsette en har troch it wetter ferpleatse. Nylhoarsen kinne ek ûnder wetter sliepe. Se komme dan geregeld automatysk nei it wetteroerflak om sykhelje te kinnen. Dy oanpassing makket it mooglik om in grut part fan de dei yn it wetter te bliuwen. == Fuortplanting == Nylhoarsen kinne harren it hiele jier troch fuortplantsje, mar yn guon gebieten wurde de measte jongen yn it reinseizoen berne. De pearing fynt meastentiids yn it wetter plak. Dominante mantsjes kinne mei ferskate wyfkes pearje. De draachtiid duorret likernôch acht moanne. Gewoanwei wurdt mar ien jong tagelyk berne. By de berte weaget it jong meastentiids tusken de 25 en 50 kilogram. It wyfke siket faak in rêstich plak op, los fan de rest fan de groep. De berte kin op it lân of yn ûndjip wetter plakfine.<ref name="ADW"/> It jong kin koart nei de berte al rinne en him yn it wetter ferpleatse. It kin sels ûnder wetter by de mem drinke, troch de earen en noastergatten ôf te sluten. De mem soarget yntinsyf foar it jong en ferdigenet it tsjin mooglike fijannen. Nei inkele wiken begjint it jong ek gers te iten, mar it bliuwt ornaris noch moannenlang by de mem drinke. Jongen bliuwe faak ferskate jierren yn de omkriten fan harren mem. Wyfkes kinne nei inkele jierren geslachtsryp wurde, wylst mantsjes meastentiids pas letter de kâns krije om har fuort te plantsjen, om't se dêrfoar mei oare mantsjes konkurrearje moatte. == Natuerlike fijannen == Folwoeksen nylhoarsen hawwe troch harren grutte, krêft en grutte tosken mar in pear natuerlike fijannen. [[Liuwen]] kinne ûnder beskate omstannichheden nylhoarsen oanfalle, benammen as in bist ferswakke is of allinnich op it lân ferkeart. Jongen binne kwetsberder en kinne ek troch [[krokodillen]] of oare grutte rôfdieren pakt wurde. In grut part fan de stjerte ûnder nylhoarsen wurdt lykwols net feroarsake troch rôfdieren, mar troch sykten, drûchte, fiedseltekoart en gefjochten tusken nylhoarsen ûnderling. Benammen gefjochten tusken folwoeksen mantsjes kinne slimme ferwûnings feroarsaakje. == Ekologyske betsjutting == Nylhoarsen spylje in wichtige rol yn de [[ekosysteem|ekosystemen]] dêr't se libje. Troch nachts op it lân te fretten en oerdeis yn it wetter te rêsten, ferpleatse se grutte hoemannichten organysk materiaal en fiedingsstoffen fan it lân nei it wetter. In grut part dêrfan komt fia harren dong yn rivieren en marren telâne. De dong kin in wichtige fiedingsboarne wêze foar mikro-organismen en oare lytse organismen yn it wetter. Dy foarmje wer iten foar oare dieren. Op dy wize kinne nylhoarsen de fiedselkringrin en de produksje fan organysk materiaal yn it wetter beynfloedzje. In grutte hoemannichte dong kin lykwols ek negative gefolgen hawwe. By it ôfbrekken fan it organyske materiaal wurdt soerstof ferbrûkt. Yn wetter dêr't in soad nylhoarsen byinoar libje, kin dêrtroch in soerstoftekoart ûntstean. As by heech wetter grutte hoemannichten fan dat soerstofearme wetter fuortspield wurde, kin dat fierder streamôfwerts ta fiskestjerte liede. Undersyk yn de [[Mara (rivier)|Mara]] yn [[Kenia]] en [[Tanzania]] liet sjen dat nylhoarsen sa in grutte ynfloed op de wetterkwaliteit hawwe kinne. De ûndersikers stelden fêst dat de ynstream fan organysk materiaal út nylhoarspuozzen bydroech oan perioaden fan soerstoftekoart en fiskestjerte.<ref name="Dutton2018">{{Cite journal |last=Dutton |first=Christopher L. |last2=Subalusky |first2=Amanda L. |last3=Hamilton |first3=Stephen K. |last4=Rosi |first4=Emma J. |last5=Post |first5=David M. |year=2018 |title=Organic matter loading by hippopotami causes subsidy overload resulting in downstream hypoxia and fish kills |journal=Nature Communications |volume=9 |pages=1951 |doi=10.1038/s41467-018-04391-6 |url=https://www.nature.com/articles/s41467-018-04391-6}}</ref> Njonken de ynfloed op de wetterkwaliteit feroarje nylhoarsen ek it lânskip. Troch harren gewicht en it regelmjittich brûken fan deselde rûtes kinne djippe paden tusken it wetter en de greidegebieten ûntstean. Sokke paden kinne by reinwetter ek as lytse wetterôffierings tsjinje. == Evolúsje en sibskip == [[Ofbyld:Hippo skull dark.jpg|thumb|Plasse fan in nylhoars]] Nylhoarsen hearre ta de [[Evenhoevigen]] (''Artiodactyla''), in groep sûchdieren dêr't ûnder oare ek bargen, harten en kij ta hearre. Molekulêr ûndersyk hat lykwols sjen litten dat nylhoarsen nauwer besibbe binne oan walfisken en dolfinen as oan de oare noch libjende evenhoevigen. Nylhoarsen en walfisken hawwe in mienskiplike foarâlder, mar harren oanpassingen oan it wetter binne foar in wichtich part ûnôfhinklik faninoar ûntstien.<ref name="Springer2021"/> De famylje fan de nylhoarsen hat in lange evolúsjonêre skiednis. Yn it ferline bestiene der ferskate soarten, dy't oer gruttere gebieten ferspraat wiene as de hjoeddeiske nylhoarsen. Yn it Pleistoseen kamen grutte nylhoarsen ûnder oare yn Súd-Jeropa foar. Op eilannen yn de [[Middellânske See]], lykas [[Syprus]] en [[Kreta]], ûntstiene lytse, oan it eilânlibben oanpaste nylhoarsesoarten. Ek op Madagaskar kamen eartiids ferskate nylhoarsesoarten foar. Dy binne allegear útstoarn. Tsjintwurdich binne allinnich it gewoane nylhoars en it folle lytsere dwerchnylhoars oerbleaun. == Ferhâlding mei de minske == [[Ofbyld:Hippopotamus-2.jpg|thumb|Close-up fan it each fan in nylhoars]] Nylhoarsen hawwe al tûzenen jierren in plak yn it libben fan de minsken yn Afrika. Se waarden bejage om it fleis, de hûd en de tosken. De grutte hoek- en snijtosken befetsje [[ivoar]], dat ûnder oare brûkt waard foar it meitsjen fan sierfoarwerpen. Yn it [[Alde Egypte]] wie it nylhoars in bekend bist. It waard ôfbylde yn de keunst en hie in plak yn de religieuze foarstellingswrâld. De goadinne [[Taweret]], dy't ûnder oare mei de beskerming fan swangere froulju en bern ferbûn wie, waard faak foarsteld mei it lichem en de kop fan in nylhoars. Tsjintwurdich kinne nylhoarsen benammen konflikten mei minsken feroarsaakje yn gebieten dêr't rivieren en marren ek brûkt wurde foar fiskerij, lânbou of wetterferfier. Nylhoarsen kinne gewaaksen ferniele as se nachts op lânbougrûn komme te fretten. Dêrneist kinne moeting mei minsken, benammen yn it wetter of op smelle paden, ta gefaarlike situaasjes liede. It nylhoars is ek in bekend bist yn [[dieretún|dieretunen]] en nasjonale parken. Yn ferskate Afrikaanske lannen binne nylhoarsen in wichtige attraksje foar it [[toerisme]]. == Bedriging en beskerming == It nylhoars stiet op de [[Reade List fan de IUCN]] as ''kwetsber'' (Vulnerable). Neffens de yn 2017 publisearre beoardieling waard de wrâldpopulaasje op likernôch 115.000 oant 130.000 bisten rûsd. It giet dêrby om in skatting en net om in folsleine telling fan alle nylhoarsen.<ref name="IUCN"/> De wichtichste bedrigings binne it ferdwinen en fersnipperjen fan leefgebieten, de jacht en konflikten mei minsken. Rivieren en marren wurde hieltyd mear brûkt foar lânbou, wetterwinning, dammen en oare foarmen fan minsklike ûntwikkeling. Dêrtroch kinne de wetterstân en de beskikberens fan geskikte rêst- en greidegebieten feroarje. Ek drûchte kin in grutte ynfloed hawwe op nylhoarspopulaasjes. As rivieren en puozzen opdroegje, wurde de bisten twongen om har op in lytser oerflak te konsintrearjen. Dat kin liede ta mear konkurrinsje, gefjochten en in grutter risiko op sykten. Yn ferskate Afrikaanske lannen libje grutte populaasjes yn beskerme natuergebieten. Foar de beskerming fan de soart is it lykwols ek wichtich dat bûten dy gebieten genôch wetter, greide en ferbinings tusken leefgebieten beskikber bliuwe. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> --- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] qsu09pkq0v9ck4ai80oyh05m76pzqis 1242498 1242497 2026-10-13T21:41:22Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Fersprieding en leefgebiet */ 1242498 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nylhoars |Ofbyld=[[File:Nijlpaard.jpg|frameless|center]]<br><small>in nylhoars (''Hippopotamus amphibius'')</small> |Ryk=[[dieren]] (''Animalia'') |Stamme=[[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse=[[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift=[[evenhoevigen]] (''Artiodactyla'') |Famylje=[[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae'') |Skaai= [[gewoane nylhoarsen]] (''Hippopotamus'') |Wittenskiplike namme='''Hippopotamus amphibius''' |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Hippo distribution.gif|center|frameless]] }} It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is in grut [[sûchdier]] út de famylje fan de [[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae''). It is de grutste fan de twa noch libjende soarten út dy famylje. De oare soart is it [[dwerchnylhoars]] (''Choeropsis liberiensis''). It nylhoars is ien fan de grutste lânsûchdieren op ierde. Allinnich de [[oaljefanten]] en guon [[noashoarnen]] binne swierder. Nettsjinsteande syn namme is it nylhoars net nau besibbe oan it [[hynder]]. De neiste noch libjende sibben fan de nylhoarsen binne de [[walfisken]] en [[dolfinen]].<ref name="Springer2021">{{Cite journal |last=Springer |first=Mark S. |title=Genomic and anatomical comparisons of skin support independent adaptation to life in water by cetaceans and hippos |journal=Current Biology |year=2021 |volume=31 |issue=10 |doi=10.1016/j.cub.2021.02.057}}</ref> De wittenskiplike namme fan de soart waard yn [[1758]] publisearre troch [[Carl Linnaeus]] yn de tsiende edysje fan ''[[Systema Naturae]]''.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?print_version=SCR&search_topic=TSN&search_value=625024&source=from_print |title=Hippopotamus amphibius |publisher=Integrated Taxonomic Information System |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars is de iennichste noch libjende soart fan it skaai ''Hippopotamus''. Eartiids kamen ek oare soarten út dat skaai foar, ûnder oaren yn [[Jeropa]] en op [[Madagaskar]]. In foarbyld is it útstoarne ''Hippopotamus antiquus'', dat yn it [[Pleistoseen]] yn Jeropa libbe. It nylhoars bringt it grutste part fan de dei yn it wetter troch, mar komt benammen nachts oan lân om te fretten. Hoewol't it bist der swier en lomperich útsjocht, kin it him sawol op it lân as yn it wetter fluch ferpleatse. Nylhoarsen libje faak yn groepen en kinne harren territoarium fûl ferdigenje. De soart wurdt troch de [[Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) as kwetsber beskôge.<ref name="IUCN">{{Cite web |last=Lewison |first=R. |last2=Pluháček |first2=J. |year=2017 |title=Hippopotamus amphibius |website=The IUCN Red List of Threatened Species |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |url=https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Hippo.ogv|thumb|Filmke mei nylhoarsen]] == Fersprieding en biotoop== Nylhoarsen komme foar yn in grut part fan [[Afrika besuden de Sahara]]. Se libje benammen yn rivieren, marren, puollen en moerassen yn savannegebieten, mar ek yn guon boskgebieten. Se hawwe wetter nedich dat djip genôch is om harren lichem ûnder te dompeljen, en yn de omkriten moat genôch gers groeie om fan te fretten. Yn bercheftige gebieten kinne se oant likernôch 2.000 meter hichte foarkomme.<ref name="ADW">{{Cite web |last=Mason |first=Kassandra |title=Hippopotamus amphibius |website=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan |url=https://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/ |access-date=2026-10-13}}</ref> De grutste populaasjes libje yn it easten en suden fan Afrika, ûnder oare yn [[Tanzania]], [[Sambia]], [[Uganda]], [[Kenia]] en [[Mozambyk]]. Yn West-Afrika binne de populaasjes oer it generaal lytser en mear ferspraat. De fersprieding fan it nylhoars is yn de rin fan de tiid lytser wurden troch de jacht, it ferdwinen fan gaadlike leefgebieten en de tanimmende minsklike aktiviteit by rivieren en marren.<ref name="IUCN"/> Eartiids kamen nylhoarsen ek foar yn it [[Nyl]]gebiet fan [[Egypte]]. Dêr binne se tsjintwurdich útstoarn. Yn it Pleistoseen libben nylhoarsen en nau besibbe foarmen ek yn dielen fan Jeropa. Fossilen binne ûnder oare fûn yn it streamgebiet fan de [[Ryn]] en yn ôfsettings fan de [[Noardsee]].<ref name="Geologie">{{Cite web |title=Hippopotamus amphibius Linnaeus, 1758 |website=Geologie van Nederland |url=https://www.geologievannederland.nl/fossielen/zoogdier-register/hippopotamus-amphibius-linnaeus-1758.html |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars komt ek as [[eksoat]] foar yn 'e middelrin fan 'e rivier de [[Magdalena (rivier)|Magdalena]] yn sintraal [[Kolombia]]. Dy populaasje stammet ôf fan in fjouwertal eksimplaren, trije wyfkes en in mantsje, dy't yn [[1981]] nei Kolombia ta helle waarden foar de priveedieretún fan [[drugsbaron]] [[Pablo Escobar]]. Nei dy syn dea yn [[1993]] rekke de dieretún fertutearze en ûntkamen de nylhoarzen nei de rivier. Yn [[2007]] wiene der 16 eksimplaren dy't yn it wyld libben, yn [[desimber]] [[2019]] wiene der 90–120 en yn [[2026]] wiene der sa'n 200. Yn Kolombia bringe de bisten gâns skea ta oan 'e lânseigen [[floara]] en [[fauna]], en teffens hawwe der skynoanfallen west op minsken dy't te deunby komme, foarearst noch sûnder dat der lju ferwûne rekke binne. De Kolombiaanske autoriteiten beriede harren op maatregels dy't nommen wurde kinne om fan 'e nylhoarsen ôf te kommen. == Uterlike skaaimerken == [[Ofbyld:Hippo pod edit.jpg|thumb|Groep nylhoarsen yn de [[Luangwa (rivier)|delling fan de Luangwa]] yn [[Sambia]]]] [[Ofbyld:Hippopotamus-1.jpg|thumb|Earen, eagen en noasters fan it nylhoars sitte boppe op 'e holle]] It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte en stevige poaten en in tige grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, útsein in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De hûd is meastentiids griisbrún oant pears-griis, wylst de búk en de hûd om de eagen en earen hinne faak rôze-eftich binne. De hûd fan it nylhoars is dik, mar kin relatyf maklik útdrûgje. Dêrom bringt it bist oerdeis in soad tiid yn it wetter troch. Yn de hûd sitte klieren dy't in kleurleaze ôfskieding produsearje. Dy feroaret nei ferrin fan tiid fan kleur en wurdt earst read en letter brúnich. De stof beskermet de hûd tsjin sinneljocht en hat ek in antibakteriële wurking. Troch de reade kleur wurdt de ôfskieding wolris ''bloedsweet'' neamd, hoewol't it gjin bloed of echt swit is.<ref name="Skin">{{Cite web |title=Soak Up the Sun |publisher=San Diego Zoo Wildlife Alliance |date=2024-08-12 |url=https://adminzoonooz.sandiegozoo.org/story-hub/2024/08/12/soak-up-the-sun |access-date=2026-10-13}}</ref> De eagen, earen en noastergatten sitte heech op de kop. Sa kinne se boppe it wetteroerflak bliuwe, wylst de rest fan it lichem ûnder wetter is. By it dûken wurde de noastergatten ôfsletten. Nylhoarsen kinne ferskate minuten ûnder wetter bliuwe sûnder sykhelje te moatten. De bek kin tige fier iepen. De grutte hoek- en snijtosken wurde benammen brûkt by gefjochten en net om gers mei te iten. Benammen by de mantsjes kinne de hoek- en snijtosken enoarm grut wurde. De hoektosken kinne in lingte fan likernôch 50 sintimeter berikke. Trochdat de tosken fan de boppe- en ûnderkaak tsjininoar skuorje, bliuwe se skerp.<ref name="ADW"/> It nylhoars hat in kop-romplingte fan likernôch 280 oant 350 sintimeter en in skofthichte fan 130 oant 165 sintimeter. De sturt is om de 35 oant 50 sintimeter lang. Folwoeksen wyfkes weagje ornaris tusken de 1.300 en 1.500 kilogram, wylst mantsjes faak tusken de 1.500 en 1.800 kilogram weagje. Benammen âldere mantsjes kinne folle swierder wurde en in gewicht fan mear as 3.000 kilogram berikke. Mantsjes groeie langer troch as wyfkes.<ref name="ADW"/> Nylhoarsen kinne yn it wyld in leeftyd fan om de 40 oant 50 jier berikke. Yn finzenskip wurde se soms noch âlder. == Gedrach == Nylhoarsen binne sosjale bisten dy't ornaris yn groepen libje. Sa'n groep bestiet faak út tsien oant tritich bisten, mar op plakken mei in soad nylhoarsen kinne ek folle gruttere groepen ûntstean. In groep bestiet meastentiids út wyfkes mei jongen, jongere mantsjes en ien of mear folwoeksen mantsjes. In dominant mantsje ferdigenet syn diel fan it wetter tsjin oare dominante mantsjes.<ref name="ADW"/> Oerdeis rêste nylhoarsen yn it wetter of op modderige oevers. Se lizze dan faak ticht byinoar. Tsjin de jûn ferlitte se it wetter om te fretten. Dêrby brûke se gauris deselde paden, dy't troch it regelmjittige gebrûk dúdlik yn it lânskip te sjen binne. Nylhoarsen kinne op ferskate manieren mei-inoar kommunisearje. Se meitsje lûde, knorrende en blazende lûden dy't oer in grutte ôfstân te hearren binne. Ek it wiid iepenjen fan de bek is in wichtich sinjaal, benammen tusken mantsjes. Fierders brûke se harren dong om gebieten te markearjen. Dêrby bewege se de sturt fluch hinne en wer, sadat de dong ferspraat wurdt.<ref name="ADW"/> Hoewol't nylhoarsen meastentiids rêstich yn it wetter lizze, kinne se tige agressyf reagearje as se harren bedrige fiele. Benammen mantsjes dy't harren territoarium ferdigenje en wyfkes mei jongen kinne gefaarlik wêze. Ek as in minske ûnbedoeld tusken in nylhoars en it wetter komt, kin it bist oanfallen gean. Nylhoarsen kinne op it lân oer koarte ôfstannen mei in snelheid fan ferskate tsientallen kilometers yn 'e oere rinne. === Libben yn it wetter === [[Ofbyld:Nijlpaard2 mei 2004.jpg|thumb|Nylhoars yn it [[Noorder Dierenpark Emmen]]]] Nettsjinsteande harren nauwe bân mei it wetter binne nylhoarsen net op deselde wize as fisken of walfisken oan it swimmen oanpast. Yn ûndjip wetter rinne se faak oer de boaiem. Yn djipper wetter kinne se har mei de poaten ôfsette en har troch it wetter ferpleatse. Nylhoarsen kinne ek ûnder wetter sliepe. Se komme dan geregeld automatysk nei it wetteroerflak om sykhelje te kinnen. Dy oanpassing makket it mooglik om in grut part fan de dei yn it wetter te bliuwen. == Fuortplanting == Nylhoarsen kinne harren it hiele jier troch fuortplantsje, mar yn guon gebieten wurde de measte jongen yn it reinseizoen berne. De pearing fynt meastentiids yn it wetter plak. Dominante mantsjes kinne mei ferskate wyfkes pearje. De draachtiid duorret likernôch acht moanne. Gewoanwei wurdt mar ien jong tagelyk berne. By de berte weaget it jong meastentiids tusken de 25 en 50 kilogram. It wyfke siket faak in rêstich plak op, los fan de rest fan de groep. De berte kin op it lân of yn ûndjip wetter plakfine.<ref name="ADW"/> It jong kin koart nei de berte al rinne en him yn it wetter ferpleatse. It kin sels ûnder wetter by de mem drinke, troch de earen en noastergatten ôf te sluten. De mem soarget yntinsyf foar it jong en ferdigenet it tsjin mooglike fijannen. Nei inkele wiken begjint it jong ek gers te iten, mar it bliuwt ornaris noch moannenlang by de mem drinke. Jongen bliuwe faak ferskate jierren yn de omkriten fan harren mem. Wyfkes kinne nei inkele jierren geslachtsryp wurde, wylst mantsjes meastentiids pas letter de kâns krije om har fuort te plantsjen, om't se dêrfoar mei oare mantsjes konkurrearje moatte. == Natuerlike fijannen == Folwoeksen nylhoarsen hawwe troch harren grutte, krêft en grutte tosken mar in pear natuerlike fijannen. [[Liuwen]] kinne ûnder beskate omstannichheden nylhoarsen oanfalle, benammen as in bist ferswakke is of allinnich op it lân ferkeart. Jongen binne kwetsberder en kinne ek troch [[krokodillen]] of oare grutte rôfdieren pakt wurde. In grut part fan de stjerte ûnder nylhoarsen wurdt lykwols net feroarsake troch rôfdieren, mar troch sykten, drûchte, fiedseltekoart en gefjochten tusken nylhoarsen ûnderling. Benammen gefjochten tusken folwoeksen mantsjes kinne slimme ferwûnings feroarsaakje. == Ekologyske betsjutting == Nylhoarsen spylje in wichtige rol yn de [[ekosysteem|ekosystemen]] dêr't se libje. Troch nachts op it lân te fretten en oerdeis yn it wetter te rêsten, ferpleatse se grutte hoemannichten organysk materiaal en fiedingsstoffen fan it lân nei it wetter. In grut part dêrfan komt fia harren dong yn rivieren en marren telâne. De dong kin in wichtige fiedingsboarne wêze foar mikro-organismen en oare lytse organismen yn it wetter. Dy foarmje wer iten foar oare dieren. Op dy wize kinne nylhoarsen de fiedselkringrin en de produksje fan organysk materiaal yn it wetter beynfloedzje. In grutte hoemannichte dong kin lykwols ek negative gefolgen hawwe. By it ôfbrekken fan it organyske materiaal wurdt soerstof ferbrûkt. Yn wetter dêr't in soad nylhoarsen byinoar libje, kin dêrtroch in soerstoftekoart ûntstean. As by heech wetter grutte hoemannichten fan dat soerstofearme wetter fuortspield wurde, kin dat fierder streamôfwerts ta fiskestjerte liede. Undersyk yn de [[Mara (rivier)|Mara]] yn [[Kenia]] en [[Tanzania]] liet sjen dat nylhoarsen sa in grutte ynfloed op de wetterkwaliteit hawwe kinne. De ûndersikers stelden fêst dat de ynstream fan organysk materiaal út nylhoarspuozzen bydroech oan perioaden fan soerstoftekoart en fiskestjerte.<ref name="Dutton2018">{{Cite journal |last=Dutton |first=Christopher L. |last2=Subalusky |first2=Amanda L. |last3=Hamilton |first3=Stephen K. |last4=Rosi |first4=Emma J. |last5=Post |first5=David M. |year=2018 |title=Organic matter loading by hippopotami causes subsidy overload resulting in downstream hypoxia and fish kills |journal=Nature Communications |volume=9 |pages=1951 |doi=10.1038/s41467-018-04391-6 |url=https://www.nature.com/articles/s41467-018-04391-6}}</ref> Njonken de ynfloed op de wetterkwaliteit feroarje nylhoarsen ek it lânskip. Troch harren gewicht en it regelmjittich brûken fan deselde rûtes kinne djippe paden tusken it wetter en de greidegebieten ûntstean. Sokke paden kinne by reinwetter ek as lytse wetterôffierings tsjinje. == Evolúsje en sibskip == [[Ofbyld:Hippo skull dark.jpg|thumb|Plasse fan in nylhoars]] Nylhoarsen hearre ta de [[Evenhoevigen]] (''Artiodactyla''), in groep sûchdieren dêr't ûnder oare ek bargen, harten en kij ta hearre. Molekulêr ûndersyk hat lykwols sjen litten dat nylhoarsen nauwer besibbe binne oan walfisken en dolfinen as oan de oare noch libjende evenhoevigen. Nylhoarsen en walfisken hawwe in mienskiplike foarâlder, mar harren oanpassingen oan it wetter binne foar in wichtich part ûnôfhinklik faninoar ûntstien.<ref name="Springer2021"/> De famylje fan de nylhoarsen hat in lange evolúsjonêre skiednis. Yn it ferline bestiene der ferskate soarten, dy't oer gruttere gebieten ferspraat wiene as de hjoeddeiske nylhoarsen. Yn it Pleistoseen kamen grutte nylhoarsen ûnder oare yn Súd-Jeropa foar. Op eilannen yn de [[Middellânske See]], lykas [[Syprus]] en [[Kreta]], ûntstiene lytse, oan it eilânlibben oanpaste nylhoarsesoarten. Ek op Madagaskar kamen eartiids ferskate nylhoarsesoarten foar. Dy binne allegear útstoarn. Tsjintwurdich binne allinnich it gewoane nylhoars en it folle lytsere dwerchnylhoars oerbleaun. == Ferhâlding mei de minske == [[Ofbyld:Hippopotamus-2.jpg|thumb|Close-up fan it each fan in nylhoars]] Nylhoarsen hawwe al tûzenen jierren in plak yn it libben fan de minsken yn Afrika. Se waarden bejage om it fleis, de hûd en de tosken. De grutte hoek- en snijtosken befetsje [[ivoar]], dat ûnder oare brûkt waard foar it meitsjen fan sierfoarwerpen. Yn it [[Alde Egypte]] wie it nylhoars in bekend bist. It waard ôfbylde yn de keunst en hie in plak yn de religieuze foarstellingswrâld. De goadinne [[Taweret]], dy't ûnder oare mei de beskerming fan swangere froulju en bern ferbûn wie, waard faak foarsteld mei it lichem en de kop fan in nylhoars. Tsjintwurdich kinne nylhoarsen benammen konflikten mei minsken feroarsaakje yn gebieten dêr't rivieren en marren ek brûkt wurde foar fiskerij, lânbou of wetterferfier. Nylhoarsen kinne gewaaksen ferniele as se nachts op lânbougrûn komme te fretten. Dêrneist kinne moeting mei minsken, benammen yn it wetter of op smelle paden, ta gefaarlike situaasjes liede. It nylhoars is ek in bekend bist yn [[dieretún|dieretunen]] en nasjonale parken. Yn ferskate Afrikaanske lannen binne nylhoarsen in wichtige attraksje foar it [[toerisme]]. == Bedriging en beskerming == It nylhoars stiet op de [[Reade List fan de IUCN]] as ''kwetsber'' (Vulnerable). Neffens de yn 2017 publisearre beoardieling waard de wrâldpopulaasje op likernôch 115.000 oant 130.000 bisten rûsd. It giet dêrby om in skatting en net om in folsleine telling fan alle nylhoarsen.<ref name="IUCN"/> De wichtichste bedrigings binne it ferdwinen en fersnipperjen fan leefgebieten, de jacht en konflikten mei minsken. Rivieren en marren wurde hieltyd mear brûkt foar lânbou, wetterwinning, dammen en oare foarmen fan minsklike ûntwikkeling. Dêrtroch kinne de wetterstân en de beskikberens fan geskikte rêst- en greidegebieten feroarje. Ek drûchte kin in grutte ynfloed hawwe op nylhoarspopulaasjes. As rivieren en puozzen opdroegje, wurde de bisten twongen om har op in lytser oerflak te konsintrearjen. Dat kin liede ta mear konkurrinsje, gefjochten en in grutter risiko op sykten. Yn ferskate Afrikaanske lannen libje grutte populaasjes yn beskerme natuergebieten. Foar de beskerming fan de soart is it lykwols ek wichtich dat bûten dy gebieten genôch wetter, greide en ferbinings tusken leefgebieten beskikber bliuwe. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> --- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] 509zokdy4jcdiaujl3k96ch9cjv4w2y 1242499 1242498 2026-10-13T21:41:41Z Ieneach fan 'e Esk 13292 /* Bedriging en beskerming */ kt 1242499 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nylhoars |Ofbyld=[[File:Nijlpaard.jpg|frameless|center]]<br><small>in nylhoars (''Hippopotamus amphibius'')</small> |Ryk=[[dieren]] (''Animalia'') |Stamme=[[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse=[[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift=[[evenhoevigen]] (''Artiodactyla'') |Famylje=[[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae'') |Skaai= [[gewoane nylhoarsen]] (''Hippopotamus'') |Wittenskiplike namme='''Hippopotamus amphibius''' |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Hippo distribution.gif|center|frameless]] }} It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is in grut [[sûchdier]] út de famylje fan de [[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae''). It is de grutste fan de twa noch libjende soarten út dy famylje. De oare soart is it [[dwerchnylhoars]] (''Choeropsis liberiensis''). It nylhoars is ien fan de grutste lânsûchdieren op ierde. Allinnich de [[oaljefanten]] en guon [[noashoarnen]] binne swierder. Nettsjinsteande syn namme is it nylhoars net nau besibbe oan it [[hynder]]. De neiste noch libjende sibben fan de nylhoarsen binne de [[walfisken]] en [[dolfinen]].<ref name="Springer2021">{{Cite journal |last=Springer |first=Mark S. |title=Genomic and anatomical comparisons of skin support independent adaptation to life in water by cetaceans and hippos |journal=Current Biology |year=2021 |volume=31 |issue=10 |doi=10.1016/j.cub.2021.02.057}}</ref> De wittenskiplike namme fan de soart waard yn [[1758]] publisearre troch [[Carl Linnaeus]] yn de tsiende edysje fan ''[[Systema Naturae]]''.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?print_version=SCR&search_topic=TSN&search_value=625024&source=from_print |title=Hippopotamus amphibius |publisher=Integrated Taxonomic Information System |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars is de iennichste noch libjende soart fan it skaai ''Hippopotamus''. Eartiids kamen ek oare soarten út dat skaai foar, ûnder oaren yn [[Jeropa]] en op [[Madagaskar]]. In foarbyld is it útstoarne ''Hippopotamus antiquus'', dat yn it [[Pleistoseen]] yn Jeropa libbe. It nylhoars bringt it grutste part fan de dei yn it wetter troch, mar komt benammen nachts oan lân om te fretten. Hoewol't it bist der swier en lomperich útsjocht, kin it him sawol op it lân as yn it wetter fluch ferpleatse. Nylhoarsen libje faak yn groepen en kinne harren territoarium fûl ferdigenje. De soart wurdt troch de [[Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) as kwetsber beskôge.<ref name="IUCN">{{Cite web |last=Lewison |first=R. |last2=Pluháček |first2=J. |year=2017 |title=Hippopotamus amphibius |website=The IUCN Red List of Threatened Species |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |url=https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Hippo.ogv|thumb|Filmke mei nylhoarsen]] == Fersprieding en biotoop== Nylhoarsen komme foar yn in grut part fan [[Afrika besuden de Sahara]]. Se libje benammen yn rivieren, marren, puollen en moerassen yn savannegebieten, mar ek yn guon boskgebieten. Se hawwe wetter nedich dat djip genôch is om harren lichem ûnder te dompeljen, en yn de omkriten moat genôch gers groeie om fan te fretten. Yn bercheftige gebieten kinne se oant likernôch 2.000 meter hichte foarkomme.<ref name="ADW">{{Cite web |last=Mason |first=Kassandra |title=Hippopotamus amphibius |website=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan |url=https://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/ |access-date=2026-10-13}}</ref> De grutste populaasjes libje yn it easten en suden fan Afrika, ûnder oare yn [[Tanzania]], [[Sambia]], [[Uganda]], [[Kenia]] en [[Mozambyk]]. Yn West-Afrika binne de populaasjes oer it generaal lytser en mear ferspraat. De fersprieding fan it nylhoars is yn de rin fan de tiid lytser wurden troch de jacht, it ferdwinen fan gaadlike leefgebieten en de tanimmende minsklike aktiviteit by rivieren en marren.<ref name="IUCN"/> Eartiids kamen nylhoarsen ek foar yn it [[Nyl]]gebiet fan [[Egypte]]. Dêr binne se tsjintwurdich útstoarn. Yn it Pleistoseen libben nylhoarsen en nau besibbe foarmen ek yn dielen fan Jeropa. Fossilen binne ûnder oare fûn yn it streamgebiet fan de [[Ryn]] en yn ôfsettings fan de [[Noardsee]].<ref name="Geologie">{{Cite web |title=Hippopotamus amphibius Linnaeus, 1758 |website=Geologie van Nederland |url=https://www.geologievannederland.nl/fossielen/zoogdier-register/hippopotamus-amphibius-linnaeus-1758.html |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars komt ek as [[eksoat]] foar yn 'e middelrin fan 'e rivier de [[Magdalena (rivier)|Magdalena]] yn sintraal [[Kolombia]]. Dy populaasje stammet ôf fan in fjouwertal eksimplaren, trije wyfkes en in mantsje, dy't yn [[1981]] nei Kolombia ta helle waarden foar de priveedieretún fan [[drugsbaron]] [[Pablo Escobar]]. Nei dy syn dea yn [[1993]] rekke de dieretún fertutearze en ûntkamen de nylhoarzen nei de rivier. Yn [[2007]] wiene der 16 eksimplaren dy't yn it wyld libben, yn [[desimber]] [[2019]] wiene der 90–120 en yn [[2026]] wiene der sa'n 200. Yn Kolombia bringe de bisten gâns skea ta oan 'e lânseigen [[floara]] en [[fauna]], en teffens hawwe der skynoanfallen west op minsken dy't te deunby komme, foarearst noch sûnder dat der lju ferwûne rekke binne. De Kolombiaanske autoriteiten beriede harren op maatregels dy't nommen wurde kinne om fan 'e nylhoarsen ôf te kommen. == Uterlike skaaimerken == [[Ofbyld:Hippo pod edit.jpg|thumb|Groep nylhoarsen yn de [[Luangwa (rivier)|delling fan de Luangwa]] yn [[Sambia]]]] [[Ofbyld:Hippopotamus-1.jpg|thumb|Earen, eagen en noasters fan it nylhoars sitte boppe op 'e holle]] It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte en stevige poaten en in tige grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, útsein in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De hûd is meastentiids griisbrún oant pears-griis, wylst de búk en de hûd om de eagen en earen hinne faak rôze-eftich binne. De hûd fan it nylhoars is dik, mar kin relatyf maklik útdrûgje. Dêrom bringt it bist oerdeis in soad tiid yn it wetter troch. Yn de hûd sitte klieren dy't in kleurleaze ôfskieding produsearje. Dy feroaret nei ferrin fan tiid fan kleur en wurdt earst read en letter brúnich. De stof beskermet de hûd tsjin sinneljocht en hat ek in antibakteriële wurking. Troch de reade kleur wurdt de ôfskieding wolris ''bloedsweet'' neamd, hoewol't it gjin bloed of echt swit is.<ref name="Skin">{{Cite web |title=Soak Up the Sun |publisher=San Diego Zoo Wildlife Alliance |date=2024-08-12 |url=https://adminzoonooz.sandiegozoo.org/story-hub/2024/08/12/soak-up-the-sun |access-date=2026-10-13}}</ref> De eagen, earen en noastergatten sitte heech op de kop. Sa kinne se boppe it wetteroerflak bliuwe, wylst de rest fan it lichem ûnder wetter is. By it dûken wurde de noastergatten ôfsletten. Nylhoarsen kinne ferskate minuten ûnder wetter bliuwe sûnder sykhelje te moatten. De bek kin tige fier iepen. De grutte hoek- en snijtosken wurde benammen brûkt by gefjochten en net om gers mei te iten. Benammen by de mantsjes kinne de hoek- en snijtosken enoarm grut wurde. De hoektosken kinne in lingte fan likernôch 50 sintimeter berikke. Trochdat de tosken fan de boppe- en ûnderkaak tsjininoar skuorje, bliuwe se skerp.<ref name="ADW"/> It nylhoars hat in kop-romplingte fan likernôch 280 oant 350 sintimeter en in skofthichte fan 130 oant 165 sintimeter. De sturt is om de 35 oant 50 sintimeter lang. Folwoeksen wyfkes weagje ornaris tusken de 1.300 en 1.500 kilogram, wylst mantsjes faak tusken de 1.500 en 1.800 kilogram weagje. Benammen âldere mantsjes kinne folle swierder wurde en in gewicht fan mear as 3.000 kilogram berikke. Mantsjes groeie langer troch as wyfkes.<ref name="ADW"/> Nylhoarsen kinne yn it wyld in leeftyd fan om de 40 oant 50 jier berikke. Yn finzenskip wurde se soms noch âlder. == Gedrach == Nylhoarsen binne sosjale bisten dy't ornaris yn groepen libje. Sa'n groep bestiet faak út tsien oant tritich bisten, mar op plakken mei in soad nylhoarsen kinne ek folle gruttere groepen ûntstean. In groep bestiet meastentiids út wyfkes mei jongen, jongere mantsjes en ien of mear folwoeksen mantsjes. In dominant mantsje ferdigenet syn diel fan it wetter tsjin oare dominante mantsjes.<ref name="ADW"/> Oerdeis rêste nylhoarsen yn it wetter of op modderige oevers. Se lizze dan faak ticht byinoar. Tsjin de jûn ferlitte se it wetter om te fretten. Dêrby brûke se gauris deselde paden, dy't troch it regelmjittige gebrûk dúdlik yn it lânskip te sjen binne. Nylhoarsen kinne op ferskate manieren mei-inoar kommunisearje. Se meitsje lûde, knorrende en blazende lûden dy't oer in grutte ôfstân te hearren binne. Ek it wiid iepenjen fan de bek is in wichtich sinjaal, benammen tusken mantsjes. Fierders brûke se harren dong om gebieten te markearjen. Dêrby bewege se de sturt fluch hinne en wer, sadat de dong ferspraat wurdt.<ref name="ADW"/> Hoewol't nylhoarsen meastentiids rêstich yn it wetter lizze, kinne se tige agressyf reagearje as se harren bedrige fiele. Benammen mantsjes dy't harren territoarium ferdigenje en wyfkes mei jongen kinne gefaarlik wêze. Ek as in minske ûnbedoeld tusken in nylhoars en it wetter komt, kin it bist oanfallen gean. Nylhoarsen kinne op it lân oer koarte ôfstannen mei in snelheid fan ferskate tsientallen kilometers yn 'e oere rinne. === Libben yn it wetter === [[Ofbyld:Nijlpaard2 mei 2004.jpg|thumb|Nylhoars yn it [[Noorder Dierenpark Emmen]]]] Nettsjinsteande harren nauwe bân mei it wetter binne nylhoarsen net op deselde wize as fisken of walfisken oan it swimmen oanpast. Yn ûndjip wetter rinne se faak oer de boaiem. Yn djipper wetter kinne se har mei de poaten ôfsette en har troch it wetter ferpleatse. Nylhoarsen kinne ek ûnder wetter sliepe. Se komme dan geregeld automatysk nei it wetteroerflak om sykhelje te kinnen. Dy oanpassing makket it mooglik om in grut part fan de dei yn it wetter te bliuwen. == Fuortplanting == Nylhoarsen kinne harren it hiele jier troch fuortplantsje, mar yn guon gebieten wurde de measte jongen yn it reinseizoen berne. De pearing fynt meastentiids yn it wetter plak. Dominante mantsjes kinne mei ferskate wyfkes pearje. De draachtiid duorret likernôch acht moanne. Gewoanwei wurdt mar ien jong tagelyk berne. By de berte weaget it jong meastentiids tusken de 25 en 50 kilogram. It wyfke siket faak in rêstich plak op, los fan de rest fan de groep. De berte kin op it lân of yn ûndjip wetter plakfine.<ref name="ADW"/> It jong kin koart nei de berte al rinne en him yn it wetter ferpleatse. It kin sels ûnder wetter by de mem drinke, troch de earen en noastergatten ôf te sluten. De mem soarget yntinsyf foar it jong en ferdigenet it tsjin mooglike fijannen. Nei inkele wiken begjint it jong ek gers te iten, mar it bliuwt ornaris noch moannenlang by de mem drinke. Jongen bliuwe faak ferskate jierren yn de omkriten fan harren mem. Wyfkes kinne nei inkele jierren geslachtsryp wurde, wylst mantsjes meastentiids pas letter de kâns krije om har fuort te plantsjen, om't se dêrfoar mei oare mantsjes konkurrearje moatte. == Natuerlike fijannen == Folwoeksen nylhoarsen hawwe troch harren grutte, krêft en grutte tosken mar in pear natuerlike fijannen. [[Liuwen]] kinne ûnder beskate omstannichheden nylhoarsen oanfalle, benammen as in bist ferswakke is of allinnich op it lân ferkeart. Jongen binne kwetsberder en kinne ek troch [[krokodillen]] of oare grutte rôfdieren pakt wurde. In grut part fan de stjerte ûnder nylhoarsen wurdt lykwols net feroarsake troch rôfdieren, mar troch sykten, drûchte, fiedseltekoart en gefjochten tusken nylhoarsen ûnderling. Benammen gefjochten tusken folwoeksen mantsjes kinne slimme ferwûnings feroarsaakje. == Ekologyske betsjutting == Nylhoarsen spylje in wichtige rol yn de [[ekosysteem|ekosystemen]] dêr't se libje. Troch nachts op it lân te fretten en oerdeis yn it wetter te rêsten, ferpleatse se grutte hoemannichten organysk materiaal en fiedingsstoffen fan it lân nei it wetter. In grut part dêrfan komt fia harren dong yn rivieren en marren telâne. De dong kin in wichtige fiedingsboarne wêze foar mikro-organismen en oare lytse organismen yn it wetter. Dy foarmje wer iten foar oare dieren. Op dy wize kinne nylhoarsen de fiedselkringrin en de produksje fan organysk materiaal yn it wetter beynfloedzje. In grutte hoemannichte dong kin lykwols ek negative gefolgen hawwe. By it ôfbrekken fan it organyske materiaal wurdt soerstof ferbrûkt. Yn wetter dêr't in soad nylhoarsen byinoar libje, kin dêrtroch in soerstoftekoart ûntstean. As by heech wetter grutte hoemannichten fan dat soerstofearme wetter fuortspield wurde, kin dat fierder streamôfwerts ta fiskestjerte liede. Undersyk yn de [[Mara (rivier)|Mara]] yn [[Kenia]] en [[Tanzania]] liet sjen dat nylhoarsen sa in grutte ynfloed op de wetterkwaliteit hawwe kinne. De ûndersikers stelden fêst dat de ynstream fan organysk materiaal út nylhoarspuozzen bydroech oan perioaden fan soerstoftekoart en fiskestjerte.<ref name="Dutton2018">{{Cite journal |last=Dutton |first=Christopher L. |last2=Subalusky |first2=Amanda L. |last3=Hamilton |first3=Stephen K. |last4=Rosi |first4=Emma J. |last5=Post |first5=David M. |year=2018 |title=Organic matter loading by hippopotami causes subsidy overload resulting in downstream hypoxia and fish kills |journal=Nature Communications |volume=9 |pages=1951 |doi=10.1038/s41467-018-04391-6 |url=https://www.nature.com/articles/s41467-018-04391-6}}</ref> Njonken de ynfloed op de wetterkwaliteit feroarje nylhoarsen ek it lânskip. Troch harren gewicht en it regelmjittich brûken fan deselde rûtes kinne djippe paden tusken it wetter en de greidegebieten ûntstean. Sokke paden kinne by reinwetter ek as lytse wetterôffierings tsjinje. == Evolúsje en sibskip == [[Ofbyld:Hippo skull dark.jpg|thumb|Plasse fan in nylhoars]] Nylhoarsen hearre ta de [[Evenhoevigen]] (''Artiodactyla''), in groep sûchdieren dêr't ûnder oare ek bargen, harten en kij ta hearre. Molekulêr ûndersyk hat lykwols sjen litten dat nylhoarsen nauwer besibbe binne oan walfisken en dolfinen as oan de oare noch libjende evenhoevigen. Nylhoarsen en walfisken hawwe in mienskiplike foarâlder, mar harren oanpassingen oan it wetter binne foar in wichtich part ûnôfhinklik faninoar ûntstien.<ref name="Springer2021"/> De famylje fan de nylhoarsen hat in lange evolúsjonêre skiednis. Yn it ferline bestiene der ferskate soarten, dy't oer gruttere gebieten ferspraat wiene as de hjoeddeiske nylhoarsen. Yn it Pleistoseen kamen grutte nylhoarsen ûnder oare yn Súd-Jeropa foar. Op eilannen yn de [[Middellânske See]], lykas [[Syprus]] en [[Kreta]], ûntstiene lytse, oan it eilânlibben oanpaste nylhoarsesoarten. Ek op Madagaskar kamen eartiids ferskate nylhoarsesoarten foar. Dy binne allegear útstoarn. Tsjintwurdich binne allinnich it gewoane nylhoars en it folle lytsere dwerchnylhoars oerbleaun. == Ferhâlding mei de minske == [[Ofbyld:Hippopotamus-2.jpg|thumb|Close-up fan it each fan in nylhoars]] Nylhoarsen hawwe al tûzenen jierren in plak yn it libben fan de minsken yn Afrika. Se waarden bejage om it fleis, de hûd en de tosken. De grutte hoek- en snijtosken befetsje [[ivoar]], dat ûnder oare brûkt waard foar it meitsjen fan sierfoarwerpen. Yn it [[Alde Egypte]] wie it nylhoars in bekend bist. It waard ôfbylde yn de keunst en hie in plak yn de religieuze foarstellingswrâld. De goadinne [[Taweret]], dy't ûnder oare mei de beskerming fan swangere froulju en bern ferbûn wie, waard faak foarsteld mei it lichem en de kop fan in nylhoars. Tsjintwurdich kinne nylhoarsen benammen konflikten mei minsken feroarsaakje yn gebieten dêr't rivieren en marren ek brûkt wurde foar fiskerij, lânbou of wetterferfier. Nylhoarsen kinne gewaaksen ferniele as se nachts op lânbougrûn komme te fretten. Dêrneist kinne moeting mei minsken, benammen yn it wetter of op smelle paden, ta gefaarlike situaasjes liede. It nylhoars is ek in bekend bist yn [[dieretún|dieretunen]] en nasjonale parken. Yn ferskate Afrikaanske lannen binne nylhoarsen in wichtige attraksje foar it [[toerisme]]. == Bedriging en beskerming == It nylhoars stiet op de [[Reade List fan de IUCN]] as ''kwetsber'' (Vulnerable). Neffens de yn 2017 publisearre beoardieling waard de wrâldpopulaasje op likernôch 115.000 oant 130.000 bisten rûsd. It giet dêrby om in skatting en net om in folsleine telling fan alle nylhoarsen.<ref name="IUCN"/> De wichtichste bedrigings binne it ferdwinen en fersnipperjen fan leefgebieten, de jacht en konflikten mei minsken. Rivieren en marren wurde hieltyd mear brûkt foar lânbou, wetterwinning, dammen en oare foarmen fan minsklike ûntwikkeling. Dêrtroch kinne de wetterstân en de beskikberens fan geskikte rêst- en greidegebieten feroarje. Ek drûchte kin in grutte ynfloed hawwe op nylhoarspopulaasjes. As rivieren en puozzen opdroegje, wurde de bisten twongen om har op in lytser oerflak te konsintrearjen. Dat kin liede ta mear konkurrinsje, gefjochten en in grutter risiko op sykten. Yn ferskate Afrikaanske lannen libje grutte populaasjes yn beskerme natuergebieten. Foar de beskerming fan de soart is it lykwols ek wichtich dat bûten dy gebieten genôch wetter, greide en ferbinings tusken leefgebieten beskikber bliuwe. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> --- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Eksoat yn Kolombia]] fpjff8mjkbmqzkz9jwhw8uefiog4dzc 1242502 1242499 2026-10-13T21:45:04Z Ieneach fan 'e Esk 13292 1242502 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nylhoars |Ofbyld=[[File:Nijlpaard.jpg|frameless|center]]<br><small>in nylhoars (''Hippopotamus amphibius'')</small> |Ryk=[[dieren]] (''Animalia'') |Stamme=[[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse=[[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift=[[evenhoevigen]] (''Artiodactyla'') |Famylje=[[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae'') |Skaai= [[gewoane nylhoarsen]] (''Hippopotamus'') |Wittenskiplike namme='''Hippopotamus amphibius''' |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart=[[Ofbyld:Hippo distribution.gif|center|frameless]] }} It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is in grut [[sûchdier]] út de famylje fan de [[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae''). It is de grutste fan de twa noch libjende soarten út dy famylje. De oare soart is it [[dwerchnylhoars]] (''Choeropsis liberiensis''). It nylhoars is ien fan de grutste lânsûchdieren op ierde. Allinnich de [[oaljefanten]] en guon [[noashoarnen]] binne swierder. Nettsjinsteande syn namme is it nylhoars net nau besibbe oan it [[hynder]]. De neiste noch libjende sibben fan de nylhoarsen binne de [[walfiskeftigen|walfisken en dolfinen]].<ref name="Springer2021">{{Cite journal |last=Springer |first=Mark S. |title=Genomic and anatomical comparisons of skin support independent adaptation to life in water by cetaceans and hippos |journal=Current Biology |year=2021 |volume=31 |issue=10 |doi=10.1016/j.cub.2021.02.057}}</ref> De wittenskiplike namme fan de soart waard yn [[1758]] publisearre troch [[Carl Linnaeus]] yn de tsiende edysje fan ''[[Systema Naturae]]''.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?print_version=SCR&search_topic=TSN&search_value=625024&source=from_print |title=Hippopotamus amphibius |publisher=Integrated Taxonomic Information System |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars is de iennichste noch libjende soart fan it skaai ''Hippopotamus''. Eartiids kamen ek oare soarten út dat skaai foar, ûnder oaren yn [[Jeropa]] en op [[Madagaskar]]. In foarbyld is it útstoarne ''Hippopotamus antiquus'', dat yn it [[Pleistoseen]] yn Jeropa libbe. It nylhoars bringt it grutste part fan de dei yn it wetter troch, mar komt benammen nachts oan lân om te fretten. Hoewol't it bist der swier en lomperich útsjocht, kin it him sawol op it lân as yn it wetter fluch ferpleatse. Nylhoarsen libje faak yn groepen en kinne harren territoarium fûl ferdigenje. De soart wurdt troch de [[Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) as kwetsber beskôge.<ref name="IUCN">{{Cite web |last=Lewison |first=R. |last2=Pluháček |first2=J. |year=2017 |title=Hippopotamus amphibius |website=The IUCN Red List of Threatened Species |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |url=https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Hippo.ogv|thumb|Filmke mei nylhoarsen]] == Fersprieding en biotoop== Nylhoarsen komme foar yn in grut part fan [[Afrika besuden de Sahara]]. Se libje benammen yn rivieren, marren, puollen en moerassen yn savannegebieten, mar ek yn guon boskgebieten. Se hawwe wetter nedich dat djip genôch is om harren lichem ûnder te dompeljen, en yn de omkriten moat genôch gers groeie om fan te fretten. Yn bercheftige gebieten kinne se oant likernôch 2.000 meter hichte foarkomme.<ref name="ADW">{{Cite web |last=Mason |first=Kassandra |title=Hippopotamus amphibius |website=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan |url=https://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/ |access-date=2026-10-13}}</ref> De grutste populaasjes libje yn it easten en suden fan Afrika, ûnder oare yn [[Tanzania]], [[Sambia]], [[Uganda]], [[Kenia]] en [[Mozambyk]]. Yn West-Afrika binne de populaasjes oer it generaal lytser en mear ferspraat. De fersprieding fan it nylhoars is yn de rin fan de tiid lytser wurden troch de jacht, it ferdwinen fan gaadlike leefgebieten en de tanimmende minsklike aktiviteit by rivieren en marren.<ref name="IUCN"/> Eartiids kamen nylhoarsen ek foar yn it [[Nyl]]gebiet fan [[Egypte]]. Dêr binne se tsjintwurdich útstoarn. Yn it Pleistoseen libben nylhoarsen en nau besibbe foarmen ek yn dielen fan Jeropa. Fossilen binne ûnder oare fûn yn it streamgebiet fan de [[Ryn]] en yn ôfsettings fan de [[Noardsee]].<ref name="Geologie">{{Cite web |title=Hippopotamus amphibius Linnaeus, 1758 |website=Geologie van Nederland |url=https://www.geologievannederland.nl/fossielen/zoogdier-register/hippopotamus-amphibius-linnaeus-1758.html |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars komt ek as [[eksoat]] foar yn 'e middelrin fan 'e rivier de [[Magdalena (rivier)|Magdalena]] yn sintraal [[Kolombia]]. Dy populaasje stammet ôf fan in fjouwertal eksimplaren, trije wyfkes en in mantsje, dy't yn [[1981]] nei Kolombia ta helle waarden foar de priveedieretún fan [[drugsbaron]] [[Pablo Escobar]]. Nei dy syn dea yn [[1993]] rekke de dieretún fertutearze en ûntkamen de nylhoarzen nei de rivier. Yn [[2007]] wiene der 16 eksimplaren dy't yn it wyld libben, yn [[desimber]] [[2019]] wiene der 90–120 en yn [[2026]] wiene der sa'n 200. Yn Kolombia bringe de bisten gâns skea ta oan 'e lânseigen [[floara]] en [[fauna]], en teffens hawwe der skynoanfallen west op minsken dy't te deunby komme, foarearst noch sûnder dat der lju ferwûne rekke binne. De Kolombiaanske autoriteiten beriede harren op maatregels dy't nommen wurde kinne om fan 'e nylhoarsen ôf te kommen. == Uterlike skaaimerken == [[Ofbyld:Hippo pod edit.jpg|thumb|Groep nylhoarsen yn de [[Luangwa (rivier)|delling fan de Luangwa]] yn [[Sambia]]]] [[Ofbyld:Hippopotamus-1.jpg|thumb|Earen, eagen en noasters fan it nylhoars sitte boppe op 'e holle]] It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte en stevige poaten en in tige grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, útsein in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De hûd is meastentiids griisbrún oant pears-griis, wylst de búk en de hûd om de eagen en earen hinne faak rôze-eftich binne. De hûd fan it nylhoars is dik, mar kin relatyf maklik útdrûgje. Dêrom bringt it bist oerdeis in soad tiid yn it wetter troch. Yn de hûd sitte klieren dy't in kleurleaze ôfskieding produsearje. Dy feroaret nei ferrin fan tiid fan kleur en wurdt earst read en letter brúnich. De stof beskermet de hûd tsjin sinneljocht en hat ek in antibakteriële wurking. Troch de reade kleur wurdt de ôfskieding wolris ''bloedsweet'' neamd, hoewol't it gjin bloed of echt swit is.<ref name="Skin">{{Cite web |title=Soak Up the Sun |publisher=San Diego Zoo Wildlife Alliance |date=2024-08-12 |url=https://adminzoonooz.sandiegozoo.org/story-hub/2024/08/12/soak-up-the-sun |access-date=2026-10-13}}</ref> De eagen, earen en noastergatten sitte heech op de kop. Sa kinne se boppe it wetteroerflak bliuwe, wylst de rest fan it lichem ûnder wetter is. By it dûken wurde de noastergatten ôfsletten. Nylhoarsen kinne ferskate minuten ûnder wetter bliuwe sûnder sykhelje te moatten. De bek kin tige fier iepen. De grutte hoek- en snijtosken wurde benammen brûkt by gefjochten en net om gers mei te iten. Benammen by de mantsjes kinne de hoek- en snijtosken enoarm grut wurde. De hoektosken kinne in lingte fan likernôch 50 sintimeter berikke. Trochdat de tosken fan de boppe- en ûnderkaak tsjininoar skuorje, bliuwe se skerp.<ref name="ADW"/> It nylhoars hat in kop-romplingte fan likernôch 280 oant 350 sintimeter en in skofthichte fan 130 oant 165 sintimeter. De sturt is om de 35 oant 50 sintimeter lang. Folwoeksen wyfkes weagje ornaris tusken de 1.300 en 1.500 kilogram, wylst mantsjes faak tusken de 1.500 en 1.800 kilogram weagje. Benammen âldere mantsjes kinne folle swierder wurde en in gewicht fan mear as 3.000 kilogram berikke. Mantsjes groeie langer troch as wyfkes.<ref name="ADW"/> Nylhoarsen kinne yn it wyld in leeftyd fan om de 40 oant 50 jier berikke. Yn finzenskip wurde se soms noch âlder. == Gedrach == Nylhoarsen binne sosjale bisten dy't ornaris yn groepen libje. Sa'n groep bestiet faak út tsien oant tritich bisten, mar op plakken mei in soad nylhoarsen kinne ek folle gruttere groepen ûntstean. In groep bestiet meastentiids út wyfkes mei jongen, jongere mantsjes en ien of mear folwoeksen mantsjes. In dominant mantsje ferdigenet syn diel fan it wetter tsjin oare dominante mantsjes.<ref name="ADW"/> Oerdeis rêste nylhoarsen yn it wetter of op modderige oevers. Se lizze dan faak ticht byinoar. Tsjin de jûn ferlitte se it wetter om te fretten. Dêrby brûke se gauris deselde paden, dy't troch it regelmjittige gebrûk dúdlik yn it lânskip te sjen binne. Nylhoarsen kinne op ferskate manieren mei-inoar kommunisearje. Se meitsje lûde, knorrende en blazende lûden dy't oer in grutte ôfstân te hearren binne. Ek it wiid iepenjen fan de bek is in wichtich sinjaal, benammen tusken mantsjes. Fierders brûke se harren dong om gebieten te markearjen. Dêrby bewege se de sturt fluch hinne en wer, sadat de dong ferspraat wurdt.<ref name="ADW"/> Hoewol't nylhoarsen meastentiids rêstich yn it wetter lizze, kinne se tige agressyf reagearje as se harren bedrige fiele. Benammen mantsjes dy't harren territoarium ferdigenje en wyfkes mei jongen kinne gefaarlik wêze. Ek as in minske ûnbedoeld tusken in nylhoars en it wetter komt, kin it bist oanfallen gean. Nylhoarsen kinne op it lân oer koarte ôfstannen mei in snelheid fan ferskate tsientallen kilometers yn 'e oere rinne. === Libben yn it wetter === [[Ofbyld:Nijlpaard2 mei 2004.jpg|thumb|Nylhoars yn it [[Noorder Dierenpark Emmen]]]] Nettsjinsteande harren nauwe bân mei it wetter binne nylhoarsen net op deselde wize as fisken of walfisken oan it swimmen oanpast. Yn ûndjip wetter rinne se faak oer de boaiem. Yn djipper wetter kinne se har mei de poaten ôfsette en har troch it wetter ferpleatse. Nylhoarsen kinne ek ûnder wetter sliepe. Se komme dan geregeld automatysk nei it wetteroerflak om sykhelje te kinnen. Dy oanpassing makket it mooglik om in grut part fan de dei yn it wetter te bliuwen. == Fuortplanting == Nylhoarsen kinne harren it hiele jier troch fuortplantsje, mar yn guon gebieten wurde de measte jongen yn it reinseizoen berne. De pearing fynt meastentiids yn it wetter plak. Dominante mantsjes kinne mei ferskate wyfkes pearje. De draachtiid duorret likernôch acht moanne. Gewoanwei wurdt mar ien jong tagelyk berne. By de berte weaget it jong meastentiids tusken de 25 en 50 kilogram. It wyfke siket faak in rêstich plak op, los fan de rest fan de groep. De berte kin op it lân of yn ûndjip wetter plakfine.<ref name="ADW"/> It jong kin koart nei de berte al rinne en him yn it wetter ferpleatse. It kin sels ûnder wetter by de mem drinke, troch de earen en noastergatten ôf te sluten. De mem soarget yntinsyf foar it jong en ferdigenet it tsjin mooglike fijannen. Nei inkele wiken begjint it jong ek gers te iten, mar it bliuwt ornaris noch moannenlang by de mem drinke. Jongen bliuwe faak ferskate jierren yn de omkriten fan harren mem. Wyfkes kinne nei inkele jierren geslachtsryp wurde, wylst mantsjes meastentiids pas letter de kâns krije om har fuort te plantsjen, om't se dêrfoar mei oare mantsjes konkurrearje moatte. == Natuerlike fijannen == Folwoeksen nylhoarsen hawwe troch harren grutte, krêft en grutte tosken mar in pear natuerlike fijannen. [[Liuwen]] kinne ûnder beskate omstannichheden nylhoarsen oanfalle, benammen as in bist ferswakke is of allinnich op it lân ferkeart. Jongen binne kwetsberder en kinne ek troch [[krokodillen]] of oare grutte rôfdieren pakt wurde. In grut part fan de stjerte ûnder nylhoarsen wurdt lykwols net feroarsake troch rôfdieren, mar troch sykten, drûchte, fiedseltekoart en gefjochten tusken nylhoarsen ûnderling. Benammen gefjochten tusken folwoeksen mantsjes kinne slimme ferwûnings feroarsaakje. == Ekologyske betsjutting == Nylhoarsen spylje in wichtige rol yn de [[ekosysteem|ekosystemen]] dêr't se libje. Troch nachts op it lân te fretten en oerdeis yn it wetter te rêsten, ferpleatse se grutte hoemannichten organysk materiaal en fiedingsstoffen fan it lân nei it wetter. In grut part dêrfan komt fia harren dong yn rivieren en marren telâne. De dong kin in wichtige fiedingsboarne wêze foar mikro-organismen en oare lytse organismen yn it wetter. Dy foarmje wer iten foar oare dieren. Op dy wize kinne nylhoarsen de fiedselkringrin en de produksje fan organysk materiaal yn it wetter beynfloedzje. In grutte hoemannichte dong kin lykwols ek negative gefolgen hawwe. By it ôfbrekken fan it organyske materiaal wurdt soerstof ferbrûkt. Yn wetter dêr't in soad nylhoarsen byinoar libje, kin dêrtroch in soerstoftekoart ûntstean. As by heech wetter grutte hoemannichten fan dat soerstofearme wetter fuortspield wurde, kin dat fierder streamôfwerts ta fiskestjerte liede. Undersyk yn de [[Mara (rivier)|Mara]] yn [[Kenia]] en [[Tanzania]] liet sjen dat nylhoarsen sa in grutte ynfloed op de wetterkwaliteit hawwe kinne. De ûndersikers stelden fêst dat de ynstream fan organysk materiaal út nylhoarspuozzen bydroech oan perioaden fan soerstoftekoart en fiskestjerte.<ref name="Dutton2018">{{Cite journal |last=Dutton |first=Christopher L. |last2=Subalusky |first2=Amanda L. |last3=Hamilton |first3=Stephen K. |last4=Rosi |first4=Emma J. |last5=Post |first5=David M. |year=2018 |title=Organic matter loading by hippopotami causes subsidy overload resulting in downstream hypoxia and fish kills |journal=Nature Communications |volume=9 |pages=1951 |doi=10.1038/s41467-018-04391-6 |url=https://www.nature.com/articles/s41467-018-04391-6}}</ref> Njonken de ynfloed op de wetterkwaliteit feroarje nylhoarsen ek it lânskip. Troch harren gewicht en it regelmjittich brûken fan deselde rûtes kinne djippe paden tusken it wetter en de greidegebieten ûntstean. Sokke paden kinne by reinwetter ek as lytse wetterôffierings tsjinje. == Evolúsje en sibskip == [[Ofbyld:Hippo skull dark.jpg|thumb|Plasse fan in nylhoars]] Nylhoarsen hearre ta de [[Evenhoevigen]] (''Artiodactyla''), in groep sûchdieren dêr't ûnder oare ek bargen, harten en kij ta hearre. Molekulêr ûndersyk hat lykwols sjen litten dat nylhoarsen nauwer besibbe binne oan walfisken en dolfinen as oan de oare noch libjende evenhoevigen. Nylhoarsen en walfisken hawwe in mienskiplike foarâlder, mar harren oanpassingen oan it wetter binne foar in wichtich part ûnôfhinklik faninoar ûntstien.<ref name="Springer2021"/> De famylje fan de nylhoarsen hat in lange evolúsjonêre skiednis. Yn it ferline bestiene der ferskate soarten, dy't oer gruttere gebieten ferspraat wiene as de hjoeddeiske nylhoarsen. Yn it Pleistoseen kamen grutte nylhoarsen ûnder oare yn Súd-Jeropa foar. Op eilannen yn de [[Middellânske See]], lykas [[Syprus]] en [[Kreta]], ûntstiene lytse, oan it eilânlibben oanpaste nylhoarsesoarten. Ek op Madagaskar kamen eartiids ferskate nylhoarsesoarten foar. Dy binne allegear útstoarn. Tsjintwurdich binne allinnich it gewoane nylhoars en it folle lytsere dwerchnylhoars oerbleaun. == Ferhâlding mei de minske == [[Ofbyld:Hippopotamus-2.jpg|thumb|Close-up fan it each fan in nylhoars]] Nylhoarsen hawwe al tûzenen jierren in plak yn it libben fan de minsken yn Afrika. Se waarden bejage om it fleis, de hûd en de tosken. De grutte hoek- en snijtosken befetsje [[ivoar]], dat ûnder oare brûkt waard foar it meitsjen fan sierfoarwerpen. Yn it [[Alde Egypte]] wie it nylhoars in bekend bist. It waard ôfbylde yn de keunst en hie in plak yn de religieuze foarstellingswrâld. De goadinne [[Taweret]], dy't ûnder oare mei de beskerming fan swangere froulju en bern ferbûn wie, waard faak foarsteld mei it lichem en de kop fan in nylhoars. Tsjintwurdich kinne nylhoarsen benammen konflikten mei minsken feroarsaakje yn gebieten dêr't rivieren en marren ek brûkt wurde foar fiskerij, lânbou of wetterferfier. Nylhoarsen kinne gewaaksen ferniele as se nachts op lânbougrûn komme te fretten. Dêrneist kinne moeting mei minsken, benammen yn it wetter of op smelle paden, ta gefaarlike situaasjes liede. It nylhoars is ek in bekend bist yn [[dieretún|dieretunen]] en nasjonale parken. Yn ferskate Afrikaanske lannen binne nylhoarsen in wichtige attraksje foar it [[toerisme]]. == Bedriging en beskerming == It nylhoars stiet op de [[Reade List fan de IUCN]] as ''kwetsber'' (Vulnerable). Neffens de yn 2017 publisearre beoardieling waard de wrâldpopulaasje op likernôch 115.000 oant 130.000 bisten rûsd. It giet dêrby om in skatting en net om in folsleine telling fan alle nylhoarsen.<ref name="IUCN"/> De wichtichste bedrigings binne it ferdwinen en fersnipperjen fan leefgebieten, de jacht en konflikten mei minsken. Rivieren en marren wurde hieltyd mear brûkt foar lânbou, wetterwinning, dammen en oare foarmen fan minsklike ûntwikkeling. Dêrtroch kinne de wetterstân en de beskikberens fan geskikte rêst- en greidegebieten feroarje. Ek drûchte kin in grutte ynfloed hawwe op nylhoarspopulaasjes. As rivieren en puozzen opdroegje, wurde de bisten twongen om har op in lytser oerflak te konsintrearjen. Dat kin liede ta mear konkurrinsje, gefjochten en in grutter risiko op sykten. Yn ferskate Afrikaanske lannen libje grutte populaasjes yn beskerme natuergebieten. Foar de beskerming fan de soart is it lykwols ek wichtich dat bûten dy gebieten genôch wetter, greide en ferbinings tusken leefgebieten beskikber bliuwe. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> --- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Eksoat yn Kolombia]] lu68d7dafo7vsfpqh1ksn8ri3h1u7i6 1242503 1242502 2026-10-13T21:46:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 bettere kaart, ynkl. eksoatyske pop. yn Kolombia 1242503 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme=nylhoars |Ofbyld=[[File:Nijlpaard.jpg|frameless|center]]<br><small>in nylhoars (''Hippopotamus amphibius'')</small> |Ryk=[[dieren]] (''Animalia'') |Stamme=[[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse=[[sûchdieren]] (''Mammalia'') |Skift=[[evenhoevigen]] (''Artiodactyla'') |Famylje=[[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae'') |Skaai= [[gewoane nylhoarsen]] (''Hippopotamus'') |Wittenskiplike namme='''Hippopotamus amphibius''' |Beskriuwer, jier=[[Linnaeus]], 1758 |IUCN-status=[[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Fersprieding fan it nylhoars (Hippopotamus amphibius).png|center|250px]] <br><small>{{Color box|#008000}} hjoeddeistige lânseigen fersprieding <br>{{Color box|#5FD04A}} histoaryske lânseigen fersprieding <br>{{Color box|#FF0000}} yntrodusearre as [[eksoat]] troch de minske</small> }} It '''nylhoars''' (''Hippopotamus amphibius'') is in grut [[sûchdier]] út de famylje fan de [[nylhoarsen]] (''Hippopotamidae''). It is de grutste fan de twa noch libjende soarten út dy famylje. De oare soart is it [[dwerchnylhoars]] (''Choeropsis liberiensis''). It nylhoars is ien fan de grutste lânsûchdieren op ierde. Allinnich de [[oaljefanten]] en guon [[noashoarnen]] binne swierder. Nettsjinsteande syn namme is it nylhoars net nau besibbe oan it [[hynder]]. De neiste noch libjende sibben fan de nylhoarsen binne de [[walfiskeftigen|walfisken en dolfinen]].<ref name="Springer2021">{{Cite journal |last=Springer |first=Mark S. |title=Genomic and anatomical comparisons of skin support independent adaptation to life in water by cetaceans and hippos |journal=Current Biology |year=2021 |volume=31 |issue=10 |doi=10.1016/j.cub.2021.02.057}}</ref> De wittenskiplike namme fan de soart waard yn [[1758]] publisearre troch [[Carl Linnaeus]] yn de tsiende edysje fan ''[[Systema Naturae]]''.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?print_version=SCR&search_topic=TSN&search_value=625024&source=from_print |title=Hippopotamus amphibius |publisher=Integrated Taxonomic Information System |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars is de iennichste noch libjende soart fan it skaai ''Hippopotamus''. Eartiids kamen ek oare soarten út dat skaai foar, ûnder oaren yn [[Jeropa]] en op [[Madagaskar]]. In foarbyld is it útstoarne ''Hippopotamus antiquus'', dat yn it [[Pleistoseen]] yn Jeropa libbe. It nylhoars bringt it grutste part fan de dei yn it wetter troch, mar komt benammen nachts oan lân om te fretten. Hoewol't it bist der swier en lomperich útsjocht, kin it him sawol op it lân as yn it wetter fluch ferpleatse. Nylhoarsen libje faak yn groepen en kinne harren territoarium fûl ferdigenje. De soart wurdt troch de [[Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer]] (IUCN) as kwetsber beskôge.<ref name="IUCN">{{Cite web |last=Lewison |first=R. |last2=Pluháček |first2=J. |year=2017 |title=Hippopotamus amphibius |website=The IUCN Red List of Threatened Species |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |url=https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T10103A18567364.en |access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Hippo.ogv|thumb|Filmke mei nylhoarsen]] == Fersprieding en biotoop== Nylhoarsen komme foar yn in grut part fan [[Afrika besuden de Sahara]]. Se libje benammen yn rivieren, marren, puollen en moerassen yn savannegebieten, mar ek yn guon boskgebieten. Se hawwe wetter nedich dat djip genôch is om harren lichem ûnder te dompeljen, en yn de omkriten moat genôch gers groeie om fan te fretten. Yn bercheftige gebieten kinne se oant likernôch 2.000 meter hichte foarkomme.<ref name="ADW">{{Cite web |last=Mason |first=Kassandra |title=Hippopotamus amphibius |website=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan |url=https://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/ |access-date=2026-10-13}}</ref> De grutste populaasjes libje yn it easten en suden fan Afrika, ûnder oare yn [[Tanzania]], [[Sambia]], [[Uganda]], [[Kenia]] en [[Mozambyk]]. Yn West-Afrika binne de populaasjes oer it generaal lytser en mear ferspraat. De fersprieding fan it nylhoars is yn de rin fan de tiid lytser wurden troch de jacht, it ferdwinen fan gaadlike leefgebieten en de tanimmende minsklike aktiviteit by rivieren en marren.<ref name="IUCN"/> Eartiids kamen nylhoarsen ek foar yn it [[Nyl]]gebiet fan [[Egypte]]. Dêr binne se tsjintwurdich útstoarn. Yn it Pleistoseen libben nylhoarsen en nau besibbe foarmen ek yn dielen fan Jeropa. Fossilen binne ûnder oare fûn yn it streamgebiet fan de [[Ryn]] en yn ôfsettings fan de [[Noardsee]].<ref name="Geologie">{{Cite web |title=Hippopotamus amphibius Linnaeus, 1758 |website=Geologie van Nederland |url=https://www.geologievannederland.nl/fossielen/zoogdier-register/hippopotamus-amphibius-linnaeus-1758.html |access-date=2026-10-13}}</ref> It nylhoars komt ek as [[eksoat]] foar yn 'e middelrin fan 'e rivier de [[Magdalena (rivier)|Magdalena]] yn sintraal [[Kolombia]]. Dy populaasje stammet ôf fan in fjouwertal eksimplaren, trije wyfkes en in mantsje, dy't yn [[1981]] nei Kolombia ta helle waarden foar de priveedieretún fan [[drugsbaron]] [[Pablo Escobar]]. Nei dy syn dea yn [[1993]] rekke de dieretún fertutearze en ûntkamen de nylhoarzen nei de rivier. Yn [[2007]] wiene der 16 eksimplaren dy't yn it wyld libben, yn [[desimber]] [[2019]] wiene der 90–120 en yn [[2026]] wiene der sa'n 200. Yn Kolombia bringe de bisten gâns skea ta oan 'e lânseigen [[floara]] en [[fauna]], en teffens hawwe der skynoanfallen west op minsken dy't te deunby komme, foarearst noch sûnder dat der lju ferwûne rekke binne. De Kolombiaanske autoriteiten beriede harren op maatregels dy't nommen wurde kinne om fan 'e nylhoarsen ôf te kommen. == Uterlike skaaimerken == [[Ofbyld:Hippo pod edit.jpg|thumb|Groep nylhoarsen yn de [[Luangwa (rivier)|delling fan de Luangwa]] yn [[Sambia]]]] [[Ofbyld:Hippopotamus-1.jpg|thumb|Earen, eagen en noasters fan it nylhoars sitte boppe op 'e holle]] It nylhoars hat in grut, rûn liif, koarte en stevige poaten en in tige grutte kop mei in brede bek. De sturt is koart en tsjok. It bist hat hast gjin hier, útsein in pear boarstelhierren op de sturt en yn it antlit. De hûd is meastentiids griisbrún oant pears-griis, wylst de búk en de hûd om de eagen en earen hinne faak rôze-eftich binne. De hûd fan it nylhoars is dik, mar kin relatyf maklik útdrûgje. Dêrom bringt it bist oerdeis in soad tiid yn it wetter troch. Yn de hûd sitte klieren dy't in kleurleaze ôfskieding produsearje. Dy feroaret nei ferrin fan tiid fan kleur en wurdt earst read en letter brúnich. De stof beskermet de hûd tsjin sinneljocht en hat ek in antibakteriële wurking. Troch de reade kleur wurdt de ôfskieding wolris ''bloedsweet'' neamd, hoewol't it gjin bloed of echt swit is.<ref name="Skin">{{Cite web |title=Soak Up the Sun |publisher=San Diego Zoo Wildlife Alliance |date=2024-08-12 |url=https://adminzoonooz.sandiegozoo.org/story-hub/2024/08/12/soak-up-the-sun |access-date=2026-10-13}}</ref> De eagen, earen en noastergatten sitte heech op de kop. Sa kinne se boppe it wetteroerflak bliuwe, wylst de rest fan it lichem ûnder wetter is. By it dûken wurde de noastergatten ôfsletten. Nylhoarsen kinne ferskate minuten ûnder wetter bliuwe sûnder sykhelje te moatten. De bek kin tige fier iepen. De grutte hoek- en snijtosken wurde benammen brûkt by gefjochten en net om gers mei te iten. Benammen by de mantsjes kinne de hoek- en snijtosken enoarm grut wurde. De hoektosken kinne in lingte fan likernôch 50 sintimeter berikke. Trochdat de tosken fan de boppe- en ûnderkaak tsjininoar skuorje, bliuwe se skerp.<ref name="ADW"/> It nylhoars hat in kop-romplingte fan likernôch 280 oant 350 sintimeter en in skofthichte fan 130 oant 165 sintimeter. De sturt is om de 35 oant 50 sintimeter lang. Folwoeksen wyfkes weagje ornaris tusken de 1.300 en 1.500 kilogram, wylst mantsjes faak tusken de 1.500 en 1.800 kilogram weagje. Benammen âldere mantsjes kinne folle swierder wurde en in gewicht fan mear as 3.000 kilogram berikke. Mantsjes groeie langer troch as wyfkes.<ref name="ADW"/> Nylhoarsen kinne yn it wyld in leeftyd fan om de 40 oant 50 jier berikke. Yn finzenskip wurde se soms noch âlder. == Gedrach == Nylhoarsen binne sosjale bisten dy't ornaris yn groepen libje. Sa'n groep bestiet faak út tsien oant tritich bisten, mar op plakken mei in soad nylhoarsen kinne ek folle gruttere groepen ûntstean. In groep bestiet meastentiids út wyfkes mei jongen, jongere mantsjes en ien of mear folwoeksen mantsjes. In dominant mantsje ferdigenet syn diel fan it wetter tsjin oare dominante mantsjes.<ref name="ADW"/> Oerdeis rêste nylhoarsen yn it wetter of op modderige oevers. Se lizze dan faak ticht byinoar. Tsjin de jûn ferlitte se it wetter om te fretten. Dêrby brûke se gauris deselde paden, dy't troch it regelmjittige gebrûk dúdlik yn it lânskip te sjen binne. Nylhoarsen kinne op ferskate manieren mei-inoar kommunisearje. Se meitsje lûde, knorrende en blazende lûden dy't oer in grutte ôfstân te hearren binne. Ek it wiid iepenjen fan de bek is in wichtich sinjaal, benammen tusken mantsjes. Fierders brûke se harren dong om gebieten te markearjen. Dêrby bewege se de sturt fluch hinne en wer, sadat de dong ferspraat wurdt.<ref name="ADW"/> Hoewol't nylhoarsen meastentiids rêstich yn it wetter lizze, kinne se tige agressyf reagearje as se harren bedrige fiele. Benammen mantsjes dy't harren territoarium ferdigenje en wyfkes mei jongen kinne gefaarlik wêze. Ek as in minske ûnbedoeld tusken in nylhoars en it wetter komt, kin it bist oanfallen gean. Nylhoarsen kinne op it lân oer koarte ôfstannen mei in snelheid fan ferskate tsientallen kilometers yn 'e oere rinne. === Libben yn it wetter === [[Ofbyld:Nijlpaard2 mei 2004.jpg|thumb|Nylhoars yn it [[Noorder Dierenpark Emmen]]]] Nettsjinsteande harren nauwe bân mei it wetter binne nylhoarsen net op deselde wize as fisken of walfisken oan it swimmen oanpast. Yn ûndjip wetter rinne se faak oer de boaiem. Yn djipper wetter kinne se har mei de poaten ôfsette en har troch it wetter ferpleatse. Nylhoarsen kinne ek ûnder wetter sliepe. Se komme dan geregeld automatysk nei it wetteroerflak om sykhelje te kinnen. Dy oanpassing makket it mooglik om in grut part fan de dei yn it wetter te bliuwen. == Fuortplanting == Nylhoarsen kinne harren it hiele jier troch fuortplantsje, mar yn guon gebieten wurde de measte jongen yn it reinseizoen berne. De pearing fynt meastentiids yn it wetter plak. Dominante mantsjes kinne mei ferskate wyfkes pearje. De draachtiid duorret likernôch acht moanne. Gewoanwei wurdt mar ien jong tagelyk berne. By de berte weaget it jong meastentiids tusken de 25 en 50 kilogram. It wyfke siket faak in rêstich plak op, los fan de rest fan de groep. De berte kin op it lân of yn ûndjip wetter plakfine.<ref name="ADW"/> It jong kin koart nei de berte al rinne en him yn it wetter ferpleatse. It kin sels ûnder wetter by de mem drinke, troch de earen en noastergatten ôf te sluten. De mem soarget yntinsyf foar it jong en ferdigenet it tsjin mooglike fijannen. Nei inkele wiken begjint it jong ek gers te iten, mar it bliuwt ornaris noch moannenlang by de mem drinke. Jongen bliuwe faak ferskate jierren yn de omkriten fan harren mem. Wyfkes kinne nei inkele jierren geslachtsryp wurde, wylst mantsjes meastentiids pas letter de kâns krije om har fuort te plantsjen, om't se dêrfoar mei oare mantsjes konkurrearje moatte. == Natuerlike fijannen == Folwoeksen nylhoarsen hawwe troch harren grutte, krêft en grutte tosken mar in pear natuerlike fijannen. [[Liuwen]] kinne ûnder beskate omstannichheden nylhoarsen oanfalle, benammen as in bist ferswakke is of allinnich op it lân ferkeart. Jongen binne kwetsberder en kinne ek troch [[krokodillen]] of oare grutte rôfdieren pakt wurde. In grut part fan de stjerte ûnder nylhoarsen wurdt lykwols net feroarsake troch rôfdieren, mar troch sykten, drûchte, fiedseltekoart en gefjochten tusken nylhoarsen ûnderling. Benammen gefjochten tusken folwoeksen mantsjes kinne slimme ferwûnings feroarsaakje. == Ekologyske betsjutting == Nylhoarsen spylje in wichtige rol yn de [[ekosysteem|ekosystemen]] dêr't se libje. Troch nachts op it lân te fretten en oerdeis yn it wetter te rêsten, ferpleatse se grutte hoemannichten organysk materiaal en fiedingsstoffen fan it lân nei it wetter. In grut part dêrfan komt fia harren dong yn rivieren en marren telâne. De dong kin in wichtige fiedingsboarne wêze foar mikro-organismen en oare lytse organismen yn it wetter. Dy foarmje wer iten foar oare dieren. Op dy wize kinne nylhoarsen de fiedselkringrin en de produksje fan organysk materiaal yn it wetter beynfloedzje. In grutte hoemannichte dong kin lykwols ek negative gefolgen hawwe. By it ôfbrekken fan it organyske materiaal wurdt soerstof ferbrûkt. Yn wetter dêr't in soad nylhoarsen byinoar libje, kin dêrtroch in soerstoftekoart ûntstean. As by heech wetter grutte hoemannichten fan dat soerstofearme wetter fuortspield wurde, kin dat fierder streamôfwerts ta fiskestjerte liede. Undersyk yn de [[Mara (rivier)|Mara]] yn [[Kenia]] en [[Tanzania]] liet sjen dat nylhoarsen sa in grutte ynfloed op de wetterkwaliteit hawwe kinne. De ûndersikers stelden fêst dat de ynstream fan organysk materiaal út nylhoarspuozzen bydroech oan perioaden fan soerstoftekoart en fiskestjerte.<ref name="Dutton2018">{{Cite journal |last=Dutton |first=Christopher L. |last2=Subalusky |first2=Amanda L. |last3=Hamilton |first3=Stephen K. |last4=Rosi |first4=Emma J. |last5=Post |first5=David M. |year=2018 |title=Organic matter loading by hippopotami causes subsidy overload resulting in downstream hypoxia and fish kills |journal=Nature Communications |volume=9 |pages=1951 |doi=10.1038/s41467-018-04391-6 |url=https://www.nature.com/articles/s41467-018-04391-6}}</ref> Njonken de ynfloed op de wetterkwaliteit feroarje nylhoarsen ek it lânskip. Troch harren gewicht en it regelmjittich brûken fan deselde rûtes kinne djippe paden tusken it wetter en de greidegebieten ûntstean. Sokke paden kinne by reinwetter ek as lytse wetterôffierings tsjinje. == Evolúsje en sibskip == [[Ofbyld:Hippo skull dark.jpg|thumb|Plasse fan in nylhoars]] Nylhoarsen hearre ta de [[Evenhoevigen]] (''Artiodactyla''), in groep sûchdieren dêr't ûnder oare ek bargen, harten en kij ta hearre. Molekulêr ûndersyk hat lykwols sjen litten dat nylhoarsen nauwer besibbe binne oan walfisken en dolfinen as oan de oare noch libjende evenhoevigen. Nylhoarsen en walfisken hawwe in mienskiplike foarâlder, mar harren oanpassingen oan it wetter binne foar in wichtich part ûnôfhinklik faninoar ûntstien.<ref name="Springer2021"/> De famylje fan de nylhoarsen hat in lange evolúsjonêre skiednis. Yn it ferline bestiene der ferskate soarten, dy't oer gruttere gebieten ferspraat wiene as de hjoeddeiske nylhoarsen. Yn it Pleistoseen kamen grutte nylhoarsen ûnder oare yn Súd-Jeropa foar. Op eilannen yn de [[Middellânske See]], lykas [[Syprus]] en [[Kreta]], ûntstiene lytse, oan it eilânlibben oanpaste nylhoarsesoarten. Ek op Madagaskar kamen eartiids ferskate nylhoarsesoarten foar. Dy binne allegear útstoarn. Tsjintwurdich binne allinnich it gewoane nylhoars en it folle lytsere dwerchnylhoars oerbleaun. == Ferhâlding mei de minske == [[Ofbyld:Hippopotamus-2.jpg|thumb|Close-up fan it each fan in nylhoars]] Nylhoarsen hawwe al tûzenen jierren in plak yn it libben fan de minsken yn Afrika. Se waarden bejage om it fleis, de hûd en de tosken. De grutte hoek- en snijtosken befetsje [[ivoar]], dat ûnder oare brûkt waard foar it meitsjen fan sierfoarwerpen. Yn it [[Alde Egypte]] wie it nylhoars in bekend bist. It waard ôfbylde yn de keunst en hie in plak yn de religieuze foarstellingswrâld. De goadinne [[Taweret]], dy't ûnder oare mei de beskerming fan swangere froulju en bern ferbûn wie, waard faak foarsteld mei it lichem en de kop fan in nylhoars. Tsjintwurdich kinne nylhoarsen benammen konflikten mei minsken feroarsaakje yn gebieten dêr't rivieren en marren ek brûkt wurde foar fiskerij, lânbou of wetterferfier. Nylhoarsen kinne gewaaksen ferniele as se nachts op lânbougrûn komme te fretten. Dêrneist kinne moeting mei minsken, benammen yn it wetter of op smelle paden, ta gefaarlike situaasjes liede. It nylhoars is ek in bekend bist yn [[dieretún|dieretunen]] en nasjonale parken. Yn ferskate Afrikaanske lannen binne nylhoarsen in wichtige attraksje foar it [[toerisme]]. == Bedriging en beskerming == It nylhoars stiet op de [[Reade List fan de IUCN]] as ''kwetsber'' (Vulnerable). Neffens de yn 2017 publisearre beoardieling waard de wrâldpopulaasje op likernôch 115.000 oant 130.000 bisten rûsd. It giet dêrby om in skatting en net om in folsleine telling fan alle nylhoarsen.<ref name="IUCN"/> De wichtichste bedrigings binne it ferdwinen en fersnipperjen fan leefgebieten, de jacht en konflikten mei minsken. Rivieren en marren wurde hieltyd mear brûkt foar lânbou, wetterwinning, dammen en oare foarmen fan minsklike ûntwikkeling. Dêrtroch kinne de wetterstân en de beskikberens fan geskikte rêst- en greidegebieten feroarje. Ek drûchte kin in grutte ynfloed hawwe op nylhoarspopulaasjes. As rivieren en puozzen opdroegje, wurde de bisten twongen om har op in lytser oerflak te konsintrearjen. Dat kin liede ta mear konkurrinsje, gefjochten en in grutter risiko op sykten. Yn ferskate Afrikaanske lannen libje grutte populaasjes yn beskerme natuergebieten. Foar de beskerming fan de soart is it lykwols ek wichtich dat bûten dy gebieten genôch wetter, greide en ferbinings tusken leefgebieten beskikber bliuwe. {{boarnen|boarnefernijing= <references/> --- {{commonscat|Hippopotamus amphibius}} }} {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdieresoarte]] [[Kategory:Gewoan nylhoars]] [[Kategory:Bedrige sûchdier]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Gana]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kameroen]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Maly]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Niger]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Togo]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda]] [[Kategory:Eksoat yn Kolombia]] 6kdpd6lwkchgtalsqxcqdf224xmmfdv 14 194521 1242469 2026-10-13T13:00:16Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1242469 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Gewoan nilhoars}} [[Kategory:Nylhoars]] [[Kategory:Sûchdiereskaai]] 1yjsxuxhab66kvgsrzviac07fv09a8v 14 194522 1242470 2026-10-13T13:01:44Z Ieneach fan 'e Esk 13292 nij 1242470 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Nilhoars}} [[Kategory:Sûchdierefamylje]] [[Kategory:Evenhoevige]] 11xnt1lbmr8qli8kszl60jg9nlquzh4 0 194523 1242475 2026-10-13T15:15:22Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Sierra-Madrekrie |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus sierramadrensis |Beskriuwer, jier= [[Austin L. Rand|Rand]] & [[Dioscoro S. Rabor|Rabor]], 1961 |IUCN-status= [[IUCN-status]]:..." 1242475 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sierra-Madrekrie |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus sierramadrensis |Beskriuwer, jier= [[Austin L. Rand|Rand]] & [[Dioscoro S. Rabor|Rabor]], 1961 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus sierramadrensis map.svg|250px]] }} De '''Sierra-Madrekrie''' (''Corvus sierramadrensis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en lûd == De Sierra-Madrekrie is in lytse, swarte kriefûgel. Fan tichteby hat it fearrekleed in donkerblauwe glâns sjen. Ferlikene mei de folle algemienere [[Filipynske krie]] (''Corvus philippinus'') hat de Sierra-Madrekrie in gruttere kop, in keal plak efter it each en in wat swierdere snaffel. De rop bestiet út in relatyf heech klinkend kraskjen. == Fersprieding en taksonomy == De Sierra-Madrekrie komt allinnich foar yn it Sierra-Madreberchtme op [[Luzon]], yn it noarden fan 'e [[Filipinen]]. Foarhinne waard de soarte as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Samarkrie]] (''Corvus samarensis'') of as ûnderdiel fan it Sûndakrie-kompleks (''Corvus enca'') behannele, doe't ''Corvus samarensis'' dêr ek noch ta rekke waard. Sûnt 2024 wurdt de fûgel erkend as in folslein aparte soarte op grûn fan ferskillen yn lûd en uterlike skaaimerken ([[morfology]]). De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn ûndersoarten. == Hâlden en dragen == De Sierra-Madrekrie is in seldsume soarte dy't beheind is ta berchbosken. De fûgel wurdt faak solitêr, yn pearen of yn lytse groepen waarnommen wylst er oer it bosk fljocht. == Status en bedrigingen == De [[IUCN]] (International Union for Conservation of Nature) erkent de fûgel noch net as in folslein aparte soarte; dêrtroch is er noch net formeel beoardiele op 'e [[Reade List]] (''Not Evaluated'', NE). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=5E184D07509E5F98 Avibase, oproppen 13 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/slbcro5 eBird, oproppen 13 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/slbcro5/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus sierramadrensis|Sierra-Madrekrie}} }} {{DEFAULTSORT:Sierra Madrekrie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] j6bbq6nksau57069d3kcv5vgtbfusup 1242494 1242475 2026-10-13T21:27:43Z Ieneach fan 'e Esk 13292 dy kaart bestiet blykber net 1242494 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sierra-Madrekrie |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus sierramadrensis |Beskriuwer, jier= [[Austin L. Rand|Rand]] & [[Dioscoro S. Rabor|Rabor]], 1961 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] ---- |lânkaart = }} De '''Sierra-Madrekrie''' (''Corvus sierramadrensis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en lûd == De Sierra-Madrekrie is in lytse, swarte kriefûgel. Fan tichteby hat it fearrekleed in donkerblauwe glâns sjen. Ferlikene mei de folle algemienere [[Filipynske krie]] (''Corvus philippinus'') hat de Sierra-Madrekrie in gruttere kop, in keal plak efter it each en in wat swierdere snaffel. De rop bestiet út in relatyf heech klinkend kraskjen. == Fersprieding en taksonomy == De Sierra-Madrekrie komt allinnich foar yn it Sierra-Madreberchtme op [[Luzon]], yn it noarden fan 'e [[Filipinen]]. Foarhinne waard de soarte as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Samarkrie]] (''Corvus samarensis'') of as ûnderdiel fan it Sûndakrie-kompleks (''Corvus enca'') behannele, doe't ''Corvus samarensis'' dêr ek noch ta rekke waard. Sûnt 2024 wurdt de fûgel erkend as in folslein aparte soarte op grûn fan ferskillen yn lûd en uterlike skaaimerken ([[morfology]]). De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn ûndersoarten. == Hâlden en dragen == De Sierra-Madrekrie is in seldsume soarte dy't beheind is ta berchbosken. De fûgel wurdt faak solitêr, yn pearen of yn lytse groepen waarnommen wylst er oer it bosk fljocht. == Status en bedrigingen == De [[IUCN]] (International Union for Conservation of Nature) erkent de fûgel noch net as in folslein aparte soarte; dêrtroch is er noch net formeel beoardiele op 'e [[Reade List]] (''Not Evaluated'', NE). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=5E184D07509E5F98 Avibase, oproppen 13 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/slbcro5 eBird, oproppen 13 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/slbcro5/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus sierramadrensis|Sierra-Madrekrie}} }} {{DEFAULTSORT:Sierra Madrekrie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] tutks96poxrnzpfgs2bwj9v4idfsgnm 1242495 1242494 2026-10-13T21:27:57Z Ieneach fan 'e Esk 13292 red 1242495 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sierra-Madrekrie |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus sierramadrensis |Beskriuwer, jier= [[Austin L. Rand|Rand]] & [[Dioscoro S. Rabor|Rabor]], 1961 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Sierra-Madrekrie''' (''Corvus sierramadrensis'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en lûd == De Sierra-Madrekrie is in lytse, swarte kriefûgel. Fan tichteby hat it fearrekleed in donkerblauwe glâns sjen. Ferlikene mei de folle algemienere [[Filipynske krie]] (''Corvus philippinus'') hat de Sierra-Madrekrie in gruttere kop, in keal plak efter it each en in wat swierdere snaffel. De rop bestiet út in relatyf heech klinkend kraskjen. == Fersprieding en taksonomy == De Sierra-Madrekrie komt allinnich foar yn it Sierra-Madreberchtme op [[Luzon]], yn it noarden fan 'e [[Filipinen]]. Foarhinne waard de soarte as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[Samarkrie]] (''Corvus samarensis'') of as ûnderdiel fan it Sûndakrie-kompleks (''Corvus enca'') behannele, doe't ''Corvus samarensis'' dêr ek noch ta rekke waard. Sûnt 2024 wurdt de fûgel erkend as in folslein aparte soarte op grûn fan ferskillen yn lûd en uterlike skaaimerken ([[morfology]]). De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn ûndersoarten. == Hâlden en dragen == De Sierra-Madrekrie is in seldsume soarte dy't beheind is ta berchbosken. De fûgel wurdt faak solitêr, yn pearen of yn lytse groepen waarnommen wylst er oer it bosk fljocht. == Status en bedrigingen == De [[IUCN]] (International Union for Conservation of Nature) erkent de fûgel noch net as in folslein aparte soarte; dêrtroch is er noch net formeel beoardiele op 'e [[Reade List]] (''Not Evaluated'', NE). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=5E184D07509E5F98 Avibase, oproppen 13 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/slbcro5 eBird, oproppen 13 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/slbcro5/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus sierramadrensis|Sierra-Madrekrie}} }} {{DEFAULTSORT:Sierra Madrekrie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] sznacnp3wkqvw2pvjmuwsmkcstgk181 0 194524 1242476 2026-10-13T15:15:53Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Sierra-Madrekrie]] 1242476 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sierra-Madrekrie]] 0bfp0xbiw6eqolczq2hgfgt74ayygzw 0 194525 1242477 2026-10-13T16:30:35Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Filipynske krie |Ofbyld = [[Ofbyld:Large-billed Crow Corvus macrorhynchus philippensis (16521980341).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus philippinus |Beskriuwer, jier= Karel L..." 1242477 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Filipynske krie |Ofbyld = [[Ofbyld:Large-billed Crow Corvus macrorhynchus philippensis (16521980341).jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus philippinus |Beskriuwer, jier= [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1853 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-net.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Filipynske krie''' (''Corvus philippinus'') is in [[Aazje|Aziatyske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Fersprieding en taksonomy == De fûgel komt foar yn 'e [[Filipinen]]. Foarhinne waard er klassifisearre as in [[ûndersoarte]] fan 'e [[tsjoksnaffelkrie]] (''Corvus macrorhynchos''), mar sûnt 2024 wurdt er erkend as in folslein aparte soarte op grûn fan genetyske ferskillen en ôfwikende lûden.<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn ûndersoarten. == Status en bedrigingen == De [[IUCN]] (International Union for Conservation of Nature) erkent de fûgel noch net as in folslein aparte soarte; dêrtroch is er noch net formeel beoardiele op 'e [[Reade List]] (''Not Evaluated'', NE). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=AC7128AC Avibase, oproppen 13 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/labcro15 eBird, oproppen 13 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/labcro15/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus philippinus|Filipynske krie}} }} {{DEFAULTSORT:Filipinske krie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen]] 3lj6uhq5de7uqql4qsrkc2zchhzy9q4 0 194526 1242478 2026-10-13T16:31:00Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Filipynske krie]] 1242478 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Filipynske krie]] c21gqino1r0i73ek1fs7l0knc6pduuj 0 194527 1242480 2026-10-13T17:13:22Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = wytsnaffelkrie |Ofbyld = [[Ofbyld:White-billed Crow.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus woodfordi |Beskriuwer, jier= [[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1887 |IUCN-s..." 1242480 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = wytsnaffelkrie |Ofbyld = [[Ofbyld:White-billed Crow.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus woodfordi |Beskriuwer, jier= [[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1887 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''wytsnaffelkrie''' (''Corvus woodfordi'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en lûd == De wytsnaffelkrie is in middelgrutte (40–41 sm), kriefûgel mei in koarte sturt en in foarse ljochte snaffel mei in donkere punt dy't wat bûge is. It fearrekleed is folslein swart mei in griene glâns. It each is brún of griis oant blauwyt. Oan 'e side fan it kin is in keal stik poarperreade hûd te sjen. De poaten binne swart, mar de soallen binne oranje. Mantsjes en wyfkes hawwe itselde fearrekleed, mar it mantsje is grutter as it wyfke, foaral op Choiseul en Santa Isabel. It lûd bestiet út in rige stotterjende kraskjende lûden, heger en rapper as dy fan 'e [[grutte Australyske krie]] (''Corvus orru''). == Fersprieding en taksonomy == De fûgel komt foar op 'e [[Salomonseilannen]]. De soarte wurdt ofwol as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, ofwol opdield yn twa [[ûndersoarte]]n mei de neikommende ferspriedingsgebieten:<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> * ''Corvus woodfordi woodfordi'' – komt foar op it eilân [[Guadalcanal]] yn 'e Salomonseilannen * ''Corvus woodfordi vegetus'' – komt foar op 'e eilannen [[Choiseul]] en [[Santa Isabel (eilân)|Santa Isabel]] yn 'e Salomoneilannen == Hâlden en dragen == De wytsnaffelkrie komt foar yn reinwâlden yn 'e leechlannen en bergen, meastentiids oant op 1.000 meter hichte, somtiden oant 1.250 meter. Hy wurdt sawol yn it bosk as oan 'e boskrânen sjoen, en foerazjearret faak yn oanbuorjende kokosplantaazjes. Lykas de measte kriefûgels is it in allesfretter dy't sawol ynsekten as fruit yt. Waarnimmingen fan wyfkes dy't yn juny en july briedryp binne, tsjutte derop dat de soarte nei alle gedachten yn 'e maitiid fan it [[súdlik healrûn]] aaien leit. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar de oantallen nimme nei alle gedachten ôf, al giet dat net sa hurd dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-billed-crow-corvus-woodfordi BirdLife, oproppen 13 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/guacro1?continue eBird, oproppen 13 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/guacro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus woodfordi|Wytsnaffelkrie}} }} {{DEFAULTSORT:Witsnaffekriel}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen]] jsjf59bjjidjf73bja9pcbff6lgavqq 0 194528 1242481 2026-10-13T17:13:51Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Wytsnaffelkrie]] 1242481 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wytsnaffelkrie]] f6xfvsdvkdeyq1zrwk7vxlljol8507n 0 194529 1242483 2026-10-13T17:33:27Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Tamaulipaskrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Imparatus.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus imparatus |Beskriuwer, jier= [[James Lee Peters|Peters]], 1929 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: O..." 1242483 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Tamaulipaskrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Imparatus.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus imparatus |Beskriuwer, jier= [[James Lee Peters|Peters]], 1929 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus imparatus map.jpg|250px]] }} De '''Tamaulipaskrie''' (''Corvus imparatus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> De soarte komt meastentiids foar yn East-[[Meksiko]], mar wurdt ek regelmjittich waarnommen yn it uterste suden fan [[Teksas]] yn 'e [[Feriene Steaten]]. == Foarkommen en lûd == De Tamaulipaskrie is in lytse (34–38 sm) en slanke kriefûgel mei in relatyf lytse snaffel – in stik lytser as dy fan oare krieën yn syn ferspriedingsgebiet. It fearrekleed is folslein swart mei in pearse, blauwe en griene glâns. De relatyf lange sturt is sichtber yn 'e weagjende flecht. De rop wurdt omskreaun as in tige rau, nasaal en kraskjend "brraaaarp", faak yn searjes brocht. De nau besibbe [[Sinaloakrie]] (''Corvus sinaloae'') is hast gelikens, mar hat in dúdlik ôfwikende rop. == Fersprieding en taksonomy == De fûgel komt foar yn Noardeast-Meksiko, fan eastlik [[Nuevo León]] en [[Tamaulipas]] yn it noarden oant súdeastlik [[San Luis Potosí (steat)|San Luis Potosí]], noardeastlik [[Hidalgo (steat)|Hidalgo]] en noardlik [[Veracruz (steat)|Veracruz]] yn it suden. Hy wurdt ek regelmjittich waarnommen yn it uterste suden fan Teksas, yn 'e buert fan 'e stêd [[Brownsville (Teksas)|Brownsville]], al is dêr noch gjin briedgefal fêststeld. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. Foarhinne waarden de Tamaulipaskrie en de Sinaloakrie lykwols as ien soarte beskôge. Genetysk ûndersyk wiisde út dat it sustersoarten binne dy't nau besibbe binne oan 'e [[fiskkrie]] (''Corvus ossifragus''). == Hâlden en dragen == De Tamaulipaskrie komt foar yn leechlizzende lânbougebieten mei beamkeguod, iepen boskgebieten en yn 'e buert fan doarpen en stêden. Lykas de measte kriefûgels is it in allesfretter. De fûgels foerazjearje faak yn lytse groepen nei iten yn 'e buert fan ikkers en jiskebulten. Se nêstkje yn losse koloanjes. Der binne waarnimmings fan aaien yn it begjin fan april en fan krekt útfleine jongen yn maaie. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar de oantallen nimme nei alle gedachten ôf, al giet dat net sa hurd dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> De populaasje wurdt rûsd op 200.000 folwoeksen yndividuen (2009). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/tamaulipas-crow-corvus-imparatus BirdLife, oproppen 13 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/tamcro eBird, oproppen 13 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/tamcro/cur/introduction Birds of the World, oproppen 13 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus imparatus|Tamaulipaskrie}} }} {{DEFAULTSORT:Tamaulipaskriie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Steaten]] dkwtvlnrml7d0hn03h4tm1a3w66aexb 0 194530 1242484 2026-10-13T17:33:52Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Tamaulipaskrie]] 1242484 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Tamaulipaskrie]] iipnbm19wtbzjylswcrthqiq7ycllfm 0 194531 1242486 2026-10-13T17:49:43Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Sinaloakrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus sinaloae - Forest Botial-Jarvis - 329182942.jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus sinaloae |Beskriuwer, jier= [[Bernard David Davis|Davis]],..." 1242486 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Sinaloakrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus sinaloae - Forest Botial-Jarvis - 329182942.jpeg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus sinaloae |Beskriuwer, jier= [[Bernard David Davis|Davis]], 1958 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus sinaloae map.jpg|250px]] }} De '''Sinaloakrie''' (''Corvus sinaloae'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en lûd == De Sinaloakrie is in lytse (35,5–38 sm), folslein swarte kriefûgel mei in pearseftige glâns op 'e kop en de boppedielen, wylst de ûnderdielen in mear blauweftige glâns hawwe. De fûgel liket in hiel soad op syn nauwe sibbe, de [[Tamaulipaskrie]] (''Corvus imparatus'') út East-[[Meksiko]], mar hat in wat langere sturt. Ek de rop verschilt dúdlik: de lûden fan de Sinaloakrie binne heech en nasaal, wylst dy fan 'e Tamaulipaskrie djipper en rauwer binne. == Fersprieding en taksonomy == De fûgel komt foar yn 'e leechflakten oan 'e West-Meksikaanske kust (fan it suden fan [[Sonora]] oant it westen fan [[Nayarit]].<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. Foarhinne waarden de Sinaloakrie en de Tamaulipaskrie lykwols as ien soarte beskôge. Genetysk ûndersyk wiisde út dat it twa sustersoarten binne dy't nau besibbe binne oan 'e [[fiskkrie]] (''Corvus ossifragus''). == Hâlden en dragen == De Sinaloakrie komt foar yn stêden, doarpen, lânbougebieten en healiepen lânskippen mei hagen en grutte beammen, faak yn 'e buert fan wetter. Lykas de Tamaulipaskrie komt er regelmjittich op jiskebulten, mar is er ek te sjen yn 'e tijsône oan 'e kust as er krabben, skulpdieren en oar fretten siket. De soarte is sosjaal en wurdt meastentiids yn groepen waarnommen, dy't wol út hûnderten fûgels bestean kinne. Lokaal oernachtet de soarte yn [[mangrove|mangrovebosken]], dêr't tûzenen fûgels op ien plak byinoar komme kinne. == Fuortplanting == Oer it briedgedrach fan 'e Sinaloakrie is noch net in soad bekend. Yn Sonora is waarnommen dat de fûgel nêstket fan ein maaie oant heal july. Hy leit fjouwer oant fiif ljochtblauwe oant blaugrize aaien mei brune plakken yn in grut, stevich nêst fan tûken. == Status en bedrigingen == De soarte hat in frij grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> De populaasje wurdt rûsd op 50.000 oant in heal miljoen folwoeksen yndividuen (2019). {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sinaloa-crow-corvus-sinaloae BirdLife, oproppen 13 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/sincro1 eBird, oproppen 13 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/sincro1/cur/introduction?lang=es Birds of the World, oproppen 13 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus sinaloae|Sinaloakrie}} }} {{DEFAULTSORT:Sinaloakrie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Meksiko]] tuh5077v9vb6307c9gx510askhir4oo 0 194532 1242487 2026-10-13T17:50:03Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Sinaloakrie]] 1242487 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sinaloakrie]] 88ludnmt8xx327uq9vk48klmmivip8y 6 194533 1242500 2026-10-13T21:42:54Z Ieneach fan 'e Esk 13292 In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan it nylhoars (''Hippopotamus amphibius''). Eigenmakke ôfbylding. 1242500 wikitext text/x-wiki == Gearfetting == In lânkaart mei dêrop werjûn de fersprieding fan it nylhoars (''Hippopotamus amphibius''). Eigenmakke ôfbylding. == Lisinsje == {{Auteursrjocht Frij}} qnm29uel5flx889wticvh5qcxjnv8ae 0 194534 1242501 2026-10-13T21:43:58Z Ieneach fan 'e Esk 13292 Ferwiist troch nei [[Ynternasjonale Uny foar Behâld fan de Natoer]] 1242501 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ynternasjonale Uny foar Behâld fan de Natoer]] 7tkjgwuiojd5ok1uk6yl8x6mrksbjtq 0 194535 1242504 2026-10-13T21:51:06Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Nij-Kaledoanjekrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus moneduloides 718440887.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus moneduloides |Beskriuwer, jier= [[Lesson]], 1831 |IUCN-status= IUCN-sta..." 1242504 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Nij-Kaledoanjekrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus moneduloides 718440887.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus moneduloides |Beskriuwer, jier= [[Lesson]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus moneduloides map.jpg|250px]] }} De '''Nij-Kaledoanjekrie''' (''Corvus moneduloides'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en lûd == De Nij-Kaledoanjekrie is in relatyf lytse krie mei in folslein swart fearrekleed. De snaffel is, foar in kriefûgel, ûngewoan kilich. It meast hearde lûd is in flugge, nasaal klinkende rop dy't yn toanhichte omheech giet. == Fersprieding en taksonomy == De fûgel komt allinnich foar yn 'e bosken fan [[Nij-Kaledoanje]].<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. == Hâlden en dragen == [[Ofbyld:Los-cuervos-de-Nueva-Caledonia-intuyen-las-causas-ocultas.jpg|thumb|left|De Nij-Kaledoanjekrie brûkt ark om by it fretten te kommen]] De Nij-Kaledoanjekrie komt foar yn ferskillende biotopen, mar is it meast talryk yn oerbosken. De soarte stiet bekend as ien fan 'e meast yntelliginte fûgels fan 'e wrâld, om't er yn steat is om sels ark te meitsjen. Hy brûkt tûkjes om larven út beamstammen te heljen. As in tûkje net gaadlik is, past de fûgel it tûkje sa oan dat er de larve wòl benei komme kin. De larve byt him fêst yn it tûkje, wêrtroch't de fûgel him út 'e beam lûke kin. == Status en bedrigingen == It ferspriedingsgebiet is beheind, mar de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as '[[net bedrige]]' (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/new-caledonian-crow-corvus-moneduloides BirdLife, oproppen 13 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/neccro1/AE-UQ eBird, oproppen 13 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/neccro1/cur/introduction?lang=es Birds of the World, oproppen 13 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus moneduloides|Nij-Kaledoanjekrie}} }} {{DEFAULTSORT:Nij-Kaledoanjekrie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje]] stshrz4x8wut6y91e9csnpekequgrta 0 194536 1242505 2026-10-13T21:51:34Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Nij-Kaledoanjekrie]] 1242505 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Nij-Kaledoanjekrie]] mcq6d6qn763uct26e8otsdlkwr3n9yu 0 194537 1242508 2026-10-14T06:36:53Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Banggaikrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus unicolor 77308607.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus unicolor |Beskriuwer, jier= [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]] & Ernst Hartert..." 1242508 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Banggaikrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus unicolor 77308607.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus unicolor |Beskriuwer, jier= [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]] & [[Ernst Hartert|Hartert]], 1900 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-CR.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Banggaikrie''' (''Corvus unicolor'') is in earnstich bedrige [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> De soarte is [[Endemisme|endemysk]] op 'e [[Banggai-eilannen]] bewesten [[Selebes]] yn [[Yndoneezje]]. == Foarkommen en lûd == De Banggaikrie is in frij lytse krie fan likernôch 40 sm lang en meatentiids om-ende-by 175 gram) mei in koarte sturt en in relatyf lytse snaffel. It fearrekleed is oerhearskjend swart mei in swakke blauwe of griene glâns. De basis fan 'e fearren yn 'e nekke is griis. De iris is donker en efter it each sit in lyts stikje keale hûd (dat yn it fjild hast net te sjen is). De poaten en de snaffel binne swart. Mantsjes en wyfkes sjogge der itselde út. De soarte is nau besibbe oan 'e [[Selebeskrie]] (''Corvus typicus'') en makket ûnderdiel út fan in gruttere groep besibbe krieën dêr't de [[Sûndakrie]] (''Corvus enca'') de meast foarkommende fan is. == Fersprieding en taksonomy == De soarte waard yn 1900 beskreaun oan 'e hân fan eksimplaren dy't op ien fan 'e Banggai-eilannen sammele wienen. Pas yn 1991 wie der wer in net-befêstige waarnimming. Tusken 2004 en 2007 die lykwols út ûndersyk bliken dat der in lytse populaasje libbet yn oarspronklik hellingbosk yn it westen fan it eilân [[Peleng]]. De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], itjinge betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. == Status en bedrigingen == It biotoop fan 'e Banggaikrie wurdt bedrige troch ûntbosking, it oanlizzen fan diken en it omsetten fan reinwâld yn lânbougebiet. Hjirby fragmintearret it ferspriedingsgebiet, wêrfan't de [[Sûndakrie]] as konkurrint profitearret om't dy him makliker oanpasse kin oan troch minsken oantaaste gebieten. Yn 2016 waard de populaasje rûsd op mar 50 oant 250 folwoeksen yndividuen. Dêrom klassifisearret de [[IUCN]] de Banggaikrie as earnstich bedrige (''Critically Endangered'', CR).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/banggai-crow-corvus-unicolor BirdLife, oproppen 14 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/bancro1?siteLanguage=nl&continue eBird, oproppen 14 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/bancro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus unicolor|Banggaikrie}} }} {{DEFAULTSORT:Banggaikrie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 105hqd3lwudl4jkcnrjtzk9j7fx7pon 0 194538 1242509 2026-10-14T06:37:21Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Banggaikrie]] 1242509 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Banggaikrie]] lhmwsb56xnufjoxtkafsj0300de4rsi 0 194539 1242510 2026-10-14T07:14:57Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = Bougainvillekrie |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus meeki |Beskriuwer, jier= [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]], 1904 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: Ofbyld:IUCN-LC.png|25..." 1242510 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = Bougainvillekrie |Ofbyld = |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus meeki |Beskriuwer, jier= [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]], 1904 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''Bougainvillekrie''' (''Corvus meeki'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Foarkommen en lûd == De Bougainvillekrie is in middelgrutte, folslein swarte kriefûgel mei in blaugrize glâns op 'e kop en in poarperkleurige glâns op 'e boppekant. De snaffel is tige grut mei in sterk bûge boppesnaffel. De sturt is relatyf koart en smel. It meast foarkommende lûd is in heech kraskjen. == Fersprieding en taksonomy == De fûgel komt allinnich foar op it eilân [[Bougainville (eilân)|Bougainville]] yn [[Papoea Nij-Guineä]] en op 'e [[Shortland-eilannen]] fan 'e [[Salomonseilannen]].<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. == Hâlden en dragen == De Bougainvillekrie komt foar yn reinwâlden oant op in hichte fan 1.600 meter. Hy wurdt meastentiids oan boskrânen sjoen, en somtiden ek yn kokosplantaazjes. == Status en bedrigingen == De soarte hat in beheind ferspriedingsgebiet en de ûntwikkeling fan 'e populaasje is net bekend. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> == Namme == De wittenskiplike soartenamme is in earbetoan oan Albert Meek (1871–1943), in Ingelske ûntdekkingsreizger en samler dy't aktyf wie yn Nij-Guineä, Melaneezje en Austraalje. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/bougainville-crow-corvus-meeki BirdLife, oproppen 14 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/boucro1 eBird, oproppen 14 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/boucro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus meeki|Bougainvillekrie}} }} {{DEFAULTSORT:Bougainvillekrie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä]] a5q6rx2g6amjvh5f9ax5q1ew4mk8o7p 0 194540 1242511 2026-10-14T07:15:24Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "REDIRECT [[Bougainvillekrie]]" 1242511 wikitext text/x-wiki REDIRECT [[Bougainvillekrie]] hgwtnxaac6ys7w7ll5dxl6yt57k7sz5 1242512 1242511 2026-10-14T07:15:34Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Bougainvillekrie]] 1242512 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bougainvillekrie]] 8ju0adkadxk665clxhfd5mfpgyvwo3k 0 194541 1242513 2026-10-14T07:46:52Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = halsbânkrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus torquatus 266775102.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus torquatus |Beskriuwer, jier= [[René Lesson|Lesson]], 1831 |IUCN-status= IUCN-st..." 1242513 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = halsbânkrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus torquatus 266775102.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus torquatus |Beskriuwer, jier= [[René Lesson|Lesson]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus torquatus map.jpg|250px]] }} De '''halsbânkrie''' (''Corvus torquatus'') is in bedrige [[East-Aazje|Eastaziatyske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Ferskining == De halsbânkrie is in grutte (54 sm), glânzgjend swartwite kriefûgel mei in sterke snaffel. In kontrastearjende wite nekke en in witte boarstbân dy't tegearre in halsbân foarmje, ûnderskiede de soarte fan alle oare kriefûgels, mei útsûndering fan 'e [[Dauryske ka]] (''Coloeus dauuricus''). Dy lêste is lykwols folle lytser en hat, njonken oare ferskillen, mear wyt op 'e ûnderkant. De rop fan 'e halsbânkrie is heaser as dy fan 'e [[swarte krie]] (''Corvus corone''). == Fersprieding en taksonomy == De halsbânkrie komt foar yn leechlân fan sintraal, eastlik en súdeastlik [[Sina]]; it ferspriedingsgebiet leit fan súdlik [[Gansu]] en [[Shaanxi]] yn it westen oant [[Liaoning]], [[Hebei]] en [[Shandong]] yn it easten, en fierder nei it suden oant [[Sichuan]], [[Yunnan]], [[Hainan]], [[Guangdong]] en [[Fujian]]. De soarte komt ek foar yn [[Fjetnam]], yn 'e leechlannen fan eastlik [[Tonkin]] oant sintraal [[Annam (regio)|Annam]] yn it suden. Yn it súdlike part fan it ferspriedingsgebiet is de fûgel in [[stânfûgel]], mar in soad yndividuen út it noarden meitsje winterdeis in trek nei de kust. Foarhinne kaam de soarte eartiids ek op [[Taiwan]] foar, mar de lêste waarnimming wie dêr yn 1987. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. == Hâlden en dragen == De halsbânkrie komt foar yn flakke lânskippen, op lânbougrûn, by rivieren en yn doarpen en lytse stêden, somtiden yn mingde groepen mei de [[tsjoksnaffelkrie]] (''Corvus macrorhynchos''). It is in allesfretter, mar de halsbânkrie fret minder ies as de [[swarte krie]] of de tsjoksnaffelkrie. Yn Súd-Sina begjint it briedseizoen begjin april; der binne lykwols ein maart al jongen waarnommen dy't útfleagen. Der wurdt tocht dat de fûgels langduorjende [[Monogamy|monogame]] pearen foarmje. == Status en bedrigingen == De [[IUCN]] klassifisearret dizze soarte tsjintwurdich as gefoelich (''Vulnerable'', VU), op grûn fan nije gegevens dy't wize op in relatyf sterke ôfname. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/collared-crow-corvus-pectoralis BirdLife, oproppen 14 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/colcro1 eBird, oproppen 14 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/colcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus torquatus|Halsbânkrie}} }} {{DEFAULTSORT:Halsbankrie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 0rt9f3877a5ty6prydt0aofao9vgomv 1242515 1242513 2026-10-14T07:50:14Z RomkeHoekstra 10582 1242515 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = halsbânkrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus torquatus 266775102.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus torquatus |Beskriuwer, jier= [[René Lesson|Lesson]], 1831 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-VU.png|250px]] ---- |lânkaart = [[Ofbyld:Corvus torquatus map.jpg|250px]] }} De '''halsbânkrie''' (''Corvus torquatus'') is in bedrige [[East-Aazje|Eastaziatyske]] [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Ferskining == De halsbânkrie is in grutte (54 sm), glânzgjend swartwite kriefûgel mei in sterke snaffel. In kontrastearjende wite nekke en in witte boarstbân dy't tegearre in halsbân foarmje, ûnderskiede de soarte fan alle oare kriefûgels, mei útsûndering fan 'e [[Dauryske ka]] (''Coloeus dauuricus''). Dy lêste is lykwols folle lytser en hat, njonken oare ferskillen, mear wyt op 'e ûnderkant. De rop fan 'e halsbânkrie is heaser as dy fan 'e [[swarte krie]] (''Corvus corone''). == Fersprieding en taksonomy == De halsbânkrie komt foar yn leechlân fan sintraal, eastlik en súdeastlik [[Sina]]; it ferspriedingsgebiet leit fan súdlik [[Gansu]] en [[Shaanxi]] yn it westen oant [[Liaoning]], [[Hebei]] en [[Shandong]] yn it easten, en fierder nei it suden oant [[Sichuan]], [[Yunnan]], [[Hainan]], [[Guangdong]] en [[Fujian]]. De soarte komt ek foar yn [[Fjetnam]], yn 'e leechlannen fan eastlik [[Tonkin]] oant sintraal [[Annam (regio)|Annam]] yn it suden. Yn it súdlike part fan it ferspriedingsgebiet is de fûgel in [[stânfûgel]], mar in soad yndividuen út it noarden meitsje winterdeis in trek nei de kust. Foarhinne kaam de soarte eartiids ek op [[Taiwan]] foar, mar de lêste waarnimming wie dêr yn 1987. De soarte wurdt as [[Monotypysk takson|monotypysk]] beskôge, wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. == Hâlden en dragen == De halsbânkrie komt foar yn flakke lânskippen, op lânbougrûn, by rivieren en yn doarpen en lytse stêden, somtiden yn mingde groepen mei de [[tsjoksnaffelkrie]] (''Corvus macrorhynchos''). It is in allesfretter, mar de halsbânkrie fret minder ies as de [[swarte krie]] of de tsjoksnaffelkrie. Yn Súd-Sina begjint it briedseizoen begjin april; der binne lykwols ein maart al jongen waarnommen dy't útfleagen. Der wurdt tocht dat de fûgels langduorjende [[Monogamy|monogame]] pearen foarmje. == Status en bedrigingen == De [[IUCN]] klassifisearret dizze soarte tsjintwurdich as gefoelich (''Vulnerable'', VU), op grûn fan nije gegevens dy't wize op in relatyf sterke ôfname. {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/collared-crow-corvus-pectoralis BirdLife, oproppen 14 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/colcro1 eBird, oproppen 14 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/colcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus torquatus|Halsbânkrie}} }} {{DEFAULTSORT:Halsbankrie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Bedrige fûgel]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Sina]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam]] 9pqe7m0zpo2xle6nxu1y6sqzbafhwa3 0 194542 1242514 2026-10-14T07:47:20Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Halsbânkrie]] 1242514 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Halsbânkrie]] p55jw3hd2s32gez3cjehkahpg9a4ir9 0 194543 1242517 2026-10-14T11:30:34Z RomkeHoekstra 10582 Side makke mei "{{Bistesoarte |Namme = langsnaffelkrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus validus.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus validus |Beskriuwer, jier= [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |IUCN-status= IUCN-..." 1242517 wikitext text/x-wiki {{Bistesoarte |Namme = langsnaffelkrie |Ofbyld = [[Ofbyld:Corvus validus.jpg|250px]] |lûd = |Ryk = [[dieren]] (''Animalia'') |Stamme = [[rêchstringdieren]] (''Chordata'') |Klasse = [[fûgels]] (''Aves'') |Skift = [[moskeftigen]] (''Passeriformes'') |Famylje = [[kriefûgels]] (''Corvidae'') |Skaai = [[krieën]] (''Corvus'') |Wittenskiplike namme= Corvus validus |Beskriuwer, jier= [[Karel Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |IUCN-status= [[IUCN-status]]: [[Ofbyld:IUCN-LC.png|250px]] |lânkaart = }} De '''langsnaffelkrie''' (''Corvus validus'') is in [[fûgel]] út 'e [[Famylje (taksonomy)|famylje]] fan 'e [[kriefûgels]] (''Corvidae'') yn it [[Skift (taksonomy)|skift]] fan 'e [[moskeftigen]] (''Passeriformes'').<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> == Ferskining == De langsnaffelkrie docht syn namme eare oan mei in opfallend lange, robúste snaffel. It fearrekleed is swarteftich mei in pearse glâns en de fûgel hat opfallend ljochtkleure eagen. Jonge fûgels hawwe tsjustere eagen en misse de glâns. == Fersprieding en taksonomy == De fûgel komt foar op 'e Noard-Molukken (ynklúsyf [[Morotai]], [[Halmahera]], [[Kayoa]], [[Bacan]], [[Obi (eilân)|Obi]] en [[Kasiruta]]).<ref>[https://www.worldbirdnames.org/bow/crows/ IOC World Bird List]</ref> De soarte is [[Monotypysk takson|monotypysk]], wat betsjut dat er net opdield wurdt yn [[ûndersoarte]]n. == Hâlden en dragen == De langsnaffelkrie libbet yn 'e kroan fan beammen fan boskrike gebieten. Hy wurdt dêr meastentiids waarnommen yn lytse, aktive en drokke groepen. == Status en bedrigingen == De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar de populaasje nimt nei alle gedachten ôf, al giet dat net sa rap dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. De [[IUCN]] klassifisearret de soarte dêrom as [[net bedrige]] (''Least Concern'', LC).<ref>[https://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List]</ref> {{Boarnen|boarnefernijing= * [https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/long-billed-crow-corvus-validus BirdLife, oproppen 14 oktober 2026] * [https://ebird.org/species/lobcro1 eBird, oproppen 14 oktober 2026] * [https://birdsoftheworld.org/bow/species/lobcro1/cur/introduction Birds of the World, oproppen 14 oktober 2026] ---- {{reflist}} ---- {{Commonscat|Corvus validus|Langsnaffelkrie}} }} {{DEFAULTSORT:Langsnaffelkrie}} [[Kategory:Fûgelsoarte]] [[Kategory:Krie]] [[Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje]] 9ectyd2rogif1dd7hnwnj1164exz2hj 0 194544 1242518 2026-10-14T11:30:58Z RomkeHoekstra 10582 Ferwiist troch nei [[Langsnaffelkrie]] 1242518 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Langsnaffelkrie]] qzsyzvvfjmrgkzdotvsye6pdan22zhv