Vicipéid
gawiki
https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach
MediaWiki 1.47.0-wmf.2
first-letter
Meán
Speisialta
Plé
Úsáideoir
Plé úsáideora
Vicipéid
Plé Vicipéide
Íomhá
Plé íomhá
MediaWiki
Plé MediaWiki
Teimpléad
Plé teimpléid
Cabhair
Plé cabhrach
Catagóir
Plé catagóire
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Miotaseolaíocht na nGael
0
2810
1314241
1313556
2026-05-19T19:58:38Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 2 books for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314241
wikitext
text/x-wiki
Baineann an t-alt seo le '''miotaseolaíocht na nGael'''.
Bhí miotais dá gcuid féin ag na sean-[[Gael|Ghaeil]], agus tá roinnt mhaith eolais againn faoi. Bhí éagsúlacht sna déithe agus na creidimh eile ar fud na hEorpa in airde réim na g[[Ceiltigh|Ceilteach]], ach bhí aitheantas leathan ag déithe áirithe, m.sh, [[Lugh|Lú]], [[Manannán mac Lir]]. Bhí déithe eile a raibh baint níos láidre acu le háit áirithe, m.sh, Crom Dubh in [[Éire|Éirinn]].
==Scéalaíochtaí agus Catagóirí==
Tá ceithre scéalaíocht ann, de réir scoláireacht an lae inniu: na Scéalta Miotaseolaíochta, an Rúraíocht, an Fhiannaíocht agus Scéalaíocht na Ríthe.
Is féidir an cineál de chuid is mó de seanscéalta Gaelacha a aithint lena chéad fhocal, mar a leanas:
* ''aided'' ([[Aided|anbhás]]) – bás tréan de dhuine nó ainmhí
* ''aisling'' – fís a chodladh
* ''aithed'' ([[aithed|athadh]], éalú leannán)
* ''baile'' (buile) – fís, mire, mearchial
* ''cath''
* ''compert'' ([[Compert|coimpeart]], gin)
* ''echtrae'' ([[Echtra|eachtra]])
* ''immram'' ([[Immram|iomramh]]) – turas thar lear go dtí oileán miotasach
* ''macgnímartha'', ''macgnímrada'' (macghníomhartha)
* ''orgain'' (argain, dúnmharú)
* ''scél'' ([[réamhscéalta|scéal]])
* ''[[Táin Bó|táin bó]]''
* ''tochmarc'' ([[tochmarc|tochmharc]], suirí)
* ''togail'' (toghail, léirscrios)
* ''tóraíocht''
Ó thaobh roinnt téacsanna de, is deacair a rá cén cineál is ea iad, mar shampala ''acallam'' (agallamh).
== Leabhair agus lámhscríbhinní ==
[[Íomhá:Book of Leinster, folio 53.jpg| mion | upright=1 | alt=Leathanach as lámhscríbhinn Éireannach de chuid na 12ú haoise | Fóilió 53 as an [[Leabhar Laighneach]]. Is príomh-fhoinsí iad lámhscríbhinní na meánaoise le haghaidh miotaseolaíochta agus luathlitríochta Gaeilge.]]
Seo a leanas na trí príomhfhoinsí le haghaidh miotaseolaíocht na nGael:
* ''[[Lebor na hUidre]]'' de chuid na 11ú/12ú haoise, caomhnaithe i leabharlann [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], an lámhscríbhinn is sine atá ar marthain scríofa go hiomlán as Gaeilge
* An ''[[Leabhar Laighneach]]'' de chuid na 12ú haoise, caomhnaithe i [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]]
* Bodleian Library, LS [[Rawlinson B 502]], de chuid na 12ú haoise fosta, sa [[Bodleian Library]] ag [[Ollscoil Oxford]].
In ainneoin dátaí na bhfoinsí, tá a gcuid ábhair i bhfad níos sine.<ref name=Frehan-2012/>
Seo a leanas roinnt foinsí tábhachtacha eile as iarthair na hÉireann de chuid na 14ú agus 15ú haoiseanna:
* [[Leabhar Buí Leacáin]] (CnT)
** Tá ann sé chuid déag, le seanscéalta na Fiannaíochta, naomhseanchais, agus leis an leagan is luaite atá ar marthain den ''[[Táin Bó Cúailnge]]''.<ref name=Frehan-2012/>
* [[Leabhar Mór Leacáin]] (ARÉ)
* [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] (ARÉ)
* [[Leabhar Fhear Maí]]
** Tá ann saothair shincréatacha níos deireanaí amhail is [[Foras Feasa ar Éirinn]] (c. 1640). Is dócha go raibh rochtain ag na scríbhneoirí le foinsí anois caillte.
Scríobhadh na saothair seo go formhór ag [[manach|manaigh]] Críostaí, a bhí idir dhá chomhairle, idir fonn a gcultúr dúchais a chaomhnú agus naimhdeas le creidimh phagánacha, agus dá bharr, rinneadh déithe de roinnt laochra (féach [[wiktionary:Euhemeros|Euhemeros]]). Is dócha gur chuid d'fheachtas bolscaireachta iad roinnt foinsí níos déanaí, chun stair Éireannach a chruthú a sheasfadh le ginealach miotasach na n-ionróirí Briotanacha, ó bhunaitheoirí na Róimhe dá mba fhíor, scaipthe ag [[Goffraidh Monmouth]] agus eile. Rinneadh iarrachtaí fosta ginealaigh Éireannacha a athdhéanamh ar nós na nGréagach nó an bhíobla.
Pléitear fós an bhfuil an sean[[béaloideas|bhéaloideas]] le cloisteáil i litríocht Ghaeilge na meánaoise. Dar le [[Kenneth H. Jackson|Kenneth Jackson]], is ''"fuinneog ar an Iarnnaois"'' í an Rúraíocht, agus rinne Garret Olmsted naisc idir ''Táin Bó Cuailnge'' agus an [[coire Gundestrup]].<ref name=Jackson-1964-oldest/> In éadan maíomh na scoláirí "dúchasacha", molann scoláirí "athbhreithnitheacha" gur cumadh an litríocht sa ré Chríostaí, mar aithris ar an litríocht chlasaiceach a tháinig i dteannta le léann [[Laidin]]e. Tarraingíonn athbhreithnitheoirí aird ar thionchar an [[Iliad]] ar ''Táin Bó Cuailnge'', agus fosta ar ''Togail Troí'', leagan Gaeilge den scéal ''De excidio Troiae historia'' le [[Dares Phrygius]], le fáil sa Leabhar Laighneach. Moladar fosta go bhfuil cultúr na scéalta níos giorra don am a scríofa ná i bhfad ó shin.
== Miotaseolaíocht ==
{{main|Na Scéalta Miotaseolaíochta}}
{{Glanadh-mar|Cumaisc "Scéalta" agus "Ciogal"}}
=== Na Scéalta Miotaseolaíochta ===
Sa scéalaíocht seo, an scéalaíocht is measa ó thaobh caomhnaithe de, cuimsítear scéalta faoi bhunús agus iar-dhéithe na [[Gaeil|nGael]]. Tagann an chuid is tábhachtaí den eolas ón [[Dinnseanchas]] agus [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]. Bréag-stair atá sa Leabhar Gabhála, a leagann síos sinsearacht na nÉireannach chomh fada siar is ó [[Maois]]. Déantar cur síos ar na gcogaí idir na [[Fir Bholg]] agus [[Tuatha Dé Danann]] sa (chéad) [[Cath Maighe Tuireadh]]. Tá an scéal cáiliúil [[Oidheadh Chlainne Lir]] mar chuid den ghrúpa seo chomh maith. Caomhnaítear i lámhscríbhinní eile scéalta amhail is [[Bodb Derg|Aisling Aonghasa]] agus [[Tochmarc Étaíne|Tochmharc Éadaoine]].
I measc na príomhphearsana a rinne ionraithe agus a lonnaigh ar an oileán, tá a leanas:<ref name=Frehan-2012/>
# [[Ceasair]]
# [[Parthalán]]
# [[Fomhóraigh]]
# [[Neimheadh]]
# [[Fir Bholg]]
# [[Tuatha Dé Danann]]
# [[Míl Espáine]]
[[Íomhá:Lugh spear Millar.jpg | mion | ''Lugh's Magic Spear'', léaráid le H. R. Millar]]
Bréagstair is ea ''Lebor Gabála Érenn'', ina rianaítear sinsearacht na nGael ar ais chuig [[Naoi (fáidh)|Naoi]]. Insítear faoi theacht chun na hÉireann de shraith dreamanna, ó Cheasair go dtí na [[Tuatha Dé Danann]], a bhí i réim roimh theacht na nGael. Bhí comhrac eatarthu agus a naimhde, na [[Fomhóraigh]] faoi cheannas [[Balar|Bhalair]]. Mharaigh [[Lugh|Lugh Lámhfhada]] Balar ag Dara Cath Mhaigh Tuireadh. Le teacht na nGael, chuaigh na Tuatha Dé Danann insna [[síde]] faoin talamh isteach.
Is é an tsraith dánta Dinnseanchas Aoi an mórshaothar [[Logainmneacha na Gaeilge|logainmneacha]] na hÉireann. Tá ann an-chuid eolais maidir le pearsana agus áiteanna sna scéalta, san áireamh Cath Tailtean, inar cloíodh na Tuatha Dé Danann ag na Gaeil.
Faoi thionchar na manach Críostaí, níor measadh gur [[déithe na gCeilteach|dhéithe]] iad na Tuatha Dé Danann, ach ina ionad sin, draoithe as [[Ré Órga]] níos luaithe. Tá an-chuid fianaise ann, áfach, gur dhéithe go deimhin iad tráth, as idir téacsanna agus an domhan Ceilteach níos leithne. Tar éis dóibh an ruaig a bheith curtha orthu, feictear fós pearsana amhail is [[Lugh]], [[Mórrígan]], [[Aengus|Aonghas]] agus [[Manannán mac Lir]] i scéalta suite sna céadta bliain níos deireanaí, agus iad ina neacha buana.
Tá dán le feiceáil sa [[Leabhar Laighneach]] le liosta desna Tuatha Dé, ach sa deireadh deir an t-údar:<ref>[[Leabhar Laighneach]], f. 10b, 42</ref>
:''cid dos-ruirmend, nis-adrand
:cé go ríomhann, ní adhrann.
Luaitear [[Goibniu]], [[Creidhne]] agus [[Luchtaine]] mar na Trí Dé Dána, agus tugtar an sanas "dea-dhia" ar an [[Dagda]]. Tá gaoil ag [[Nuada]] le dia na Breataine [[Nodens]]; [[Lugh]] le [[Lugus]]; [[Tuireann]] le [[Taranis]] na nGallach; [[Oghma]] le h[[Ogmios]]; [[Badhbh]] le [[Catubodua]]: agus [[Brigit]] le [[Brigantia]].
=== Ciogal Miotaseolaíochta ===
[[Íomhá:Lugh_spear_Millar.jpg|mion|Sleá Draíochta Lugh; léaráid le H. R. Millar]]
An [[Scéalta Miotaseolaíochta|Ciogal Miotaseolaíochta]], ina bhfuil scéalta faoi na sean-déithe agus faoi bhunús na nÉireannach, ab ea an ciogal is lú caomhnaithe de na ceithre chuid miotaseolaíochta na nGael. Baineann sé leis na príomhdhaoine a rinne ionradh agus a chónaigh san oileán. I measc na ndaoine tá Ceasair agus a lucht leanúna, na Fomhóraigh, na Partholónaigh, Muintir Neimhidh, na Fir Bolg, [[Tuatha Dé Danann]], agus Clann Mhíle. Is iad na foinsí is tábhachtaí ná an ''[[Dinnseanchas|Dinnsheanchas]]'' nó ''Seanchas na nÁiteanna'' agus an ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann|Leabhar Gabhála Éireann]]'' nó ''Leabhar na nIonradh'' . Caomhnaítear scéalta miotaseolaíochta ar nós ''[[Bodhbh Dearg|Aisling Aonghusa]]'', ''[[Tochmharc Éadaoine]]'' agus ''[[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maigh Tuireadh]]'', ''(an dara) Cath Maigh Tuireadh'' . Tá ceann de na scéalta Éireannacha is cáiliúla, ''Oidhe Chlainne Lir'', nó ''[[Oidheadh Chlainne Lir|Traigéid Chlann Lir]]'', mar chuid den timthriall seo freisin.
Is bréagstair na hÉireann é [[Leabhar Gabhála na hÉireann|''Leabhar Gabhála Éireann'']], ag rianú sinsearacht na nÉireannach siar go dtí roimh [[Naoi (fáidh)|Naoi]]. Insíonn sé sraith ionraí nó "gabhálacha" ar Éirinn ag sraith pobal, agus ba iad an cúigiú duine acu [[Tuatha Dé Danann]] ("Muintir na Bandia Danu"), a chreidtear a bheith ina gcónaí ar an oileán roimh theacht na [[Gaeil|nGael]], nó [[Clann Mhíle]]. Bhí siad os comhair freasúra óna naimhde, na [[Fomhóraigh]], faoi cheannas [[Balor|Balór]] na Súile Nimhe. Maraíodh Balór sa deireadh ag [[Lugh|Lú Lámhfhada]] ag an dara cath de Mhaigh Tuireadh. Le teacht na nGael, chuaigh na Tuatha Dé Danann ar scor faoi thalamh le bheith ina muintir [[Sióg|sí]] de mhiotaseolaíocht agus finscéalta níos déanaí.
An ''Dinnsheanchas'' ab ea an saothar ainmeolaíochta is fearr a rinneadh in Éirinn luath, ina dtugtar finscéalta ainmniúcháin áiteanna tábhachtacha i sraith dánta. Tá go leor eolais thábhachtaigh ann faoi fhigiúirí agus scéalta ón Ciogal Miotaseolaíochta, lena n-áirítear Cath Thailtean, inar ruaigeadh na Tuatha Dé Danann ag Clann Mhíle.
Faoin Meánaois, níor measadh Tuatha Dé Danann mar dhéithe ach mar dhaonra draíochta a d’athraigh cruthanna in Éirinn le linn Ré Órga níos luaithe. Cuireann téacsanna ar nós ''Leabhar Gabhála Éireann'' agus ''Cath Maigh Tuireadh'' i láthair iad mar ríthe agus laochra ón am atá thart, chomh maith le scéalta báis. Mar sin féin, tá fianaise shuntasach ann, sna téacsanna agus ón domhan Ceilteach níos leithne, gur measadh gur déithe iad tráth.
Fiú tar éis dóibh a bheith díláithrithe mar rialóirí na hÉireann, feictear carachtair ar nós [[Lugh|Lú]], na [[Mór-Ríoghain]], [[Aengus|Aonghus]] agus [[Manannán mac Lir|Manannán Mac Lir]] i scéalta a suitear céadta bliain ina dhiaidh sin, ag feall ar a neamhbhásmhaireacht. Liostaíonn dán i Leabhar Laighin líon mór na dTuath Dé, ach críochnaíonn sé "Cé go luann [an t-údar] iad, ní adhrann sé iad". Tugtar ''Trí Dé Dána'' ("trí dhia ceardaíochta") ar [[Gaibhne]], [[Creidhne]] agus [[Luchtaine]], agus léirmhínítear ainm an [[Daghdha]] i dtéacsanna [[An Mheánaois|meánaoiseacha]] mar "an dea-dia". Tá [[Nuadha]] gaolmhar leis an dia Briotanach [[Nodens]] ; is léiriú é [[Lugh|Lú]] ar an dia uile- [[Na Ceiltigh|Cheilteach]] [[Lugus]], a bhféadfadh a ainm "Solas" a léiriú; d'fhéadfadh [[Tuireann]] a bheith gaolmhar leis an [[Taranis]] [[An Ghaillis|Gallach]] ; [[Oghma]] le [[Ogmios]] ; an [[Badhbh (bandia)|Badhbh]] le [[Catubodua]].
== An Rúraíocht ==
:''Príomhalt: [[An Rúraíocht]]''
Creidtear go bhfuil eachtraí na Rúraíochta suite timpeall tús ré na Críostaíochta, agus is i g[[Cúige Uladh]] agus i g[[Cúige Chonnacht]] atá na scéalta bunaithe. I measc na gcarachtar is mó inti tá Rí Uladh [[Conchúr mac Neasa]], agus an sárlaoch [[Cú Chulainn]], mac leis an dia, [[Lugh]].
[[Íomhá:Cuchulain in Battle.jpg|mion|''Cuchulain in Battle,'' léaráid le [[J. C. Leyendecker]] in ''Myths & Legends of the Celtic Race'' (1911) le T. W. Rolleston]]
Insítear sna lámhscríbhinní scéalta faoi bhreitheanna, macghníomhartha, tochmhairc, cathanna, fleánna agus básanna na laochra. Déantar cuir síos ar shochaí gaiscíoch ag troid in éadan a chéile i gcomhraic aonair, agus a gcuid saibhreas measta de réir méid a dtréad bó.
Is as prós atá na scéalta scríofa. Is é croílár na Rúraíochta ná [[Táin Bó Cúailnge]]. I measc scéalta tábhachtacha eile, tá [[Anbhás Aonmhic Aoife]], [[Fleadh Bhricreann]] agus [[Toghail Brú Dá Dearga]]. Tá inti furasta [[Longes mac nUislenn]], nó traigéide {{h|Deirdre}}, agus foinse na ndrámaí le [[John Millington Synge]], [[William Butler Yeats]] agus [[Vincent Woods]].
Tá naisc ann idir an Rúraíocht agus na Scéalta Miotaseolaíochta. Feictear na pearsana chéanna iontu, chomh maith le draíocht ilchruthach in aice le réalachas gruama. Cé go raibh is dócha pearsana amhail is [[Medb|Méabh]] nó [[Cú Roí|Cú Raoi]], ina ndéithe tráth, agus go bhfuil gaisce osnádúrtha ag Cú Chulainn, is daoine daonna iad uile, nasctha le ham agus le háit ar leith.
Más fíor é gur Ré Órga na nGael atá ann sna Scéalta Miotaseolaíochta, is Ré Laochais atá le feiceáil sa Rúraíocht.
== An Fhiannaíocht ==
{{Príomhalt|An Fhiannaíocht}}
[[Íomhá:Heroes of the dawn (1914) (14750481494).jpg|mion|''Fionn fighting Aillen'', léaráid le [[Beatrice Elvery]] in ''Heroes of the Dawn'' (1914) le Violet Russell]]
Sa tríú haois atá scéalta na Fiannaíochta suite, go formhór i g[[cúige Laighean]] agus i g[[cúige Mumhan]].<ref name=Frehan-2012/> Insítear faoi eachtraí [[Fionn mac Cumhaill|Fhionn Mhic Cumhaill]], a mhac [[Oisín mac Finn|Oisín]] agus a bhuíon, na [[Fianna]].<ref name=Frehan-2012/>
I measc na bhFiann, tá Clann Bhaiscne, faoi cheannais Fhionn, agus Clann Mhorna, faoi cheannas a chéile comhraic, [[Goll mac Morna|Goll]], a mharaigh [[Cumall|Cumhall]], athair Fhionn, i mbun catha. Agus Fionn óg, á tógadh faoi rún, dhóigh sé de thaisme a ordóg ar [[bradán feasa]] a bhí á réiteach aige, agus fuair sé de thairbhe eolas an bhradáin ach a ordóg a dhiúl. In am trátha, d'éireodh sé ina cheannaire na bhFiann.
Is aoibhinn beatha na bhFiann, gaiscígh gairmiúla a chaitheadh a gcuid aimsire ag troid, ag seilg agus ag dul ar eachtraí go dtí trí na nÓg. Chun ballraíocht a bhaint amach, bhí sé de dhíth ag gaiscíoch nua dul faoi roinnt oirdéal fisiciúil, i dteannta le bheith eolach ar an bhfilíocht.
Tá éagsúlachtaí ann san Fhiannaíocht nach bhfeictear sna scéalaíochtaí eile. Tá nasc láidir inti leis an Albain; insítear na scéalta go formhór i rannta; agus ó thaobh tuin de, scríobhadh iad níos mó ar nós rómáns ná ar nós eipice. Luaitear formhór na ndánta le hOisín.
Is é [[Agallamh na Seanórach]] an fhoinse is tábhachtaí atá ann san Fhiannaíocht. Scéal de chuid na 12ú haoise atá ann, caomhnaithe i ndá lámhscríbhinn den 15ú haois, [[Leabhar Leasa Mhóir]] agus [[Laud 610]], chomh maith le lámhscríbhinn den 17ú haois as [[Cill Iníon Léinín]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]]. Tá comhráite ann idir [[Caílte mac Rónáin]] agus Oisín, baill dheireanacha na bhFiann ar marthain, agus [[Naomh Pádraig]], agus tá ann tuairim is 8,000 líne.
Feictear san Fhiannaíocht dhá scéal is mó le rá dá leithéid, [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] agus Oisín i d[[Tír na nÓg]]. B'fhéidir é go bhfuil an Tóraíocht, ar cheann de bheagán scéalta próis sa scéalaíocht, ina foinse ar [[Triostan agus Iosóid]].
== Scéalaíocht na Ríthe ==
{{main|Scéalaíocht na Ríthe}}
Bhíodh sé de dhualgas ar [[filid|fhile]] cúirte na meánaoise stair agus ginealach a rítheaghlaigh a cheiliúradh. Sna dánta a cumadh, feictear meascáin de mhiotais agus stair. Tugtar Scéalaíocht na Ríthe ar an litríocht seo, nó níos fearr Scéalaíochtaí, óir go bhfuil cnuasaigh neamhspleácha ann. Ceapadh an t-ainm seo le sáchghairid sa bhliain 1946 ag an léirmheastóir Éireannach [[Myles Dillon]].
I measc na ríthe a fheictear sna scéalaíochtaí, tá idir miotasach amhail is [[Labraid Loingsech]], Ardrí na hÉireann a deirtear timpeall na bliana 431 RC, agus stairiúil amhail is [[Brian Bóramha]]. Is é ámh an saothar is cáiliúla b'fhéidir ná ''[[Buile Shuibhne]]'', scéal de chuid na 12ú haoise. Chuir Naomh Rónán mallacht ar Shuibhne, rí [[Dál nAraidi|Dhál Araí]], agus d'éirigh sé ina leath-fhear, leath-éan, gan i ndán dó ach saol aonair sna coillte, gan chomhluadar daonna. Tá filí Éireannacha an lae inniu spreagtha ag an scéal agus tá aistriúcháin déanta ag [[Trevor Joyce]] agus [[Seamus Heaney]].
== Foinsí ==
* [[Tom Peete Cross|Cross, Tom Peete]]; Slover, Clark Harris eag., (1936). ''Ancient Irish Tales''. Totowa, New Jersey: Barnes and Noble Books {{ISBN|1-56619-889-5}}.
* {{cite book | last=Dillon | first=Myles | author-link=Myles Dillon | title=The Cycles of the Kings | url=https://archive.org/details/cyclesofkings0000dill | location= | publisher=Oxford University Press | date=1946}} {{ISBN|1-85182-178-3}}.
* {{cite book | last=Dillon | first=Myles | author-link=Myles Dillon | author-mask=2 | title=Early Irish Literature | location=Chicago | publisher=University of Chicago Press | date=1948 | url=https://books.google.com/books?id=qmvCwYP-aJ4C& |page=}} {{ISBN|0-7858-1676-3}}.
* Gantz, Jeffrey tr. (1981). ''Early Irish Myths and Sagas''. Londain: Penguin Books. {{ISBN|0-14-044397-5}}.
* Price, Bill (2008) ''[https://books.google.com/books?id=3lTuAAAAMAAJ&q=mythology Celtic Myths]'', Pocket Essentials.
* ''Cath Maige Tuired: The Second Battle of Mag Tuired''. Elizabeth A. Gray, eag. Baile Átha Cliath: [[Irish Texts Society]], 52, 1982.
* ''Táin Bo Cuailnge from the Book of Leinster''. [[Cecile O'Rahilly]], eag. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1984.
* ''Táin Bo Cuailnge Recension I''. Cecile O'Rahilly, eag. IALBÁC, 1976.
* Joseph Dunn: ''The Ancient Irish Epic Tale Táin Bó Cúailnge'' (1914)
* [[L. Winifred Faraday|Faraday, Winifred]] aistr. (1904) ''The Cattle-Raid of Cualng''. Londain.
* {{cite book | translator-last=Kinsella | translator-first=Thomas | translator-link=Thomas Kinsella | year=1970 | title=The Tain | language=en | trans-title=The Raid | place=Oxford, UK |bpublisher=Oxford University Press | url=https://books.google.com/books?id=iiWQDwAAQBAJ | isbn=0-19-281090-1}}
* {{citation | last1=Stokes | first1=Whitley | author1-link= | last2=O'Donovan | first2=John | author-mask=[[Whitley Stokes|Stokes, Whitley]] eag. | author2-mask=[[John O'Donovan|O'Donovan, John]] aistr. |title=Sanas Chormaic: Cormac's Glossary | location= | publisher=O. T. Cutter | year=1868 | orig-year=1988 | url=https://books.google.com/books?id=0tagCr8Plw8C&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA4 | page=}}
== Féach freisin ==
* ''[[Traidisiún Liteartha na nGael]]'' (1979)
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.vanhamel.nl/codecs/Medieval_Irish_tale_lists Scéal liostaí A agus B] ar [https://www.vanhamel.nl/codecs CODECS]
== Tagairtí ==
{{reflist |refs=
<ref name=Frehan-2012>{{cite book | last=Frehan | first=Pádraic | author-link=<!--Pádraic Frehan--> | date=2012 | title=Education and Celtic Myth: National self-image and schoolbooks in 20th-century Ireland | publisher=Rodopi | url=https://books.google.com/books?id=Z4Vduo2mWLIC&pg=PA194#v=onepage&q=Rawlinson&f=fals | pages=193–196 | isbn=9789042035904 | oclc=819379953}}</ref>
<ref name=Jackson-1964-oldest>{{cite book | last=Jackson | first=Kenneth Hurlstone | year=1964 | title=The Oldest Irish Tradition: A window on the Iron Age | url=https://archive.org/details/oldestirishtradi0000kenn | location=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | oclc=246461036}}</ref>
}}
{{Scéalta miotaseolaíochta}}
{{An Fhiannaíocht}}
{{An Rúraíocht}}
{{Síol-miotas}}
{{DEFAULTSORT:Miotaseolaiocht na nGael}}
[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael| ]]
2zr6e2a8aqu4ztmekyz65aq0k53hml1
Alba nua
0
4250
1314190
1284251
2026-05-19T17:35:37Z
EmausBot
6926
Ag socrú athsheolta dúbailte → [[Alba Nuadh]]
1314190
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Alba Nuadh]]
213fg8dw9p9kepdp1zukoa3kzg9nnwl
Alba Nua
0
4645
1314189
1284250
2026-05-19T17:35:27Z
EmausBot
6926
Ag socrú athsheolta dúbailte → [[Alba Nuadh]]
1314189
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Alba Nuadh]]
213fg8dw9p9kepdp1zukoa3kzg9nnwl
20 Bealtaine
0
5379
1314286
1266740
2026-05-20T09:33:24Z
Conradder
34685
/* Tarluithe eile */
1314286
wikitext
text/x-wiki
{{Bealtaine}}
Is é an '''20 Bealtaine''' an 140ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 141ú lá i mbliain bhisigh. Tá 225 lá fágtha sa bhliain.
== Féilte ==
* [[An Tíomór Thoir]] - Lá na Saoirse
* [[Camarún]] - Lá Náisiúnta
== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1734]] — [[Anton Janša]], beachaire agus ealaíontóir Slóivéanach (b. [[1773]])
* [[1768]] — [[Dolley Madison]], Bean Uachtarán na Stát Aontaithe (r.[[1849]])
* [[1799]] — [[Honoré de Balzac]], scríbhneoir Francach (b.[[1850]])
* [[1806]] — [[John Stuart Mill]], fealsamh agus eacnamaí Sasanach (b. [[1873]])
* [[1860]] — [[Eduard Buchner]], Ceimiceoir Gearmánach (b. [[1917]])
* [[1877]] — [[William Broderick]], polaiteoir Éireannach (b. [[1957]])
* [[1882]] — [[Sigrid Undset]], scríbhneoir Ioruach (b. [[1949]])
* [[1895]] — [[Reginald Joseph Mitchell]], dearthóir aerárthach Sasanach (b [[1937]])
* [[1901]] — [[Max Euwe]], imreoir fichille agus matamaiticeoir Ollannach (b. [[1981]])
* [[1904]] — [[Gus Healy]], polaiteoir Éireannach (b. [[1904]])
* [[1908]] — [[James Stewart]], aisteoir Meiriceánach (b. [[1997]])
* [[1910]] — [[Johnny Callanan]], polaiteoir Éireannach (b. [[1982]])
* [[1918]] — [[Edward Lewis]], bitheolaí Meiriceánach (b. [[2004]])
* [[1919]] — [[Gustaw Herling-Grudziński]], scríbhneoir Polannach (b.[[2000]])
* [[1921]] — [[Wolfgang Borchert]], scríbhneoir Ghearmánach (b.[[1947]])
* [[1944]] — [[Joe Cocker]], cheoltóir Sasanach (b. [[2014]])
* [[1946]] — [[Cher]], ceoltóir agus aisteoir
* [[1949]] — [[Joe Higgins]], polaiteoir Éireannach
* [[1951]] — [[Mike Crapo]], Seanadóir na Stát Aontaithe
* [[1967]] — [[Graham Brady]], polaiteoir coimeádach Briotanach
* [[1973]] — [[Hector Javier Velazco]], dornálaí Airgintíneach
* [[1981]] — [[Iker Casillas]], imreoir sacair
* [[1982]] — [[Petr Čech]], peileadóir sacair
* [[1985]] — [[Christopher Froome|Chris Froome]], rothaí rásaíochta
* [[1992]] — [[Damir Džumhur]], imreoir leadóige as an Bhoisnia-Heirseagaivéin
* [[1992]] — [[Jack Gleeson]], aisteoir Éireannach
== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1277]] — [[Pápa Eoin XXI]] (r. [[1215]])
* [[1506]] — [[Criostóir Colambas]], 55, taiscéalaí (r.[[1451]])
* [[1940]] — [[Verner von Heidenstam]], scríbhneoir Sualannach (r. [[1859]])
* [[1947]] — [[Philipp Lenard|Philipp Eduard Anton Lenard]], fisiceoir Gearmánach (r. [[1862]])
* [[1954]] — [[Roger Sweetman]], polaiteoir agus abhcóide Éireannach (r. [[1874]])
* [[1979]] — [[Éamon Ó Ciosáin|Eamonn Kissane]], polaiteoir Éireannach (r. [[1899]])
* [[1992]] — [[James Tully]], polaiteoir Éireannach (R. [[1915]])
* [[1996]] — [[Jon Pertwee]], aisteoir (r.[[1919]])
* [[2005]] — [[Paul Ricœur]], fealsamh Francach (R. [[1913]])
* [[2009]] — [[Alan Kelly (imreoir)|Alan Kelly]], peileadóir agus bainisteoir Éireannach (r. [[1936]])
* [[2010]] — [[Breandán Ó Buachalla]], scoláire Éireannach (r. [[1936]])
* [[2016]] — [[Seosamh Mac Donncha]], iománaí Éireannach, Príomhfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge (r. [[1953]])
* [[2024]] — [[Fran Rooney]], fear gnó Éireannach (r. [[1956]])
== Tarluithe eile ==
* [[1497]] - D’fhág [[Giovanni Caboto]] agus criú ocht nduine dhéag [[Briostó]], sa long ''Matthew'', chun bealach chuig an t-iarthar a fhail amach.
* [[1861]] - [[Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe]]: d'fhógair [[Kentucky]] a neodracht, a maireadh go dtí 3 Meán Fómhair nuair a chuaigh fórsaí [[Stáit Chónaidhmthe Mheiriceá|Cónaidhmeacha]] sa stát.
* [[1861]] - [[Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe]]: scar [[Carolina Thuaidh]] leis an [[Na Stáit Aontaithe|Aontas]]
* [[1902]] - Bhain [[Cúba]] neamhspleáchas amach ó [[na Stát Aontaithe]]
* [[1927]] - D'éirigh [[Charles Lindbergh]] in airde chun [[Páras|Pháras]] ó [[Long Island]], [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] sa ''Spirit of St. Louis '' ar an chéad eitilt ar fad trasna an [[An tAigéan Atlantach|Atlantaigh]] gan stad. Tuirlingeoidh sé 33.5 uair ina dhiaidh sin.
* [[1932]] - D'éirigh [[Amelia Earhart]] in airde ó [[Talamh an Éisc (oileán)|Thalamh an Éisc]] don chéad bhean a eitilt ar fad trasna an [[An tAigéan Atlantach|Atlantaigh]] gan stad. Thuirling sí sa [[An Chúil Mhór|Chúil Mhór]], [[Contae Dhoire]] an lá dár gcionn.
* [[1940]] - [[An tUileloscadh]]: Tháinig an chéad phríosúnaigh ag an [[Campa Géibhinn Auschwitz|champa géibhinn nua in Auschwitz]]
* [[1983]] - Maraíodh 17 duine nuair a phléasc buama i [[Pretoria]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]].
* [[1983]] - Foilsíodh an chéad irisleabhar a scríobh faoin aimsiú de [[Víreas easpa imdhíonachta daonna|VEID]]
* [[2002]] - Ghlac [[an Phortaingéil]] leis an neamhspleáchas [[Tíomór Thoir|Thíomór Thoir]], ag críochnú rialach [[An Indinéis|Indinéiseaí]] go foirmiúil
* [[2022]] - [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]: i ndiaidh léigir trí mhí, fuair [[an Rúis]] smacht lán ar an chathair [[Úcránach]], [[Mariupol]]
[[Catagóir:Dátaí|0520]]
[[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 20]]
6v1xbrdmiihrs7le2f2b3k005x4tksz
1314287
1314286
2026-05-20T09:33:45Z
Conradder
34685
/* Tarluithe eile */
1314287
wikitext
text/x-wiki
{{Bealtaine}}
Is é an '''20 Bealtaine''' an 140ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 141ú lá i mbliain bhisigh. Tá 225 lá fágtha sa bhliain.
== Féilte ==
* [[An Tíomór Thoir]] - Lá na Saoirse
* [[Camarún]] - Lá Náisiúnta
== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1734]] — [[Anton Janša]], beachaire agus ealaíontóir Slóivéanach (b. [[1773]])
* [[1768]] — [[Dolley Madison]], Bean Uachtarán na Stát Aontaithe (r.[[1849]])
* [[1799]] — [[Honoré de Balzac]], scríbhneoir Francach (b.[[1850]])
* [[1806]] — [[John Stuart Mill]], fealsamh agus eacnamaí Sasanach (b. [[1873]])
* [[1860]] — [[Eduard Buchner]], Ceimiceoir Gearmánach (b. [[1917]])
* [[1877]] — [[William Broderick]], polaiteoir Éireannach (b. [[1957]])
* [[1882]] — [[Sigrid Undset]], scríbhneoir Ioruach (b. [[1949]])
* [[1895]] — [[Reginald Joseph Mitchell]], dearthóir aerárthach Sasanach (b [[1937]])
* [[1901]] — [[Max Euwe]], imreoir fichille agus matamaiticeoir Ollannach (b. [[1981]])
* [[1904]] — [[Gus Healy]], polaiteoir Éireannach (b. [[1904]])
* [[1908]] — [[James Stewart]], aisteoir Meiriceánach (b. [[1997]])
* [[1910]] — [[Johnny Callanan]], polaiteoir Éireannach (b. [[1982]])
* [[1918]] — [[Edward Lewis]], bitheolaí Meiriceánach (b. [[2004]])
* [[1919]] — [[Gustaw Herling-Grudziński]], scríbhneoir Polannach (b.[[2000]])
* [[1921]] — [[Wolfgang Borchert]], scríbhneoir Ghearmánach (b.[[1947]])
* [[1944]] — [[Joe Cocker]], cheoltóir Sasanach (b. [[2014]])
* [[1946]] — [[Cher]], ceoltóir agus aisteoir
* [[1949]] — [[Joe Higgins]], polaiteoir Éireannach
* [[1951]] — [[Mike Crapo]], Seanadóir na Stát Aontaithe
* [[1967]] — [[Graham Brady]], polaiteoir coimeádach Briotanach
* [[1973]] — [[Hector Javier Velazco]], dornálaí Airgintíneach
* [[1981]] — [[Iker Casillas]], imreoir sacair
* [[1982]] — [[Petr Čech]], peileadóir sacair
* [[1985]] — [[Christopher Froome|Chris Froome]], rothaí rásaíochta
* [[1992]] — [[Damir Džumhur]], imreoir leadóige as an Bhoisnia-Heirseagaivéin
* [[1992]] — [[Jack Gleeson]], aisteoir Éireannach
== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1277]] — [[Pápa Eoin XXI]] (r. [[1215]])
* [[1506]] — [[Criostóir Colambas]], 55, taiscéalaí (r.[[1451]])
* [[1940]] — [[Verner von Heidenstam]], scríbhneoir Sualannach (r. [[1859]])
* [[1947]] — [[Philipp Lenard|Philipp Eduard Anton Lenard]], fisiceoir Gearmánach (r. [[1862]])
* [[1954]] — [[Roger Sweetman]], polaiteoir agus abhcóide Éireannach (r. [[1874]])
* [[1979]] — [[Éamon Ó Ciosáin|Eamonn Kissane]], polaiteoir Éireannach (r. [[1899]])
* [[1992]] — [[James Tully]], polaiteoir Éireannach (R. [[1915]])
* [[1996]] — [[Jon Pertwee]], aisteoir (r.[[1919]])
* [[2005]] — [[Paul Ricœur]], fealsamh Francach (R. [[1913]])
* [[2009]] — [[Alan Kelly (imreoir)|Alan Kelly]], peileadóir agus bainisteoir Éireannach (r. [[1936]])
* [[2010]] — [[Breandán Ó Buachalla]], scoláire Éireannach (r. [[1936]])
* [[2016]] — [[Seosamh Mac Donncha]], iománaí Éireannach, Príomhfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge (r. [[1953]])
* [[2024]] — [[Fran Rooney]], fear gnó Éireannach (r. [[1956]])
== Tarluithe eile ==
* [[1497]] - D’fhág [[Giovanni Caboto]] agus criú ocht nduine dhéag [[Briostó]], sa long ''Matthew'', chun bealach chuig an t-iarthar a fháil amach.
* [[1861]] - [[Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe]]: d'fhógair [[Kentucky]] a neodracht, a maireadh go dtí 3 Meán Fómhair nuair a chuaigh fórsaí [[Stáit Chónaidhmthe Mheiriceá|Cónaidhmeacha]] sa stát.
* [[1861]] - [[Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe]]: scar [[Carolina Thuaidh]] leis an [[Na Stáit Aontaithe|Aontas]]
* [[1902]] - Bhain [[Cúba]] neamhspleáchas amach ó [[na Stát Aontaithe]]
* [[1927]] - D'éirigh [[Charles Lindbergh]] in airde chun [[Páras|Pháras]] ó [[Long Island]], [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] sa ''Spirit of St. Louis '' ar an chéad eitilt ar fad trasna an [[An tAigéan Atlantach|Atlantaigh]] gan stad. Tuirlingeoidh sé 33.5 uair ina dhiaidh sin.
* [[1932]] - D'éirigh [[Amelia Earhart]] in airde ó [[Talamh an Éisc (oileán)|Thalamh an Éisc]] don chéad bhean a eitilt ar fad trasna an [[An tAigéan Atlantach|Atlantaigh]] gan stad. Thuirling sí sa [[An Chúil Mhór|Chúil Mhór]], [[Contae Dhoire]] an lá dár gcionn.
* [[1940]] - [[An tUileloscadh]]: Tháinig an chéad phríosúnaigh ag an [[Campa Géibhinn Auschwitz|champa géibhinn nua in Auschwitz]]
* [[1983]] - Maraíodh 17 duine nuair a phléasc buama i [[Pretoria]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]].
* [[1983]] - Foilsíodh an chéad irisleabhar a scríobh faoin aimsiú de [[Víreas easpa imdhíonachta daonna|VEID]]
* [[2002]] - Ghlac [[an Phortaingéil]] leis an neamhspleáchas [[Tíomór Thoir|Thíomór Thoir]], ag críochnú rialach [[An Indinéis|Indinéiseaí]] go foirmiúil
* [[2022]] - [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]: i ndiaidh léigir trí mhí, fuair [[an Rúis]] smacht lán ar an chathair [[Úcránach]], [[Mariupol]]
[[Catagóir:Dátaí|0520]]
[[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 20]]
fhbrm6o8m1jhgpnjujf0bno7ij4ozxt
Grímsey
0
9056
1314254
1172815
2026-05-19T20:33:19Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314254
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
[[Oileán]] beag é '''Grímsey''', agus é suite 40 ciliméadar amach ó chósta tuaisceartach na [[An Íoslainn|hÍoslainne]]. Tá an t-oiléan suite go díreach ar an g[[An Ciorcal Artach|Ciorcal Artach]].
Baineann an t-oileán le Grímseyjarhreppur, bardas de chuid chúige Eyjafjarðarsýsla. Tá timpeall céad duine ina gcónaí ann, agus is é Sandvík an t-aon sráidbhaile amháin.<ref name=LP>{{cite book|last=Swaney|first=Deanna|title=Iceland, Greenland & the Faroe Islands|url=https://archive.org/details/lonelyplaneticel0000dean|publisher=Lonely Planet|date=1997|edition=3rd|pages=[https://archive.org/details/lonelyplaneticel0000dean/page/250 251]–252|isbn=0864424531}}</ref>
== Tíreolaíocht agus aeráid ==
[[Íomhá:Grímsey Iceland.JPG|right|200px|thumb|Oileán Grímsey]]
Níl aon chuid áitrithe den Íoslainn níos faide ó thuaidh ná Grímsey; tá oileáinín Kolbeinsey níos faide ó thuaidh fós, ach níl aon daoine ann. Tá Flatey (Skjálfandi) 39 ciliméadar ó dheas. Tá aillte crochta ar gach taobh de Grímsey ach amháin sa deisceart. Réimse 5.3 ciliméadar atá ann, agus tá an chuid is airde de 105 méadar os cionn na farraige.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.grimsey.is/um-grimsey/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-07-24 |archivedate=2007-05-02 |archiveurl=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070502132245/http://www.grimsey.is/um-grimsey/ }}</ref>
[[Íomhá:Iceland2008-Grimsey.arctic.circle.JPG|thumb|left|200px|An Ciorcal Artach ar Grímsey.]]
Tugann an Sruth Atlantach Thuaidh uisce sách te leis [[Sruth Murascaille Mheicsiceo|ó Mhurascaille Mheicsiceo]], agus dá bhrí sin níl an [[aeráid]] rófhuar. Taifeadadh teocht 26 °C (79 °F) ann, teocht a mbeadh súil agat léi i [[Réicivíc]] agus í i bhfad níos faide ó dheas. Níl crainn ann ach tá riasca, féar agus caonach le fáil ann, agus gnáthaíonn mórán éan an áit, go háirithe falcóga.<ref>{{cite book|last=Riley |first=Laura & William|title=Nature's Strongholds: The World's Great Wildlife Reserves|url=https://archive.org/details/naturesstronghol0000rile |publisher=Princeton University Press|date=2005|isbn=9780691122199|page=[https://archive.org/details/naturesstronghol0000rile/page/384 384]}}</ref>
Ní bhíonn aon oíche ann sa [[samhradh]]; tosaíonn an caochsholas um meán oíche i ndeireadh mhí Iúil.
Bíonn [[stoirm]]eacha móra ann, agus uaireanta tagann an t-oighear aduaidh, rud a fhágann an fharraige ina reolach timpeall an oileáin. Sa samhradh, áfach, is minic an fharraige ina léinseach.
== Geilleagar agus Pobal ==
[[Íomhá:Akureyri.JPG|thumb|200px|right|Akureyri]]
Tá neart éisc le marú fós timpeall an oileáin, agus uaireanta téann na hiascairí i bhfad níos faide ó thuaidh ina mótarbháid. Tá feirmeacha ann, agus bailítear uibheacha éin mhara. Tá tarraingt turasóirí ar an áit.
Tá eaglais ann le hocht gcéad bliain anuas, ach sa bhliain 1856 a tógadh an eaglais atá anois ann. As adhmad farraige a rinneadh é, agus baint aici le paróiste Akureyri ar an oileán mór.
Tá lárionad pobail ann agus scoil ó leibhéal na naíscoile go dtí Grád 8; caithfidh daltaí níos sine dul go Akureyri.
[[Íomhá:Iceland2008-Grimsey.church.JPG|thumb|left|200px|Eaglais Grímsey]]
== Fichille ==
Tá clú na [[ficheall|fichille]] ar Grímsey,<ref>{{cite book|last=Tomasson|first=Richard F.|title=Iceland, the First New Society|url=https://archive.org/details/icelandfirstnews0000toma|publisher=University of Minnesota Press|date=1980|isbn=9780816609130|}}</ref> agus dá bhrí sin chuir Willard Fiske, scoláire agus fear mór fichille, suim san oileán sna [[1870í]]. Níor thug sé cuairt ar Grímsey riamh, ach chuir sé ábhar fichille chuige agus d'fhág airgead le huacht ag an oileán.<ref>{{cite book|last=Millman|first=Lawrence|coauthors=Theroux, Paul|title=Last Places: A Journey in the North|publisher=Houghton Mifflin Books|date=2001|pages=109–110|isbn=9780618082483}}</ref>
== An Ciorcal Artach ==
Deirtear go ritheann an Ciorcal díreach trí lár leaba an tsagairt - scéal gan bhunús, mar bogann an Ciorcal cúpla méadar gach bliain.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
== Naisc Sheachtracha ==
* [http://www.grimsey.is/english/ Eolas ar Grímsey. Tá stair an oileáin le fáil san alt Íoslainnise ''Hvenar og hvers vegna?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616144212/http://www.grimsey.is/english/ |date=2009-06-16 }}
[[Catagóir:Tíreolaíocht na hÍoslainne]]
[[Catagóir:Oileáin]]
2p3s2obnabtyzuaitavbh6hxjvvpjpb
Diana, Banphrionsa na Breataine Bige
0
9909
1314206
1303595
2026-05-19T18:13:20Z
Seachránaí
53315
Catagóirí
1314206
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bean chéile [[Séarlas, Prionsa na Breataine Bige]] ab ea '''Diana, Banphrionsa na Breataine Bige''' (rugadh í leis an ainm '''Diana Spencer''', [[1 Iúil]] [[1961]] - [[31 Lúnasa]] [[1997]]). [[Monarcacht|Monarc]] [[Ríocht Aontaithe|Briotanach]] a bhí inti, máthair na bprionsaí [[Prionsa Harry, Diúc Sussex|Harry]] agus [[An Prionsa William, Diúc Cambridge|William]] de chuid [[Ríshliocht Windsor|ríshleachta Windsor]].
Bhí an Tiarna Spencer athair Diana (a bhí ina chónaí i dTeach Althorp, baile dúchais mhuintir Spencer i [[Northampton]]).
== Pósadh ==
Ar an [[29 Iúil]] [[1981]], phós Diana Spencer agus an Prionsa Séarlas in [[Ardeaglais Naomh Pól]], [[Londain]]. "Deirtear faoi go raibh dearadh an ghúna pósta ar an rún faisin ba mhó riamh.<ref>[http://tuairisc.ie/guna-posta-lady-di-an-run-faisin-a-ba-mho-riamh/ Deirtear] gur £9,000 a bhí mar chostas air, ag an am. Lánúin óg, David agus Elizabeth Emanuel, a raibh cáilíochtaí bainte amach acu beirt mar dhearthóirí faisin ón ''Royal College of Art'', a roghnaigh an bhrídeog lena gúna a dhéanamh. As síoda ar dhath an eabhair le tafata agus lása seanda de chuid [[Carraig Mhachaire Rois|Charraig Mhachaire Rois]] a rinneadh gúna na bainise ar a raibh 10,000 péarla agus seacain.</ref> Bhreathnaigh 700 milliún duine ar shearmanas an phósta féin ar an teilifís ar fud an domhain agus níl dabht ar bith ach gurbh í réalta faisin a linne í".<ref>Tuairisc.ie, 31 Iúil 2016 http://tuairisc.ie/guna-posta-lady-di-an-run-faisin-a-ba-mho-riamh/</ref>
[[Íomhá:Princess Diana at Accord Hospice colorized.png|mion|1992, Accord Hospice, lárionad Paisley|alt=|clé]]
== Conspóidí ==
Ar an [[16 Meitheamh]] [[1992]], foilsíodh [[leabhar]] conspóideach Andrew Morton faoin mbanphrionsa Diana, an teaghlach ríoga agus a gcuid geáitsí.
Rinneadh an BBC agallamh le Diana sa bhliain 1995, agallamh fealltach, tá a fhios againn anois.
Ar an [[20 Nollaig]] [[1995]], dúirt an bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Éilis]] go gcaithfidh Diana & Séarlas [[colscaradh]] a fháil<ref>http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/20/newsid_2538000/2538985.stm</ref>. [[Íomhá:John Travolta and Princess Diana.jpg|thumb|Diana, Banphrionsa na Breataine Bige, ag damhsa leis an aisteoir [[John Travolta]]|alt=|clé]]
== Bás agus oidhreacht ==
Fuair Diana [[bás]] i b[[Páras]], [[an Fhrainc|na Fraince]] i dtimpiste [[Bóthar|bóthair]] i 1997. Ar an 1 Meán Fómhair 1997, thug bleachtairí sa Fhrainc le fios go raibh tiománaí an chairr, ina raibh Banphrionsa Diana, ar [[Alcólachas|meisce]] & luas aige.
== Féach freisin ==
* [[Agallamh le Banphrionsa na Breataine Bige (1995)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]]
[[Catagóir:Básanna i 1997]]
[[Catagóir:Banphrionsaí]]
[[Catagóir:Básanna ar na bóithre]]
[[Catagóir:Daoine le neamhoird mheabhracha]]
[[Catagóir:Daonchairde]]
[[Catagóir:Gníomhaithe in aghaidh an bhochtanais]]
[[Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata na Breataine]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Ríshliocht Windsor]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]
okim5otm8f2qqc373ziewi126ovmwly
David Trimble
0
11523
1314154
1305883
2026-05-19T13:54:24Z
Conradder
34685
cat
1314154
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Iar-pholaiteoir i d[[Tuaisceart Éireann]] ab ea '''David Trimble, an Barún Trimble,''' PC<ref>Rí-Chomhairle na Ríochta Aontaithe</ref> ([[15 Deireadh Fómhair]] [[1944]] – [[25 Iúil]] [[2022]], 77 bliain d'aois), a bhí ina cheannaire ar [[Páirtí Aontachtach Uladh|Pháirtí Aontachtach Uladh]] (UUP) ó [[1995]] go [[2005]], agus ina Chéad-Aire i bhFeidhmeannas Stormont ó [[1998]] go [[2002]].
Bronnadh Duais Nobel na Síochána ar David Trimble agus [[John Hume]] an [[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|SDLP]] mar gheall ar an ról tábhachtach a bhí acu sa phróiseas síochána sa Tuaisceart agus an bhaint mhór a bhí acu le [[Comhaontú Aoine an Chéasta]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/david-trimble-buaiteoir-duais-nobel-na-siochana-tar-eis-bhais/|teideal=David Trimble, buaiteoir Duais Nobel na Síochána, tar éis bháis|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-26}}</ref>
== Beatha ==
Rugadh David Trimble i mBeannchar i gcontae an Dúin. Scoláire i rannóg dlí Ollscoil na Banríona i mBéal Feiste ab ea é. Cháiligh sé mar [[abhcóide]] i [[1968]] i m[[Béal Feirste]].
[[Íomhá:David Trimble Washington D.C.jpg|clé|mion|2001]]
[[Íomhá:David Trimble at Lisburn Seed Group benefit, Hillsborough Castle, Christmas 2007 crop.jpg|clé|mion|2007]]
[[Íomhá:David Trimble.jpg|clé|mion|2009]]
Chuaigh sé leis an bpolaitíocht sna [[1970idí]]. I [[1974]], i rith Stailc Oibrithe Uladh, d'oibrigh mar chomhairleoir dlíthiúil do Chomhairle Oibrithe Uladh, a bhí faoi smacht [[Óglaigh Uladh]] (UVF) agus [[Cumann Cosanta Uladh]] (UDA).
Bhí sé ina bhall den eagraíocht aontachtach [[Vanguard]]. I [[1975]], Bhí a cháil amuigh ar feadh i bhfad mar bhunúsaí aontachtach.
Bhí Trimble ina chomh-cheannaire ar an [[Pháirtí Aontachtach Forásach Urgharda]] (VPUP, a raibh ceangal aige leis an bparamíleatachas), in éineacht le [[Glenn Barr]] ón [[UDA]].
Cruthaigh William Craig an VPUP chun stop a chur le cumhachtroinnt le náisiúnaithe i rialtas [[Tuaisceart Éireann]]. Ag an am seo freisin, bhí sé ag scríobh ailt don iris UVF, ''Combat''.
Chuaigh Trimble isteach sa [[Páirtí Aontachtach Uladh|Pháirtí Aontachtach Uladh]] (UUP) i [[1978]].
Bhí sé ansin gur toghadh é ina Fheisire [[Tithe na Parlaiminte|Parlaiminte i Westminster]] don [[An Bhanna Uachtarach (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Bhanna Uachtarach]] i 1990.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Teagascóir le dlí a chuaigh le callán na polaitíochta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0726/1312273-teagascoir-le-dli-a-chuaigh-le-callan-na-polaitiochta/|date=2022-07-26|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
=== 1995-1998 ===
Sa bhliain 1995, bhí tuairimí an-docht ag Trimble i dtaobh an Aontachais.
Ar 11 Iúil 1995, bhí sé le feiceáil ar cheann na paráide de chuid an Oird Oráistigh (uillinn ar uillinn le Ian Paisley) ar Bhóthar an Gharbhachaidh le linn [[Aighneas Dhrom Chrí|aighnis Dhrom Chrí]] i b[[Port an Dúnáin]], [[Contae Ard Mhacha]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Drumcree conflict|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Drumcree_conflict&oldid=1096749858|journal=Wikipedia|date=2022-07-06|language=en}}</ref>
Ar 8 Meán Fómhair 1995, agus a cháil amuigh níos mó ná riamh mar bhunúsaí Aontachtach, chuaigh Trimble i mbun cheannasaíocht an pháirtí. Toradh gan choinne a bhí ann; cheap na meáin go go mbeadh an bua ag [[John Taylor]], de chuid eite mheasartha an pháirtí.
Bhí Trimble ina cheannaire ar an UUP idir 1995-2005,
Sa bhliain 1996, chuaigh Trimble i mbun idirbheartaíochta le [[Billy Wright]], [[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoir]] agus [[síceapatach]]. Cúis náire ba ea an beart seo níos déanaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.belfastlive.co.uk/news/northern-ireland/david-trimbles-journey-drumcree-hardliner-24586145|teideal=David Trimble’s journey from Drumcree hardliner to peace prize winner|údar=Jilly Beattie|dáta=2022-07-25|language=en|work=BelfastLive|dátarochtana=2022-07-26}}</ref>
Tháinig athrú ollmhór ar a mheon le linn 1997-1998 nuair a chonaic sé go raibh an t[[An tIRA Sealadach|IRA]] i ndáiríre dul ar aghaidh leis an bpróiseas síochána. Léirigh an Trimbleach “crógacht thar na bearta” le linn na gcainteanna síochána, agus easaontas agus aighneas ina pháirtí féin, an [[Páirtí Aontachtach Uladh|UUP]].<ref name=":0" />
Níos déanaí sa bhliain 1998, bronnadh [[Duais Nobel]] ar Trimble agus [[John Hume]] mar aitheantas ar an obair a rinne siad ar mhaithe le [[Comhaontú Aoine an Chéasta]] thabhairt ar an saol.
{{Main|Comhaontú Aoine an Chéasta}}
=== 1998-2002 ===
Toghadh an Trimbleach ina Chéad Aire ar Chomhthionól Stormont i ndiaidh shíniú Chomhaontú Aoine an Chéasta i 1998. Ba é an chéad pholaiteoir sa ról sin ar ndóigh, é féin agus [[Seamus Mallon]] ón SDLP ag obair as lámha a chéile faoin chóras d'Hondt <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ómós á léiriú d'iarcheannaire an UUP David Trimble|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0726/1312266-omos-a-leiriu-diar-cheannaire-an-uup-david-trimble/|date=2022-07-26|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Bhí Trimble ina Chéad-Aire i bhFeidhmeannas Stormont go dtí 2002. . Bhí tréimhse an-challánach i ndán don Chomththionól sna luath-bhlianta, é ar fionraí go mion-minic de bharr easaontas, go háirithe ar cheist an díchoimisúnaithe de chuid an [[An tIRA Sealadach|IRA]]. Ach d'oibrigh sé go dian sna blianta a tháinig i ndiaidh an Chomhaontaithe lena chinntiú go gcuirfí i bhfeidhm ina iomlán é.
Choinnigh David Trimble a phost i ndiaidh dó féin ar dtús agus don pháirtí “aontú” ar pholasaithe na n-easaontóirí.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-cath-caillte-ag-trimble.aspx|teideal=An cath caillte ag Trimble|údar=Robert McMillen|dáta=D.F 2002|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2022-07-26}}</ref> Ach sa bhliain 2002, bhí muinín sa phróiseas síochána ag titim as a chéile agus bhí an Trimbleach ag déanamh na *splits *leis an dá thaobh den pháirtí a choinneáil le chéile.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-abhar-dochais-i-dtuaisceart-aontroma.aspx|teideal=Ábhar dóchais i dtuaisceart Aontroma|údar=Robert McMillen|dáta=EAGRÁN 15 · IÚIL 2002|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2022-07-26}}</ref>
D'éirigh Trimble as ceannasaíocht an UUP i 2005 nuair a theip air suíochán a bhaint amach in Olltoghchán na Breataine.
=== Ar scor ===
Rinneadh tiarna saoil de i d[[Teach na dTiarnaí]] ar an [[6 Meitheamh]] [[2006]]. Ar an [[17 Aibreán]] [[2007]] d'fhág sé páirtí an UUP agus ghlac sé ballraíocht i b[[An Páirtí Caomhach (Ríocht Aontaithe)|Páirtí Caomhach]] na Breataine.
Fuair sé bás ar [[25 Iúil]] [[2022]] " tar éis tinneas gearr", agus 77 bliain in aois dó.
== Féach freisin ==
* [[Aighneas Dhrom Chrí]]
* [[John Hume]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Trimble, David}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]]
[[Catagóir:Básanna in 2022]]
[[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána]]
[[Catagóir:Céad-Airí Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chéad Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (1998-2003)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]]
[[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]
[[Catagóir:Preispitéirigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Comhaontú Aoine an Chéasta]]
[[Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh]]
[[Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann]]
0yyfbi6ku1m750ccr4rq4kv4a523jq9
David Ervine
0
11707
1314140
1305855
2026-05-19T13:13:26Z
Conradder
34685
1314140
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba pholaiteoir (MLA nó Comhalta Tionóil) agus ceannaire [[an Páirtí Aontachtach Forásach|an Pháirtí Aontachtach Forásach]] é '''David Ervine''' ([[21 Iúil]], [[1953]] - [[8 Eanáir]], [[2007]]).
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Ervine, David}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]]
[[Catagóir:Básanna in 2007]]
[[Catagóir:Coirpigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chéad Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (1998-2003)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
[[Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann]]
o675fdnwim5q6so19z9y9izsc7xndq2
Sagrada Família
0
11788
1314256
1229464
2026-05-19T20:50:06Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314256
wikitext
text/x-wiki
{{glanadh}}{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
Is eaglais cháiliúil í an '''Sagrada Família''' i m[[Barcelona]] a dhréacht [[Antoni Gaudí]]. Is é an t-ainm iomlán uirthi ná "Temple Expiatori de la Sagrada Família" nó Teampall cúiteamh an Teaghlaigh Naofa. Tá sí á tógáil fós. Tá an eaglais suite i gceantar an l’Eixample agus is sampla den ''modernisme'' Catalónach é. Ní ardeaglais í; is í ardeaglais Santa Eulàlia, óna Méanaoiseanna, ardeaglais Barcelona. Choisric an [[Pápa Beinidict XVI]] la Sagrada Familia ar an seachtú lá de mhí na Samhna, 2010 agus d'fhógair gur baisleac a bhí ann.
[[Íomhá:SagradaFamiliaVoltaCentral 1410-01.jpg|mion|An Eaglais Sagrada Familia i mBarcelona ón taobh istigh]]
Tósaíodh á tógáil sna 1880í, agus rinne Gaudí maoirseacht air. I ndiaidh easaontais idir an príomh-ailtire Francesco del Villar agus an eagraíocht a bhí i gceannas, shann siad Gaudi ar an tionscnamh sa bhliain [[1883]] agus chruthaigh sé dearadh iomlán nua. Ag an am sheas an bhaisleac i bpáirc folamh lasmuigh de Barcelona.
D'oibrigh Gaudí ar an eaglais ar feadh 40 bliana, ag cur a 15 bliana deireanacha san áireamh. Fuair Gaudí bás sa bhliain [[1926]], lean Domènech Sugranyes ar aghaidh leis an obair go dtí gur tosaíodh [[Cogadh Cathartha na Spáinne]] sa bhliain [[1935]].
[[Íomhá:Sagradafamilia-overview.jpg|mion|left|An Eaglais Sagrada Familia i mBarcelona]]
Scriosadh cuid den fhoirgneamh nach raibh críochnaithe go fóill, samhail Gaudi agus a cheardlann i rith an Chogaidh Chathartha. Tá an dearadh atá in úsáid sa lá atá inniu ann bunaithe ar leagan athchruthaithe de na pleananna a cailleadh agus ar ath-chomhthéacsú nua-aimseartha. Ó [[1940]] ar aghaidh, bhí Francesc Quintana, Isidre Puig Boada, Lluís Bonet i Gari, agus Francesc Cardoner ag leanúint ar aghaidh leis an obair mar ailtirí. Tá Jordi Bonet i Armengol, an stiúthóir reatha agus mac Lluís Bonet, ag iarraidh úsáid a bhaint as ríomhairí le cabhrú leis an dearadh agus an tógáil óna 1980í ar aghaidh.
De réir an nuachtáin El Periódico de Catalunya, thug 2.26 milliún daoine cuairt ar an mbaisleac sa bhliain [[2004]], de réir cósúlachta is í an áit is mó a dtéann turasóirí sa [[An Spáinn|Spáinn]] chomh maith leis an Museo del Prado agus Alhambra. Críochnaíodh corp na heaglaise sa lár sa bhliain [[2000]], ó shin b'é tógáil an aipsis agus boghta na príomhaidhm, chomh maith le struchtúr tacaíochta don phríomhthúr de [[Íosa Críost|Íosa Chríost]] agus an clós deisceart de corp lárnach na heaglaise a bheidh mar aigeadh an Ghlóir.
I ngach chuid de dhearadh na heaglaise tá siombalaí an chríostaíocht le feiceáil. Tá 18 túr ollmhór le airde difriúil le ionadaíocht a thabhairt do tábhacht na 12 [[na hAspail|Aspail]], [[na ceithre soiscéalaí]], [[An Mhaighdean Mhuire]] agus an túr ba mhó, Íosa Chríost. Beidh dealbh den siombail traidisiúnta ar bharr túr gach soiscealaí: tarbh ([[Naomh Lúcas]]), aingil ([[Naomh Maitiú]]), iolar ([[Naomh Eoin]]), agus Leon ([[Naomh Marcas]]). Beidh crois ollmhór ar bharr an túr lárnach, Íosa Chríost; beidh airde iomláin an túr seo (170 m) méadar amháin níos lú ná [[Montjuïc]], toisc gur chreid Gaudí nach bhféadfadh a obair bheith níos fearr (nó níos airde) ná obair [[Dia|Dé]]. Tá fíonchaora ar bharr na dtúir eile, siombail don toradh spioradálta.
Suaitheantas eile timpeall an Eaglais ná focla ón nua-tiomna cosúil le "Hosanna", "Excelsis", agus "Sanctus"; ta doras aigeadh an pháis clúdaithe le focail ón mbíobla i dteanga difriúla Catalóinis ina measc; agus beidh an paidir na hAspaill ar aghaidh an Ghlóir.
Beidh áiteanna sa tearmann mar shiombail do na naoimh, buanna, choir, agus coincheapa neamh reiligiúnach mar shampla [[Comhphobail fhéinrialaitheacha na Spáinne|réigiún na Spáinne]].
Táthar ag súil go mbeidh sé chríochnaithe timpeall 2026 cothrom an lae céad bhliain, a bhfuair Gaudi bás, cé go bhfuil easaontas faoin dáta seo. Ar dtús báire, ceapadh go dtógfadh sé na céadta bliana chun í a thógáil ach, le cabhair ríomhairí, teicneolaíocht agus smaointe nua faoi tógáil tá sé ag dul ar aghaidh níos tápúla.
==Further reading==
* {{cite book |last=Zerbst |first=Rainer |others=Trans. from German by Doris Jones and Jeremy Gaines |title=Antoni Gaudi — A Life Devoted to Architecture|year=1988 |publisher=Taschen |location=Hamburg, Germany |isbn=3-8228-0074-0}}
* {{cite book |last=Nonell |first=Juan Bassegoda |title=Antonio Gaudi: Master Architect |year=2004 |publisher=Abbeville Press |location=New York|isbn=0-7892-0220-4}}
* {{cite book |last=Crippa |first=Maria Antonietta |editor=Peter Gossel |others=Trans. Jeremy Carden |title=Antoni Gaudi, 1852–1926: From Nature to Architecture |url=https://archive.org/details/antonigaudi185210000crip |year=2003 |publisher=Taschen |location= Hamburg, Germany|isbn=3-8228-2518-2}}
* {{cite book |last=Schneider |first=Rolf |editor=Manfred Leier |others=Trans. from German by Susan Ghyearuni and Rae Walter |title=100 most beautiful cathedrals of the world: A journey through five continents |url=https://archive.org/details/100mostbeautiful0000unse_g0b9 |year=2004 |publisher=Chartwell Books |location=Edison, New Jersey |page=[https://archive.org/details/100mostbeautiful0000unse_g0b9/page/33 33] |isbn=978-0-7858-1888-5}}
* {{Cite book
|last=AA.VV.
| title=Modernisme i Modernistes
|year=2001
|editor=Lunwerg, Barcelona
|id=ISBN 84-7782-776-1
}}
* {{Cite book
|last=Barral i Altet
| first=Javier
| title=Art de Catalunya. Arquitectura religiosa moderna i contemporània
|year=2001.
|editor=L'isard, Barcelona
|id=ISBN 84-89931-14-3
}}
* {{Cite book
|last=Bassegoda i Nonell
| first=Joan
| title=El gran Gaudí
|year=1989
|editor=Ed. Ausa, Sabadell
|id=ISBN 84-86329-44-2
}}
* {{Cite book
|last=Bassegoda i Nonell
| first=Joan
| title=Gaudí o espacio, luz y equilibrio
|year=2002
|editor=Criterio, Madrid
|id=ISBN 84-95437-10-4
}}
* {{Cite book
|last=Bergós i Massó
| first=Joan
| title=Gaudí, l'home i l'obra
|year=1999
|editor=Ed. Lunwerg, Barcelona
|id=ISBN 84-7782-617-X
}}
* {{Cite book
|last=Bonet i Armengol
| first=Jordi
| title=L'últim Gaudí
|year=2001
|editor=Ed. Pòrtic, Barcelona
|id=ISBN 84-7306-727-4
}}
* {{Cite book
|last=Crippa
| first=Maria Antonietta
| title=Gaudí
|year=2007
|editor=Taschen, Köln
|id=ISBN 978-3-8228-2519-8
}}
* {{Cite book
|last=Flores
| first=Carlos
| title=Les lliçons de Gaudí
|year=2002
|editor=Ed. Empúries, Barcelona
|id=ISBN 84-7596-949-6
}}
* {{Cite book
|last=Fontbona, Francesc y Miralles, Francesc
| title=Història de l’Art Català. Del modernisme al noucentisme (1888-1917)
|year=1985
|editor=Ed. 62, Barcelona
|id=ISBN 84-297-2282-3
}}
* {{Cite book
|last=Giralt-Miracle
| first=Daniel
| title=Gaudí, la busqueda de la forma
|year=2002
|editor=Lunwerg
|id=ISBN 84-7782-724-9
}}
* {{Cite book
|last=Gómez Gimeno
| first=María José
| title=La Sagrada Familia
|year=2006
|editor=Mundo Flip Ediciones
|id=ISBN 84-933983-4-9
}}
* {{Cite book
|last=Lacuesta
| first=Raquele
| title=Modernisme a l’entorn de Barcelona
|year=2006
|editor=Diputació de Barcelona, Barcelona
|id=ISBN 84-9803-158-3
}}
* {{Cite book
|last=Navascués Palácio
| first=Pedro
| title=Summa Artis. Arquitectura española (1808-1914)
|year=2000
|editor=Espasa Calpe, Madrid
|id=ISBN 84-239-5477-3
}}
* {{Cite book
|last=Permanyer
| first=Lluis
| title=Barcelona modernista
|year=1993
|editor=Ed. Polígrafa, Barcelona
|id=ISBN 84-343-0723-5
}}
* {{Cite book
|last=Puig i Boada
| first=Isidre
| title=El temple de la Sagrada Família
|year=1986
|editor=Ed. Nou Art Thor, Barcelona
|id=ISBN 84-7327-135-1
}}
* {{Cite book
|last=Tarragona
| first=Josep Maria
| title=Gaudí, biografia de l’artista
|year=1999
|editor=Ed. Proa, Barcelona
|id=ISBN 84-8256-726-8
}}
* {{Cite book
|last=Van Zandt
| first=Eleyearr
| title=La vida y obras de Gaudí
|url=https://archive.org/details/lavidayobrasdega0000vanz
|year=1997
|editor=Asppan
|id=ISBN 0-7525-1106-8
}}
* {{Cite book
|last=Zerbst
| first=Rainer
| title=Gaudí
|year=1989
|editor=Taschen
|id=ISBN 3-8228-0216-6
}}
{{commonscat}}
[[Catagóir:Barcelona]]
[[Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach]]
[[Catagóir:Eaglaisí]]
t2jzqn8qzn228t3b3y3audn2chvjehm
Impireacht na Róimhe
0
11796
1314214
1310738
2026-05-19T18:42:00Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
1314214
wikitext
text/x-wiki
{{Glanadh}}
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
[[Íomhá:Anfiteatro de Pula, Croacia, 2017-04-16, DD 07-11 PAN.jpg|mion|[[Amfaitéatar]] Rómhánach in [[Pula]], sa [[An Chróit|Chróit]] ]]
Is gnách '''Impireacht na Róimhe''' a thabhairt ar thréimhse an rialtais uathlathaigh i stair na sibhialtachta sean-Rómhánaí. Tháinig ré na hImpireachta i ndiaidh na [[Poblacht Rómhánach|Poblachta Rómhánaí]], a mhair an leathmhílaois ón mbliain 510 r. Chr. go dtí an aois dheireanach r. Chr. Ba é ba chúis le deireadh na Poblachta ná an lagú a tháinig ar fhorais agus ar thraidisiúin na Poblachta de dheasca na coimhlinte idir [[Gaius Marius]] agus [[Lucius Cornelius Sulla]], agus, ina dhiaidh sin, de dheasca an [[Cogadh Cathartha na Róimhe|chogaidh chathartha]] idir [[Iúil Caesar]] agus [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeius]]. Is féidir tús na hImpireachta a dhátáil go héagsúil. Deir daoine áirithe gur tháinig deireadh leis an bPoblacht nuair a bhain Iúil Caesar amach an bhuandeachtóireacht (44 r.Chr.), ach is féidir a mhaíomh freisin gurbh é an lá ceart an lá ar chloígh Octavianus, oidhre Chaesar, a chuid naimhde i gCath Actium ar an 2 Meán Fómhair 31 r.Chr., nó an lá ar bhronn [[Seanad na Róimhe]] an t-ainm úd [[Ágastas]] air.
Go bunúsach, is é is brí leis an nath Laidine ''Imperium Romanum'' ná "na tailte atá faoi smacht ag an Róimh" - is é sin le rá go dtagraíonn an focal úd ''imperium'' (cumhacht, údarás pearsanta) do na críocha sin atá faoi cheannas na Róimhe. Is ionann críocha na hImpireachta agus na críocha úd go léir ina dtugtar aird ar ''imperium'' an Impire. Ó ré Ágastais go dtí an t-am ar thit an chuid Iartharach den Impireacht as a chéile faoi thionchar Imirce Mhór na Náisiún, ba í an Róimh an ríocht ba mhó cumhachta, daonra agus achair in Iarthar na hEoráise agus i dTuaisceart na hAfraice. Thosaigh an Róimh ag dul i bhfairsinge i bhfad sular tháinig an mhonarcacht i leaba na poblachta, agus shroich sí barr a fairsinge i ré an Impire Traianus, nuair a cloíodh an Dáicia (i [[An Rómáin|Rómáin]] an lae inniu) sa bhliain 106. San am sin, bhí timpeall is 5,900,000 ciliméadar cearnacha de thailte faoi smacht na Róimhe. D'fhág an Róimh a sliocht ar chultúr, ar dhlí, ar theicneolaíocht, ar ealaíona, ar theangacha, ar reiligiún, ar rialtas, ar fhórsaí armtha, agus ar ailtireacht na sibhialtachtaí a tháinig i gcomharbas uirthi, agus is féidir a rá go gcaitheann an Róimh a scáth orainn inniu féin.
Scar dhá leath na hImpireachta - leath na Róimhe agus leath Chathair [[Constantinople|Chonstaintín]] - as a chéile, agus an bheirt acu ag tabhairt "Impireacht na Róimhe" orthu féin. Go traidisiúnta, glactar leis gur tháinig deireadh le hImpireacht na Róimhe ar an 4 Meán Fómhair 476, nuair a cuireadh Impire deireanach Iarthar na Róimhe, Romulus Augustus nó "Augustulus", as cumhacht, gan aon duine a ghlacfadh an ríchathaoir ina dhiaidh. Mar sin, chuaigh Impireacht Iarthar na Róimhe in éag i rith na cúigiú haoise, ach mhair an leath Oirthearach - an [[Impireacht Bhiosántach]], mar is gnách a thabhairt uirthi inniu - go dtí an bhliain 1453, nuair a chuir na Turcaigh Otamánacha de dhroim an tsaoil í. Choinnigh na Biosántaigh cultúr agus dlí na sibhialtachta Gréagaí agus Rómhánaí beo ina measc, chomh maith leis an gCríostaíocht Heilléineach agus Cheartchreidmheach, ach níor mhair an Laidin ina mbéal, nó b'fhearr leo an Ghréigis, a bhí á labhairt go fairsing mar chineál [[francbhéarla]] in Oirthear na hImpireachta le fada.
== Forbairt na hImpireachta ==
Go traidisiúnta, aithníonn na staraithe dhá thréimhse i stair na hImpireachta, is é sin, an Phrionsacht (nó ''principatus'', ón bhfocal ''princeps'', is é sin, "an chéad saoránach"), a mhair ó ré Ágastais go dtí Géarchéim na Tríú hAoise, agus an Tiarnacht (bunaithe ar an bhfocal ''dominatus'', a thagann ó ''dominus'', tiarna), a thosaigh nuair a tháinig Diocletianus i gcumhacht agus a chuaigh in éag le hImpireacht na Róimhe Iartharaí. I mblianta na Prionsachta, coinníodh cuma na poblachta ar an impireacht, agus na forais phoblachtacha i bhfeidhm i gcónaí. Nuair a tháinig an Tiarnacht ar an bhfód, áfach, níor spáráladh ar thaispeántas feiceálach na cumhachta, ar chorónacha óir ná ar dheasghnáthaí impiriúla. Níos deireanaí, shocraigh na staraithe nach raibh an scéal chomh simplí sin: fágadh foirmeacha stairiúla áirithe ó laethanta na poblachta Rómhánaí beo thar na haoiseanna go dtí an Impireacht Bhiosántach féin, agus chuirtí an mhórgacht impiriúil ar taispeántas go galánta i dtús ré na himpireachta féin.
== An Chéad Impire: Ágastas ==
Ba é [[Ágastas]] (Gaius Julius Caesar Octavianus roimh an bhliain 27 r. Chr) an chéad [[Impire Rómhánach]]. Bhí sé i réim ó 16 Eanáir 27 RC go dtí 19 Lúnasa AC 14.
Tháinig Ágastas i gcomharbas ar [[Iúil Caesar]]. Chuir Ágastas deireadh leis na cogaí cathartha a bhí á gcur sa Róimh ó laethanta Iúil Caesar anuas, agus bhunaigh sé rítheaghlach na [[Séasar]]. Thug sé le tuiscint nach raibh sé ach ag iarraidh Poblacht na Róimhe a thabhairt ar ais agus a atógáil, ach le fírinne, is é an rud a rinne sé ná an phoblacht sin a iompú ina himpireacht oidhreachtúil. Bhí sé an-mhaith i mbun riaracháin, agus tháinig rath ar an Róimh. Bhunaigh sé an [[Garda Praetóireach.|Garda Praetóireach]] mar ghardaí pearsanta an impire. Fuair sé bás ar [[19 Lúnasa]] [[14|AD 14]].
== Rítheaghlach Iúil agus Claudius ==
=== Tibir ===
Ba é [[Tibir]] (Tiberius) an dara himpire. Tháinig Tibir i gcomharbacht ar Ágastas (leanbh uchtaithe de chuid Ágastais ab ea Tibir). Rialaigh sé ó 17 Lúnasa 14 go dtí 16 Márta 37.
=== Caligula ===
Tháinig [[Caligula]] i gcomharbacht ar Tiberius ar 16 Márta 37. Nuair a bhí an chéad bhliain dá thréimhse ina Impire ag druidim chun deireanais, tháinig tinneas air, agus deir na staraithe go raibh sé as a mheabhar ina dhiaidh sin. Bhí ráflaí ann ag an am go raibh sé ag bualadh craicinn lena chuid deirfiúracha agus gaireadh bandia dá dheirfiúr Drusilla nuair a fuair sí bás go tobann sa bhliain [[38]]. D'ordaigh Caligula go dtógfaí dealbha di ar fud na hImpireachta, rud a chuir olc ar na Giúdaigh nuair a d'ordaigh sé go dtógfaí ceann díobh i lár an teampaill in [[Iarúsailéim]], de réir scríbhneoireacht Fhíoló Chathair Alastair. Fuair Caligula bás sula bhféadfaí an dealbh sin a thógáil, áfach. Bhí achrann ann idir é féin agus an [[Seanad na Róimhe|Seanad]], agus tháinig rudaí go cnámh na huillinne nuair a d'fhógair Caligula go bhfágfadh sé an Róimh agus go gcuirfeadh sé faoi go buan i [[Cathair Alastair|gCathair Alastair]] san Éigipt, áit ina raibh súil aige go ndéanfaí adhradh dó mar dhia beo. Géarchéim pholaitiúil a bhí ann don Seanad, toisc go gcuirfeadh a leithéid seo a gcuid cumhachtaí, cumhacht [[Garda Praetóireach|an Gharda Phraetóirigh]] agus cumhacht pholaitiúil na Róimhe féin i mbaol lagaithe. Níor bhain Caligula Cathair Alastair amach. Cuireadh deireadh lena réimeas ar 24 Eanáir AC 41, nuair a feallmharaíodh é ag an nGarda Praetóireach, a bhí faoi cheannas [[Cassius Chaerea]].
=== Cláidias ===
Ba uncail le Caligula agus garmhac dheirfiúr Ágastais é [[Cláidias]] (Claudius). Cuireadh i réim é ag an nGarda Praetóireach, seachas an [[Seanad na Róimhe|Seanad]], ar an 24 Eanáir 41, an lá céanna a maraíodh Caligula. Bhí sé an-mhaith i mbun riaracháin. Ba é lena linn féin mar Impire a tosaíodh gabháltas rathúil na Rómhánach ar an mBreatain. Fuair sé bás ar 13 Deireadh Fómhair 54.
=== Nearó ===
Ba é [[Nearó]], nó Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus, a saolaíodh faoin ainm ''Lucius Domitius Ahenobarbus'', ar a dtugtaí Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus freisin, ([[15 Nollaig]] [[37]] - [[9 Meitheamh]] [[68]]) an cúigiú hImpire ar Impireacht na Róimhe. Tá clú air mar gheall ar an bhfinscéal gur sheinn sé ar an bhfidil agus [[an Róimh]] ag dul trí thine. Thairis sin, bhí sé ar dhuine de na hImpirí ba mhó a rinne géarleanúint ar na Críostaithe i stair na hImpireachta. Bhí sé i réim ó 13 Deireadh Fómhair 54 go dtí 9 Meitheamh 68.
== Ceannaircí agus Bliain an Cheathrair Impirí ==
Thosaigh cogadh cathartha san impireacht. Chuir Nearó lámh ina bhás féin sa bhliain 68. Sa bhliain 69, bhí an Impireacht faoi smacht ag [[Galba]], [[Otho]], [[Vitellius]] agus [[Vespasian|Veaspáisian]] i ndiaidh a chéile. Mar sin, tugtar ''Bliain an Cheathrair Impirí'' ar 69.
== Rítheaghlach Flavius ==
=== Veaspáisian ===
Nuair a tháinig deireadh le Bliain an Cheathrair Impiri, bhí an Impireacht faoi smacht ag [[Vespasian]]us, agus d'éirigh leis deireadh a chur leis an gcogadh cathartha.
=== Titus ===
Ba mhac le Vespasianus é [[Titus]]. Chuir sé deireadh le héirí amach na nGiúdach sa bhliain 70. Nuair a cailleadh Vespasianus sa bhliain 79, tháinig Titus i gcomharbacht air. Ar an 24 Lúnasa sa bhliain sin, bhrúcht Sliabh ''Vesuvius'' agus cailleadh a lán daoine sa cheantar máguaird. Tháinig tinneas ar Titus sa bhliain 81, agus fuair sé bás.
=== Domitianus ===
Ba dheartháir le Titus é [[Domitianus]]. Ba rialtóir tiarnúil é. Feallmharaíodh Domitianus sa bhliain 96.
== Rítheaghlach Antoninus ==
=== Nerva ===
Nuair a maraíodh Domitianus, gaireadh Impire de Nerva. Comhairleoir de chuid Domitianus a bhí ann. Bhí sé 65 bliana d'aois nuair a tháinig sé i gcumhacht sa bhliain 96, agus fuair sé bás i mí Eanáir 98.
=== Traianus ===
Rugadh Traianus sa Spáinn. Ginearál den scoth a bhí ann, agus cheap Nerva Traianus mar chomharba sular cailleadh é. Gaireadh "Optimus Princeps" (an rialtóir is fearr) de.
=== Hadrianus ===
Spáinneach ba ea [[Hadrianus]], agus bhí gaol aige le Traianus. Phós sé Vibia Sabina, garneacht de chuid Traianus, agus tháinig sé i gcomharbacht ar Traianus. Riarthóir maith a bhí ann.
=== Antoninus Pius ===
Roghnaigh Hadrianus Antoninus Pius mar chomharba, agus tháinig sé i gcoróin sa bhliain 138 Bhí an Róimh faoi shíocháin le linn a ré. Cailleadh Antoninus Pius sa bhliain 161.
=== Marcus Aurelius agus Lucius Verus ===
Bhí gaol ag Marcus Aurelius agus Lucius Verus le Hadrianus agus Antoninus Pius, agus d'uchtaigh Antoninus iad. Tháinig siad i gcomharbacht air, ach tháinig tinneas ar Verus sa bhliain 169 agus fuair sé bás. Fealsamh Stóch ab ea Marcus Aurelius. Bhí cogaí á gcur ar theorainn na himpireachta le linn a ré, mar bhíodh na "barbaraigh" ag sárú teorainneacha.
=== Commodus ===
Ba mhac le Marcus Aurelius é Commodus. Dar leis na staraithe, tháinig deireadh le ré órga an ''Pax Romana'' le linn a ré. Feallmharaíodh Commodus sa bhliain 192.
== Rítheaghlach Severus ==
Gaireadh impire de Septimus Severus sa bhliain 193. Bhí a lán iarrthóirí ann, agus bhí cogaí cathartha á gcur san impireacht ó 193 go 197, ach nuair a tháinig deireadh leis na cogaí, bhí an impireacht faoi smacht ag Septimus Severus. Bhunaigh sé rítheaghlach nua, a mhair ó 193 go 235, cé go raibh a lán géarchéimeanna polaitiúla ar siúl.
== Géarchéim na Tríú hAoise ==
Ar éigean nár tháinig deireadh leis an Impireacht le linn na tréimhse seo (idir 235 agus 284). Bhí cogaí, géarchéimeanna eacnamaíochta, plánna agus galair ar siúl.
== Críochdheighilt na hImpireachta ==
=== Dióicléitiánas ===
D'éirigh le Dióicléitiánas (Diocletianus) deireadh a chur le Géarchéim na Tríú hAoise. Tháinig sé i gcoróin sa bhliain 284. Cheap sé go raibh an impireacht rómhór, agus mar sin chuir sé tús le críochdheighilt na himpireachta. Tharraing sé siar ó chúrsaí an rialtais sa bhliain 305, agus fuair sé bás sa bhliain 311.
=== Clann Chonstaintín ===
Chuir Constaintín I (Constaintín Mór, a saolaíoch faoin ainm ''Flavius Valerius Constantinus'') deireadh leis na cogaí cathartha a bhí á gcur san impireacht. Ba é Constaintín I an chéad impire a d'iompaigh ina Chríostaí, agus bhí líon na gCríostaithe ag dul i méid as sin amach. Bhunaigh sé príomhchathair nua in impireacht an Oirthir, Cathair Chonstaintín. As sin amach, ba í an Róimh príomhchathair an Iarthair agus ba í Cathair Chonstaintín príomhchathair an Oirthir. Cailleadh Constaintín sa bhliain 337.
=== Rítheaghlach Valentinianus ===
Tháinig Valentinianus Mór i gcoróin sa bhliain 364, agus bhunaigh sé ríshliocht nua. Cailleadh Valentinianus sa bhliain 375. Tháinig meath ar an impireacht arís i ndiaidh a lae, agus brú ar theoireannacha na himpireachta. Ba é ríshliocht Valentinianus a bhí ag rialú an Iarthair ó 364 go 392 agus ag ríalú an Oirthir ó 364 go 378.
=== Athaontú faoi Theodosius ===
Ba é Theodosius Mór an t-impire deireanach a bhí ag rialú na hImpireachta uile, idir oirthear agus iarthar. Fuair sé bás sa bhliain 395, agus tháinig meath ar an iarthar arís i ndiaidh a lae. Chreach Alaric, rí na nGotach, cathair na Róimhe sa bhliain 410.
== Deireadh na Róimhe Iartharaí ==
Go traidisiúnta, glactar leis gur tháinig deireadh le hImpireacht na Róimhe ar an 4 Meán Fómhair 476, nuair a cuireadh Impire deireanach Iarthar na Róimhe, Romulus Augustus nó "Augustulus", as cumhacht, gan aon duine a ghlacfadh an ríchathaoir ina dhiaidh. Gaireadh Rí na hIodáile de shaighdiúir barbarach, Odoacer.
== Impireacht an Oirthir - an Impireacht Bhiosántach ==
Chuaigh Impireacht Iarthar na Róimhe in éag i rith na cúigiú haoise, ach mhair an leath Oirthearach - an Impireacht Bhiosántach, mar is gnách a thabhairt uirthi inniu - go dtí an bhliain 1453, nuair a chuir na Turcaigh Otamánacha de dhroim an tsaoil í. Choinnigh na Biosántaigh cultúr agus dlí na sibhialtachta Gréagaí agus Rómhánaí beo ina measc, chomh maith leis an gCríostaíocht Heilléineach agus Cheartchreidmheach. Ach níor mhair an Laidin ina mbéal, nó b'fhearr leo an Ghréigis, a bhí á labhairt go fairsing mar chineál francbhéarla in Oirthear na hImpireachta le fada.
== Teanga ==
Ba í an Laidin príomhtheanga na Róimhe féin, agus ar fud an iarthair, ach bhí an Ghréigis tábhachtach san Impireacht freisin. Bhí an-mheas ag na Rómhánaigh ar stair agus cultúr na nGréagach cé go raibh an Ghréig faoi chois acu, agus bhí an Ghréigis á labhairt go fairsing mar chineál francbhéarla in Oirthear na hImpireachta. Ba í an Ghréigis príomhtheanga na mBiosántach.
== Oidhreacht ==
Bhí tionchar ollmhór ag Impireacht na Róimhe ar stair an domhain, mar shampla teanga, litríocht, rialtas, dlíthe, ailtireacht, innealtóireacht, leigheas, spórt, ealaíona, eolaíocht.
== Féach freisin ==
* [[Poblacht na Róimhe]]
* [[An tSean-Róimh]]
* [[An tSean-Ghréig]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
* [https://slideplayer.com/slide/14717667/90/images/19/Aml%C3%ADne+RCh.+AD.jpg/ Amlíne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123092958/https://slideplayer.com/slide/14717667/90/images/19/Aml%C3%ADne+RCh.+AD.jpg/ |date=2025-01-23 }}
[[Catagóir:Impireacht na Róimhe| ]]
[[Catagóir:An tSean-Róimh|*]]
[[Catagóir:Stair na hIodáile]]
[[Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa]]
[[cs:Starověký Řím#Císařství]]
[[Catagóir:Impireachtaí]]
kit31cx4m1beb7d5yhz8pmm0z3jc0ys
Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh
0
11809
1314139
1303216
2026-05-19T12:17:06Z
CommonsDelinker
440
Ag baint [[:Íomhá:CJEU_60.JPG|CJEU_60.JPG]] amach, scrios [[commons:User:Wdwd|Wdwd]] é ón Chómhaoin mar: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:CJEU 60.JPG|]]
1314139
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Institiúid [[dlí]]<nowiki/>thiúil an [[an tAontas Eorpach|Aontais Eorpach]] í '''Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh''' ('''CBAE'''),<ref name=iate /> lonnaithe i [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]].
Tá dhá chúirt i gCúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/C%C3%BAirt%20Bhreithi%C3%BAnais%20an%20Aontais%20Eorpaigh/ga/|teideal="Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-03-18}}</ref>
* [[An Chúirt Bhreithiúnais Eorpach]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/an%20Ch%C3%BAirt%20Bhreithi%C3%BAnais%20Eorpach/ga/|teideal="an Chúirt Bhreithiúnais Eorpach"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-03-18}}</ref> agus
* An Chúirt Ghinearálta
Sa Chúirt Bhreithiúna tá [[breitheamh]] amháin ó gach Ballstát agus 11 [[abhcóide]] ghinearálta. Sa Chúirt Ghinearálta tá 49 [[breitheamh]] ann (sa bhliain 2021).
Léirmhíníonn Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh [[dlí]] an Aontais chun deimhin a dhéanamh de go gcuirtear i bhfeidhm é ar an tslí chéanna i ngach Ballstát, agus réitíonn sí díospóidí dlíthiúla idir rialtais náisiúnta agus institiúidí an Aontais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/institutions-bodies/court-justice_ga|teideal=Cén chaoi a n-oibríonn Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh?|údar=Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|dáta=2016-06-16|language=ga|work=an tAontas Eorpach|dátarochtana=2021-03-18}}</ref>
I gcásanna áirithe is féidir le daoine aonair, gnólachtaí nó eagraíochtaí cásanna a chur faoina bráid chun gníomh a dhéanamh in aghaidh institiúid de chuid an Aontais, má cheapann siad go bhfuil a g[[Cearta daonna|cearta]] sáraithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/factsheets/ga/sheet/157/cosaint-sonrai-pearsanta|teideal=Cosaint sonraí pearsanta {{!}} Bileoga eolais ar an Aontas Eorpach {{!}} Parlaimint na hEorpa|language=ga|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2021-03-18}}</ref>
== Cad a dhéanann Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh? ==
Tugann an Chúirt rialuithe uaithi ar na cásanna a thagann os a comhair. Is iad seo a leanas na cineálacha cásanna is coitianta:
* an dlí a léirmhíniú (réamhrialuithe) – tá sé de cheanglas ar chúirteanna náisiúnta na mBallstát deimhin a dhéanamh de go gcuirtear dlí an Aontais i bhfeidhm i gceart, ach d'fhéadfadh léirmhíniú éagsúil a bheith ann idir na cúirteanna i dtíortha éagsúla. Má bhíonn cúirt náisiúnta in amhras mar gheall ar léirmhíniú nó bailíocht dhlí an Aontais, féadfaidh sí soiléiriú a iarraidh ar an gCúirt Bhreithiúnais. Is féidir úsáid a bhaint as an bpróiseas céanna chun cinneadh a dhéanamh an bhfuil dlí nó cleachtas náisiúnta ag teacht le dlí an Aontais nó nach bhfuil.
* forfheidhmiú an dlí (imeachtaí um shárú) – tógtar an cineál seo cáis i gcoinne rialtas náisiúnta má theipeann air dlí an Aontais a chomhlíonadh Is féidir leis an gCoimisiún Eorpach nó Ballstát ar leith an cás a thionscnamh. Má chinntear gur sháraigh an tír an dlí, ní mór di cúrsaí a chur ina gceart láithreach bonn, nó d'fhéadfaí an dara cás a thabhairt ina coinne ina bhféadfaí fíneáil a ghearradh uirthi.
* gníomhartha dlíthiúla de chuid an Aontais a neamhniú (caingne le haghaidh neamhniú) – má mheastar go sáraíonn gníomh de chuid an Aontais conarthaí nó cearta bunúsacha an Aontais, is féidir le rialtas Ballstáit, Comhairle an Aontais Eorpaigh, an Coimisiún Eorpach nó (i gcásanna áirithe) Parlaimint na hEorpa a iarraidh ar an gCúirt an gníomh sin a neamhniú. Chomh maith leis sin, féadfaidh daoine aonair a iarraidh ar an gCúirt gníomh de chuid an Aontais a bhfuil tionchar díreach orthu a neamhniú.
* deimhin a dhéanamh de go ndéanann an tAontas gníomh (caingne a bhaineann le neamhghníomh) – ní mór don Pharlaimint, don Chomhairle agus don Choimisiún cinntí áirithe a ghlacadh i gcásanna áirithe. Mura ndéanann siad amhlaidh, féadfaidh rialtais na mBallstát, institiúidí eile de chuid an Aontais nó (faoi réir coinníollacha áirithe) daoine aonair nó gnólachtaí gearán a thabhairt os comhair na Cúirte.
* smachtbhannaí a chur ar institiúidí de chuid an Aontais (''caingne le haghaidh damáistí'') – is féidir le haon duine a ndearnadh dochar dá leasa mar thoradh ar ghníomh nó neamhghníomh a dhéanann an tAontas Eorpach nó foireann an Aontais caingean a thabhairt ina n-aghaidh os comhair na Cúirte.
== Comhdhéanamh ==
[[Íomhá:European Court of Justice - Grand courtoom (3516682090).jpg|mion]]
Tá dhá chúirt i gCúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh:
* [[Cúirt Bhreithiúnais Eorpach|An Chúirt Bhreithiúnais]]– pléann sí le hiarrataí ar réamhrialuithe ó na cúirteanna náisiúnta, le caingne áirithe le haghaidh neamhniú agus le hachomhairc.
* An Chúirt Ghinearálta – tugann sí breithiúnas i gcaingne le haghaidh neamhniú a thógann daoine aonair, comhlachtaí agus, i roinnt cásanna, rialtais na mBallstát. Go bunúsach, ciallaíonn sin gur le dlí na hiomaíochta, státchabhair, trádáil, talmhaíocht agus trádmharcanna is mó a bhíonn an chúirt seo ag plé.
[[Íomhá:CJE salle.JPG|mion]]
Ceapann na rialtais náisiúnta i gcomhpháirtíocht gach breitheamh agus gach abhcóide ginearálta le haghaidh téarma in-athnuaite sé bliana. Sa dá Chúirt, roghnaíonn na breithiúna Uachtarán le haghaidh téarma in-athnuaite trí bliana.
== An próiseas ==
Sa Chúirt Bhreithiúnais, sanntar breitheamh amháin (an "breitheamh-rapóirtéir") agus abhcóide ginearálta amháin do gach cás. Bíonn dhá chéim i gceist le próiseáil na gcásanna:
* [[Íomhá:EuGH Saal (große Kammer mit 13 Richter).JPG|mion]]An chéim scríofa
** Tugann na páirtithe ráitis scríofa don Chúirt – agus is féidir le húdaráis náisiúnta, institiúidí de chuid an Aontais agus, uaireanta, daoine aonair, barúlacha a chur isteach chomh maith.
** Déanann an breitheamh-rapóirtéir achoimre ar an ábhar seo go léir agus pléitear é ag cruinniú ginearálta na Cúirte, ag a ndéantar cinneadh maidir leis an méid seo a leanas:
*** Líon na mbreithiúna a bheidh ag déileáil leis an gcás: 3, 5 nó 15 bhreitheamh (an Chúirt ina hiomláine), ag brath ar chastacht agus tábhacht an cháis. Cúigear breithiúna a bhíonn ag déileáil le formhór na gcásanna, agus is go fíor-neamhchoitianta a éisteann an Chúirt ina hiomláine cás.
*** Cibé an gá nó nach gá éisteacht (céim ó bhéal) a bheith ann agus cibé an bhfuil nó nach bhfuil gá le tuairim oifigiúil ón Abhcóide Ginearálta.
* Céim ó bhéal – éisteacht phoiblí
** Is féidir le dlíodóirí ón dá thaobh a gcás a chur faoi bhráid na mbreithiúna agus an Abhcóide Ghinearálta, agus féadfaidh siadsan na dlíodóirí a cheistiú.
** Má mheasann an Chúirt go bhfuil gá le Tuairim ón Abhcóide Ginearálta, tabharfar é sin roinnt seachtainí tar éis na héisteachta.
** Déanann na breithiúna machnamh agus tugann siad a mbreithiúnas.[[Íomhá:CJCE-ECT - Lobby (3515904923).jpg|mion]]
* Tá an nós imeachta sa Chúirt Ginearálta an-chosúil, ach amháin go dtagann formhór na gcásanna os comhair triúr breithiúna agus nach ann d'aon Abhcóidí Ginearálta.[[Íomhá:European Court of Justice (ECJ) in Luxembourg with flags 0017 (1674479483).jpg|mion]]
== An Ghaeilge ==
Ar an 17 Márta 2021, tugadh breithiúnas sa chéad chás [[An Ghaeilge|Gaeilge]] riamh i gCúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh. Cuireadh an cás faoi bhráid na cúirte chun soiléiriú a fháil faoi cé acu an bhfuil sé de rogha ag cúirt i mballstát de chuid an AE diúltú faoiseamh a cheadú i gcás faoi chearta a bhaineann le dlí na hEorpa.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/breithiunas-tugtha-sa-chead-chas-gaeilge-riamh-i-gcuirt-bhreithiunais-an-ae/|teideal=Breithiúnas tugtha sa chéad chás Gaeilge riamh i gCúirt Bhreithiúnais an AE|údar=tuairisc.ie|dáta=2021-03-17|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-03-18}}</ref>
Cé go bhféadfadh go mbeidh éifeacht bheag phraiticiúil ag an cás seo, léirigh sé prionsabal tábachtach maidir leis an oibleagáid a bhíonn ar an Stát Treoir a chur i bhfeidhm, go mór mór má tá [[cearta teanga]] i gceist.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4171787266178899|teideal=Breithiúnas tugtha sa chéad chás Gaeilge riamh i gCúirt Bhreithiúnais an AE|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2021|dátarochtana=2021}}</ref>
Tá rannóg aistriúcháin Gaeilge ag an gCúirt ina n-oibríonn dlítheangeolaithe. Is í an Fhraincis príomhtheanga na cúirte.
[[Íomhá:Tanja Kreil.jpg|mion|[[Rialú Kreil|Tanja Kreil]]]]
== Féach freisin ==
* [[An Chúirt Bhreithiúnais Eorpach]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://curia.europa.eu/jcms/jcms/Jo2_7024/en/|teideal=CURIA - Presentation - Court of Justice of the European Union|work=curia.europa.eu|dátarochtana=2021-03-18}}</ref>
* [[Cúirt Eorpach um Chearta an Duine|An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine]]
== Tagairtí ==
{{reflist |refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/2208377/ga | teideal = Téarma: Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 19-03-2026}}</ref>}}
[[Catagóir:Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh]]
[[Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh]]
[[Catagóir:Cúirteanna]]
78j08em4f57pmcd9trp57t18strav62
Kálmán Kalocsay
0
12486
1314269
1251105
2026-05-19T22:52:01Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
1314269
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Scríbhneoir]] [[Esperanto]] agus [[máinlia]] [[An Ungáir|Ungárach]] ab ea '''Kalmán Kalocsay''' ('''Kalocsay Kálmán''' [kɔlotʃay 'ka:lma:n] de réir ord ainmneacha traidisiúnta na hUngáire; [[6 Deireadh Fómhair]], [[1891]] - [[27 Feabhra]], [[1976]]). Eagarthóir, [[file]] agus [[Aistriúchán|aistritheoir]], a raibh breis is 30 teanga aige, a bhí ann freisin, agus bhí tionchar ollmhór aige ar éabhlóid litríocht Esperanto. De bhunús [[Gaeilge]] a ainm baiste, "Kolomano" as Esperanto, nó "Colmán" as Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.eanswers.net/|teideal=eAnswers - ask any question and quickly get an answer from real people|údar=eAnswers|language=en|work=eAnswers|dátarochtana=2019-02-27}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Coloman of Stockerau|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Coloman_of_Stockerau&oldid=857246010|journal=Wikipedia|date=2018-08-30|language=en}}</ref>
Agus é ina fhear óg, oileadh é ina [[Dochtúir leighis|dhochtúir]]. Níos déanaí rinneadh príomh-ghalareolaí de ag [[ospidéal]] mór i m[[Búdaipeist]].
== Saothar ==
Sa bhliain 1921 a foilsíodh a chéad bhailiúchán filíochta "Mondo kaj Koro" (domhan agus croí). Meastar go leathan gurb eisean a scríobh an bailiúchán soinéad anghrách "Sekretaj Sonetoj" (soinéid rúnda), a foilsíodh faoin ainm cleite « Peter Peneter ».
[[Íomhá:Lakóépület. Torony. - Gödöllő, Fenyvesi nagyút 82.JPG|mion|Tí Kálmán volt lakóháza. ID -12348. - Gödöllő, Fenyvesi nagyút 82.[[Íomhá:Kalocsay Kálmán Nyúl utca 4.JPG|mion|222x222px]]]]
[[Íomhá:Kalman Kalocsay.jpg|clé|mion|250x250px|1921]]
Eisean a bhí mar eagarthóir ar an iris litríochta Esperanto is ar an bhfoilsitheoir "Literatura Mondo" (domhan na litríochta) sna 1930-aí agus sna 1940-aí, a bhí mar lárionad ag an Budapeŝta Skolo, scoil Bhudapest.
I measc a shaothair ar an litríocht is ar an teangeolaíocht tá "Plena Gramatiko de Esperanto" (lánghraiméar Esperanto) agus an Parnasa Gvidlibro (treoir Pharnassus), saothair i gcomhar le Gaston Waringhien, chomh maith le "Lingvo Stilo Formo" (teanga, stíl, foirm) faoin stíl san fhilíocht. Bhí baint aige le Ciclipéid Esperanto in dhá imleabhar.
Chuir a lán údar suim in Kalocsay, agus is í Ada CSISZÁR atá i bhfeidhil a shaothair neamhfhoilsithe anois.
== Bunsaothar filíochta in Esperanto ==
* Mondo kaj Koro, 1921
* Streĉita Kordo
* Rimportretoj
* Izolo
* Dekdu poetoj (dhá fhile déag), 1934
[[Íomhá:1933 Infero Kalocsay.jpg|mion|1933]]
[[Íomhá:1938 E-Radikoj.jpg|mion|1938]]
== Saothair aistrithe go hEsperanto ag Kálmán Kalocsay ==
* Johano la Brava le [[Sándor Petőfi]], 1923
* La Tragedio de l'Homo le Madach, 1924 (athfhoilsithe in 1965)
* Eterna Bukedo (filíocht aistrithe as 22 theanga) in 1931
* Romaj Elegioj le Goethe, 1932;
* Hungara Antologio, 1933;
* Infero le Dante, 1933
* La Floroj de l'Malbono (le Baudelaire) (comhaistriúchán), 1957
* Reĝo Lear le Shakespeare, 1966
* Kantoj kaj Romancoj de Heine, i gcomhar le [[Gaston Waringhien]], 1969
* Libero kaj Amo le Sándor Petőfi, 1970
* Ezopa saĝo athchruthaithe de réir Aesop, 1956
* La Somermeznokta Sonĝo le Shakespeare
* La Tempesto le Shakespeare
* Tutmonda Sonoro - dhá imleabhar filíochta, aistrithe as 30 theanga, 1981
[[Íomhá:Kalman Kalocsay signature.svg|clé|mion]]
== Saothair ar na teangacha ==
* DOMFABRIKO : 6000 frazeologiaj esprimoj hungaraj-Esperantaj (i gcomhar le Ada CSISZÁR, 1975;
* Lingvo Stilo Formo, staidéi
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Kalocsay, Kalman}}
[[Catagóir:Filí]]
[[Catagóir:Daoine Ungáracha]]
aobm7kn3nbf6gintn9mqflu2xcnwvv3
God Save the King
0
12798
1314263
1223619
2026-05-19T22:14:49Z
Seachránaí
53315
Catagóirí
1314263
wikitext
text/x-wiki
{{teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Saothar Ceoil}}
Is é '''God Save the King''' ({{lang-ga|Go sabhála Dia an Rí}}) [[amhrán náisiúnta]] na [[Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]].
Seo an téacs i nGaeilge na hAlban:
{{lang|gd|
Dhia, thoir d ar n-uachdran gaoil<br>
Sonas is sìneadh saoghl;<br>
Dhia, dìon an Rìgh;<br>
Deònaich dha buaidh sa chòir,<br>
Ard-ghreadhnachas is glòir,<br>
Fad-riaghladh aoibhinn, mòr;<br>
Dhia, dìon an Rìgh !<br>
Do mhaitheas caoin, neo-ghann,<br>
Bi dortadh air a cheann,<br>
Gun sgur, gun dìth ;<br>
Ceart-reachdan biodh ra linn,<br>
Á sìor thoirt aobhair dhuinn,<br>
Le guth s le cridh bhith seinn<br>
Dhia, dion an Rìgh !<br>
}}
{{Síol-au}}
{{Síol-ceanada}}
{{Síol-nz}}
{{Síol-en}}
{{Síol-cy}}
{{Síol-gd}}
{{Síol-ni}}
{{Síol-om}}
{{síolta ceol}}
[[Catagóir:Amhráin Náisiúnta]]
[[Catagóir:An Astráil]]
[[Catagóir:An Bheilís]]
[[Catagóir:An Nua-Shéalainn]]
[[Catagóir:Ceanada]]
[[Catagóir:Impireacht na Breataine]]
[[Catagóir:Oileán Mhanann]]
[[Catagóir:Oileáin Mhuir nIocht]]
[[Catagóir:Ríocht Aontaithe]]
[[Catagóir:San Uinseann agus na Greanáidíní]]
l7dc964povzwlegrxtgkikr7qd4t645
Máirtín Ó Muilleoir
0
13709
1314158
1299406
2026-05-19T14:01:15Z
Conradder
34685
cat
1314158
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Iriseoir]] [[Gaeilge]] as [[Béal Feirste]] é '''Máirtín Ó Muilleoir'''(rugadh [[1 Eanáir]], [[1959]] <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.niassembly.gov.uk/|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2019-03-14}}</ref>). Foilsítear a altanna go minic in ''[[Lá Nua]]''. Is comhairleoir cathrach agus iarardmhéara de chuid [[Sinn Féin]] é i mBéal Feirste. Is fear gnó rathúil é le baint mhór aige le cúrsaí foilsitheoireachta.
[[Íomhá:Brexit protest at Stormont (30447426117).jpg|clé|mion|2018, i lár]]
==Cúrsaí gnó==
Sa bhliain 1997, cheannaigh Ó Muilleoir cuid den ''[[Andersonstown News]]'', comhlacht a cheannaigh an ''[[The Irish Echo|Irish Echo]]'' i g[[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]] go gairid ina dhiaidh sin. Tá lámh aige fosta i ngnólachtaí eile in Éirinn agus i Meiriceá. Bhí sé ina stiúrthóir ar [[Northern Ireland Water]] ar feadh tamaill chomh maith.<ref name="BBC">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-11927971|teideal=Mairtin O'Muilleoir to represent SF in south Belfast|publisher=BBC.co.uk|date=6 December 2010|accessdate=21 June 2013}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Muilleoir, Mairtin O}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1959]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Ard-Mhéaraí Bhéal Feirste]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]]
[[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]]
asjczkxlnhittfzq2nfnfmzgv874h4m
Leabhar Cheanannais
0
14077
1314245
1308869
2026-05-19T20:07:02Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314245
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}[[Íomhá:KellsFol032vChristEnthroned.jpg|thumb|Léiríonn Fóilió 32v [[Críost mar Rí]].]]
Is lámhscríbhinn [[dathmhaisiú lámhscríbhinne|dhathmhaisithe]] i [[Laidin]] é '''Leabhar Cheanannais''' ({{lang-la|Codex Cenannensis}} {{lang-en|Book of Kells}}) (Baile Átha Cliath, Leabharlann [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]], LS A.I. (58), ar a dtugtar '''Leabhar Cholm Cille''' uaireanta) ina bhfuil ceithre [[Soiscéal|Shoiscéal]] an [[Tiomna Nua]], mar aon le réamhthéacsanna agus táblaí éagsúla. Scríobh [[Manach Ceilteach|manaigh Cheilteacha]] amach é thart ar an mbliain 800. Díorthaíodh téacs na Soiscéal ón Vulgáid den chuid is mó, cé go gcuimsítear roinnt sleachta ó luathleaganacha an [[Bhíobla]] ar a ngairtear an Vetus Latina chomh maith. Is mórshaothar [[callagrafaíocht Iartharach|callagrafaíochta Iartharaí]] é agus seasann sé do bhuaic an dathmhaisithe Oileánaigh. Ceaptar go forleathan freisin gurb é an tseoid náisiúnta is fearr in [[Éirinn]] é.
Tá léaráidí agus maisiú Leabhar Cheanannais níos fearr ná Soiscéil Oileánacha eile ó thaobh na fairsinge agus na castachta de. Sa mhaisiú, feictear teaglaim d’íocónagrafaíocht thraidisiúnta Chríostaí agus móitífeanna ornáideacha guairneánacha is gnách don ealaín Oileánach. Cuirtear beocht le leathanaigh na lámhscríbhinne le fíoracha daoine, ainmhithe agus béisteanna miotasacha, chomh maith le [[snaidhmeadh]] casta agus le patrúin dualaíochta ar dhathanna beoga. Tá cuid mhaith de na gnéithe beaga maisiúla sin lán de shiombalachas Críostaí agus cuireann siad tuilleadh béime ar théamaí na mórléaráidí dá bharr.
Tá 340 [[fóilió]] i gceist leis an lámhscríbhinn anois, agus tá sí faoi cheangal i gceithre imleabhar ón mbliain 1953. Is ar phár lao ar ardchaighdeán atá na duilleoga, agus cuimsítear sa mhaisiú mionsaothraithe gan fasach deich léaráid lánleathanaigh agus leathanaigh téacs atá beo le túslitreacha ''historiated'' agus le mionsamhlacha idirlíneacha. Sonraíonn siad buaic na gcáilíochtaí frithchlaisiceacha agus bríomhara d’ealaín Oileánach. Dealraítear gur saothar triúr scríobhaithe éagsúla ar a laghad é mórscript Oileánach an téacs féin. Tá an litreoireacht scríofa i ndúch iaranngháil, agus tháinig na dathanna a úsáideadh ó réimse fhairsing substaintí. Cuid mhór de na substaintí seo, rinneadh iad a thabhairt isteach sa tír ó thíortha i bhfad i gcéin.
Tá an lámhscríbhinn ainmnithe as an [[mainistir]] i g[[Ceanannas]] ina raibh sí ar feadh na gcéadta. Tá sí ar taispeáint bhuan i [[leabharlann]] [[Coláiste na Tríonóide|Choláiste na Tríonóide]] anois i m[[Baile Átha Cliath]], [[Éire]]. De ghnáth, cuireann an leabharlann dhá cheann de na ceithre imleabhar reatha ar taispeáint i ndiaidh a chéile – ceann amháin acu ag léiriú mórléaráide agus an ceann eile ag léiriú gnáthleathanach téacs.
== Stair ==
=== Bunús ===
[[Íomhá:LindisfarneFol27rIncipitMatt.jpg|thumb|Cuimsíonn Fóilió 27r ó Shoiscéil Lindisfarne réamhrá Liber generationis de [[Soiscéal Mhatha|Shoiscéal Mhatha]]. Déan comparáid idir an leathanach seo agus an leathanach comhfhreagrach ó Leabhar Cheanannais (féach anseo), go háirithe foirm an mhonagraim Lib.]]
Tá Leabhar Cheanannais ar cheann de na samplaí is fearr agus is cáiliúla de ghrúpa lámhscríbhinní ar an stíl Oileánach, mar a thugtar orthu, a rinneadh ó dheireadh an tséú haois go tús an naoú haois i [[mainistir|mainistreacha]] na h[[Éireann]], na h[[Alban]] agus [[Shasana]], agus i mainistreacha na mór-roinne de bhunús Éireannach nó Sasanach.<ref name="Henry74">Henry 1974, 150.</ref> Áirítear ar na lámhscríbhinní sin [[Cathach Cholm Cille]], Ambrosiana Orosius, Soiscéal briste i leabharlann ardeaglaise Durham (iad uile ó thús an tseachtú haois), agus Leabhar Dharú (ón dara leath den seachtú haois). Tagann Soiscéil Durham, Soiscéil Echternach, Soiscéil Lindisfarne (féach léaráid ar dheis), agus Soiscéil Lichfield ó thús an ochtú haois. Is ó dheireadh an ochtú haois a thagann Leabhar Soiscéil Naomh Gall agus Soiscéil Macregal. Is ó thús an naoú haois a thagann Leabhar Ard Mhacha (ón mbliain 807-809), Mír Leabhar Soiscéil Turin, Priscian Leiden, Priscian Naomh Gall agus Soiscéal Macdurnan. Cuireann scoláirí na lámhscríbhinní sin le chéile bunaithe ar chosúlachtaí stíle ealaíonta, scripte agus traidisiún téacsúil. Ciallaíonn stíl lánfhorbartha an mhaisithe go dtagann Leabhar Cheanannais déanach sa tsraith, ó dheireadh an ochtú haois nó ó thús an naoú haois. Tá cuid mhaith de na traidisiúin íocónagrafaíochta agus stíleacha atá sna luath-lámhscríbhinní seo le fáil i Leabhar Cheanannais chomh maith. Mar shampla, ábhar iontais is ea an chomhsheasmhacht ó thaobh fhoirm na litreacha maisithe de i réamhleathanaigh na Soiscéal agus na Soiscéal Oileánach. Déan comparáid, mar shampla, idir réamhleathanaigh [[Soiscéal Mhatha|Shoiscéal Mhatha]] i Soiscéil Lindisfarne agus i Leabhar Cheanannais. Tá snaidhmeadh casta maisiúil taobh istigh d'imlínte cheannlitreacha méadaithe an téacs sa dá leabhar. (Chun liosta níos cuimsithí de lámhscríbhinní ábhartha a fheiceáil, féach: List of Hiberno-Saxon illustrated manuscripts).
Díorthaíonn an t‑ainm ''Leabhar Cheanannais'' as [[Mainistir Cheanannais]] i g[[Ceanannas]], [[Contae na Mí]], Éire, ina raibh sé ar feadh cuid mhaith de na meánaoiseanna. Tá an dáta agus an áit a ndearnadh an lámhscríbhinn ina ábhar díospóireachta suntasaí. Go traidisiúnta, creideadh gur cruthaíodh an leabhar le linn thréimhse [[Colm Cille|Cholm Cille]], agus fiú gur shaothar a lámh féin é b’fhéidir. Tá an traidisiún sin díchreidiúnaithe le fada ar bhonn pailéagrafach agus stíleach. Tacaíonn an chuid is mó den fhianaise le dáta déantúis thart ar 800, i bhfad i ndiaidh bhás Cholm Cille sa bhliain 597. Tá traidisiún eile ann, atá coitianta i measc scoláirí na hÉireann, a áitíonn gur cruthaíodh an lámhscríbhinn le haghaidh chomóradh 200 bliain bhás an naoimh.
Níor críochnaíodh an lámhscríbhinn riamh. Tá cúig theoiric iomaíocha ar a laghad maidir le háit bhunaidh agus am críochnaithe na lámhscríbhinne. Sa chéad chás, seans gur cruthaíodh an leabhar, nó an téacs amháin, in Í agus gur tugadh go Ceanannas ansin é, ar cuireadh na léaráidí leis, b’fhéidir, agus nár críochnaíodh riamh é. Sa dara cás, seans gur cruthaíodh an leabhar ar fad in Í. Sa tríú cás, seans gur cruthaíodh an lámhscríbhinn sa teach screaptra i gCeanannas. Sa cheathrú cás, seans gur cruthaíodh i dtuaisceart Shasana é, ag Lindisfarne b’fhéidir, agus gur tugadh go hÍ é agus uaidh sin go Ceanannas. Faoi dheireadh, seans go ndearnadh é ag mainistir anaithnid in Albain in aimsir na gCruithneach. Cé nach cosúil go mbeidh freagra conclúideach ar cheist déantúis an leabhair riamh, glactar go forleathan leis an gcéad teoiric faoi láthair – gur tosaíodh air in Í agus gur cuireadh leis i gCeanannas. Gan aird ar cibé teoiric atá fíor, táthar cinnte go ndearna manaigh Cholm Cille, a raibh an-bhaint acu leis an bpobal in Í, Leabhar Cheanannais.
=== Na Meánaoiseanna ===
Rinne [[Lochlannaigh]] slad ar Mhainistir Cheanannais roinnt mhaith amanna sa deichiú haois, agus ní heol conas a mhair an leabhar. Is in iontráil na bliana 1007 d’[[Annála Uladh|Annála Ulaidh]] atá an tagairt stairiúil is luaithe don leabhar agus, go deimhin, don leabhar a bheith i gCeanannas. Tá taifead san iontráil ar an gcaoi ar goideadh Soiscéal Cholm Cille, (Columba) príomhiarsma an Domhain Thiar, i rith na hoíche ó shacraistí iartharach an mhórshéipéil chloiche ag Ceanannas mar gheall ar a chumhdach ceardúil. Aisghabhadh an lámhscríbhinn faoi fhód roinnt míonna ina dhiaidh sin – gan a clúdach órga uscarach. Déantar talamh slán de i gcoitinne gurb é “Soiscéal Cholm Cille” Leabhar Cheanannais. Más fíor sin, ciallaíonn sé go raibh an leabhar i gCeanannas fada go leor faoin mbliain 1007 le go mbeadh a fhios ag gadaithe go raibh sé ann. B’fhéidir go bhfuil fóiliónna ar iarraidh ó thús agus ó chríoch Leabhar Cheanannais mar thoradh ar réabadh na lámhscríbhinne óna clúdach. Tugtar le fios ón gcur síos sna hAnnála ar an leabhar a bheith “ó Cholm Cille” – is é sin, gur le Colm Cille an leabhar, nó go ndearna Colm Cille é – gur creideadh an tráth sin gurbh in Í a rinneadh an leabhar.
Ar aon nós, bhí an leabhar i gCeanannas cinnte sa dara haois déag nuair a rinneadh cóip de [[cairteacha talún|chairteacha talún]] a bhain le Mainistir Cheanannais ar chuid dá leathanaigh fholmha. Bhí an cleachtas sin – cairteacha a chóipeáil isteach i leabhair thábhachtacha – forleathan sna meánaoiseanna, agus tugann inscríbhinní dá leithéid i Leabhar Cheanannais cruthúnas cinnte maidir lena láthair ag an am sin.
Díscaoileadh Mainistir Cheanannais de bharr leasuithe eaglasta an dara haois déag. Tiontaíodh séipéal na mainistreach ina shéipéal paróiste inar coinníodh Leabhar Cheanannais.
[[Íomhá:KellsFol027v4Evang.jpg|thumb|left|Cuimsíonn Fóilió 27v siombalacha na g[[Ceathrar Soiscéalaithe]] (ar deiseal ón mbarr clé): fear ([[Naomh Matha Soiscéalaí|Matha]]), leon ([[Naomh Marcas Soiscéalaí|Marcas]]), iolar ([[Eoin Soiscéalaí|Eoin]]) agus damh ([[Naomh Lúcás Soiscéalaí|Lúcás]])]]
==== Leabhar Chill Dara ====
Rinne Giraldus na [[Breataine Bige]], scríbhneoir ón dara haois déag, cur síos ar an Mórleabhar Soiscéil a chonaic sé i g[[Cill Dara]] i sliocht cáiliúil óna leabhar ''Topographia Hibernica'', agus ceapann cuid mhaith daoine ó shin gur Leabhar Cheanannais a bhí ann. Gabhann an cur síos le Ceanannas cinnte:
Dar leis, cuimsíonn an leabhar teacht le chéile na g[[ceathrar soiscéalaithe]] dar le h[[Naomh Iaróm|Iaróm]], agus ar gach leathanach ar leith tá dearaí ar leith, agus iad suaitheanta ag dathanna éagsúla. Féadtar, dar leis, aghaidh mórgachta agus í tarraingthe go diaga a fheiceáil anseo; ansiúd féadtar siombail mhistéireacha na Soiscéalaithe a fheiceáil le sciatháin – péire sciathán, sé sciathán, ceithre sciathán, péire arís. Iolar anseo, gamhain ansiúd; fear anseo, leon ansiúd agus gach foirm eile atá ann, infinideach nach beag. Má thugann tú gnáth-shracfhéachaint orthu, dar leis, sílfidh tú gur scriosadh atá ann, seachas fíochán. Tá togha na ceardaíochta mórthimpeall ort, ach seans nach dtabharfadh tú faoi deara é. Déan grinnscrúdú air agus treáfaidh tú scrín na healaíne. Déanfaidh tú amach castachtaí, chomh mín agus chomh fíneálta sin, chomh lom lán de shnaidhmeanna agus de thrilseáin, ar dhathanna chomh húr agus chomh beoga, go gceapfaidh tú, dar leis, gur saothar [[aingeal|aingil]] atá ann seachas saothar fir.
Ós rud é go n‑áitíonn Giraldus go bhfaca sé an leabhar sin i gCill Dara, b’fhéidir gur leabhar eile a chonaic sé ar an gcaighdeán céanna le Leabhar Cheanannais atá caillte anois, nó b’fhéidir go ndearna sé dearmad faoina láthair.
=== An Nua-Aois ===
D’fhan Leabhar Cheanannais i gCeanannas go dtí 1654. Sa bhliain sin, bhí marcshlua [[Oilibhéar Cromail|Chromail]] ag fanacht sa séipéal i gCeanannas, agus sheol gobharnóir an bhaile an leabhar go [[Baile Átha Cliath]] le go mbeadh sé sábháilte. Bhronn Henry Jones, a bhí ina easpag ar an Mí tar éis an [[Reistiréisin]], an lámhscríbhinn ar [[Coláiste na Tríonóide|Choláiste na Tríonóide]] i m[[Baile Átha Cliath]] sa bhliain 1661, áit ar fhan sí ó shin i leith, cé is móite d’iasachtaí gearra go leabharlanna eile agus go hiarsmalanna. Tá sí ar taispeáint phoiblí sa tSeanleabharlann ag Coláiste na Tríonóide ón naoú haois déag.
Thar na blianta, cuireadh roinnt aguisíní le téacs Leabhar Cheanannais. Sa séú haois déag, chuir Gerald Plunkett as Baile Átha Cliath sraith [[Uimhir Rómhánach|uimhreacha Rómhánacha]] le caibidlí na Soiscéal de réir na rannta a chruthaigh Ard-Easpag Canterbury an tríú haois déag, Stephen Langton. Rinne an ministir suntasach Anglacánach, James Ussher, comhaireamh agus uimhriú ar na fóiliónna sa bhliain 1621, go gairid i ndiaidh do [[Rí Séamas I]] é a ainmniú ina Easpag ar an Mí. Tugadh cuireadh don [[Bhanríon Victoria]] agus don [[Prionsa Albert|Phrionsa Albert]] an leabhar a shíniú sa bhliain 1849. Déanta na fírinne, áfach, shínigh siad fordhuilleog nua-aoiseach ar creideadh, go lochtach, gur cheann de na fóiliónna bunaidh í. Baineadh an leathanach lena gcuid sínithe nuair a athcheanglaíodh an leabhar sa bhliain 1953.
Thar na céadta, rinneadh an leabhar a athcheangal roinnt uaireanta. Le linn athcheangal an ochtú haois déag, rinneadh sioscadh antuisceanach ar na leathanaigh agus cailleadh codanna beaga de roinnt léaráidí. Rinneadh an leabhar a athcheangal sa bhliain 1895 freisin, ach thit an t‑athcheangal sin as a chéile go tapa. Faoi dheireadh na 1920idí, scoireadh roinnt fóiliónna ón bpríomh-imleabhar go huile is go hiomlán. Sa bhliain 1953, rinne an ceanglóir leabhar, Roger Powell, an lámhscríbhinn a athcheangal ina ceithre imleabhar, agus shín sé roinnt leathanach ina raibh boilsceanna. Is féidir breathnú ar dhá imleabhar a bhíonn ar taispeáint i gColáiste na Tríonóide de ghnáth – ceann acu oscailte ar leathanach mórmhaisithe, agus ceann eile chun dhá leathanach téacs bheagmhaisithe a thaispeáint.
Sa bhliain 2000, seoladh an t‑imleabhar ina bhfuil [[Soiscéal Mharcais]] go [[Canberra]] san [[Astráil]] i gcomhair taispeántais de lámhscríbhinní dathmhaisithe. Níorbh é sin ach an ceathrú huair a seoladh Leabhar Cheanannais thar lear le haghaidh taispeántais. Faraor, d’fhulaing an t‑imleabhar “miondíobháil lí”, mar a thugtar air, ar an mbealach go Canberra. Meastar go mb’fhéidir gur tharla an díobháil de bharr creathanna ó innill an [[eitleán|eitleáin]] le linn na heitilte fada.
=== Macasamhla ===
[[Íomhá:BookKells.jpg|thumb|Cuimsítear an téacs “Erat autem hora tercia” (“ansin a bhí an tríú huair”) i bhfóilió 183r ó fhacsamhail Leabhar Cheanannais na bliana 1990. Sa bhliain 1951, rinne an foilsitheoir Eilvéiseach, Urs Graf-verlag Bern, an chéad fhacsamhail de Leabhar Cheanannais.]]
Macasamhlaíodh an chuid is mó de na leathanaigh i n[[grianghraif]] dhubha agus bhána, ach bhí 48 macasamhail dhaite san eagrán freisin, lena n‑áirítear na maisithe lánleathanaigh ar fad. Le cead Bhord Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, rinne Thames agus Hudson eagrán facsamhla eile sa bhliain 1974. D’áirigh an t‑eagrán seo na léaráidí lánleathanaigh ar fad ón lámhscríbhinn agus cuid ionadaíoch de mhaisiú na leathanach téacs, chomh maith le roinnt sonraí méadaithe de na léaráidí. Bhí na macasamhla ar fad lándaite agus ba é John Kennedy, Green Studio, Baile Átha Cliath, a rinne an ghrianghrafadóireacht.
Sa bhliain 1979, d’iarr foilsitheoir Eilvéiseach, Faksimile-Verlag Luzern, cead chun facsamhail lándaite den leabhar a dhéanamh. Diúltaíodh cead ar dtús, mar cheap oifigigh Choláiste na Tríonóide go raibh baol ró-ard díobhála ann. Faoin mbliain 1986, bhí próiseas forbartha ag Faksimile-Verlag a bhain úsáid as súchán séimh chun an leathanach a dhíriú ionas go mbeifí in ann grianghraf den leathanach a ghlacadh gan teagmháil a dhéanamh leis, agus fuair siad cead facsamhail nua a fhoilsiú dá bharr. Tar éis dóibh grianghraf a ghlacadh de gach leathanach, ullmhaíodh facsamhail aonleathanaigh chun é a chur i gcomparáid leis an mbunleagan agus rinneadh coigeartú air nuair ba ghá. Foilsíodh an saothar críochnaithe sa bhliain 1990 i dtacar de dhá imleabhar le facsamhail iomlán agus tráchtaireacht léannta. Tá cóip amháin díobh i seilbh na hEaglaise [[Eaglais Shasana|Anglacánaí]] i gCeanannas ar shuíomh na bunmhainistreach.
== Cur Síos ==
Cuimsíonn Leabhar Cheanannais ceithre Shoiscéal na scrioptúr [[Críostaí]] scríofa i ndúch dubh, dearg, corcra agus buí i mórscript oileánach, le réamhráite, le hachoimrí agus le comhchordachtaí de shleachta Soiscéil ag teacht rompu. Tá 340 duilleog [[pár|pháir]] nó [[fóilió]] ann anois. Tá formhór na bhfóiliónna ina gcodanna de dhuilleoga níos mó, ar a dtugtar [[défhóiliónna]], atá fillte ina leath chun dhá fhóilió a chruthú. Tá na défhóiliónna neadaithe ina chéile agus fuaite le chéile chun fithíní ceathrúna páipéir a chruthú. Scaití, ní cuid de dhéfhóilió é an fóilió, ach leathanach singil is ea é a cuireadh isteach sa cheathrú páipéir. Tá na fóiliónna atá ar marthain dlúite ina 38 ceathrú páipéir. Tá idir ceithre fhóilió agus dhá fhóilió dhéag (idir dhá agus sé dhéfhóilió) i ngach ceathrú páipéir. Go minic, ach ní i gcónaí, bíonn na fóiliónna ceangailte i ngrúpaí deich bhfóilió. Is leathanaigh shingile iad cuid de na fóiliónna, mar is iondúil i gcás na leathanach tábhachtach maisithe. Tarraingíodh línte ar na fóiliónna le haghaidh an téacs, uaireanta ar an dá thaobh, tar éis na fóiliónna a fhilleadh. Tá lorg pricíní agus línte treoracha fós le feiceáil ar chuid de na leathanaigh. Tá an párpháipéar ar ardchaighdeán, cé go bhfuil tiús na bhfóiliónna míchothrom. Tá cuid acu gar do leathar agus cuid eile acu chomh tanaí sin go bhfuil siad beagnach tréshoilseach.
Faoi láthair, is é toise an leabhair 330 faoi 250 mm. Ar dtús, ní raibh na fóiliónna ar ghnáthmhéid, ach sioscadh iad go dtí an mhéid reatha le linn athcheangal an ochtú haois. Tá an spás don téacs tuairim agus 250 faoi 170 mm. Tá idir 16 agus 18 líne téacs ar gach leathanach. Tá an lámhscríbhinn i bhfíordhea-riocht agus an mhóraois atá aici, cé go ndearna díobháil don obair ealaíne fhíneálta ar chuid mhaith leathanach de bharr cuimilte. Caithfidh go raibh mórtheach screaptra ag obair ar an leabhar ar feadh na mblianta, ach níor críochnaíodh riamh é de réir dealraimh, agus níl ach imlínte an mhaisithe bheartaithe ar chuid de na leathanaigh. Creidtear gur cailleadh tuairim agus 30 fóilió den bhun-lámhscríbhinn thar na céadta. Rinne Ussher 344 fóilió a chomhaireamh sa bhliain 1621, ach tá roinnt duilleog caillte cheana féin ó shin. Tá an meastachán foriomlán bunaithe ar bhearnaí sa téacs agus ar easpa roinnt mórléaráidí.
=== Clár Ábhair ===
Cuimsíonn an leabhar atá ar marthain réamhábhair, téacs iomlán Shoiscéal [[Soiscéal Mhatha|Mhatha]], [[Soiscéal Mharcais|Mharcais]] agus [[Soiscéal Lúcáis|Lúcáis]], agus [[Soiscéal Eoin]] go dtí Eoin 17:13. Tá an chuid eile d’Eoin agus méid anaithnid den réamhábhair ar iarraidh agus seans gur cailleadh é nuair a goideadh an leabhar luath sa 11 aois AD. Cuimsítear dhá liosta bhriste d’ainmneacha Eabhracha atá sna Soiscéil, ''Breves'' ''causae'' (achoimrí Soiscéil), ''Argumenta'' (gearr-bheathaisnéisí na Soiscéalaithe), agus táblaí canóna de chuid Eusebius sna réamhábhair eile. Is dócha gur chuimsigh cuid den réamhábhair atá caillte mar atá sé i Soiscéil Lindisfarne agus i Leabhar Dharú agus Ard Mhacha litir Iaróim, ar a dtugtar ''Novum opus'', chuig an bPápa Damasus I ina míníonn Iaróm cúis a aistriúcháin. Cé nach bhfuil an dóchúlacht chéanna ann, seans gur chuimsigh an ábhair chaillte litir Eusebius chuig Carpianus ina míníonn sé úsáid na dtáblaí canóna. Ar na Soiscéil oileánacha go léir, níl an litir sin ach i lámhscríbhinn Lindisfarne.
[[Íomhá:KellsFol005rCanonTable.jpg|thumb|left|Cuimsíonn fóilió 5r leathanach de [[Chanónacha Eusebius]].]]
Tá dhá bhlúire de liostaí ainmneacha Eabhracha; ceann ar recto an chéad fhóilió a mhaireann agus ceann ar fhóilió 26, atá curtha isteach ag críoch an réamhábhair d’Eoin. Cuimsíonn an chéad liosta briste críoch an liosta le haghaidh Shoiscéal Mhatha. Theastódh dhá fhóilió eile le haghaidh na n‑ainmneacha atá in easnamh ar Mhatha. Tá tuairim agus aon cheathrú den liosta do Lúcás sa dara liosta briste, ar fhóilió 26. Theastódh trí fhóilió eile le haghaidh an liosta do Lúcás. Ciallaíonn struchtúr na ceathrún páipéir ina bhfuil fóilió 26 gur éagosúil go bhfuil trí fhóilió ar iarraidh idir fhóilió 26 agus 27, agus táthar beagnach cinnte nach bhfuil fóilió 26 ina bhunláthair anois. Níl tásc ná tuairisc ar líostaí Mharcais agus Eoin.
Tagann táblaí canóna Eusebius as Caesarea i ndiaidh an chéad liosta briste. Forbraíodh na táblaí seo chun na Soiscéil a chrostagairt agus gabhann siad roimh théacs na Vulgáide. Roinn Eusebius an Soiscéal ina chaibidlí agus chruthaigh sé táblaí ansin a chuir ar chumas léitheoirí eachtraí áirithe de bheatha Chríost a aimsiú sna Soiscéil. Go traidisiúnta, áiríodh na táblaí canóna i réamhábhair fhormhór na gcóipeanna meánaoiseacha de théacs Vulgáide na Soiscéal. Tá sé fíordheacair táblaí Leabhar Cheanannais a úsáid, áfach, mar gur chomhdhlúthaigh an scríobhaí na táblaí sa chaoi agus go bhfuil siad trí chéile anois. Chomh maith leis sin, níor cuireadh na huimhreacha comhfhreagracha caibidle isteach in imill an téacs riamh, rud a chiallaíonn go bhfuil sé dodhéanta na codanna dá bhfuil na táblaí canóna ag tagairt a aimsiú. Ní léir an fáth ar fágadh ar lár iad: b’fhéidir go raibh sé ar intinn ag an scríobhaí na tagairtí a chur leis tar éis dó a bheith críochnaithe, nó b'fhéidir gur fhág sé ar leataobh iad d’aon ghnó ionas nach millfeadh sé cuma na leathanach.
[[Íomhá:KellsFol019vBrevCausLuke.jpg|thumb|right|Tá tús Breves causae Lúcáis i bhfóilió 19.]]
Baineann na ''Breves causae'' agus ''Argumenta'' le traidisiún lámhscríbhinne réamh-Vulgáide. Is achoimrí iad na ''Breves'' ''causae'' ar aistriúcháin sa t[[Sean-Laidin]] ar na Soiscéil agus tá siad roinnte ina gcaibidlí uimhrithe. Ar nós uimhreacha na dtáblaí canóna, ní úsáidtear na huimhreacha caibidle seo ar leathanaigh téacs na Soiscéal. Ní dócha go mbainfí úsáid as na huimhreacha sin, fiú amháin dá gcríochnófaí an lámhscríbhinn, mar chomhfhreagair na huimhreacha caibidle do na haistriúcháin sa tSean-Laidin agus bheadh sé deacair iad a chur in oiriúint do théacs na Vulgáide. Is bailiúcháin finscéalta faoi na Soiscéalaithe atá sna ''Argumenta''. Tá eagar aisteach ar na ''Breves causae'' agus ''Argumenta'': tagann na ''Breves causae'' agus ''Argumenta'' do Mhatha ar dtús, ansin na ''Breves'' agus ''Argumenta'' do Mharcas, agus ansin, aisteach go leor, tagann na ''Argumenta'' do Lúcás agus d'Eoin araon roimh a gcuid ''Breves causae''. Seo an ord aimhrialta céanna atá i Leabhar Dharú, ach sa chás sin, tagann na codanna atá as áit ag deireadh na lámhscríbhinne seachas mar chuid de réamhrá leanúnach. I lámhscríbhinní oileánacha eile, ar nós Shoiscéil Lindisfarne, [[Leabhar Ard Mhacha]] agus Shoiscéil Echternach, caitear le gach Soiscéal mar shaothar aonair agus tagann a gcuid réamhráite díreach rompu. Bhain an scoláire, T.K. Abbot, de thátal as an athrá moghach ar na Breves causae agus Argumenta ó Leabhar Dharú i Leabhar Cheanannais, go raibh Leabhar Dharú nó samhail choitianta in aice láimhe ag scríobhaí Leabhar Cheanannais.
=== Téacs agus script ===
Cuimsíonn Leabhar Cheanannais téacs na gceithre Shoiscéal bunaithe ar an Vulgáid. Ní chuimsíonn sé cóip ghlan den Vulgáid áfach. Tá roinnt éagsúlachtaí leis an Vulgáid ann, áiteachaí ar úsáideadh aistriúcháin sa tSean-Laidin seachas téacs Iaróim. Cé go bhfuil na héagsúlachtaí seo coitianta sna Soiscéil oileánacha ar fad, níl an chuma ar an scéal go bhfuil patrún comhsheasmhach éagsúlachta idir na téacsanna oileánacha éagsúla. Tugann fianaise le tuiscint gur bhraith scríobhaithe go minic ar an gcuimhne seachas ar eiseamláir agus iad ag scríobh an téacs.
[[Íomhá:KellsFol309r.jpg|thumb|200px|Cuimsíonn fóilió 309r téacs ó Shoiscéal Eoin atá scríofa i mórscript Oileánach ag an scríobhaí ar a dtugtar Lámh B.]]
Den chuid is mó, scríobhtar an lámhscríbhinn i mórscript oileánach le roinnt samplaí de litreacha mionscripte anseo agus ansiúd (e nó s go hiondúil). Scríobhtar an téacs i líne fhada amháin trasna an leathanaigh de ghnáth. Shainaithin Françoise Henry triúr scríobhaithe sa lámhscríbhinn seo ar a laghad, ar ar thug sí Lámh A, Lámh B agus Lámh C. Faightear Lámh A ar fhóilió 1 go 19v, fóilió 276 go 289, agus fóilió 307 go deireadh na lámhscríbhinne. Den chuid is mó, scríobhann Lámh A ocht nó naoi líne dhéag in aghaidh an leathanaigh i ndúch gáil donnnós coitianta san Iarthar. Faightear Lámh B ar fhóilió 19r go 26 agus ar fhóilió 124 go 128. Tá claonadh beagán níos mó ag Lámh B le mionscript a úsáid, agus úsáideann sé dúch dearg, corcra agus dubh, agus líon éagsúil línte in aghaidh an leathanaigh. Faightear Lámh C ar fud fhormhór an téacs. Tá claonadh níos mó ag Lámh C ná mar atá ag Lámh A le mionscript a úsáid freisin. Úsáideann Lámh C an dúch gáil scothdhonn céanna a úsáideann Lámh A agus scríobhann sé seacht líne dhéag in aghaidh an leathanaigh beagnach i gcónaí.
[[Íomhá:KellsFol200rGeneolgyOfChrist.jpg|thumb|left|Ginealach Íosa de chuid Lúcáis (a chuimsíonn trí leathanach)]]
==== Earráidí ====
Tá roinnt difríochtaí idir an téacs agus na Soiscéil aitheanta. Ainmníonn Leabhar Cheanannais sinsear breise go lochtach i nginealach [[Íosa]] a thosaíonn ag [[Naomh Lúcás Soiscéalaí|Lúcás]] 3:23. I mball eile, ba chóir go mbeadh “I came not to send peace, but the sword,” ach tá gaudium (“áthas”) inar chóir do gladium (“claíomh”) a bheith, agus aistrítear é mar "Ní síocháin [amháin] a tháinig mé a chur ach áthas" dá bharr.
=== Maisiú ===
Gabhann cuid mhaith mionsamhlacha lánleathanaigh leis an téacs, agus feictear níos mó maisithe beaga péinteáilte ar fud an téacs ná riamh roimhe. Tá cáil ar mhaisiú an leabhair as mionsonraí casta a chur le chéile le déantúis dhána fhuinniúla. Baintear amach buaicthréithe na ceannlitreach lámhscríbhinne Oileánaí anseo, mar a dhéanann Carl Nordenfalk cur síos orthu: “the initials ... are conceived as elastic forms expanding and contracting with a pulsating rhythm. The kinetic energy of their contours escapes into freely drawn appendices, a spiral line which in turn generates new curvilinear motifs...” Bíonn réimse leathan dathanna i gceist leis na léaráidí, go háirithe corcra, liathchorcra, dearg, bándearg, glas agus buí. Tá claonadh sna lámhscríbhinní luatha i dtreo pailéad níos lú. Ní úsáideann Leabhar Dharú ach ceithre dhath mar shampla. Mar ba ghnách le saothar Oileánach, níor baineadh úsáid as [[órdhuille]] ná [[airgead-duille]] sa lámhscríbhinn. Dhéantaí na líocha le haghaidh na léaráidí, a d’áirigh ócar dearg agus buí, lí copair ghlais (ar a dtugtar verdigris uaireanta), indeagó agus [[lapis lazuli]], a iompórtáil ó réigiún na Meánmhara agus, i gcás an lapis lazuli, ó oirthuaisceart na hAfganastáine.
Tá an clár maisithe mhórthaibhsigh i bhfad níos suntasaí ná aon leabhar Soiscéil Oileánaigh eile a mhaireann. Tá deich léaráid lánleathanaigh a mhaireann lena n‑áirítear dhá phortráid [[soiscéalaithe]], trí leathanach le ceithre shiombail soiscéalaithe, leathanach cairpéid, mionsamhail den [[Muire|Mhaighdean Mhuire]] agus de [[Mac na hÓighe|Mhac na hÓighe]], mionsamhail de [[Críost mar Rí|Chríost mar Rí]], agus mionsamhlacha de [[Gabháil Íosa|Ghabháil Íosa]] agus de [[Cathú Chríost|Chathú Chríost]]. Tá trí lánleathanach déag de théacs maisithe a mhaireann lena n‑áirítear leathanaigh le haghaidh an chéad chúpla focal de na Soiscéil ar fad. Tá maisiú fairsing ar ocht gcinn de na deich leathanach táblaí canóna. Is fíordhóchúil go raibh leathanaigh eile mhionscripte agus téacs maisithe ann atá caillte anois. Chomh maith leis na príomhleathanaigh sin, tá scata mór maisithe beaga agus ceannlitreacha maisithe ar fud an téacs. Go deimhin, níl ach dhá leathanach ann gan mhaisiú.
[[Íomhá:KellsFol002rCanonTable.jpg|thumb|right|Cuimsíonn fóilió 2r de Leabhar Cheanannais ceann de [[Chanónacha Eusebius]].]]
Tosaíonn fóiliónna na lámhscríbhinne atá ar marthain le blúire de ghluais na n‑ainmneacha Eabhracha. Tá an blúire sin ar cholún na láimhe clé d’fhóilió 1r. Tá mionsamhail de na ceithre shiombail soiscéalaithe, a bhfuil cuma an chaite orthu anois, ar cholún na láimhe deise. Tá an mhionsamhail treoshuite sa chaoi agus go gcaithfear an t‑imleabhar a iompú nócha céim chun é a fheiceáil i gceart. Is téama amhairc iad na ceithre shiombail soiscéalaithe atá fite fuaite sa leabhar. Léirítear iad le chéile beagnach i gcónaí chun béim a leagan ar an teagasc maidir le haontacht teachtaireachta na gceithre Shoiscéal.
Leagtar béim bhreise ar aontacht na Soiscéal trí mhaisithe tháblaí canóna Eusebius. Léiríonn na táblaí canóna féin aontacht na Soiscéal go dúchasach trí shleachta comhfhreagracha ó na Soiscéil a eagrú. Teastaíonn dhá leathanach déag le haghaidh tháblaí canóna Eusebius de ghnáth. I Leabhar Cheanannais, bheartaigh lucht déanta na lámhscríbhinne ar dhá leathanach déag (fóilió 1v go 7r) ach ar chúis anaithnid, chomhdhlúthaigh siad le deich leathanach é, a d’fhág fóilió 6v go 7r folamh. Chiallaigh an comhdhlúthú seo nach rabhthas in ann na tablaí canóna a úsáid. Tá maisiú an chéad ocht leathanach de na táblaí canóna go mór faoi thionchar Luathleabhair Shoiscéil ón Meánmhuir, ina raibh traidisiún na táblaí a fhágáil laistigh de stuara (ar nós Táblaí Canóna Londan). Cuireann lámhscríbhinn Cheanannais an mhóitíf seo i láthair ar bhealach Oileánach, a chiallaíonn nach bhféachtar ar na stuaraí mar ghnéithe ailtireachta, ach go mbíonn siad ina bpatrúin chéimseatúla stílithe le maisiú Oileánach. Tá na ceithre shiombail soiscéalaithe sna spásanna faoi agus os cionn na stuanna. Cuirtear an dá thábla canóna dheireanacha i láthair laistigh de ghréille. Níl an láithriú sin le feiceáil ach amháin i lámhscríbhinní Oileánacha agus chonacthas ar dtús i Leabhar Dharú é.
[[Íomhá:KellsFol007vMadonnaChild V2.jpg|thumb|left|I bhfóilió 7v tá íomhá den Mhaighdean Mhuire agus de Mhac na hÓighe. Is é seo an íomhá is sine den Mhaighdean Mhuire atá ar marthain i lámhscríbhinn de chuid an Iarthair.]]
Tá an chuid eile den leabhar roinnte ina chodanna, agus is le mionsamhlacha agus le leathanaigh iomlána de théacs maisithe a thosaíonn na ranna. Cuirtear tús le gach Soiscéal le clár leanúnach maisithe. Breathnaítear ar an réamhábhar mar chuid inti féin agus is le leathanaigh áille mhaisithe a chuirtear tús leis. Chomh maith leis na réamhábhair agus na Soiscéil, is le maisiú a thosnaíonn an “dara tús” de Shoiscéal Mhatha.
Is le híomhá íocónach den [[Muire|Mhaighdean Mhuire]] agus de [[Mac na hÓighe|Mhac na hÓighe]] a chuirtear tús leis an réamhábhar (fóilió 7v). Is í an mhionsamhail seo an chéad léiriú den Mhaighdean Mhuire i lámhscríbhinn de chuid an Iarthair. Is meascán aisteach é an léiriú seo de staidiúir thosaigh agus de staidiúir ¾ Mhuire. Chomh maith leis sin, tá cosúlacht stíle idir an mhionsamhail seo agus an íomhá snoite ar chlár chónra Naomh Cuthbert ón mbliain 698. Tá seans ann gur tháinig íocónagrafaíocht na mionsamhla seo ó íocón Oirthearach nó ó íocón Coptach.
Is í an mhionsamhail den Mhaighdean Muire agus de Mhac na hÓighe atá os comhair an téacs, agus tá sé ina réamhrá oiriúnach le ‘Breves Causae’ Mhatha. Cuireann sé sin tús le ‘Nativitas Christi in Bethlem’ (Breith Íosa Críost sa Bheithil). Tá leathanach tosaigh théacs an ‘Breves Causae’ maisithe agus timpeallaithe ag fráma mionsaothraithe (fóilió 8r). Is ráiteas beo tosaigh don réamhrá iad an dá leathanach ar a bhfuil an mhionsamhail agus an téacs. Tá líne thosaigh gach coda a ghabhann leis an réamhábhar meádaithe agus maisithe (féach ‘Breves Causae Lúcáis’ thuas). Mar sin féin, níor caitheadh le haon chuid eile de na réamhábhair mar a caitheadh le ‘Breves Causae Mhatha’.
[[Íomhá:KellsFol291vPortJohn.jpg|thumb|right|Tá portráid den [[Soiscéalaí Eoin]] i bhfóilió 291v.]]
Dearadh an leabhar seo sa tslí go gcuirfí tús le gach ceann de na Soiscéal le clár maisithe beo. I dtosach, bhí mionsamhail lánleathanaigh leis na ceithre shiombail soiscéalaí mar réamhrá ag gach Soiscéal. Ina dhiaidh sin, bhí leathanach bán. Ansin, bhí portráid mhionsaothraithe den soiscéalaí os comhair théacs tosaigh an tSoiscéil a bhfuil maisiú mionsaothraithe leis. Tá portráid den Soiscéalaí (fóilió 28v) agus a leathanach de shiombailí soiscéalaí (fóilió 27r féach thuas) fós le feiceáil i Soiscéal Mhatha. I Soiscéal Mharcais, tá portráid an tSoiscéalaí in easnamh ach tá an leathanach leis na siombailí Soiscéalaí fós ann (fóilió 129v). Níl an phortráid ná na siombailí soiscéalaí i Soiscéal Lúcáis. Tá an phortráid (fóilió 291v féach ar dheis) agus na siombailí Soiscéalaí (fóilió 290v) le feiceáil i Soiscéal Eoin mar atá i Soiscéal Mhatha. Féadtar talamh slán a dhéanamh de gurbh ann do phortráidí i Soiscéal Mharcais agus Lúcáis, mar aon le leathanach na siombailí i Soiscéal Lúcáis tráth, ach gur cailleadh iad ó shin. Tá úsáid na gceithre shiombail Shoiscéalaí ar fad os comhair gach Soiscéil mhórthaibhsigh. Úsáideadh é chun aontacht na Soiscéal a chur chun cinn.
Ba mhórthaibhseach é an maisiú a rinneadh ar fhocail tosaigh gach Soiscéil. Rinneadh ‘leathanaigh chairpéid’ de na leathanaigh seo. Tá maisiú na dtéacsanna seo chomh mórthaibhseach sin gur fhág sé an téacs féin beagnach doléite. Is féidir leathanach tosaigh Shoiscéal Mhatha a thabhairt mar shampla (fóilió 28r). (Féach an léiriú ar chlé) Níl sa leathanach seo ach dhá fhocal: ''Liber generationis'' (“Leabhar na Glúine”). Is monagram ollmhór, a chlúdaíonn an leathanach ar fad, iad na litreacha ''Lib'' ón bhfocal ''Liber''. Léirítear na litreacha ''er'' mar ornáid fhite taobh istigh den litir '''b''' ón monagram. Rinneadh trí líne den fhocal ''Generationis'' agus tá sé timpeallaithe ag fráma mionsaothraithe sa cheathrú íochtarach ar dheis an leathanaigh. Tá an rud ar fad timpeallaithe ag imlíne mhionsaothraithe.
[[Íomhá:KellsFol029rIncipitMatthew.jpg|thumb|left|Tá réamhrá [[Shoiscéal Mhatha]] i bhfóilió 29r.]]
Is le bíseanna mórthaibhseacha agus le h[[obair shnaidhme]] – cuid mhór acu i bpatrúin mhíolchruthacha – atá an imlíne agus na litreacha féin maisithe. Chomh maith leis sin, ba mar seo a cuireadh le focail tosaigh Mharcais ''{{lang|la|Initum evangeli}}'' (Tús an tSoiscéil), Lúcáis ''{{lang|la|'Quoniam quidem multi}}''' agus Eoin ''{{lang|la|Inprincipio erat verbum}}'' (“I dtosach bhí an briathar”) chomh maith. Cé go raibh maisiú na leathanach seo ní b'fhorleithne i Leabhar Cheanannais, bhí na leathanaigh seo ar fad maisithe i ngach ceann de na Leabhair Soiscéal Oileánacha.
Tosaíonn Soiscéal Mhatha le [[ginealach Íosa Críost]]. Is ag [[Naomh Matha Soiscéalaí|Matha]] 1:18 a thosaíonn fíorinsint bheatha [[Íosa Críost]]. Cuireadh béim mhór ar “an dara tús” seo de Shoiscéal Mhatha in go leor luath-leabhar Soiscéil, rud a d'fhág gur caitheadh leis an dá chuid mar shaothair éagsúla. Is leis an bhfocal ''Críost'' a thosaíonn an dara leath. Ba mhinic a úsáideadh na litreacha Gréagacha ''chi'' agus ''rho'' i lámhscríbhinní meánaoiseacha chun an focal ''Críost'' a ghiorrú. I Leabhair Soiscéal Oileánacha, bhí an chéad [[monagram|mhonagram]] ''[[Chi Rho]]'' méadaithe agus maisithe. I Leabhar Cheanannais, cuireadh clár maisithe i bhfeidhm ar an dara tús seo a bhí comhionann leis na cláir a bhí mar réamhrá ag na Soiscéil aonair. Tá mionsamhail de Chríost mar Rí i verso Fhóilió 32. (Áitítear go bhfuil an mhionsamhail seo ar cheann de na portráidí Soiscéalaí a cailleadh. Tá an íocónagrafaíocht éagsúil leis na portráidí atá ar marthain, áfach, agus glacann an léann reatha leis an aitheantas agus an socrú seo don mhionsamhail seo.) Os comhair na mionsamhla seo, ar recto fhóilió 33, tá an t‑aon leathanach cairpéid de chuid Leabhar Cheanannais atá ina mhionsamhail aimhrialta; tá cúig leathanach cairpéid ag Soiscéil Lindisfarne agus tá sé cinn ag Leabhar Dharú. Tá verso bán fhóilió 33 os comhair na mionsamhla is mórthaibhsí ón luath-thréimhse mhéanaoiseach, is é sin monagram ''Chi Rho'' Leabhar Cheanannais. Is mar réamhrá don insint ar Bheatha Críost atá sé.
[[Íomhá:Meister des Book of Kells 001.jpg|thumb|right|Tá an monagram ''[[Chi Rho]]'' i bhfóilió 34r. Is iad ''Chi'' agus ''Rho'' an chéad dá litir san fhocal ''[[Críost]]'' sa [[Ghréigis]].]]
I Leabhar Cheanannais, tá an monagram ''Chi Rho'' chomh mór sin anois go gclúdaíonn sé an leathanach ar fad. Clúdaíonn an litir ''chi'' an leathanach ar fad le géag amháin ag dul trasna fhormhór an leathanaigh. Is faoi ghéaga an ''Chi'' atá an litir ''rho''. Roinntear an dá litir i gcodanna atá maisithe go mórthaibhseach le hobair snaidhme agus le pátrúin eile. Is maisiú déanta d'obair snaidhme agus de ghuairneáin atá sa chúlra chomh maith. Laistigh den mhaisiú seo, tá ainmhithe agus feithidí faoi cheilt. Éiríonn trí aingeal ó cheann de ghéaga croise an ''chi''. Tá an mhionsamhail seo ar an monagram ''Chi'' ''Rho'' is mó agus is mórthaibhsí ar marthain in aon Leabhar Soiscéal Oileánach. Is toradh é seo ar thraidisiún a thosaigh le Leabhar Dharú.
Tá dhá mhionsamhail eile lánleathanaigh i Leabhar Cheanannais a léiríonn eachtraí ó scéal na Páise. Tá téacs Mhatha maisithe le maisiú lánleathanaigh de ''Ghabháil Íosa''. (fóilió 114r). Léirítear Íosa faoi stuara stílithe agus dhá fhíor eile, atá i bhfad níos lú, á bhreith. I dtéacs Lúcáis, tá mionsamhail lánmhéide de ''Chathú Críost'' (fóilió 202v). Léirítear Críost ón gcoim aníos ar bharr an Teampaill. Ar a dheis tá slua daoine, léiriú dá dheisceabail is dócha. Ar a chlé agus taobh thíos de, tá an phearsa fhíordhubh de ''Shátan'' ann. Tá beirt aingeal os a chionn. [40]
Tá leathanach iomlán de théacs maisithe a thosaíonn le ''“Tunc dicit illis”'' i verso an fhóilió ina bhfuil ''Gabháil Críost''. Os comhair mhionsamhail Chathú Críost, tá leathanach iomlán eile de théacs maisithe (fóilió 203r “{{lang|la|Iesus autem plenus}}”). Chomh maith leis an leathanach seo, tá maisiú mionsaothraithe ar chúig leathanach iomlán eile. I Soiscéal Mhatha, tá leathanach iomlán eile lán de mhaisiú (fóilió 124r, “{{lang|la|Tunc crucifixerant Xpi cum eo duos latrones}}”). I Soiscéal Mharcais, tá dhá leathanach de théacs maisithe chomh maith (fóilió 183r, “{{lang|la|Erat autem hora tercia}}”, agus fóilió 187v, “{{lang|la|[Et Dominus] quidem [Iesus] postquam}}”). Tá dhá leathanach de théacs iomlán maisithe i Soiscéal Lúcáis (fóilió 188v, “Fuit in diebus Herodis”, agus fóilió 285r, “{{lang|la|Una autem sabbati valde}}”). Cé nach bhfuil mionsamhlacha bainteach leis na téacsanna seo, is dócha go raibh mionsamhlacha le bheith le gach ceann de na téacsanna seo ach gur cailleadh iad nó nár críochnaíodh riamh iad. Níl leathanach amháin iomlán de théacs i Soiscéal Eoin ar marthain, seachas an Réamhrá. Sa trí Shoiscéal eile, áfach, is le hinsint na Páise atá gach ceann de na leathanaigh iomlán de théacs maisithe seachas fóilió 188c a thosaíonn insint Bhreith Íosa. Os rud é, áfach, go raibh insint na Páise sna fóiliónna a cailleadh ó Shoiscéal Eoin, is dócha gur cailleadh na leathanaigh iomlán de théacs maisithe chomh maith.
[[Íomhá:KellsDecoratedInitial.jpg|thumb|left|I mbeagnach gach fóilió i [[Leabhar Cheanannais]], tá maisithe beaga cosúil leis an túslitir mhaisithe seo.]]
Níl maisiú an leabhair dírithe ar na mórleathanaigh amháin. Tá an téacs breac le túslitreacha maisithe agus le fíoracha maisithe beaga d’ainmhithe agus de dhaoine, déanta de shnaidhmeadh casta go minic. Tá túslitreacha maisithe ag go leor téacsanna suntasacha mar an Pater Noster. Ar imeall clé an leathanaigh ar a bhfuil téacs na mBiáide, i Soiscéal Mhatha (fóilió 40v), tá mionsamhail mhór ann agus tá an litir B – ar tús gach abairt í – ceangailte di ina slabhra ornáideach. Tá mionsamhail dá samhail le feiceáil ar an leathanach ar a bhfuil ginealach Chríost i Soiscéal Lúcáis (fóilió 200r). Bíonn an focal ‘qui’ ceangailte di go minic san imeall ar chlé. Seasann go leor de na hainmhithe beaga atá scaipthe tríd an téacs do “casadh-sa-chonair” (is é sin, áit ar críochnaíodh líne i spás os cionn na bunlíne nó faoin mbunlíne). Is ann do go leor ainmhithe eile chun spásanna fágtha ag deireadh línte a líonadh. Ní mar a chéile aon dá léaráid dá leithéid. Níl an oiread sin maisithe i luath-lámhscríbhinn eile atá ar marthain.
[[Íomhá:KellsFol034rXRhoDet3.jpeg|thumb|right|Mar a thaispeántar sa léiriú beag seo ar leathanach an [[monagram|mhonagraim]] Chi Rho, tá go leor de mhaisiú Leabhar Cheanannais go breá casta. (Fóilió 34r)]]
Is maisiúcháin d’ardchaighdeán iad go léir agus bíonn siad thar a bheith casta go minic. I maisiú amháin a chlúdaíonn cearnóg aon orlach de leathanach, tá 158 píosa de ribín bán, le himeall dubh, fite fuaite ar a chéile. Ní féidir roinnt den mhaisiú a fheiceáil ach amháin le gloine formhéadúcháin, cé nach eol dúinn go raibh a leithéid de ghloine, leis an gcumhacht cheart, ar fáil go dtí na céadta bliain i ndiaidh an leabhar a bheith críochnaithe. Freagraíonn an snaidhmeadh casta agus na léaráidí fite, ar thángthas orthu i gCeanannas agus i mainistreacha gaolmhara eile, de mhiotalóireacht agus shnoíodóireacht chloiche na tréimhse sin. Ó tosaíodh ag teacht orthu arís, diaidh ar ndiaidh, ón 9ú haois déag ar aghaidh, tá éileamh leanúnach ar na léaráidí seo. Go deimhin, úsáidtear go leor de na móitífeanna seo san ealaín choiteann, lena n‑áirítear seodra agus [[Tatú|tatúnna]].
== Feidhm ==
Tá feidhm shacraiminteach seachas oideachais ag an leabhar. Is ar altóir ard sa séipéal a d’fhágfaí Sóisceál a bhí chomh mór mórthaibhseach is a bhí Leabhar Cheanannais. Ní bhainfí é ach chun an Soiscéal a léamh le linn an Aifrinn. Ba é ba dóichí, áfach, ná go mbeadh an téacs de ghlanmheabhair ag an léitheoir agus nach mbeadh air an téacs a léamh ón leabhar. Is ábhar suntasach é go ndearbhaíonn [[Annála Uladh|Croinicí Uladh]] gur goideadh an leabhar ón [[sacraistí]] (ina raibh soithigh agus feisteas an [[Aifreann|Aifrinn]]) seachas ó leabharlann na mainistreach. Tá sé soiléir ó dhearadh an leabhair go raibh an fheidhm seo i gceist leis, is é sin, tugadh tosaíocht do dhearadh an leabhair ar chúrsaí praiticiúla. Tá líon mór botún sa téacs nár ceartaíodh riamh. Rinneadh línte a chríochnú go minic i spás folamh sa líne os a gcionn. Níor cuireadh teidil na gcaibidlí taobh istigh d’imill na leathanach, ar teidil iad a bhí ag teastáil le go mbeifí in ann úsáid a bhaint as na táblaí canónaigh. Go ginearálta, ní dhearnadh aon ní a chuirfeadh isteach ar chuma aeistéitiúil an leathanaigh. Tugadh tosaíocht don aeistéitic ar fheidhmiúlacht an leabhair.
==I scannáin==
Rinneadh scannán beochana sa bhliain 2009 dar theideal ''[[Rún Cheanannais Mhóir]]'' ina n‑áirítear scéal ficseanúil faoin mbealach a tháirgeann Aodhán, manach aosta, agus a phrintíseach Breandán Leabhar Cheanannais agus ruaigeanna scriosta na Lochlannach á mbagairt orthu. [[Tomm Moore]] a stiúir an scannán. Ainmníodh é don Duais i gComhair an Scannán Beochana Is Fearr de chuid na [[Academy Awards]] sa bhliain chéanna.<ref>{{lua idirlín |url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/82nd-winners.html |teideal=The 82nd Academy Awards (2010) Nominees and Winners |publisher=[[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]] |dátarochtana=28ú Samhain 2011|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006110009/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/82nd-winners.html |archivedate=6 October 2014 }}</ref> Tugadh moladh dó as cuid den bheochan a bhunú ar na bunleathanaigh ardmhaisithe.<ref>{{lua idirlín|url=http://www.variety.com/review/VE1117939771.html?categoryid=31&cs=1&query=The+Secret+of+Kells|teideal=''Brendan and the Secret of Kells''|sloinne=Felperin|ainm=Leslie|date=25ú Feabhra 2009|work=Variety Magazine|pages=|dátarochtana=2a Nollaig 2009}};Jeremy W. Kaufmann of Ain't It Cool News called its animation "absolutely brilliant,"{{lua idirlín|url=http://www.aintitcool.com/?q=node%2F41724|teideal=An Early Look at Distinctive Animated Film The Secret of Kells – US Premiere This Weekend|sine=Kaufmann|ainm=Jeremy W.|date=17ú Iúil 2009|work=Ain't It Cool News|pages=|dátarochtana=2 December 2009|archivedate=27 Eanáir 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190127175727/http://www.aintitcool.com/?q=node%2F41724}} and reviewers at ''Starlog'' called it "one of the greatest hand drawn independent animated movies of all time."{{lua idirlín|url=http://www.starlog.com/reviews/11-filmreviews/714-the-secret-of-kells-the-little-movie-that-should|teideal=THE SECRET OF KELLS: The Little Movie That Should|sloinne=Koller|ainm=Cameron and Riley|date=2a Nollaig|work=Starlog.com|pages=|dátarochtana=4ú Nollaig 2009}}{{dead link|date=Iúil 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==Nótaí==
{{Reflist|25em}}
==Foinsí==
*{{cite book |title= Insular Manuscripts: Sixth to Ninth Century |url= https://archive.org/details/insularmanuscrip0000alex |last= Alexander|first= J.J.G. |year=1978|publisher= Harvey Miller|location= Londain|isbn= 0-905203-01-1}}
*{{cite book |title= Illuminated Books of the Middle Ages |url= https://archive.org/details/illuminatedbooks0000calk_j2s0 |last= Calkins|first= Robert G. |year=1983 |publisher= Cornell University Press|location= Ithaca, NY|isbn= 0-8014-1506-3}}
*{{cite book|last=de Hamel|first=Christopher |authorlink=Christopher de Hamel|title=Meetings with Remarkable Manuscripts|url=https://archive.org/details/meetingswithrema0000deha|publisher= Allen Lane|year= 2016|isbn= 978-0-241-00304-6}}
*{{cite book | last =Dodwell | first = Charles Reginald |authorlink=Charles Reginald Dodwell |title =The pictorial arts of the West, 800–1200 | url =https://archive.org/details/pictorialartsofw00dodw | publisher =Yale University Press | year =1993 | location =New Haven | pages = | isbn =0-300-06493-4 }}
*{{cite book|last=Fuchs|first=Robert|author2=Doris Oltrogge|editor=Felicity O'Mahony|title=The Book of Kells: Proceedings of a conference at Trinity College, Dublin, September 6–9, 1992|url=https://archive.org/details/bookofkellsproce0000unse|year=1994|publisher=Scolar Press|location=Brookfield, Vt.|isbn=0-85967-967-5|pages=[https://archive.org/details/bookofkellsproce0000unse/page/n150 133]–171|chapter=Colour material and painting technique in the Book of Kells}}
*{{cite book |title= From Durrow to Kells: The Insular Gospel-books, 650–800|url= https://archive.org/details/fromdurrowtokell0000hend|last= Henderson|first=George |year= 1987|publisher= Thames and Hudson |location= Nua-Eabhrac|isbn= 0-500-23474-4 }}
*{{cite book |title= The Book of Kells: Reproductions from the Manuscript in Trinity College, Dublin|last= Henry|first= Françoise|authorlink= Françoise Henry|year= 1974|publisher= Alfred A Knopf|location= Nua-Eabhrac|isbn= 0-394-49475-X}}
*{{cite book |title= The Book of Kells: An Illustrated Introduction to the Manuscript in Trinity College Dublin |url= https://archive.org/details/bookofkellsillus00meeh |last= Meehan|first=Bernard |year= 1994|publisher= Thames and Hudson|location= Nua-Eabhrac|isbn=0-500-27790-7}}
*Meyvaert, Paul. "The Book of Kells and Iona." ''[[The Art Bulletin]]'', Vol. 71, No. 1 (Mar. 1989), pp. 6–19 [https://www.jstor.org/discover/10.2307/3051211?uid=3738016&uid=2&uid=4&sid=21104123157537 JSTOR]
*{{cite book |title= Celtic and Anglo-Saxon Painting: Book Illumination in the British Isles 600–800 |url= https://archive.org/details/celticanglosaxon1977nord |last= Nordenfalk|first=Carl |year= 1977|publisher= George Braziller|location= New York|isbn=0-8076-0825-4}}
*{{cite book |title= The Book of Kells|last= Sullivan|first= Edward| year=1952 |publisher= Studio Publications|location= London |isbn= 1-85170-196-6}}
*{{cite book |title= Codices Illustres: The World's Most Famous Illuminated Manuscripts, 400 to 1600|url= https://archive.org/details/codicesillustres0000walt_u2l5|last= Walther |first= Ingo F.|author2=Norbert Wolk|year= 2001|publisher= Taschen|location= Köln|isbn= 3-8228-5852-8 }}
*{{cite journal |last=Werner |first=Martin |date=June 1972|title= The Madonna and Child Miniature in the Book of Kells, Part II |url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1972-06_54_2/page/129 |journal= Art Bulletin|volume= 54|issue=2 |pages= 129–139|doi= 10.2307/3048962 |publisher=College Art Association |jstor=3048962}}
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.tcd.ie/library/old-library-book-of-kells/index.ga.php Eolas ginearálta faoi Leabhar Cheanannais ag suíomh Leabharlann Choláiste na Tríonóide. Arna rochtain ar 15 Aib. 2018]
{{DEFAULTSORT:Leabhar Cheanannais}}
[[Catagóir:Leabharlann Choláiste na Tríonóide]]
[[Catagóir:Lámhscríbhinní an 9ú haois]]
[[Catagóir:Clár Cuimhne an Domhain UNESCO]]
[[Catagóir:Stair Chontae na Mí]]
[[Catagóir:Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]]
[[Catagóir:Téacsanna reiligiúnacha]]
[[Catagóir:Tiomna Nua]]
pwsggiqac7t6z9xvj4xnjft6hprpkju
Muintir na hÉireann
0
21189
1314272
1313227
2026-05-20T03:25:28Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1314272
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
Tá 6.38 mhilliún '''duine in Éirinn''' (Gaeilge: ''Muintir na hÉireann'', ''na hÉireannaigh'', ''na Gaeil'') (Béarla: ''The People of Ireland'') (Ultais: ''Tha fowk o Airlann''). Is de bhunadh [[Na Ceiltigh|Ceilteach]] an chuid is mó den daonra, a tháinig i dtír ó mhór-roinn na [[An Eoraip|hEorpa]] thar na cianta. Bhí cuid mhaith inimirce, freisin, ó am go ham ó thíortha eile, go háirithe as [[Alba]], agus ar bhonn níos lú, as [[Sasana]].
Is [[Caitliceachas|Caitlicigh]] formhór (os cionn 70%) an daonra. Is [[Protastúnachas|Protastúnaigh]] formhór na coda eile, beagán níos mó ná leath na ndaoine in [[Cúige Uladh|Ulaidh]], agus iad roinnte idir eaglaisí éagsúla, go háirithe [[Preispitéireachas|Preispitéirigh]] agus Anglacaigh (a bhaineann le h[[Eaglais na hÉireann]]. Féach ar an alt [[Creideamh in Éirinn]] le tuilleadh sonraí).
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?yob ?yod WHERE {
?item wdt:P19 ?pob .
?pob wdt:P131* wd:Q27.
OPTIONAL { ?item wdt:P569 ?dob. BIND(YEAR(?dob) as ?yob) }
OPTIONAL { ?item wdt:P570 ?dod. BIND(YEAR(?dod) as ?yod) }
. }
|wdq=.
|sort=569
|section=31
|links=local
|columns=number:#,P18,label:nome,P569,P570,P19
}}
== duine ==
{| class='wikitable sortable'
! #
! íomhá
! nome
! dáta breithe
! dáta báis
! áit bhreithe
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Paul Durcan 2018.png|center|128px]]
| [[Paul Durcan|Pól Mac Duarcáin]]
| data-sort-value="1944" | 1944-10-16
| data-sort-value="2025" | 2025-05-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Poet Patrick Kavanagh (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Patrick Kavanagh]]
| data-sort-value="1904" | 1904-10-21
| data-sort-value="1967" | 1967-11-30
| [[Inis Caoin]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Brigid of Kildare, Vitrall, 1903 (Macon, Georgia, St. Joseph Parish Church).jpg|center|128px]]
| [[Naomh Bríd]]
| data-sort-value="451" | 451<br/>453
| data-sort-value="525" | 525
| ''[[:d:Q5438072|Fochaird]]''
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:George Berkeley by Jonh Smibert.jpg|center|128px]]
| [[George Berkeley]]
| data-sort-value="1685" | 1685-03-12
| data-sort-value="1753" | 1753-01-14
| ''[[:d:Q15215556|Dysart Castle]]''
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Richard Harris 1985 (1).jpg|center|128px]]
| [[Richard Harris]]
| data-sort-value="1930" | 1930-10-01
| data-sort-value="2002" | 2002-10-25
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:Mother Jones no. 3.jpg|center|128px]]
| [[Mary Harris Jones]]
| data-sort-value="1830" | 1830-05-01
| data-sort-value="1930" | 1930-11-30
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:William Thomas Mulvany by Schaarwächter.jpg|center|128px]]
| [[William Thomas Mulvany]]
| data-sort-value="1806" | 1806-03-11
| data-sort-value="1885" | 1885-10-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 8
|
| [[Sandie Jones]]
| data-sort-value="1951" | 1951-11-09
| data-sort-value="2019" | 2019-09-19
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:Sir Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington.jpg|center|128px]]
| [[Arthur Wellesley, 1ú Diúc Wellington]]
| data-sort-value="1769" | 1769-05-01
| data-sort-value="1852" | 1852-09-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:Saint Aidan.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Aodhán Lindisfarne]]
| data-sort-value="590" | 590
| data-sort-value="651" | 651-08-31
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Binchy33 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Maeve Binchy]]
| data-sort-value="1940" | 1940-05-28<br/>1939-05-28<br/>1939-05-29
| data-sort-value="2012" | 2012-07-30
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Íomhá:George Gabriel Stokes, ante 1903 - Accademia delle Scienze di Torino 0155 B.jpg|center|128px]]
| [[George Gabriel Stokes]]
| data-sort-value="1819" | 1819-08-13
| data-sort-value="1903" | 1903-02-01
| [[An Scrín]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Íomhá:Stieler - Lola Montez (Schönheitengalerie).jpg|center|128px]]
| [[Lola Montez (Eliza Gilbert, damhsóir)|Lola Montez]]
| data-sort-value="1821" | 1821-02-17
| data-sort-value="1861" | 1861-01-17
| [[An Ghráinseach, Contae Shligigh|An Ghráinseach]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[Íomhá:Sir Joshua Reynolds - Edmund Burke, 1729 - 1797. Statesman, orator and author - PG 2362 - National Galleries of Scotland.jpg|center|128px]]
| [[Edmund Burke|Edmond Búrc]]
| data-sort-value="1729" | 1729-01-12
| data-sort-value="1797" | 1797-07-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Íomhá:Sir Charles Gavan Duffy (Weekly Times, 1874).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh]]
| data-sort-value="1816" | 1816-04-12
| data-sort-value="1903" | 1903-02-09
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 16
|
| [[John Desmond Bernal]]
| data-sort-value="1901" | 1901-05-10
| data-sort-value="1971" | 1971-09-15
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[Íomhá:Eddie Jordan 2017 United States GP .jpg|center|128px]]
| [[Eddie Jordan]]
| data-sort-value="1948" | 1948-03-30
| data-sort-value="2025" | 2025-03-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[Íomhá:Michael Collins 1921.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Coileáin]]
| data-sort-value="1890" | 1890-10-16
| data-sort-value="1922" | 1922-08-22
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[Íomhá:Seán MacSwiney, Oct 1920 (cropped).png|center|128px]]
| [[Seán MacSwiney]]
| data-sort-value="1900" | 19th century
| data-sort-value="2000" | 20th century
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 20
|
| [[James O'Keeffe]]
| data-sort-value="1912" | 1912
| data-sort-value="1986" | 1986-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[Íomhá:Sir Edward Carson, bw photo portrait seated.jpg|center|128px]]
| [[Edward Carson]]
| data-sort-value="1854" | 1854-02-09
| data-sort-value="1935" | 1935-10-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 22
|
| [[Conor Maguire]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-16
| data-sort-value="1971" | 1971-09-26
| [[Conga]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[Íomhá:Edna O'Brien (2016).jpg|center|128px]]
| [[Edna O'Brien]]
| data-sort-value="1930" | 1930-12-15
| data-sort-value="2024" | 2024-07-27
| [[Tuaim Gréine]]
|-
| style='text-align:right'| 24
|
| [[Ben Briscoe]]
| data-sort-value="1934" | 1934-03-11
| data-sort-value="2023" | 2023-07-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[Íomhá:Heilbronn-Kilianskirche-SeyfferAltar03.JPG|center|128px]]
| [[Naomh Cilian]]
| data-sort-value="640" | 640
| data-sort-value="689" | 689
| [[An Mullach, Contae an Chabháin|An Mullach]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[Íomhá:Ernest Walton.jpg|center|128px]]
| [[Ernest Walton|Ernest Thomas Sinton Walton]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-06
| data-sort-value="1995" | 1995-06-25
| [[Dún na Mainistreach]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[Íomhá:Sinead O'Connor (14828633401) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Sinéad O'Connor]]
| data-sort-value="1966" | 1966-12-08
| data-sort-value="2023" | 2023-07-26
| [[Gleann na gCaorach]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[Íomhá:Dr James Ryan, 1932 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Ryan]]
| data-sort-value="1891" | 1891-12-06
| data-sort-value="1970" | 1970-09-25
| ''[[:d:Q22084281|Teach Munna]]''
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[Íomhá:Michael Gambon cropped.jpg|center|128px]]
| [[Michael Gambon]]
| data-sort-value="1940" | 1940-10-19
| data-sort-value="2023" | 2023-09-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 30
|
| [[Siobhán Nic Gearailt, Cuntaois Urumhan]]
| data-sort-value="1509" | 1509
| data-sort-value="1565" | 1565-01-02
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[Íomhá:Saint brendan german manuscript.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Breandán]]
| data-sort-value="486" | 486
| data-sort-value="577" | 577
| [[An Fhianait]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[Íomhá:John field.jpg|center|128px]]
| [[John Field]]
| data-sort-value="1782" | 1782-07-26
| data-sort-value="1837" | 1837-01-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[Íomhá:John Millington Synge - Project Gutenberg eText 19028.jpg|center|128px]]
| [[John Millington Synge]]
| data-sort-value="1871" | 1871-04-16
| data-sort-value="1909" | 1909-03-24
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[Íomhá:Stephen Gately 2009.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Gately]]
| data-sort-value="1976" | 1976-03-17
| data-sort-value="2009" | 2009-10-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[Íomhá:Herbert Kitchener 1914.jpg|center|128px]]
| [[Herbert Kitchener, an Chéad Iarla Kitchener|Horatio Kitchener]]
| data-sort-value="1850" | 1850-06-24
| data-sort-value="1916" | 1916-06-05
| [[Béal Átha Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 36
|
| [[Iris Murdoch]]
| data-sort-value="1919" | 1919-07-15
| data-sort-value="1999" | 1999-02-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[Íomhá:Laurence Sterne by Sir Joshua Reynolds.jpg|center|128px]]
| [[Laurence Sterne]]
| data-sort-value="1713" | 1713-11-24
| data-sort-value="1768" | 1768-03-18
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[Íomhá:Seán Barrett Ceann Comhairle 2015.png|center|128px]]
| [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]]
| data-sort-value="1944" | 1944-08-09
| data-sort-value="2026" | 2026-04-06
| [[Cill Iníon Léinín]]
|-
| style='text-align:right'| 39
|
| [[Christopher Nolan (scríbhneoir)|Christopher Nolan]]
| data-sort-value="1965" | 1965-09-06
| data-sort-value="2009" | 2009-02-20
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|center|128px]]
| [[Seán Mac Réamainn]]
| data-sort-value="1856" | 1856-09-01
| data-sort-value="1918" | 1918-03-06
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[Íomhá:Autographed Photograph From Maureen O'Hara Price to Clifton Cates, circa 1945 (22479452472).jpg|center|128px]]
| [[Maureen O'Hara]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-17
| data-sort-value="2015" | 2015-10-24
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[Íomhá:Maureen O Sullivan, The New Movie Magazine, 1934.jpg|center|128px]]
| [[Maureen O'Sullivan (aisteoir)|Maureen O'Sullivan]]
| data-sort-value="1911" | 1911-05-17
| data-sort-value="1998" | 1998-06-23
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[Íomhá:Veronica Guerin 1.jpg|center|128px]]
| [[Veronica Guerin]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-05
| data-sort-value="1996" | 1996-06-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[Íomhá:Douglas Hyde - Project Gutenberg eText 19028.jpg|center|128px]]
| [[Dubhghlas de hÍde]]
| data-sort-value="1860" | 1860-01-17
| data-sort-value="1949" | 1949-07-12
| [[An Caisleán Riabhach]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[Íomhá:Lady gregory.jpg|center|128px]]
| [[Lady Gregory]]
| data-sort-value="1852" | 1852-03-15
| data-sort-value="1932" | 1932-05-22
| [[Baile Locha Riach]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[Íomhá:William O'Brien 1917.jpg|center|128px]]
| [[William O'Brien]]
| data-sort-value="1852" | 1852-10-02
| data-sort-value="1928" | 1928-02-25
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[Íomhá:Smith O'Brien, The Irish Patriot.jpg|center|128px]]
| [[William Smith O’Brien|William Smith O'Brien]]
| data-sort-value="1803" | 1803-10-17
| data-sort-value="1864" | 1864-06-18
| [[Caisleán Dhrom Ólainn]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[Íomhá:Birr St. Brendan's Church St. Brendan Window 2010 09 10.jpg|center|128px]]
| [[Brendan mac Nemainn]]
| data-sort-value="500" | 5th century
| data-sort-value="573" | 573
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 50
|
| [[Frank O'Farrell]]
| data-sort-value="1927" | 1927-10-09
| data-sort-value="2022" | 2022-03-06
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[Íomhá:Grainne Mhaol Ni Mhaille Statue.jpg|center|128px]]
| [[Gráinne Ní Mháille]]
| data-sort-value="1539" | 1539
| data-sort-value="1603" | 1603<br/>1599-06-18
| [[Oileán Chliara|Cliara]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[Íomhá:Jordan by Hoppner.jpg|center|128px]]
| [[Dorothea Jordan]]
| data-sort-value="1761" | 1761-11-21
| data-sort-value="1816" | 1816-07-05
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[Íomhá:Frank Fahy .PNG|center|128px]]
| [[Proinsias Ó Fathaigh]]
| data-sort-value="1880" | 1880-01-12
| data-sort-value="1953" | 1953-07-12
| [[Contae na Gaillimhe]]<br/>[[Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[Íomhá:Ladywilde.jpg|center|128px]]
| [[Jane Francesca Agnes Wilde|Jane Wilde]]
| data-sort-value="1821" | 1821-12-27
| data-sort-value="1896" | 1896-02-03
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[Íomhá:Brian Bóruma mac Cennétig (1723) (crop).jpg|center|128px]]
| [[Brian Bóramha]]
| data-sort-value="941" | 941
| data-sort-value="1014" | 1014-04-23
| [[Cill Dalua]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[Íomhá:Patrick Pearse cph.3b15294.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Mac Piarais]]
| data-sort-value="1879" | 1879-11-10
| data-sort-value="1916" | 1916-05-03
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[Íomhá:Thomas Ashe, half-length portrait (34628644896).jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ághas]]
| data-sort-value="1885" | 1885-01-12
| data-sort-value="1917" | 1917-09-25
| [[Lios Póil]]
|-
| style='text-align:right'| 58
|
| [[Tony Gregory]]
| data-sort-value="1947" | 1947-12-05
| data-sort-value="2009" | 2009-01-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[Íomhá:Cropped portrait of Henry Grattan.jpg|center|128px]]
| [[Henry Grattan]]
| data-sort-value="1746" | 1746-07-03
| data-sort-value="1820" | 1820-06-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[Íomhá:Lord Castlereagh Marquess of Londonderry.jpg|center|128px]]
| [[Robert Stewart, Bíocunta an Chaisleáin Riabhaigh]]
| data-sort-value="1769" | 1769-06-18
| data-sort-value="1822" | 1822-08-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[Íomhá:Timothy Michael Healy Thoms Whos Who 1923.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Ó hEaluithe (polaiteoir)|Tadhg Ó hEaluithe]]
| data-sort-value="1855" | 1855-05-17
| data-sort-value="1931" | 1931-03-26
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[Íomhá:William Martin Murphy Oil Painting by William Orpen.jpg|center|128px]]
| [[William Martin Murphy|William Máirtín Ó Murchadha]]
| data-sort-value="1844" | 1844-11-21
| data-sort-value="1919" | 1919-06-25
| [[Baile Chaisleáin Bhéarra]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[Íomhá:James Ussher by Sir Peter Lely.jpg|center|128px]]
| [[James Ussher]]
| data-sort-value="1581" | 1581-01-04
| data-sort-value="1656" | 1656-03-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[Íomhá:John Bruton 2011.jpg|center|128px]]
| [[John Bruton|Seán de Briotún]]
| data-sort-value="1947" | 1947-05-18
| data-sort-value="2024" | 2024-02-06
| [[Dún Búinne]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[Íomhá:Charles Haughey 1967 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó hEochaidh]]
| data-sort-value="1925" | 1925-09-16
| data-sort-value="2006" | 2006-06-13
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[Íomhá:Benjamin Guinness ILN.jpg|center|128px]]
| [[Benjamin Lee Guinness|Benjamin Guinness]]
| data-sort-value="1798" | 1798-11-01
| data-sort-value="1868" | 1868-05-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 67
|
| [[Seán Eichingeam]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1923" | 1923-04-23
| [[Cuan Bhaile na Cúirte]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[Íomhá:Austin Stack (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aibhistín de Staic]]
| data-sort-value="1879" | 1879-12-07
| data-sort-value="1929" | 1929-04-27
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[Íomhá:Thomas FitzGerald, 10th Earl of Kildare.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Mac Gearailt, 10ú hIarla Chill Dara|Tomás Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1513" | 1513
| data-sort-value="1537" | 1537
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[Íomhá:Enniscorthy St. Aidan's Cathedral East Aisle Fifth Window Saint Aidan Detail 2009 09 28.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Aodhán (Maodhóg)]]
| data-sort-value="550" | 6th century
| data-sort-value="627" | 627
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[Íomhá:William Stokes (1804 - 1878).jpg|center|128px]]
| [[William Stokes]]
| data-sort-value="1804" | 1804-10-01
| data-sort-value="1878" | 1878-01-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[Íomhá:BrotherWalfrid(AndrewKerins).jpg|center|128px]]
| [[Andrew Kerins]]
| data-sort-value="1840" | 1840-05-18
| data-sort-value="1915" | 1915-04-17
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[Íomhá:PadraicColum.jpeg|center|128px]]
| [[Padraic Colum]]
| data-sort-value="1881" | 1881-12-08
| data-sort-value="1972" | 1972-01-11
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[Íomhá:Eileen Desmond 1981 02.jpg|center|128px]]
| [[Eileen Desmond]]
| data-sort-value="1932" | 1932-12-29
| data-sort-value="2005" | 2005-01-06
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 75
|
| [[Josephine Hart]]
| data-sort-value="1942" | 1942-03-01
| data-sort-value="2011" | 2011-06-02
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 76
|
| [[Dónal McCann]]
| data-sort-value="1943" | 1943-05-07
| data-sort-value="1999" | 1999-07-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[Íomhá:Dan O'Herlihy 1955.JPG|center|128px]]
| [[Dan O'Herlihy]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-01
| data-sort-value="2005" | 2005-02-17
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[Íomhá:Portrait of Theobald Wolfe Tone (4672711).jpg|center|128px]]
| [[Theobald Wolfe Tone]]
| data-sort-value="1763" | 1763-06-20
| data-sort-value="1798" | 1798-11-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[Íomhá:Eileen Gray.jpg|center|128px]]
| [[Eileen Gray]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-08<br/>1879
| data-sort-value="1976" | 1976-10-31
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[Íomhá:Kate O'Brien, 1926.jpg|center|128px]]
| [[Cáit Ní Bhriain]]
| data-sort-value="1897" | 1897-12-03
| data-sort-value="1974" | 1974-08-13
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[Íomhá:Portrait of Nora Joyce (Mrs. James Joyce) 1926–1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Nora Barnacle]]
| data-sort-value="1884" | 1884-03-21
| data-sort-value="1951" | 1951-04-10
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[Íomhá:Catherine Hayes.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Hayes]]
| data-sort-value="1818" | 1818-10-29<br/>1825
| data-sort-value="1861" | 1861-08-11
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[Íomhá:Frank Cluskey, 1981 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Frank Cluskey]]
| data-sort-value="1930" | 1930-04-08
| data-sort-value="1989" | 1989-05-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[Íomhá:Padraig Faulkner, 1980 (cropped).png|center|128px]]
| [[Pádraig Faulkner]]
| data-sort-value="1918" | 1918-03-12
| data-sort-value="2012" | 2012-06-01
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 85
|
| [[John O'Connell (Baile Átha Cliath)|John O'Connell]]
| data-sort-value="1927" | 1927-01-20
| data-sort-value="2013" | 2013-03-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[Íomhá:Tony O'Reilly 1959.jpg|center|128px]]
| [[Tony O'Reilly]]
| data-sort-value="1936" | 1936-05-07
| data-sort-value="2024" | 2024-05-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[Íomhá:Arthur Guinness.jpg|center|128px]]
| [[Arthur Guinness]]
| data-sort-value="1725" | 1725
| data-sort-value="1803" | 1803-01-23
| [[Cill Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[Íomhá:George Noble Plunkett, circa 1915.jpg|center|128px]]
| [[George Noble Plunkett|An Cunta Pluincéad]]
| data-sort-value="1851" | 1851-12-03
| data-sort-value="1948" | 1948-03-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[Íomhá:Michael O'Leary, September 1979 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael O'Leary (Aire)|Michael O'Leary]]
| data-sort-value="1936" | 1936-05-08
| data-sort-value="2006" | 2006-05-11
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[Íomhá:Justin Keating 1973 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Justin Keating]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-07
| data-sort-value="2009" | 2009-12-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 91
|
| [[Breandán Ó hEithir]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-18
| data-sort-value="1990" | 1990-10-26
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[Íomhá:Tomás Mac Giolla.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Mac Giolla]]
| data-sort-value="1924" | 1924-01-25
| data-sort-value="2010" | 2010-02-04
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[Íomhá:James Dillon circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[James Dillon|Séamus Diolún]]
| data-sort-value="1902" | 1902-09-26
| data-sort-value="1986" | 1986-02-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[Íomhá:Portrait of Sir Richard John Griffith, 1st Bt. (by Stephen Catterson Smith).jpg|center|128px]]
| [[Richard Griffith]]
| data-sort-value="1784" | 1784-09-20
| data-sort-value="1878" | 1878-09-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[Íomhá:Edward Hincks.jpg|center|128px]]
| [[Edward Hincks]]
| data-sort-value="1792" | 1792-08-19
| data-sort-value="1866" | 1866-12-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 96
|
| [[Michael Keyes]]
| data-sort-value="1886" | 1886-03-31
| data-sort-value="1959" | 1959-09-08
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[Íomhá:Joseph Mary Plunkett.jpg|center|128px]]
| [[Seosamh Pluincéad]]
| data-sort-value="1887" | 1887-11-21
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[Íomhá:John Joly.jpg|center|128px]]
| [[John Joly]]
| data-sort-value="1857" | 1857-11-01
| data-sort-value="1933" | 1933-12-08
| [[Breacánach]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[Íomhá:Cork (47) 1.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Fionnbarra|Naomh Fionnbharra]]
| data-sort-value="550" | 550
| data-sort-value="623" | 623-09-25
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[Íomhá:Eilean Mor Chapel.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Abbán]]
| data-sort-value="570" | 570
| data-sort-value="620" | 620-03-16
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[Íomhá:Patrick Hillery (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó hIrighile]]
| data-sort-value="1923" | 1923-05-02
| data-sort-value="2008" | 2008-04-12
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[Íomhá:Edward Sabine Maull&Fox BNF Gallica.jpg|center|128px]]
| [[Edward Sabine]]
| data-sort-value="1788" | 1788-10-14
| data-sort-value="1883" | 1883-06-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[Íomhá:Portrait of Roger Casement P557.jpg|center|128px]]
| [[Ruairí Mac Easmainn]]
| data-sort-value="1864" | 1864-09-01
| data-sort-value="1916" | 1916-08-03
| [[Cuas an Ghainimh]]<br/>[[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[Íomhá:Joshua Reynolds - William Petty.jpg|center|128px]]
| [[William Petty, 2ú hIarla Shelburne|William Petty]]
| data-sort-value="1737" | 1737-05-02
| data-sort-value="1805" | 1805-05-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[Íomhá:BRENDANBEHAN.jpg|center|128px]]
| [[Breandán Ó Beacháin]]
| data-sort-value="1923" | 1923-02-09
| data-sort-value="1964" | 1964-03-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[Íomhá:Daniel O'Connell.png|center|128px]]
| [[Dónall Ó Conaill]]
| data-sort-value="1775" | 1775-08-06
| data-sort-value="1847" | 1847-05-15
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[Íomhá:Sean ocasey 1924.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Cathasaigh]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-30
| data-sort-value="1964" | 1964-09-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[Íomhá:Thomas Moore from NPG.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Moore]]
| data-sort-value="1779" | 1779-05-28
| data-sort-value="1852" | 1852-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[Íomhá:Charles Stewart Parnell (Portrait).jpg|center|128px]]
| [[Charles Stewart Parnell]]
| data-sort-value="1846" | 1846-06-27
| data-sort-value="1891" | 1891-10-06
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[Íomhá:San Colombano.jpg|center|128px]]
| [[Columbán]]
| data-sort-value="543" | 543
| data-sort-value="615" | 615-11-23
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[Íomhá:Sean T OKelly WhiteHouse 19390517.jpg|center|128px]]
| [[Seán T. Ó Ceallaigh|Seán Tomás Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1882" | 1882-08-25
| data-sort-value="1966" | 1966-11-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[Íomhá:Sir Phelim O’Neill.png|center|128px]]
| [[Féilim Ó Néill]]
| data-sort-value="1603" | 1603
| data-sort-value="1653" | 1653<br/>1652-03-10
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[Íomhá:Maurice O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin]]
| data-sort-value="1670" | 1670
| data-sort-value="1738" | 1738-03-25
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[Íomhá:Lawrence Parsons.jpg|center|128px]]
| [[Laurence Parsons]]
| data-sort-value="1840" | 1840-11-17
| data-sort-value="1908" | 1908-08-29
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[Íomhá:1stEarlOfIveagh.jpg|center|128px]]
| [[Edward Cecil Guinness]]
| data-sort-value="1847" | 1847-11-10
| data-sort-value="1927" | 1927-10-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[Íomhá:Portrait of Patrick Sarsfield, Earl of Lucan NGI.4328.PNG|center|128px]]
| [[Pádraig Sáirséal]]
| data-sort-value="1655" | 1655
| data-sort-value="1693" | 1693-08-21
| [[Leamhcán]]
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[Íomhá:Feargus Edward O'Connor-crop.jpg|center|128px]]
| [[Feargus O'Connor]]
| data-sort-value="1794" | 1794-07-18
| data-sort-value="1855" | 1855-08-30<br/>1855-08-31
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[Íomhá:Arthur Griffith (1871-1922).jpg|center|128px]]
| [[Art Ó Gríofa]]
| data-sort-value="1872" | 1872-03-31
| data-sort-value="1922" | 1922-08-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[Íomhá:Richard Sheridan.jpg|center|128px]]
| [[Richard Brinsley Sheridan]]
| data-sort-value="1751" | 1751-10-30
| data-sort-value="1816" | 1816-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[Íomhá:John Tyndall portrait mid career.jpg|center|128px]]
| [[John Tyndall]]
| data-sort-value="1820" | 1820-08-02
| data-sort-value="1893" | 1893-12-04
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[Íomhá:Ronnie drew 2004.jpg|center|128px]]
| [[Ronnie Drew]]
| data-sort-value="1934" | 1934-09-16
| data-sort-value="2008" | 2008-08-16
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[Íomhá:Gerald Fitzgerald 9th Earl of Kildare 2.JPG|center|128px]]
| [[Gearóid Óg Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1487" | 1487
| data-sort-value="1534" | 1534-09-02
| [[Maigh Nuad]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[Íomhá:Ray-Sachs-Ivor-Robinson-Art-Komar-and-John-Lighton-Synge-Jablonna-1962-Photo.png|center|128px]]
| [[John Lighton Synge]]
| data-sort-value="1897" | 1897-03-23
| data-sort-value="1995" | 1995-03-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[Íomhá:Charles Villiers Stanford c1894bw.jpg|center|128px]]
| [[Charles Villiers Stanford]]
| data-sort-value="1852" | 1852-09-30
| data-sort-value="1924" | 1924-03-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[Íomhá:Statua di Luke Kelly.jpg|center|128px]]
| [[Luke Kelly]]
| data-sort-value="1940" | 1940-11-17
| data-sort-value="1984" | 1984-01-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 126
| [[Íomhá:Liam O'Flaherty.jpeg|center|128px]]
| [[Liam Ó Flaithearta]]
| data-sort-value="1896" | 1896-08-28<br/>1896-04-28<br/>1897-04-19
| data-sort-value="1984" | 1984-09-07<br/>1984-07-07
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[Íomhá:Anton abbadia.png|center|128px]]
| [[Antoine Thomson d'Abbadie]]
| data-sort-value="1810" | 1810-01-03
| data-sort-value="1897" | 1897-03-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 128
| [[Íomhá:Henry Hughes Wilson, British general, photo portrait standing in uniform.jpg|center|128px]]
| [[Henry Wilson]]
| data-sort-value="1864" | 1864-05-05
| data-sort-value="1922" | 1922-06-22
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 129
| [[Íomhá:Albert Reynolds (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ailbhe Mac Raghnaill]]
| data-sort-value="1932" | 1932-11-03
| data-sort-value="2014" | 2014-08-21
| [[Rúscaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 130
| [[Íomhá:Bernard Allen November 1996.png|center|128px]]
| [[Bernard Ó hAilín]]
| data-sort-value="1944" | 1944-09-09
| data-sort-value="2024" | 2024-06-22
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 131
| [[Íomhá:Cearbhall Ó Dálaigh, 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cearbhall Ó Dálaigh]]
| data-sort-value="1911" | 1911-02-12
| data-sort-value="1978" | 1978-03-21
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 132
| [[Íomhá:Taoiseach Liam Cosgrave-Patricks Day 1976.jpg|center|128px]]
| [[Liam Mac Cosgair]]
| data-sort-value="1920" | 1920-04-13
| data-sort-value="2017" | 2017-10-04
| [[Caisleán Cnucha]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[Íomhá:Jack Lynch, 1972 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1917" | 1917-08-15
| data-sort-value="1999" | 1999-10-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[Íomhá:US visit of Taoiseach Costello in 1956 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[John A. Costello|Seán A Mac Coisdealbha]]
| data-sort-value="1891" | 1891-06-20
| data-sort-value="1976" | 1976-01-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 135
|
| [[Alice Kyteler]]
| data-sort-value="1263" | 1263
| No/unknown value
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 136
|
| [[Lochlainn Ó Raifeartaigh]]
| data-sort-value="1933" | 1933-03-11
| data-sort-value="2000" | 2000-11-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[Íomhá:Roger Boyle, 1st Earl of Orrery 1571466001 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Roger Boyle, 1ú Iarla Orbhraí|Roger Boyle, Céad Iarla Orbhraí]]
| data-sort-value="1621" | 1621-04-25
| data-sort-value="1679" | 1679-10-16
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 138
|
| [[Oliver J. Flanagan]]
| data-sort-value="1920" | 1920-05-22
| data-sort-value="1987" | 1987-04-26
| [[Móinteach Mílic]]
|-
| style='text-align:right'| 139
| [[Íomhá:Paddy Smith, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Patrick "Paddy" Smith|Patrick Smith]]
| data-sort-value="1901" | 1901-07-17
| data-sort-value="1982" | 1982-03-18
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 140
| [[Íomhá:Grayscalecurry.png|center|128px]]
| [[Eoghan Ó Comhraí]]
| data-sort-value="1794" | 1794-11-20
| data-sort-value="1862" | 1862-07-30
| ''[[:d:Q5297157|Dún Átha]]''
|-
| style='text-align:right'| 141
| [[Íomhá:Rory O'Connor portrait.jpg|center|128px]]
| [[Rory O'Connor|Ruairí Ó Conchúir]]
| data-sort-value="1883" | 1883-11-28
| data-sort-value="1922" | 1922-12-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 142
|
| [[James Geoghegan (Fianna Fáil)|James Geoghegan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-12-08
| data-sort-value="1951" | 1951-03-27
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 143
| [[Íomhá:For remembrance, soldier poets who have fallen in the war, Adcock, 1920 DJVU pg 71.jpg|center|128px]]
| [[Francis Ledwidge]]
| data-sort-value="1887" | 1887-08-19
| data-sort-value="1917" | 1917-07-31
| [[Baile Shláine]]
|-
| style='text-align:right'| 144
| [[Íomhá:Michael Davitt (Charlie Farr) restored.png|center|128px]]
| [[Michael Davitt (feachtasóir)|Mícheál Dáibhéad]]
| data-sort-value="1846" | 1846-03-25
| data-sort-value="1906" | 1906-05-30
| [[An tSráid]]
|-
| style='text-align:right'| 145
|
| [[Marianus Scottus]]
| data-sort-value="1028" | 1028
| data-sort-value="1082" | 1082-12-22
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 146
| [[Íomhá:Portrait of Ambrosio O'Higgins.jpg|center|128px]]
| [[Ambrós Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1720" | 1720-02-13
| data-sort-value="1801" | 1801-03-19
| [[Baile an Fharaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 147
|
| [[Martin Cahill]]
| data-sort-value="1949" | 1949-05-23
| data-sort-value="1994" | 1994-08-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 148
| [[Íomhá:Orpen OSJGogarty.jpg|center|128px]]
| [[Oliver St. John Gogarty|Oliver St John Gogarty]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-17
| data-sort-value="1957" | 1957-09-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 149
| [[Íomhá:Thomas Kent, executed Irish nationalist 1916.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ceannt]]
| data-sort-value="1865" | 1865-08-29
| data-sort-value="1916" | 1916-05-09
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 150
| [[Íomhá:Hugh Kennedy.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Kennedy]]
| data-sort-value="1879" | 1879-07-11
| data-sort-value="1936" | 1936-12-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 151
|
| [[Peadar Rís]]
| data-sort-value="1935" | 1935-06-16
| data-sort-value="1992" | 1992-10-25
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 152
|
| [[Timothy O'Donovan]]
| data-sort-value="1881" | 1881-04-04
| data-sort-value="1951" | 1951
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 153
|
| [[John Ormonde]]
| data-sort-value="1905" | 1905-09-15
| data-sort-value="1981" | 1981-06-25
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 154
| [[Íomhá:Seanoriada.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Riada]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-01
| data-sort-value="1971" | 1971-10-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| [[Íomhá:Terrence mac swiney.jpg|center|128px]]
| [[Traolach Mac Suibhne]]
| data-sort-value="1879" | 1879-03-28
| data-sort-value="1920" | 1920-10-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 156
| [[Íomhá:John B. Keane, Irish playwright, cropped.jpg|center|128px]]
| [[John B. Keane]]
| data-sort-value="1928" | 1928-07-21
| data-sort-value="2002" | 2002-05-30
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 157
|
| [[Michael K. Noonan]]
| data-sort-value="1900" | 19th century
| data-sort-value="2000" | 20th century
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 158
|
| [[Feargal Ó hAnnluain]]
| data-sort-value="1936" | 1936-02-02
| data-sort-value="1957" | 1957-01-01
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 159
|
| [[Mícheál Ó Móráin|Micheál Ó Móráin]]
| data-sort-value="1912" | 1912-12-25
| data-sort-value="1983" | 1983-05-06
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 160
|
| [[Donnchadha Ó Máille]]
| data-sort-value="1921" | 1921
| data-sort-value="1968" | 1968-03-10
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 161
| [[Íomhá:Joseph McGrath 1922.png|center|128px]]
| [[Joseph McGrath (réabhlóidí agus fear gnó)|Seosamh Mac Craith]]
| data-sort-value="1887" | 1887
| data-sort-value="1966" | 1966-03-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 162
|
| [[Pádraig Ó Donnagáin]]
| data-sort-value="1923" | 1923-10-29
| data-sort-value="2000" | 2000-11-26
| [[Mainistir Bhuithe]]
|-
| style='text-align:right'| 163
|
| [[Aodh Fionnliath|Áed Findliath]]
|
| data-sort-value="879" | 879-11-20
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 164
|
| [[Donnchadh Donn|Donnchad Donn]]
| data-sort-value="801" | 9th century
| data-sort-value="944" | 944
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 165
| [[Íomhá:Victor Herbert.jpg|center|128px]]
| [[Victor Herbert]]
| data-sort-value="1859" | 1859-02-01
| data-sort-value="1924" | 1924-05-26
| [[Baile Átha Cliath]]<br/>[[Geansaí (oileán)|Geansaí]]
|-
| style='text-align:right'| 166
|
| [[Kieran Crotty]]
| data-sort-value="1930" | 1930-08-20
| data-sort-value="2022" | 2022
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 167
|
| [[Eamonn Casey]]
| data-sort-value="1927" | 1927-04-24
| data-sort-value="2017" | 2017-03-13
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 168
|
| [[John McGahern]]
| data-sort-value="1934" | 1934-11-12
| data-sort-value="2006" | 2006-03-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 169
| [[Íomhá:Flann for Érinn.png|center|128px]]
| [[Fland Mac Máel Sechnaill|Fland mac Máel Sechnaill]]
| data-sort-value="847" | 847<br/>848
| data-sort-value="916" | 916-05-25
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 170
|
| [[Domhnall mac Murchadha]]
| data-sort-value="601" | 7th century
| data-sort-value="763" | 763
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 171
| [[Íomhá:Statue of Pádraic Ó Conaire in Eyre Square Galway.jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Ó Conaire]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-28
| data-sort-value="1928" | 1928-10-06
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 172
| [[Íomhá:Whitleystokes.jpg|center|128px]]
| [[Whitley Stokes]]
| data-sort-value="1830" | 1830-02-28
| data-sort-value="1909" | 1909-04-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 173
|
| [[Patrick Baxter]]
| data-sort-value="1891" | 1891-10-01
| data-sort-value="1959" | 1959-04-03
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 174
|
| [[Patrick Lindsay|Patrick J. Lindsay]]
| data-sort-value="1914" | 1914-01-18
| data-sort-value="1993" | 1993-06-29
| [[Cearnóg Parnell]]
|-
| style='text-align:right'| 175
| [[Íomhá:Buttevant St. Mary's Church North Window Lower Lights Detail Saint Colman of Cloyne Detail 2012 09 08.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Colmán|Colmán mac Léníne]]
| data-sort-value="522" | 522-10-15
| data-sort-value="600" | 600-11-24
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 176
|
| [[Donnchad Midi|Donnchad Midi mac Domnaill]]
| data-sort-value="733" | 733
| data-sort-value="797" | 797-02-06
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 177
|
| [[Conchúr mac Donnchadha|Conchobar mac Donnchada]]
| data-sort-value="750" | 8th century
| data-sort-value="833" | 833
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 178
| [[Íomhá:Edmund Ignatius Rice.JPG|center|128px]]
| [[Éamann Iognáid Rís]]
| data-sort-value="1762" | 1762-06-01
| data-sort-value="1844" | 1844-08-29
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 179
|
| [[Patrick Byrne]]
| data-sort-value="1925" | 1925-04-02
| data-sort-value="2021" | 2021-10-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 180
| [[Íomhá:Boys Town founder Edward J. Flanagan.jpg|center|128px]]
| [[Edward J. Flanagan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-07-13
| data-sort-value="1948" | 1948-05-15
| [[Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 181
| [[Íomhá:Peadar Kearney, 1912 (retouched).jpg|center|128px]]
| [[Peadar Ó Cearnaigh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-12-12
| data-sort-value="1942" | 1942-11-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 182
| [[Íomhá:Edward Joshua Cooper.jpg|center|128px]]
| [[Edward Cooper]]
| data-sort-value="1798" | 1798-05-01
| data-sort-value="1863" | 1863-04-28<br/>1863-04-23
| [[Faiche Stiabhna]]
|-
| style='text-align:right'| 183
| [[Íomhá:Wilfred Bramble (Hospital Fete) (5722158967) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Wilfrid Brambell]]
| data-sort-value="1912" | 1912-03-22
| data-sort-value="1985" | 1985-01-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 184
| [[Íomhá:James Barry.jpg|center|128px]]
| [[Margaret Ann Bulkley (James Barry)|James Barry]]
| data-sort-value="1789" | 1789
| data-sort-value="1865" | 1865-07-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 185
| [[Íomhá:Edwin Maxwell in Romance on the Run (1938).jpg|center|128px]]
| [[Edwin Maxwell (aisteoir)|Edwin Maxwell]]
| data-sort-value="1886" | 1886-02-09
| data-sort-value="1948" | 1948-08-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 186
|
| [[Seán Moore]]
| data-sort-value="1913" | 1913-05-19
| data-sort-value="1986" | 1986-10-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 187
| [[Íomhá:Saint Virgilius, Salzburg.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Feargal]]
| data-sort-value="700" | 700
| data-sort-value="784" | 784-11-27
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 188
| [[Íomhá:William Thomas Cosgrave.jpg|center|128px]]
| [[Liam Tomás Mac Cosgair]]
| data-sort-value="1880" | 1880-06-06
| data-sort-value="1965" | 1965-11-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 189
| [[Íomhá:Séamus Pattison, 1982 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Pattison]]
| data-sort-value="1936" | 1936-04-19
| data-sort-value="2018" | 2018-02-04
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 190
|
| [[Seán Flanagan]]
| data-sort-value="1922" | 1922-01-26
| data-sort-value="1993" | 1993-02-05
| [[Béal Átha hAmhnais]]
|-
| style='text-align:right'| 191
|
| [[Nuala O'Faolain|Nuala Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1940" | 1940-03-01
| data-sort-value="2008" | 2008-05-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 192
| [[Íomhá:Seán Lemass, 1966.jpg|center|128px]]
| [[Seán F. Lemass]]
| data-sort-value="1899" | 1899-07-15
| data-sort-value="1971" | 1971-05-11
| [[An Baile Breac (Baile Átha Cliath)|An Baile Breac]]
|-
| style='text-align:right'| 193
|
| [[Margaret Hassan]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-18
| data-sort-value="2004" | 2004-11-08
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 194
| [[Íomhá:Noel Browne, 1948 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Noel Browne|Nollaig de Brún]]
| data-sort-value="1915" | 1915-12-20
| data-sort-value="1997" | 1997-05-21
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 195
|
| [[David Kelly]]
| data-sort-value="1929" | 1929-07-11
| data-sort-value="2012" | 2012-02-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 196
| [[Íomhá:Tom Crean2b.JPG|center|128px]]
| [[Tom Crean|Tomás Ó Croidheáin]]
| data-sort-value="1877" | 1877-02-16
| data-sort-value="1938" | 1938-07-27
| [[Abhainn an Scáil]]
|-
| style='text-align:right'| 197
| [[Íomhá:James Hoban circa 1800 - Crop.jpg|center|128px]]
| [[James Hoban]]
| data-sort-value="1762" | 1762
| data-sort-value="1831" | 1831-12-08
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 198
| [[Íomhá:James Stephens, 1935.jpg|center|128px]]
| [[James Stephens (scríbhneoir)]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-09
| data-sort-value="1950" | 1950-12-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 199
| [[Íomhá:Thomas F. Meagher.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Francis Meagher]]
| data-sort-value="1823" | 1823-08-03
| data-sort-value="1867" | 1867-07-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 200
| [[Íomhá:Ó Mórna agus Dánta Eile.png|center|128px]]
| [[Máirtín Ó Direáin]]
| data-sort-value="1910" | 1910-11-29
| data-sort-value="1988" | 1988-03-19
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 201
| [[Íomhá:Tras Honan at the meeting of the European Parliament in Luxembourg (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Tras Honan]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-04
| data-sort-value="2023" | 2023-11-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 202
|
| [[William Trevor]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-24
| data-sort-value="2016" | 2016-11-20
| [[Baile Mhistéala]]
|-
| style='text-align:right'| 203
| [[Íomhá:Dave Allen 1968.JPG|center|128px]]
| [[Dave Allen]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-06
| data-sort-value="2005" | 2005-03-10
| [[Teach na Giúise]]
|-
| style='text-align:right'| 204
|
| [[Christy Brown]]
| data-sort-value="1932" | 1932-06-05
| data-sort-value="1981" | 1981-09-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 205
|
| [[Éinde Ó Callaráin]]
| data-sort-value="1942" | 1942-05
| data-sort-value="2004" | 2004-04-08
| [[Maigh Locha]]
|-
| style='text-align:right'| 206
| [[Íomhá:PSM V63 D476 George Francis FitzGerald.png|center|128px]]
| [[George Francis Fitzgerald]]
| data-sort-value="1851" | 1851-08-03
| data-sort-value="1901" | 1901-02-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 207
| [[Íomhá:Dublin Martyrs by Conall McCabe (2001).jpg|center|128px]]
| [[Maighréad de Bhál]]
| data-sort-value="1515" | 1515
| data-sort-value="1584" | 1584
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 208
| [[Íomhá:Mary O'Rourke, September 2009.jpg|center|128px]]
| [[Mary O'Rourke|Máire Uí Ruairc]]
| data-sort-value="1937" | 1937-05-31
| data-sort-value="2024" | 2024-10-03
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 209
| [[Íomhá:Dolores O'Riordan 2016 (cropped).jpeg|center|128px]]
| [[Dolores O'Riordan|Dolores Ní Ríordáin]]
| data-sort-value="1971" | 1971-09-06
| data-sort-value="2018" | 2018-01-15
| [[Baile Uí Bhricín Thuaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 210
| [[Íomhá:Mary Ward (scientist).jpg|center|128px]]
| [[Mary Ward]]
| data-sort-value="1827" | 1827-04-27
| data-sort-value="1869" | 1869-08-31
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 211
|
| [[Paddy Canny]]
| data-sort-value="1919" | 1919-09-09
| data-sort-value="2008" | 2008-06-28
| ''[[:d:Q104294289|Gleann Dríth]]''
|-
| style='text-align:right'| 212
| [[Íomhá:Joe Kinnear Hull City v. Newcastle United 1.png|center|128px]]
| [[Joe Kinnear]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-27
| data-sort-value="2024" | 2024-04-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 213
| [[Íomhá:Robert Emmet--The Irish Patriot.jpg|center|128px]]
| [[Roibeard Emmet]]
| data-sort-value="1780" | 1780-03-04
| data-sort-value="1803" | 1803-09-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 214
| [[Íomhá:William Strutt, Portrait of Robert O'Hara Burke, 1860.jpg|center|128px]]
| [[Robert O'Hara Burke]]
| data-sort-value="1821" | 1821-05-06
| data-sort-value="1861" | 1861-06-28<br/>1861-07-01
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 215
| [[Íomhá:Peter von Lacy.PNG|center|128px]]
| [[Peadar de Lása]]
| data-sort-value="1678" | 1678-09-29
| data-sort-value="1751" | 1751-04-19
| [[Cill Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 216
| [[Íomhá:Cathalbrugha.JPG|center|128px]]
| [[Cathal Brugha]]
| data-sort-value="1874" | 1874-07-18
| data-sort-value="1922" | 1922-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 217
|
| [[Máirtín Ó Cadhain]]
| data-sort-value="1906" | 1906-01-04
| data-sort-value="1970" | 1970-10-18
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 218
| [[Íomhá:Gen. Richard Mulcahy LCCN2014717121.jpg|center|128px]]
| [[Risteárd Ó Maolchatha]]
| data-sort-value="1886" | 1886-05-10
| data-sort-value="1971" | 1971-12-16
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 219
| [[Íomhá:Maturin.jpg|center|128px]]
| [[Charles Maturin]]
| data-sort-value="1782" | 1782-09-25
| data-sort-value="1824" | 1824-10-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 220
| [[Íomhá:Eliza lynch 1864.jpg|center|128px]]
| [[Eliza Lynch]]
| data-sort-value="1835" | 1835-03-06
| data-sort-value="1886" | 1886-07-27
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 221
|
| [[Breandán Breathnach]]
| data-sort-value="1912" | 1912-04-01
| data-sort-value="1985" | 1985-11-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 222
|
| [[Cathal Goulding|Cathal Ó Goillín]]
| data-sort-value="1922" | 1922-01-02
| data-sort-value="1998" | 1998-12-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 223
| [[Íomhá:Christy Ring visits (1) 1956 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Criostóir Ó Rinn]]
| data-sort-value="1920" | 1920-10-12
| data-sort-value="1979" | 1979-03-02
| [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]]
|-
| style='text-align:right'| 224
| [[Íomhá:Constance Smith in Man in the Attic.jpg|center|128px]]
| [[Constance Smith]]
| data-sort-value="1928" | 1928-01-22
| data-sort-value="2003" | 2003-06-30
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 225
|
| [[Dónal Ó Caoimh]]
| data-sort-value="1907" | 1907-06-02
| data-sort-value="1967" | 1967-06-02
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 226
|
| [[James FitzGerald-Kenney]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-01
| data-sort-value="1956" | 1956-10-21
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 227
|
| [[Fiachra Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1933" | 1933-08-18
| data-sort-value="2018" | 2018-07-29
| [[Lios Uí Chathasaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 228
| [[Íomhá:Richie Ryan, 1981 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Richie Ryan]]
| data-sort-value="1929" | 1929-02-27
| data-sort-value="2019" | 2019-03-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 229
| [[Íomhá:Judge Fionan O'Loingsigh - 1948.tif|center|128px]]
| [[Fionán Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1889" | 1889-03-17
| data-sort-value="1966" | 1966-06-03
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 230
| [[Íomhá:Katherine Plunket.jpg|center|128px]]
| [[Katherine Plunket]]
| data-sort-value="1820" | 1820-11-22
| data-sort-value="1932" | 1932-10-14
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 231
| [[Íomhá:Garret FitzGerald 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Garret Fitzgerald|Gearóid Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1926" | 1926-02-09
| data-sort-value="2011" | 2011-05-19
| [[Droichead na Dothra]]
|-
| style='text-align:right'| 232
| [[Íomhá:Nonpareil Jack Dempsey portrait.jpg|center|128px]]
| [[Nonpareil Dempsey]]
| data-sort-value="1862" | 1862-12-15
| data-sort-value="1895" | 1895-11-02<br/>1896-11-01
| [[An Currach]]
|-
| style='text-align:right'| 233
|
| [[Frank Daly]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1950" | 1950-02-18
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 234
| [[Íomhá:Dublin Martyrs by Conall McCabe (2001).jpg|center|128px]]
| [[Proinnsias Táiliúr]]
| data-sort-value="1550" | 1550
| data-sort-value="1621" | 1621-01-30
| [[Sord]]
|-
| style='text-align:right'| 235
| [[Íomhá:Niamh Bhreathnach.jpg|center|128px]]
| [[Niamh Bhreathnach]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-01
| data-sort-value="2023" | 2023-02-06
| [[Baile Uí Lachnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 236
|
| [[Peadar Doyle]]
| data-sort-value="1900" | 19th century
| data-sort-value="1956" | 1956-08-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 237
| [[Íomhá:Gearoid O'Sullivan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Gearóid Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1891" | 1891-01-28
| data-sort-value="1948" | 1948-03-25
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 238
|
| [[Shane McEntee]]
| data-sort-value="1956" | 1956-12-19
| data-sort-value="2012" | 2012-12-21
| [[An Obair]]
|-
| style='text-align:right'| 239
|
| [[Gemma Hussey]]
| data-sort-value="1938" | 1938-11-11
| data-sort-value="2024" | 2024-11-26
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 240
| [[Íomhá:Gene Fitzgerald, 1978 (cropped).tif|center|128px]]
| [[Gene Fitzgerald]]
| data-sort-value="1932" | 1932-08-21
| data-sort-value="2007" | 2007-12-14
| [[An Baile Gallda]]
|-
| style='text-align:right'| 241
| [[Íomhá:George Colley, 1979 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seoirse Ó Colla]]
| data-sort-value="1925" | 1925-10-18
| data-sort-value="1983" | 1983-09-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 242
|
| [[Gerard Sweetman]]
| data-sort-value="1908" | 1908-06-10
| data-sort-value="1970" | 1970-01-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 243
| [[Íomhá:Gerry Ryan.jpg|center|128px]]
| [[Gerry Ryan]]
| data-sort-value="1956" | 1956-06-04
| data-sort-value="2010" | 2010-04-30
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 244
| [[Íomhá:PJ Ruttledge.png|center|128px]]
| [[P. J. Ruttledge]]
| data-sort-value="1892" | 1892
| data-sort-value="1952" | 1952-05-08
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 245
| [[Íomhá:President John F. Kennedy Meets with Lord Mayor of Dublin Robert Briscoe (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Robert Briscoe]]
| data-sort-value="1894" | 1894-09-25
| data-sort-value="1969" | 1969-03-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 246
|
| [[Paddy O’Toole]]
| data-sort-value="1938" | 1938-01-15
| data-sort-value="2025" | 2025-05-11
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 247
| [[Íomhá:Sir Hugh Percy Lane.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Lane]]
| data-sort-value="1875" | 1875-11-09
| data-sort-value="1915" | 1915-05-07
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 248
| [[Íomhá:Diarmaid Mac Murrough Expugnatio Hibernica.jpg|center|128px]]
| [[Diarmaid Mac Murchadha]]
| data-sort-value="1110" | 1110
| data-sort-value="1171" | 1171-05-01
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 249
| [[Íomhá:Bobby Aylward.jpg|center|128px]]
| [[Bobby Aylward]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-01
| data-sort-value="2022" | 2022-07-14
| [[Muileann an Bhata]]
|-
| style='text-align:right'| 250
|
| [[Bobby Molloy]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-09
| data-sort-value="2016" | 2016-10-02
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 251
| [[Íomhá:Kirwan Richard portrait.jpg|center|128px]]
| [[Richard Kirwan]]
| data-sort-value="1733" | 1733-08-01
| data-sort-value="1812" | 1812-06-01
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 252
| [[Íomhá:Brendan Corish 1949.png|center|128px]]
| [[Brendan Corish|Breandán Mac Fheorais]]
| data-sort-value="1918" | 1918-11-19
| data-sort-value="1990" | 1990-02-17
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 253
|
| [[Peadar de Bhulbh]]
| data-sort-value="1727" | 1727
| data-sort-value="1803" | 1803
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 254
| [[Íomhá:Brian Lenihan, July 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brian Seosamh Ó Luineacháin]]
| data-sort-value="1959" | 1959-05-21
| data-sort-value="2011" | 2011-06-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 255
| [[Íomhá:Brian Lenihan, 1981 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brian Pádraig Ó Luineacháin]]
| data-sort-value="1930" | 1930-11-17
| data-sort-value="1995" | 1995-11-01
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 256
| [[Íomhá:George Charles Beresford - William Orpen (1903).jpg|center|128px]]
| [[William Orpen]]
| data-sort-value="1878" | 1878-11-27
| data-sort-value="1931" | 1931-09-29
| [[Stigh Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 257
| [[Íomhá:Declans church.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Deaglán]]
| data-sort-value="500" | 5th century
| data-sort-value="500" | 5th century
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 258
|
| [[Ceann Faoladh mac Blathmaic]]
|
| data-sort-value="675" | 675
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 259
|
| [[T. P. McKenna]]
| data-sort-value="1929" | 1929-09-07
| data-sort-value="2011" | 2011-02-13
| [[An Mullach, Contae an Chabháin|An Mullach]]
|-
| style='text-align:right'| 260
| [[Íomhá:Thomas Derrig.JPG|center|128px]]
| [[Tomás Ó Deirg]]
| data-sort-value="1897" | 1897-11-26
| data-sort-value="1956" | 1956-11-19
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 261
| [[Íomhá:Blason famille ie Fitzgerald de Desmond.svg|center|128px]]
| [[Gearailt Mac Gearailt, 14ú Iarla Dheasumhan]]
| data-sort-value="1533" | 1533
| data-sort-value="1583" | 1583-11-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 262
|
| [[Patrick O'Donnell]]
| data-sort-value="1907" | 1907-08-21
| data-sort-value="1970" | 1970-10-04
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 263
| [[Íomhá:Ernest Henry Shackleton Nadar.jpg|center|128px]]
| [[Ernest Shackleton]]
| data-sort-value="1874" | 1874-02-15
| data-sort-value="1922" | 1922-01-05
| [[Caisleán Cill Chá]]
|-
| style='text-align:right'| 264
| [[Íomhá:JohnPhilipHolland.jpg|center|128px]]
| [[Seán Pilib Ó Maolchalann]]
| data-sort-value="1840" | 1840-02-29
| data-sort-value="1914" | 1914-08-12
| [[Lios Ceannúir]]
|-
| style='text-align:right'| 265
| [[Íomhá:Full length picture, Kevin O'Higgins, Minister of Home Affairs (23878736159) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kevin O’Higgins|Caoimhín Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1892" | 1892-06-07
| data-sort-value="1927" | 1927-07-10
| [[An Sráidbhaile, Contae Laoise|An Sráidbhaile]]
|-
| style='text-align:right'| 266
| [[Íomhá:Eoin O'Duffy.png|center|128px]]
| [[Eoin Ó Dubhthaigh]]
| data-sort-value="1892" | 1892-10-20
| data-sort-value="1944" | 1944-11-30
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 267
| [[Íomhá:Peter Sutherland (1985).jpg|center|128px]]
| [[Peter Sutherland]]
| data-sort-value="1946" | 1946-04-25
| data-sort-value="2018" | 2018-01-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 268
|
| [[Darren Sutherland]]
| data-sort-value="1982" | 1982-04-18
| data-sort-value="2009" | 2009-09-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 269
| [[Íomhá:RobertChildersBarton.jpg|center|128px]]
| [[Riobárd Bartún]]
| data-sort-value="1881" | 1881-03-14
| data-sort-value="1975" | 1975-08-10
| [[Áth na mBó]]
|-
| style='text-align:right'| 270
| [[Íomhá:Thomas mac curtain.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Mac Curtáin]]
| data-sort-value="1884" | 1884-03-20
| data-sort-value="1920" | 1920-03-20
| ''[[:d:Q81933233|Baile an Chnocáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 271
| [[Íomhá:Éamonn Ceannt.jpg|center|128px]]
| [[Éamonn Ceannt]]
| data-sort-value="1881" | 1881-09-21
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Béal Átha Mó]]
|-
| style='text-align:right'| 272
| [[Íomhá:Mick lally.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Ó Maolallaí]]
| data-sort-value="1945" | 1945-11-10
| data-sort-value="2010" | 2010-08-31
| [[Tuar Mhic Éadaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 273
| [[Íomhá:Edouard Manet Georges Moore.jpg|center|128px]]
| [[George Moore (úrscéalaí)|George Moore]]
| data-sort-value="1852" | 1852-02-24
| data-sort-value="1933" | 1933-01-21
| ''[[:d:Q805406|An Baile Glas]]''
|-
| style='text-align:right'| 274
| [[Íomhá:Daguerrotipo Brown.jpg|center|128px]]
| [[William Brown (aimiréal)|William Brown]]
| data-sort-value="1777" | 1777-06-22
| data-sort-value="1857" | 1857-03-14<br/>1857-03-03
| [[Béal Easa]]
|-
| style='text-align:right'| 275
| [[Íomhá:Seán Moylan, c. 1920 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Moylan]]
| data-sort-value="1888" | 1888-11-19
| data-sort-value="1957" | 1957-11-16
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 276
| [[Íomhá:Michael Kelly by Adele Romany.jpg|center|128px]]
| [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]]
| data-sort-value="1762" | 1762-12-25
| data-sort-value="1826" | 1826-10-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 277
| [[Íomhá:Harry Clarke (photo).jpg|center|128px]]
| [[Harry Clarke]]
| data-sort-value="1889" | 1889-03-17
| data-sort-value="1931" | 1931-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 278
| [[Íomhá:Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland (1916) (14780125542).jpg|center|128px]]
| [[George Petrie]]
| data-sort-value="1790" | 1790-01-01
| data-sort-value="1866" | 1866-01-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 279
| [[Íomhá:Robert Alexander Stewart Macalister - 1870-to-1950.jpg|center|128px]]
| [[R. A. Stewart Macalister|Robert Alexander Stewart MacAlister]]
| data-sort-value="1870" | 1870-07-08
| data-sort-value="1950" | 1950-04-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 280
| [[Íomhá:RobertMallet.jpg|center|128px]]
| [[Robert Mallet]]
| data-sort-value="1810" | 1810-06-03
| data-sort-value="1881" | 1881-11-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 281
| [[Íomhá:George Charles Beresford 1934-5.jpg|center|128px]]
| [[George Charles Beresford]]
| data-sort-value="1864" | 1864-07-10
| data-sort-value="1938" | 1938-02-21
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 282
| [[Íomhá:Tom O'Donnell, 1982 (cropped).tif|center|128px]]
| [[Tom O'Donnell]]
| data-sort-value="1926" | 1926-08-30
| data-sort-value="2020" | 2020-10-08
| ''[[:d:Q104313425|Builgidín]]''
|-
| style='text-align:right'| 283
|
| [[Timothy Sullivan (breitheamh)|Timothy Sullivan]]
| data-sort-value="1874" | 1874-01-06
| data-sort-value="1949" | 1949-05-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 284
|
| [[Seachnassach mac Blathmaic]]
|
| data-sort-value="671" | 671
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 285
|
| [[Blathmac mac Aodha Sláine]]
| data-sort-value="650" | 7th century
| data-sort-value="665" | 665
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 286
|
| [[Conghal Ceannmhaghair]]
|
| data-sort-value="710" | 710
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 287
|
| [[Fógartach mac Néill]]
| data-sort-value="601" | 7th century
| data-sort-value="724" | 724
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 288
| [[Íomhá:Thomas Kinsella - University of Pennsylvania - 16 November 2009 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Thomas Kinsella]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-04
| data-sort-value="2021" | 2021-12-22
| [[Inse Chór]]
|-
| style='text-align:right'| 289
| [[Íomhá:Violet Florence Martin.jpg|center|128px]]
| [[Violet Florence Martin]]
| data-sort-value="1862" | 1862-06-11
| data-sort-value="1915" | 1915-12-21
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 290
|
| [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]]
| data-sort-value="1943" | 1943-05-10
| data-sort-value="2023" | 2023-01-18
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 291
|
| [[John McCann]]
| data-sort-value="1905" | 1905-06-17
| data-sort-value="1980" | 1980-02-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 292
| [[Íomhá:William O'Brien.png|center|128px]]
| [[William O'Brien (Páirtí an Lucht Oibre)|William O'Brien]]
| data-sort-value="1881" | 1881-01-23
| data-sort-value="1968" | 1968-10-31
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 293
|
| [[Henry Kenny]]
| data-sort-value="1913" | 1913-09-07
| data-sort-value="1975" | 1975-09-25
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 294
| [[Íomhá:H. M. Dockrell 1948 election pamphlet (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Henry Morgan Dockrell]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1955" | 1955-10-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 295
|
| [[Mervyn Taylor]]
| data-sort-value="1931" | 1931-12-01
| data-sort-value="2021" | 2021-09-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 296
| [[Íomhá:Hugh Leonard, Playwright, 2004.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Leonard]]
| data-sort-value="1926" | 1926-11-09
| data-sort-value="2009" | 2009-02-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 297
| [[Íomhá:Humphrey Lloyd.jpg|center|128px]]
| [[Humphrey Lloyd]]
| data-sort-value="1800" | 1800-04-16
| data-sort-value="1881" | 1881-01-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 298
|
| [[Alan Kelly (imreoir)|Alan Kelly]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-05
| data-sort-value="2009" | 2009-05-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 299
|
| [[Paddy Belton]]
| data-sort-value="1926" | 1926-06-25
| data-sort-value="1987" | 1987-05-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 300
| [[Íomhá:Séamus Brennan Jan 2008.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Brennan|Séamus Ó Braonáin]]
| data-sort-value="1948" | 1948-02-16
| data-sort-value="2008" | 2008-07-09
| [[Bóthar na Trá]]
|-
| style='text-align:right'| 301
|
| [[William Murphy]]
| data-sort-value="1892" | 1892-02-12
| data-sort-value="1967" | 1967-11-16
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 302
| [[Íomhá:Rory O'Connor Stone Carving.jpg|center|128px]]
| [[Ruaidrí mac Tairrdelbach Ua Conchobair]]
| data-sort-value="1116" | 1116
| data-sort-value="1198" | 1198-12-02
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 303
| [[Íomhá:James Campbell, Vanity Fair, 1909-08-25.jpg|center|128px]]
| [[James Campbell]]
| data-sort-value="1851" | 1851-04-04
| data-sort-value="1931" | 1931-03-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 304
| [[Íomhá:Jim Gibbons, 1979 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jim Gibbons]]
| data-sort-value="1924" | 1924-08-03
| data-sort-value="1997" | 1997-12-20
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 305
|
| [[Séamas Ó hArgadáin]]
| data-sort-value="1782" | 1782
| data-sort-value="1855" | 1855
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 306
| [[Íomhá:James Tully, 1954 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Tully]]
| data-sort-value="1915" | 1915-09-18
| data-sort-value="1992" | 1992-05-20
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 307
|
| [[Martin O'Sullivan]]
| data-sort-value="1900" | 2nd millennium
| data-sort-value="1956" | 1956-01-20
| [[Inis Díomáin]]
|-
| style='text-align:right'| 308
|
| [[Jerry Cronin]]
| data-sort-value="1925" | 1925-09-15
| data-sort-value="1990" | 1990-10-19
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 309
| [[Íomhá:Seán Garland.jpg|center|128px]]
| [[Seán Garland]]
| data-sort-value="1934" | 1934-03-07
| data-sort-value="2018" | 2018-12-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 310
| [[Íomhá:JoeDolan1975.jpg|center|128px]]
| [[Joe Dolan]]
| data-sort-value="1939" | 1939-10-16
| data-sort-value="2007" | 2007-12-26
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 311
| [[Íomhá:John O Leary 1900 Hollyer.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Laoghaire (Fínín)|Seán Ó Laoghaire]]
| data-sort-value="1830" | 1830-07-23
| data-sort-value="1907" | 1907-03-16
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 312
| [[Íomhá:Johnoshanassy.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Seachnasaigh]]
| data-sort-value="1818" | 1818
| data-sort-value="1883" | 1883-05-05
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 313
| [[Íomhá:John Philpot Curran from NPG.jpg|center|128px]]
| [[John Philpot Curran]]
| data-sort-value="1750" | 1750-07-24
| data-sort-value="1817" | 1817-10-14
| [[Áth Trasna]]
|-
| style='text-align:right'| 314
|
| [[Kevin Danaher]]
| data-sort-value="1913" | 1913-01-30
| data-sort-value="2002" | 2002-03-14
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 315
|
| [[Caoimhín Ó hIfearnáin]]
| data-sort-value="1929" | 1929-08-20
| data-sort-value="2013" | 2013-01-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 316
|
| [[Diarmaid mac Maoil na mBó|Diarmait mac Maíl na mBó]]
|
| data-sort-value="1072" | 1072-02-07
| [[Fearna]]
|-
| style='text-align:right'| 317
| [[Íomhá:D-keane-1985 Restored.jpg|center|128px]]
| [[Dolores Keane]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-26
| data-sort-value="2026" | 2026-03-16
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 318
|
| [[Domnall Mór Ua Briain|Domhnall Mór Ó Briain]]
|
| data-sort-value="1194" | 1194
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 319
| [[Íomhá:Stowe Missal cumdach (inverted).png|center|128px]]
| [[Donnchadh mac Briain|Donnchad mac Briain]]
|
| data-sort-value="1064" | 1064
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 320
| [[Íomhá:Talbot.jpg|center|128px]]
| [[Matt Talbot]]
| data-sort-value="1856" | 1856-05-02
| data-sort-value="1925" | 1925-06-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 321
| [[Íomhá:Major John MacBride.jpg|center|128px]]
| [[John MacBride (réabhlóidí)|Seán Mac Giolla Bhríde]]
| data-sort-value="1868" | 1868-05-07
| data-sort-value="1916" | 1916-05-05
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 322
| [[Íomhá:Image reproduced by permission of the National Folklore Collection, University Dublin.jpg|center|128px]]
| [[Eibhlís Uí Chróinín (amhránaí ar an sean-nós)|Eibhlís Uí Chróinín]]
| data-sort-value="1879" | 1879-05-29
| data-sort-value="1956" | 1956-06-02
| ''[[:d:Q65558645|An Ráth Thiar]]''
|-
| style='text-align:right'| 323
| [[Íomhá:Sean-Heuston.jpg|center|128px]]
| [[Seán Heuston]]
| data-sort-value="1891" | 1891-02-21
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 324
| [[Íomhá:SeamusEnnis.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Ennis]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-05
| data-sort-value="1982" | 1982-10-05
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 325
|
| [[Alec Reid]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-05
| data-sort-value="2013" | 2013-11-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 326
|
| [[Fiach mac Aodha Ó Broin]]
| data-sort-value="1534" | 1534
| data-sort-value="1597" | 1597-05-08
| [[Síol Éalaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 327
|
| [[Francis Browne]]
| data-sort-value="1880" | 1880-01-03
| data-sort-value="1960" | 1960-07-07
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 328
|
| [[Frank Kelly]]
| data-sort-value="1938" | 1938-12-28
| data-sort-value="2016" | 2016-02-28
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 329
| [[Íomhá:George Gardiner (boxer).jpg|center|128px]]
| [[George Gardner]]
| data-sort-value="1877" | 1877-03-17
| data-sort-value="1954" | 1954-07-08
| [[Lios Dúin Bhearna]]
|-
| style='text-align:right'| 330
|
| [[Gormflaith ingen Murchada]]
| data-sort-value="960" | 960
| data-sort-value="1030" | 1030
| [[An Nás]]
|-
| style='text-align:right'| 331
| [[Íomhá:Grace Gifford by William Orpen.jpg|center|128px]]
| [[Grace Gifford]]
| data-sort-value="1888" | 1888-03-04
| data-sort-value="1955" | 1955-12-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 332
|
| [[Henry Bagenal]]
| data-sort-value="1556" | 1556
| data-sort-value="1598" | 1598-08-14
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 333
|
| [[Seán Seosamh Ó Raghallaigh]]
| data-sort-value="1919" | 1919
| data-sort-value="1952" | 1952
| [[Cill na Seanrátha]]
|-
| style='text-align:right'| 334
| [[Íomhá:James Fintan Lalor (Young Irelander).jpg|center|128px]]
| [[James Fintan Lalor (Éire Óg)|James Fintan Lalor]]
| data-sort-value="1807" | 1807-03-10
| data-sort-value="1849" | 1849-12-27
| ''[[:d:Q136402282|Tenakill House]]''
|-
| style='text-align:right'| 335
| [[Íomhá:DionBoucicault.jpg|center|128px]]
| [[Dion Boucicault]]
| data-sort-value="1822" | 1822-12-26
| data-sort-value="1890" | 1890-09-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 336
|
| [[Niall Caille]]
| data-sort-value="850" | 9th century
| data-sort-value="846" | 846
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 337
| [[Íomhá:Statue St Finnian of Clonard (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Naomh Fionnán (Cluain Ioraird)|Fionnán Chluain Ioraird]]
| data-sort-value="470" | 470
| data-sort-value="549" | 549<br/>552
| [[Míseal]]
|-
| style='text-align:right'| 338
| [[Íomhá:James Everett, 1949.jpg|center|128px]]
| [[James Everett]]
| data-sort-value="1894" | 1894-05-01
| data-sort-value="1967" | 1967-12-18
| ''[[:d:Q104276727|Ráth Droma]]''
|-
| style='text-align:right'| 339
| [[Íomhá:Brian-Crowley-Ireland-MIP-Europaparlament-by-Leila-Paul-1.jpg|center|128px]]
| [[Brian Mac Amhlaidh]]
| data-sort-value="1964" | 1964-03-04
| data-sort-value="2026" | 2026-01-23
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 340
|
| [[Seán Treacy]]
| data-sort-value="1923" | 1923-09-22
| data-sort-value="2018" | 2018-03-23
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 341
|
| [[Hugh O'Flaherty]]
| data-sort-value="1898" | 1898-02-28
| data-sort-value="1963" | 1963-10-30
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 342
| [[Íomhá:Drbarnardo.jpg|center|128px]]
| [[Thomas John Barnardo]]
| data-sort-value="1845" | 1845-07-04
| data-sort-value="1905" | 1905-09-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 343
|
| [[Patrick Hogan (Ceann Comhairle)|Patrick Hogan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-01-01
| data-sort-value="1969" | 1969-01-24
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 344
| [[Íomhá:Portrait of George Brown.jpg|center|128px]]
| [[Seoirse de Brún]]
| data-sort-value="1698" | 1698-06-15
| data-sort-value="1792" | 1792-02-18<br/>1792-09-18
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 345
| [[Íomhá:Art O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Art O'Connor]]
| data-sort-value="1888" | 1888
| data-sort-value="1950" | 1950-05-10
| [[Cill Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 346
| [[Íomhá:John Thomas Romney Robinson by James Simonton c1850s.png|center|128px]]
| [[Thomas Romney Robinson|John Thomas Romney Robinson]]
| data-sort-value="1792" | 1792-04-23
| data-sort-value="1882" | 1882-02-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 347
| [[Íomhá:Oliver Plunket by Edward Luttrell.jpg|center|128px]]
| [[Oilibhéar Pluincéad|Oilibhéar Pluincéid]]
| data-sort-value="1629" | 1629-11-01
| data-sort-value="1681" | 1681-07-01
| [[Loch Craobh]]
|-
| style='text-align:right'| 348
| [[Íomhá:Tomás Ó Criomhthain.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ó Criomhthain]]
| data-sort-value="1855" | 1855
| data-sort-value="1937" | 1937-03-07
| [[Na Blascaodaí]]
|-
| style='text-align:right'| 349
| [[Íomhá:James Napper Tandy.jpg|center|128px]]
| [[James Napper Tandy]]
| data-sort-value="1740" | 1740
| data-sort-value="1803" | 1803-08-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 350
| [[Íomhá:Domhnall Ua Buachalla circa 1916.png|center|128px]]
| [[Domhnall Ua Buachalla]]
| data-sort-value="1866" | 1866-02-05
| data-sort-value="1963" | 1963-10-30
| [[Maigh Nuad]]
|-
| style='text-align:right'| 351
| [[Íomhá:John McCormack, 1884-1945 LCCN2003677331.jpg|center|128px]]
| [[John McCormack]]
| data-sort-value="1884" | 1884-06-14
| data-sort-value="1945" | 1945-09-16
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 352
|
| [[Seathrún Céitinn]]
| data-sort-value="1569" | 1569
| data-sort-value="1644" | 1644
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 353
| [[Íomhá:Terry Wogan MBE Investiture cropped.jpg|center|128px]]
| [[Terry Wogan]]
| data-sort-value="1938" | 1938-08-03
| data-sort-value="2016" | 2016-01-31
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 354
| [[Íomhá:Ron Delany 1957.jpg|center|128px]]
| [[Ronnie Delany]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-06
| data-sort-value="2026" | 2026-03-11
| [[An tInbhear Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 355
| [[Íomhá:PSM V79 D211 George Johnston Stoney.png|center|128px]]
| [[George Johnstone Stoney]]
| data-sort-value="1826" | 1826-02-15
| data-sort-value="1911" | 1911-07-05
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 356
|
| [[Conchúr Crús Ó Briain]]
| data-sort-value="1917" | 1917-11-03
| data-sort-value="2008" | 2008-12-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 357
| [[Íomhá:Paddy Maloney of the Chieftains (214371161) (cropped2).jpg|center|128px]]
| [[Paddy Moloney]]
| data-sort-value="1938" | 1938-08-01
| data-sort-value="2021" | 2021-10-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 358
| [[Íomhá:Birr St. Brendan's Church Saint Kieran Window Detail 2010 09 10.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Ciarán]]
| data-sort-value="516" | 516
| data-sort-value="546" | 546
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 359
| [[Íomhá:Gabriel Rosenstock.jpg|center|128px]]
| [[Gabriel Rosenstock]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-29
| data-sort-value="2026" | 2026-04-06
| [[Cill Fhíonáin]]
|-
| style='text-align:right'| 360
| [[Íomhá:Robert Kane (chemist).jpg|center|128px]]
| [[Robert Kane]]
| data-sort-value="1809" | 1809-09-24
| data-sort-value="1890" | 1890-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 361
| [[Íomhá:Adhemar de Barros e Patrick Peyton (1964).jpg|center|128px]]
| [[Patrick Peyton]]
| data-sort-value="1909" | 1909-01-09
| data-sort-value="1992" | 1992-06-03
| [[Áth Tí an Mheasaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 362
|
| [[Austin Clarke]]
| data-sort-value="1896" | 1896-05-09
| data-sort-value="1974" | 1974-03-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 363
| [[Íomhá:Robert McClure.jpg|center|128px]]
| [[Robert McClure]]
| data-sort-value="1807" | 1807-01-28
| data-sort-value="1873" | 1873-10-17
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 364
| [[Íomhá:TJ Murphy Cork Labour.png|center|128px]]
| [[Timothy J. Murphy]]
| data-sort-value="1893" | 1893-07-17
| data-sort-value="1949" | 1949-04-29
| [[Cluain Droichead]]
|-
| style='text-align:right'| 365
| [[Íomhá:MarcusDaly.jpg|center|128px]]
| [[Marcus Daly]]
| data-sort-value="1841" | 1841-12-05
| data-sort-value="1900" | 1900-11-12
| [[Baile Shéamais Dhuibh]]
|-
| style='text-align:right'| 366
| [[Íomhá:VioletGibson1926.jpg|center|128px]]
| [[Violet Gibson]]
| data-sort-value="1876" | 1876-08-31
| data-sort-value="1956" | 1956-05-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 367
| [[Íomhá:Robert Adams Irish Surgeon.jpg|center|128px]]
| [[Robert Adams]]
| data-sort-value="1791" | 1791
| data-sort-value="1875" | 1875-01-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 368
| [[Íomhá:Daniel Morrissey 1927.png|center|128px]]
| [[Daniel Morrissey]]
| data-sort-value="1895" | 1895-11-28
| data-sort-value="1981" | 1981-01-01
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 369
| [[Íomhá:Cormac Breathnach 1933 (cropped).png|center|128px]]
| [[Cormac Breathnach]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1956" | 1956-05-29
| [[Cathair Saidhbhín]]<br/>''[[:d:Q65557497|An Chnapóg]]''
|-
| style='text-align:right'| 370
|
| [[Fearghal mac Maoil Dúin]]
|
| data-sort-value="722" | 722-12-11
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 371
| [[Íomhá:Dublin St. Patrick's Cathedral North Transept Window King Cormac of Cashel Detail King Cormac 2012 09 26.jpg|center|128px]]
| [[Cormac mac Cuileannáin]]
| data-sort-value="801" | 9th century<br/>836
| data-sort-value="908" | 908-09-13
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 372
|
| [[Conghalach Chnóbha|Congalach Cnogba]]
| data-sort-value="950" | 10th century
| data-sort-value="956" | 956
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 373
|
| [[Domhnall mac Aodha]]
| data-sort-value="501" | 6th century
| data-sort-value="642" | 642-01
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 374
|
| [[Aodh Allán]]
| data-sort-value="601" | 7th century
| data-sort-value="743" | 743
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 375
|
| [[Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha]]
| data-sort-value="650" | 7th century
| data-sort-value="695" | 695
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 376
| [[Íomhá:DaisyBates1921-2.jpg|center|128px]]
| [[Daisy Bates]]
| data-sort-value="1856" | 1856-10-16
| data-sort-value="1951" | 1951-04-18
| [[Ros Cré]]
|-
| style='text-align:right'| 377
| [[Íomhá:Daniel Mannix 1926.jpg|center|128px]]
| [[Daniel Mannix]]
| data-sort-value="1864" | 1864-03-04
| data-sort-value="1963" | 1963-11-06
| [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]
|-
| style='text-align:right'| 378
|
| [[Denis J. O'Sullivan]]
| data-sort-value="1918" | 1918-03-05
| data-sort-value="1987" | 1987-07-20
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 379
| [[Íomhá:Dermot Earley 2009.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Mochóir (Mór)|Diarmuid Ó Mochóir]]
| data-sort-value="1948" | 1948-02-24
| data-sort-value="2010" | 2010-06-23
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 380
| [[Íomhá:Father Ted's wax figure.jpg|center|128px]]
| [[Dermot Morgan]]
| data-sort-value="1952" | 1952-03-31
| data-sort-value="1998" | 1998-02-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 381
| [[Íomhá:Desmond O'Malley, 1979 (election box crop).tif|center|128px]]
| [[Deasún Ó Máille]]
| data-sort-value="1939" | 1939-02-02
| data-sort-value="2021" | 2021-07-21
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 382
| [[Íomhá:Liamlynchira.jpg|center|128px]]
| [[Liam Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1893" | 1893-11-20
| data-sort-value="1923" | 1923-04-10
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 383
|
| [[John O'Donohue]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-01
| data-sort-value="2008" | 2008-01-03
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 384
| [[Íomhá:Williepearse.jpg|center|128px]]
| [[Liam Mac Piarais]]
| data-sort-value="1881" | 1881-11-15
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 385
|
| [[Michael Coleman]]
| data-sort-value="1891" | 1891-01-31
| data-sort-value="1945" | 1945-01-04
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 386
| [[Íomhá:Michael Herbert.jpg|center|128px]]
| [[Michael Herbert]]
| data-sort-value="1925" | 1925-05-17
| data-sort-value="2006" | 2006-06-20
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 387
| [[Íomhá:Thomas MacDonagh.png|center|128px]]
| [[Tomás Mac Donnchadha]]
| data-sort-value="1878" | 1878-02-01
| data-sort-value="1916" | 1916-05-03
| [[Cloch Shiurdáin]]
|-
| style='text-align:right'| 388
| [[Íomhá:Seán Mac Diarmada.png|center|128px]]
| [[Seán Mac Diarmada]]
| data-sort-value="1883" | 1883-02-28
| data-sort-value="1916" | 1916-05-12
| [[Coillte Clochair]]
|-
| style='text-align:right'| 389
| [[Íomhá:Conn Colbert.JPG|center|128px]]
| [[Conchur Ó Colbaird]]
| data-sort-value="1888" | 1888-10-19
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 390
| [[Íomhá:Michael O'Hanrahan.JPG|center|128px]]
| [[Mícheál Ó hAnnracháin|Micheál Ó hAnnracháin]]
| data-sort-value="1877" | 1877-01-16
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Ros Mhic Thriúin]]
|-
| style='text-align:right'| 391
| [[Íomhá:Michael Mallin - (Commandant Irish Republican Army) Executed May 8th, 1916. (36052732403).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Mulláin]]
| data-sort-value="1874" | 1874-12-01
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 392
| [[Íomhá:Edwarddaly.jpg|center|128px]]
| [[Éamonn Ó Dálaigh]]
| data-sort-value="1891" | 1891-02-25
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 393
| [[Íomhá:The O'Rahilly (28201706279) (2).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Seosamh Ó Rathaille]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-22<br/>1875-04-21
| data-sort-value="1916" | 1916-04-29<br/>1916-04-28
| [[Béal Átha Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 394
|
| [[Máire Mhac an tSaoi]]
| data-sort-value="1922" | 1922-04-04
| data-sort-value="2021" | 2021-10-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 395
| [[Íomhá:Seán Ó Ríordáin - Bust.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Ríordáin]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-03
| data-sort-value="1977" | 1977-02-21
| [[Baile Bhuirne]]
|-
| style='text-align:right'| 396
| [[Íomhá:Peig Sayers c1945.png|center|128px]]
| [[Peig Sayers]]
| data-sort-value="1873" | 1873
| data-sort-value="1958" | 1958
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 397
|
| [[Moss Keane]]
| data-sort-value="1948" | 1948-07-27
| data-sort-value="2010" | 2010-10-05
| [[Corra]]
|-
| style='text-align:right'| 398
|
| [[Eoghan Ó Tuairisc]]
| data-sort-value="1919" | 1919-04-03
| data-sort-value="1982" | 1982-08-24
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 399
|
| [[Muiris Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1904" | 1904-02-19
| data-sort-value="1950" | 1950-06-25
| [[An Blascaod Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 400
|
| [[Seán Ó Tuama]]
| data-sort-value="1926" | 1926-01-28
| data-sort-value="2006" | 2006-10-14
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 401
|
| [[Murchadh mac Diarmada|Murchad mac Diarmata]]
|
| data-sort-value="1070" | 1070
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 402
|
| [[Ulick O'Connor]]
| data-sort-value="1928" | 1928
| data-sort-value="2019" | 2019-10-07
| [[Ráth Garbh]]
|-
| style='text-align:right'| 403
| [[Íomhá:Peadar Ua Laoghaire.png|center|128px]]
| [[Peadar Ua Laoghaire]]
| data-sort-value="1839" | 1839-04
| data-sort-value="1920" | 1920-03-21
| [[Cluain Droichead]]
|-
| style='text-align:right'| 404
|
| [[Seán Clárach Mac Domhnaill]]
| data-sort-value="1691" | 1691
| data-sort-value="1754" | 1754-01-07
| ''[[:d:Q4518970|Baile an Teampaill]]''
|-
| style='text-align:right'| 405
|
| [[Nioclás Tóibín (amhránaí)|Nioclás Tóibín]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-05
| data-sort-value="1994" | 1994-09-19
| ''[[:d:Q65559250|Baile Uí Raghallaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 406
|
| [[Paddy Ambrose]]
| data-sort-value="1928" | 1928-10-17
| data-sort-value="2002" | 2002-02-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 407
|
| [[Paddy Coad]]
| data-sort-value="1920" | 1920-04-04
| data-sort-value="1992" | 1992-08-03<br/>1992-03-08
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 408
| [[Íomhá:P W Joyce.png|center|128px]]
| [[Patrick Weston Joyce]]
| data-sort-value="1827" | 1827
| data-sort-value="1914" | 1914-01-07
| [[Luimneach]]<br/>[[An Sliabh Riabhach]]
|-
| style='text-align:right'| 409
|
| [[Myles Dillon]]
| data-sort-value="1900" | 1900-04-11
| data-sort-value="1972" | 1972-06-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 410
| [[Íomhá:Robert Dwyer Joyce.jpg|center|128px]]
| [[Robert Dwyer Joyce]]
| data-sort-value="1830" | 1830<br/>1836
| data-sort-value="1883" | 1883
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 411
| [[Íomhá:Ruairí Ó Brádaigh 2004.jpg|center|128px]]
| [[Ruairí Ó Brádaigh]]
| data-sort-value="1932" | 1932-10-02
| data-sort-value="2013" | 2013-06-05
| [[An Longfort]]
|-
| style='text-align:right'| 412
| [[Íomhá:Sean MacEoin.jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Eoin]]
| data-sort-value="1893" | 1893-09-30
| data-sort-value="1973" | 1973-07-07
| [[Béal Átha na Lao]]
|-
| style='text-align:right'| 413
| [[Íomhá:JJ O'Kelly, circa 1918 to 1931.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Ceallaigh (Sceilg)|Seán Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1872" | 1872
| data-sort-value="1957" | 1957-03-26
| [[Oileán Dairbhre]]
|-
| style='text-align:right'| 414
| [[Íomhá:John Marcus O'Sullivan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[John M. O'Sullivan]]
| data-sort-value="1881" | 1881-02-18
| data-sort-value="1948" | 1948-02-09
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 415
| [[Íomhá:John Wilson, 1987 (cropped).png|center|128px]]
| [[John Wilson|Seán P. Mac Uilliam]]
| data-sort-value="1923" | 1923-07-08
| data-sort-value="2007" | 2007-07-09
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 416
| [[Íomhá:John Sealy Townsend.jpg|center|128px]]
| [[John Sealy Townsend]]
| data-sort-value="1868" | 1868-06-07
| data-sort-value="1957" | 1957-02-16
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 417
|
| [[Larry Gogan]]
| data-sort-value="1934" | 1934-05-03
| data-sort-value="2020" | 2020-01-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 418
|
| [[Joseph Blowick]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-13
| data-sort-value="1970" | 1970-08-12
| [[Baile na Cora]]
|-
| style='text-align:right'| 419
| [[Íomhá:Kathleen Clarke as Lord Mayor of Dublin, circa 1940, colourised.jpg|center|128px]]
| [[Caitlín Bean Uí Chléirigh|Kathleen Clarke]]
| data-sort-value="1878" | 1878-04-11
| data-sort-value="1972" | 1972-09-29
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 420
| [[Íomhá:Kevin Boland 1960 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kevin Boland]]
| data-sort-value="1917" | 1917-10-15
| data-sort-value="2001" | 2001-09-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 421
|
| [[Thomas Kilroy]]
| data-sort-value="1934" | 1934-09-23
| data-sort-value="2023" | 2023-12-07
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 422
|
| [[Tom O'Higgins]]
| data-sort-value="1916" | 1916-07-23
| data-sort-value="2003" | 2003-02-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 423
| [[Íomhá:Portrait of Luke Wadding P2027.jpg|center|128px]]
| [[Luke Wadding]]
| data-sort-value="1588" | 1588-10-16
| data-sort-value="1657" | 1657-11-18
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 424
| [[Íomhá:Osborn Bergin, circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Osborn Bergin|Osborn Joseph Bergin]]
| data-sort-value="1873" | 1873-11-26
| data-sort-value="1950" | 1950-10-06
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 425
|
| [[Sam Maguire]]
| data-sort-value="1877" | 1877-03-11
| data-sort-value="1927" | 1927-02-06
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 426
| [[Íomhá:Jeremiah O'Donovan Rossa.jpg|center|128px]]
| [[Diarmaid Ó Donnabháin Rosa|Diarmaid Ó Donnabháin Rossa]]
| data-sort-value="1831" | 1831-09-10
| data-sort-value="1915" | 1915-06-29
| [[Ros Ó gCairbre]]
|-
| style='text-align:right'| 427
| [[Íomhá:Harry Boland Portrait.jpg|center|128px]]
| [[Harry Boland|Énrí Ó Beóláin]]
| data-sort-value="1887" | 1887-04-27
| data-sort-value="1922" | 1922-08-01
| [[Baile Phib]]
|-
| style='text-align:right'| 428
|
| [[William FitzGerald (breitheamh)|William FitzGerald]]
| data-sort-value="1906" | 1906-01-04
| data-sort-value="1974" | 1974-10-17
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 429
| [[Íomhá:Rory O'Hanlon, November 2006 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rory O'Hanlon]]
| data-sort-value="1934" | 1934-02-07
| data-sort-value="2026" | 2026-03-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 430
| [[Íomhá:Right Hon Laurence O'Neill The Lord Mayor cropped from Ireland's National Pledge, April 1918.jpg|center|128px]]
| [[Laurence O'Neill]]
| data-sort-value="1874" | 1874
| data-sort-value="1943" | 1943-07-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 431
| [[Íomhá:Kevin Barry.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Barry]]
| data-sort-value="1902" | 1902-01-20
| data-sort-value="1920" | 1920-11-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 432
|
| [[Louis le Brocquy]]
| data-sort-value="1916" | 1916-11-10
| data-sort-value="2012" | 2012-04-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 433
| [[Íomhá:Mark Clinton, 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mark Clinton]]
| data-sort-value="1915" | 1915-02-07
| data-sort-value="2001" | 2001-12-23
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 434
|
| [[Martin O'Donoghue]]
| data-sort-value="1933" | 1933-05-13
| data-sort-value="2018" | 2018-07-20
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 435
|
| [[Maurice E. Dockrell]]
| data-sort-value="1908" | 1908-10-06
| data-sort-value="1986" | 1986-12-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 436
| [[Íomhá:Michael cusack portrait.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Cíosóg]]
| data-sort-value="1847" | 1847-09-20
| data-sort-value="1906" | 1906-11-27
| [[Cora Finne]]
|-
| style='text-align:right'| 437
|
| [[Michael Hayes]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-01
| data-sort-value="1976" | 1976-07-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 438
|
| [[Michael Hilliard]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-11
| data-sort-value="1982" | 1982-01-01
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 439
|
| [[Patrick Power (Staraí Éireannach)|Patrick Power]]
| data-sort-value="1862" | 1862-03-08
| data-sort-value="1951" | 1951
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 440
|
| [[Ernest Alton]]
| data-sort-value="1873" | 1873
| data-sort-value="1952" | 1952-02-18
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 441
| [[Íomhá:JJ Walsh Mugshots.jpg|center|128px]]
| [[James Walsh]]
| data-sort-value="1880" | 1880-02-20
| data-sort-value="1948" | 1948-11-30
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 442
|
| [[Dorothy Stopford-Price]]
| data-sort-value="1890" | 1890-09-09
| data-sort-value="1954" | 1954-01-30<br/>1954-01-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 443
|
| [[Dónall Mac Amhlaigh]]
| data-sort-value="1926" | 1926
| data-sort-value="1989" | 1989-01-27
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 444
|
| [[Edward Conway]]
| data-sort-value="1894" | 1894-07-03
| data-sort-value="1968" | 1968-12-29
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 445
|
| [[Eamon Rice]]
| data-sort-value="1873" | 1873-04-26
| data-sort-value="1937" | 1937-11-07
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 446
|
| [[Éamon Ó Ciosáin]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1979" | 1979-05-20
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 447
|
| [[Éamonn Ó Néill]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1954" | 1954-11-03
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 448
| [[Íomhá:Eavan Boland in 1996.jpg|center|128px]]
| [[Eavan Boland]]
| data-sort-value="1944" | 1944-09-24
| data-sort-value="2020" | 2020-04-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 449
|
| [[Billy Fox]]
| data-sort-value="1939" | 1939-01-03
| data-sort-value="1974" | 1974-03-12
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 450
| [[Íomhá:BobDoyleDeath.JPG|center|128px]]
| [[Bob Doyle]]
| data-sort-value="1916" | 1916-02-12
| data-sort-value="2009" | 2009-01-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 451
| [[Íomhá:Lady Mary Bailey.jpg|center|128px]]
| [[Mary Bailey]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-01
| data-sort-value="1960" | 1960-07-29
| ''[[:d:Q7369899|Caisleán an Rosa Mhóir]]''
|-
| style='text-align:right'| 452
| [[Íomhá:Margaret E. Cousins, 1932.png|center|128px]]
| [[Margaret Cousins]]
| data-sort-value="1878" | 1878-11-07
| data-sort-value="1954" | 1954-03-11
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 453
|
| [[Breandán Ó Buachalla]]
| data-sort-value="1936" | 1936-01-15
| data-sort-value="2010" | 2010-05-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 454
|
| [[Brendan Crinion]]
| data-sort-value="1923" | 1923-11-11
| data-sort-value="1989" | 1989-07-02
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 455
| [[Íomhá:Brendan Grace.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Grace]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-01
| data-sort-value="2019" | 2019-07-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 456
| [[Íomhá:Brendan Halligan, circa 1983.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Halligan]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-05
| data-sort-value="2020" | 2020-08-09
| [[Rialto]]
|-
| style='text-align:right'| 457
|
| [[Brendan Ingle]]
| data-sort-value="1940" | 1940-06-19
| data-sort-value="2018" | 2018-05-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 458
| [[Íomhá:Brendan-Kehoe.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Kehoe]]
| data-sort-value="1970" | 1970-12-03
| data-sort-value="2011" | 2011-07-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 459
|
| [[Brendan Kennelly]]
| data-sort-value="1936" | 1936
| data-sort-value="2021" | 2021-10-17
| [[Béal Átha Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 460
| [[Íomhá:Brian O'Higgins - Banba.jpg|center|128px]]
| [[Brian Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1882" | 1882-07-01
| data-sort-value="1963" | 1963-03-03
| [[Cill Scíre]]
|-
| style='text-align:right'| 461
|
| [[Bridget Rice]]
| data-sort-value="1885" | 1885-05-07
| data-sort-value="1967" | 1967-12-08
| [[Cluain Cearbán]]
|-
| style='text-align:right'| 462
| [[Íomhá:Bryan Cusack (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bryan Cusack]]
| data-sort-value="1882" | 1882-08-02
| data-sort-value="1973" | 1973-05-24
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 463
| [[Íomhá:Caitlín Brugha.jpg|center|128px]]
| [[Caitlín Brugha]]
| data-sort-value="1879" | 1879-12-11
| data-sort-value="1959" | 1959-12-01
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 464
| [[Íomhá:Carmel snow.jpg|center|128px]]
| [[Carmel Snow]]
| data-sort-value="1887" | 1887-08-27
| data-sort-value="1961" | 1961-05
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 465
|
| [[Carrie Acheson]]
| data-sort-value="1934" | 1934-09-11
| data-sort-value="2023" | 2023-01-16
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 466
| [[Íomhá:Cathal Ó Murchadha (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó Murchadha]]
| data-sort-value="1880" | 1880-02-16
| data-sort-value="1958" | 1958-04-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 467
|
| [[Denis Farrelly]]
| data-sort-value="1912" | 1912-09-18
| data-sort-value="1974" | 1974-12-27
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 468
| [[Íomhá:Portrait of Denis Florence McCarthy P549.jpg|center|128px]]
| [[Denis Florence MacCarthy]]
| data-sort-value="1817" | 1817-05-26
| data-sort-value="1882" | 1882-04-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 469
|
| [[Dearbhorghaill iníon Mhurchaidh Uí Mhaoil Sheachlainn|Derbforgaill]]
| data-sort-value="1108" | 1108
| data-sort-value="1193" | 1193
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 470
| [[Íomhá:Derek Keating 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Derek Keating]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05
| data-sort-value="2023" | 2023-05-06
| [[Baile Formaid]]
|-
| style='text-align:right'| 471
| [[Íomhá:Derry O`Sullivan poet 41x33cm 2002.jpg|center|128px]]
| [[Derry O'Sullivan]]
| data-sort-value="1944" | 1944
| data-sort-value="2025" | 2025-08-16
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 472
|
| [[Desmond Governey]]
| data-sort-value="1920" | 1920-09-11
| data-sort-value="1984" | 1984-12-29
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 473
|
| [[Diarmuid Lynch]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-10
| data-sort-value="1950" | 1950-11-09
| [[Trácht Fhionn]]
|-
| style='text-align:right'| 474
|
| [[Dick Dowling]]
| data-sort-value="1938" | 1938-12-12
| data-sort-value="2024" | 2024-03-30
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 475
|
| [[Don Davern]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-04
| data-sort-value="1968" | 1968-11-02
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 476
|
| [[Donal Creed]]
| data-sort-value="1924" | 1924-09-07
| data-sort-value="2017" | 2017-11-23
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 477
|
| [[Donal O'Donoghue]]
| data-sort-value="1894" | 1894-06-05
| data-sort-value="1971" | 1971-07-26
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 478
|
| [[Donncha Ó Dúlaing]]
| data-sort-value="1933" | 1933-03-15
| data-sort-value="2021" | 2021-09-04
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 479
|
| [[Donnchadh Ó Briain]]
| data-sort-value="1897" | 1897-11-17
| data-sort-value="1981" | 1981-09-22
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 480
|
| [[Donnchadh Ó Corráin]]
| data-sort-value="1942" | 1942-02-28
| data-sort-value="2017" | 2017-10-25
| ''[[:d:Q104308060|Graighin]]''
|-
| style='text-align:right'| 481
| [[Íomhá:Dora Sigerson.jpg|center|128px]]
| [[Dora Sigerson Shorter]]
| data-sort-value="1866" | 1866-08-16
| data-sort-value="1918" | 1918-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 482
|
| [[Eddie Filgate]]
| data-sort-value="1915" | 1915-09-16
| data-sort-value="2017" | 2017-01-19
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 483
|
| [[Edward Aylward]]
| data-sort-value="1894" | 1894
| data-sort-value="1976" | 1976-02
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 484
|
| [[Edward Walsh]]
| data-sort-value="1805" | 1805
| data-sort-value="1850" | 1850-08-06
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 485
|
| [[Eighneachán Ó hAnnluain]]
| data-sort-value="1933" | 1933
| data-sort-value="1994" | 1994-12-14
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 486
| [[Íomhá:Professor Eleanor Maguire FMedSci FRS.jpg|center|128px]]
| [[Eleanor Maguire]]
| data-sort-value="1970" | 1970-03-27
| data-sort-value="2025" | 2025-01-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 487
| [[Íomhá:Elizabeth O'Farrell, circa 1910s.png|center|128px]]
| [[Elizabeth O'Farrell]]
| data-sort-value="1884" | 1884-11-05
| data-sort-value="1957" | 1957-06-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 488
|
| [[Ellen Hutchins]]
| data-sort-value="1785" | 1785-03-17
| data-sort-value="1815" | 1815-02-09
| [[Béal Átha Leice]]
|-
| style='text-align:right'| 489
|
| [[Eoghan an Mhéirín Mac Cárthaigh|Eoghan Mac Cárthaigh]]
| data-sort-value="1691" | 1691
| data-sort-value="1756" | 1756
| [[An Eatharla]]
|-
| style='text-align:right'| 490
|
| [[Niall Tóibín]]
| data-sort-value="1929" | 1929-11-21
| data-sort-value="2019" | 2019-11-13
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 491
| [[Íomhá:Liam O'Flinn.jpg|center|128px]]
| [[Liam Ó Floinn]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-15
| data-sort-value="2018" | 2018-03-14
| ''[[:d:Q2084287|An Chill]]''
|-
| style='text-align:right'| 492
| [[Íomhá:CardinalPaulCullen.jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Cuilinn]]
| data-sort-value="1803" | 1803-04-29
| data-sort-value="1878" | 1878-10-24
| ''[[:d:Q6966181|An Fhorrach Mhór]]''
|-
| style='text-align:right'| 493
| [[Íomhá:Oscar Traynor (under the X) (7541615018).jpg|center|128px]]
| [[Oscar Traynor]]
| data-sort-value="1886" | 1886-03-21
| data-sort-value="1963" | 1963-12-15
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 494
| [[Íomhá:Odonovan.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1806" | 1806-07-25
| data-sort-value="1861" | 1861-12-10
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 495
| [[Íomhá:Patrick Cooney, 1994 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paddy Cooney|Pádraig Ó Cuanaigh]]
| data-sort-value="1931" | 1931-03-02
| data-sort-value="2025" | 2025-12-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 496
| [[Íomhá:Patrick J. Reynolds 1984.jpg|center|128px]]
| [[Patrick J. Reynolds]]
| data-sort-value="1920" | 1920-11-25
| data-sort-value="2003" | 2003-12-27
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 497
|
| [[Patrick Lalor]]
| data-sort-value="1926" | 1926-07-19
| data-sort-value="2016" | 2016-07-29
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 498
|
| [[Patrick Little]]
| data-sort-value="1884" | 1884-06-17
| data-sort-value="1963" | 1963-05-16
| [[Dún Droma]]
|-
| style='text-align:right'| 499
|
| [[Patrick McGrath]]
| data-sort-value="1900" | 2nd millennium
| data-sort-value="1956" | 1956-06-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 500
|
| [[Peadar Mercier]]
| data-sort-value="1914" | 1914
| data-sort-value="1991" | 1991
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 501
|
| [[Pearse Wyse]]
| data-sort-value="1928" | 1928-03-02
| data-sort-value="2009" | 2009-04-28
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 502
| [[Íomhá:Peter Barry.jpg|center|128px]]
| [[Peter Barry|Peadar de Barra]]
| data-sort-value="1928" | 1928-08-10
| data-sort-value="2016" | 2016-08-26
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 503
|
| [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1748" | 1748
| data-sort-value="1784" | 1784-06-17
| ''[[:d:Q81944530|Na Mínteoga]]''
|-
| style='text-align:right'| 504
|
| [[Peter Hughes]]
| data-sort-value="1900" | 19th century
| data-sort-value="1954" | 1954-06-24
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 505
| [[Íomhá:Willie clancy statue.jpg|center|128px]]
| [[Willie Clancy]]
| data-sort-value="1918" | 1918-12-24
| data-sort-value="1973" | 1973-01-24
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 506
|
| [[Philip Brady]]
| data-sort-value="1898" | 1898-06-10
| data-sort-value="1995" | 1995-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 507
|
| [[Philip Cosgrave]]
| data-sort-value="1884" | 1884-11-02
| data-sort-value="1923" | 1923-10-23
| [[Contae Átha Cliath Theas]]
|-
| style='text-align:right'| 508
| [[Íomhá:William Molyneux - Kneller.jpg|center|128px]]
| [[William Molyneux]]
| data-sort-value="1656" | 1656-04-17
| data-sort-value="1698" | 1698-10-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 509
| [[Íomhá:Dervla Murphy 2008.jpg|center|128px]]
| [[Dervla Murphy]]
| data-sort-value="1931" | 1931-11-28
| data-sort-value="2022" | 2022-05-22
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 510
| [[Íomhá:McGee-sm.jpg|center|128px]]
| [[Thomas D'Arcy McGee]]
| data-sort-value="1825" | 1825-04-13
| data-sort-value="1868" | 1868-04-07
| [[Cairlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 511
|
| [[Robert Hilliard]]
| data-sort-value="1904" | 1904-04-07
| data-sort-value="1937" | 1937-02-22
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 512
| [[Íomhá:Comandante John Riley 1848, bust Mexico.jpg|center|128px]]
| [[Seán Pádraig Ó Raghallaigh]]
| data-sort-value="1824" | 1824-02-08
| data-sort-value="1879" | 1879-10-10
| [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 513
|
| [[Seán Doherty (Ros Comáin)|Seán Ó Dochartaigh]]
| data-sort-value="1944" | 1944-06-29
| data-sort-value="2005" | 2005-06-07
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 514
|
| [[Seán Gibbons]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-31
| data-sort-value="1952" | 1952-04-19
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 515
|
| [[Seán Goulding]]
| data-sort-value="1877" | 1877
| data-sort-value="1959" | 1959-12-15
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 516
|
| [[Seán Sherwin]]
| data-sort-value="1946" | 1946
| data-sort-value="2025" | 2025-04-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 517
|
| [[Seán 'ac Dhonncha]]
| data-sort-value="1919" | 1919-10-02
| data-sort-value="1996" | 1996-12-14
| [[An Aird Thiar]]
|-
| style='text-align:right'| 518
|
| [[Seán Puircell]]
| data-sort-value="1928" | 1928-12-17
| data-sort-value="2005" | 2005-08-27
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 519
|
| [[Seán Ó Conaill]]
| data-sort-value="1853" | 1853-01-21
| data-sort-value="1931" | 1931-05-21
| ''[[:d:Q104310160|Cill Rialaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 520
|
| [[Dáibhí Ó Bruadair]]
| data-sort-value="1625" | 1625
| data-sort-value="1698" | 1698-01
| [[Barraigh Mhóra]]
|-
| style='text-align:right'| 521
| [[Íomhá:John Dillon.jpg|center|128px]]
| [[John Dillon|Seán Diolún]]
| data-sort-value="1851" | 1851-09-04
| data-sort-value="1927" | 1927-08-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 522
| [[Íomhá:Thomas Antisell (1817-1893).jpg|center|128px]]
| [[Thomas Antisell]]
| data-sort-value="1817" | 1817-01-16
| data-sort-value="1893" | 1893-06-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 523
|
| [[Tom Munnelly]]
| data-sort-value="1944" | 1944-05-25
| data-sort-value="2007" | 2007-08-30
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 524
|
| [[Tommy Langan]]
| data-sort-value="1921" | 1921-09-23
| data-sort-value="1974" | 1974-09-22
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 525
|
| [[Tomás Ó Murchú]]
| data-sort-value="1921" | 1921
| data-sort-value="1985" | 1985
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 526
|
| [[Peadar Ó Gealacáin]]
| data-sort-value="1793" | 1793
| data-sort-value="1860" | 1860
| [[Maigh nEalta]]
|-
| style='text-align:right'| 527
|
| [[Éamon de Buitléar]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-22
| data-sort-value="2013" | 2013-01-27
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 528
|
| [[Aodh Mac Gabhráin]]
| data-sort-value="1670" | 1670
| data-sort-value="1738" | 1738
| [[Gleann Ghaibhle]]
|-
| style='text-align:right'| 529
|
| [[Brión mac Echach Muigmedóin]]
| data-sort-value="500" | 5th century
| data-sort-value="500" | 5th century
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 530
|
| [[Páidí Ó Sé]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-16
| data-sort-value="2012" | 2012-12-15
| [[Ceann Trá]]
|-
| style='text-align:right'| 531
| [[Íomhá:Micheál Ó Muircheartaigh in Villa Maria, Waterville. 2012.JPG|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Muircheartaigh]]
| data-sort-value="1930" | 1930-08-20
| data-sort-value="2024" | 2024-06-25
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 532
| [[Íomhá:Tom Barry IRA.jpg|center|128px]]
| [[Tom Barry (Óglach na hÉireann)|Tomás de Barra]]
| data-sort-value="1897" | 1897-07-01
| data-sort-value="1980" | 1980-07-02
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 533
| [[Íomhá:James Stephens Fenian.jpg|center|128px]]
| [[Séamas Mac Stiofáin]]
| data-sort-value="1825" | 1825-01-26
| data-sort-value="1901" | 1901-04-28
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 534
| [[Íomhá:Sean Keating self-portrait.jpg|center|128px]]
| [[Seán Céitinn]]
| data-sort-value="1889" | 1889-09-28
| data-sort-value="1977" | 1977-12-21
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 535
| [[Íomhá:Máiréad Ní Ghráda.jpg|center|128px]]
| [[Máiréad Ní Ghráda]]
| data-sort-value="1896" | 1896-12-23
| data-sort-value="1971" | 1971-06-13
| [[Cill Mháille]]
|-
| style='text-align:right'| 536
|
| [[Brian O'Shea]]
| data-sort-value="1944" | 1944-12-09
| data-sort-value="2026" | 2026-01-28
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 537
| [[Íomhá:Emmet Stagg, circa 2002 02.jpg|center|128px]]
| [[Emmet Stagg]]
| data-sort-value="1944" | 1944-10-01
| data-sort-value="2024" | 2024-03-17
| [[Maolla]]
|-
| style='text-align:right'| 538
|
| [[Oilibhéar Breathnach]]
| data-sort-value="1937" | 1937-07-13
| data-sort-value="1996" | 1996-03-09
| [[Baile Mhic Andáin]]
|-
| style='text-align:right'| 539
|
| [[Tomás de Bhaldraithe]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-14
| data-sort-value="1996" | 1996-04-24
| ''[[:d:Q65559040|Baile na Cora]]''
|-
| style='text-align:right'| 540
|
| [[Brian O'Doherty]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-04
| data-sort-value="2022" | 2022-11-07
| [[Bealach an Doirín]]
|-
| style='text-align:right'| 541
| [[Íomhá:Eamonn Andrews, 1954.jpg|center|128px]]
| [[Eamonn Andrews]]
| data-sort-value="1922" | 1922-12-19
| data-sort-value="1987" | 1987-11-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 542
|
| [[Vivion de Valera]]
| data-sort-value="1910" | 1910-12-13
| data-sort-value="1982" | 1982-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 543
|
| [[Sinéad de Valera]]
| data-sort-value="1878" | 1878-06-03
| data-sort-value="1975" | 1975-01-07
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 544
| [[Íomhá:Dinneen by Yeats.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ua Duinnín]]
| data-sort-value="1860" | 1860-12-25
| data-sort-value="1934" | 1934-09-29
| [[An Ráth Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 545
|
| [[Michael Davitt (file)|Michael Davitt]]
| data-sort-value="1950" | 1950-04-20
| data-sort-value="2005" | 2005-06-19
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 546
|
| [[Caitlín Maude]]
| data-sort-value="1941" | 1941-06-22
| data-sort-value="1982" | 1982-06-06
| [[Casla]]
|-
| style='text-align:right'| 547
| [[Íomhá:Seán-south.jpg|center|128px]]
| [[Seán Sabhat]]
| data-sort-value="1928" | 1928
| data-sort-value="1957" | 1957-01-01
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 548
|
| [[Tomás Mac Síomóin]]
| data-sort-value="1938" | 1938
| data-sort-value="2022" | 2022-02-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 549
|
| [[Máire Mullarney]]
| data-sort-value="1921" | 1921-09-01
| data-sort-value="2008" | 2008-08-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 550
| [[Íomhá:Daniel Breen police notice1.jpg|center|128px]]
| [[Dónall Ó Braoin]]
| data-sort-value="1894" | 1894-08-11
| data-sort-value="1969" | 1969-12-27
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 551
| [[Íomhá:Gay Byrne.JPG|center|128px]]
| [[Gay Byrne]]
| data-sort-value="1934" | 1934-08-05
| data-sort-value="2019" | 2019-11-04
| [[Rialto]]
|-
| style='text-align:right'| 552
|
| [[Joan Burke]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-08
| data-sort-value="2016" | 2016-11-27
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 553
|
| [[Seosamh Mac Donncha]]
| data-sort-value="1953" | 1953
| data-sort-value="2016" | 2016-05-20
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 554
|
| [[Joe Steve Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1942" | 1942
| data-sort-value="2020" | 2020-01-19
| ''[[:d:Q113192695|An Chré Dhubh]]''
|-
| style='text-align:right'| 555
|
| [[John A. Murphy]]
| data-sort-value="1927" | 1927-01-17
| data-sort-value="2022" | 2022-02-28
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 556
| [[Íomhá:Charles J Kickham.JPG|center|128px]]
| [[Charles J. Kickham]]
| data-sort-value="1828" | 1828-05-09
| data-sort-value="1882" | 1882-08-22
| [[Muileann na hUamhan]]
|-
| style='text-align:right'| 557
| [[Íomhá:Charles O'Conor of Belanagare.png|center|128px]]
| [[Cathal Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1710" | 1710-01-01
| data-sort-value="1791" | 1791-07-01
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 558
| [[Íomhá:Charlie Bird crop.jpg|center|128px]]
| [[Charlie Bird]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-09
| data-sort-value="2024" | 2024-03-11
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 559
| [[Íomhá:John Doyle by Henry Edward Doyle mw01929.jpg|center|128px]]
| [[John Doyle]]
| data-sort-value="1797" | 1797
| data-sort-value="1868" | 1868-01-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 560
| [[Íomhá:Christie Hennessy.jpg|center|128px]]
| [[Christie Hennessy]]
| data-sort-value="1945" | 1945-11-19
| data-sort-value="2007" | 2007-12-11
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 561
| [[Íomhá:Christopher Byrne, 1920s (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Christopher Byrne]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1957" | 1957-09-05
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 562
| [[Íomhá:Christydignam.jpg|center|128px]]
| [[Christy Dignam]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-23
| data-sort-value="2023" | 2023-06-13
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 563
|
| [[Ciarán Mac Mathúna]]
| data-sort-value="1925" | 1925-11-26
| data-sort-value="2009" | 2009-12-11
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 564
| [[Íomhá:Eva Selina Laura Gore-Booth (c. late1880s).jpg|center|128px]]
| [[Eva Gore-Booth]]
| data-sort-value="1870" | 1870-05-22
| data-sort-value="1926" | 1926-06-30
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 565
|
| [[Eva Philbin]]
| data-sort-value="1914" | 1914-01-04
| data-sort-value="2005" | 2005-06-24
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 566
|
| [[Evie Hone]]
| data-sort-value="1894" | 1894-04-22
| data-sort-value="1955" | 1955-03-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 567
|
| [[Feargal Quinn]]
| data-sort-value="1936" | 1936-11-27
| data-sort-value="2019" | 2019-04-25
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 568
| [[Íomhá:Roscommon St. Mary's Priory Choir Tomb Effigy 2014 08 28.jpg|center|128px]]
| [[Felim mac Cathail Crobdeirg Ua Conchobair]]
|
| data-sort-value="1265" | 1265
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 569
|
| [[Finbarr Dwyer]]
| data-sort-value="1946" | 1946-09-20
| data-sort-value="2014" | 2014-02-08
| [[Baile Chaisleáin Bhéarra]]
|-
| style='text-align:right'| 570
|
| [[Fintan Coogan, Mór]]
| data-sort-value="1910" | 1910-04-13
| data-sort-value="1984" | 1984-11-04
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 571
|
| [[Flor Crowley]]
| data-sort-value="1934" | 1934-12-27
| data-sort-value="1997" | 1997-05-16
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 572
| [[Íomhá:Frank Cahill.jpg|center|128px]]
| [[Francis Cahill]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1957" | 1957-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 573
|
| [[Francis Humphreys]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1961" | 1961-04-19
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 574
|
| [[Francis McGuinness]]
| data-sort-value="1868" | 1868
| data-sort-value="1934" | 1934-11-30
| [[Tearmann Bearaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 575
| [[Íomhá:FrancisSheehy-Skeffington.gif|center|128px]]
| [[Francis Sheehy-Skeffington|Proinsias Mac Síthigh-Sceimhealtún]]
| data-sort-value="1878" | 1878-12-23
| data-sort-value="1916" | 1916-04-26
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 576
|
| [[Frank Drohan]]
| data-sort-value="1879" | 1879-08-13
| data-sort-value="1953" | 1953-03-05
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 577
| [[Íomhá:Frank MacDermot, 1933.jpg|center|128px]]
| [[Frank MacDermot]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-25
| data-sort-value="1975" | 1975-06-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 578
|
| [[Proinnsias de Priondargást]]
| data-sort-value="1933" | 1933-07-13
| data-sort-value="2015" | 2015-02-20
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 579
|
| [[Frank Sherwin]]
| data-sort-value="1905" | 1905
| data-sort-value="1981" | 1981
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 580
|
| [[Frank Stockwell]]
| data-sort-value="1928" | 1928-12-07
| data-sort-value="2009" | 2009-03-09
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 581
|
| [[Frank Taylor]]
| data-sort-value="1914" | 1914-05-30
| data-sort-value="1998" | 1998-04-15
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 582
| [[Íomhá:Window depicting St. Kieran, Seir Kieran Church, Bell Hill.jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Saighre]]
| data-sort-value="500" | 1st millennium<br/>375
| data-sort-value="530" | 530
| [[Cléire]]
|-
| style='text-align:right'| 583
| [[Íomhá:Val Doonican.png|center|128px]]
| [[Val Doonican]]
| data-sort-value="1927" | 1927-02-03
| data-sort-value="2015" | 2015-07-02<br/>2015-07-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 584
| [[Íomhá:Seumas Burke LCCN2014716858.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Burke|Séamus Búrc]]
| data-sort-value="1893" | 1893-06-14
| data-sort-value="1967" | 1967-01-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 585
|
| [[Séamus Dolan]]
| data-sort-value="1914" | 1914-12-10
| data-sort-value="2010" | 2010-08-10
| [[An Blaic]]
|-
| style='text-align:right'| 586
| [[Íomhá:Mike McTigue.jpg|center|128px]]
| [[Mike McTigue]]
| data-sort-value="1892" | 1892-11-26
| data-sort-value="1966" | 1966-08-12
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 587
| [[Íomhá:Wexford Church of the Immaculate Conception South Aisle Window Saint Laurentius O Toole Detail 2010 09 29.jpg|center|128px]]
| [[Lorcán Ua Tuathail]]
| data-sort-value="1128" | 1128
| data-sort-value="1180" | 1180-11-14
| [[Díseart Diarmada]]
|-
| style='text-align:right'| 588
| [[Íomhá:Michealod.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1951" | 1951-10-07<br/>1952-10-07
| data-sort-value="2006" | 2006-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 589
| [[Íomhá:Thomas William Croke 2.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Cróc|Thomas Croke]]
| data-sort-value="1824" | 1824-05-28
| data-sort-value="1902" | 1902-07-22
| ''[[:d:Q60554581|Cill Bhrain]]''
|-
| style='text-align:right'| 590
|
| [[Thomas Finlay]]
| data-sort-value="1922" | 1922-09-17
| data-sort-value="2017" | 2017-12-03
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 591
| [[Íomhá:Thomas J. Fitzpatrick 1984.jpg|center|128px]]
| [[Thomas J. Fitzpatrick (An Cabhán)|Thomas J. Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1918" | 1918-02-14
| data-sort-value="2006" | 2006-10-02
| [[Cluain Eois]]
|-
| style='text-align:right'| 592
|
| [[Thomas Walsh]]
| data-sort-value="1901" | 1901-12-18
| data-sort-value="1956" | 1956-07-14
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 593
|
| [[Séamus Ó Beaglaoich]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09
| data-sort-value="2023" | 2023-01-09
| [[Baile na bPoc, Paróiste Mórdhach|Baile na bPoc]]
|-
| style='text-align:right'| 594
|
| [[Tom Nolan]]
| data-sort-value="1921" | 1921-07-27
| data-sort-value="1992" | 1992-08-17
| [[Míseal]]
|-
| style='text-align:right'| 595
|
| [[Joe Heaney|Seosamh Ó hÉanaí]]
| data-sort-value="1919" | 1919-10-15
| data-sort-value="1984" | 1984-05-01
| [[An Aird Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 596
| [[Íomhá:01 St. Ruadhan, James Watson & Co., Youghal Stained Glass, at St. Ruadhan Church in Lorrha.png|center|128px]]
| [[Naomh Ruadhán]]
|
| data-sort-value="584" | 584-04-15
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 597
| [[Íomhá:JohnO'Mahony1867 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1815" | 1815-01-12
| data-sort-value="1877" | 1877-02-07<br/>1877-02-06
| ''[[:d:Q104312834|Loch an Eanaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 598
| [[Íomhá:Sihtric 989 1036 ruler of Dublin.jpg|center|128px]]
| [[Sitric II]]
| data-sort-value="970" | 970
| data-sort-value="1042" | 1042
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 599
|
| [[William J. Murphy (Páirtí an Lucht Oibre)|William J. Murphy]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-17
| data-sort-value="2018" | 2018-09-17
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 600
| [[Íomhá:Isle of Iona, St. Oran's Chapel doorway - geograph.org.uk - 921177.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Odhrán]]
| data-sort-value="450" | 5th century
| data-sort-value="563" | 563
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 601
| [[Íomhá:Timothy Daniel Sullivan00.jpg|center|128px]]
| [[Timothy Daniel Sullivan]]
| data-sort-value="1827" | 1827-05-29
| data-sort-value="1914" | 1914-03-31
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 602
| [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 102-08594, Daniel A. Binchy.jpg|center|128px]]
| [[D. A. Binchy]]
| data-sort-value="1899" | 1899-06-03
| data-sort-value="1989" | 1989-05-04
| [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]
|-
| style='text-align:right'| 603
| [[Íomhá:Sean Hales, circa 1910s.png|center|128px]]
| [[Sean Hales]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-30
| data-sort-value="1922" | 1922-12-07
| [[Baile na Daibhche]]
|-
| style='text-align:right'| 604
| [[Íomhá:Tom J. O'Connell, circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Thomas J. O'Connell]]
| data-sort-value="1882" | 1882-11-21
| data-sort-value="1969" | 1969-06-22
| [[Cnoc Mhuire, Contae Mhaigh Eo|Cnoc Mhuire]]
|-
| style='text-align:right'| 605
|
| [[Óengus mac Óengobann]]
| data-sort-value="750" | 8th century
| data-sort-value="824" | 824
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 606
| [[Íomhá:Ernie O'Malley Prison 2.jpg|center|128px]]
| [[Earnán Ó Máille]]
| data-sort-value="1897" | 1897-05-26
| data-sort-value="1957" | 1957-03-25
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 607
| [[Íomhá:Ada English.jpg|center|128px]]
| [[Eithne Inglis]]
| data-sort-value="1875" | 1875-01-10
| data-sort-value="1944" | 1944-01-27
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 608
| [[Íomhá:William Norton circa 1927 to 1932.png|center|128px]]
| [[William Norton|Liam Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1900" | 1900
| data-sort-value="1963" | 1963-12-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 609
| [[Íomhá:Patrick Cardinal Moran.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Francis Moran]]
| data-sort-value="1830" | 1830-09-16
| data-sort-value="1911" | 1911-08-16
| [[Leithghlinn an Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 610
| [[Íomhá:Lord Edward Fitzgerald by Hugh Douglas Hamilton.jpg|center|128px]]
| [[an Tiarna Éadbhard Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1763" | 1763-10-15
| data-sort-value="1798" | 1798-06-04
| ''[[:d:Q5047391|Teach Carton]]''
|-
| style='text-align:right'| 611
| [[Íomhá:GenPEConnor.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Edward Connor]]
| data-sort-value="1820" | 1820-03-17
| data-sort-value="1891" | 1891-12-17
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 612
| [[Íomhá:William Lamport.jpg|center|128px]]
| [[William Lamport]]
| data-sort-value="1611" | 1611<br/>1615
| data-sort-value="1659" | 1659-11-19
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 613
| [[Íomhá:AlexanderMitchellWithDundalkBayInRearGround Portrait 1873 OilOnCanvas ByRobertHooke BelfastHarbourCommissioners.jpg|center|128px]]
| [[Alexander Mitchell]]
| data-sort-value="1780" | 1780-04-13
| data-sort-value="1868" | 1868-06-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 614
|
| [[Alexis FitzGerald Óg]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-07
| data-sort-value="2015" | 2015-07-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 615
| [[Íomhá:Alfred Byrne.jpeg|center|128px]]
| [[Alfie Byrne]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-17
| data-sort-value="1956" | 1956-03-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 616
|
| [[Alfred P. Byrne]]
| data-sort-value="1913" | 1913
| data-sort-value="1952" | 1952-07-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 617
| [[Íomhá:Raiftearaí.jpg|center|128px]]
| [[Antoine Raiftearaí|Antaine Raiftearaí]]
| data-sort-value="1779" | 1779-03-30
| data-sort-value="1835" | 1835-12-25
| ''[[:d:Q60555058|Cill Liadáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 618
|
| [[Tomás Ó Rathile]]
| data-sort-value="1882" | 1882-11-11
| data-sort-value="1953" | 1953-11-16
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 619
| [[Íomhá:Jim stynes.jpg|center|128px]]
| [[Jim Stynes]]
| data-sort-value="1966" | 1966-04-23
| data-sort-value="2012" | 2012-03-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 620
| [[Íomhá:Sculpture of Brian Merriman, Ennistymon - geograph.org.uk - 1602652.jpg|center|128px]]
| [[Brian Mac Giolla Meidhre]]
| data-sort-value="1747" | 1747
| data-sort-value="1805" | 1805-07-27
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 621
|
| [[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]]
| data-sort-value="1088" | 1088
| data-sort-value="1156" | 1156
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 622
| [[Íomhá:Milo O'Shea 1967.jpg|center|128px]]
| [[Milo O'Shea]]
| data-sort-value="1926" | 1926-06-02
| data-sort-value="2013" | 2013-04-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 623
| [[Íomhá:Agnes Mary Clerke portrait photo.jpg|center|128px]]
| [[Agnes Mary Clerke]]
| data-sort-value="1842" | 1842-02-10
| data-sort-value="1907" | 1907-01-20
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 624
| [[Íomhá:John Devoy.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Dubhuí]]
| data-sort-value="1842" | 1842-09-03
| data-sort-value="1928" | 1928-09-29
| ''[[:d:Q2084287|An Chill]]''
|-
| style='text-align:right'| 625
|
| [[John Coffey (iománaí)|Seán Ó Cofaigh]]
| data-sort-value="1918" | 1918-01-14
| data-sort-value="2019" | 2019-08-12
| [[An Bóthar Leathan]]
|-
| style='text-align:right'| 626
| [[Íomhá:Dr John Crowley TD.png|center|128px]]
| [[John Crowley]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1934" | 1934
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 627
|
| [[John Daly]]
| data-sort-value="1867" | 1867-03-23
| data-sort-value="1932" | 1932-02-23
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 628
|
| [[John Dinneen]]
| data-sort-value="1867" | 1867-03-23
| data-sort-value="1942" | 1942-01-01
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 629
|
| [[Gerard Lynch]]
| data-sort-value="1931" | 1931-06-15
| data-sort-value="2025" | 2025-12-20
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 630
|
| [[Gerry L'Estrange]]
| data-sort-value="1917" | 1917-11-07
| data-sort-value="1996" | 1996-04-05
| [[An tSráid, Contae na hIarmhí|An tSráid]]
|-
| style='text-align:right'| 631
|
| [[John Flynn]]
| data-sort-value="1891" | 1891-11-10
| data-sort-value="1968" | 1968-08-22
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 632
|
| [[John Galvin]]
| data-sort-value="1907" | 1907-05-15
| data-sort-value="1963" | 1963-10-11
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 633
|
| [[Frederick Crowley]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1945" | 1945-05-05
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 634
|
| [[George C. Bennett]]
| data-sort-value="1877" | 1877
| data-sort-value="1963" | 1963-06-20
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 635
| [[Íomhá:Self-portrait of George Francis Mulvany, first Director of the National Gallery of Ireland.jpg|center|128px]]
| [[George Francis Mulvany]]
| data-sort-value="1809" | 1809
| data-sort-value="1869" | 1869
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 636
|
| [[George Morrison]]
| data-sort-value="1922" | 1922-11-03
| data-sort-value="2025" | 2025-08-04
| [[Trá Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 637
|
| [[George Nicolls]]
| data-sort-value="1886" | 1886-04-29
| data-sort-value="1942" | 1942-05-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 638
|
| [[George Wolfe]]
| data-sort-value="1860" | 1860
| data-sort-value="1941" | 1941-12-01
| [[An Baile Mór, Contae Chill Dara|An Baile Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 639
|
| [[Gerald Fitzgibbon]]
| data-sort-value="1866" | 1866-10-08
| data-sort-value="1942" | 1942-12-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 640
| [[Íomhá:Colm de Bhailís.png|center|128px]]
| [[Colm de Bhailís]]
| data-sort-value="1796" | 1796-05-02
| data-sort-value="1906" | 1906-02-27
| [[Leitir Mealláin]]
|-
| style='text-align:right'| 641
| [[Íomhá:Saint Colman MacDuagh window, Hugh Lane Gallery.jpg|center|128px]]
| [[Colmán mac Duach]]
| data-sort-value="550" | 550<br/>6th century
| data-sort-value="632" | 632-10-29
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 642
| [[Íomhá:Con Collins.jpg|center|128px]]
| [[Conchubhar Ó Coileáin]]
| data-sort-value="1881" | 1881-11-13
| data-sort-value="1937" | 1937-11-23
| ''[[:d:Q65559960|Aránach]]''
|-
| style='text-align:right'| 643
|
| [[Con Meaney]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-08
| data-sort-value="1970" | 1970-09-11
| [[Sráid an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 644
| [[Íomhá:David Patrick Moran.png|center|128px]]
| [[D.P. Moran|David Patrick Moran]]
| data-sort-value="1869" | 1869-03-22
| data-sort-value="1936" | 1936-01-31
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 645
|
| [[Dan Desmond]]
| data-sort-value="1913" | 1913-10-03
| data-sort-value="1964" | 1964-12-09
| [[Bun an Tábhairne]]
|-
| style='text-align:right'| 646
| [[Íomhá:Dankeating.jpg|center|128px]]
| [[Dan Keating]]
| data-sort-value="1902" | 1902-01-02
| data-sort-value="2007" | 2007-10-02
| [[Caisleán na Mainge]]
|-
| style='text-align:right'| 647
|
| [[Dan Spring]]
| data-sort-value="1910" | 1910-07-01
| data-sort-value="1988" | 1988-01-01
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 648
|
| [[Daniel Byrne]]
| data-sort-value="1885" | 1885-10-05
| data-sort-value="1952" | 1952-06-09
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 649
|
| [[Daniel Corkery]]
| data-sort-value="1883" | 1883-09-20
| data-sort-value="1961" | 1961-04-23
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 650
|
| [[Daniel Corkery (údar)|Daniel Corkery]]
| data-sort-value="1878" | 1878-02-14
| data-sort-value="1964" | 1964-12-31
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 651
|
| [[Daniel McCarthy]]
| data-sort-value="1883" | 1883-01-22
| data-sort-value="1957" | 1957-03-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 652
|
| [[Daniel Moloney]]
| data-sort-value="1909" | 1909
| data-sort-value="1963" | 1963-06-26
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 653
|
| [[Dan O’Rourke|Daniel O'Rourke]]
|
| data-sort-value="1968" | 1968-08-04
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 654
|
| [[Daniel Vaughan]]
| data-sort-value="1897" | 1897-07-27
| data-sort-value="1975" | 1975-09-23
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 655
|
| [[Darach Ó Catháin]]
| data-sort-value="1922" | 1922
| data-sort-value="1987" | 1987
| ''[[:d:Q65955633|An Máimín]]''
|-
| style='text-align:right'| 656
| [[Íomhá:Darrell Figgis, 1924.jpg|center|128px]]
| [[Darrell Figgis]]
| data-sort-value="1882" | 1882-09-17
| data-sort-value="1925" | 1925-10-27
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 657
|
| [[Declan Costello]]
| data-sort-value="1926" | 1926-08-01
| data-sort-value="2011" | 2011-06-06
| [[Fionnradharc]]
|-
| style='text-align:right'| 658
|
| [[Denis Allen]]
| data-sort-value="1896" | 1896-01-02
| data-sort-value="1961" | 1961-03-29
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 659
|
| [[Gerard McDonnell]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-20
| data-sort-value="2008" | 2008-08-02
| ''[[:d:Q4220515|Cill Churnáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 660
| [[Íomhá:Saint Gobnait.jpg|center|128px]]
| [[Gobnait]]
|
| data-sort-value="501" | 6th century
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 661
|
| [[Godfrey Timmins]]
| data-sort-value="1927" | 1927-09-06
| data-sort-value="2001" | 2001-04-11
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 662
| [[Íomhá:Pictiúr fíorach.jpg|center|128px]]
| [[Graham Knuttel]]
| data-sort-value="1954" | 1954
| data-sort-value="2023" | 2023
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 663
|
| [[Margaretta Bowen]]
| data-sort-value="1880" | 1880-01-01
| data-sort-value="1981" | 1981-04-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 664
|
| [[Roddy Connolly]]
| data-sort-value="1901" | 1901-02-11
| data-sort-value="1980" | 1980-12-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 665
| [[Íomhá:William Dargan - Project Gutenberg eText 17293.jpg|center|128px]]
| [[William Dargan]]
| data-sort-value="1799" | 1799-02-28
| data-sort-value="1867" | 1867-02-07
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 666
|
| [[Gus Healy]]
| data-sort-value="1904" | 1904-05-20
| data-sort-value="1987" | 1987-07-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 667
| [[Íomhá:Hanna Sheehy-Skeffington in 1916.png|center|128px]]
| [[Hanna Sheehy-Skeffington]]
| data-sort-value="1877" | 1877-05-24
| data-sort-value="1946" | 1946-04-20
| [[Ceann Toirc]]
|-
| style='text-align:right'| 668
|
| [[Helena Molony]]
| data-sort-value="1883" | 1883-01-15
| data-sort-value="1967" | 1967-01-28<br/>1967-01-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 669
| [[Íomhá:ThomasAddisEmmet.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Addis Emmet]]
| data-sort-value="1764" | 1764-04-24
| data-sort-value="1827" | 1827-11-14
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 670
|
| [[Henry Barron (breitheamh)|Henry Barron]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-25
| data-sort-value="2010" | 2010-02-25
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 671
| [[Íomhá:Dublin Old Library Trinity College 05.jpg|center|128px]]
| [[Henry Joseph Monck Mason]]
| data-sort-value="1778" | 1778-07-15
| data-sort-value="1858" | 1858-04-14
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 672
| [[Íomhá:Henry Kelly hosting 'After Dark' (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Henry Kelly]]
| data-sort-value="1946" | 1946-04-17
| data-sort-value="2025" | 2025-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 673
|
| [[Martin Brennan]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-01
| data-sort-value="1956" | 1956-06-21
| [[Tobar an Choire]]
|-
| style='text-align:right'| 674
|
| [[Martin Conlon]]
| data-sort-value="1879" | 1879
| data-sort-value="1966" | 1966-01-23
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 675
|
| [[Martin Finn]]
| data-sort-value="1917" | 1917-08-22
| data-sort-value="1988" | 1988-03-07
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 676
| [[Íomhá:Martin McDonogh.jpg|center|128px]]
| [[Máirtín Mac Donnchadha]]
| data-sort-value="1858" | 1858<br/>1857
| data-sort-value="1934" | 1934-11-24
| [[Garmna]]
|-
| style='text-align:right'| 677
|
| [[Martin Medlar]]
| data-sort-value="1899" | 1899-12-04
| data-sort-value="1965" | 1965-06-04
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 678
|
| [[Martin Roddy]]
| data-sort-value="1883" | 1883-12-09
| data-sort-value="1948" | 1948-01-08
| ''[[:d:Q18022071|Cill Mhic Eoghain]]''
|-
| style='text-align:right'| 679
|
| [[Martin Ryan]]
| data-sort-value="1900" | 1900-01-31
| data-sort-value="1943" | 1943-07-22
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 680
| [[Íomhá:Martin savage.jpg|center|128px]]
| [[Máirtín Sabhaois]]
| data-sort-value="1898" | 1898
| data-sort-value="1919" | 1919-12-19
| [[Baile Easa Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 681
| [[Íomhá:StateLibQld 1 114664 Men and women who rival the birds, 1930 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[An Bhantiarna Mary Heath]]
| data-sort-value="1896" | 1896-11-10
| data-sort-value="1939" | 1939-05-09
| [[Cnoc an Doire]]
|-
| style='text-align:right'| 682
| [[Íomhá:1657534158379 P487 BANOTTI 003 MOBILE.jpg|center|128px]]
| [[Mary Banotti]]
| data-sort-value="1939" | 1939-05-29
| data-sort-value="2024" | 2024-05-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 683
|
| [[Mary Colum]]
| data-sort-value="1884" | 1884-06-13<br/>1887-06-13
| data-sort-value="1957" | 1957-10-22
| [[Cúil Mhuine]]<br/>[[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 684
|
| [[Máire Ní Aodáin]]
| data-sort-value="1862" | 1862<br/>1862-05-19
| data-sort-value="1942" | 1942<br/>1942-07-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 685
|
| [[Mary Reynolds]]
| data-sort-value="1889" | 1889-10-10
| data-sort-value="1974" | 1974-08-29
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 686
|
| [[Mary Ryan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-01-31
| data-sort-value="1981" | 1981-02-08
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 687
|
| [[Maura Laverty]]
| data-sort-value="1907" | 1907<br/>1907-05-15
| data-sort-value="1966" | 1966-07-28
| [[Ráth Iomgháin]]
|-
| style='text-align:right'| 688
|
| [[Maureen O'Carroll]]
| data-sort-value="1913" | 1913-03-29
| data-sort-value="1984" | 1984-05-09
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 689
|
| [[Maureen Potter]]
| data-sort-value="1925" | 1925-01-03
| data-sort-value="2004" | 2004-04-07
| [[Fionnradharc]]
|-
| style='text-align:right'| 690
| [[Íomhá:Maurice Davin.jpg|center|128px]]
| [[Muiris Ó Daimhín]]
| data-sort-value="1842" | 1842-06-29
| data-sort-value="1927" | 1927-01-27
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 691
| [[Íomhá:Max Arthur Macauliffe Portrait.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Mac Amhlaoibh]]
| data-sort-value="1841" | 1841-09-10
| data-sort-value="1913" | 1913-03-15
| [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 692
|
| [[Maxwell Henry Close]]
| data-sort-value="1822" | 1822
| data-sort-value="1903" | 1903-09-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 693
| [[Íomhá:Adrian Hardiman - 20090224.jpg|center|128px]]
| [[Adrian Hardiman]]
| data-sort-value="1951" | 1951-05-21
| data-sort-value="2016" | 2016-03-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 694
| [[Íomhá:Agnes O'Farrelly, circa 1890.png|center|128px]]
| [[Úna Ní Fhaircheallaigh]]
| data-sort-value="1874" | 1874-06-24
| data-sort-value="1951" | 1951-11-05
| [[Achadh an Iúir]]
|-
| style='text-align:right'| 695
|
| [[Alexander Haslett]]
| data-sort-value="1883" | 1883-09-02
| data-sort-value="1951" | 1951-01-17
| [[Glasloch]]
|-
| style='text-align:right'| 696
|
| [[Alfred O'Rahilly]]
| data-sort-value="1884" | 1884-10-01
| data-sort-value="1969" | 1969-08-01
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 697
| [[Íomhá:Madame-Alicia-Adelaide-Needham.jpg|center|128px]]
| [[Alicia Adélaide Needham]]
| data-sort-value="1863" | 1863-10-31
| data-sort-value="1945" | 1945-12-24
| [[An Seanchaisleán]]
|-
| style='text-align:right'| 698
|
| [[Amhlaoibh Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1780" | 1780<br/>1783-05-01
| data-sort-value="1838" | 1838-11-20
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 699
| [[Íomhá:Louis Hersent-Crossing the bridge at Landshut.jpg|center|128px]]
| [[Andrew O'Reilly von Ballinlough]]
| data-sort-value="1742" | 1742-08-03<br/>1742
| data-sort-value="1832" | 1832-07-05<br/>1832-04-05<br/>1832
| [[Baile an Locha, Contae Ros Comáin|Baile an Locha]]
|-
| style='text-align:right'| 700
| [[Íomhá:Anna Parnell c1878.jpg|center|128px]]
| [[Anna Parnell|Anna Catherine Parnell]]
| data-sort-value="1852" | 1852-05-13
| data-sort-value="1911" | 1911-09-20
| ''[[:d:Q2699632|Teach Avondale]]''
|-
| style='text-align:right'| 701
| [[Íomhá:Annahaslam.jpg|center|128px]]
| [[Anna Haslam]]
| data-sort-value="1829" | 1829-04-06
| data-sort-value="1922" | 1922-11-28
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 702
| [[Íomhá:Portrait-of-anne-devlin.jpg|center|128px]]
| [[Anne Devlin]]
| data-sort-value="1780" | 1780
| data-sort-value="1851" | 1851-09-01
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 703
|
| [[Ann Lovett]]
| data-sort-value="1968" | 1968-04-06
| data-sort-value="1984" | 1984-01-31
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 704
|
| [[Anne Butler Yeats|Anne Yeats]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-09
| data-sort-value="2001" | 2001-07-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 705
|
| [[Anthony Barry]]
| data-sort-value="1901" | 1901-06-07
| data-sort-value="1983" | 1983-10-24
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 706
| [[Íomhá:John Good (cropped).jpg|center|128px]]
| [[John Good]]
|
| data-sort-value="1941" | 1941-04-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 707
|
| [[John Healy]]
| data-sort-value="1903" | 1903-05-26
| data-sort-value="1995" | 1995
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 708
| [[Íomhá:John Hely-Hutchinson.jpg|center|128px]]
| [[John Hely-Hutchinson]]
| data-sort-value="1724" | 1724
| data-sort-value="1794" | 1794-09-04
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 709
|
| [[John Jinks]]
| data-sort-value="1872" | 1872
| data-sort-value="1934" | 1934-09-11
| [[Droim Chliabh]]
|-
| style='text-align:right'| 710
|
| [[John Joe Doyle]]
| data-sort-value="1906" | 1906-06-14
| data-sort-value="2000" | 2000-08-11
| [[Cora Chaitlín]]
|-
| style='text-align:right'| 711
|
| [[John Joe McGirl]]
| data-sort-value="1921" | 1921-03-25
| data-sort-value="1988" | 1988-12-08
| [[Béal an Átha Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 712
|
| [[John Joe O'Reilly]]
| data-sort-value="1881" | 1881-04-24
| data-sort-value="1967" | 1967-12-28
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 713
|
| [[John Joe Rice]]
| data-sort-value="1893" | 1893
| data-sort-value="1970" | 1970-07-24
| [[Neidín]]
|-
| style='text-align:right'| 714
|
| [[Seán Ó Céin]]
| data-sort-value="1917" | 1917-02-18
| data-sort-value="1975" | 1975-10-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 715
|
| [[John Lynch (Ciarraí)|John Lynch]]
| data-sort-value="1889" | 1889-04-10
| data-sort-value="1957" | 1957-06-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 716
|
| [[John Mannion, Mór]]
| data-sort-value="1907" | 1907-06-04
| data-sort-value="1978" | 1978-09-10
| [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 717
|
| [[John Mannion Óg]]
| data-sort-value="1944" | 1944-10-26
| data-sort-value="2006" | 2006-04-02
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 718
|
| [[Seán Ó Murchú (sagart)|Seán Ó Murchú]]
| data-sort-value="1753" | 1753
| data-sort-value="1798" | 1798<br/>1798-06-26
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 719
|
| [[John O’Byrne|John O'Byrne]]
| data-sort-value="1884" | 1884-04-24
| data-sort-value="1954" | 1954-01-14
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 720
| [[Íomhá:Tom Hales, circa 1920s.jpg|center|128px]]
| [[Tom Hales]]
| data-sort-value="1892" | 1892-03-05
| data-sort-value="1966" | 1966-04-29
| [[Baile na Daibhche]]
|-
| style='text-align:right'| 721
|
| [[Honor Crowley]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-19
| data-sort-value="1966" | 1966-10-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 722
|
| [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]]
| data-sort-value="1939" | 1939-07-05
| data-sort-value="2023" | 2023-04-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 723
|
| [[Hugh Colohan]]
| data-sort-value="1894" | 1894-09-30
| data-sort-value="1931" | 1931-04-15
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 724
|
| [[Hugh Geoghegan]]
| data-sort-value="1938" | 1938-05-16
| data-sort-value="2024" | 2024-07-07
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 725
| [[Íomhá:Dr Hugh Gibbons.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Gibbons]]
| data-sort-value="1916" | 1916-07-06
| data-sort-value="2007" | 2007-11-13
| [[Béal na mBuillí]]
|-
| style='text-align:right'| 726
| [[Íomhá:John T O'Brien.jpg|center|128px]]
| [[Seán Tuathmhumhain Ó Briain]]
| data-sort-value="1786" | 1786-06-24
| data-sort-value="1861" | 1861-06-01
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 727
| [[Íomhá:Frank Ryan from the International Brigades, Zaragoza, 5 April 1938 (28963225728).jpg|center|128px]]
| [[Proinsias Ó Riain]]
| data-sort-value="1902" | 1902-09-11
| data-sort-value="1944" | 1944-06-10
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 728
|
| [[J. J. Clancy]]
| data-sort-value="1890" | 1890-01-23
| data-sort-value="1932" | 1932-05-01
| [[Cúil Mhuine]]
|-
| style='text-align:right'| 729
| [[Íomhá:Jack Doyle, circa the early 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Jack Doyle]]
| data-sort-value="1913" | 1913-08-31
| data-sort-value="1978" | 1978-12-13
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 730
| [[Íomhá:Jack Finlay (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jack Finlay]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1942" | 1942-09-30
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 731
|
| [[Jackie Fahey]]
| data-sort-value="1928" | 1928-01-23
| data-sort-value="2019" | 2019-03-18
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 732
|
| [[Jackie Healy-Rae]]
| data-sort-value="1931" | 1931-03-09
| data-sort-value="2014" | 2014-12-05
| [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]]
|-
| style='text-align:right'| 733
|
| [[Bill O'Herlihy]]
| data-sort-value="1938" | 1938-09-26
| data-sort-value="2015" | 2015-05-25
| [[An Glaisín]]
|-
| style='text-align:right'| 734
|
| [[John O'Donovan]]
| data-sort-value="1908" | 1908
| data-sort-value="1982" | 1982-05-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 735
|
| [[John O'Leary (Loch Garman)|John O'Leary]]
| data-sort-value="1894" | 1894-09-01
| data-sort-value="1959" | 1959-06-21
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 736
|
| [[John O'Leary (Ciarraí)|John O'Leary]]
| data-sort-value="1933" | 1933-05-03
| data-sort-value="2015" | 2015-10-05
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 737
| [[Íomhá:John O'Mahony.jpg|center|128px]]
| [[John O'Mahony]]
| data-sort-value="1953" | 1953-06-08
| data-sort-value="2024" | 2024-07-06
| [[Cill Mobhí]]
|-
| style='text-align:right'| 738
|
| [[John O'Sullivan (Corcaigh)|John O'Sullivan]]
| data-sort-value="1901" | 1901-06-08
| data-sort-value="1990" | 1990-02-28
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 739
|
| [[Johnny Callanan]]
| data-sort-value="1910" | 1910-05-20
| data-sort-value="1982" | 1982-06-15
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 740
|
| [[Johnny Connor]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1955" | 1955-12-11
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 741
|
| [[Johnny Geoghegan]]
| data-sort-value="1913" | 1913-11-05
| data-sort-value="1975" | 1975-01-05
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 742
| [[Íomhá:Jon Kenny and Seán Kelly (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jon Kenny]]
| data-sort-value="1957" | 1957-12-12
| data-sort-value="2024" | 2024-11-15
| [[An tOspidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 743
| [[Íomhá:Jonathan Pim 1806-1885.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Pim (1806–1885)|Jonathan Pim]]
| data-sort-value="1806" | 1806
| data-sort-value="1885" | 1885-07-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 744
|
| [[Joseph Bermingham]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-09
| data-sort-value="1995" | 1995-08-11
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 745
|
| [[James Kelly (Fianna Fáil)|James Kelly]]
| No/unknown value
| No/unknown value
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 746
|
| [[Patrick Teehan]]
| data-sort-value="1904" | 1904-04-14
| data-sort-value="1985" | 1985-12-25
| [[Tigh Moling]]
|-
| style='text-align:right'| 747
|
| [[Paudge Brennan]]
| data-sort-value="1922" | 1922-02-18
| data-sort-value="1998" | 1998-06-10
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 748
| [[Íomhá:Paul Coghlan, June 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paul Coghlan]]
| data-sort-value="1944" | 1944-06-01
| data-sort-value="2023" | 2023-06-08
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 749
|
| [[Peadar Cowan]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-23
| data-sort-value="1962" | 1962-05-09
| [[Ármhach]]
|-
| style='text-align:right'| 750
|
| [[Percy Dockrell]]
| data-sort-value="1914" | 1914-12-27
| data-sort-value="1979" | 1979-11-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 751
| [[Íomhá:Peter Mathews.jpg|center|128px]]
| [[Peter Mathews]]
| data-sort-value="1951" | 1951-08
| data-sort-value="2017" | 2017-02-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 752
|
| [[Phelim Calleary]]
| data-sort-value="1895" | 1895-10-03
| data-sort-value="1974" | 1974-01-04
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 753
| [[Íomhá:7d1b3dc73225f14081cadd08c3ce5775.jpg--the late philly mcguinness will be honoured next sunday when the gaa park in mohill is rededicated as the philly mcguinness memorial park.jpg|center|128px]]
| [[Philip McGuinness]]
| data-sort-value="1984" | 1984-02-29
| data-sort-value="2010" | 2010-04-19
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 754
|
| [[Philip Shanahan]]
| data-sort-value="1874" | 1874-10-27
| data-sort-value="1931" | 1931-11-21
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 755
|
| [[Pierce McCan]]
| data-sort-value="1882" | 1882-08-02
| data-sort-value="1919" | 1919-03-06
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 756
|
| [[Art Ó Cléirigh]]
| data-sort-value="1879" | 1879-10-25
| data-sort-value="1932" | 1932-11-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 757
|
| [[Bang Bang]]
| data-sort-value="1906" | 1906-04-19
| data-sort-value="1981" | 1981-01-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 758
|
| [[Barney Mellows]]
| data-sort-value="1896" | 1896-03-29
| data-sort-value="1942" | 1942-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 759
| [[Íomhá:Batt O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Batt O'Connor]]
| data-sort-value="1870" | 1870-07-04
| data-sort-value="1935" | 1935-02-07
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 760
|
| [[Batt Donegan]]
| data-sort-value="1910" | 1910-12-21
| data-sort-value="1978" | 1978-08-26
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 761
|
| [[Beatrice Gubbins]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-19
| data-sort-value="1944" | 1944-08-12
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 762
|
| [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]]
| data-sort-value="1949" | 1949-03-11
| data-sort-value="2023" | 2023-11-18
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 763
| [[Íomhá:Bernadette O'Farrell - Sponsor, July 25, 1959.jpg|center|128px]]
| [[Bernadette O'Farrell]]
| data-sort-value="1924" | 1924-01-30
| data-sort-value="1999" | 1999-09-26
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 764
|
| [[Bernard Cowen]]
| data-sort-value="1932" | 1932-01-29
| data-sort-value="1984" | 1984-01-24
| [[Clóirtheach]]
|-
| style='text-align:right'| 765
|
| [[Seán de Paor]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-30
| data-sort-value="1994" | 1994-02-23
| [[Áth an Choite]]
|-
| style='text-align:right'| 766
|
| [[James B. Lynch]]
|
| data-sort-value="1954" | 1954-03-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 767
|
| [[James Berry]]
| data-sort-value="1842" | 1842
| data-sort-value="1914" | 1914-06-04
| [[Bun Abhann, Contae Mhaigh Eo|Bun Abhann]]
|-
| style='text-align:right'| 768
|
| [[James Burke (Ros Comáin)|James Burke]]
| No/unknown value
| data-sort-value="1964" | 1964-05-12
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 769
| [[Íomhá:James Colbert, 1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Colbert]]
| data-sort-value="1890" | 1890-01-03
| data-sort-value="1970" | 1970-01-28
| [[Caisleán Maí Tamhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 770
|
| [[James Collins]]
| data-sort-value="1900" | 1900-10-30
| data-sort-value="1967" | 1967-09-01
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 771
|
| [[James Cosgrave]]
| data-sort-value="1865" | 1865-09-12
| data-sort-value="1936" | 1936-04-18
| [[Dún an Uchta]]
|-
| style='text-align:right'| 772
|
| [[James Daly]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1920" | 1920-11-02
| [[Béal Átha Mó]]
|-
| style='text-align:right'| 773
|
| [[James Devins]]
| data-sort-value="1873" | 1873
| data-sort-value="1922" | 1922-09-20
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 774
|
| [[James Dolan]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-29
| data-sort-value="1955" | 1955-07-14
| [[Cluainín]]
|-
| style='text-align:right'| 775
| [[Íomhá:James Hickey, 1937.jpg|center|128px]]
| [[James Hickey]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1966" | 1966-06-07
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 776
| [[Íomhá:James (Seamus) Lennon, circa 1920s.png|center|128px]]
| [[James Lennon]]
| data-sort-value="1881" | 1881
| data-sort-value="1958" | 1958-08-13
| [[An Bhuiríos, Contae Cheatharlach|An Bhuiríos]]
|-
| style='text-align:right'| 777
|
| [[James Morrisroe]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-05
| data-sort-value="1937" | 1937-12-31
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 778
|
| [[James Murphy]]
| data-sort-value="1887" | 1887-12-28
| data-sort-value="1961" | 1961-10-07
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 779
| [[Íomhá:James O'Mara.jpg|center|128px]]
| [[James O'Mara]]
| data-sort-value="1873" | 1873-08-06
| data-sort-value="1948" | 1948-11-21
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 780
|
| [[James Pattison]]
| data-sort-value="1886" | 1886-06-28
| data-sort-value="1963" | 1963-12-31
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 781
|
| [[Michael Brennan (Fine Gael)|Michael Brennan]]
| data-sort-value="1884" | 1884
| data-sort-value="1970" | 1970-10-06
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 782
|
| [[Michael Carty]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-16
| data-sort-value="1975" | 1975-04-23
| [[Baile Locha Riach]]
|-
| style='text-align:right'| 783
| [[Íomhá:Michael Colivet, circa 1920s.png|center|128px]]
| [[Michael Colivet]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-29
| data-sort-value="1955" | 1955-05-04
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 784
|
| [[Michael Davern]]
| data-sort-value="1900" | 1900-07-22
| data-sort-value="1973" | 1973-07-25
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 785
|
| [[Michael Derham]]
| data-sort-value="1889" | 1889
| data-sort-value="1923" | 1923-11-20
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 786
|
| [[Michael Doyle]]
| data-sort-value="1861" | 1861
| data-sort-value="1942" | 1942-09-07
| ''[[:d:Q26715338|Tagoat]]''
|-
| style='text-align:right'| 787
| [[Íomhá:M Egan JP TC Cork cropped from Ireland's National Pledge, April 1918.jpg|center|128px]]
| [[Michael Egan]]
| data-sort-value="1866" | 1866-02
| data-sort-value="1947" | 1947-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 788
|
| [[Michael F. Kitt]]
| data-sort-value="1914" | 1914-09-13
| data-sort-value="1974" | 1974-12-24
| [[An Creagán, Contae na Gaillimhe|An Creagán]]
|-
| style='text-align:right'| 789
| [[Íomhá:Michael Heffernan TD, circa 1910s.png|center|128px]]
| [[Michael Heffernan]]
| data-sort-value="1885" | 1885-04-03
| data-sort-value="1970" | 1970-11-21
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 790
|
| [[Michael Lipper]]
| data-sort-value="1932" | 1932-06-01
| data-sort-value="1987" | 1987-10-18
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 791
|
| [[Michael Lyons]]
| data-sort-value="1910" | 1910-11-01
| data-sort-value="1991" | 1991-11-19
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 792
|
| [[Michael Lyster]]
| data-sort-value="1954" | 1954-04-11
| data-sort-value="2026" | 2026-03-21
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 793
|
| [[Michael Murphy]]
| data-sort-value="1919" | 1919-03-12
| data-sort-value="2000" | 2000-10-28
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 794
|
| [[Mícheál Ó hEithir]]
| data-sort-value="1920" | 1920-06-02
| data-sort-value="1996" | 1996-11-24
| [[Glas Naíon]]
|-
| style='text-align:right'| 795
| [[Íomhá:Michael P O'Hickey.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Ó hIceadha]]
| data-sort-value="1860" | 1860-03-12<br/>1861-03-12
| data-sort-value="1916" | 1916-11-19
| ''[[:d:Q104319975|An Charraig Bheag]]''
|-
| style='text-align:right'| 796
|
| [[Micheál Ó Síothcháin]]
| data-sort-value="1870" | 1870-12-17
| data-sort-value="1945" | 1945-03-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 797
|
| [[Michael Sheridan]]
| data-sort-value="1896" | 1896
| data-sort-value="1970" | 1970-07-06
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 798
| [[Íomhá:Michael Staines 1918.jpg|center|128px]]
| [[Michael Staines]]
| data-sort-value="1885" | 1885-05-01
| data-sort-value="1955" | 1955-10-26
| [[Baile Uí Fhiacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 799
|
| [[Michael ffrench-O'Carroll]]
| data-sort-value="1919" | 1919-09-15
| data-sort-value="2007" | 2007-05-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 800
|
| [[Micheál Ó Síoda]]
| data-sort-value="1888" | 1888-05-30
| data-sort-value="1966" | 1966-10-19
| [[An Carn Mór, Contae na Gaillimhe|An Carn Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 801
|
| [[Mick Doyle (rugbaí)|Mick Doyle]]
| data-sort-value="1941" | 1941-10-13
| data-sort-value="2004" | 2004-05-11
| [[Oileán Ciarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 802
|
| [[Mick Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1893" | 1893
| data-sort-value="1968" | 1968-10-08
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 803
|
| [[James Tunney]]
| data-sort-value="1892" | 1892
| data-sort-value="1964" | 1964-05-11
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 804
|
| [[Jasper Wolfe]]
| data-sort-value="1872" | 1872-08-03
| data-sort-value="1952" | 1952-08-27
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 805
|
| [[Séamas Langtún]]
| data-sort-value="1918" | 1918-01-18
| data-sort-value="1987" | 1987-04-18
| [[Gabhrán]]
|-
| style='text-align:right'| 806
| [[Íomhá:ThomasBracken-NZ.JPG|center|128px]]
| [[Thomas Bracken]]
| data-sort-value="1843" | 1843-12-21
| data-sort-value="1898" | 1898-02-16
| [[Cluain Eois]]
|-
| style='text-align:right'| 807
|
| [[Thomas Burke (An Clár)|Thomas Burke]]
| data-sort-value="1908" | 1908-06-10
| data-sort-value="1951" | 1951-11-20
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 808
| [[Íomhá:Thomas Davis Young Irelander.JPG|center|128px]]
| [[Tomás Dáibhis]]
| data-sort-value="1814" | 1814-10-14
| data-sort-value="1845" | 1845-09-16
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 809
|
| [[Thomas Dunne]]
| data-sort-value="1926" | 1926-03-10
| data-sort-value="1990" | 1990-08-03
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 810
| [[Íomhá:TF O'Higgins, 1933.png|center|128px]]
| [[Thomas F. O'Higgins]]
| data-sort-value="1890" | 1890-04-08
| data-sort-value="1953" | 1953-11-01
| [[An Sráidbhaile, Contae Laoise|An Sráidbhaile]]
|-
| style='text-align:right'| 811
|
| [[Thomas Finlay (Cumann na nGaedheal)|Thomas Finlay]]
| data-sort-value="1893" | 1893-10-11
| data-sort-value="1932" | 1932-11-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 812
|
| [[Thomas Harris]]
| data-sort-value="1895" | 1895
| data-sort-value="1974" | 1974-02-18
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 813
| [[Íomhá:ThomasHunter.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Hunter]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1932" | 1932-03-11
| [[Baile Chaisleáin an Róistigh]]
|-
| style='text-align:right'| 814
|
| [[Thomas Hussey]]
| data-sort-value="1936" | 1936-01-25
| data-sort-value="2024" | 2024-01-21
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 815
|
| [[Proinsias Mac Aonghusa]]
| data-sort-value="1933" | 1933-06-23
| data-sort-value="2003" | 2003-09-28
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 816
|
| [[Pádraig Tyers]]
| data-sort-value="1925" | 1925-10-20
| data-sort-value="2010" | 2010-02-19
| [[Tuar an Fhíona]]
|-
| style='text-align:right'| 817
|
| [[Pádraig Ó Fiannachta]]
| data-sort-value="1927" | 1927
| data-sort-value="2016" | 2016-07-15
| ''[[:d:Q65559350|An Paideac]]''
|-
| style='text-align:right'| 818
|
| [[Pádraig Ó Siochfhradha]]
| data-sort-value="1883" | 1883-03-10
| data-sort-value="1964" | 1964-11-19
| ''[[:d:Q65558431|Baile an Ghóilín]]''
|-
| style='text-align:right'| 819
| [[Íomhá:PádraigÓSnodaigh.JPG|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Snodaigh]]
| data-sort-value="1935" | 1935<br/>1935-05-18
| data-sort-value="2025" | 2025-01-02
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 820
| [[Íomhá:Pól Ó Foighil.jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Foighil]]
| data-sort-value="1928" | 1928-06-01
| data-sort-value="2005" | 2005-03-21
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 821
| [[Íomhá:Barrington,Richard Manliffe01.png|center|128px]]
| [[Richard Barrington]]
| data-sort-value="1849" | 1849
| data-sort-value="1915" | 1915-09-15
| ''[[:d:Q104277926|An Fásach Rua]]''
|-
| style='text-align:right'| 822
|
| [[Richard Barry]]
| data-sort-value="1919" | 1919-09-04
| data-sort-value="2013" | 2013-04-28
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 823
|
| [[Richard Beamish]]
| data-sort-value="1862" | 1862-06-16<br/>1861-06-16
| data-sort-value="1938" | 1938-02-23
| [[An Gleanntán]]
|-
| style='text-align:right'| 824
| [[Íomhá:Richard Corish, circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Richard Corish]]
| data-sort-value="1889" | 1889-01-01
| data-sort-value="1945" | 1945-07-19
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 825
|
| [[Risteárd de hAe]]
| data-sort-value="1902" | 1902
| data-sort-value="1976" | 1976
| [[Mainistir na Féile]]
|-
| style='text-align:right'| 826
|
| [[Richard Stanihurst|Richard Stanyhurst]]
| data-sort-value="1547" | 1547
| data-sort-value="1618" | 1618
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 827
|
| [[Richard Walsh]]
| data-sort-value="1889" | 1889
| data-sort-value="1957" | 1957-12-04
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 828
|
| [[Richard Wilson]]
| data-sort-value="1875" | 1875
| data-sort-value="1957" | 1957-02-20
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 829
|
| [[Risteard de Hindeberg]]
| data-sort-value="1863" | 1863-09-18
| data-sort-value="1916" | 1916-03-17
| ''[[:d:Q104320133|Barr Beithí]]''
|-
| style='text-align:right'| 830
|
| [[Joseph Hughes]]
| data-sort-value="1905" | 1905-09-18
| data-sort-value="1960" | 1960-01-20
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 831
| [[Íomhá:Joseph McGuiness (38537799191).jpg|center|128px]]
| [[Joseph McGuinness]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-10
| data-sort-value="1922" | 1922-05-31
| [[Tearmann Bearaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 832
|
| [[Justin McKenna]]
| data-sort-value="1896" | 1896-06-09
| data-sort-value="1950" | 1950-03-23
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 833
| [[Íomhá:Kate Meyrick.jpg|center|128px]]
| [[Kate Meyrick]]
| data-sort-value="1875" | 1875-08-07
| data-sort-value="1933" | 1933-01-19
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 834
|
| [[Kathleen Lynn]]
| data-sort-value="1874" | 1874-01-28
| data-sort-value="1955" | 1955-09-14
| [[Cill Ala]]
|-
| style='text-align:right'| 835
| [[Íomhá:Kathleen O'Callaghan.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen O'Callaghan]]
| data-sort-value="1885" | 1885-10-11
| data-sort-value="1961" | 1961-03-16
| ''[[:d:Q104304114|Crois Uí Mhathúna]]''
|-
| style='text-align:right'| 836
|
| [[Kathleen O'Connor]]
| data-sort-value="1934" | 1934-07-30
| data-sort-value="2017" | 2017-12-13
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 837
|
| [[Láimhbheartach Mac Cionnaith]]
| data-sort-value="1870" | 1870-07-16
| data-sort-value="1956" | 1956-12-27
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 838
|
| [[Larry McMahon]]
| data-sort-value="1929" | 1929-01-18
| data-sort-value="2006" | 2006-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 839
| [[Íomhá:Laurence Ginnell.jpg|center|128px]]
| [[Labhrás Mag Fhionnail]]
| data-sort-value="1852" | 1852-04-09
| data-sort-value="1923" | 1923-04-17
| [[Dealbhna]]
|-
| style='text-align:right'| 840
|
| [[Liam Ahern]]
| data-sort-value="1916" | 1916-01-12
| data-sort-value="1974" | 1974-07-13
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 841
|
| [[Liam Hamilton]]
| data-sort-value="1928" | 1928-09-08
| data-sort-value="2000" | 2000-11-29
| [[Baile Mhistéala]]
|-
| style='text-align:right'| 842
|
| [[Liam Lawlor|Liam Ó Leathlobhair]]
| data-sort-value="1945" | 1945-10-01
| data-sort-value="2005" | 2005-10-22
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 843
|
| [[Liam Mac Con Iomaire]]
| data-sort-value="1937" | 1937-10-09
| data-sort-value="2019" | 2019-05-05
| [[Casla]]
|-
| style='text-align:right'| 844
|
| [[Mícheál Mac Aodha]]
| data-sort-value="1912" | 1912-07-12
| data-sort-value="1982" | 1982-09-13
| [[Caisleán Uí Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 845
| [[Íomhá:Mick Moloney.jpg|center|128px]]
| [[Mick Moloney]]
| data-sort-value="1944" | 1944-11-15
| data-sort-value="2022" | 2022-07-27
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 846
| [[Íomhá:Mick O'Dwyer in 2012.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]]
| data-sort-value="1936" | 1936-06-09
| data-sort-value="2025" | 2025-04-03
| [[An Coireán]]
|-
| style='text-align:right'| 847
|
| [[Mildred Anne Butler]]
| data-sort-value="1858" | 1858-01-11
| data-sort-value="1941" | 1941-10-11
| [[Baile Mhic Andáin]]
|-
| style='text-align:right'| 848
|
| [[Monica Barnes]]
| data-sort-value="1936" | 1936-02-12
| data-sort-value="2018" | 2018-05-03
| [[Carraig Mhachaire Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 849
|
| [[Muiris Mac Conghail]]
| data-sort-value="1941" | 1941-05-12
| data-sort-value="2019" | 2019-11-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 850
|
| [[Myrtle Allen]]
| data-sort-value="1924" | 1924-03-13
| data-sort-value="2018" | 2018-06-13
| ''[[:d:Q7810423|Tivoli, Corcaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 851
| [[Íomhá:Maire-Ni-Chineide2.jpg|center|128px]]
| [[Máire Ní Chinnéide]]
| data-sort-value="1879" | 1879-01-17
| data-sort-value="1967" | 1967-05-25
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 852
| [[Íomhá:Portrait of Maire Nic Shiubhlaigh P3647.jpg|center|128px]]
| [[Máire Nic Shiubhlaigh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-05
| data-sort-value="1958" | 1958-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 853
|
| [[Thomas Meaney]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-11
| data-sort-value="2022" | 2022
| [[Sráid an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 854
| [[Íomhá:Irish nationalist politician Thomas O'Donnell.png|center|128px]]
| [[Tomás Ó Domhnaill (polaiteoir náisiúnach Éireannach)]]
| data-sort-value="1871" | 1871-11-30
| data-sort-value="1943" | 1943-06-11
| [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|An Baile Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 855
|
| [[Thomas O'Donoghue]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1999" | 20th century
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 856
|
| [[Thomas O'Mahony]]
|
| data-sort-value="1924" | 1924-07-20
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 857
| [[Íomhá:MADDEN(1888) p370 THOMAS RUSSEL.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ruiséil (reibiliúnach)|Tomás Ruiséil]]
| data-sort-value="1767" | 1767-11-21
| data-sort-value="1803" | 1803-10-21
| [[Drom Átháin]]
|-
| style='text-align:right'| 858
|
| [[Thomas Tynan]]
| data-sort-value="1859" | 1859
| data-sort-value="1953" | 1953-09-24
| [[Baile Briotáis]]
|-
| style='text-align:right'| 859
|
| [[Timothy O'Connor]]
| data-sort-value="1906" | 1906-10-01
| data-sort-value="1986" | 1986-07-21
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 860
|
| [[Timothy O'Sullivan (Fianna Fáil)|Timothy O'Sullivan]]
| data-sort-value="1899" | 1899-07-26
| data-sort-value="1971" | 1971-03-03
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 861
| [[Íomhá:Timothy Quill 1930.jpg|center|128px]]
| [[Timothy Quill]]
| data-sort-value="1901" | 1901-05-09
| data-sort-value="1960" | 1960-06-10
| [[Cluain Droichead]]
|-
| style='text-align:right'| 862
|
| [[Tom Clancy]]
| data-sort-value="1924" | 1924-10-29
| data-sort-value="1990" | 1990-11-07
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 863
| [[Íomhá:Tom Kettle.jpg|center|128px]]
| [[Tom Kettle]]
| data-sort-value="1880" | 1880-02-09
| data-sort-value="1916" | 1916-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 864
|
| [[Tom Leonard]]
| data-sort-value="1924" | 1924-05-30
| data-sort-value="2004" | 2004-03-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 865
|
| [[Tom McEllistrim (1894–1973)|Tom McEllistrim]]
| data-sort-value="1894" | 1894-10-14
| data-sort-value="1973" | 1973-12-04
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 866
|
| [[Tom Murphy]]
| data-sort-value="1935" | 1935-02-23
| data-sort-value="2018" | 2018-05-15
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 867
|
| [[Tom O'Reilly (An Cabhán)|Tom O'Reilly]]
| data-sort-value="1915" | 1915-08-06
| data-sort-value="1995" | 1995-02-01
| [[Cill na Seanrátha]]
|-
| style='text-align:right'| 868
| [[Íomhá:Sir.James.Ware.png|center|128px]]
| [[James Ware]]
| data-sort-value="1594" | 1594-11-26
| data-sort-value="1666" | 1666-12-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 869
| [[Íomhá:Michael Donnellan, circa 1944.jpg|center|128px]]
| [[Michael Donnellan]]
| data-sort-value="1900" | 1900
| data-sort-value="1964" | 1964-09-27
| [[Dún Mór, Contae na Gaillimhe|Dún Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 870
|
| [[Mícheál Ó Lócháin|Micheál Ó Lócháin]]
| data-sort-value="1836" | 1836-09-29
| data-sort-value="1899" | 1899-01-10
| ''[[:d:Q104326011|Currach an Doire]]''
|-
| style='text-align:right'| 871
| [[Íomhá:Joseph MacBride.png|center|128px]]
| [[Joseph MacBride]]
| data-sort-value="1860" | 1860
| data-sort-value="1938" | 1938-01-01
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 872
|
| [[Louis Dalton]]
| data-sort-value="1862" | 1862-09-20
| data-sort-value="1945" | 1945-01-13
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 873
|
| [[Hugh Law]]
| data-sort-value="1872" | 1872-07-28
| data-sort-value="1943" | 1943-04-01<br/>1943-04-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 874
|
| [[James Crowley]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1946" | 1946-01-21
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 875
|
| [[Francis Bulfin]]
| data-sort-value="1874" | 1874-02-12
| data-sort-value="1951" | 1951-03-22
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 876
| [[Íomhá:Bridget Mary Redmond, circa 1930s (retouched).png|center|128px]]
| [[Bridget Redmond]]
| data-sort-value="1905" | 1905
| data-sort-value="1952" | 1952-05-03
| [[An Currach]]
|-
| style='text-align:right'| 877
|
| [[John Horgan]]
| data-sort-value="1876" | 1876
| data-sort-value="1955" | 1955-06-27
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 878
|
| [[Patrick Egan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1960" | 1960-04-28
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 879
|
| [[Liam de Róiste]]
| data-sort-value="1882" | 1882-06-15
| data-sort-value="1959" | 1959-05-15
| [[Baile Mhontáin]]
|-
| style='text-align:right'| 880
|
| [[Lionel Booth]]
| data-sort-value="1914" | 1914-06-12
| data-sort-value="1997" | 1997-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 881
|
| [[Lorcan Robbins|Lorcán O Roibín]]
| data-sort-value="1885" | 1880s
| data-sort-value="1939" | 1939
| [[An Móta]]
|-
| style='text-align:right'| 882
|
| [[Lorenzo Ó Meachair]]
| data-sort-value="1899" | 1899-09-16
| data-sort-value="1973" | 1973-05-17
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 883
|
| [[Luke Belton]]
| data-sort-value="1918" | 1918-08-09
| data-sort-value="2006" | 2006-06-18
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 884
|
| [[Mainie Jellett|Mainie Harriet Jellett]]
| data-sort-value="1897" | 1897-04-29
| data-sort-value="1944" | 1944-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 885
|
| [[Manchán Magan]]
| data-sort-value="1970" | 1970-08-20
| data-sort-value="2025" | 2025-10-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 886
|
| [[Mainchín Seoighe]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-18
| data-sort-value="2006" | 2006-07-03
| ''[[:d:Q104313381|Baile Thancaird]]''
|-
| style='text-align:right'| 887
| [[Íomhá:Die Sopranistin Margaret Sheridan und der Dirigent Vincenzo Bellezza in London, 1938.jpg|center|128px]]
| [[Margaret Burke Sheridan]]
| data-sort-value="1889" | 1889-10-15
| data-sort-value="1958" | 1958-04-16
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 888
|
| [[Margaret Collins-O'Driscoll]]
| data-sort-value="1878" | 1878
| data-sort-value="1945" | 1945-06-17
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 889
|
| [[Margaret Mary Pearse]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-24
| data-sort-value="1968" | 1968-11-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 890
| [[Íomhá:Margaret Pearse in later life.jpg|center|128px]]
| [[Margaret Pearse]]
| data-sort-value="1857" | 1857-02-12
| data-sort-value="1932" | 1932-04-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 891
|
| [[Marian Finucane]]
| data-sort-value="1950" | 1950-05-21
| data-sort-value="2020" | 2020-01-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 892
| [[Íomhá:Mark Killilea Snr, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Mark Killilea, Mór]]
| data-sort-value="1897" | 1897-01-15
| data-sort-value="1970" | 1970-09-29
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 893
| [[Íomhá:Mark Killilea MEP 1994.jpg|center|128px]]
| [[Mark Killilea, Óg]]
| data-sort-value="1939" | 1939-09-05
| data-sort-value="2018" | 2018-12-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 894
|
| [[Nollaig Ó Gadhra]]
| data-sort-value="1943" | 1943-12-16
| data-sort-value="2008" | 2008-08-13
| [[Fíonach, Contae Luimnigh|Fíonach]]
|-
| style='text-align:right'| 895
| [[Íomhá:P. J. Moloney, 22 Jan 1919 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[P. J. Moloney]]
| data-sort-value="1869" | 1869-03-20
| data-sort-value="1947" | 1947-09-04
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 896
|
| [[Pádraig Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1910" | 1910-09-16
| data-sort-value="1971" | 1971-12-07
| [[Achadh Úr]]
|-
| style='text-align:right'| 897
|
| [[Robert Day]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1949" | 1949
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 898
|
| [[Roibeard Ó Faracháin]]
| data-sort-value="1909" | 1909-04-24
| data-sort-value="1984" | 1984-12-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 899
|
| [[Robert Lahiffe]]
| data-sort-value="1911" | 1911
| data-sort-value="1975" | 1975-03-08
| [[Gort Inse Guaire|An Gort]]
|-
| style='text-align:right'| 900
|
| [[Roger Sweetman]]
| data-sort-value="1874" | 1874-08-18
| data-sort-value="1954" | 1954-05-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 901
| [[Íomhá:A rest in rotten row.jpg|center|128px]]
| [[Rose Maynard Barton]]
| data-sort-value="1856" | 1856-04-21
| data-sort-value="1929" | 1929
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 902
| [[Íomhá:Rosemary Smith 1965.jpg|center|128px]]
| [[Rosemary Smith]]
| data-sort-value="1937" | 1937-08-07
| data-sort-value="2023" | 2023-12-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 903
|
| [[Ruairí Brugha]]
| data-sort-value="1917" | 1917-10-15
| data-sort-value="2006" | 2006-01-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 904
|
| [[Rónán Mac Aodha Bhuí]]
| data-sort-value="1970" | 1970-05-06
| data-sort-value="2023" | 2023-09-19
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 905
|
| [[Samuel Holt]]
| data-sort-value="1887" | 1887
| data-sort-value="1929" | 1929-04-18
| [[An Chúil, Contae na hIarmhí|An Chúil]]
|-
| style='text-align:right'| 906
| [[Íomhá:Sarah Purser by John Butler Yeats.png|center|128px]]
| [[Sarah Purser]]
| data-sort-value="1848" | 1848-03-22
| data-sort-value="1943" | 1943-08-07
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 907
|
| [[Michael Kilroy]]
| data-sort-value="1884" | 1884-09-14
| data-sort-value="1962" | 1962-12-23
| [[Baile Uí Fhiacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 908
|
| [[Michael Kennedy (An Longfort)|Michael Kennedy]]
| data-sort-value="1897" | 1897-03-01
| data-sort-value="1965" | 1965-02-14
| [[Baile na gCros (Contae na hIermhí)|Baile na gCros (Contae na hIarmhí)]]
|-
| style='text-align:right'| 909
| [[Íomhá:Peter Paul Galligan.jpg|center|128px]]
| [[Paul Galligan]]
| data-sort-value="1888" | 1888-06-20
| data-sort-value="1966" | 1966-12-14
| [[Carraig Álainn]]
|-
| style='text-align:right'| 910
|
| [[John Butler]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1968" | 1968-02-16
| [[Béal na Molt]]
|-
| style='text-align:right'| 911
| [[Íomhá:Freedoms Martyrs (5911132821).jpg|center|128px]]
| [[Rosie Hackett]]
| data-sort-value="1893" | 1893-07-25<br/>1883
| data-sort-value="1976" | 1976-05-04<br/>1976-07-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 912
| [[Íomhá:Noel Thomas Lemass, 1971 (cropped).tif|center|128px]]
| [[Noel Lemass, Óg|Noel Lemass]]
| data-sort-value="1929" | 1929-02-14
| data-sort-value="1976" | 1976-04-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 913
| [[Íomhá:Martin Corry, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Martin Corry]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-12
| data-sort-value="1979" | 1979-02-14
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 914
| [[Íomhá:Jackmurphy.jpg|center|128px]]
| [[Jack Murphy]]
| data-sort-value="1920" | 1920
| data-sort-value="1984" | 1984-07-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 915
|
| [[Des Foley]]
| data-sort-value="1940" | 1940-09-12
| data-sort-value="1995" | 1995-02-05
| [[Cionn Sáile]]
|-
| style='text-align:right'| 916
|
| [[Jack McQuillan]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-30
| data-sort-value="1998" | 1998-03-08
| [[Béal Átha Feorainne]]
|-
| style='text-align:right'| 917
|
| [[Michael O'Halloran]]
| data-sort-value="1933" | 1933-08-20
| data-sort-value="1999" | 1999-11-29
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 918
|
| [[Patrick Shanahan]]
| data-sort-value="1908" | 1908-03-10
| data-sort-value="2000" | 2000-02-01
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 919
|
| [[Tom Sailí Ó Flaithearta]]
| data-sort-value="1931" | 1931
| data-sort-value="2021" | 2021-04-15
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 920
|
| [[Uileog de Búrca]]
| data-sort-value="1829" | 1829-12-29
| data-sort-value="1887" | 1887-11-22
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 921
|
| [[Val Mulkerns]]
| data-sort-value="1925" | 1925-02-14
| data-sort-value="2018" | 2018-03-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 922
| [[Íomhá:Dr Vincent White in his Mayoral robes.jpg|center|128px]]
| [[Vincent White]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1958" | 1958-12-14
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 923
|
| [[Uaitéar Ó Maicín|Walter Macken]]
| data-sort-value="1915" | 1915-05-03
| data-sort-value="1967" | 1967-04-22
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 924
| [[Íomhá:Wilhelmina Geddes.jpg|center|128px]]
| [[Wilhelmina Geddes]]
| data-sort-value="1887" | 1887
| data-sort-value="1955" | 1955
| [[Liatroim]]
|-
| style='text-align:right'| 925
| [[Íomhá:PAT INGOLDSBY 3 BW.jpg|center|128px]]
| [[Pat Ingoldsby]]
| data-sort-value="1942" | 1942-08-25
| data-sort-value="2025" | 2025-03-01
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 926
|
| [[Patricia Burke Brogan]]
| data-sort-value="1926" | 1926-03-17
| data-sort-value="2022" | 2022-09-05
| [[Cill an Dísirt]]
|-
| style='text-align:right'| 927
|
| [[Patrick Beegan]]
| data-sort-value="1895" | 1895-05-26
| data-sort-value="1958" | 1958-02-02
| [[Ceapaigh an tSeagail]]
|-
| style='text-align:right'| 928
| [[Íomhá:Patrick Belton, 1933.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Belton]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1945" | 1945-01-30
| [[Béal Átha Liag]]
|-
| style='text-align:right'| 929
|
| [[Patrick Brennan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1999" | 20th century
| [[Míleac, Contae an Chláir|Míleac]]
|-
| style='text-align:right'| 930
|
| [[Patrick Burke (An Clár)|Patrick Burke]]
| data-sort-value="1879" | 1879-04-16
| data-sort-value="1945" | 1945-02-07
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 931
|
| [[Patrick Burke (Baile Átha Cliath)|Patrick Burke]]
| data-sort-value="1904" | 1904-01-26
| data-sort-value="1985" | 1985-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 932
|
| [[Patrick Cahill]]
| data-sort-value="1884" | 1884-09-11
| data-sort-value="1946" | 1946-11-12
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 933
|
| [[Patrick Clancy]]
| data-sort-value="1877" | 1877
| data-sort-value="1947" | 1947-02-21
| [[An Brú]]
|-
| style='text-align:right'| 934
|
| [[Patrick Connor]]
| data-sort-value="1906" | 1906-03-15
| data-sort-value="1989" | 1989-08-26
| [[Neidín]]
|-
| style='text-align:right'| 935
|
| [[Patrick Crotty]]
| data-sort-value="1902" | 1902-11-23
| data-sort-value="1970" | 1970-11-26
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 936
|
| [[Patrick Dooley]]
| data-sort-value="1910" | 1910-01-14
| data-sort-value="1982" | 1982-05-02
| [[Baile Átha Í]]
|-
| style='text-align:right'| 937
|
| [[Patrick Duffy (polaiteoir)|Patrick Duffy]]
| data-sort-value="1875" | 1875-07-28
| data-sort-value="1946" | 1946-07-21
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 938
|
| [[Patrick Finucane]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-05
| data-sort-value="1984" | 1984-04-10
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 939
|
| [[Patrick Fogarty]]
|
| data-sort-value="1947" | 1947-05-02
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 940
|
| [[Patrick Gaffney]]
|
| data-sort-value="1943" | 1943
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 941
|
| [[Patrick Giles]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1965" | 1965-03-13
| [[Maigh Dearmhaí]]
|-
| style='text-align:right'| 942
|
| [[Patrick Hogan (Cumann na nGaedheal)|Patrick Hogan]]
| data-sort-value="1891" | 1891-05-13
| data-sort-value="1936" | 1936-07-14
| [[An Ballán]]
|-
| style='text-align:right'| 943
|
| [[Patrick Hogan (Tiobraid Árann)|Patrick Hogan]]
| data-sort-value="1907" | 1907-03-25
| data-sort-value="1972" | 1972-10-05
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 944
|
| [[Patrick Kerrigan]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-21
| data-sort-value="1979" | 1979-07-04
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 945
|
| [[Patrick Kinane]]
| data-sort-value="1892" | 1892-07-03
| data-sort-value="1957" | 1957-07-15
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 946
|
| [[Patrick Lenihan]]
| data-sort-value="1902" | 1902-09-04
| data-sort-value="1970" | 1970-03-11
| [[Cill Fhionnúrach]]
|-
| style='text-align:right'| 947
|
| [[Patrick Leonard]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1944" | 1944-05-10
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 948
|
| [[Patrick Malone]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-30
| data-sort-value="1993" | 1993-12-03
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 949
|
| [[Patrick McCarvill]]
| data-sort-value="1893" | 1893-05-23
| data-sort-value="1955" | 1955-03-16
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 950
|
| [[Patrick O'Byrne]]
| data-sort-value="1870" | 1870-08
| data-sort-value="1944" | 1944-01-20
| [[Ros Cré]]
|-
| style='text-align:right'| 951
|
| [[Pádraig Ó Caoimh]]
| data-sort-value="1881" | 1881-07-03
| data-sort-value="1973" | 1973-09-20
| ''[[:d:Q60556178|Nuachabháil]]''
|-
| style='text-align:right'| 952
|
| [[Patrick O'Malley]]
| data-sort-value="1943" | 1943-07-01
| data-sort-value="2021" | 2021-03-27
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 953
|
| [[Patrick Palmer]]
| data-sort-value="1889" | 1889-04-13
| data-sort-value="1971" | 1971-03-21
| [[Dún na Séad]]
|-
| style='text-align:right'| 954
| [[Íomhá:David Kent (cropped).jpg|center|128px]]
| [[David Kent]]
| data-sort-value="1867" | 1867-02-02
| data-sort-value="1930" | 1930-11
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 955
|
| [[Joseph MacDonagh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-18
| data-sort-value="1922" | 1922-12-25
| [[Cloch Shiurdáin]]
|-
| style='text-align:right'| 956
|
| [[Ellen O'Leary]]
| data-sort-value="1831" | 1831
| data-sort-value="1889" | 1889
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 957
| [[Íomhá:Portrait of John D’Alton P6048.jpg|center|128px]]
| [[John D'Alton (staraí)|John D'Alton]]
| data-sort-value="1792" | 1792
| data-sort-value="1867" | 1867
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 958
|
| [[Liam Ó hAonghusa|William Maunsell Hennessy]]
| data-sort-value="1829" | 1829
| data-sort-value="1889" | 1889
| [[Caisleán Ghriaire]]
|-
| style='text-align:right'| 959
| [[Íomhá:Arthur Guinness II.png|center|128px]]
| [[Arthur Hart Guinness]]
| data-sort-value="1768" | 1768
| data-sort-value="1855" | 1855
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 960
|
| [[Uilliam Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1501" | 16th century
| data-sort-value="1628" | 1628-07-11
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 961
|
| [[William Davin]]
| data-sort-value="1890" | 1890-02
| data-sort-value="1956" | 1956-03-01
| [[Ráth Domhnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 962
|
| [[William Desmond]]
|
| data-sort-value="1941" | 1941-09-05
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 963
|
| [[William Duffy]]
| data-sort-value="1865" | 1865-04-07
| data-sort-value="1945" | 1945-01-01
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 964
|
| [[William Frederick Wakeman]]
| data-sort-value="1822" | 1822
| data-sort-value="1900" | 1900
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 965
|
| [[William Hayes]]
| data-sort-value="1913" | 1913-01-18
| data-sort-value="1994" | 1994-01-07
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 966
|
| [[William Higgins]]
| data-sort-value="1763" | 1763
| data-sort-value="1825" | 1825
| [[Cúil Mhuine]]
|-
| style='text-align:right'| 967
| [[Íomhá:William James MacNeven.jpg|center|128px]]
| [[William James MacNeven]]
| data-sort-value="1763" | 1763-03-21
| data-sort-value="1841" | 1841-07-12
| [[Eachroim, Contae na Gaillimhe|Eachroim]]
|-
| style='text-align:right'| 968
|
| [[William O'Donnell]]
|
| data-sort-value="1947" | 1947-02-04
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 969
| [[Íomhá:GILBERT(1896) p165 WILLIAM CONYNGHAM PLUNKET.jpg|center|128px]]
| [[William Plunket, an 4ú Barún Pluincéad]]
| data-sort-value="1828" | 1828-08-26
| data-sort-value="1897" | 1897-04-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 970
|
| [[William Redmond]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1932" | 1932-04-17
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 971
|
| [[William Sears]]
| data-sort-value="1868" | 1868
| data-sort-value="1929" | 1929-03-23
| [[An Éill]]
|-
| style='text-align:right'| 972
| [[Íomhá:Sean O'Faolain, W. Stockley, D.Corkery, Tilly Fleischmann, Fr Patrick MacSwiney, Germaine Stockley, Aloys Fleischmann, visitors,1929.JPG|center|128px]]
| [[William Stockley]]
| data-sort-value="1859" | 1859-06-29
| data-sort-value="1943" | 1943-07-22
| [[Teach Mealóg]]
|-
| style='text-align:right'| 973
|
| [[Sarah Mary Fitton]]
| data-sort-value="1796" | 1796
| data-sort-value="1874" | 1874-03-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 974
| [[Íomhá:Mary O'Donovan Rossa.png|center|128px]]
| [[Mary Jane O’Donovan Rossa|Mary O'Donovan Rossa]]
| data-sort-value="1845" | 1845-01-27
| data-sort-value="1916" | 1916-08-18<br/>1916-08-17
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 975
| [[Íomhá:Portrait of Thomas James Mulvany .PNG|center|128px]]
| [[Thomas James Mulvany]]
| data-sort-value="1779" | 1779
| data-sort-value="1845" | 1845-02-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 976
|
| [[Sorcha Ní Ghuairim]]
| data-sort-value="1911" | 1911-10-11
| data-sort-value="1976" | 1976-12-24
| [[Roisín na Mainiach]]
|-
| style='text-align:right'| 977
| [[Íomhá:Stella Steyn.jpg|center|128px]]
| [[Stella Steyn]]
| data-sort-value="1907" | 1907-12-26
| data-sort-value="1987" | 1987-07-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 978
|
| [[Stephen Barrett]]
| data-sort-value="1913" | 1913-12-26
| data-sort-value="1976" | 1976-09-08
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 979
| [[Íomhá:Seán MacBride circa 1947.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Coughlan]]
| data-sort-value="1910" | 1910-12-26
| data-sort-value="1994" | 1994-12-20
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 980
|
| [[Stephen Fuller]]
| data-sort-value="1900" | 1900-01-01
| data-sort-value="1984" | 1984
| [[Cill Flainn]]
|-
| style='text-align:right'| 981
|
| [[Seán Ardagh]]
| data-sort-value="1947" | 1947-11-25
| data-sort-value="2016" | 2016-05-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 982
|
| [[Seán Brosnan]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-21
| data-sort-value="1979" | 1979-04-18
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 983
|
| [[Seán Carroll]]
| data-sort-value="1892" | 1892-01-20
| data-sort-value="1954" | 1954-02-01
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 984
|
| [[Seán Dunne]]
| data-sort-value="1918" | 1918-12-18
| data-sort-value="1969" | 1969-06-25
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 985
|
| [[Seán FitzPatrick]]
| data-sort-value="1948" | 1948-05-25
| data-sort-value="2021" | 2021-11-08
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 986
|
| [[Seán French (1890–1937)|Seán French]]
| data-sort-value="1890" | 1890-05-29
| data-sort-value="1937" | 1937-09-12
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 987
|
| [[Seán French (1931–2011)|Seán French]]
| data-sort-value="1931" | 1931-11-08
| data-sort-value="2011" | 2011-12-25
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 988
|
| [[Seán Hayes (polaiteoir)|Seán Hayes]]
| data-sort-value="1884" | 1884
| data-sort-value="1928" | 1928-01-24
| [[Cuan Dor]]
|-
| style='text-align:right'| 989
|
| [[Seán McCarthy (Corcaigh)|Seán McCarthy]]
| data-sort-value="1889" | 1889
| data-sort-value="1974" | 1974-03-14
| ''[[:d:Q7899349|Garraí Thancaird]]''
|-
| style='text-align:right'| 990
| [[Íomhá:Sean McGarry, Circa 1914-1923.png|center|128px]]
| [[Seán McGarry]]
| data-sort-value="1886" | 1886-08-02
| data-sort-value="1958" | 1958-12-09
| [[Dún Droma]]
|-
| style='text-align:right'| 991
|
| [[Seán McCurtin]]
| data-sort-value="1896" | 1896-06-24
| data-sort-value="1982" | 1982-11-12
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 992
|
| [[Seán Ó Murchú (peileadóir)|Seán Ó Murchú]]
| data-sort-value="1932" | 1932-12
| data-sort-value="2025" | 2025-04-14
| [[An Com, Contae Chiarraí (Corca Dhuibhne)|An Com]]
|-
| style='text-align:right'| 993
|
| [[Seán Ó Gráda]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-01
| data-sort-value="1966" | 1966-04-07
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 994
|
| [[Seán O'Mahony]]
| data-sort-value="1864" | 1864
| data-sort-value="1934" | 1934-11-28
| [[Baile Mhic Andáin]]
|-
| style='text-align:right'| 995
|
| [[Seán Ó Tiobraide]]
| data-sort-value="1897" | 1897
| data-sort-value="1939" | 1939-07-15
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 996
|
| [[Seán Ó Ceallaigh (polaiteoir Cláiríneach)|Seán Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1896" | 1896-04-17
| data-sort-value="1994" | 1994-06-15
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 997
|
| [[Johnny Chóil Mhaidhc Ó Coisdealbha]]
| data-sort-value="1929" | 1929-06-21
| data-sort-value="2006" | 2006-10-27
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 998
| [[Íomhá:Sean Treacy circa 1919.jpg|center|128px]]
| [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Ó Treasaigh]]
| data-sort-value="1895" | 1895-02-14
| data-sort-value="1920" | 1920-10-14
| [[Sulchóid Bheag]]
|-
| style='text-align:right'| 999
|
| [[Seán Ó Neachtain (Scoláire Gaeilge)|Seán Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1650" | 1650
| data-sort-value="1729" | 1729-03-09
| ''[[:d:Q67061513|Cluain Oileáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1000
|
| [[Sheila Galvin]]
| data-sort-value="1914" | 1914-02-23
| data-sort-value="1983" | 1983-03-20
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1001
|
| [[Seán Ó Súilleabháin (saighdiúir)|Seán Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1700" | 1700
| data-sort-value="1760" | 1760
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1002
|
| [[Osmond Esmonde]]
| data-sort-value="1896" | 1896-04-04
| data-sort-value="1936" | 1936-07-22
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1003
|
| [[William Haliday]]
| data-sort-value="1788" | 1788
| data-sort-value="1812" | 1812
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1004
|
| [[Áine Ní Fhoghludha]]
| data-sort-value="1880" | 1880-11-10
| data-sort-value="1932" | 1932-04-14
| ''[[:d:Q104319641|An Móta]]''
|-
| style='text-align:right'| 1005
|
| [[Patrick Ganly]]
| data-sort-value="1809" | 1809
| data-sort-value="1899" | 1899
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1006
| [[Íomhá:John Thomas Woodhouse (1780-1845) - Robert Murphy, BA, Fellow (1800) - GC0027 - Gonville and Caius College.jpg|center|128px]]
| [[Robert Murphy]]
| data-sort-value="1806" | 1806
| data-sort-value="1843" | 1843-03-12
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1007
|
| [[William Kirby Sullivan]]
| data-sort-value="1821" | 1821
| data-sort-value="1890" | 1890
| [[An Druipseach]]
|-
| style='text-align:right'| 1008
| [[Íomhá:Major William Redmond bust, Wexford city.jpg|center|128px]]
| [[Liam Mac Réamoinn|Willie Redmond]]
| data-sort-value="1861" | 1861-04-15
| data-sort-value="1917" | 1917-06-07
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1009
|
| [[Éamon Rooney]]
|
| data-sort-value="1993" | 1993-11-09
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1010
|
| [[Éamonn Mac Thomáis]]
| data-sort-value="1927" | 1927-01-13
| data-sort-value="2002" | 2002-08-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1011
| [[Íomhá:St. Mary's Collegiate College Church, Youghal, Co. Cork.JPG|center|128px]]
| [[Michael Jones (saighdiúir)|Michael Jones]]
| data-sort-value="1606" | 1606
| data-sort-value="1649" | 1649-03-09
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1012
|
| [[William Bowles]]
| data-sort-value="1705" | 1705<br/>1714
| data-sort-value="1780" | 1780-08-25
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1013
|
| [[Eoghan Ó Siadhail]]
| data-sort-value="1584" | 1584
| data-sort-value="1650" | 1650-06-21
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 1014
|
| [[Harry Colley]]
| data-sort-value="1891" | 1891-02-21
| data-sort-value="1972" | 1972-01-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1015
|
| [[Críostóir Ó Floinn]]
| data-sort-value="1927" | 1927-12-18
| data-sort-value="2023" | 2023-10-09
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1016
|
| [[Don Cockburn]]
| data-sort-value="1930" | 1930-03-13
| data-sort-value="2017" | 2017-09-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1017
|
| [[Tony Scannell]]
| data-sort-value="1945" | 1945-08-14
| data-sort-value="2020" | 2020-05-26
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 1018
|
| [[Jim Fahy]]
| data-sort-value="1946" | 1946
| data-sort-value="2022" | 2022
| [[Baile Locha Riach]]
|-
| style='text-align:right'| 1019
|
| [[Domhnall Caomhánach]]
| data-sort-value="1140" | 1140
| data-sort-value="1175" | 1175
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 1020
|
| [[Stephen Jordan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-12-26
| data-sort-value="1975" | 1975-09-15
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1021
|
| [[Séamus Doyle]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1971" | 1971-04-30
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 1022
|
| [[Séamus Fitzgerald]]
| data-sort-value="1896" | 1896-08-21
| data-sort-value="1972" | 1972-07-23
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1023
|
| [[Séamus Dwyer]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-15
| data-sort-value="1922" | 1922-12-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1024
|
| [[Séamus Mac an Iomaire]]
| data-sort-value="1891" | 1891-01-13
| data-sort-value="1967" | 1967-11-15
| [[Maínis]]
|-
| style='text-align:right'| 1025
| [[Íomhá:Tadhg Crowley 1924 Election Poster.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Crowley]]
| data-sort-value="1890" | 1890-05-01
| data-sort-value="1970" | 1970-03-12
| [[Baile an Londraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1026
| [[Íomhá:Tadhg O Donnchadha 1902.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Ó Donnchadha]]
| data-sort-value="1874" | 1874-09-04
| data-sort-value="1949" | 1949-09-21
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1027
|
| [[Terry Brennan]]
| data-sort-value="1942" | 1942-05-24
| data-sort-value="2020" | 2020-06-19
| [[Cairlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1028
| [[Íomhá:Thaddeus Connellan, by James Northcote.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Ó Coinnialláin]]
| data-sort-value="1780" | 1780
| data-sort-value="1854" | 1854
| [[An Scrín]]
|-
| style='text-align:right'| 1029
| [[Íomhá:Énna Mac Murchada (Bodleian Library MS Rawlinson B 503, folio 36r).jpg|center|128px]]
| [[Éanna Mac Murchadha|Enna mac Donnchada Mac Murchada]]
|
| data-sort-value="1126" | 1126
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 1030
|
| [[Conchobar Ua Briain|Conchúr Ó Briain]]
|
| data-sort-value="1142" | 1142
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1031
|
| [[Mary Swanzy]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1978" | 1978
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1032
|
| [[Seosamh Laoide]]
| data-sort-value="1865" | 1865-05-24
| data-sort-value="1939" | 1939-09-21
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 1033
|
| [[Robert Francis Ruttledge]]
| data-sort-value="1899" | 1899-09-11
| data-sort-value="2002" | 2002-01-12
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1034
|
| [[Stephen Spring Rice (1814–1865)]]
| data-sort-value="1814" | 1814-08-31
| data-sort-value="1865" | 1865-05-09
| ''[[:d:Q16931404|Mount Trenchard House]]''
|-
| style='text-align:right'| 1035
|
| [[Julia Grenan]]
| data-sort-value="1883" | 1883-07-02
| data-sort-value="1972" | 1972-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1036
|
| [[Vincent Barry]]
| data-sort-value="1908" | 1908
| data-sort-value="1975" | 1975
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1037
|
| [[Michael O'Higgins]]
| data-sort-value="1917" | 1917-11-01
| data-sort-value="2005" | 2005-03-09
| [[Teach Srafáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1038
|
| [[Brigid Hogan-O'Higgins]]
| data-sort-value="1932" | 1932-03-10
| data-sort-value="2022" | 2022-11-02
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1039
|
| [[Seosamh Ó Ceocháin]]
| data-sort-value="1918" | 1918-08-18
| data-sort-value="1988" | 1988-01-05
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1040
| [[Íomhá:Jennie Wyse Power.jpg|center|128px]]
| [[Jennie Wyse Power]]
| data-sort-value="1858" | 1858-05-01
| data-sort-value="1941" | 1941-01-05
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 1041
| [[Íomhá:John Boyle O'Reilly cph.3a38519.jpg|center|128px]]
| [[John Boyle O'Reilly]]
| data-sort-value="1844" | 1844-06-28
| data-sort-value="1890" | 1890-08-10
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1042
| [[Íomhá:Portrait of Singer Big Tom (Nov 2004).jpg|center|128px]]
| [[Big Tom]]
| data-sort-value="1936" | 1936-09-18
| data-sort-value="2018" | 2018-04-17
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1043
|
| [[Dáibhí de Barra]]
| data-sort-value="1758" | 1758
| data-sort-value="1851" | 1851
| [[Carraig Thuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 1044
|
| [[Dáithí Ó hÓgáin]]
| data-sort-value="1949" | 1949
| data-sort-value="2011" | 2011
| [[An Brú]]
|-
| style='text-align:right'| 1045
|
| [[Domhnall Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1847" | 1847
| data-sort-value="1930" | 1930-09-27
| ''[[:d:Q104300976|An Cnoc Dubh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1046
|
| [[Eibhlín Ní Chathailriabhaigh]]
| data-sort-value="1910" | 1910-06-01
| data-sort-value="2001" | 2001-06-07
| [[Domhnach Broc]]
|-
| style='text-align:right'| 1047
|
| [[Maidhc Dainín Ó Sé]]
| data-sort-value="1942" | 1942-02-02
| data-sort-value="2013" | 2013-08-29
| [[Baile na nGall, Contae Chiarraí|Baile na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1048
|
| [[Máire Ní Scolaí]]
| data-sort-value="1909" | 1909-05-24
| data-sort-value="1985" | 1985-06-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1049
|
| [[Máirtín Ó Corrbuí]]
| data-sort-value="1912" | 1912-11-17
| data-sort-value="2002" | 2002-05-08
| ''[[:d:Q104314882|An Pháirc Bhuí]]''
|-
| style='text-align:right'| 1050
|
| [[Máirín Ní Rodaigh]]
|
| data-sort-value="1965" | 1965-10
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1051
|
| [[Mícheál Breathnach]]
| data-sort-value="1881" | 1881-09-16
| data-sort-value="1908" | 1908-09-28
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1052
|
| [[Mícheál Ó Bréartúin]]
| data-sort-value="1930" | 1930
| data-sort-value="2011" | 2011
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1053
|
| [[Patsy Ó Ceannabháin]]
| data-sort-value="1943" | 1943
| data-sort-value="1998" | 1998
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1054
|
| [[Pádraic Óg Ó Conaire]]
| data-sort-value="1893" | 1893-03-11
| data-sort-value="1971" | 1971-08-05
| ''[[:d:Q104321570|An Turlach Beag]]''
|-
| style='text-align:right'| 1055
|
| [[Seán Ó Ruadháin]]
| data-sort-value="1883" | 1883-02-20
| data-sort-value="1966" | 1966-06-22
| [[Gaoth Sáile]]
|-
| style='text-align:right'| 1056
|
| [[Tadhg Gaelach Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1715" | 1715
| data-sort-value="1795" | 1795
| [[Tuar na Fola]]
|-
| style='text-align:right'| 1057
|
| [[Énrí Ó Muirgheasa]]
| data-sort-value="1874" | 1874-01-14
| data-sort-value="1945" | 1945-08-13
| ''[[:d:Q65558304|An Caisleán Thoir]]''
|-
| style='text-align:right'| 1058
| [[Íomhá:Mary A. Sadlier (A ROUND TABLE, 1897).png|center|128px]]
| [[Mary Anne Sadlier]]
| data-sort-value="1820" | 1820-12-31
| data-sort-value="1903" | 1903-04-05
| [[Muinchille]]
|-
| style='text-align:right'| 1059
|
| [[Kit Ahern]]
| data-sort-value="1915" | 1915-01-13
| data-sort-value="2007" | 2007-12-27
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1060
|
| [[Nicky McFadden]]
| data-sort-value="1962" | 1962-12-25
| data-sort-value="2014" | 2014-03-25
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 1061
|
| [[Tadhg Dall Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1550" | 1550
| data-sort-value="1591" | 1591-03
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1062
|
| [[Tomás Ó Néill Ruiséal]]
| data-sort-value="1828" | 1828
| data-sort-value="1908" | 1908
| [[An Móta]]
|-
| style='text-align:right'| 1063
|
| [[Mary Elizabeth Byrne]]
| data-sort-value="1880" | 1880-07-02
| data-sort-value="1931" | 1931-01-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1064
|
| [[Anraí Ó Riain]]
| data-sort-value="1957" | 1957-04-07
| data-sort-value="2020" | 2020-11-24
| ''[[:d:Q4222952|Clárach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1065
|
| [[Peadar Lamb]]
| data-sort-value="1930" | 1930
| data-sort-value="2017" | 2017-09-01
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1066
|
| [[Liam Ó Rinn]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-20
| data-sort-value="1943" | 1943-10-03
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1067
|
| [[Máirin de Valéra]]
| data-sort-value="1912" | 1912-04-12
| data-sort-value="1984" | 1984-08-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1068
|
| [[Dúnmharú Declan Flynn|Declan Flynn]]
| data-sort-value="1951" | 1951
| data-sort-value="1982" | 1982-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1069
|
| [[Fanny Currey]]
| data-sort-value="1848" | 1848-05-30
| data-sort-value="1917" | 1917-03-30
| ''[[:d:Q2368947|Caisleán Leasa Móire]]''
|-
| style='text-align:right'| 1070
|
| [[Catherine Isabella Osborne]]
| data-sort-value="1818" | 1818-06-30
| data-sort-value="1880" | 1880-06-21
| ''[[:d:Q57272913|Teach Newtown Anner]]''
|-
| style='text-align:right'| 1071
|
| [[Colm Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1928" | 1928
| data-sort-value="2017" | 2017
| [[Camas]]
|-
| style='text-align:right'| 1072
|
| [[Seán Ua Cearnaigh]]
| data-sort-value="1933" | 1933-06-13
| data-sort-value="2020" | 2020-10-26
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1073
|
| [[Morgan Jageurs]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1932" | 1932-04-28
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1074
|
| [[Peter Morgan Jaguers]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1932" | 1932
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1075
|
| [[Seán Ó Lúing]]
| data-sort-value="1917" | 1917-05-16
| data-sort-value="2000" | 2000-02-10
| [[Baile an Fheirtéaraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1076
|
| [[Fionntán Mac Aodha Bhuí]]
| data-sort-value="1924" | 1924
| data-sort-value="2012" | 2012
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1077
|
| [[Tadhg Ó Scanaill (aisteoir)|Tadhg Ó Scanaill]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-09
| data-sort-value="1967" | 1967-01-18
| [[Baile Bhuirne]]
|-
| style='text-align:right'| 1078
|
| [[Tadhg Ó Scanaill (múinteoir)|Tadhg Ó Scanaill]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1939" | 1939-08-20
| ''[[:d:Q65557130|An Inse Mhór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1079
|
| [[Seánie O'Brien]]
| data-sort-value="1919" | 1919-08-23
| data-sort-value="1988" | 1988
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 1080
|
| [[Máire Ní Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1884" | 1884-02-02
| data-sort-value="1914" | 1914-07-14
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1081
|
| [[Mícheál Ó Tiománaidhe|Micheál Ó Tiománaidhe]]
| data-sort-value="1853" | 1853-09-20
| data-sort-value="1940" | 1940-03-07
| ''[[:d:Q104331267|An Cartún Dubh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1082
|
| [[Moyra Barry]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1960" | 1960-02-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1083
|
| [[Ruth Brandt]]
| data-sort-value="1936" | 1936-06-22
| data-sort-value="1989" | 1989-08-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1084
| [[Íomhá:Billy Lawless.jpg|center|128px]]
| [[Billy Lawless]]
| data-sort-value="1951" | 1951-07-04
| data-sort-value="2024" | 2024-11-08
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1085
|
| [[Thomas de Vere Coneys]]
| data-sort-value="1804" | 1804
| data-sort-value="1851" | 1851-12-28
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1086
|
| [[Séamas Ó Dubhghaill]]
| data-sort-value="1855" | 1855-07-25
| data-sort-value="1929" | 1929-05-30
| ''[[:d:Q104306937|Cúil Éanaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1087
|
| [[Seosamh Ó Tórna]]
| data-sort-value="1888" | 1888-08-02
| data-sort-value="1967" | 1967-04-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1088
|
| [[Peadar Bairéad]]
|
| data-sort-value="2019" | 2019
| [[Iorras]]
|-
| style='text-align:right'| 1089
|
| [[Siobhán Ní Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1928" | 1928-08-31
| data-sort-value="2013" | 2013-05-21
| [[Baile an Fheirtéaraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1090
|
| [[Moya Llewelyn Davies]]
| data-sort-value="1881" | 1881-03-25
| data-sort-value="1943" | 1943-09-28
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1091
|
| [[Edward King-Tenison]]
| data-sort-value="1805" | 1805-01-21
| data-sort-value="1878" | 1878-06-19
| ''[[:d:Q6408168|Caisleán Chill Rónáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1092
|
| [[Charles Dawson]]
| data-sort-value="1842" | 1842
| data-sort-value="1917" | 1917
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1093
|
| [[Nancy Corrigan]]
| data-sort-value="1912" | 1912-06-21
| data-sort-value="1983" | 1983
| [[Acaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1094
|
| [[Jemma Redmond]]
| data-sort-value="1978" | 1978-03-16
| data-sort-value="2016" | 2016-08-16
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1095
|
| [[Margaret Dobbs]]
| data-sort-value="1871" | 1871-11-19
| data-sort-value="1962" | 1962-01-02
| [[Contae Aontroma]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1096
| [[Íomhá:Women in Mathematics Day 2018 13.jpg|center|128px]]
| [[Sheila Tinney]]
| data-sort-value="1918" | 1918-01-15
| data-sort-value="2010" | 2010-03-27
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1097
|
| [[Austin Carroll]]
| data-sort-value="1835" | 1835<br/>1835-02-23
| data-sort-value="1909" | 1909<br/>1909-11-29
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1098
|
| [[Patrick Smyth]]
| data-sort-value="1824" | 1824
| data-sort-value="1865" | 1865-10-14
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1099
|
| [[Thomas Wall]]
| data-sort-value="1906" | 1906-07-04
| data-sort-value="1985" | 1985-08-20
| ''[[:d:Q104316697|Baile na mBodach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1100
|
| [[Clíodna Cussen]]
| data-sort-value="1932" | 1932-09-18
| data-sort-value="2022" | 2022-08-02
| [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1101
| [[Íomhá:Edith Anne Stoney.jpg|center|128px]]
| [[Edith Anne Stoney]]
| data-sort-value="1869" | 1869-01-06
| data-sort-value="1938" | 1938-06-25
| [[Droichead na Dothra]]
|-
| style='text-align:right'| 1102
|
| [[Joseph Cooper Walker]]
| data-sort-value="1761" | 1761
| data-sort-value="1810" | 1810-04-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1103
|
| [[Nicolás Bhailís]]
| data-sort-value="1548" | 1548
| data-sort-value="1585" | 1585-12-14
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1104
|
| [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid]]
|
| data-sort-value="862" | 862
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1105
|
| [[Rós Ní Mhaonaigh]]
| data-sort-value="1740" | 1740
| data-sort-value="1798" | 1798
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1106
|
| [[Dorothy Blackham]]
| data-sort-value="1896" | 1896-03-01
| data-sort-value="1975" | 1975-09-03
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 1107
|
| [[Neilí Ní Bhriain]]
| data-sort-value="1864" | 1864-06-04
| data-sort-value="1925" | 1925-04-01
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1108
|
| [[William Ganly]]
| data-sort-value="1855" | 1855
| data-sort-value="1926" | 1926-02-20
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1109
|
| [[Edward Hayes]]
| data-sort-value="1810" | 1810<br/>1814
| data-sort-value="1870" | 1870-11-12
| [[Contae Laoise]]<br/>[[Garraí Eoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1110
| [[Íomhá:William Henry Gregory Vanity Fair 30 December 1871.jpg|center|128px]]
| [[William Henry Gregory]]
| data-sort-value="1817" | 1817-07-12<br/>1817-06-13
| data-sort-value="1892" | 1892-03-06
| [[Caisleán Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1111
|
| [[Biddy White Lennon]]
| data-sort-value="1945" | 1945
| data-sort-value="2017" | 2017-11-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1112
|
| [[Robert William Alexander]]
| data-sort-value="1905" | 1905-11-21
| data-sort-value="1979" | 1979-12-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1113
|
| [[Keelin Shanley]]
| data-sort-value="1968" | 1968-08-24
| data-sort-value="2020" | 2020-02-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1114
|
| [[Domhnaill Ó Bearáin]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-28
| data-sort-value="2018" | 2018-01-03
| [[Contae Átha Cliath Theas]]
|-
| style='text-align:right'| 1115
|
| [[Kathleen Watkins]]
| data-sort-value="1934" | 1934-10-17
| data-sort-value="2024" | 2024-11-07
| [[Teach Sagard]]
|-
| style='text-align:right'| 1116
|
| [[Donncha Ó Céileachair]]
| data-sort-value="1918" | 1918
| data-sort-value="1960" | 1960
| [[Cúil Aodha]]
|-
| style='text-align:right'| 1117
|
| [[Mary Elmes]]
| data-sort-value="1908" | 1908-05-05
| data-sort-value="2002" | 2002-03-09
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1118
| [[Íomhá:IVRLA 10443 Ó hEinirí.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó hEinirí|Seán Ó hÉinirí]]
| data-sort-value="1915" | 1915-03-26
| data-sort-value="1998" | 1998-07-26
| [[Cill Ghallagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1119
|
| [[Mabel Sharman Crawford]]
| data-sort-value="1820" | 1820-06-03
| data-sort-value="1912" | 1912-02-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1120
|
| [[Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha]]
| data-sort-value="1943" | 1943
| data-sort-value="2017" | 2017-09-09
| [[An Aird Thiar]]
|-
| style='text-align:right'| 1121
|
| [[Teresa Mullen]]
| data-sort-value="1938" | 1938-04-27
| data-sort-value="1989" | 1989-08-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1122
|
| [[Liam Budhlaeir]]
| data-sort-value="1923" | 1923-09-28
| data-sort-value="1995" | 1995-06-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1123
|
| [[Seán Ó hÉalaí]]
| data-sort-value="1938" | 1938-01-27
| data-sort-value="2017" | 2017-12-11
| ''[[:d:Q82025075|Poll Raithní (Sweeny)]]''
|-
| style='text-align:right'| 1124
|
| [[Aogán Ó Muircheartaigh]]
| data-sort-value="1948" | 1948
| data-sort-value="2025" | 2025-05-26
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1125
|
| [[Seán Ó Tuairisg]]
| data-sort-value="1945" | 1945-11-01
| data-sort-value="2023" | 2023-04-19
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1126
|
| [[Caitlín Ní Mhaolchróin]]
| data-sort-value="1895" | 1895-11-22
| data-sort-value="1973" | 1973-06-13
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1127
|
| [[Nóra Ághas]]
| data-sort-value="1882" | 1882-07-15
| data-sort-value="1970" | 1970-01-20
| ''[[:d:Q60555545|Cinn Aird]]''
|-
| style='text-align:right'| 1128
|
| [[An Beirneach|Liam Ó Beirn]]
| data-sort-value="1869" | 1869
| data-sort-value="1949" | 1949-07-17
| ''[[:d:Q104325767|Ceathrú na Gaoithe]]''
|-
| style='text-align:right'| 1129
|
| [[Seosamh Ieróm Mac Giolla Phádraig]]
| data-sort-value="1878" | 1878
| data-sort-value="1910" | 1910
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1130
|
| [[Seán Ó Súilleabháin (béaloideasóir)|Seán Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1903" | 1903-11-30
| data-sort-value="1996" | 1996-12-12
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1131
|
| [[Máirín Ní Mhuiríosa]]
| data-sort-value="1906" | 1906-09-05
| data-sort-value="1982" | 1982-08-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1132
| [[Íomhá:Eibhlín Nic Niocaill.jpg|center|128px]]
| [[Eibhlín Nic Niocaill]]
| data-sort-value="1884" | 1884-10-22
| data-sort-value="1909" | 1909-08-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1133
|
| [[Cecilia Margaret Nairn]]
| data-sort-value="1791" | 1791
| data-sort-value="1857" | 1857-06-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1134
|
| [[Victoria Coffey]]
| data-sort-value="1911" | 1911-09-16
| data-sort-value="1999" | 1999-06-15
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1135
|
| [[James Murnaghan]]
| data-sort-value="1881" | 1881
| data-sort-value="1973" | 1973
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1136
|
| [[Mícheál Ó hAodha|Micheál Ó hAodha]]
| data-sort-value="1918" | 1918-07-31
| data-sort-value="1998" | 1998-01-26
| [[Cill Dalua]]
|-
| style='text-align:right'| 1137
|
| [[Conleth Ellis]]
| data-sort-value="1937" | 1937
| data-sort-value="1988" | 1988-05-10
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1138
|
| [[Minnie Cormack]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1919" | 1919<br/>1920
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 1139
|
| [[Séamus Ó Cinnéide (file)|Séamus Ó Cinnéide]]
| data-sort-value="1925" | 1925
| data-sort-value="1992" | 1992-12-26
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1140
|
| [[Bríd Ní Ghiolláin]]
| data-sort-value="1894" | 1894-11-15
| data-sort-value="2003" | 2003-12-31
| ''[[:d:Q124407631|Fearann an Choirce]]''
|-
| style='text-align:right'| 1141
|
| [[Eileen O'Faoláin]]
| data-sort-value="1900" | 1900-06-10
| data-sort-value="1988" | 1988-09-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1142
|
| [[Séamus Ó Caoimh|James George O'Keeffe]]
| data-sort-value="1865" | 1865-04-21
| data-sort-value="1937" | 1937-12-06
| ''[[:d:Q104304440|Baile an Tobair]]''
|-
| style='text-align:right'| 1143
|
| [[Diarmaid Ó Muirithe]]
| data-sort-value="1935" | 1935-11-11
| data-sort-value="2014" | 2014-07-11
| [[Ros Mhic Thriúin]]
|-
| style='text-align:right'| 1144
|
| [[Edith Young]]
| data-sort-value="1882" | 1882-09-10
| data-sort-value="1974" | 1974-02-10
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 1145
|
| [[Oonah Keogh]]
| data-sort-value="1903" | 1903-05-02
| data-sort-value="1989" | 1989-07-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1146
|
| [[Seán Pléimeann]]
| data-sort-value="1814" | 1814
| data-sort-value="1896" | 1896-01-28
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1147
|
| [[Risteárd Ó Glaisne]]
| data-sort-value="1927" | 1927-09-02
| data-sort-value="2003" | 2003-11-06
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 1148
| [[Íomhá:Maud Joynt at the School of Irish learning 1913.jpg|center|128px]]
| [[Maud Joynt]]
| data-sort-value="1868" | 1868-03-07
| data-sort-value="1940" | 1940-07-24
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1149
|
| [[Margaret Grey Porter]]
|
| data-sort-value="1881" | 1881
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1150
|
| [[Eleanor Knott]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-18
| data-sort-value="1975" | 1975-01-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1151
|
| [[Máire Ní Dhonnchadha Dhuibh]]
| data-sort-value="1702" | 1702
| data-sort-value="1795" | 1795
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1152
|
| [[Mary Georgina Barton]]
| data-sort-value="1861" | 1861-04-03
| data-sort-value="1949" | 1949-11-08
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1153
|
| [[Liam Prút]]
| data-sort-value="1940" | 1940
| data-sort-value="2023" | 2023-09-30
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 1154
|
| [[Seosamh Ó Guairim]]
| data-sort-value="1955" | 1955-12-12
| data-sort-value="2017" | 2017-03-06
| [[Roisín na Mainiach]]
|-
| style='text-align:right'| 1155
|
| [[Charlotte Dease]]
| data-sort-value="1873" | 1873-07-20
| data-sort-value="1953" | 1953-05-05
| [[Baile Briotáis]]
|-
| style='text-align:right'| 1156
|
| [[Cáit Feiritéar]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-01
| data-sort-value="2005" | 2005-06-08
| ''[[:d:Q104309724|Baile na hAbha]]''
|-
| style='text-align:right'| 1157
|
| [[Nessa Ní Shéaghdha]]
| data-sort-value="1916" | 1916-03-14
| data-sort-value="1993" | 1993-04-11
| [[Droim Conrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1158
| [[Íomhá:Máire Rua O'Brien.jpg|center|128px]]
| [[Máire Rua Nic Mhathúna|Máire Rua Ní Mhathúna]]
| data-sort-value="1615" | 1615
| data-sort-value="1686" | 1686
| [[Cluain idir Dhá Lá]]
|-
| style='text-align:right'| 1159
|
| [[Pádraigín Haicéad]]
| data-sort-value="1604" | 1604
| data-sort-value="1654" | 1654-11
| ''[[:d:Q4852302|An Baile Tarsna]]''
|-
| style='text-align:right'| 1160
|
| [[Sailí Ní Anluain]]
| data-sort-value="1830" | 1830s
| data-sort-value="1896" | 1896-12-28
| ''[[:d:Q104353049|Droim Gamhna]]''
|-
| style='text-align:right'| 1161
| [[Íomhá:Photograph Patron James O'Donnell dated pre1897.jpg|center|128px]]
| [[James O'Donnell]]
| data-sort-value="1828" | 1828
| data-sort-value="1897" | 1897-10-17
| ''[[:d:Q104316556|Baile an Mhoirtéalaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1162
|
| [[Peadar Neilí Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1903" | 1903
| data-sort-value="1961" | 1961-04-11
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1163
|
| [[Seán Ó Morónaigh]]
| data-sort-value="1940" | 1940
| data-sort-value="2023" | 2023-04-24
| [[Úlla]]
|-
| style='text-align:right'| 1164
|
| [[Séamus Ó Muircheartaigh]]
| data-sort-value="1877" | 1877-07-01
| data-sort-value="1927" | 1927-03-11
| [[Ard na Caithne]]
|-
| style='text-align:right'| 1165
|
| [[Peadar Ó Treasaigh]]
|
| data-sort-value="2026" | 2026-02-28
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1166
| [[Íomhá:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]]
| [[James Joyce]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-02
| data-sort-value="1941" | 1941-01-13
| [[Ráth Garbh]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1167
| [[Íomhá:Kathleen Yardley Lonsdale (1903-1971).jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Lonsdale]]
| data-sort-value="1903" | 1903-01-28
| data-sort-value="1971" | 1971-04-01
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1168
| [[Íomhá:William Rowan Hamilton painting.jpg|center|128px]]
| [[William Rowan Hamilton]]
| data-sort-value="1805" | 1805-08-04
| data-sort-value="1865" | 1865-09-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1169
|
| [[Donncha Ó Cróinín]]
| data-sort-value="1919" | 1919-12-08
| data-sort-value="1990" | 1990-06-05
| [[Baile Mhic Íre]]
|-
| style='text-align:right'| 1170
|
| [[Vicky Phelan]]
| data-sort-value="1974" | 1974-10-28
| data-sort-value="2022" | 2022-11-14
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1171
| [[Íomhá:Meg Connery, circa 1920s.jpg|center|128px]]
| [[Meg Connery]]
| data-sort-value="1879" | 1879
| data-sort-value="1956" | 1956-12
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 1172
|
| [[Patrick M. Foley|Patrick Foley]]
|
| data-sort-value="1931" | 1931-08-22
| [[Corca Dhuibhne]]
|-
| style='text-align:right'| 1173
| [[Íomhá:George Bernard Shaw 1936.jpg|center|128px]]
| [[George Bernard Shaw]]
| data-sort-value="1856" | 1856-07-26
| data-sort-value="1950" | 1950-11-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1174
| [[Íomhá:Sir Francis Beaufort by Stephen Pearce.jpg|center|128px]]
| [[Francis Beaufort]]
| data-sort-value="1774" | 1774-05-27
| data-sort-value="1857" | 1857-12-17
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1175
| [[Íomhá:Mícheál Ó Súilleabháin (left) honorary conferring of Seamus Heaney (right) at the University of Limerick, 1996.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Súilleabháin (ollamh)|Mícheál Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1950" | 1950-12-10
| data-sort-value="2018" | 2018-11-07
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1176
|
| [[Seán Ó Céirín]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-19
| data-sort-value="2001" | 2001-08-21
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1177
| [[Íomhá:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
| [[Oscar Wilde]]
| data-sort-value="1854" | 1854-10-16
| data-sort-value="1900" | 1900-11-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1178
| [[Íomhá:Bram Stoker 1906.jpg|center|128px]]
| [[Bram Stoker]]
| data-sort-value="1847" | 1847-11-08
| data-sort-value="1912" | 1912-04-20
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1179
| [[Íomhá:Samuel Beckett, Pic, 1 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Samuel Beckett]]
| data-sort-value="1906" | 1906-04-13
| data-sort-value="1989" | 1989-12-22
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1180
| [[Íomhá:William Butler Yeats by George Charles Beresford.jpg|center|128px]]
| [[W. B. Yeats]]
| data-sort-value="1865" | 1865-06-13<br/>1865-03-13
| data-sort-value="1939" | 1939-01-28
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1181
| [[Íomhá:Jonathan Swift by Charles Jervas detail.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Swift]]
| data-sort-value="1667" | 1667-11-30
| data-sort-value="1745" | 1745-10-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1182
| [[Íomhá:The Shannon Portrait of the Hon Robert Boyle.jpg|center|128px]]
| [[Robert Boyle]]
| data-sort-value="1627" | 1627-01-25
| data-sort-value="1691" | 1691-12-31
| ''[[:d:Q2368947|Caisleán Leasa Móire]]''
|-
| style='text-align:right'| 1183
|
| [[Caitlín Ní Thoirbheird]]
| data-sort-value="1891" | 1891-05-05
| data-sort-value="1969" | 1969-07-24
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1184
|
| [[Nan Ghriallais]]
| data-sort-value="1936" | 1936-04-02
| data-sort-value="2018" | 2018-11-19
| [[Muiceanach idir Dhá Sháile]]
|-
| style='text-align:right'| 1185
|
| [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]]
| data-sort-value="1936" | 1936-01-16
| data-sort-value="2026" | 2026-01-13
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1186
|
| [[Flann Ó Riain]]
| data-sort-value="1929" | 1929-09-18
| data-sort-value="2008" | 2008-12-06
| [[Leamhcán]]
|-
| style='text-align:right'| 1187
|
| [[Molly Bracken]]
| data-sort-value="1908" | 1908-02-03
| data-sort-value="1991" | 1991-11-19
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1188
|
| [[Máire Ní Thuathail (léiritheoir)|Máire Ní Thuathail]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-29
| data-sort-value="2016" | 2016-09-19
| [[Tuar Mhic Éadaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1189
|
| [[Aodhán Madden]]
| data-sort-value="1947" | 1947
| data-sort-value="2015" | 2015
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1190
|
| [[Caitlín Ní Chionnaith]]
| data-sort-value="1897" | 1897-09-09
| data-sort-value="1988" | 1988-03-22
| [[An Seanchaisleán]]
|-
| style='text-align:right'| 1191
|
| [[Paddy McMahon]]
| data-sort-value="1933" | 1933
| data-sort-value="2019" | 2019
| [[An Tulach (An Clár)|An Tulach]]
|-
| style='text-align:right'| 1192
|
| [[Seán Garvey]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| data-sort-value="2022" | 2022-05-06
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1193
|
| [[Séamus Ó hUltacháin]]
| data-sort-value="1948" | 1948
| data-sort-value="2023" | 2023-09-19
| ''[[:d:Q104343964|Corr na Gaoithe]]''
|-
| style='text-align:right'| 1194
|
| [[Diarmuid Breathnach]]
| data-sort-value="1930" | 1930-08-05
| data-sort-value="2023" | 2023-11-13
| ''[[:d:Q104278666|Coill tSíomóin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1195
|
| [[John William Seoighe]]
| data-sort-value="1919" | 1919
| data-sort-value="2015" | 2015
| ''[[:d:Q104320884|Inis an Ghainimh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1196
|
| [[Mícheál Mháire an Ghabha Ó Ceannabháin]]
| data-sort-value="1936" | 1936
| data-sort-value="2005" | 2005
| [[An Aird Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 1197
|
| [[Máire an Ghabha]]
| data-sort-value="1905" | 1905-03-18
| data-sort-value="1999" | 1999
| [[An Aird Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 1198
|
| [[Máirtín Pheaits Ó Cualáin]]
| data-sort-value="1922" | 1922-11-22
| data-sort-value="2013" | 2013-03-23
| ''[[:d:Q124326853|An Teach Mór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1199
|
| [[Cóilín Sheáin Dharach Seoige]]
| data-sort-value="1918" | 1918-04
| data-sort-value="2001" | 2001-04
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1200
|
| [[Tom Bheairtle Tom Ó Flatharta]]
| data-sort-value="1926" | 1926-08-15
| data-sort-value="2013" | 2013-11-12
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1201
|
| [[Tom Phaddy Mac Diarmada]]
| data-sort-value="1909" | 1909-03-02
| data-sort-value="2001" | 2001-04-02
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1202
|
| [[Johnny Báille]]
| data-sort-value="1932" | 1932-03-25
| data-sort-value="2004" | 2004-09-26
| [[Leitir Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 1203
|
| [[Tess Uí Chonghaile]]
|
| data-sort-value="2005" | 2005-03-08
| ''[[:d:Q65955633|An Máimín]]''
|-
| style='text-align:right'| 1204
|
| [[Meáirt Churraoin]]
| data-sort-value="1913" | 1913-12-12
| data-sort-value="1999" | 1999
| ''[[:d:Q104322556|Na hAille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1205
|
| [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta|Meaití Jó Shéamuis Ó Fátharta]]
| data-sort-value="1947" | 1947-04-13
| data-sort-value="2025" | 2025-01-03
| ''[[:d:Q104322556|Na hAille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1206
|
| [[Domhnall Mac Síthigh]]
| data-sort-value="1951" | 1951-03-21
| data-sort-value="2017" | 2017-06-09
| ''[[:d:Q104309736|Baile Eaglaise]]''
|-
| style='text-align:right'| 1207
|
| [[Pat Cheoinín]]
| data-sort-value="1915" | 1915
| data-sort-value="2008" | 2008
| [[Fínis]]
|-
| style='text-align:right'| 1208
|
| [[Feistí Ó Conluain]]
| data-sort-value="1925" | 1925
| data-sort-value="2001" | 2001-06-04
| ''[[:d:Q124453497|Baile Liam]]''
|-
| style='text-align:right'| 1209
|
| [[Annraoi Ó Liatháin]]
| data-sort-value="1917" | 1917-10-15
| data-sort-value="1981" | 1981-07-27
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 1210
|
| [[Donnchadh Ó Laoghaire (ollamh)|Donnchadh Ó Laoghaire]]
| data-sort-value="1877" | 1877-01-21
| data-sort-value="1944" | 1944-04-03
| ''[[:d:Q104298855|Doire an Chuilinn]]''
|-
| style='text-align:right'| 1211
|
| [[Róisín Uí Mhadagáin Ní Raghallaigh]]
| data-sort-value="1903" | 1903-01-21
| data-sort-value="1974" | 1974-02-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1212
|
| [[Máire Nic Dhonnchadha]]
| data-sort-value="1937" | 1937
| data-sort-value="2020" | 2020-12-01
| ''[[:d:Q124499647|An Caorán Mór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1213
|
| [[Réamonn Jimmy Mac Donncha]]
| data-sort-value="1938" | 1938
| data-sort-value="2012" | 2012-01-26
| [[Inis Mhic Cionaith]]
|-
| style='text-align:right'| 1214
|
| [[Bina McLoughlin]]
| data-sort-value="1929" | 1929
| data-sort-value="2001" | 2001-02-16
| ''[[:d:Q104321379|Gleann na nGeimhleach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1215
|
| [[Tadhg Ó Murchadha (béaloideasóir)|Tadhg Ó Murchadha]]
| data-sort-value="1896" | 1896-02-11
| data-sort-value="1961" | 1961-09-08
| ''[[:d:Q104310755|Cathair Dónall]]''
|-
| style='text-align:right'| 1216
| [[Íomhá:Enright Anne koeln literaturhaus 181108.jpg|center|128px]]
| [[Anne Enright]]
| data-sort-value="1962" | 1962-10-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1217
| [[Íomhá:Roddy Doyle in the festival garden at Haus der Berliner Festspiele on September 14th 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Roddy Doyle]]
| data-sort-value="1958" | 1958-05-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1218
| [[Íomhá:ThatXmasBFILFF191024 (55 of 119) (54100308426) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Fiona Shaw]]
| data-sort-value="1958" | 1958-07-10
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1219
| [[Íomhá:Jay OShea v Stoke cropped.jpg|center|128px]]
| [[James O'Shea]]
| data-sort-value="1988" | 1988-08-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1220
| [[Íomhá:PierceBrosnan-byPhilipRomano.jpg|center|128px]]
| [[Pierce Brosnan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-16
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1221
| [[Íomhá:Stephen Ireland 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Stephen Ireland]]
| data-sort-value="1986" | 1986-08-22
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1222
| [[Íomhá:Ned O'Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Ned O'Sullivan]]
| data-sort-value="1950" | 1950-11-25
|
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 1223
| [[Íomhá:BertieAhernBerlin2007-bis.jpg|center|128px]]
| [[Bertie Ahern|Parthalán Ó hEachthairn]]
| data-sort-value="1951" | 1951-09-12
|
| [[Droim Conrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1224
| [[Íomhá:JoeyO'Brien.JPG|center|128px]]
| [[Joey O'Brien]]
| data-sort-value="1986" | 1986-02-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1225
| [[Íomhá:2025 Colin Farrell - 2 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Colin Farrell]]
| data-sort-value="1976" | 1976-05-31
|
| ''[[:d:Q104261563|Caisleán Cnucha]]''
|-
| style='text-align:right'| 1226
| [[Íomhá:2013 Robbie Keane (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Robbie Keane]]
| data-sort-value="1980" | 1980-07-08
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1227
| [[Íomhá:Brian Cowen at White House on Saint Patrick's Day 2009.jpg|center|128px]]
| [[Brian Cowen|Brian Ó Comhain]]
| data-sort-value="1960" | 1960-01-10
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1228
| [[Íomhá:Mary Robinson (2014).jpg|center|128px]]
| [[Máire Mhic Róibín]]
| data-sort-value="1944" | 1944-05-21
|
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1229
| [[Íomhá:Roy keane 2014.jpg|center|128px]]
| [[Roy Keane]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1230
| [[Íomhá:DDuff.JPG|center|128px]]
| [[Damien Duff]]
| data-sort-value="1979" | 1979-03-02
|
| [[Baile Baodáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1232
| [[Íomhá:CillianMurphy-TIFF2025-01-Cropped (cropped).png|center|128px]]
| [[Cillian Murphy]]
| data-sort-value="1976" | 1976-05-25
|
| [[Dúglas]]
|-
| style='text-align:right'| 1233
| [[Íomhá:Mark Deery.jpeg|center|128px]]
| [[Mark Dearey]]
| data-sort-value="1963" | 1963-03-19
|
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 1234
| [[Íomhá:Brendan Gleeson.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Gleeson]]
| data-sort-value="1955" | 1955-03-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1235
| [[Íomhá:Evanna Lynch Comic Con Cape Town 2026 02.jpg|center|128px]]
| [[Evanna Lynch]]
| data-sort-value="1991" | 1991-08-16
|
| [[Tearmann Feichín]]
|-
| style='text-align:right'| 1236
| [[Íomhá:Eoin Colfer at BookExpo (05180).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Colfer]]
| data-sort-value="1965" | 1965-05-14
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1237
| [[Íomhá:Jonathan Rhys Meyers Cabourg 2013.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Rhys Meyers]]
| data-sort-value="1977" | 1977-07-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1238
| [[Íomhá:Geldof, Bob (IMF 2009).jpg|center|128px]]
| [[Bob Geldof]]
| data-sort-value="1951" | 1951-10-05
|
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1239
| [[Íomhá:WP2016 GlenHansard FFM.jpg|center|128px]]
| [[Glen Hansard]]
| data-sort-value="1970" | 1970-04-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1240
| [[Íomhá:Sheamus March 2018.jpg|center|128px]]
| [[Sheamus]]
| data-sort-value="1978" | 1978-01-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1241
| [[Íomhá:Cecelia Ahern - Buchmesse Wien 2022 (a).JPG|center|128px]]
| [[Cecelia Ahern]]
| data-sort-value="1981" | 1981-09-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1242
| [[Íomhá:Niamh Kavanagh in Oslo 2010.jpg|center|128px]]
| [[Niamh Kavanagh]]
| data-sort-value="1968" | 1968-02-13
|
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1243
| [[Íomhá:Brenda Fricker March 1990.jpg|center|128px]]
| [[Brenda Fricker]]
| data-sort-value="1945" | 1945-02-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1244
| [[Íomhá:Eimear Quinn tijdens Het Grote Songfestivalfeest 2019.jpg|center|128px]]
| [[Eimear Quinn]]
| data-sort-value="1972" | 1972-12-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1245
| [[Íomhá:Sarah Bolger (48484781976) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Sarah Bolger]]
| data-sort-value="1991" | 1991-02-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1246
| [[Íomhá:Sharon Corr.png|center|128px]]
| [[Sharon Corr]]
| data-sort-value="1970" | 1970-03-24
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1247
| [[Íomhá:Elaine Cassidy 2012.png|center|128px]]
| [[Elaine Cassidy]]
| data-sort-value="1979" | 1979-12-31
|
| [[Cill Chomhghaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1248
| [[Íomhá:Sonia O'Sullivan from Sean Kelly and Sonia O Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Sonia O'Sullivan]]
| data-sort-value="1969" | 1969-11-28
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1249
| [[Íomhá:Fionnula Flanagan (2018) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Fionnula Flanagan]]
| data-sort-value="1941" | 1941-12-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1250
|
| [[Michelle Smith]]
| data-sort-value="1969" | 1969-12-16
|
| [[Ráth Cúil, Baile Átha Cliath|Ráth Cúil]]
|-
| style='text-align:right'| 1251
| [[Íomhá:Finnan.jpg|center|128px]]
| [[Steve Finnan]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-24
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1252
| [[Íomhá:Richard Dunne 2012 Sopot.jpg|center|128px]]
| [[Richard Dunne]]
| data-sort-value="1979" | 1979-09-21
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1253
| [[Íomhá:Naoise Ó Muirí 2013.jpg|center|128px]]
| [[Naoise Ó Muirí]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-15
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1254
| [[Íomhá:WithSMcropped.jpg|center|128px]]
| [[Samantha Mumba]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1255
| [[Íomhá:Christy Moore in Vicar Street.jpg|center|128px]]
| [[Christy Moore]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-07
|
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1256
| [[Íomhá:Kerry Condon during an interview in 2022 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kerry Condon]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-09
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1257
| [[Íomhá:Marian Keyes 2022.jpg|center|128px]]
| [[Marian Keyes]]
| data-sort-value="1963" | 1963-09-10
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1258
| [[Íomhá:Imelda May (1).jpg|center|128px]]
| [[Imelda May]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1259
| [[Íomhá:Alison Doody 2.jpg|center|128px]]
| [[Alison Doody]]
| data-sort-value="1966" | 1966-11-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1260
| [[Íomhá:Katie Taylor 2012 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Katie Taylor]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-02
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1261
| [[Íomhá:Maryolympia.jpg|center|128px]]
| [[Mary Black]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-23<br/>1955-05-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1262
| [[Íomhá:John Lyons 2012.jpg|center|128px]]
| [[John Lyons]]
| data-sort-value="1977" | 1977-06
|
| [[Baile Munna]]
|-
| style='text-align:right'| 1263
| [[Íomhá:Andrea corr glastonbury.jpg|center|128px]]
| [[Andrea Corr]]
| data-sort-value="1974" | 1974-05-17
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1264
| [[Íomhá:Éamon Ó Cuív clutching a cup.png|center|128px]]
| [[Éamon Ó Cuív]]
| data-sort-value="1950" | 1950-06-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1265
| [[Íomhá:Seán Haughey, Jan 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó hEochaidh]]
| data-sort-value="1961" | 1961-11-08
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1266
| [[Íomhá:Dublin Writers Festival 2007 (686228986) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Claire Keegan]]
| data-sort-value="1968" | 1968
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1267
| [[Íomhá:StSunniva.jpg|center|128px]]
| [[Sunniva]]
| data-sort-value="901" | 10th century
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1268
| [[Íomhá:Kevin Doyle at Avaya (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kevin Doyle]]
| data-sort-value="1983" | 1983-09-18
|
| [[Maigh Arnaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1269
| [[Íomhá:Gabriel Byrne 2010.jpg|center|128px]]
| [[Gabriel Byrne]]
| data-sort-value="1950" | 1950-05-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1270
| [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - Shane Long 02.jpg|center|128px]]
| [[Shane Long]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-22
|
| [[Gort na hUamha]]
|-
| style='text-align:right'| 1271
| [[Íomhá:Charlie McCreevy portrait.jpg|center|128px]]
| [[Charles McCreevy|Cathal Mac Riabhaigh]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-30
|
| [[Na Solláin]]
|-
| style='text-align:right'| 1272
| [[Íomhá:Manchester - Old Trafford - Manchester United vs Crawley Town.jpg|center|128px]]
| [[John O'Shea]]
| data-sort-value="1981" | 1981-04-30
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1273
| [[Íomhá:Cox Portrait 2002.jpg|center|128px]]
| [[Pat Cox|Pádraig Mac an Choiligh]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1274
| [[Íomhá:Ronan Keating - 2016-11-25 Night of the Proms (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ronan Keating]]
| data-sort-value="1977" | 1977-03-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1275
| [[Íomhá:Damien Rice 5.jpg|center|128px]]
| [[Damien Rice]]
| data-sort-value="1973" | 1973-12-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1276
| [[Íomhá:Brian McFadden (cropped2).jpg|center|128px]]
| [[Brian McFadden]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1277
| [[Íomhá:John Banville (2019) III.jpg|center|128px]]
| [[John Banville]]
| data-sort-value="1945" | 1945-12-08
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1278
| [[Íomhá:Colm Meaney at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Colm Meaney]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1279
| [[Íomhá:Stephen Hunt 2011.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Hunt]]
| data-sort-value="1981" | 1981-08-01
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1280
| [[Íomhá:10.5.17RobertSheehanByLuigiNovi1.jpg|center|128px]]
| [[Robert Sheehan]]
| data-sort-value="1988" | 1988-01-07
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1281
| [[Íomhá:Glenn Whelan 2012 Sopot.jpg|center|128px]]
| [[Glenn Whelan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1282
| [[Íomhá:Keith Andrews, Brentford F.C. head coach, August 2025.jpg|center|128px]]
| [[Keith Andrews]]
| data-sort-value="1980" | 1980-09-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1283
| [[Íomhá:Staunton, Steve.jpg|center|128px]]
| [[Steve Staunton]]
| data-sort-value="1969" | 1969-01-19
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1284
| [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - Paul McShane 03 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Paul McShane]]
| data-sort-value="1986" | 1986-01-06
|
| [[Cill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1285
| [[Íomhá:Denis Irwin (2017-07-29 img06) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denis Irwin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-10-31
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1286
| [[Íomhá:ESC2016 - Ireland 01 3.jpg|center|128px]]
| [[Nicky Byrne]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1287
| [[Íomhá:Stephen Kelly 2012 Sopot.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Kelly]]
| data-sort-value="1983" | 1983-09-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1288
| [[Íomhá:Niall Quinn 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Niall Quinn]]
| data-sort-value="1966" | 1966-10-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1289
| [[Íomhá:Ken Doherty PHC 2012-3.jpg|center|128px]]
| [[Ken Doherty]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1290
| [[Íomhá:Catherine Day, Secretary-General of the EC - 2011.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Day]]
| data-sort-value="1954" | 1954-06-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1291
| [[Íomhá:Darren Shan (2016).jpg|center|128px]]
| [[Darren Shan]]
| data-sort-value="1972" | 1972-07-03<br/>1972-07-02
|
| [[Londain]]<br/>[[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1292
| [[Íomhá:Dick Spring, April 1995 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dick Spring|Risteard Mac An Earraigh]]
| data-sort-value="1950" | 1950-08-29
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1293
| [[Íomhá:Liam Brady rte.jpg|center|128px]]
| [[Liam Brady]]
| data-sort-value="1956" | 1956-02-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1294
| [[Íomhá:Stephen ROCHE.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Roche]]
| data-sort-value="1959" | 1959-11-28
|
| [[Dún Droma]]
|-
| style='text-align:right'| 1295
| [[Íomhá:Aidan Gillen Official.jpg|center|128px]]
| [[Aidan Gillen]]
| data-sort-value="1968" | 1968-04-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1296
| [[Íomhá:Darren O'Dea 2011.jpg|center|128px]]
| [[Darren O'Dea]]
| data-sort-value="1987" | 1987-02-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1297
| [[Íomhá:Ciarán Cannon April 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Cannon|Ciarán Ó Canáin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-09-19
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1298
| [[Íomhá:John Boyne in Dublin (cropped).JPG|center|128px]]
| [[John Boyne]]
| data-sort-value="1971" | 1971-04-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1299
|
| [[Máirtín Mac Cumascaigh]]
| data-sort-value="1978" | 1978-11-09
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1300
|
| [[Dan Neville]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-08
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1301
| [[Íomhá:Liam Twomey, May 2015 (17744432900) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Liam Twomey]]
| data-sort-value="1967" | 1967-04-03
|
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 1302
| [[Íomhá:Ciarán Cuffe Annual Green Convention 2018.jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Cuffe]]
| data-sort-value="1963" | 1963-04-03
|
| [[Seanchill]]
|-
| style='text-align:right'| 1303
| [[Íomhá:Bernard Durkan (official portrait) 2020 (cropped) 2.png|center|128px]]
| [[Bernard Durkan]]
| data-sort-value="1945" | 1945-03-26
|
| [[Béal Átha na Muice]]
|-
| style='text-align:right'| 1304
| [[Íomhá:DOOR STEP 2016-07-12 Denis Naughten (27644046983).jpg|center|128px]]
| [[Denis Naughten]]
| data-sort-value="1973" | 1973-06-23
|
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1305
| [[Íomhá:PadraigHarrington2004RyderCup.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Harrington]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1306
| [[Íomhá:Dylan Moran Melbourne.jpg|center|128px]]
| [[Dylan Moran]]
| data-sort-value="1971" | 1971-11-03
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1307
| [[Íomhá:Eoin Hand (1981).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Hand]]
| data-sort-value="1946" | 1946-03-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1308
| [[Íomhá:Anthony Lawlor.jpg|center|128px]]
| [[Anthony Lawlor]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-13
|
| [[Baile Eoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1309
|
| [[Gary Deegan]]
| data-sort-value="1987" | 1987-09-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1310
| [[Íomhá:Tommy Bowe.jpg|center|128px]]
| [[Tommy Bowe]]
| data-sort-value="1984" | 1984-02-22
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1311
| [[Íomhá:Cardinal Sean Patrick Brady.jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Brádaigh]]
| data-sort-value="1939" | 1939-08-16
|
| ''[[:d:Q5309129|Drumcalpin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1312
| [[Íomhá:Marian Harkin, Dec 2024 - 54193737946 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Marian Harkin]]
| data-sort-value="1953" | 1953-11-26
|
| [[Baile an Tóchair]]
|-
| style='text-align:right'| 1313
| [[Íomhá:Maria Doyle Kennedy 2014 crop.jpg|center|128px]]
| [[Maria Doyle Kennedy]]
| data-sort-value="1964" | 1964-09-25
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1314
| [[Íomhá:Deirdre de Búrca at Lisbon 2.jpg|center|128px]]
| [[Déirdre de Búrca]]
| data-sort-value="1963" | 1963-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1315
| [[Íomhá:Joan Burton crop.jpg|center|128px]]
| [[Joan Burton|Siobhán de Bhurtúin]]
| data-sort-value="1949" | 1949-02-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1316
| [[Íomhá:Jan O'Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Jan O'Sullivan|Jan Uí Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1950" | 1950-12-06
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1317
| [[Íomhá:Gerard Collins MEP 1994.jpg|center|128px]]
| [[Gerry Collins]]
| data-sort-value="1938" | 1938-10-16
|
| [[Mainistir na Féile]]
|-
| style='text-align:right'| 1318
|
| [[Kirsten Sheridan]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1319
| [[Íomhá:Rob Kearney 2015 RWC.jpg|center|128px]]
| [[Rob Kearney]]
| data-sort-value="1986" | 1986-03-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1320
| [[Íomhá:Alan Dukes, December 1996 (cropped original).jpg|center|128px]]
| [[Alan Dukes|Ailéin de Diúc]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1321
| [[Íomhá:Alan Kelly 2011.jpg|center|128px]]
| [[Alan Kelly (polaiteoir)|Alan Kelly]]
| data-sort-value="1975" | 1975-07-13
|
| [[An Port Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1322
| [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - David Forde 01.jpg|center|128px]]
| [[David Forde]]
| data-sort-value="1979" | 1979-12-20
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1323
| [[Íomhá:Domhnall Gleeson - Walk of Fame.jpg|center|128px]]
| [[Domhnall Gleeson]]
| data-sort-value="1983" | 1983-05-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1324
| [[Íomhá:Brendan Howlin Aviva (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brendan Howlin|Breandán Ó hAmhláin]]
| data-sort-value="1956" | 1956-05-09
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1325
| [[Íomhá:Brendan Smith 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brendan Smith]]
| data-sort-value="1956" | 1956-06-01
|
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1326
| [[Íomhá:The British Library - Classic Album Sundays present an Evening with Róisín Murphy (zPkiYJX5h7Q - 1920x1080 - 8m43s).png|center|128px]]
| [[Róisín Murphy]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-05
|
| [[An tInbhear Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1327
| [[Íomhá:Mary Lou McDonald, 2018.jpg|center|128px]]
| [[Mary Lou McDonald]]
| data-sort-value="1969" | 1969-05-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1328
|
| [[Doireann Ní Bhriain]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1329
|
| [[Dawn Martin]]
| data-sort-value="1976" | 1976-06-28
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1330
| [[Íomhá:Mary White Green Party.jpg|center|128px]]
| [[Mary White]]
| data-sort-value="1948" | 1948-11-24
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1331
|
| [[Marina Carr]]
| data-sort-value="1964" | 1964-11-17
|
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 1332
| [[Íomhá:Siobhan Fahey.jpg|center|128px]]
| [[Siobhan Fahey]]
| data-sort-value="1958" | 1958-09-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1333
| [[Íomhá:Mary Harney cropped.jpg|center|128px]]
| [[Mary Harney|Máire Ní Áirne]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-11
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1334
| [[Íomhá:Mairead McGuinness 2023.jpg|center|128px]]
| [[Mairead McGuinness|Máiréad Nic Aonasa]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-13
|
| [[Droichead Átha]]<br/>[[Baile Átha Fhirdhia]]
|-
| style='text-align:right'| 1335
| [[Íomhá:Mary Hanafin (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Máire Ní Ainifín]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1336
| [[Íomhá:Andy Reid.png|center|128px]]
| [[Andy Reid]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1337
| [[Íomhá:Colm toibin 2006.jpg|center|128px]]
| [[Colm Tóibín]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-30
|
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 1338
| [[Íomhá:KeithFahey Augsburg.jpg|center|128px]]
| [[Keith Fahey]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1339
| [[Íomhá:Batt O'Keeffe 2.png|center|128px]]
| [[Batt O'Keeffe]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-02
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1340
| [[Íomhá:Prendergast, Phil-9374.jpg|center|128px]]
| [[Phil Prendergast]]
| data-sort-value="1959" | 1959-09-20
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1341
|
| [[Ruth Bradley]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1342
| [[Íomhá:SKenny.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Kenny]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1343
| [[Íomhá:Cillian Sheridan.jpg|center|128px]]
| [[Cillian Sheridan]]
| data-sort-value="1989" | 1989-02-23
|
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1344
|
| [[Yvonne McGuinness]]
| data-sort-value="1972" | 1972-10-12
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1345
| [[Íomhá:Mary Kennedy at Electric Picnic 2024.jpg|center|128px]]
| [[Mary Kennedy]]
| data-sort-value="1956" | 1956-10-04
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1346
| [[Íomhá:Nessa Childers MEP Ireland 01 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Nessa Childers]]
| data-sort-value="1956" | 1956-10-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1347
| [[Íomhá:Alan Shatter.jpg|center|128px]]
| [[Alan Shatter]]
| data-sort-value="1951" | 1951-02-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1348
| [[Íomhá:Anthony Stokes Tehran derby.jpg|center|128px]]
| [[Anthony Stokes]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1349
|
| [[Avril Doyle]]
| data-sort-value="1949" | 1949-04-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1350
| [[Íomhá:Frances Fitzgerald 2011.jpg|center|128px]]
| [[Frances Fitzgerald|Proinséas Mhic Gearailt]]
| data-sort-value="1950" | 1950-08-01
|
| [[Cromadh]]
|-
| style='text-align:right'| 1351
| [[Íomhá:Catherine Byrne TD.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Byrne]]
| data-sort-value="1956" | 1956-02-26
|
| [[An Cloigín Gorm]]
|-
| style='text-align:right'| 1352
| [[Íomhá:Dervla Kirwan at the BAFTA's in 2009.jpg|center|128px]]
| [[Dervla Kirwan]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-24<br/>1971-10-23
|
| [[Baile an Teampaill (Baile Átha Cliath)|Baile an Teampaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1353
| [[Íomhá:1718637040285 20190604 KELLEHER Billy IE 14.jpg|center|128px]]
| [[Billy Kelleher]]
| data-sort-value="1968" | 1968-01-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1354
| [[Íomhá:Minister Jimmy Deenihan at the Feile na Greine Festival, Tech Amergin, Waterville, Co Kerry. 2012.JPG|center|128px]]
| [[Jimmy Deenihan]]
| data-sort-value="1952" | 1952-09-11
|
| [[Leic Snámha]]
|-
| style='text-align:right'| 1355
| [[Íomhá:Pat Breen 2017 at Opening plenary session, 11 December 2017 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Pat Breen]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-21
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1356
| [[Íomhá:Pat Rabbitte, circa 2002.jpg|center|128px]]
| [[Pat Rabbite|Pádraic Ó Coinín]]
| data-sort-value="1949" | 1949-05-18
|
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 1357
| [[Íomhá:Paddy Keenan ACF.jpg|center|128px]]
| [[Paddy Keenan]]
| data-sort-value="1950" | 1950-01-30
|
| [[Baile Átha Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 1358
|
| [[John Joe Nevin|John Joseph Nevin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-07
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1359
| [[Íomhá:Donal MacIntyre.jpg|center|128px]]
| [[Donal MacIntyre]]
| data-sort-value="1966" | 1966-01-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1360
| [[Íomhá:Michael O’Leary 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael O'Leary (Ryanair)|Michael O'Leary]]
| data-sort-value="1961" | 1961-03-20
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1361
| [[Íomhá:Kian Egan 2009.jpg|center|128px]]
| [[Kian Egan]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-29
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1362
| [[Íomhá:Paul Murphy 2013.jpg|center|128px]]
| [[Paul Murphy (Polaiteoir Éireannach)|Paul Murphy]]
| data-sort-value="1983" | 1983-04-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1363
| [[Íomhá:Michael Kitt, 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael P. Kitt]]
| data-sort-value="1950" | 1950-05-17
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 1364
| [[Íomhá:Louis Walsh2009July.jpg|center|128px]]
| [[Louis Walsh]]
| data-sort-value="1952" | 1952-08-05
|
| [[Coillte Mach]]
|-
| style='text-align:right'| 1365
|
| [[Conor McPherson]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1366
| [[Íomhá:Eamonn Coghlan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eamonn Coghlan]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-21
|
| [[Droimeanach]]
|-
| style='text-align:right'| 1367
| [[Íomhá:RubyWalsh2013.jpg|center|128px]]
| [[Ruby Walsh]]
| data-sort-value="1979" | 1979-05-14
|
| ''[[:d:Q2084287|An Chill]]''
|-
| style='text-align:right'| 1368
|
| [[Éamann Ó Braonáin]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-02
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1369
| [[Íomhá:Shane Filan.jpg|center|128px]]
| [[Shane Filan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-07-05<br/>1979-07
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1370
| [[Íomhá:President Biden celebrates 2023 Saint Patrick's Day at the White House (4) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Niall Horan]]
| data-sort-value="1993" | 1993-09-13
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1371
| [[Íomhá:2023-04-29 18-11-19 ILCE-7C DSC15774 Kiri DxO.jpg|center|128px]]
| [[Jack Gleeson]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1372
|
| [[Paddy Reilly]]
| data-sort-value="1939" | 1939-10-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1373
| [[Íomhá:LarryMullenJr.jpg|center|128px]]
| [[Larry Mullen]]
| data-sort-value="1961" | 1961-10-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1374
| [[Íomhá:Bono singing in Indianapolis on Joshua Tree Tour 2017 9-10-17.jpg|center|128px]]
| [[Bono]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1375
|
| [[Brian Kerr]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-03<br/>1953-03-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1376
|
| [[Gráinne Seoige]]
| data-sort-value="1973" | 1973-11-05
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1377
|
| [[Billy Roche]]
| data-sort-value="1949" | 1949-01-11
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1378
| [[Íomhá:Brian O'Driscoll 2.jpg|center|128px]]
| [[Brian O'Driscoll]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1379
| [[Íomhá:Eamon Ryan Green Party.jpg|center|128px]]
| [[Eamon Ryan|Éamon Ryan]]
| data-sort-value="1963" | 1963-07-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1380
| [[Íomhá:Micheál Martin TD (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Máirtín]]
| data-sort-value="1960" | 1960-08-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1381
| [[Íomhá:1718705088377 20240617 NI MHURCHU Cynthia IE 007.jpg|center|128px]]
| [[Cynthia Ní Mhurchú]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1382
|
| [[Gráinne Murphy]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-26
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1383
| [[Íomhá:Michael Carruth, 1992.jpg|center|128px]]
| [[Michael Carruth]]
| data-sort-value="1967" | 1967-07-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1384
| [[Íomhá:Dermot Bolger.png|center|128px]]
| [[Dermot Bolger]]
| data-sort-value="1959" | 1959-02-06
|
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1385
| [[Íomhá:Stefan Molyneux 2014-02-10.jpg|center|128px]]
| [[Stefan Molyneux]]
| data-sort-value="1966" | 1966-09-24
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 1386
|
| [[Kevin Moran (peileadóir)|Kevin Moran]]
| data-sort-value="1956" | 1956-04-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1387
| [[Íomhá:Jim Corr (Vienna, 2016) 01.jpg|center|128px]]
| [[Jim Corr]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-31
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1388
| [[Íomhá:Graham Linehan - 2013 (8735745502) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Graham Linehan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-05-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1389
| [[Íomhá:3968-owen heary (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Owen Heary]]
| data-sort-value="1976" | 1976-10-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1390
| [[Íomhá:Shane Horgan 2009 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Shane Horgan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-18
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1391
| [[Íomhá:Sinkevichinring.jpg|center|128px]]
| [[Kenny Egan]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-07
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1392
| [[Íomhá:John Hayes LQ 2010.jpg|center|128px]]
| [[John Hayes]]
| data-sort-value="1973" | 1973-11-02
|
| ''[[:d:Q5308307|An Drom Salach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1393
| [[Íomhá:Jim-Higgins-Ireland-MIP-Europaparlament-by-Leila-Paul-1.jpg|center|128px]]
| [[Jim Higgins]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-04
|
| [[Béal Átha hAmhnais]]
|-
| style='text-align:right'| 1394
|
| [[Seán Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1947" | 1947-05-22
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1395
| [[Íomhá:GordonDarcy.jpg|center|128px]]
| [[Gordon D'Arcy]]
| data-sort-value="1980" | 1980-02-10
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1396
| [[Íomhá:Colum McCann Speaking2.jpg|center|128px]]
| [[Colum McCann]]
| data-sort-value="1965" | 1965-02-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1397
| [[Íomhá:Henry Shefflin.jpg|center|128px]]
| [[Henry Shefflin|Anraí Ó Sibhleáin]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-11
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1398
| [[Íomhá:Richard Bruton 2013.jpeg|center|128px]]
| [[Richard Bruton|Risteard de Briotún]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1399
|
| [[Séamus Kirk]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-26
|
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 1400
| [[Íomhá:John O'Donoghue.JPG|center|128px]]
| [[John O'Donoghue (polaiteoir)|John O'Donoghue]]
| data-sort-value="1956" | 1956-05-28
|
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1401
| [[Íomhá:Eamon Gilmore Conference 2010 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Éamon Mac Giollamóir]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-24
|
| [[An Chealtrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1402
| [[Íomhá:(Phil Hogan) 160531 Informal Meeting Ministers of Agriculture Informal Meeting of EU Ministers of Agriculture (26766297963) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Phil Hogan]]
| data-sort-value="1960" | 1960-07-04
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1403
| [[Íomhá:Dara Ó Briain 2011 BAFTAs.jpg|center|128px]]
| [[Dara Ó Briain]]
| data-sort-value="1972" | 1972-02-04
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1404
| [[Íomhá:Donal-lunny-the-basement-sydney-australia-24-03-06.jpg|center|128px]]
| [[Donal Lunny]]
| data-sort-value="1947" | 1947-03-10
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1405
| [[Íomhá:Finn Bálor Backstage cropped.jpg|center|128px]]
| [[Finn Bálor]]
| data-sort-value="1981" | 1981-07-25
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1406
| [[Íomhá:Seán Gallagher.jpg|center|128px]]
| [[Seán Gallagher]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-07
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1407
| [[Íomhá:Charlie Flanagan 2014.jpg|center|128px]]
| [[Charles Flanagan]]
| data-sort-value="1956" | 1956-11-01
|
| [[Móinteach Mílic]]
|-
| style='text-align:right'| 1408
| [[Íomhá:Charles McDonald, June 12 1973 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Charles McDonald]]
| data-sort-value="1935" | 1935-06-11
|
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1409
| [[Íomhá:Colm Burke 2015.jpg|center|128px]]
| [[Colm Burke]]
| data-sort-value="1957" | 1957-01-17
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1410
| [[Íomhá:David Andrews (politician).jpg|center|128px]]
| [[David Andrews]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1411
| [[Íomhá:Dara Calleary (official portrait) 2020 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dara Calleary]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-10
|
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1412
| [[Íomhá:Darragh O'Brien.jpg|center|128px]]
| [[Darragh O'Brien]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-08
|
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 1413
| [[Íomhá:David Feldman SA at Autumn Stampex 2017.jpg|center|128px]]
| [[David Feldman (saineolaí stampaí)|David Feldman]]
| data-sort-value="1947" | 1947
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1414
| [[Íomhá:Deirdre Clune 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Deirdre Clune]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1415
| [[Íomhá:Denis O'Donovan at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|center|128px]]
| [[Denis O'Donovan]]
| data-sort-value="1955" | 1955-07-23
|
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1416
| [[Íomhá:Diarmuid Wilson.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Wilson]]
| data-sort-value="1965" | 1965-11-20
|
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1417
| [[Íomhá:Philip Pettit.jpg|center|128px]]
| [[Philip Pettit]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| [[Béal Átha Ghártha]]
|-
| style='text-align:right'| 1418
| [[Íomhá:Dominic Hannigan.jpg|center|128px]]
| [[Dominic Hannigan]]
| data-sort-value="1965" | 1965-07
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1420
| [[Íomhá:Paschal Donohoe, 2025.11.12 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paschal Donohoe]]
| data-sort-value="1974" | 1974-09-19
|
| [[Baile Phib]]
|-
| style='text-align:right'| 1421
| [[Íomhá:Ardal O'Hanlon.png|center|128px]]
| [[Ardal O'Hanlon]]
| data-sort-value="1965" | 1965-10-08
|
| [[Carraig Mhachaire Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 1422
| [[Íomhá:Marc McSharry in 2020.jpg|center|128px]]
| [[Marc MacSharry]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1423
| [[Íomhá:Eoin Ryan Jnr, 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Ryan|Eoin Ó Riain]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1424
| [[Íomhá:Kelly, Seán-9813.jpg|center|128px]]
| [[Seán Kelly (Fine Gael)|Seán Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1952" | 1952-04-26
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1425
| [[Íomhá:Ray MacSharry, May 1980 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ray MacSharry|Réamann Mac Searraigh]]
| data-sort-value="1938" | 1938-04-29
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1426
| [[Íomhá:Joe Higgins TD, 2014.jpg|center|128px]]
| [[Joe Higgins]]
| data-sort-value="1949" | 1949-05-20
|
| [[Lios Póil]]
|-
| style='text-align:right'| 1427
| [[Íomhá:Willie O'Dea 2009.jpg|center|128px]]
| [[Willie O'Dea]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-01
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1428
| [[Íomhá:Michael Noonan, May 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Noonan|Micheál Ó Nuanáin]]
| data-sort-value="1943" | 1943-05-21
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1429
| [[Íomhá:Gerald Barry 2007.jpg|center|128px]]
| [[Gerald Barry]]
| data-sort-value="1952" | 1952-04-28
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1430
| [[Íomhá:Proinsias De Rossa, cropped.jpg|center|128px]]
| [[Proinsias de Rossa|Proinsias De Rossa]]
| data-sort-value="1940" | 1940-05-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1431
| [[Íomhá:Willo Flood 3.jpg|center|128px]]
| [[Willo Flood]]
| data-sort-value="1985" | 1985-04-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1432
| [[Íomhá:Johnny Sexton, Jan 2020 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Sexton]]
| data-sort-value="1985" | 1985-07-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1433
| [[Íomhá:Gay Mitchell.jpg|center|128px]]
| [[Gabriel de Mhistéal]]
| data-sort-value="1951" | 1951-12-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1434
|
| [[Fidelma Healy Eames]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-14
|
| [[Maigh Locha]]
|-
| style='text-align:right'| 1435
| [[Íomhá:Frank Feighan 2014.jpg|center|128px]]
| [[Frank Feighan]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-04
|
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1436
| [[Íomhá:Peter Stringer Munster.jpg|center|128px]]
| [[Peter Stringer]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-13
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1437
| [[Íomhá:Paddy Burke 2014.jpg|center|128px]]
| [[Paddy Burke]]
| data-sort-value="1955" | 1955-01-15
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1438
| [[Íomhá:Newly Elected Deputy Noel Grealish 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Noel Grealish]]
| data-sort-value="1965" | 1965-12-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1439
| [[Íomhá:Jason Byrne pictured vs Drogheda United at Dalymount Park, Aug 2014.png|center|128px]]
| [[Jason Byrne (imreoir sacair)|Jason Byrne]]
| data-sort-value="1978" | 1978-02-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1440
| [[Íomhá:Pat Kenny.jpg|center|128px]]
| [[Pat Kenny]]
| data-sort-value="1948" | 1948-01-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1441
| [[Íomhá:Caroline Corr (Vienna, 2016) 03 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Caroline Corr]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-17
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1442
| [[Íomhá:Simon Coveney 2018.jpg|center|128px]]
| [[Simon Coveney|Síomón Ó Cómhanaigh]]
| data-sort-value="1972" | 1972-06-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1443
| [[Íomhá:Michael Lowry.jpg|center|128px]]
| [[Michael Lowry]]
| data-sort-value="1954" | 1954-03-13
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1444
| [[Íomhá:James Reilly April 2014.jpg|center|128px]]
| [[James Reilly]]
| data-sort-value="1955" | 1955-08-16
|
| [[Lusca]]
|-
| style='text-align:right'| 1445
|
| [[Jim Walsh]]
| data-sort-value="1947" | 1947-05-05
|
| [[Ros Mhic Thriúin]]
|-
| style='text-align:right'| 1446
| [[Íomhá:John Gormley TD, Minister for the Environment, Heritage and Local Government.jpg|center|128px]]
| [[John Gormley]]
| data-sort-value="1959" | 1959-08-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1447
|
| [[Tom Sheahan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-09-05
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1448
| [[Íomhá:Leo Varadkar TD (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Leo Varadkar]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1449
| [[Íomhá:Terence Flanagan.jpg|center|128px]]
| [[Terence Flanagan]]
| data-sort-value="1975" | 1975-01-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1450
| [[Íomhá:Kevin Joseph Farrell 1.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Farrell]]
| data-sort-value="1947" | 1947-09-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1451
|
| [[Glen Crowe]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1452
| [[Íomhá:Fenlon (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pat Fenlon]]
| data-sort-value="1969" | 1969-03-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1453
| [[Íomhá:Mark Feehily 2011.jpg|center|128px]]
| [[Mark Feehily]]
| data-sort-value="1980" | 1980-05-28
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1454
|
| [[Noel Coonan]]
| data-sort-value="1951" | 1951-01-06
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1455
|
| [[Labhrás Ó Murchú]]
| data-sort-value="1939" | 1939-08-14
|
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 1456
| [[Íomhá:Tríona Ní Dhomhnaill 2005.jpg|center|128px]]
| [[Tríona Ní Dhomhnaill]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 1457
| [[Íomhá:Flickr - DEEEP Project - MEP Liam Aylward, Ireland.jpg|center|128px]]
| [[Liam Aighleart]]
| data-sort-value="1952" | 1952-09-27
|
| [[Muileann an Bhata]]
|-
| style='text-align:right'| 1458
|
| [[Liam Mac Cóil]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1459
| [[Íomhá:Maighread Ní Dhomhnaill.jpg|center|128px]]
| [[Maighread Ní Dhomhnaill]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 1460
| [[Íomhá:John Spillane 1 2010 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[John Spillane]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1461
| [[Íomhá:Зустріч Президента України з головами обох палат парламенту Ірландії 11.jpg|center|128px]]
| [[Mark Daly]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-12
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1462
|
| [[Maurice Cummins]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-25
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1463
| [[Íomhá:McDowell says NO! (9826113044) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael McDowell|Mícheál Mac Dubhghaill]]
| data-sort-value="1951" | 1951-05-29
|
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 1464
| [[Íomhá:Trevor Joyce 2020.jpg|center|128px]]
| [[Trevor Joyce]]
| data-sort-value="1947" | 1947-10-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1465
| [[Íomhá:Niall O Brolchain Mayor Galway.jpg|center|128px]]
| [[Niall Ó Brolcháin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-04-14
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1466
| [[Íomhá:Nora Owen, May 1996.jpg|center|128px]]
| [[Nora Owen]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1467
| [[Íomhá:Paul O'Connell warmup.jpg|center|128px]]
| [[Paul O'Connell]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-20
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1468
| [[Íomhá:Ruairi Quinn (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ruairi Quinn|Ruairí Ó Cuinn]]
| data-sort-value="1946" | 1946-04-02
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1469
| [[Íomhá:Muireann Nic Amhlaoibh. Waterville.jpg|center|128px]]
| [[Muireann Nic Amhlaoibh]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Inis Oírr]]
|-
| style='text-align:right'| 1470
|
| [[Paul Bradford]]
| data-sort-value="1963" | 1963-12-01
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1471
| [[Íomhá:Liam Ó Maonlaí 2007.jpg|center|128px]]
| [[Liam Ó Maonlaí]]
| data-sort-value="1964" | 1964-11-07
|
| [[Baile na Manach]]
|-
| style='text-align:right'| 1472
| [[Íomhá:Richard Boyd Barrett 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Richard Boyd Barrett]]
| data-sort-value="1967" | 1967-02-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1473
| [[Íomhá:Robert Troy.jpg|center|128px]]
| [[Robert Troy]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-24
|
| [[Baile na Carraige]]
|-
| style='text-align:right'| 1474
|
| [[Seán Kenny]]
| data-sort-value="1942" | 1942-10-01
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1475
| [[Íomhá:Shane Ross (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Shane Ross]]
| data-sort-value="1949" | 1949-07-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1476
| [[Íomhá:Eamon Dunphy 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eamonn Dunphy]]
| data-sort-value="1945" | 1945-08-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1477
| [[Íomhá:Steve Collins.jpg|center|128px]]
| [[Steve Collins]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-21
|
| [[an Chabrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1478
|
| [[Diarmuid Ó Murchú]]
| data-sort-value="1975" | 1975-08-22
|
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1479
| [[Íomhá:Pat Doherty MP with Mary Doherty and Barry McGuigan at the London St Patrick's Day march. (16232423774).jpg|center|128px]]
| [[Barry McGuigan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-02-28
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1480
| [[Íomhá:Terry Leyden.jpg|center|128px]]
| [[Terry Leyden]]
| data-sort-value="1945" | 1945-10-01
|
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1481
| [[Íomhá:John OFlynn.jpg|center|128px]]
| [[John O'Flynn]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-11
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1482
| [[Íomhá:Timmy Dooley.jpg|center|128px]]
| [[Timmy Dooley]]
| data-sort-value="1969" | 1969-02-13
|
| [[Baile Uí Bheoláin]]
|-
| style='text-align:right'| 1483
| [[Íomhá:Roy O'Donovan 03-08-2013 1.jpg|center|128px]]
| [[Roy O'Donovan]]
| data-sort-value="1985" | 1985-08-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1484
| [[Íomhá:Colin Healy.jpg|center|128px]]
| [[Colin Healy]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-14
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1485
| [[Íomhá:Alex White TD 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Alex White]]
| data-sort-value="1958" | 1958-12-03
|
| [[Marino]]
|-
| style='text-align:right'| 1486
| [[Íomhá:UNA FODEN AT RTE's WINTER SEASON LAUNCH (SMOCK ALLEY THEATRE) REF-107005 (19922574374).jpg|center|128px]]
| [[Una Healy]]
| data-sort-value="1981" | 1981-10-10
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1487
| [[Íomhá:Shane Lowry Ryder Cup 2025-194 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Shane Lowry]]
| data-sort-value="1987" | 1987-04-02
|
| [[Clóirtheach]]
|-
| style='text-align:right'| 1488
| [[Íomhá:Ian Gibson FLM2019-1.jpg|center|128px]]
| [[Ian Gibson]]
| data-sort-value="1939" | 1939-04-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1489
|
| [[Aengus Mac Grianna]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-09
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1490
| [[Íomhá:Caitriona Balfe at the 2024 Toronto International Film Festival (crop).jpg|center|128px]]
| [[Caitriona Balfe]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1491
| [[Íomhá:Ciara grant.jpg|center|128px]]
| [[Ciara Grant]]
| data-sort-value="1978" | 1978-05-17
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1492
| [[Íomhá:Clare Daly (48758765246) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Clare Daly]]
| data-sort-value="1968" | 1968-04-11
|
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1493
| [[Íomhá:Colm Cooper from Sean Marty Lockhart & Colm Cooper - 2009.jpg|center|128px]]
| [[Colm Cúipéir]]
| data-sort-value="1983" | 1983-06-03
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1494
| [[Íomhá:Djcarey2012 cropped.jpg|center|128px]]
| [[D. S. Ó Ciara]]
| data-sort-value="1970" | 1970-11-11
|
| [[Gabhrán]]
|-
| style='text-align:right'| 1495
|
| [[Dónal Ó Seancháin]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-04
|
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1496
|
| [[Darragh Ó Sé]]
| data-sort-value="1975" | 1975-04-01
|
| [[Ceann Trá]]
|-
| style='text-align:right'| 1497
| [[Íomhá:Declan-Kidney-09-05-23.jpg|center|128px]]
| [[Declan Kidney]]
| data-sort-value="1959" | 1959-10-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1498
| [[Íomhá:Declan O'Sullivan.JPG|center|128px]]
| [[Déaglán Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1983" | 1983-12-18
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1499
| [[Íomhá:NC Courage vs Gotham FC (Mar 2024) 141 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denise O'Sullivan]]
| data-sort-value="1994" | 1994-02-04
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1500
|
| [[Éadbhard Ó Cathaoir]]
| data-sort-value="1941" | 1941-10-14
|
| [[Inis Tíog]]
|-
| style='text-align:right'| 1501
| [[Íomhá:Eric Elwood HK Sevens 1993.png|center|128px]]
| [[Eric Elwood]]
| data-sort-value="1969" | 1969-02-26
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1502
| [[Íomhá:Frances Black 2020.jpg|center|128px]]
| [[Frances Black]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1503
| [[Íomhá:Jimfitzpatricl.png|center|128px]]
| [[Jim Fitzpatrick (ealaíontóir)|Jim Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1504
|
| [[James Nolan]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-27
|
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 1505
| [[Íomhá:Lucinda Creighton (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lucinda Creighton]]
| data-sort-value="1980" | 1980-01-20
|
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 1506
|
| [[Marc Ó Sé]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-21
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1507
| [[Íomhá:Mary Davis 1.jpg|center|128px]]
| [[Mary Davis]]
| data-sort-value="1954" | 1954-08-06
|
| [[Béal Átha na Muice]]
|-
| style='text-align:right'| 1508
|
| [[Mick O'Connell|Mícheál Ó Conaill]]
| data-sort-value="1937" | 1937-01-04
|
| [[Oileán Dairbhre]]
|-
| style='text-align:right'| 1509
|
| [[Mícheál Mac Síthigh]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-28
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1510
| [[Íomhá:An Titlíoch ria.jpg|center|128px]]
| [[Alan Titley]]
| data-sort-value="1947" | 1947-06-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1511
|
| [[Vincent Morley]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1512
| [[Íomhá:Niamh Fahey 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Niamh Fahey]]
| data-sort-value="1987" | 1987-10-13
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1513
|
| [[Nollaig Ó Sceacháin]]
| data-sort-value="1945" | 1945-12-06
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 1514
| [[Íomhá:PatScullyManager.jpg|center|128px]]
| [[Pat Scully]]
| data-sort-value="1970" | 1970-06-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1515
| [[Íomhá:Pink Spillane.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Spealáin]]
| data-sort-value="1955" | 1955-12-01
|
| [[An Teampall Nua, Contae Chiarraí|An Teampall Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1516
|
| [[Paul Galvin]]
| data-sort-value="1979" | 1979-11-02
|
| [[Leic Snámha]]
|-
| style='text-align:right'| 1517
| [[Íomhá:Ed Joyce 2007 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Ed Joyce]]
| data-sort-value="1978" | 1978-09-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1518
|
| [[Tomás Breatnach]]
| data-sort-value="1983" | 1983-05-27<br/>1983
|
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1519
| [[Íomhá:Vincent Browne.jpg|center|128px]]
| [[Vincent Browne]]
| data-sort-value="1944" | 1944-07-17
|
| [[Béal an Átha, Contae Luimnigh|Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1520
| [[Íomhá:David McWilliams.jpg|center|128px]]
| [[David McWilliams]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1521
| [[Íomhá:Willie Walsh (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Willie Walsh]]
| data-sort-value="1961" | 1961-10-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1522
| [[Íomhá:Aine O'Gorman Republic of Ireland mix zone 2020-03-05 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Áine O'Gorman]]
| data-sort-value="1989" | 1989-05-13
|
| [[Cill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1523
|
| [[Brian Shelley]]
| data-sort-value="1981" | 1981-11-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1524
|
| [[Dave Mooney]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1525
| [[Íomhá:Eve Hewson (cropped).png|center|128px]]
| [[Eve Hewson]]
| data-sort-value="1991" | 1991-07-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1526
|
| [[Colm Ó Maonlaí]]
| data-sort-value="1966" | 1966-12-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1527
| [[Íomhá:Geraldine Kennedy, 2015 (cropped).png|center|128px]]
| [[Geraldine Kennedy]]
| data-sort-value="1951" | 1951-09-01
|
| [[Trá Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1528
| [[Íomhá:TadhgMacD-0005.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Mac Dhonnagáin]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Achadh Mór, Contae Mhaigh Eo|Achadh Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1529
| [[Íomhá:Padraig Amond.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Amond]]
| data-sort-value="1988" | 1988-04-15
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1530
| [[Íomhá:Kbrennan2.JPG|center|128px]]
| [[Killian Brennan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-31
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1531
|
| [[Martin Coleman]]
| data-sort-value="1983" | 1983-02-15
|
| [[Béal Átha an Cheasaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1532
| [[Íomhá:Todd Carty.jpg|center|128px]]
| [[Todd Carty]]
| data-sort-value="1963" | 1963-08-31
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1533
| [[Íomhá:John Perry, May 2014.jpg|center|128px]]
| [[John Perry]]
| data-sort-value="1956" | 1956-08-15
|
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 1534
| [[Íomhá:Michael Moynihan 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Moynihan (polaiteoir Corcaíoch)|Michael Moynihan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-01-12
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1535
| [[Íomhá:Seán Fleming.jpg|center|128px]]
| [[Seán Fleming]]
| data-sort-value="1958" | 1958-02-01
|
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1536
| [[Íomhá:Joe Costello 2013.jpg|center|128px]]
| [[Joe Costello (polaiteoir Éireannach)|Seosamh Mac Coisdealbha]]
| data-sort-value="1945" | 1945-07-13
|
| [[An Ghaobhach]]
|-
| style='text-align:right'| 1537
| [[Íomhá:Thomas P. Broughan.jpg|center|128px]]
| [[Tommy Broughan]]
| data-sort-value="1947" | 1947-08-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1538
| [[Íomhá:Kathleen Lynch 2013.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Lynch]]
| data-sort-value="1953" | 1953-06-07
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1539
| [[Íomhá:Paul Kehoe TD.jpg|center|128px]]
| [[Paul Kehoe]]
| data-sort-value="1973" | 1973-01-11
|
| [[Brí]]
|-
| style='text-align:right'| 1540
| [[Íomhá:Michael Ring 2012 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Michael Ring]]
| data-sort-value="1953" | 1953-12-24
|
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 1541
| [[Íomhá:Róisín Shortall 2020.jpg|center|128px]]
| [[Róisín Shortall|Róisín Ní Shoirtéil]]
| data-sort-value="1954" | 1954-04-25
|
| [[Droim Conrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1542
| [[Íomhá:Barry Andrews, July 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Barry Andrews]]
| data-sort-value="1967" | 1967-05-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1543
|
| [[Billy Timmins]]
| data-sort-value="1959" | 1959-10-01
|
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 1544
| [[Íomhá:Jack Wall, circa 2002 03.jpg|center|128px]]
| [[Jack Wall]]
| data-sort-value="1945" | 1945-07-01
|
| [[Díseart Diarmada]]
|-
| style='text-align:right'| 1545
| [[Íomhá:Fergus O'Dowd 2013.jpg|center|128px]]
| [[Fergus O'Dowd]]
| data-sort-value="1948" | 1948-09-01
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1546
| [[Íomhá:John Deasy 2015.jpg|center|128px]]
| [[John Deasy (Fine Gael)|John Deasy]]
| data-sort-value="1967" | 1967-10-08
|
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1547
|
| [[Ivor Mac Alaigh]]
| data-sort-value="1958" | 1958-05-06
|
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1548
|
| [[Tom Hayes]]
| data-sort-value="1952" | 1952-02-16
|
| [[An Gabhailín]]
|-
| style='text-align:right'| 1549
| [[Íomhá:Olivia Mitchell.jpg|center|128px]]
| [[Olivia Mitchell]]
| data-sort-value="1947" | 1947-07-31
|
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 1550
| [[Íomhá:David Stanton 2016.jpg|center|128px]]
| [[David Stanton]]
| data-sort-value="1957" | 1957-02-15
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 1551
| [[Íomhá:Damien English 2015.jpg|center|128px]]
| [[Damien English]]
| data-sort-value="1978" | 1978-02-21
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1552
| [[Íomhá:ColmÓCíosóig.png|center|128px]]
| [[Colm Ó Cíosóig]]
| data-sort-value="1964" | 1964-10-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1553
| [[Íomhá:1720100109938 20240704 FLANAGAN Luke Ming IE 004.jpg|center|128px]]
| [[Luke 'Ming' Flanagan]]
| data-sort-value="1972" | 1972-01-22
|
| [[Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1554
| [[Íomhá:Dónal Óg Cusack at Web Summit 2014 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Dónal Óg Ó Cíosóg]]
| data-sort-value="1977" | 1977-03-16
|
| [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]]
|-
| style='text-align:right'| 1555
| [[Íomhá:Tim Pat and Martin McGuinness (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Tim Pat Coogan|Tadhg Pádraig Ó Cuagáin]]
| data-sort-value="1935" | 1935-04-22
|
| [[Baile na Manach]]
|-
| style='text-align:right'| 1556
|
| [[Lesley Roy]]
| data-sort-value="1986" | 1986-09-17
|
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 1557
| [[Íomhá:MK17449 Aisling Bea.jpg|center|128px]]
| [[Aisling Bea]]
| data-sort-value="1984" | 1984-03-16
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1558
| [[Íomhá:Simon Zebo 2017.jpg|center|128px]]
| [[Simon Zebo]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1559
|
| [[Fearghas Ó Ceallaigh|Fergus Kelly]]
| data-sort-value="1944" | 1944-12-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1560
| [[Íomhá:David O'Leary and Ronan Finn.jpg|center|128px]]
| [[Ronan Finn]]
| data-sort-value="1987" | 1987-12-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1561
|
| [[Aaron Mac Cuinneagáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-04-04
|
| [[Sionainn (baile)|Sionainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1562
| [[Íomhá:Adam Fergus at DarkLight Con 4 by People Conventions.jpg|center|128px]]
| [[Adam Fergus]]
|
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1563
| [[Íomhá:Aengus Ó Snodaigh (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aengus Ó Snodaigh]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1564
|
| [[Aodhán Ó Fógartaigh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-20
|
| [[Áth na nUrlainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1565
| [[Íomhá:Aidan Harte (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aodán Ó hAirt]]
| data-sort-value="1988" | 1988-08-17
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1566
|
| [[Aodán Ó Sé]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-29
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1567
| [[Íomhá:Aidan O'Mahony & Eoin Bradley (cropped) - Aidan O'Mahony 2.jpg|center|128px]]
| [[Aodhán Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-08
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1568
| [[Íomhá:Aidan Price.jpg|center|128px]]
| [[Aidan Price]]
| data-sort-value="1981" | 1981-12-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1569
| [[Íomhá:Senator Aideen Hayden (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aideen Hayden]]
| data-sort-value="1959" | 1959
|
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1570
|
| [[Ailbhe Ní Ghearbhuigh]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1571
| [[Íomhá:Aine Lawlor.jpg|center|128px]]
| [[Aine Lawlor]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1572
|
| [[Eileen MacDonagh]]
| data-sort-value="1956" | 1956-07-20
|
| [[An Ghaobhach]]
|-
| style='text-align:right'| 1573
|
| [[Alan Ó Brógáin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1574
| [[Íomhá:Alan Dillon 2020.jpg|center|128px]]
| [[Alan Dillon]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1575
| [[Íomhá:Alan Farrell 2014.jpg|center|128px]]
| [[Alan Farrell]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-29
|
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 1576
|
| [[Alan Mathews]]
| data-sort-value="1965" | 1965-06-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1577
| [[Íomhá:Alan Nolan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Alan Ó Nualláin]]
| data-sort-value="1985" | 1985-06-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1578
|
| [[Alice Maher]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| ''[[:d:Q4220554|Cill Mhaoileachair]]''
|-
| style='text-align:right'| 1579
| [[Íomhá:AmandaByramJuly10.JPG|center|128px]]
| [[Amanda Byram]]
| data-sort-value="1973" | 1973-06-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1580
|
| [[Ambrós Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1962" | 1962-06-11
|
| [[Gníomh go Leith]]
|-
| style='text-align:right'| 1581
| [[Íomhá:Amy Huberman at Dublin Film Festival.jpg|center|128px]]
| [[Amy Huberman]]
| data-sort-value="1979" | 1979-03-20
|
| [[Cábán tSíle]]
|-
| style='text-align:right'| 1582
| [[Íomhá:Andrew Doyle, May 2015.jpg|center|128px]]
| [[Andrew Doyle]]
| data-sort-value="1960" | 1960-07-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1583
| [[Íomhá:Andy Moran.jpg|center|128px]]
| [[Aindriu Ó Morain]]
| data-sort-value="1983" | 1983-11-02
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1584
| [[Íomhá:Ann Phelan 2013.jpg|center|128px]]
| [[Ann Phelan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-09-16
|
| [[Gráig na Manach]]
|-
| style='text-align:right'| 1585
|
| [[Anna Geary]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1586
|
| [[Annalise Murphy]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-01
|
| [[Baile Átha Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 1587
|
| [[Anne Colley]]
| data-sort-value="1951" | 1951-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1588
|
| [[Anne Doyle]]
| data-sort-value="1952" | 1952-01-30
|
| [[Fearna]]
|-
| style='text-align:right'| 1589
|
| [[Anne Ferris]]
| data-sort-value="1954" | 1954-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1590
|
| [[Antóin Ó Dálaigh]]
| data-sort-value="1969" | 1969-10-29
|
| [[Droichead an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1591
| [[Íomhá:Anthony Nash cropped.jpg|center|128px]]
| [[Antóin de Nais]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-12
|
| [[Ceann Toirc]]
|-
| style='text-align:right'| 1592
| [[Íomhá:Aodhán Ó Ríordáin.jpg|center|128px]]
| [[Aodhán Ó Ríordáin]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1593
|
| [[Aodán Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-29
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1594
| [[Íomhá:Aoibhinn Ni Shuilleabhain in Soroti.jpg|center|128px]]
| [[Aoibhinn Ní Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| ''[[:d:Q5043765|Ceathrú na Con]]''
|-
| style='text-align:right'| 1595
|
| [[Aoife Ní Thuairisg]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1596
|
| [[Arthur Spring]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-05
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1597
|
| [[Daragh O'Malley]]
| data-sort-value="1954" | 1954-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1598
| [[Íomhá:Averil Power 2.jpg|center|128px]]
| [[Averil Power]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1599
|
| [[Barry Cogan]]
| data-sort-value="1936" | 1936-09-27
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1600
| [[Íomhá:1718705058077 20240617 COWEN Barry IE 008.jpg|center|128px]]
| [[Barry Cowen]]
| data-sort-value="1967" | 1967-08-28
|
| [[Clóirtheach]]
|-
| style='text-align:right'| 1601
|
| [[Beircheart Ó Conchúir]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-25
|
| ''[[:d:Q7020800|Baile Nua Sheandroma]]''
|-
| style='text-align:right'| 1602
| [[Íomhá:Bernard Brogan at Web Summit 2014b.jpg|center|128px]]
| [[Bernard Brogan Jnr|Bernard Brogan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1603
|
| [[Bernard Brogan Snr|Bernard Brogan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1604
| [[Íomhá:Bernard dunne.jpg|center|128px]]
| [[Bernard Dunne]]
| data-sort-value="1980" | 1980-02-06
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1605
|
| [[Bernard O'Shea]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Darú, Contae Laoise|Darú]]
|-
| style='text-align:right'| 1606
|
| [[Liam Cúipéir]]
| data-sort-value="1987" | 1987-12-16
|
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1607
|
| [[Billy Woods]]
| data-sort-value="1973" | 1973-10-24
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1608
|
| [[Bob Quinn]]
| data-sort-value="1935" | 1935<br/>1939
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1609
|
| [[Brenda Power]]
|
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1610
|
| [[Breandán de Buigléir|Breandán Dé Buigléir]]
| data-sort-value="1985" | 1985-07-22
|
| [[An Geata Bán]]
|-
| style='text-align:right'| 1611
| [[Íomhá:Brendan Maher (2014).jpg|center|128px]]
| [[Brendan Maher]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-05
|
| [[Buiríos Ó Luigheach]]
|-
| style='text-align:right'| 1612
| [[Íomhá:Brendan O'Carroll as the Grand Marshal At The St. Patrick's Day Parade In Dublin (REF-102282).jpg|center|128px]]
| [[Brendan O'Carroll]]
| data-sort-value="1955" | 1955-09-15
|
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1613
| [[Íomhá:Brendan Ryan 2013.png|center|128px]]
| [[Brendan Ryan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-05
|
| [[Domhnach Bat]]
|-
| style='text-align:right'| 1614
|
| [[Brendan Shine]]
| data-sort-value="1947" | 1947-06-02
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 1615
|
| [[Brendan Toal]]
| data-sort-value="1940" | 1940-12-01
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1616
| [[Íomhá:Minister Brian Hayes at Sneem River.JPG|center|128px]]
| [[Brian Hayes]]
| data-sort-value="1969" | 1969-08-23
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1617
|
| [[Brian Ó Murchú]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-21
|
| ''[[:d:Q3930472|Ráth Chormaic]]''
|-
| style='text-align:right'| 1618
|
| [[Brian Ó hAlluráin]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-17
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1619
| [[Íomhá:Brian Stanley 2013.jpg|center|128px]]
| [[Brian Stanley]]
| data-sort-value="1961" | 1961-01-12
|
| [[Buiríos Mór Osraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1620
|
| [[Brian Whelehan|Brian Ó Faoileacháin]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08
|
| [[Beannchar, Contae Uíbh Fhailí|Beannchar]]
|-
| style='text-align:right'| 1621
|
| [[Briege Corkery]]
| data-sort-value="1986" | 1986-12-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1622
|
| [[Eva Rothschild]]
| data-sort-value="1972" | 1972<br/>1971-02<br/>1971
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1623
|
| [[Bryan Cullen]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1624
|
| [[Bryan Sheehan]]
| data-sort-value="1985" | 1985-08-25
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1625
|
| [[Bríd Ní Neachtain]]
| data-sort-value="1959" | 1959
|
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1626
|
| [[Mary Byrne]]
| data-sort-value="1959" | 1959-11-03
|
| [[Baile Formaid]]
|-
| style='text-align:right'| 1627
| [[Íomhá:Caoimhghín Ó Caoláin speaking to press 2013 crop.jpg|center|128px]]
| [[Caoimhghín Ó Caoláin]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-18
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1628
| [[Íomhá:Cathal Mac Coille.jpg|center|128px]]
| [[Cathal Mac Coille]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1629
|
| [[Cathal Mac an Oirchinnigh]]
| data-sort-value="1991" | 1991
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1630
| [[Íomhá:Inauguration of Catherine Connolly, 11 November 2025 15 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Catherine Connolly]]
| data-sort-value="1957" | 1957-07-12
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1631
| [[Íomhá:Catherine Murphy politician frameless photo.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Murphy]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-01
|
| [[Baile Phámar]]
|-
| style='text-align:right'| 1632
| [[Íomhá:Catherine Noone.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Noone]]
| data-sort-value="1976" | 1976-06-24
|
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 1633
|
| [[Cearbhall Óg Ó Dálaigh]]
|
|
| ''[[:d:Q65559822|An Phailís]]''
|-
| style='text-align:right'| 1634
| [[Íomhá:Chris Andrews 2018.jpg|center|128px]]
| [[Chris Andrews (polaiteoir)|Chris Andrews]]
| data-sort-value="1964" | 1964-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1635
| [[Íomhá:Christopher Joyce (hurler).jpg|center|128px]]
| [[Criostóir Seoige]]
| data-sort-value="1992" | 1992-01-04
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1636
|
| [[Cian Ó Diolún]]
| data-sort-value="1988" | 1988-10-30
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1637
|
| [[Cian Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-03-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1638
| [[Íomhá:Ciara Conway 2014.jpg|center|128px]]
| [[Ciara Conway]]
| data-sort-value="1980" | 1980-08-13
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1639
|
| [[Ciarán Mac Giolla Chainnigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-07-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1640
| [[Íomhá:Ciarán Lynch 2014.jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Lynch]]
| data-sort-value="1964" | 1964-06-13
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1641
|
| [[Ciarán Murphy]]
| data-sort-value="1940" | 1940-05-30
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1642
|
| [[Ciarán Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1976" | 1976-02-28
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1643
| [[Íomhá:Cillian Buckley cropped.jpg|center|128px]]
| [[Cillian Ó Buachalla]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-14
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1644
|
| [[Cillian O'Connor]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05
|
| [[Baile an Tobair, Contae Mhaigh Eo (Ceara)|Baile an Tobair]]
|-
| style='text-align:right'| 1645
|
| [[Colette Nic Aodha]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Sruthair]]
|-
| style='text-align:right'| 1646
|
| [[Cóilín Ó Fionnalaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-08-25
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 1647
|
| [[Colin Moran]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1648
|
| [[Cóilín Ó Riain]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-02
|
| [[Cora Chaitlín]]
|-
| style='text-align:right'| 1649
| [[Íomhá:Colm Callanan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Colm Ó Callanáin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-18
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1650
|
| [[Colm Ó Gealbháin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-02-02
|
| [[Cluain Lára]]
|-
| style='text-align:right'| 1651
|
| [[Colm Keaveney]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-11
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1652
| [[Íomhá:Conal Keaney (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Conal Keaney|Conal Ó Cianaigh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1653
|
| [[Conor Allis]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-08
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1654
| [[Íomhá:Conor Cooney.jpg|center|128px]]
| [[Conchúr Ó Cuana]]
| data-sort-value="1992" | 1992-10-22
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1655
|
| [[Conchúir Ó Fogartaigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-05-12
|
| [[Caisleán an Chomair]]
|-
| style='text-align:right'| 1656
|
| [[Conchur Ó Liatháin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-30
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 1657
|
| [[Conchúir Mac Craith]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-29
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1658
| [[Íomhá:Conor McGregor, UFC 189 World Tour London (2).jpg|center|128px]]
| [[Conor McGregor|Conchúr Mac Gréagóir]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-14
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1659
|
| [[Conchur Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-03-08
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 1660
|
| [[Cornelius Connolly]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1661
|
| [[Cáit Keane]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-24
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1662
| [[Íomhá:Damien Dempsey.jpg|center|128px]]
| [[Damien Dempsey]]
| data-sort-value="1975" | 1975
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1663
| [[Íomhá:Damien Hayes cropped.jpg|center|128px]]
| [[Damien Hayes]]
| data-sort-value="1982" | 1982-02-18
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1664
|
| [[Daniel Bohane]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1665
|
| [[Dónall Ó Cearnaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-12-19
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 1666
|
| [[Danny Sutcliffe]]
| data-sort-value="1992" | 1992-02-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1667
| [[Íomhá:Dara Murphy 2015.jpg|center|128px]]
| [[Dara Murphy]]
| data-sort-value="1969" | 1969-12-02
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 1668
|
| [[Dara Ó Conaola]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1669
| [[Íomhá:Ocinneide cropped.jpg|center|128px]]
| [[Dara Ó Cinnéide]]
| data-sort-value="1975" | 1975-04-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1670
|
| [[Darach Ó hEoghanáin]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-21
|
| [[Cluain Lára]]
|-
| style='text-align:right'| 1671
|
| [[Darach Mac Con Iomaire]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1672
| [[Íomhá:Darach Ó Scolaí.JPG|center|128px]]
| [[Darach Ó Scolaí]]
| data-sort-value="1963" | 1963
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1673
| [[Íomhá:Darina Allen, Ballymaloe Cookery (42147510135) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Darina Allen]]
| data-sort-value="1948" | 1948-06-13
|
| [[An Chúlchoill]]
|-
| style='text-align:right'| 1674
|
| [[Darragh Ó Cuaig|daragh fives]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-26
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1675
|
| [[Darren Magee]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1676
| [[Íomhá:Dave Fanning 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dave Fanning]]
| data-sort-value="1956" | 1956-02-27<br/>1955
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1677
| [[Íomhá:David Burke (Hurler) cropped.jpg|center|128px]]
| [[David Burke]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-07
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1678
| [[Íomhá:David Cullinane TD (40211918003) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[David Cullinane]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-04
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1679
|
| [[Daithí Mac Éinrí]]
|
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1680
|
| [[David Moran]]
| data-sort-value="1988" | 1988-06-29
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1681
|
| [[Daithí Ó Treasaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1682
|
| [[Declan O'Mahony]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1683
| [[Íomhá:Denis Bastick during the 2013 NFL Final (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Donnacha Bastic]]
| data-sort-value="1981" | 1981-05-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1684
| [[Íomhá:Denis Behan Writing.jpg|center|128px]]
| [[Denis Behan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-02
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1685
|
| [[Donncha Ó Cochláin]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-07
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1686
| [[Íomhá:Denis Landy.jpg|center|128px]]
| [[Denis Landy]]
| data-sort-value="1962" | 1962-02-28
|
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 1687
| [[Íomhá:Denis 'Ogie' Moran. Sea Lodge Hotel. Waterville.jpg|center|128px]]
| [[Donncha Ó Moráin]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-16
|
| [[Baile an Bhuinneánaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1688
|
| [[Derek Ó Loinn]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-04
|
| [[Áth na nUrlainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1689
|
| [[Derek Mooney]]
| data-sort-value="1967" | 1967-03-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1690
|
| [[Derek Murray]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1691
| [[Íomhá:Derek Nolan Election Photo.jpg|center|128px]]
| [[Derek Nolan]]
| data-sort-value="1982" | 1982
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1692
|
| [[Dermot Somers]]
| data-sort-value="1947" | 1947
|
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1693
|
| [[Des Cahill]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1694
|
| [[Dessie Farrell]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1695
| [[Íomhá:Cllr Ellis Mansion House, Dublin.JPG|center|128px]]
| [[Dessie Ellis]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-23
|
| [[Baile Munna]]
|-
| style='text-align:right'| 1696
|
| [[Seán Óg de Paor]]
| data-sort-value="1970" | 1970-12-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1697
| [[Íomhá:Diane Caldwell 20200223 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Diane Caldwell]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-11
|
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 1698
|
| [[Diarmuid O'Carroll]]
| data-sort-value="1987" | 1987-03-16
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1699
| [[Íomhá:Diarmuid O'Sullivan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Súilleabháin (iománaí)|Diarmuid Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-27
|
| [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]]
|-
| style='text-align:right'| 1700
| [[Íomhá:Willie Penrose 2005 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Willie Penrose|Liam Penrose]]
| data-sort-value="1956" | 1956-08-01
|
| [[Baile na Carraige]]
|-
| style='text-align:right'| 1701
|
| [[Donal Ó Grádaigh]]
| data-sort-value="1981" | 1981-07
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1702
|
| [[Domhnall Ó Tuathaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-20
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1703
| [[Íomhá:Donnchadh-walsh.png|center|128px]]
| [[Donnacha Walsh]]
| data-sort-value="1984" | 1984-07-03
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1704
| [[Íomhá:Dorothy Cross, March 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dorothy Cross]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1705
|
| [[Dáithí Ó Sé]]
| data-sort-value="1976" | 1976-06-02
|
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1706
|
| [[Dónall Mac Giolla Easpaig]]
| data-sort-value="1948" | 1948-04-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1707
| [[Íomhá:Eamon Scanlon (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eamon Scanlon]]
| data-sort-value="1954" | 1954-09-20
|
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 1708
|
| [[Eimear Ní Chonaola]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1709
| [[Íomhá:Irish Actress Emma Eliza Regan- 2014-04-10 01-42 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Emma Eliza Regan]]
| data-sort-value="1990" | 1990-12-04
|
| [[Maigh Cuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1710
| [[Íomhá:Eoghan Murphy 2014.png|center|128px]]
| [[Eoghan Murphy]]
| data-sort-value="1982" | 1982-04-23
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1711
|
| [[Eoghan Mac Diarmada]]
| data-sort-value="1983" | 1983-04-15
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1712
|
| [[Eoghan Ó Gadhra]]
| data-sort-value="1985" | 1985-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1713
|
| [[Eoin Ó Ceadagáin]]
| data-sort-value="1986" | 1986-09-01
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1714
| [[Íomhá:Eoin Brosnan. Kerry Footballer and Solicitor..JPG|center|128px]]
| [[Eoin Brosnan]]
|
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1715
| [[Íomhá:Pte Eoin Larkin Kilkenny Hurler (4951370639).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Ó Lorcáin]]
| data-sort-value="1984" | 1984-07-17
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1716
| [[Íomhá:Eoin Liston. Sea Lodge Hotel. Waterville.JPG|center|128px]]
| [[Eoin Liostún]]
| data-sort-value="1957" | 1957-10-16
|
| [[Baile an Bhuinneánaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1717
| [[Íomhá:Eoin Ó Broin 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Ó Broin]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1718
| [[Íomhá:Eric Byrne 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eric Byrne]]
| data-sort-value="1947" | 1947-04-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1719
| [[Íomhá:Pixie McKenna at the BAFTA's (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pixie McKenna]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1720
|
| [[Evelyn O'Rourke]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1721
|
| [[Fiach Mac Conghail]]
| data-sort-value="1964" | 1964-08-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1722
|
| [[Fiachra Breathnach]]
| data-sort-value="1986" | 1986-11-21
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1723
| [[Íomhá:Finian Hanley cropped.jpg|center|128px]]
| [[Finian Hanley]]
| data-sort-value="1985" | 1985-01-04
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1724
| [[Íomhá:Finian McGrath politician.jpg|center|128px]]
| [[Finian McGrath]]
| data-sort-value="1953" | 1953-04-09
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 1725
| [[Íomhá:Fintan O'Toole, 2010.jpg|center|128px]]
| [[Fintan O'Toole]]
| data-sort-value="1958" | 1958-02-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1726
|
| [[Fiona Glascott]]
| data-sort-value="1982" | 1982-11-22
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1727
|
| [[Francis Brennan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1728
|
| [[Frank Clarke (breitheamh)|Frank Clarke]]
| data-sort-value="1951" | 1951-10-10
|
| [[Baile Bhailcín]]
|-
| style='text-align:right'| 1729
|
| [[Garraí Mag Uidhir]]
| data-sort-value="1983" | 1983-06-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1730
|
| [[Gabhán Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1987" | 1987-06-11
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1731
| [[Íomhá:George Lee at count.jpg|center|128px]]
| [[George Lee (iriseoir)|George Lee]]
| data-sort-value="1962" | 1962-09-27
|
| [[Teach Mealóg]]
|-
| style='text-align:right'| 1732
|
| [[Gerard Brennan]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1733
|
| [[Gearóid de Paor]]
| data-sort-value="1952" | 1952-06-27
|
| [[Áth an Choite]]
|-
| style='text-align:right'| 1734
| [[Íomhá:Ged Nash.jpg|center|128px]]
| [[Gerald Nash]]
| data-sort-value="1975" | 1975-12-07
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1735
|
| [[Gerry Brady]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1736
|
| [[Gerry Hutch]]
| data-sort-value="1963" | 1963
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1737
| [[Íomhá:Glenda Gilson at adiff 2016.jpg|center|128px]]
| [[Glenda Gilson]]
| data-sort-value="1981" | 1981-03-03
|
| [[Caisleán Cnucha]]
|-
| style='text-align:right'| 1738
| [[Íomhá:Graham Canty.jpg|center|128px]]
| [[Graham Ó Cáinte]]
| data-sort-value="1980" | 1980-07-23
|
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1739
|
| [[Graham Mag Oireachtaigh]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-17
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1740
| [[Íomhá:Heather Humphreys 2016.jpg|center|128px]]
| [[Heather Humphreys]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-14
|
| ''[[:d:Q31173147|An Droim]]''
|-
| style='text-align:right'| 1741
| [[Íomhá:Hildegarde Naughton.jpg|center|128px]]
| [[Hildegarde Naughton]]
| data-sort-value="1977" | 1977-05-01
|
| [[Órán Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1742
|
| [[Ian Dempsey]]
| data-sort-value="1961" | 1961-01-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1743
| [[Íomhá:Ivana Bacik 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ivana Bacik]]
| data-sort-value="1968" | 1968-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1744
|
| [[J. J. Ó Dúláinne]]
| data-sort-value="1982" | 1982-03-06
|
| [[Baile Sheáin, Contae Chill Chainnigh|Baile Sheáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1745
|
| [[Jack O'Shea|Seán Ó Sé]]
| data-sort-value="1957" | 1957-11-19
|
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1746
| [[Íomhá:Jackie Tyrrell (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Tirial]]
| data-sort-value="1982" | 1982-06-19
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1747
| [[Íomhá:Jacqui Hurley.png|center|128px]]
| [[Jacqui Hurley]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-15
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1748
|
| [[James Bannon]]
| data-sort-value="1958" | 1958-03-06
|
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 1749
| [[Íomhá:James heffernan.png|center|128px]]
| [[James Heffernan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-03
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1750
| [[Íomhá:James McCarthy during the 2013 NFL Final.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Mac Cártaigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1751
| [[Íomhá:McGee WMQ14 (6) (14583901776).jpg|center|128px]]
| [[James McGee]]
| data-sort-value="1987" | 1987-06-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1752
|
| [[Séamas Mac Fhearaigh]]
| data-sort-value="1971" | 1971-11-26
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 1753
| [[Íomhá:James Skehill (2013).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Ó Sceacháil]]
| data-sort-value="1988" | 1988-02-22
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1754
| [[Íomhá:Jason Byrne - SYTYF.JPG|center|128px]]
| [[Jason Byrne (fear grinn)|Jason Byrne]]
| data-sort-value="1972" | 1972-02-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1755
|
| [[Iasan Scorlóg]]
| data-sort-value="1976" | 1976-01-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1756
|
| [[Jennifer Zamparelli|Jennifer Maguire]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1757
| [[Íomhá:Jerry Buttimer 2014.jpg|center|128px]]
| [[Jerry Buttimer]]
| data-sort-value="1967" | 1967-03-18
|
| [[Baile an Easpaig]]
|-
| style='text-align:right'| 1758
| [[Íomhá:Jessie Buckley at the Toronto International Film Festival 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jessie Buckley]]
| data-sort-value="1989" | 1989-12-28
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1759
| [[Íomhá:Jillian van Turnhout.jpg|center|128px]]
| [[Jillian van Turnhout]]
| data-sort-value="1968" | 1968-03-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1760
|
| [[Jim D'Arcy]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-20
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1761
| [[Íomhá:Jim Daly politician.jpg|center|128px]]
| [[Jim Daly]]
| data-sort-value="1972" | 1972-12-20
|
| [[Draighneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1762
|
| [[Jim Gavin]]
| data-sort-value="1971" | 1971-07-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1763
|
| [[Séamus de Barra-Ó Murchú]]
| data-sort-value="1954" | 1954-08-22
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1764
|
| [[Séamus Ó Géibheannaigh|Jimmy Keaveney]]
| data-sort-value="1945" | 1945-02-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1765
| [[Íomhá:Joan Collins TD 2011.jpg|center|128px]]
| [[Joan Collins (polaiteoir)|Joan Collins]]
| data-sort-value="1961" | 1961-06-04
|
| [[Droimeanach]]
|-
| style='text-align:right'| 1766
|
| [[Joe Behan]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-30
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1767
| [[Íomhá:Joe Bergin (Gaelic footballer, 2015).jpg|center|128px]]
| [[Joe Bergin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-02-17
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1768
| [[Íomhá:Joe Canning (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seosamh Ó Cainín]]
| data-sort-value="1988" | 1988-10-11
|
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 1769
| [[Íomhá:Joe Carey 2014.jpg|center|128px]]
| [[Joe Carey]]
| data-sort-value="1975" | 1975-06-24
|
| [[Droichead an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1770
|
| [[Seosamh Ó Déin]]
| data-sort-value="1977" | 1977-11-15
|
| [[Cill Ia]]
|-
| style='text-align:right'| 1771
| [[Íomhá:Joe Duffy.jpg|center|128px]]
| [[Joe Duffy]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1772
| [[Íomhá:Joe Gamble Writing.jpg|center|128px]]
| [[Joe Gamble]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-14
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1773
| [[Íomhá:Joe O'Reilly Irish Cavan politician head.jpg|center|128px]]
| [[Joe O'Reilly]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-01
|
| [[Muinchille]]
|-
| style='text-align:right'| 1774
|
| [[John Bowman (craoltóir)]]
| data-sort-value="1942" | 1942
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1775
|
| [[Seán Ó Conalláin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-23
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1776
| [[Íomhá:John Curran politician.jpg|center|128px]]
| [[John Curran]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-17
|
| [[Leamhcán]]
|-
| style='text-align:right'| 1777
|
| [[John Delaney]]
| data-sort-value="1967" | 1967-10-16
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1778
|
| [[John Donnellan]]
| data-sort-value="1937" | 1937-03-27
|
| [[Dún Mór, Contae na Gaillimhe|Dún Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1779
| [[Íomhá:John Gilroy.png|center|128px]]
| [[John Gilroy]]
| data-sort-value="1967" | 1967-07-20
|
| [[Baile Átha Buí]]
|-
| style='text-align:right'| 1780
| [[Íomhá:John Halligan 2011.jpg|center|128px]]
| [[John Halligan]]
| data-sort-value="1955" | 1955-01-18
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1781
| [[Íomhá:John McGuinness 2006.jpg|center|128px]]
| [[John J. McGuinness]]
| data-sort-value="1955" | 1955-03-15
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1782
|
| [[John Leonard]]
| data-sort-value="1976" | 1976-10-20
|
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 1783
|
| [[John Mac Menamin (breitheamh)|John Mac Menamin]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-14
|
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 1784
|
| [[Seán Mac Gafraidh (iománaí)|Seán Mac Gafraidh]]
| data-sort-value="1987" | 1987-09-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1785
|
| [[John McCoy]]
| data-sort-value="1940" | 1940-07-01
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1786
|
| [[Seán Ó Maoláin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-01-28
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1787
| [[Íomhá:John Murray broadcaster crop.jpg|center|128px]]
| [[John Murray (craoltóir Éireannach)]]
| data-sort-value="1964" | 1964
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1788
|
| [[Seán Ó Caoimh]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-15
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1789
| [[Íomhá:John Paul Phelan 2014.jpg|center|128px]]
| [[John Paul Phelan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-09-27
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1790
|
| [[Seán Tennyson]]
| data-sort-value="1985" | 1985-02-06
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1791
|
| [[John Whelan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-03-24
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1792
| [[Íomhá:Jonathan Glynn (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Gloinn]]
| data-sort-value="1993" | 1993-06-07
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1793
| [[Íomhá:Jonathan O'Brien 2014.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan O'Brien]]
| data-sort-value="1971" | 1971-12-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1794
| [[Íomhá:Justin Barrett, 2017 Ard Fheis (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Justin Barrett]]
| data-sort-value="1971" | 1971-04-13
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1795
| [[Íomhá:Kathryn Reilly (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kathryn Reilly]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-17
|
| [[Baile Shéamais Dhuibh]]
|-
| style='text-align:right'| 1796
| [[Íomhá:Kathryn Thomas at RTÉ's winter season launch (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kathryn Thomas]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-20
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1797
| [[Íomhá:Katie Holten 2013 Sensing Change from video.png|center|128px]]
| [[Katie Holten]]
| data-sort-value="1975" | 1975-09-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1798
|
| [[Caoimhín Ó Cáinte]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Inis Eonáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1799
|
| [[Caoimhín Ó Dubháin]]
| data-sort-value="1991" | 1991-10
|
| ''[[:d:Q5167663|Cuanach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1800
|
| [[Kevin Hartnett]]
| data-sort-value="1984" | 1984-06-04
|
| [[An Seangharraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1801
|
| [[Caoimhín Mac Meanman]]
| data-sort-value="1986" | 1986-12-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1802
|
| [[Caoimhín Ó Móráin]]
| data-sort-value="1987" | 1987-03-03
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1803
| [[Íomhá:Kieran O'Donnell (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kieran O'Donnell]]
| data-sort-value="1963" | 1963-05-08
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1804
|
| [[Kieran O'Leary]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-28
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1805
|
| [[Killian Young]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-04
|
| [[An Rinn Aird]]
|-
| style='text-align:right'| 1806
| [[Íomhá:Jaguar XE - Arrival in London (15185880955) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Laura Whitmore]]
| data-sort-value="1985" | 1985-05-04
|
| [[Bré]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1807
|
| [[Lee Keegan]]
| data-sort-value="1989" | 1989-10-25
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1808
| [[Íomhá:Leona Maguire 2011 EK Amateur Noordwijk.JPG|center|128px]]
| [[Leona Maguire]]
| data-sort-value="1994" | 1994-11-30
|
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1809
|
| [[Liam Ó Fionnalaigh]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-01
|
| [[Baile an Phoill]]
|-
| style='text-align:right'| 1810
| [[Íomhá:Liam Kearney.jpg|center|128px]]
| [[Liam Kearney]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-10
|
| [[Conaithe]]
|-
| style='text-align:right'| 1811
|
| [[William M. McKechnie (breitheamh)|William M. McKechnie]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-16
|
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 1812
| [[Íomhá:Linda Bhreathnach.jpg|center|128px]]
| [[Linda Bhreathnach]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1813
|
| [[Lorcan Allen]]
| data-sort-value="1940" | 1940-03-27
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1814
| [[Íomhá:Louise Quinn Eskilstuna.jpg|center|128px]]
| [[Louise Quinn]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-17
|
| [[Baile Coimín]]
|-
| style='text-align:right'| 1815
|
| [[Lucy Kennedy]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-21
|
| [[Cuas an Ghainimh]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1816
|
| [[M. J. Nolan|M.J. Ó Nualláin]]
| data-sort-value="1951" | 1951-01-25
|
| [[Muine Bheag]]
|-
| style='text-align:right'| 1817
|
| [[Macdara Ó Fátharta]]
|
|
| [[Inis Meáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1818
| [[Íomhá:Maeve Higgins.jpeg|center|128px]]
| [[Maeve Higgins]]
| data-sort-value="1981" | 1981-03-24
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1819
|
| [[Majella O'Donnell]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-14
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1820
| [[Íomhá:Marie-Louise O'Donnell.jpg|center|128px]]
| [[Marie-Louise O'Donnell]]
| data-sort-value="1952" | 1952-09-05
|
| [[Béal Easa]]
|-
| style='text-align:right'| 1821
|
| [[Marie Moloney]]
| data-sort-value="1958" | 1958-08-26
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1822
|
| [[Marie Mullen]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1823
|
| [[Marita Conlon-McKenna]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1824
|
| [[Mark Vaughan]]
| data-sort-value="1985" | 1985-10-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1825
| [[Íomhá:Martin Conway 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Martin Conway]]
| data-sort-value="1974" | 1974-04-08
|
| [[Inis Díomáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1826
| [[Íomhá:Martin Ferris TD (6133609624).jpg|center|128px]]
| [[Martin Ferris]]
| data-sort-value="1952" | 1952-02-10
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1827
|
| [[Martin Gibbons]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-01
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1828
| [[Íomhá:Martin Heydon 2017.jpg|center|128px]]
| [[Martin Heydon]]
| data-sort-value="1978" | 1978-08-09
|
| [[Cill Chuillinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1829
|
| [[Máirtín Ó Stoirín]]
| data-sort-value="1964" | 1964-09-28
|
| [[An Bealach, Contae Loch Garman|An Bealach]]
|-
| style='text-align:right'| 1830
| [[Íomhá:Marty Morrissey perched upon a stool.jpg|center|128px]]
| [[Marty Morrissey]]
| data-sort-value="1958" | 1958-10-28
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1831
| [[Íomhá:Mary Ann O'Brien, 2011.jpg|center|128px]]
| [[Mary Ann O'Brien]]
| data-sort-value="1960" | 1960-09-08
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1832
|
| [[Mary Laffoy (breitheamh)|Mary Laffoy]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-17
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 1833
| [[Íomhá:Mary Mitchell O'Connor 2011.jpg|center|128px]]
| [[Mary Mitchell O'Connor|Máire Mistéil Ní Chonchubhair]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-10
|
| [[Baile an Mhuilinn, Contae na Gaillimhe|Baile an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1834
|
| [[Mary Moran]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-28
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1835
|
| [[Mary Wilson (craoltóir)]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1836
| [[Íomhá:Matt Connor of Offaly — one of the greatest footballers of all time.jpg|center|128px]]
| [[Maitiú Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
| [[Inis na mBreatnach]]
|-
| style='text-align:right'| 1837
| [[Íomhá:Mattie McGrath.jpg|center|128px]]
| [[Mattie McGrath]]
| data-sort-value="1958" | 1958-09-01
|
| ''[[:d:Q7017303|An Caisleán Nua]]''
|-
| style='text-align:right'| 1838
|
| [[Maura Derrane]]
| data-sort-value="1970" | 1970-07-08
|
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1839
| [[Íomhá:Maurice Fitzgerald, Semple Stadium Wall of Fame.jpg|center|128px]]
| [[Muiris Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1840
| [[Íomhá:Maurice Quinlivan 2015.jpg|center|128px]]
| [[Maurice Quinlivan]]
| data-sort-value="1967" | 1967-11-23
|
| [[Baile Uí Neachtain Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1841
|
| [[Muiris Ó Seanacháin]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-01
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1842
| [[Íomhá:Fight Like Apes - MayKay.jpg|center|128px]]
| [[MayKay]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1843
| [[Íomhá:Megan Campbell (21384714842).jpg|center|128px]]
| [[Megan Campbell]]
| data-sort-value="1993" | 1993-06-28
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1844
|
| [[Michael Comiskey]]
| data-sort-value="1953" | 1953-10-01
|
| [[Cluainín]]
|-
| style='text-align:right'| 1845
| [[Íomhá:Michael Creed in 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Creed]]
| data-sort-value="1963" | 1963-06-29
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1846
| [[Íomhá:Michael Darragh MacAuley.jpg|center|128px]]
| [[Michael Darragh MacAuley]]
| data-sort-value="1986" | 1986-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1847
| [[Íomhá:Mick Devine.jpg|center|128px]]
| [[Michael Devine]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-19
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1848
|
| [[Micheál Ó Fionnalaigh]]
| data-sort-value="1985" | 1985-02-28
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 1849
|
| [[Micheál Mac Síomóin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-04-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1850
| [[Íomhá:Michael Healy-Rae 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Healy-Rae]]
| data-sort-value="1967" | 1967-01-11
|
| [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1851
|
| [[Michael Hennessy]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1852
|
| [[Mícheál Caomhánach]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-06
|
| [[Achadh Úr]]
|-
| style='text-align:right'| 1853
|
| [[Michael McCarthy]]
| data-sort-value="1976" | 1976-11-15
|
| [[Dún Mánmhaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1854
| [[Íomhá:Michael McGlynn 2016.jpg|center|128px]]
| [[Michael McGlynn]]
| data-sort-value="1964" | 1964-05-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1855
| [[Íomhá:Michael McGrath 2014 (headshot).jpg|center|128px]]
| [[Michael McGrath (Corcaigh Theas-Láir)|Michael McGrath]]
| data-sort-value="1976" | 1976-08-23
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1856
| [[Íomhá:1718895518772 20240620 MCNAMARA Michael IE 004.jpg|center|128px]]
| [[Michael McNamara]]
| data-sort-value="1974" | 1974-03-01
|
| [[An Scairbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1857
|
| [[Michael Meehan]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1858
|
| [[Michael Mullins]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-22
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1859
| [[Íomhá:Michael D'Arcy 2014.jpg|center|128px]]
| [[Michael W. D'Arcy]]
| data-sort-value="1970" | 1970-02-26
|
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1860
|
| [[Mícheál Breathnach (Port Láirge)|Mícheál Breathnach]]
| data-sort-value="1983" | 1983-04-23
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1861
|
| [[Michelle Mulherin]]
| data-sort-value="1972" | 1972-01-20
|
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1862
| [[Íomhá:Michelle O'Neill, Feb 2024 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michelle O'Neill]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-10
|
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 1863
| [[Íomhá:Member of the European Parliament Michael Wallace.jpg|center|128px]]
| [[Mick Wallace]]
| data-sort-value="1955" | 1955-11-09
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1864
|
| [[Mickey Kearns]]
| data-sort-value="1943" | 1943-04-18
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1865
|
| [[Mike Denver]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-15
|
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 1866
|
| [[Mike Frank Russell]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 1867
| [[Íomhá:Miriam O'Callaghan in chat with Ryan Tubridy.jpg|center|128px]]
| [[Miriam O'Callaghan]]
| data-sort-value="1960" | 1960-01-06
|
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1868
| [[Íomhá:Niall Burke cropped.jpg|center|128px]]
| [[Níall de Búrca]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-21
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1869
| [[Íomhá:Niall Collins.jpg|center|128px]]
| [[Niall Collins]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-30
|
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 1870
|
| [[Nioclás Inglis]]
| data-sort-value="1962" | 1962-10-20
|
| [[Cuilleann, Contae Thiobraid Árann|Cuilleann]]
|-
| style='text-align:right'| 1871
|
| [[Nollaig Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1990" | 1990-04-12
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1872
|
| [[Nollaig Mac Craith]]
| data-sort-value="1990" | 1990-12-17
|
| [[Luachma]]
|-
| style='text-align:right'| 1873
|
| [[Nollaig Ó Muraíle]]
|
|
| [[Cnoc Mhuire, Contae Mhaigh Eo|Cnoc Mhuire]]
|-
| style='text-align:right'| 1874
| [[Íomhá:Oliver Callan in chat with Ryan Tubridy.jpg|center|128px]]
| [[Oliver Callan]]
| data-sort-value="1980" | 1980-12-27
|
| [[Inis Caoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1875
|
| [[Ollie Cahill]]
| data-sort-value="1975" | 1975-09-29
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1876
|
| [[Orla Guerin]]
| data-sort-value="1966" | 1966-05-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1877
|
| [[P.S. Ó Riain]]
| data-sort-value="1977" | 1977-06-15
|
| [[Baile Sheáin, Contae Chill Chainnigh|Baile Sheáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1878
|
| [[Pádraig Mac Aindriú]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1879
|
| [[Pádraig de Priondragás]]
| data-sort-value="1958" | 1958
|
| ''[[:d:Q4222952|Clárach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1880
| [[Íomhá:Panti Bliss (20922291612).jpg|center|128px]]
| [[Rory O'Neill]]
| data-sort-value="1968" | 1968-11-16
|
| [[Baile an Róba]]
|-
| style='text-align:right'| 1881
|
| [[Paschal Mooney]]
| data-sort-value="1947" | 1947-10-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1882
| [[Íomhá:Pat Deering 2016.png|center|128px]]
| [[Pat Deering]]
| data-sort-value="1967" | 1967-02-02
|
| [[Ráth Bhile]]
|-
| style='text-align:right'| 1883
|
| [[Pádraig Ó Dónalláin]]
| data-sort-value="1985" | 1985-06-19
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1884
|
| [[Pat Gilroy]]
| data-sort-value="1971" | 1971-11-03
|
| [[Marino]]
|-
| style='text-align:right'| 1885
|
| [[Pat O'Neill]]
| data-sort-value="1958" | 1958-11-14
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1886
| [[Íomhá:Patrick Horgan.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó hOrgáin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-05-05
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1887
|
| [[Patrick Maher]]
| data-sort-value="1989" | 1989-10-12
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1888
|
| [[Patrick Norton]]
| data-sort-value="1928" | 1928
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1889
|
| [[Patrick Nulty]]
| data-sort-value="1982" | 1982-11-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1890
|
| [[Pádraig Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1991" | 1991-02-06
|
| ''[[:d:Q7850732|An Tobar]]''
|-
| style='text-align:right'| 1891
| [[Íomhá:Patrick O'Donovan - 2018.jpg|center|128px]]
| [[Patrick O'Donovan]]
| data-sort-value="1977" | 1977-03-21
|
| [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1892
| [[Íomhá:Paudie Coffey.jpg|center|128px]]
| [[Paudie Coffey]]
| data-sort-value="1969" | 1969-05-15
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1893
|
| [[Paudie O'Sullivan]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1894
|
| [[Paul Casey]]
| data-sort-value="1981" | 1981-10-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1895
|
| [[Paul (Óg) Connaughton]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01
|
| [[An Creagán, Contae na Gaillimhe|An Creagán]]
|-
| style='text-align:right'| 1896
|
| [[Paul Griffin]]
|
|
| [[Stigh Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1897
|
| [[Paul O'Connor]]
|
|
| [[Neidín]]
|-
| style='text-align:right'| 1898
| [[Íomhá:Paul Ryan (hurler).jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Riain]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1899
|
| [[Pádraic Ó Mathúna|Pauric Mahony]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-11
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1900
| [[Íomhá:Peadar Tóibín 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Peadar Tóibín]]
| data-sort-value="1974" | 1974-06-19
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1901
| [[Íomhá:Peter Fitzpatrick.jpg|center|128px]]
| [[Peter Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1962" | 1962-05-11
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1902
|
| [[Pilib Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1991" | 1991-01-09
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1903
|
| [[Pilib Mac Mathúna]]
| data-sort-value="1987" | 1987-09-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1904
|
| [[Pádhraic Ó Comáin]]
|
|
| ''[[:d:Q4253241|Leacach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1905
| [[Íomhá:Pádraic Maher(cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Maher]]
| data-sort-value="1989" | 1989-02-09
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1906
|
| [[Pádraig Ó Baoill]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|An Baile Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1907
|
| [[Pádraig Reidy]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1908
|
| [[Páidí Ó Lionáird]]
| data-sort-value="1968" | 1968-08-17
|
| [[Cúil Aodha]]
|-
| style='text-align:right'| 1909
| [[Íomhá:Rachel Allen at MAD Symposium.jpg|center|128px]]
| [[Rachel Allen]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1910
| [[Íomhá:Ray Butler.jpg|center|128px]]
| [[Ray Butler (polaiteoir)|Ray Butler]]
| data-sort-value="1965" | 1965-12-30
|
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 1911
| [[Íomhá:RTE's WINTER SEASON LAUNCH (SMOCK ALLEY THEATRE) REF-107022 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ray D'Arcy]]
| data-sort-value="1964" | 1964-09-01
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1912
|
| [[Ray Kennedy (iriseoir)|Ray Kennedy]]
| data-sort-value="1970" | 1970
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1913
| [[Íomhá:Becky Lynch July 2019.jpg|center|128px]]
| [[Becky Lynch]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-30
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1914
| [[Íomhá:Regina Doherty, 2017.jpg|center|128px]]
| [[Regina Doherty|Ríona Uí Dhochartaigh]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1915
| [[Íomhá:Richie Hogan from TJ Reid, Seán Kelly, Richie Hogan, Walter Walsh.jpg|center|128px]]
| [[Risteard Ó hÓgáin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-08-08
|
| [[Dún Feart]]
|-
| style='text-align:right'| 1916
|
| [[Risteárd Cooper]]
| data-sort-value="1969" | 1969-02
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1917
|
| [[Rita Ann Higgins]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1918
| [[Íomhá:Robert Ballagh 2014.jpg|center|128px]]
| [[Robert Ballagh]]
| data-sort-value="1943" | 1943-09-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1919
|
| [[Robert Dowds]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1920
|
| [[Roger Garland]]
| data-sort-value="1933" | 1933-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1921
|
| [[Roibeard Ó Maolalaigh]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1922
|
| [[Ronan Collins]]
| data-sort-value="1952" | 1952-10-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1923
|
| [[Rónán Ó Corráin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-02-26
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1924
|
| [[Ross McConnell]]
|
|
| [[Glas Naíon]]
|-
| style='text-align:right'| 1925
|
| [[Ross O'Carroll]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1926
|
| [[Ryan Ó Dubhuir]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-23
|
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 1927
| [[Íomhá:Ryan O'Shaughnessy (2) 20180508 EuroVisionary (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ryan O'Shaughnessy]]
| data-sort-value="1992" | 1992-09-27
|
| [[Na Sceirí]]
|-
| style='text-align:right'| 1928
| [[Íomhá:Ryan Tubridy, 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ryan Tubridy]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1929
| [[Íomhá:Róisín O On Stage With Mary Black Her Mother At The Stand For The Truth Event --stand4truth--143406 (29372207157).jpg|center|128px]]
| [[Róisín O]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1930
|
| [[Rónán Mac Con Iomaire]]
| data-sort-value="1975" | 1975-01-02
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1931
| [[Íomhá:Rónán Mullen - 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rónán Mullen]]
| data-sort-value="1970" | 1970-10-13
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1932
|
| [[Rónán Ó Flatharta]]
|
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1933
| [[Íomhá:Sandra McLellan TD, Cork East (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Sandra McLellan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-05
|
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1934
|
| [[Seamus Moore]]
| data-sort-value="1947" | 1947-06-18
|
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1935
|
| [[Séamas Ó Muíneacháin]]
| data-sort-value="1973" | 1973-10-22
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1936
| [[Íomhá:Sean Barrett 2014.png|center|128px]]
| [[Sean Barrett (eacnamaí)|Sean Barrett]]
| data-sort-value="1944" | 1944
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1937
| [[Íomhá:Sean O'Rourke crop.jpg|center|128px]]
| [[Sean O'Rourke]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1938
|
| [[Seán Bán Breathnach]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1939
| [[Íomhá:Seán Crowe 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Crowe]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1940
|
| [[Seán Ó Curraoin (iománaí)|Seán Ó Curraoin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-11-11
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1941
| [[Íomhá:Seán Kyne 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Ó Cadhain]]
| data-sort-value="1975" | 1975-05-07
|
| [[Maigh Cuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1942
| [[Íomhá:Sean-osullivan.png|center|128px]]
| [[Seán O'Sullivan]]
|
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1943
| [[Íomhá:Sean Sherlock Portrait 2020.jpeg|center|128px]]
| [[Seán Sherlock]]
| data-sort-value="1972" | 1972-12-06
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1944
| [[Íomhá:Seán Ó Fearghaíl 2016.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Fearghaíl]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-17
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1945
|
| [[Mike Murphy]]
| data-sort-value="1941" | 1941-10-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1946
|
| [[Seán Ó Dulaoích]]
| data-sort-value="1986" | 1986-09-26
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1947
|
| [[Shane Mac Dhuarcáin]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1948
|
| [[Shane Murphy]]
| data-sort-value="1983" | 1983-08-19
|
| [[An Gleanntán]]
|-
| style='text-align:right'| 1949
|
| [[Shane O'Neill]]
| data-sort-value="1986" | 1986-03-01
|
| [[Baile an Easpaig]]
|-
| style='text-align:right'| 1950
|
| [[Shane Ryan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1951
|
| [[Sharon Ní Bheoláin]]
| data-sort-value="1966" | 1966-02-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1952
| [[Íomhá:Simon Harris at the Special European Council - 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Simon Harris|Síomón Ó hEarchaí]]
| data-sort-value="1986" | 1986-10-17
|
| [[Na Clocha Liatha]]
|-
| style='text-align:right'| 1953
|
| [[Siún Nic Gearailt]]
| data-sort-value="1971" | 1971-09-14
|
| [[An Fheothanach]]
|-
| style='text-align:right'| 1954
| [[Íomhá:Stephanie Roche.jpg|center|128px]]
| [[Stephanie Zambra|Stephanie Roche]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1955
| [[Íomhá:Stephen Cluxton kick out 2012 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Stiofán Cluxton]]
| data-sort-value="1981" | 1981-12-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1956
| [[Íomhá:Stephen McDonnell.jpg|center|128px]]
| [[Stephen McDonnell (iománaí)|Stephen McDonnell]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1957
|
| [[Stiofán Ó Cuív]]
| data-sort-value="1991" | 1991-04-29
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1958
| [[Íomhá:Stephen Rice (footballer).jpg|center|128px]]
| [[Stephen Rice]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1959
| [[Íomhá:Susan Denham 2014.jpg|center|128px]]
| [[Susan Denham]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-07
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1960
| [[Íomhá:Susan O'Keeffe 2014.png|center|128px]]
| [[Susan O'Keeffe]]
| data-sort-value="1960" | 1960-09-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1961
|
| [[Séadna Ó Móra]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-09
|
| [[Droichead Abhann Ó gCearnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1962
| [[Íomhá:Séamus Callanan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamas Ó Callanáin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-15
|
| [[An Drom]]
|-
| style='text-align:right'| 1963
| [[Íomhá:Seamus Healy, Dec 2024 - (54192713966) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Healy]]
| data-sort-value="1950" | 1950-08-09
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1964
|
| [[Seán Ó Loirgneáin]]
|
|
| ''[[:d:Q104328324|An Pháirc Gharbh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1965
|
| [[Síle Ní Bhraonáin]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1966
|
| [[Síle Seoige]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-13
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1967
| [[Íomhá:TJ Reid from TJ Reid, Seán Kelly, Richie Hogan, Walter Walsh.jpg|center|128px]]
| [[T. S. Ó Maoildeirg]]
| data-sort-value="1987" | 1987-11-16
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 1968
|
| [[Tommy Tiernan]]
| data-sort-value="1969" | 1969-06-16
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1969
| [[Íomhá:Thomas Byrne.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Byrne (An Mhí Thoir)|Thomas Byrne]]
| data-sort-value="1977" | 1977-06-01
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1970
|
| [[Thomas J. Fitzpatrick (Baile Átha Cliath)|Thomas J. Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1926" | 1926-07-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1971
| [[Íomhá:Thomas Pringle politician.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Pringle]]
| data-sort-value="1967" | 1967-08-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1972
| [[Íomhá:Thomas Ryan.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ó Riain]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-19
|
| [[Tulach an Iarainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1973
|
| [[Timmy McCarthy]]
| data-sort-value="1977" | 1977-09-07
|
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1974
| [[Íomhá:Toiréasa Ferris 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Toiréasa Ferris]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-24
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1975
|
| [[Tom Barry (T.D., Fine Gael)|Tom Barry]]
| data-sort-value="1968" | 1968-10-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1976
|
| [[Tom Condon]]
| data-sort-value="1987" | 1987-11-09
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1977
|
| [[Tom Fleming]]
| data-sort-value="1951" | 1951-02
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1978
|
| [[Tomás Ó Doinn]]
| data-sort-value="1974" | 1974-05-21
|
| [[Tuaim Uí Mheára]]
|-
| style='text-align:right'| 1979
|
| [[Tommy Griffin]]
| data-sort-value="1978" | 1978-04-12
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1980
| [[Íomhá:Tommy Walsh.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Breathnach (peileadóir)|Tomás Breathnach]]
| data-sort-value="1988" | 1988-02-26
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1981
|
| [[Tomás Mac Eoin]]
| data-sort-value="1937" | 1937
|
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1982
|
| [[Tomás Ó Flatharta]]
|
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1983
|
| [[Antóin de Brún]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-01
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1984
|
| [[Antoine Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-12-15
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1985
|
| [[Tónaí Mac Taidhg]]
| data-sort-value="1946" | 1946-01
|
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 1986
|
| [[Tony Mulcahy]]
| data-sort-value="1959" | 1959-04-12
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1987
|
| [[Treasa Ní Cheannabháin]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Cill Chiaráin]]
|-
| style='text-align:right'| 1988
|
| [[Trevor Mac Goill]]
| data-sort-value="1975" | 1975
|
| [[An Scrín, Contae na Mí|An Scrín]]
|-
| style='text-align:right'| 1989
| [[Íomhá:Bishop Trevor Williams.jpg|center|128px]]
| [[Trevor Williams (easpag)|Trevor Williams]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1990
|
| [[Vincent Woods]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 1991
| [[Íomhá:Walter Walsh (hurler) cropped.jpg|center|128px]]
| [[Ualtar Breathnach]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-25
|
| [[Ros Bearrcon]]
|-
| style='text-align:right'| 1992
|
| [[Willie O'Dwyer]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-04
|
| [[Muileann an Bhata]]
|-
| style='text-align:right'| 1993
|
| [[Áine Collins]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-01
|
| [[Bántír]]
|-
| style='text-align:right'| 1994
|
| [[Éanna Ní Lamhna]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Baile an Ghearlánaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1995
|
| [[Éilís Ní Dhuibhne]]
| data-sort-value="1954" | 1954-02-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1996
| [[Íomhá:UnaOHagan-1Web.jpg|center|128px]]
| [[Úna O'Hagan]]
| data-sort-value="1962" | 1962
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1997
| [[Íomhá:2018 Helen McEntee (39947643565) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Helen McEntee|Eiléana Nic an tSaoi]]
| data-sort-value="1986" | 1986-06-08
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1998
|
| [[Paul Doolin]]
| data-sort-value="1963" | 1963-03-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1999
|
| [[Kieran Cremin]]
|
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 2000
|
| [[Hector Ó hEochagáin]]
| data-sort-value="1969" | 1969-08-17
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2001
|
| [[Nollaig Ó hÍcí]]
| data-sort-value="1980" | 1980-12-12
|
| ''[[:d:Q5315564|Dún Iomagáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 2002
|
| [[Noel Harrington]]
| data-sort-value="1970" | 1970-12-24
|
| [[Baile Chaisleáin Bhéarra]]
|-
| style='text-align:right'| 2003
|
| [[Gearóid Mac Cuinneagáin]]
| data-sort-value="1961" | 1961-08-30
|
| ''[[:d:Q17104710|An Tóchar]]''
|-
| style='text-align:right'| 2004
|
| [[Ronan Hussey]]
|
|
| [[An tSnaidhm]]
|-
| style='text-align:right'| 2005
| [[Íomhá:Terry Cavanagh (developer) picture.jpg|center|128px]]
| [[Terry Cavanagh]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Tigh Damhnata]]
|-
| style='text-align:right'| 2006
|
| [[Beairtle Ó Conaire]]
|
|
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 2007
| [[Íomhá:BiddyJenkinson.jpg|center|128px]]
| [[Biddy Jenkinson]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2008
|
| [[Brian Walsh]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-28
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2009
| [[Íomhá:Brendan Griffin, T.D. Fine Gael (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Brendan Griffin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-03-14
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2010
|
| [[Colm Mac Séalaigh]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2011
| [[Íomhá:Davy-fitzgerald-sf.jpg|center|128px]]
| [[Daithí Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-02
|
| [[Droichead Abhann Ó gCearnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2012
|
| [[Dymphna Lonergan]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2013
|
| [[Dáithí Mac Cárthaigh]]
|
|
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 2014
|
| [[Déaglán Collinge]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2015
|
| [[Eilís Ní Dheá]]
|
|
| [[An Tulach (An Clár)|An Tulach]]
|-
| style='text-align:right'| 2016
|
| [[Jackie Mac Donncha]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| [[Cill Chiaráin]]
|-
| style='text-align:right'| 2017
|
| [[Jimmy O'Brien Moran]]
| data-sort-value="1957" | 1957
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2018
|
| [[Liam Mac Amhlaigh]]
|
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2019
|
| [[Mairéad Mhic Dhonncha]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| ''[[:d:Q104310021|Baile Reo]]''
|-
| style='text-align:right'| 2020
|
| [[Mark Geary]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2021
| [[Íomhá:Maureen O'Sullivan (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Maureen O'Sullivan (polaiteoir)|Maureen O'Sullivan]]
| data-sort-value="1951" | 1951-03-10
|
| [[An Port Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 2022
|
| [[Micheál Ó Cuaig]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]''
|-
| style='text-align:right'| 2023
|
| [[Máirtín Óg Mac Donncha]]
|
|
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 2024
|
| [[Mícheál de Barra]]
|
|
| [[Cill Fhionnúrach]]
|-
| style='text-align:right'| 2025
|
| [[Mícheál W. Ó Murchú]]
|
|
| [[Ráth Chormaic]]
|-
| style='text-align:right'| 2026
|
| [[Niall Ó Ciosáin]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2027
| [[Íomhá:Nell Ní Chróinín 2014.jpg|center|128px]]
| [[Nell Ní Chróinín]]
| data-sort-value="1990" | 1990
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2028
|
| [[Niall Ó Cárthaigh]]
| data-sort-value="1981" | 1981-09-01
|
| [[Carraig Thuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 2029
|
| [[Paddy Bushe]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2030
|
| [[Peadar Ó hUallaigh]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2031
|
| [[Paul Seevers]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2032
|
| [[Páraic Breathnach]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| ''[[:d:Q65391591|Carna]]''
|-
| style='text-align:right'| 2033
|
| [[Pádraig Standún]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| ''[[:d:Q62035956|Baile Dhabhac]]''
|-
| style='text-align:right'| 2034
|
| [[Pádraig Ó Cíobháin]]
| data-sort-value="1951" | 1951-03-12
|
| [[Baile an Fheirtéaraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2035
|
| [[Seosamh Ó Cuaig]]
|
|
| ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]''
|-
| style='text-align:right'| 2036
|
| [[Seán Ó Curraoin]]
|
|
| [[Bearna]]
|-
| style='text-align:right'| 2037
| [[Íomhá:Stephen Donnelly 2016.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Donnelly]]
| data-sort-value="1975" | 1975-12-14
|
| [[Deilgne]]
|-
| style='text-align:right'| 2038
|
| [[Séamas Mac Annaidh]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2039
| [[Íomhá:Tony McLoughlin.jpg|center|128px]]
| [[Tony McLoughlin]]
| data-sort-value="1949" | 1949-01-19
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2040
|
| [[Tomás Ó Neachtain]]
|
|
| ''[[:d:Q104321837|Baile an tSléibhe]]''
|-
| style='text-align:right'| 2041
|
| [[Torlach Mac Con Midhe]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2042
|
| [[Neasa Ní Chinnéide]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Baile an Mhúraigh, Paróiste Mórdhach|Baile an Mhúraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2043
|
| [[Seán Ó Conghaile]]
| data-sort-value="1948" | 1948-06-14
|
| [[Leitir Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 2044
| [[Íomhá:Michael Colreavy 2011.jpg|center|128px]]
| [[Michael Colreavy]]
| data-sort-value="1948" | 1948-09
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2045
|
| [[Neil Ronan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-09-01
|
| [[Bealach Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2046
| [[Íomhá:Paul Flynn cropped.jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Floinn]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2047
| [[Íomhá:Doireann Ní Ghríofa, 2023.jpg|center|128px]]
| [[Doireann Ní Ghríofa]]
| data-sort-value="1981" | 1981-04-29
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2048
| [[Íomhá:Tom O'Sullivan (2009).jpg|center|128px]]
| [[Tom O'Sullivan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-11-15
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2049
|
| [[Keith Hanley]]
| data-sort-value="1993" | 1993-08-15
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2050
|
| [[Jim Corr (polaiteoir)|Jim Corr]]
| data-sort-value="1934" | 1934-01-25
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2051
|
| [[Patrick Gallagher]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-01
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2052
|
| [[Henry Abbott]]
| data-sort-value="1947" | 1947-12-18
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2053
| [[Íomhá:Yvonne Farrell at arcVision 2015.jpg|center|128px]]
| [[Yvonne Farrell]]
| data-sort-value="1951" | 1951
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2054
| [[Íomhá:Lorraine Higgins, Feb 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lorraine Higgins]]
| data-sort-value="1979" | 1979-08-03
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2055
|
| [[John Kelly]]
| data-sort-value="1960" | 1960-02-02
|
| [[Baile an Tobair, Contae Ros Comáin|Baile an Tobair]]
|-
| style='text-align:right'| 2056
|
| [[Mary Mooney]]
| data-sort-value="1958" | 1958-12-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2057
|
| [[Thomas Nagle]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2058
|
| [[Seosamh Ó Cuana]]
| data-sort-value="1965" | 1965-03-17
|
| [[An Ballán]]
|-
| style='text-align:right'| 2059
|
| [[John Fitzgibbon]]
| data-sort-value="1967" | 1967-05-06
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2060
|
| [[Imelda Henry]]
| data-sort-value="1967" | 1967-03-05
|
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2061
|
| [[Paul Brogan]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2062
|
| [[Cathal Barrett]]
| data-sort-value="1993" | 1993-07-21
|
| ''[[:d:Q4499047|Mainistir na Croiche]]''
|-
| style='text-align:right'| 2063
|
| [[Michael Cahill (iománaí)|Mícheál Ó Cathail]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-03
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2064
| [[Íomhá:Johnny Coen (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Comdhain]]
| data-sort-value="1991" | 1991-03-19
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2065
|
| [[Jake Ó Diolúin]]
| data-sort-value="1992" | 1992
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2066
|
| [[Shay Byrne]]
| data-sort-value="1973" | 1973
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2067
|
| [[Marc Eilís]]
| data-sort-value="1990" | 1990-08-26
|
| [[Sráid an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2068
|
| [[Iásón Mac Giollarnáth]]
| data-sort-value="1993" | 1993-12-22
|
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 2069
|
| [[Séamus Ó hAirtnéada]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-17
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2070
|
| [[Peter Duggan]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| ''[[:d:Q15964429|Cluaine]]''
|-
| style='text-align:right'| 2071
|
| [[Daithí Mac an Oirchinnigh]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-07
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2072
|
| [[Lorcán Mac Lochlainn]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-14
|
| [[Ceann Toirc]]
|-
| style='text-align:right'| 2073
| [[Íomhá:Paul Murphy (hurler) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Murchú]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-01
|
| [[Dún Feart]]
|-
| style='text-align:right'| 2074
|
| [[Seán Ó Dónaill]]
| data-sort-value="1994" | 1994-06-15
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2075
| [[Íomhá:John O'Dwyer (2014).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Duibhir]]
| data-sort-value="1991" | 1991-09-17
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2076
| [[Íomhá:Luke O'Farrell (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lúcás Ó Fearghaill]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-25
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 2077
|
| [[Roibeard Ó Sé]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-20
|
| [[Carraig Uí Leighin]]
|-
| style='text-align:right'| 2078
|
| [[Nioclás Mac Uaid]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-12
|
| [[Eifinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2079
|
| [[Shane Ó Carthaigh]]
| data-sort-value="1994" | 1994-09-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2080
| [[Íomhá:Hozier Troubadour West Hollywood.jpg|center|128px]]
| [[Hozier]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-17
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2081
|
| [[James O'Donoghue]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-19
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2082
|
| [[Pádraig Breathnach]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-12
|
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2083
|
| [[Pól Ó Mainnín]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2084
|
| [[Róisín Elsafty]]
| data-sort-value="1976" | 1976
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2085
|
| [[Eímear Noone]]
| data-sort-value="1978" | 1970s
|
| [[Cill Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 2086
| [[Íomhá:Sean-canney-3.jpg|center|128px]]
| [[Seán Canney]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-06
|
| ''[[:d:Q4882077|Béal Chláir]]''
|-
| style='text-align:right'| 2087
| [[Íomhá:Dublin footballer Jonny Cooper at the RDS Arena cropped.jpg|center|128px]]
| [[Seán Cúipéir]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2088
|
| [[John Kennedy (peileadóir)]]
| data-sort-value="2000" | 20th century
|
| ''[[:d:Q55437286|Eas Daoi]]''
|-
| style='text-align:right'| 2089
| [[Íomhá:Jack McCaffrey (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Gafraidh (peileadóir)|Seán Mac Gafraidh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-10-19
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2090
|
| [[Conor McManus]]
|
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 2091
| [[Íomhá:Brendan McCahey live performance 2014-07-14 20-23.jpg|center|128px]]
| [[Brendan McCahey]]
| data-sort-value="1976" | 1976
|
| ''[[:d:Q4319146|Machaire Cluana]]''
|-
| style='text-align:right'| 2092
|
| [[Séamus de Barra]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-29
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2093
| [[Íomhá:Grace O'Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Grace O'Sullivan|Grace O’Sullivan]]
| data-sort-value="1962" | 1962-03-08
|
| [[Trá Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2094
|
| [[Déin Mac Concharraige]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2095
|
| [[Stephen Walsh]]
| data-sort-value="1985" | 1985-12-20
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2096
|
| [[Ailéin Ó Ceadagáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-17
|
| [[Dúglas]]
|-
| style='text-align:right'| 2097
| [[Íomhá:Lynn Boylan (Lynn Ní Bhaoigheallain).jpg|center|128px]]
| [[Lynn Ní Bhaoighealláin|Lynn Boylan]]
| data-sort-value="1976" | 1976-11-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2098
| [[Íomhá:Damien Cahalane cropped.jpg|center|128px]]
| [[Damien Cahalane]]
| data-sort-value="1992" | 1992-08-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2099
| [[Íomhá:Ruth Coppinger.jpg|center|128px]]
| [[Ruth Coppinger]]
| data-sort-value="1967" | 1967-04-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2100
|
| [[Áistín Ó Gliasáin]]
| data-sort-value="1995" | 1995-06-27
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2101
| [[Íomhá:Gabrielle McFadden.jpg|center|128px]]
| [[Gabrielle McFadden]]
| data-sort-value="1967" | 1967-04-09
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 2102
| [[Íomhá:Liadh Ní Riada MLA Oct 2018 (close cropped).jpg|center|128px]]
| [[Liadh Ní Riada]]
| data-sort-value="1966" | 1966-11-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2103
| [[Íomhá:Roderic O'Gorman.jpg|center|128px]]
| [[Roderic O’Gorman]]
| data-sort-value="1982" | 1982-12-12
|
| [[Mullach Eadrad]]
|-
| style='text-align:right'| 2104
|
| [[Seán Mac Mathúna]]
| data-sort-value="1936" | 1936
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2105
| [[Íomhá:Donall o healai 2020 1.jpg|center|128px]]
| [[Dónall Ó Héalaí]]
| data-sort-value="1987" | 1987
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2106
|
| [[Killian Burke]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-09
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 2107
|
| [[Lee Chin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-10-08
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2108
| [[Íomhá:Brian Lawton (hurler).jpg|center|128px]]
| [[Brian Ó Lachtnáin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-09
|
| [[Baile na Martra]]
|-
| style='text-align:right'| 2109
|
| [[Rónán Ó Meachair]]
| data-sort-value="1995" | 1995-11-09
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2110
| [[Íomhá:Sarah Greene at Abbey Theatre Noble Call.jpg|center|128px]]
| [[Sarah Greene]]
| data-sort-value="1984" | 1984-07-21
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2111
|
| [[Peter Charleton]]
| data-sort-value="1956" | 1956-03-27
|
| [[Caisleán Cnucha]]
|-
| style='text-align:right'| 2112
|
| [[Seosamh Ó hOldáin]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-02
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 2113
| [[Íomhá:2022-08-18 European Championships 2022 – Men's 400 Metres Hurdles by Sandro Halank–014.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Barr]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-24
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2114
|
| [[Christina Noble]]
| data-sort-value="1944" | 1944-12-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2115
|
| [[Seán Breathnach]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2116
| [[Íomhá:Paul O'Donovan 2016.jpg|center|128px]]
| [[Paul O'Donovan]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-19
|
| ''[[:d:Q104297150|An Lisín]]''
|-
| style='text-align:right'| 2117
| [[Íomhá:Bregenz- Subsidiarityconference-Gerard P Craughwell-01a.jpg|center|128px]]
| [[Gerard Craughwell]]
| data-sort-value="1953" | 1953-11-22
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2118
| [[Íomhá:Michael Fitzmaurice.jpg|center|128px]]
| [[Michael Fitzmaurice]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-18
|
| [[Glinsce, Contae na Gaillimhe (Béal Átha Mó)|Glinsce]]
|-
| style='text-align:right'| 2119
|
| [[Sara Berkeley]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2120
| [[Íomhá:Nóirín O'Sullivan, Dublin, 2023.jpg|center|128px]]
| [[Nóirín O'Sullivan]]
| data-sort-value="1960" | 1960-11-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2121
| [[Íomhá:20150513 ESC 2015 Molly Sterling 5070.jpg|center|128px]]
| [[Molly Sterling]]
| data-sort-value="1998" | 1998-03-08
|
| [[Pocán]]
|-
| style='text-align:right'| 2122
| [[Íomhá:Gavin Duffy.jpg|center|128px]]
| [[Gavin Duffy]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-29
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2123
|
| [[Seán Mac Craith]]
| data-sort-value="1994" | 1994-07-28
|
| [[Luachma]]
|-
| style='text-align:right'| 2124
| [[Íomhá:Gavin James Piknik i Parken 2017 (164342).jpg|center|128px]]
| [[Gavin James]]
| data-sort-value="1991" | 1991-07-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2125
| [[Íomhá:Bríd Smith.jpg|center|128px]]
| [[Bríd Smith]]
| data-sort-value="1961" | 1961-09-18
|
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2126
| [[Íomhá:Áine Ní Ghlinn.jpg|center|128px]]
| [[Áine Ní Ghlinn]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2127
|
| [[Lucy O'Byrne]]
| data-sort-value="1991" | 1991<br/>1992
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2128
| [[Íomhá:Gerard Barrett at DIFF 2015.jpg|center|128px]]
| [[Gerard Barrett]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-05
|
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2129
|
| [[Barra Ó hAonghusa|Barry Hennessy]]
| data-sort-value="1989" | 1989-10-14
|
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2130
| [[Íomhá:Jacksepticeye by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| [[Jacksepticeye]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-07
|
| [[An Clochán (Contae Uíbh Fhailí)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 2131
|
| [[Cian Ó Loingsigh|Cian Lynch]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-03
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2132
|
| [[Daithí Mac Braoin]]
| data-sort-value="1985" | 1985-09-20
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2133
|
| [[Daithí Ó Riada (Luimneach)|David Reidy]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[An tÁth Leacach]]
|-
| style='text-align:right'| 2134
|
| [[Déaglán hAnnáin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-11
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2135
|
| [[Gréacháin Ó Maolchathaigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-02
|
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2136
|
| [[Kim Hayden]]
|
|
| [[An Caisleán Nua, Contae Chill Mhantáin|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 2137
|
| [[Nollaig Ní Laoire]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Ráth Chairn]]
|-
| style='text-align:right'| 2138
|
| [[Páidí Ó Briain]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-05
|
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2139
|
| [[Pól de Brún]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-21
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2140
|
| [[Risteard Mac Cárthaigh]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2141
|
| [[Séamus Ó hÍcí]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2142
|
| [[Séamus Ó Riain]]
| data-sort-value="1987" | 1987-04-07
|
| [[Garraí Uí Spealáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2143
|
| [[Uáin Mac Conmara]]
| data-sort-value="1986" | 1986-06-11
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2144
|
| [[Patrick Donoghue]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2145
| [[Íomhá:Claire Hanna.JPG|center|128px]]
| [[Claire Hanna]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-19
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2146
| [[Íomhá:Susan McKenna-Lawlor Suggested That We In Ireland Should Build Our Own Rocket (Inspirefest 2015)---105769 (18976188652) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Susan McKenna-Lawlor]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2147
|
| [[Conchúir Mac Domhnall]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-22
|
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2148
|
| [[Cormac Ó Murchú]]
| data-sort-value="1993" | 1993-04-21
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2149
|
| [[Seán Mac Beinéid]]
| data-sort-value="1996" | 1996-12-05
|
| [[Baile na Sagart]]
|-
| style='text-align:right'| 2150
|
| [[Stiofán Mac Beinéid]]
| data-sort-value="1995" | 1995-10-08
|
| [[Baile na Sagart]]
|-
| style='text-align:right'| 2151
|
| [[Pádraig Ó Corráin|Padraig Ó Corráin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-03-02
|
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2152
| [[Íomhá:Noel Rock.jpg|center|128px]]
| [[Noel Rock]]
| data-sort-value="1987" | 1987-11-11
|
| [[Baile Munna]]
|-
| style='text-align:right'| 2153
|
| [[Séamus Ó Cinnéide]]
| data-sort-value="1993" | 1993-06-26
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2154
|
| [[Rónán Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2155
| [[Íomhá:Cathal Mannion (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó Mainnín]]
| data-sort-value="1994" | 1994-10-22
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2156
|
| [[Tomás Ó Muireasa|Tom Morrissey]]
| data-sort-value="1996" | 1996-05-29
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2157
|
| [[Tadhg de Búrca]]
| data-sort-value="1994" | 1994-09-19
|
| [[Clais Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2158
|
| [[Ré Ó Laighléis]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2159
| [[Íomhá:Gearóid McInerney (2014).jpg|center|128px]]
| [[Gearóid Mac an Airchinnigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-09-24
|
| [[Órán Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2160
| [[Íomhá:2019 London Marathon IMG 9029 (32788526567).jpg|center|128px]]
| [[Sinéad Diver]]
| data-sort-value="1977" | 1977-02-17
|
| [[Béal an Mhuirthead]]
|-
| style='text-align:right'| 2161
| [[Íomhá:Daithí Burke cropped.jpg|center|128px]]
| [[Daithí de Búrca]]
| data-sort-value="1992" | 1992-11-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2162
|
| [[Brían Ó Fiannachta]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2163
|
| [[Seán Ó Caoilte]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2164
| [[Íomhá:Conor Whelan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Conchúir Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-31
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2165
|
| [[Roibeard Ó Leannáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2166
| [[Íomhá:John Hanbury and Jonjo Farrell.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó hAnmhuire]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-13
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2167
| [[Íomhá:Jason Flynn (2015).jpg|center|128px]]
| [[Iasón Ó Floinn]]
| data-sort-value="1994" | 1994-11-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2168
| [[Íomhá:Pádraic Mannion(cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Ó Mainnín]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-06
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2169
|
| [[Louise O'Neill]]
| data-sort-value="1985" | 1985-02-24
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2170
| [[Íomhá:Shelly mcnamara 2013.jpg|center|128px]]
| [[Shelley McNamara]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Lios Dúin Bhearna]]
|-
| style='text-align:right'| 2171
|
| [[Pádraic Breathnach]]
| data-sort-value="1942" | 1942-07-12
|
| [[Maigh Cuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2172
| [[Íomhá:Cllr Cormac Devlin Hi Res.jpg|center|128px]]
| [[Cormac Devlin]]
| data-sort-value="1980" | 1980-08-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2173
| [[Íomhá:Sportsfile (Web Summit) (22554473410) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paddy Cosgrave]]
| data-sort-value="1983" | 1983-03-19
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2174
| [[Íomhá:Katie McCabe Republic of Ireland mix zone 2020-03-05 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Katie McCabe]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2175
|
| [[Gerard Hogan]]
| data-sort-value="1964" | 1964-12-23<br/>1958
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2176
| [[Íomhá:Paul-Photograph-jpg2.jpg|center|128px]]
| [[Paul Mercier]]
| data-sort-value="1958" | 1958
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2177
| [[Íomhá:Catherine Martin TD.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Martin]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-30
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 2178
| [[Íomhá:Gino Kenny.jpg|center|128px]]
| [[Gino Kenny]]
| data-sort-value="1972" | 1972-06-25
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2179
| [[Íomhá:Imelda Munster 2015.jpg|center|128px]]
| [[Imelda Munster]]
| data-sort-value="1968" | 1968-02-24
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2180
| [[Íomhá:Michael Harty.jpg|center|128px]]
| [[Michael Harty]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-07
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2181
| [[Íomhá:Shane Cassells (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Shane Cassells]]
| data-sort-value="1971" | 1971-03-26
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2182
| [[Íomhá:Kathleen Funchion 2015.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Funchion]]
| data-sort-value="1981" | 1981-04-22
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2183
| [[Íomhá:Frank O'Rourke.jpg|center|128px]]
| [[Frank O'Rourke]]
| data-sort-value="1969" | 1969-06-11
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2184
| [[Íomhá:John Brady 2015.jpg|center|128px]]
| [[John Brady]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-28
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2185
| [[Íomhá:John Brassil.jpg|center|128px]]
| [[John Brassil]]
| data-sort-value="1963" | 1963-05-16
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2186
| [[Íomhá:Maria Bailey TD.jpg|center|128px]]
| [[Maria Bailey]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-10
|
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 2187
| [[Íomhá:Colm Brophy 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Colm Brophy]]
| data-sort-value="1973" | 1973-01-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2188
| [[Íomhá:James Browne politician.jpg|center|128px]]
| [[James Browne]]
| data-sort-value="1975" | 1975-10-15
|
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 2189
| [[Íomhá:Declan Breathnach 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Declan Breathnach]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Droichead an Chnoic]]
|-
| style='text-align:right'| 2190
| [[Íomhá:Mary Butler.jpg|center|128px]]
| [[Mary Butler]]
| data-sort-value="1963" | 1963-01-27
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2191
| [[Íomhá:Jackie Cahill.jpg|center|128px]]
| [[Jackie Cahill]]
| data-sort-value="1957" | 1957-08-05
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2192
| [[Íomhá:Pat Buckley 2016.jpg|center|128px]]
| [[Pat Buckley]]
| data-sort-value="1968" | 1968-07-13
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 2193
| [[Íomhá:Peter Burke 2025 South Boston St. Patrick's Day Breakfast 54397908242 1.jpg|center|128px]]
| [[Peter Burke]]
| data-sort-value="1982" | 1982-10-22
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2194
| [[Íomhá:Jack Chambers (polaiteoir).jpg|center|128px]]
| [[Jack Chambers]]
| data-sort-value="1990" | 1990-11-21
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2195
| [[Íomhá:Michael Collins politician.jpg|center|128px]]
| [[Michael Collins (polaiteoir)|Michael Collins]]
| data-sort-value="1958" | 1958-07-15
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2196
| [[Íomhá:Pat Casey.jpg|center|128px]]
| [[Pat Casey]]
| data-sort-value="1962" | 1962-03-11
|
| [[An Láithreach]]
|-
| style='text-align:right'| 2197
| [[Íomhá:Lisa Chambers (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Lisa Chambers]]
| data-sort-value="1986" | 1986-08-24
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2198
| [[Íomhá:John Lahart.jpg|center|128px]]
| [[John Lahart]]
| data-sort-value="1960" | 1960-10-08
|
| [[Baile Uí Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2199
| [[Íomhá:James Lawless TD.jpg|center|128px]]
| [[James Lawless]]
| data-sort-value="1976" | 1976-08-19
|
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2200
| [[Íomhá:Danny Healy-Rae.jpg|center|128px]]
| [[Danny Healy-Rae]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-16
|
| [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2201
| [[Íomhá:Martin Kenny 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Martin Kenny]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-01
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2202
| [[Íomhá:Kevin Boxer Moran.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Moran (polaiteoir)|Kevin Moran]]
| data-sort-value="1963" | 1963-05-12
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 2203
| [[Íomhá:Aindrias Moynihan.jpg|center|128px]]
| [[Aindrias Moynihan]]
| data-sort-value="1967" | 1967-10-17
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2204
| [[Íomhá:Josepha Madigan.jpg|center|128px]]
| [[Josepha Madigan]]
| data-sort-value="1970" | 1970-05-21
|
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2205
| [[Íomhá:Denise Mitchell 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denise Mitchell]]
| data-sort-value="1976" | 1976-11-22
|
| [[An Chúlóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2206
| [[Íomhá:Tom Neville 2016.png|center|128px]]
| [[Tom Neville (polaiteoir)|Tom Neville]]
| data-sort-value="1975" | 1975-09-25
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2207
| [[Íomhá:Margaret Murphy O'Mahony 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Margaret Murphy O'Mahony]]
| data-sort-value="1969" | 1969-10-07
|
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 2208
| [[Íomhá:Eugene Murphy.jpg|center|128px]]
| [[Eugene Murphy]]
| data-sort-value="1965" | 1965-08-26
|
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 2209
| [[Íomhá:Kate O'Connell in 2014.jpg|center|128px]]
| [[Kate O'Connell]]
| data-sort-value="1980" | 1980-01-03
|
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2210
| [[Íomhá:Kevin O'Keeffe.jpg|center|128px]]
| [[Kevin O'Keeffe]]
| data-sort-value="1964" | 1964-03-09
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2211
| [[Íomhá:Carol Nolan 2015.jpg|center|128px]]
| [[Carol Nolan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-05-23
|
| [[Baile Mhic Ádaim]]
|-
| style='text-align:right'| 2212
| [[Íomhá:Jim O'Callaghan.jpg|center|128px]]
| [[Jim O'Callaghan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-01-05
|
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2213
| [[Íomhá:Louise O'Reilly TD (32890052618) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Louise O'Reilly]]
| data-sort-value="1973" | 1973-09-27
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2214
| [[Íomhá:Anne Rabbitte.jpg|center|128px]]
| [[Anne Rabbitte]]
| data-sort-value="1970" | 1970-04-11
|
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 2215
| [[Íomhá:Donnchadh Ó Laoghaire 2014.jpg|center|128px]]
| [[Donnchadh Ó Laoghaire (polaiteoir)|Donnchadh Ó Laoghaire]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-14
|
| ''[[:d:Q17104710|An Tóchar]]''
|-
| style='text-align:right'| 2216
| [[Íomhá:Fiona O Loughlin 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Fiona O'Loughlin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-09-08
|
| [[Ráth Iomgháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2217
| [[Íomhá:Niamh Smyth (portrait).jpg|center|128px]]
| [[Niamh Smyth]]
| data-sort-value="1972" | 1972-04-19
|
| [[Muinchille]]
|-
| style='text-align:right'| 2218
| [[Íomhá:Sabina Higgins.jpg|center|128px]]
| [[Sabina Higgins]]
| data-sort-value="1944" | 1944-05-07
|
| [[Baile an Daighin, Contae Mhaigh Eo|Baile an Daighin]]
|-
| style='text-align:right'| 2219
| [[Íomhá:Cian O'Callaghan 2020.jpg|center|128px]]
| [[Cian O’Callaghan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-05-10<br/>1979-05-07
|
| [[Cill Fhionntain]]
|-
| style='text-align:right'| 2220
|
| [[Seán Mac Giobúin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-09-21
|
| [[Áth Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2221
| [[Íomhá:Lynn Ruane TD.jpg|center|128px]]
| [[Lynn Ruane]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-20
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2222
| [[Íomhá:Dee Forbes 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dee Forbes]]
| data-sort-value="1967" | 1967-02
|
| [[Drom Dhá Liag]]
|-
| style='text-align:right'| 2223
| [[Íomhá:Alice-Mary Higgins.jpg|center|128px]]
| [[Alice Mary Higgins]]
| data-sort-value="1975" | 1975-06-17
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2224
|
| [[Michael Lawson]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Cúil Darach]]
|-
| style='text-align:right'| 2225
| [[Íomhá:Fintan Warfield 2015.jpg|center|128px]]
| [[Fintan Warfield]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-16
|
| [[Crois Araild]]
|-
| style='text-align:right'| 2226
| [[Íomhá:Tim Lombard.jpg|center|128px]]
| [[Tim Lombard]]
| data-sort-value="1976" | 1976-02-17
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2227
| [[Íomhá:Jennifer Murnane O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Murnane-O'Connor]]
| data-sort-value="1966" | 1966-05-24
|
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2228
| [[Íomhá:Aidan Davitt.jpg|center|128px]]
| [[Aidan Davitt]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-13
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2229
| [[Íomhá:Gerry Horkan.jpg|center|128px]]
| [[Gerry Horkan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-07-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2230
| [[Íomhá:Maura Hopkins.jpg|center|128px]]
| [[Maura Hopkins]]
| data-sort-value="1984" | 1984-05-25
|
| [[Bealach an Doirín]]
|-
| style='text-align:right'| 2231
| [[Íomhá:Conor cleary.jpg|center|128px]]
| [[Conor Cleary]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 2232
| [[Íomhá:Gary O'Donovan 2016.jpg|center|128px]]
| [[Gary O'Donovan]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-30
|
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 2233
|
| [[Aron Ó Seanachair]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Sionainn (baile)|Sionainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2234
| [[Íomhá:Rose Conway-Walsh (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rose Conway-Walsh]]
| data-sort-value="1969" | 1969-10-13
|
| [[Béal an Mhuirthead]]
|-
| style='text-align:right'| 2235
| [[Íomhá:Victor Boyhan 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Victor Boyhan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-04-30
|
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2236
| [[Íomhá:Máire Devine 2015.jpg|center|128px]]
| [[Máire Devine]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-07
|
| [[Na Saoirsí]]
|-
| style='text-align:right'| 2237
| [[Íomhá:Paul Gavan 2016.jpg|center|128px]]
| [[Paul Gavan]]
| data-sort-value="1965" | 1965-11-29
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2238
| [[Íomhá:Maria Byrne 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Maria Byrne]]
| data-sort-value="1967" | 1967-11-27
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2239
| [[Íomhá:Lorraine Clifford-Lee.jpg|center|128px]]
| [[Lorraine Clifford-Lee]]
| data-sort-value="1972" | 1972-07-24
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2240
| [[Íomhá:Catherine Ardagh.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Ardagh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-09-20
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2241
| [[Íomhá:Keith Swanick.jpg|center|128px]]
| [[Keith Swanick]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-12
|
| [[An Caisleán Riabhach]]
|-
| style='text-align:right'| 2242
| [[Íomhá:Neale Richmond 2016.jpg|center|128px]]
| [[Neale Richmond]]
| data-sort-value="1983" | 1983-03-15
|
| [[Baile an tSaoir]]
|-
| style='text-align:right'| 2243
| [[Íomhá:Colette Kelleher.jpg|center|128px]]
| [[Colette Kelleher]]
| data-sort-value="1960" | 1960-10-09
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2244
| [[Íomhá:Pádraig Ó Céidigh.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Céidigh]]
| data-sort-value="1957" | 1957-01-02
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2245
|
| [[Seán de Brún]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| ''[[:d:Q28232598|Baile Uí Aodha, Contae an Chláir]]''
|-
| style='text-align:right'| 2246
| [[Íomhá:Anne Maria Waters.jpg|center|128px]]
| [[Anne Marie Waters]]
| data-sort-value="1977" | 1977-08-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2247
|
| [[Daithí Ó Riada (An Clár)]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2248
|
| [[Diarmaid Ó Broin]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 2249
|
| [[James Toher]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Baile Átha Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 2250
| [[Íomhá:Paul Daly.jpg|center|128px]]
| [[Paul Daly]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-19
|
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2251
| [[Íomhá:John Dolan politician.jpg|center|128px]]
| [[John Dolan]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-13
|
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2252
| [[Íomhá:JoanFreemanPetaHousePressPack.jpg|center|128px]]
| [[Joan Freeman]]
| data-sort-value="1958" | 1958-04-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2253
|
| [[Dónall Mac Cormaic]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-28
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2254
|
| [[Barra de Nais|Barry Nash]]
| data-sort-value="1996" | 1996-12-31
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2255
|
| [[Seán Mac Clochaire]]
| data-sort-value="1997" | 1997-08-25
|
| [[Dúglas]]
|-
| style='text-align:right'| 2256
|
| [[Liam de Bluinsín]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2257
|
| [[Damien Ó Ciaragáin]]
| data-sort-value="1994" | 1994-01-11
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2258
| [[Íomhá:Adrian Tuohy (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Adrian Ó Tuathaigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-14
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2259
|
| [[Siobhán McSweeney]]
| data-sort-value="1979" | 1979-12-27
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2260
|
| [[Jamie Barron]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2261
| [[Íomhá:Enda O'Coineen (5).jpg|center|128px]]
| [[Enda Ó Coinnín]]
| data-sort-value="1955" | 1955-01-01
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2262
| [[Íomhá:Brendan Murray Kyiv 2017.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Murray]]
| data-sort-value="1996" | 1996-11-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2263
|
| [[David Byrne]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2264
|
| [[Gearóid Ó hÉigeartaigh]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2265
| [[Íomhá:Máirín Ní Dhonnchadha (NUI Galway) XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011.jpg|center|128px]]
| [[Máirín Ní Dhonnchadha]]
| data-sort-value="1957" | 1957
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2266
|
| [[Lúcás Miach]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-29
|
| [[Baile Níos]]
|-
| style='text-align:right'| 2267
|
| [[Aisling Ní Dhonnchadha]]
|
|
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 2268
|
| [[Rory Keenan]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2269
|
| [[Matthew Hussey]]
| data-sort-value="1942" | 1942
|
| [[An Chathair, Contae Thiobraid Árann|An Chathair]]
|-
| style='text-align:right'| 2270
|
| [[Michael English]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-23
|
| [[Díseart Diarmada]]
|-
| style='text-align:right'| 2271
|
| [[Colm Ó Spealáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-07-01
|
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2272
|
| [[Darragh Mac Giobúin]]
| data-sort-value="1997" | 1997-04-01
|
| [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]
|-
| style='text-align:right'| 2273
|
| [[Mícheál Ó Cathaláin]]
| data-sort-value="1995" | 1995-06-17
|
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 2274
|
| [[Seán Mac Erlaine]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2275
|
| [[Marc Ó Colmáin]]
| data-sort-value="1997" | 1997-12-23
|
| [[An Bhlarna]]
|-
| style='text-align:right'| 2276
|
| [[Déin Ó Brosnacháin]]
| data-sort-value="1991" | 1991-06-24
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2277
|
| [[Roibeard Ó Floinn]]
| data-sort-value="1997" | 1997-11-07
|
| [[An Gleanntán]]
|-
| style='text-align:right'| 2278
| [[Íomhá:Hayley Nolan Lewes FC Women 2 London City 3 14 02 2021-235 (50944207431) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Hayley Nolan]]
| data-sort-value="1997" | 1997-03-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2279
|
| [[Barra Ó Cochláin]]
| data-sort-value="1990" | 1990
|
| [[Baile Gunnair]]
|-
| style='text-align:right'| 2280
|
| [[Darragh Ó Liatháin]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2281
| [[Íomhá:Caitriona Perry.jpg|center|128px]]
| [[Caitríona Perry]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-15
|
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 2282
|
| [[Mac Shile Ó hAodha]]
| data-sort-value="1998" | 1998
|
| [[Cill Díoma]]
|-
| style='text-align:right'| 2283
|
| [[Seán Ó Finn]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-24
|
| [[An Brú]]
|-
| style='text-align:right'| 2284
|
| [[Aron Ó Giolláin]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 2285
| [[Íomhá:Nicola Coughlan in 2024.png|center|128px]]
| [[Nicola Coughlan]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-09
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2286
|
| [[Conn Ó Ceallacháin]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2287
|
| [[Eiric na Leamhna]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2288
| [[Íomhá:Mícheál Mac Donncha 2015.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Mac Donncha]]
| data-sort-value="1965" | 1965-03-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2289
| [[Íomhá:Aaron Connolly 26072025 (1).jpg|center|128px]]
| [[Aaron Connolly]]
| data-sort-value="2000" | 2000-01-28
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2290
|
| [[Teresa Mannion]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| ''[[:d:Q20855530|Baile Gall]]''
|-
| style='text-align:right'| 2291
|
| [[Seána Kerslake]]
| data-sort-value="1992" | 1992-10-21
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2292
| [[Íomhá:Evanne Ní Chuilinn, Feb 2025 - 54319343593 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Evanne Ní Chuilinn]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2293
|
| [[Seán Ó Donnchú]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-25
|
| [[Inis Cara]]
|-
| style='text-align:right'| 2294
|
| [[Tadhg Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1997" | 1997-01-13
|
| ''[[:d:Q7020800|Baile Nua Sheandroma]]''
|-
| style='text-align:right'| 2295
|
| [[Denise McCormack]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2296
| [[Íomhá:Kerry minor Capt, Fellow Fossa Man David Clifford.jpg|center|128px]]
| [[David Clifford]]
| data-sort-value="1999" | 1999-01-22
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2297
|
| [[Níall Ó Scolaí]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-19
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2298
|
| [[Colm Basquel]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2299
|
| [[Evan Mac Cumascaigh]]
| data-sort-value="1998" | 1998
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2300
| [[Íomhá:Tara Flynn.jpg|center|128px]]
| [[Tara Flynn]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2301
|
| [[Lúc Ó Scannláin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-06-02
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2302
|
| [[Risteard Ó Laocha]]
| data-sort-value="1997" | 1997-03-13
|
| [[Inis Tíog]]
|-
| style='text-align:right'| 2303
|
| [[Máirtín Ó Ceocháin]]
| data-sort-value="1998" | 1998-12-09
|
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2304
|
| [[Darren Ó Braonáin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-11-13
|
| [[Achadh Úr]]
|-
| style='text-align:right'| 2305
|
| [[Pádraig Ó Loinn]]
| data-sort-value="1996" | 1996-12-02
|
| [[Inis Tíog]]
|-
| style='text-align:right'| 2306
|
| [[Pádraig Ó Duíginn]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-23
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2307
|
| [[Catherine Corless]]
| data-sort-value="1954" | 1954
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 2308
|
| [[Darach Ó Séaghdha]]
| data-sort-value="1950" | 20th century
|
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2309
|
| [[Osgur Ó Ciardha]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2310
| [[Íomhá:Harriet Scott (footballer) Lewes FC Women 0 Birmingham City 0 21 08 2022-595 (52303311389).jpg|center|128px]]
| [[Harriet Scott]]
| data-sort-value="1993" | 1993-02-10
|
| [[Baile Coimín]]<br/>[[Reading, Berkshire|Reading]]
|-
| style='text-align:right'| 2311
|
| [[Georgia Drummy]]
| data-sort-value="2000" | 2000-04-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2312
| [[Íomhá:Sally Rooney.png|center|128px]]
| [[Sally Rooney]]
| data-sort-value="1991" | 1991-02-20
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2313
| [[Íomhá:Rhasidat Adeleke at 400m women Final Budapest 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rhasidat Adeleke]]
| data-sort-value="2002" | 2002-08-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2314
|
| [[Adrian Breen]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-28
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2315
|
| [[Brian Ó hÓgáin (Tiobraid Árann)|Brian Ó hÓgáin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-07-09
|
| [[Lothra]]
|-
| style='text-align:right'| 2316
|
| [[Seán Ó Conchúir]]
| data-sort-value="1998" | 1998-10-01
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 2317
| [[Íomhá:Leanne Kiernan Lewes FC Women 0 West Ham Utd Women 5 pre season 12 08 2018-758 (43300204544) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Leanne Kiernan]]
| data-sort-value="1999" | 1999-04-27
|
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2318
|
| [[Risteard Inglis]]
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| [[Dún Bleisce]]
|-
| style='text-align:right'| 2319
|
| [[Séamus Ó Flanagáin]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| ''[[:d:Q4494222|An Fheothanach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2320
|
| [[Darragh Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| ''[[:d:Q59726393|Úlla]]''
|-
| style='text-align:right'| 2321
|
| [[Grace O'Flanagan]]
| data-sort-value="1989" | 1989-04-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2322
|
| [[Yvonne O'Byrne]]
| data-sort-value="1992" | 1992-01-02
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2323
|
| [[Nicola Evans]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-17
|
| [[Cluain Sceach]]
|-
| style='text-align:right'| 2324
|
| [[Roisin Upton|Róisín Upton]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-01
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2325
|
| [[Nicola Daly]]
| data-sort-value="1988" | 1988-04-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2326
|
| [[Aifric Mac Aodha]]
| data-sort-value="1979" | 1979
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2327
|
| [[Caitríona Ní Chléirchín]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Scairbh na gCaorach]]
|-
| style='text-align:right'| 2328
|
| [[Éanna Ó Muireasa]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2329
|
| [[Dónall Ó Muireasa]]
| data-sort-value="1993" | 1993-04-20
|
| [[Caisleán Uí Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 2330
|
| [[Pádraig Ó Riain (iománaí)|Pádraig Ó Riain]]
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| [[Dún Bleisce]]
|-
| style='text-align:right'| 2331
|
| [[Clíodhna Ní Lionáin]]
|
|
| [[Cúil Ghréine]]
|-
| style='text-align:right'| 2332
|
| [[Bríd Ní Mhóráin]]
| data-sort-value="1951" | 1951
|
| [[Áth Trasna]]
|-
| style='text-align:right'| 2333
|
| [[Claire O'Riordan]]
| data-sort-value="1994" | 1994-10-12
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2334
|
| [[Rory Ó Beagáin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-04-11
|
| [[An Bhoth|Baile an Scotaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2335
| [[Íomhá:Pódio Olímpico (boxe, feminino) (cropped - Harrington).jpg|center|128px]]
| [[Kellie Harrington]]
| data-sort-value="1989" | 1989-12-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2336
| [[Íomhá:Jane Ni Dhulchaointigh.jpeg|center|128px]]
| [[Jane Ní Dhulchaointigh]]
|
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2337
|
| [[Brian Ó hEadhra]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2338
|
| [[Niall Déiseach]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| ''[[:d:Q28232598|Baile Uí Aodha, Contae an Chláir]]''
|-
| style='text-align:right'| 2339
|
| [[Karen Byrne]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-30
|
| [[Baile Formaid]]
|-
| style='text-align:right'| 2340
|
| [[Marc Mac Eochaidh]]
| data-sort-value="1998" | 1998-09-09
|
| [[Cill Síoláin]]
|-
| style='text-align:right'| 2341
|
| [[John Nolan (damhsóir)|John Nolan]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-07
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2342
|
| [[Vincent Lambe]]
| data-sort-value="1980" | 1980-12-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2343
|
| [[Máire Treasa Ní Dhubhghaill]]
|
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2344
|
| [[Alan Dempsey]]
|
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2345
|
| [[Ben Troy]]
|
|
| [[Carraig Mhachaire Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 2346
| [[Íomhá:Bryan Dobson (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bryan Dobson]]
| data-sort-value="1960" | 1960-02-10
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 2347
|
| [[Seán Tadhg Ó Gairbhí]]
|
|
| [[Ráth Caola]]
|-
| style='text-align:right'| 2348
| [[Íomhá:Ógie Ó Céilleachair.jpg|center|128px]]
| [[Ógie Ó Céilleachair]]
|
|
| [[An Rinn (Contae Phort Láirge)|An Rinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2349
|
| [[Heather Payne]]
| data-sort-value="2000" | 2000-01-26
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2350
|
| [[Fintan McCarthy (rámhaí)|Fintan McCarthy]]
| data-sort-value="1996" | 1996-11-23
|
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 2351
| [[Íomhá:Dermot Kennedy performing at 2019 Lowlands Festival.png|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Cinnéide|Dermot Kennedy]]
| data-sort-value="1991" | 1991-12-13
|
| [[Ráth Cúil, Baile Átha Cliath|Ráth Cúil]]
|-
| style='text-align:right'| 2352
|
| [[Naoise Dolan]]
| data-sort-value="1992" | 1992
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2353
|
| [[John Farrelly]]
| data-sort-value="2000" | 2000-05-16
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2354
|
| [[Seán Mac An Ultaigh|Seán Mac an Ultaigh]]
| data-sort-value="1994" | 1994-06-28
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2355
| [[Íomhá:Emma Dabiri, November 2021.png|center|128px]]
| [[Emma Dabiri]]
| data-sort-value="1979" | 1979-03-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2356
|
| [[Alice Little]]
| data-sort-value="1990" | 1990-05-03
|
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 2357
| [[Íomhá:Styopa Mkrtchyan, Adam Idah, Benoit Bastien YantsImages - Asatur Yesayants 688 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Adam Idah]]
| data-sort-value="2001" | 2001-02-11
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2358
|
| [[Ciara Ní É]]
|
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2359
| [[Íomhá:2019-06-29 1st FIG Artistic Gymnastics JWCH Women's Apparatus finals Vault Victory ceremony (Martin Rulsch) 23.jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Gadirova]]
| data-sort-value="2004" | 2004-10-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2360
| [[Íomhá:Caoilinn hughes 8315752.jpg|center|128px]]
| [[Caoilinn Hughes]]
| data-sort-value="1985" | 1985
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2361
| [[Íomhá:Izzy Atkinson.jpg|center|128px]]
| [[Isibeal Atkinson]]
| data-sort-value="2001" | 2001-07-17
|
| [[An Ros, Contae Bhaile Átha Cliath|An Ros]]
|-
| style='text-align:right'| 2362
|
| [[Jessica Ziu]]
| data-sort-value="2002" | 2002-06-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2363
|
| [[Sinéad Ní Uallacháin]]
|
|
| ''[[:d:Q67050365|Baile an Éanaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 2364
| [[Íomhá:Troy Parrott 2025.png|center|128px]]
| [[Troy Parrott]]
| data-sort-value="2002" | 2002-02-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2365
|
| [[Emilie Pine]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2366
|
| [[Dáirine Ní Mheadhra]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2367
| [[Íomhá:Cathal Berry 2020.jpg|center|128px]]
| [[Cathal Berry]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2368
| [[Íomhá:Gavin Bazunu and Alex McCarthy 22112025 (2) (Gavin Bazunu).jpg|center|128px]]
| [[Gavin Bazunu]]
| data-sort-value="2002" | 2002-02-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2369
| [[Íomhá:EugeneMurtagh1234.jpg|center|128px]]
| [[Eugene Murtagh]]
| data-sort-value="1942" | 1942
|
| [[Dún an Rí]]
|-
| style='text-align:right'| 2370
| [[Íomhá:Paul Mescal at the Toronto International Film Festival in 2025 2 (cropped 2).jpg|center|128px]]
| [[Paul Mescal]]
| data-sort-value="1996" | 1996-02-02
|
| [[Maigh Nuad]]
|-
| style='text-align:right'| 2371
| [[Íomhá:Mark Ward Sinn Féin.jpg|center|128px]]
| [[Mark Ward (polaiteoir)]]
| data-sort-value="1974" | 1974
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2372
| [[Íomhá:Louisa harland diff 2021 1.jpg|center|128px]]
| [[Louisa Harland]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-31<br/>1994-01-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2373
|
| [[Caitlín Ní Chualáin]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2374
|
| [[Peadar Ó Riada]]
| data-sort-value="1954" | 1954-12
|
| [[Cúil Aodha]]
|-
| style='text-align:right'| 2375
|
| [[Séamus Ó Coileáin (aistritheoir)|Séamus Ó Coileáin]]
|
|
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2376
| [[Íomhá:Hazel Chu 2021 - 1 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Hazel Chu]]
| data-sort-value="1980" | 1980
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2377
|
| [[Maura Higgins]]
| data-sort-value="1990" | 1990-11-25<br/>1990-10-25
|
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 2378
|
| [[Áine Hensey]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2379
|
| [[John Beag Ó Flatharta]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Leitir Mealláin]]
|-
| style='text-align:right'| 2380
|
| [[Mícheál de Mórdha]]
|
|
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2381
| [[Íomhá:Holly Cairns, April 2023 (headshot).jpg|center|128px]]
| [[Holly Cairns]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-04
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2382
| [[Íomhá:Ruairí Ó Murchú 2020.jpg|center|128px]]
| [[Ruairí Ó Murchú]]
| data-sort-value="1978" | 1978-05-03
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2383
| [[Íomhá:Sorca Clarke 2020.jpg|center|128px]]
| [[Sorca Clarke]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2384
| [[Íomhá:Violet-Anne Wynne 2020.jpg|center|128px]]
| [[Violet-Anne Wynne]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Cill Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 2385
| [[Íomhá:Mairéad Farrell 2014.jpg|center|128px]]
| [[Mairéad Farrell (polaiteoir)|Mairéad Farrell]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-06
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2386
| [[Íomhá:Pa Daly 2014.jpg|center|128px]]
| [[Pa Daly]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2387
| [[Íomhá:Jennifer Carroll MacNeill 2020.jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Carroll MacNeill]]
| data-sort-value="1980" | 1980-09-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2388
| [[Íomhá:Marc Ó Cathasaigh 2020.jpg|center|128px]]
| [[Marc Ó Cathasaigh]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-03
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2389
| [[Íomhá:Christopher O'Sullivan 2020.jpg|center|128px]]
| [[Christopher O’Sullivan|Christopher O'Sullivan]]
| data-sort-value="1982" | 1982-06-02
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2390
| [[Íomhá:Brian Leddin.jpg|center|128px]]
| [[Brian Leddin]]
| data-sort-value="1979" | 1979
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2391
| [[Íomhá:Malcolm Noonan 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Malcolm Noonan]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2392
| [[Íomhá:Claire Kerrane 2015.jpg|center|128px]]
| [[Claire Kerrane]]
| data-sort-value="1992" | 1992-04-24
|
| [[Dún Gar]]
|-
| style='text-align:right'| 2393
| [[Íomhá:Pauline Tully 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pauline Tully]]
| data-sort-value="2000" | 20th century
|
| [[Cill na Leice]]
|-
| style='text-align:right'| 2394
| [[Íomhá:Patrick Costello 2020.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Costello]]
| data-sort-value="1980" | 1980-05-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2395
| [[Íomhá:Norma Foley.jpeg|center|128px]]
| [[Norma Foley]]
| data-sort-value="1970" | 1970
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2396
| [[Íomhá:Verona Murphy at the Sitting of the 34th Dáil on 18 December 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Verona Murphy]]
| data-sort-value="1971" | 1971
|
| ''[[:d:Q104271796|An Ghráinseach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2397
| [[Íomhá:Jennifer Whitmore 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Whitmore]]
| data-sort-value="1974" | 1974-06
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2398
| [[Íomhá:Emer Higgins, 2022.jpg|center|128px]]
| [[Emer Higgins]]
| data-sort-value="1983" | 1980s
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2399
| [[Íomhá:Joe Flaherty (politician).jpeg|center|128px]]
| [[Joe Flaherty (polaiteoir)|Joe Flaherty]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2400
| [[Íomhá:Steven Matthews 2020.jpg|center|128px]]
| [[Steven Matthews]]
| data-sort-value="1971" | 1971
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2401
| [[Íomhá:Valkyrie, January 2018 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lyra Valkyria]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2402
| [[Íomhá:Patricia Ryan 2020.jpg|center|128px]]
| [[Patricia Ryan (polaiteoir)]]
| data-sort-value="1969" | 1969-03-03
|
| [[Baile Briotáis]]
|-
| style='text-align:right'| 2403
| [[Íomhá:Duncan Smith 2020.jpg|center|128px]]
| [[Duncan Smith (polaiteoir)|Duncan Smith]]
| data-sort-value="1983" | 1983-05-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2404
| [[Íomhá:Paul Donnelly 2012.jpg|center|128px]]
| [[Paul Donnelly]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2405
|
| [[Tony Holohan]]
|
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2406
| [[Íomhá:Michael Ryan ESCAIDE 2019 (49198471961) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mike Ryan]]
| data-sort-value="1965" | 1965
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2407
|
| [[Sorcha Richardson]]
| data-sort-value="1990" | 1990
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2408
| [[Íomhá:Orla Comerford at the 2024 Summer Paralympics (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Orla Comerford]]
| data-sort-value="1997" | 1997-09-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2409
|
| [[Nan Tom Teaimín]]
|
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2410
|
| [[Máire Ní Chéileachair]]
|
|
| ''[[:d:Q4481305|An Fearann]]''
|-
| style='text-align:right'| 2411
| [[Íomhá:Richie Conroy at DIFF 2025.jpg|center|128px]]
| [[Richie Conroy]]
|
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2412
| [[Íomhá:John Cummins (Irish politician).jpg|center|128px]]
| [[John Cummins]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2413
|
| [[Lyra (amhránaí)|Lyra]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-19
|
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 2414
|
| [[Sibéal Davitt]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2415
| [[Íomhá:CMAT, Brooklyn, March 2022 2 (cropped) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[CMAT]]
| data-sort-value="1996" | 1996-02-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2416
| [[Íomhá:Jamie Finn Lewes FC Women 0 Birmingham City 0 21 08 2022-717 (52303039536) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jamie Finn]]
| data-sort-value="1998" | 1998-04-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2417
|
| [[Niamh Farrelly]]
| data-sort-value="1999" | 1999-04-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2418
|
| [[Áine Ní Chíobháin]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2419
|
| [[Breandán 'ac Gearailt]]
|
|
| [[Baile an Mhúraigh, Paróiste Mórdhach|Baile an Mhúraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2420
|
| [[Maud Cotter]]
| data-sort-value="1954" | 1954
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2421
| [[Íomhá:Rachael Blackmore on Aione 23 January 2020 at Gowran Park.jpg|center|128px]]
| [[Rachael Blackmore]]
| data-sort-value="1989" | 1989-07-11
|
| ''[[:d:Q60555085|Cill Náile]]''
|-
| style='text-align:right'| 2422
| [[Íomhá:Saoirse Noonan Durham 2023 (sq cropped).jpg|center|128px]]
| [[Saoirse Noonan]]
| data-sort-value="1999" | 1999-07-13
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2423
|
| [[SON]]
| data-sort-value="1990" | 1990-04-21
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2424
|
| [[Bernadette Nic an tSaoir]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2425
| [[Íomhá:Éanna Hardwick at TIFF 2025.jpg|center|128px]]
| [[Éanna Hardwicke]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-21
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2426
| [[Íomhá:Katie McGreal.jpg|center|128px]]
| [[Katie McGreal]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2427
| [[Íomhá:Colm Bairéad DIFF Panel 1.png|center|128px]]
| [[Colm Bairéad]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2428
|
| [[Diarmuid de Faoite]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2429
|
| [[Pádraig Ó Macháin]]
|
|
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2430
|
| [[Siún Ní Dhuinn]]
|
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2431
|
| [[Abbie Larkin]]
| data-sort-value="2005" | 2005-04-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2432
|
| [[Carol Cronin]]
|
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2433
|
| [[Tadhg Ó Dúshláine]]
| data-sort-value="1951" | 1951-06-06
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2434
|
| [[Séamas Ó hInnéirghe]]
| data-sort-value="1918" | 1918
|
| ''[[:d:Q104336077|Dumha Thuama]]''
|-
| style='text-align:right'| 2435
|
| [[Isobel Ní Riain]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2436
|
| [[Eoin Ó Catháin]]
|
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2437
|
| [[Dáithí de Mórdha]]
|
|
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2438
|
| [[Paddy Mhéime Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1944" | 1944
|
| ''[[:d:Q81084492|Loch Conaortha]]''
|-
| style='text-align:right'| 2439
|
| [[Mairéad Ní Fhlatharta]]
|
|
| ''[[:d:Q124513045|Baile an tSléibhe]]''
|-
| style='text-align:right'| 2440
|
| [[Niamh Ní Chróinín]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2441
|
| [[Aodán Ó Ceallaigh]]
|
|
| [[An Rinn (Contae Phort Láirge)|An Rinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2442
|
| [[Sorcha O'Raghallaigh]]
|
|
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 2443
|
| [[Simon Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1973" | 1973
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2444
| [[Íomhá:Gavan Reilly, 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Gavan Reilly]]
|
|
| ''[[:d:Q59721533|Ráth Moliain]]''
|-
| style='text-align:right'| 2445
|
| [[Joan Mallon]]
|
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2446
| [[Íomhá:Deirdre Brennan poet.jpg|center|128px]]
| [[Deirdre Brennan]]
| data-sort-value="1934" | 1934
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2447
|
| [[Jazzy (amhránaí)|Jazzy]]
| data-sort-value="1996" | 1996-09-19
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2448
|
| [[Olan Monk]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2449
|
| [[Louisa Ní Éideáin]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Léim an Bhradáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2450
|
| [[Stephen O'Hanlon]]
|
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2451
|
| [[Roibeard Ó Cathasaigh]]
|
|
| [[Lios Póil]]
|-
| style='text-align:right'| 2452
|
| [[Cormac Mac Gearailt]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2453
|
| [[Iarla Ó Muirthile]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2454
| [[Íomhá:Anne Marie McMahon.png|center|128px]]
| [[Anne Marie McMahon]]
|
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2455
|
| [[Síomha Ní Ruairc]]
| data-sort-value="1950" | 20th century
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2456
|
| [[Johnny Mháirtín Learaí Mac Donnchadha]]
| data-sort-value="1937" | 1937
|
| [[Leitreach Ard]]
|-
| style='text-align:right'| 2457
|
| [[John Sheáin Dharach Seoige]]
|
|
| ''[[:d:Q104321603|Ros Muc]]''
|-
| style='text-align:right'| 2458
| [[Íomhá:Bambie Thug Eurovision Song Contest 2024 Dress rehearsal Final (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bambie Thug]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-06
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2459
|
| [[Maidhc Cheannabháin]]
|
|
| ''[[:d:Q104324152|An tÁth Buí]]''
|-
| style='text-align:right'| 2460
|
| [[Stiofán Ó Cualáin (amhránaí)|Stiofán Ó Cualáin]]
|
|
| ''[[:d:Q124414504|Baile na Cille]]''
|-
| style='text-align:right'| 2461
|
| [[Conchubhar Ó Luasa]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| ''[[:d:Q104298344|Screathan na nGabhann]]''
|-
| style='text-align:right'| 2462
|
| [[Sonaí Choilm Learaí Ó Conghaile]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| ''[[:d:Q124447379|Cora Bhuí]]''
|-
| style='text-align:right'| 2463
|
| [[Róisín Chambers]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2464
|
| [[Edwina Guckian]]
|
|
| [[Droim ar Snámh]]
|-
| style='text-align:right'| 2465
| [[Íomhá:Róisín Seoighe -Cath na ceathrú rua.jpg|center|128px]]
| [[Róisín Seoighe]]
|
|
| [[Ros an Mhíl]]
|-
| style='text-align:right'| 2466
|
| [[Shauna Bannon]]
| data-sort-value="1993" | 1993-10-23
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2467
|
| [[Seamas Ó hAoláin]]
|
|
| [[An Baile Dubh, Contae Phort Láirge|An Baile Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2468
|
| [[Ciarán Ó hÓgartaigh]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2469
|
| [[Tadhg Hickey]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2470
|
| [[Síle Denvir]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2471
|
| [[Joni Crone]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2472
|
| [[Tara Howley]]
|
|
| [[Cill Fhionnúrach]]
|-
| style='text-align:right'| 2473
|
| [[Pádraig Rynne]]
|
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2474
|
| [[Marina Ní Dhubháin]]
|
|
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 2475
| [[Íomhá:Nicholas Carolan-Irish Traditional Music Archive-364-0045-hinnerk-ruemenapf.jpg|center|128px]]
| [[Nicholas Carolan]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2476
|
| [[Hilary Bowen-Walsh]]
|
|
| [[Baile Easa Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2477
|
| [[Séaghan Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1999" | 1999
|
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 2478
| [[Íomhá:Albert Dolan 2024.jpg|center|128px]]
| [[Albert Dolan]]
| data-sort-value="1998" | 1998-12-01
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2479
| [[Íomhá:Eoin Hayes, Dec 2024 (54195237786) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Hayes]]
| data-sort-value="1987" | 1987-02-18
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2480
|
| [[Mike Mac Domhnaill]]
|
|
| ''[[:d:Q104311662|Cluain Cath]]''
|-
| style='text-align:right'| 2481
| [[Íomhá:Barry Heneghan, Dec 2024 (54179143031) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Barra Ó hÉanacháin]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2482
|
| [[Tomás Ó Coileáin]]
|
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2483
|
| [[Doireann Ní Ghlacáin]]
|
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2484
|
| [[Muireann Ní Chíobháin]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2485
|
| [[Cúán de Búrca]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2486
|
| [[Marie-Louise Nicholson]]
|
|
| [[Tearmann Feichín]]
|-
| style='text-align:right'| 2487
|
| [[John Prendergast]]
|
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2488
|
| [[Seoirsín Bashford]]
|
|
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 2489
|
| [[Seán Collins (amhránaí)|Seán Collins]]
|
|
| [[Domhnach Bat]]
|-
| style='text-align:right'| 2490
|
| [[Cormac Ó Beaglaoich]]
|
|
| [[Corca Dhuibhne]]
|-
| style='text-align:right'| 2491
|
| [[Majella Ní Dhomhnaill]]
|
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2492
|
| [[Siobhán Peoples]]
|
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2493
|
| [[Colm Broderick]]
|
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2494
|
| [[Izzy Kamikaze]]
|
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2495
|
| [[David Dunne]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2496
|
| [[Áine de Baróid]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2497
|
| [[Colm Ó Cuaig]]
|
|
| ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]''
|-
| style='text-align:right'| 2498
|
| [[Rob Fell]]
|
|
| [[Na Foidhrí]]
|-
| style='text-align:right'| 2499
|
| [[Labhrás Ó Finneadha]]
|
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 2500
|
| [[Kathleen Loughnane]]
|
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2501
|
| [[Breda Hegarty]]
|
|
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2502
|
| [[Máirín Uí Chonchubhair]]
|
|
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2503
|
| [[Seán Ó Maoilchiaráin]]
|
|
| [[Áth an Choite]]
|-
| style='text-align:right'| 2504
| [[Íomhá:Íte Ní Chionnaith.jpg|center|128px]]
| [[Íte Ní Chionnaith]]
|
|
| [[Inse Chór]]
|-
| style='text-align:right'| 2505
|
| [[Laura J. Pakenham]]
| data-sort-value="2001" | 2001
|
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 2506
|
| [[Éadaoin Fitzmaurice]]
|
|
| [[An tInbhear Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2507
|
| [[Síomha Hennessy]]
|
|
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2508
|
| [[Róisín O'Donovan]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2509
|
| [[Molly Daly]]
| data-sort-value="2008" | 2008-03-26
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2510
|
| [[Síofra Ní Mhóráin]]
|
|
| [[An Chúlóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2511
| [[Íomhá:Trevor Sargent.jpg|center|128px]]
| [[Trevor Sargent]]
| data-sort-value="1960" | 1960-07-26
|
| [[Cill Dhéagláin]]
|-
| style='text-align:right'| 2512
| [[Íomhá:GrahamNorton-byPhilipRomano.jpg|center|128px]]
| [[Graham Norton]]
| data-sort-value="1963" | 1963-04-04
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2513
| [[Íomhá:2016-02-01 Rosanna Davison.jpg|center|128px]]
| [[Rosanna Davison]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2514
| [[Íomhá:Primordial Party.San 2016 16.jpg|center|128px]]
| [[Alan Averill]]
| data-sort-value="1975" | 1975-08-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2515
| [[Íomhá:2022 Michael D. Higgins (51988246304) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál D. Ó hUigínn|Mícheál D. Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1941" | 1941-04-18
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2516
| [[Íomhá:Enda Kenny (2012) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Enda Kenny|Éanna Ó Coinnigh]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-24
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|}
== Misc ==
{| class='wikitable sortable'
! #
! íomhá
! nome
! dáta breithe
! dáta báis
! áit bhreithe
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[Íomhá:Godfried Maes - The beheading of Saint Dymphna.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Damhnait]]
| data-sort-value="700" | 7th century
| data-sort-value="700" | 7th century
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1231
| [[Íomhá:Jedward do LA Marathon in Style - Los Angeles 2012 (6851710622).jpg|center|128px]]
| [[Jedward]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1419
| [[Íomhá:Dustin.jpg|center|128px]]
| [[Dustin Turcaí]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|}
{{Wikidata list end}}
{{Cómhaoin|Category:People of Ireland|Muintir na hÉireann}}
{{síol-ie}}
[[Catagóir:Daoine Éireannacha| ]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha i dTuaisceart Éireann]]
n7pehqymj93tfxtw1fr2pna4dv7nps2
Nova Scotia
0
22602
1314191
1284252
2026-05-19T17:35:47Z
EmausBot
6926
Ag socrú athsheolta dúbailte → [[Alba Nuadh]]
1314191
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Alba Nuadh]]
213fg8dw9p9kepdp1zukoa3kzg9nnwl
Éigniú
0
24514
1314259
1259610
2026-05-19T21:13:22Z
TGcoa
21229
1314259
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Peter Paul Rubens - The Rape of the Daughters of Leucippus.jpg|mion|Éigniú Iníocha Leucippus, le [[Peter Paul Rubens]], 1617|233x233px]]
Coir thromchúiseach [[Comhriachtain|gnéis]] is ea an t-'''éigniú''' — is minic a úsáidtear an téarma ''banéigniú'' sa [[Gaeilge|Ghaeilge]] freisin. Go bunúsach, is éard is brí leis an '''éigniú''' ná comhriachtain in aghaidh na tola.
[[Íomhá:Rupert Bunny - The Rape of Persephone, 1913.jpg|mion|Eigniú Persephone, le Rupert Bunny, 1913|220x220px]]
== In Éirinn ==
Sa bhliain 2025, cuireadh beagnach 24,000 glao ar líne chabhrach an Ionaid Éigeandála um Éigniú i mBaile Átha Cliath, an líon ba mhó ó bunaíodh an eagraíocht sa bhliain 1979'''.''' Ba ó dhaoine a ghlaoigh cheana ar an ionad a tháinig leath na nglaonna nach mór agus ba ó dhaoine arbh é an chéad uair acu é glaoch ar an ionad a tháinig an tríú cuid. Mar leis na daoine deireanacha sin, ba i mí Aibreáin 2025 thar aon mhí eile ba mhó a fuarthas glaonna uathu. Ceaptar gurbh é an líon mór cásanna cúirte ábhartha a tuairiscíodh sna meáin ag an am, gurbh é sin ba chúis leis an líon mór glaonna an uair úd.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Éileamh níos mó ná riamh ar sheirbhísí Ionad Éigeandála um Éigniú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0519/1574079-eileamh-nios-mo-na-riamh-ar-sheirbhisi-ionad-eigeandala-um-eigniu/|date=2026-05-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
=== Dlí na hÉireann ===
In [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]], tá an choir seo sainmhínithe de réir dhá acht dlí, an tAcht um an [[Dlí]] [[Coireacht|Coiriúil]] (Éigniú) ón mbliain 1981 agus an leasú a cuireadh leis an acht sin sa bhliain 1990.
De réir dhlí na hÉireann, má théann an fear chun comhriachtana le bean in aghaidh a tola, ionas go bhfuil a fhios ag an bhfear nach bhfuil sí toilteanach, nó más cuma leis an bhfear faoi thoil na mná, beidh sé ciontach in éigniú.
Nuair a rachaidh an scéal chun na cúirte, caithfidh baill an ghiúiré a marana a dhéanamh ar an gceist, an raibh cúis réasúnta ag an bhfear a shíleadh go raibh an bhean sásta luí leis. Is é an pionós is airde is féidir a ghearradh don éigneoir in Éirinn ná [[príosún]]<nowiki/>acht saoil.
An duine a chuidigh leis an gciontóir éigniú a dhéanamh, is féidir é a chiontú i neartú le héigniú, agus an fear a d'fhéach le bean a éigniú cé nár éirigh leis, is féidir é a chiontú in iarracht ar éigniú.
== Cuntais finné súl ==
* [https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0310/1501306-eigniu-eile-a-bheith-taifeadta-bean-eignithe-ag-triur-fear/ "Amhailt gan éadain",] 10 Márta 2025, Baile Átha Cliath<ref>{{Luaigh foilseachán|title="Éigniú eile a bheith taifeadta" - bean éignithe ag triúr fear|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0310/1501306-eigniu-eile-a-bheith-taifeadta-bean-eignithe-ag-triur-fear/|date=2025-03-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Ciapadh gnéasach]]
* [[Foréigean teaghlaigh]]
* [[Gluaiseacht MeToo]]
== Naisc sheachtracha ==
* Cuireann [https://www.citizensinformation.ie/ga/birth-family-relationships/problems-in-marriages-and-other-relationships/signs-of-abusive-relationship/ Cabhair Éigeandála um Éigniú]<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/birth-family-relationships/problems-in-marriages-and-other-relationships/signs-of-abusive-relationship/|teideal=An chosúlacht go bhfuil caidreamh mí-úsáide ann a thabhairt faoi deara|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2025-03-10}}</ref> seirbhís saor in aisce rúnda éisteachta agus tacaíochta ar fáil do mhná agus d’fhir a ndearnadh éigniú, ionsaí gnéis nó ciapadh gnéis orthu nó ar baineadh mí-úsáid ghnéasach astu ag aon tráth ina saol. Is í an Líne Chabhrach Náisiúnta 1800 778 888 agus tá sí ar fáil 24 uair an chloig sa lá, 7 lá sa tseachtain Tá Seirbhís Ateangaireachta Líne Chabhrach Ionad Éigeandála Bhaile Átha Cliath um Éigniú (DRCC) ar fáil ó Luan go hAoine, ó 8am go 6.30pm, srl<ref name=":0" />
* [https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/victims-of-crime/support-services-for-victims-of-crime/ Seirbhísí Tacaíochta d’Íospartaigh na Coireachta]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/victims-of-crime/support-services-for-victims-of-crime/|teideal=Seirbhísí Tacaíochta d’Íospartaigh na Coireachta|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2025-03-10}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Eigniu}}
[[Catagóir:Coireanna]]
[[Catagóir:Mí-úsáid ghnéis]]
[[Catagóir:Éigniú]]
[[Catagóir:Foréigean teaghlaigh]]
8b0y93gnskndw9varqkuyk4gda4rhll
Iris Robinson
0
27099
1314175
1305852
2026-05-19T15:45:24Z
Conradder
34685
cat
1314175
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir [[aontachtach]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] is ea '''Iris Robinson''' (rugadh [[6 Meán Fómhair]] [[1949]], [[Béal Feirste]], [[Tuaisceart Éireann]], faoin ainm '''Iris Collins'''). Tá sí pósta le [[Peter Robinson]], an chéad aire reatha. D'admhaigh sí le déanaí go raibh caidreamh collaí aici le fear 19 mbliana d'aois. Deir lucht a cáinte go dtagann seo salach ar an moráltacht a mbíonn sí ag maíomh as go minic, ach go háirithe a cuid cainte faoi dhaoine aeracha agus homóghnéasacha.
== Barúlacha ar adhaltranas ==
Mhaígh Iris Robinson faoi [[Hillary Clinton]], Státrúnaí [[SAM]] agus bean chéile an iar-Uachtaráin [[William J. Clinton|Bill Clinton]], an méid seo a leanas:
:"''No woman would put up with what she tolerated from her husband when he was president. She was thinking only of her future political career. It's all about power and not principle''."
Faoin am seo, bhí sé líomhnaithe go raibh caidreamh gnéis ag Bill Clinton le hintéirneach an [[Teach Bán|Tigh Bháin]], [[Monica Lewinsky]].<ref>[http://www.publicservice.co.uk/news_story.asp?id=11764 Peter Robinson goes back to work] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120910045843/http://www.publicservice.co.uk/news_story.asp?id=11764 |date=2012-09-10 }} {{en}}</ref><ref>[http://www.tribune.ie/article/2008/apr/20/the-world-according-to-iris The world according to Iris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100112113320/http://www.tribune.ie/article/2008/apr/20/the-world-according-to-iris/ |date=2010-01-12 }} - [[Sunday Tribune]] {{en}}</ref> Bhí sé luaite faoi Iris Robinson nach raibh sí ag dúil go mbeadh an Seanadóir Clinton tofa ina huachtarán.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Robinson, Iris}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1949]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chéad Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (1998-2003)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
[[Catagóir:Loch Cuan (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
[[Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann]]
qumv69plgd6a7wjrzan44cjzymtywvr
Gidea Park
0
28525
1314171
1113296
2026-05-19T15:40:36Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
1314171
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is [[baile]] é '''Gidea Park''' atá suite sa bhuirg [[Buirg Londan Havering|Havering]], Londain Thoir.
== Stair ==
Is é Gidea Park suíomh an 'Romford Bruachbhaile Gairdín' tógtha i 1910 go 1911 ar an Gidea Hall agus Eastáit Balgores mar thaispeántas na pleanáil baile. Bhí teachíní agus [[teach|tithe]] deartha le níos mó ná 100 ailtirí, líon mór iad le ardmheas orthu. Rinne comórtas chun pleanáil baile is fearr a roghnú den [[bruachbhaile]] agus na dearaí is fearr den tithe a chosnaíonn £500 agus teachíní a chosnaíonn £375. Chuir an tionscadal, stáisiún traenach in áireamh, chun cinn le comhlacht bunaithe le triúr feisirí Liobrálach a raibh ceangailte le Hampstead Bruachbhaile Gairdín forbairt, Herbert Raphael, John Tudor Walters (a rinneadh ridirí níos déanaí) agus Charles McCurdy.
[[File:The_Lake,_Raphael_Park,_Gidea_Park_-_geograph.org.uk_-_1557563.jpg|clé|mion|240x240px|The Lake, Raphael Park]]
== Sochaí agus fóillíocht ==
Ba an Scoil Saoirse Ríoga i mBóthar Brentwood Uachtar an chéad scoil e i mBreatain ina raibh [[ríomhaire]] leictreonach suiteáilte.
Tá an ''Romford Hockey Club'' agus an [[teach tábhairne]] ''The New Inn'' suite i nGidea Park.
== Iompar ==
=== Áiteanna áitiúil ===
* [[Romford]]
* [[Gallows Corner]]
* [[Ardleigh Green]]
=== Stáisiúin áitiúil ===
* Gidea Park stáisiún traenach
* Romford stáisiún
== Tagairtí ==
Massy, Anthea (2003). [http://www.thisislondon.co.uk/home/article-3778999-details/London's+secret+suburbs/article.do London's secret suburbs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419103544/https://www.thisislondon.co.uk/home/article-3778999-details/London%27s+secret+suburbs/article.do |date=2025-04-19 }} ''Evening Standard'' 12 March 2003.
{{Síol-tír-en}}
{{DEFAULTSORT:Gidea Park}}
[[Catagóir:London Borough of Havering]]
p717syt0kjfp6papkndhuxaw8v6kp1o
Na Crosáidí
0
30553
1314282
1244752
2026-05-20T08:18:09Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
1314282
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Map_Crusader_states_1135-en.svg|deas|225px|thumb|an Neasoirthear]]
Cogaí naofa de chuid na [[Meánaois]]e a bhí i gceist leis na '''Crosáidí'''. Ba Chaitlicigh as iarthar na hEorpa iad formhór na gCrosáidí (go mór mhór ón bhFrainc agus on Impireacht Naofa Rómhánach), ach bhí baill den [[Eaglais Cheartchreidmheach]] páirteach ann freisin. Ba iad Moslamaigh an Mheáin-Oirthear an príomhfhreasúra, cé gur troideadh crosáidí i gcoinne fhórsaí eile chomh maith, mar shampla Cearchreidmhigh, eiricigh, págánaigh agus Giúdaigh. Mhair ré na gCrosáidí sa Talamh Naofa ó 1095 go 1291. Fearadh crosáidi eile sa Spáinn agus in oirthear na hEorpa fiú sa 15ú céad.
Bhí oidhreacht na gCrosáidí an-tábhachtach ó thaobh na polaítíochta, na heacnamaíochta agus an tsochaí de, agus tá tionchar na gCrosáidí fós ann. Bhí tionchar mór acu ar stair an Mheáin-Oirthir agus thar na blianta thug na crosáidirí cineálacha nua bia agus éadaigh ar ais leo chun na hEorpa, mar shampla rís, torthaí, rugaí, taipéisí agus spíosraí.
== Stair ==
=== Cúlra ===
Bhí sé de nós ag Críostaithe dul ar oilithreacht chuig an Talamh Naofa. Bhí sé faoi smacht na Rómhánach in aimsir Chríost ach ghabh na hArabaigh é ina dhiaidh sin, agus ón mbliain 1070 ar aghaidh, bhí siad faoi smacht na dTurcach. Bhí scéalta uafáis ann san Eoraip faoi chruálacht na dTurcach: dar leis na scéalta, robáladh cuid mhór Críostaithe, buaileadh go holc iad agus maraíodh cuid díobh, fiú.
D’iarr an Pápa Urbánas II ar phobal na Críostaíochta san Eoraip dul go dtí an Meánoirthear chun cabhrú leis na Biosántaigh i gcoinne na Moslamach, agus chun an Talamh Naofa a athghabháil. Tháinig na sluaite as gach aird ar iarratas seo an Phápa. Crosáidí a thugtar ar na cogaí toisc go mbíodh cros dhearg ar a mbrollach agus ar a gcuid bratacha.
Chaitheadh na ridirí crosáide cathéide throm agus d'úsáideadh sé claíomh agus lansa. Is mall a ghluaiseadh airm na gCrosáidithe. Chuireadh an teas fiánta agus an chathéide throm isteach go mór orthu. Is iomaí sos a bhíodh de dhíth ar na fir agus na capaill. Thóg prionsaí agus ridirí caisleáin agus bhunaigh ríochta sna críocha a bhfuaireadar seilbh orthu. Ar son an chreidimh a fearadh na Crosáidí ach. le fírinne, eachtraíocht agus creachadh na príomhchuspóirí a bhí ag go leor crosáídirí.
=== [[An Chéad Chrosáid]] 1095–1099 ===
[[Íomhá:CouncilofClermont.jpg|deas|250px|thumb|Comhairle na Clermont]]
Fuair na Crosáidirí seilbh ar Nicaea ar an 19 Meitheamh 1097..<ref>Tyerman, Christopher: ''God's War: A New History of the Crusades'', Allen Lane, 2006. pp. 106–124</ref> Ghluaiseadar trí Anatolia. Cuireadh tús le léigear Antioch i mí Dheireadh Fómhair 1097 agus gabhadh an chathair faoi dheireadh i mí an Mheitheamh 1098. D’ionsaigh arm Moslamach faoi cheannas [[Kerbogha]] Antioch láithreach, ach buaileadh iad ar an 28 Meitheamh. Thug na crosáidirí aghadh ar Iarúsailéim agus bhaineadar a gceann scribe amach faoi dheireadh ar an 7 Meitheamh 1099..<ref>Tyerman, pp. 146–153</ref>
Buaileadh Giúdaigh agus Moslamaigh na cathrach agus gabhadh Iarúsailéim ar an 15 Iúil 1099. Maraíodh na Giúdaigh agus Moslamaigh go léir.<ref name="accessed February 17, 2008">Trumpbour, John. “Crusades.” In The Oxford Encyclopedia of the Islamic World., edited by John L. Esposito. Oxford Islamic Studies Online, http://www.oxfordislamicstudies.com/article {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210319141827/http://www.oxfordislamicstudies.com/article. |date=2021-03-19 }} (accessed February 17, 2008).</ref> Chruthaigh na crosáidirí stáit nua sna críocha nua, mar shampla Ríocht Iarúsailéim.
Sa bhliain 1101, rug Turcaigh faoi cheannas [[Kilij Arslan I|Kilij Arslan]] an bua leo i gcoinne airm eile i dtrí chath.<ref>Contesting the Crusades
By Norman Housley, pg. 42</ref>
==== An Frith-Ghiúdachas ====
D'athbheoigh an Eaglais miotais i dtaobh na nGiúdach i dtréimhse na gCrosáidí. Chuir bolscairí na linne tuilleadh leis na seanmhiotais, fiú, nó ba sa [[12ú haois]] a cuireadh i leith na nGiúdach an chéad uair go raibh siad ag marú páistí Críostaí ina gcuid searmanas nó ag nimhiú na dtoibreacha. Dúradh gurbh é an Diabhal a bhí ina Dhia acu agus go raibh an Diabhal in ann cumhachtaí neamhshaolta draíochta a bhronnadh orthu. Maidir leis an gcomhcheilg dhomhanda, bhí saol réasúnta sábháilte ag na Giúdaigh sa [[An Spáinn|Spáinn]] [[Ioslam|Mhoslamach]] san am seo, agus chreid a lán go raibh comhairle rúnda raibithe ag obair sa tír sin le cogadh draíochta a chur ar na Críostaithe. Sa bhliain 1095 a cuireadh tús leis an Chéad Chrosáid agus sa dara leath de na 1090í d’ionsaigh “crosáidirí” Giúdaigh sa Fhrainc, sa Ghearmáín agus in oirthear na hEorpa, in ainneoin tola na n-easpag.
Bhí cuid mhór easpag ag iarraidh an tseafóid seo a chosc agus a chur faoi chois, ach má bhí féin, ba mhinic a bhí sagairt breá sásta smaointí den chineál seo a chraobhscaoileadh, agus sa deireadh, chuaigh siad i bhfairsinge i measc na bhfíréan. Bhí sé de chlaonadh sna Giúdaigh gan an iomarca caidrimh a bheith acu le lucht na gcreideamh eile, nó chaithfeadh an Giúdach dílis aird a thabhairt ar na geasa éagsúla a bhaineann lena chreideamh féin (na rialacha i leith an chineál bia is féidir leis a ithe, mar shampla). Mar sin, ní raibh mórán eolais ag na Críostaithe ar shaol na nGiúdach pé scéal é, ná aithne acu ar Ghiúdaigh indibhidiúla. Bhí siad ábalta a rogha rud a chreidiúint faoi chine chomh seachantach sin, rud a thug spreagadh do chailleacha an uafáis. Nuair a thosaigh na Críostaithe ag ionsaí agus ag géarleanúint na nGiúdach, ní raibh siad siúd in ann a dhath eile a dhéanamh ach éirí ní ba seachantaí sin, agus bhain na Críostaithe a gcuid conclúidí as sin. Fáinne fí a bhí ann.
=== [[An Dara Crosáíd]] 1147–1149 ===
[[Íomhá:Philippe_Auguste_arrivant_en_Palestine.jpg|deas|250px|thumb|Rí Pilib na bhFrainc]]
Sa bhliain 1144 d’éirigh le taoiseach Moslamach, [[Zangi|Imad al-Din Zangi]], Edessa a athghabháil. Ina dhiaidh sin, cuireadh tús leis an Dara Crosáid.
Níor éirigh go maith leis sa Talamh Naofa agus in oirthear na hEorpa, ach gabhadh cathair Liospóin sa bhliain 1147, agus Tortosa na Spáinne sa bhliain 1148.<ref>Villegas-Aristizábal, L. (2009), "Anglo-Norman involvement in the conquest of Tortosa and Settlement of Tortosa, 1148–1180", ''Crusades'' 8, pp. 63–129</ref>
=== [[An Tríú Crosáid]] 1187–1192 ===
Sa bhliain 1187 rug [[Saladin]], [[Sabhdán na hÉigipte]], an bua leis i gcath Hattin agus fuair sé seilbh ar Iarúsailéim. Cuireadh tús le crosáid nua. Gabhadh Acre sa bhliain 1189. Lean na Crosáidirí ar aghaidh agus i ndiaidh bhua gar d’[[Arsuf]] ghabhadar [[Jaffa]].
=== [[An Ceathrú Crosáid]] 1202–1204 ===
Sa Cheathrú Crosáid, d'éirigh aighneas idir na Crosáidí agus Críostaithe na hImpireachtaí Biosántaí, agus ghabhadar Cathair Chonsaintín.
=== [[Crosáid Ailbíseach|Crosáid i gcoinne na gCatárach]] ===
Cuireadh tús le crosáid i gcoinne [[Catárachas|Chatáraigh]] eiriciúla i Languedoc sa bhliain 1209. Bhí na Francaigh ag iarraidh smacht iomlán a fháil ar an réigiún chomh maith leis na hericigh a mharú, agus d’éirigh leo an dá cuspóir sin a bhaint amach sa deireadh.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/144695/Crusades/235534/Crusades-of-the-13th-century Crusades of the 13th century]. Britannica Onlince Encyclopedia.</ref>
=== [[Crosáid na Malrach]] ===
Deirtear go ndearna arm páistí iarracht tús a chur le crosáid sa bhliain 1212, ach ní léir an fíorscéal nó finscéal atá ann.
=== [[An Cúigiú Crosáid]] 1217–1221 ===
Bhí an bua ag Al-Kamil, sabhdán na hÉigipte, sa chrosáid seo.
=== [[An Séú Crosáid]] 1228–1229 ===
Ba é an Séú Crosáid an chéad cheann a fearadh in ainneoin tola an Phápa.<ref>{{cite web | last=Halsall | first=Paul | month=December | year=1997 | url=http://www.fordham.edu/halsall/source/1228frederick2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090526054724/http://www.fordham.edu/halsall/source/1228frederick2.html |date=2009-05-26 }}
| teideal=Philip de Novare: ''Les Gestes des Ciprois'', The Crusade of Frederick II, 1228–29 | work=Medieval Sourcebook | publisher=Fordham University
| accessdate=2008-02-08 } —"Gregory IX had in fact excommunicated Frederick before he left Sicily the second time"</ref> I ndiaidh an chonartha idir Al-Kamil agus an t-impire Feardorcha II sa bhliain 1229, tugadh Beithil, Nazarat agus an chuid is mó d’Iarúsailéim do na Criostaithe.
Sa bhliain 1244, ghabh na Moslamaigh Iarúusaileim arís.
=== [[An Seachtú Crosáid]] 1248–1254, [[an tOchtú Crosáid]] 1270, [[an Naoú Crosáid]] 1271-1272 ===
Rug fórsaí Muslamacha na Mamluk agus Hafsid an bua leo sna Seachtú, Ochtú agus Naoú Crosáid, agus ba é an Naoú Crosáid an ceann deireanach sa Mheán-Oirthear.<ref>The Gospel in All Lands By Methodist Episcopal Church Missionary Society, Missionary Society, Methodist Episcopal Church, pg. 262</ref>
Ina dhiaidh sin ghabh na Moslamaigh cathracha deireanacha na gCrosáidirí: Antioch (1268), Tripoli (1289) agus Acre (1291).<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/30*.html Hetoum II (1289‑1297)]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.historynet.com/wars_conflicts/ancient_medieval_wars/3028006.html?showAll=y&c=y |teideal=Third Crusade: Siege of Acre |publisher=Historynet.com |date= |accessdate=2010-04-18 |dátarochtana=2010-08-31 |archivedate=2008-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080312192642/http://www.historynet.com/wars_conflicts/ancient_medieval_wars/3028006.html?showAll=y&c=y }}</ref>
=== Sa Tuaisceart ===
==== [[An tOrd Teotanach]] ====
Ón 13ú haois go dtí an 16ú haois, fearadh crosáidi idir na Ridirí Teotanacha agus págánaigh agus Ceartchreidmhigh in oirthuaisceart na hEorpa.
==== San Fhionlainn ====
Fuair an tSualainn seilbh ar an Fhionlainn tar éis chogai sa Mheánaois agus uaireanta tugtar “crosáidí” ar na cogaí seo.
=== Crosáidí eile ===
==== Crosáid Aragón ====
Chuir an [[Pápa Máirtín IV]] tús le crosáid i gcoinne rí Aragón, Peadar III (Peadar Mór) sna blianta 1284 agus 1285.
==== Alexandrian Crusade ====
I mí Dheireadh Fómhair 1365 rinne Peadar I na Cipire ionsaí ar [[Cathair Alastair|Chathair Alasdair]].
==== Crosáid Mahdia ====
Sa bhliain 1390, i gcoinne fhoghlaithe mara Muslamacha i dtuaisceart na hAfraice..
==== Sna Bálcáin ====
Sa chúigiú chéad, i gcoinnne na n[[Otamánach]].
* ''Crosáid Nicopolis''' (1396) faoi cheannas Sigismund, rí na hUngáire: bua Otamánach i gCath Nicopolis.
* '''Crosáid Varna''' (1444) faoi cheannas [[Władysław III of Poland|Władysław Warneńczyk]]: bua Otamánach i gCath Varna.
* ''Crosáid 1456''' faoi cheannas [[Jan Hunyadi]] agus [[Giovanni da Capistrano]]: bhí an bua ag na crosáidirí i léigear [[Béalgrád|Bhéalgrád]]
==== In aghaidh na Mongólach ====
IBuaileadh arm Liotúánach sa bhliain 1399.
==== I gcoinne lucht leanúna Hus ====
B’eiricigh iad lucht leanúna [[Jan Hus]] sa Bhóihéim, agus fearadh cogadh ina n-aghaidh ó 1420 go circa 1434.
== Caisleáin na gCrosáidirí ==
=== An Chipir ===
• Kyrenia
• St. Hilarion
• Buffavento
• Kantara
• Larnaca
• Limassol
• Kolossi
• Paphos
• Famagusta
=== Iosrael ===
• Arsur, ar a dtugtar freisin Arsuf nó Apollonia
• Belveer
• Belvoir
• Beth Gibelin
• Bet Shean
• Hurvat Burgata
• Caesarea
• Cafarlet, ar a dtugtar freisin HaBonim
• Casal des Plains
• Casal Imbert
• Castellum Regis
• Chateau Pelerin, ar a dtugtar freisin Atlit agus Pilgrim
• Le Destroit
• Latrun
• Mirabel, ar a dtugtar freisin Migdal Tsedek
• Montfort
• Túr Dháibhí
• Tzippori
• Ateret
• Yehiam
=== An Iordáin ===
• Kerak
• Montreal
• Vaux Moise
=== An Liobáin ===
• Beaufort
• Toron
• Byblos
• Tripol
=== Siria ===
• Chastel Blanc
• [[Krak des Chevaliers]]
• Margat, ar a dtugtar freisin Marqab
• Saladdin, ar a dtugtar freisin Saone
• Tartous
=== an Tuirc ===
• Bagras
• Yılankale (Caisleán na Nathracha)
• Namrun Kalesi (Lampron)
• Servantikar
• Amouda
• Ayasuluk, Selçuk
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Crosáidí, Na}}
[[Catagóir:Crosáidí| ]]
ijp0x3re7ad5ua08dv5hp6m9mp8wjkq
Wagh El-Birket
0
43986
1314229
1234849
2026-05-19T19:38:32Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314229
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Ba é '''Wagh El Birket''' ({{Lang-ar|وجه البركة}} “aghaidh na beannachta”) an ceantar siamsaíochta (nó [[ceantar na soilse dearga]]) i g[[Caireo|Cairo]] [[An Éigipt|na hÉigipte]] sa chéad leath den 20ú haois.{{Sfn|Moseley|1917}}
Sa 19ú haois, de réir mar a leathnaigh Cairo, d'fhás Wagh El Birket mar chrios teagmhála idir an limistéar saibhir timpeall loch Azbakeya agus lár na cathrach. Shín an tsráid ó Óstán Bristol go Cearnóg Clot Bey.{{Sfn|Sladen|1911}}
In 1911, rinneadh cur síos ar an tsráid mar “the most unblushing in Cairo”.{{Sfn|Sladen|1911}} Ar thaobh amháin bhí stuabhealach le caiféanna faoina bhun. Ar an taobh eile bhí tithe le balcóiní ar na hurláir uachtaracha. Thaispeánadh striapacha a bhí gléasta i ngúnaí tanaí iad féin ar na balcóiní. Ag bun na sráide i ngar do Clot Bey bhí an margadh éisc, ceantar a bhí an-suarach ar fad.{{Sfn|Sladen|1911}}
Le linn an [[Dara Cogadh Domhanda]], thugadh saighdiúirí “an Berka” ar an tsráid.{{Sfn|Richardson|2003}} Bhunaigh na seirbhísí míleata drúthlanna ar an tsráid, a bhí faoi stiúir an Chóir Liachta.{{Sfn|Thompson2010}} Bunaíodh ionaid leighis sa cheantar freisin, chun cosc a chur ar scaipeadh galar gnéas-tarchurtha, agus rinne seirbhísí leighis an airm maoirseacht ar scrúduithe sláinte a rinne na húdaráis shibhialtacha ar striapacha.<ref name="NZ_Herald_10565096">{{Lua idirlín|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10565096|work=[[The New Zealand Herald]]|teideal=NZ's lost city in Egypt|last=Stone|first=Andrew|dáta=2009-04-03|dátarochtana=2024-03-03}}</ref> Bhí comharthaí rabhaidh ag dhá cheann na sráide.{{Sfn|Palmer et al|1990}}
Tar éis gur maraíodh beirt shaighdiúirí Astrálacha ar an tsráid, {{Sfn|Richardson|2003}} dhún na húdaráis an Berka i mBealtaine 1942. Chuir cuid de na saighdiúirí an milleán ar an nGinearál [[Bernard Montgomery]] as an dúnadh, toisc go raibh cáil phiúratánach air.<ref name="NZ_Herald_10565096"/>
==Leabharliosta==
* {{cite book |last1=Bierman |first1=John |last2=Smith |first2=Colin |title=The Battle of Alamein: Turning Point, World War II |date=2002 |publisher=Viking |isbn=978-0-670-03040-8 |language=en |url-access=registration |url=https://archive.org/details/battleofalameint00bier }}
* {{cite book |last1=Dawson |first1=W. D. |title=18 Battalion and Armoured Regiment |date=1961 |publisher=War History Branch, Department of Internal Affairs |language=en}}
* {{cite book |last1=Flower |first1=Raymond |title=Napoleon to Nasser: The Story of Modern Egypt |date=2002 |isbn=978-0-7596-5393-1 |language=en}}
* {{cite book |last1=Moseley |first1=Sydney Alexander |title=With Kitchener in Cairo |url=https://archive.org/details/withkitchenerinc00mose |date=1917 |publisher=Cassell, Limited |language=en}}
* {{cite book |last1=Palmer |first1=Roy |title=What a Lovely War: British Soldiers' Songs from the Boer War to the Present Day |url=https://archive.org/details/whatlovelywarbri0000palm |date=1990 |publisher=M. Joseph |isbn=978-0-7181-3357-3 |ref={{harvid|Palmer et al|1990}} |language=en|display-authors=etal}}
* {{cite book |last1=Richardson |first1=Dan |title=Egypt |date=2003 |publisher=Rough Guides |isbn=978-1-84353-050-3 |url=https://books.google.com/books?id=uL86PAq-eHMC&q=Wagh+El+Birket&pg=PA130 |language=en}}
* {{cite book |last1=Sladen |first1=Douglas Brooke Wheelton |title=Oriental Cairo - The City of the Arabian Nights |date=1911 |publisher=Jazzybee Verlag |isbn=978-3-8496-5241-8 |url=https://books.google.com/books?id=yVGZDwAAQBAJ&q=Wagh+El+Birket&pg=PT72 |language=en}}
* {{cite book |last1=Stout |first1=Thomas Duncan MacGregor |title=War surgery and medicine |date=1954 |publisher=War History Branch, Dept. of Internal Affairs |language=en}}
* {{cite journal |last1=Tawfik |first1=Mennatallah Said |last2=Ali |first2=Sara Essam |title="Governance and Public Awareness" Dilemma in the Conservation of Heritage and Cultural Parks in Egypt |journal=Resourceedings |date=27 Samhain 2018 |volume=1 |issue=2 |pages=109 |doi=10.21625/resourceedings.v1i2.327 |doi-access=free }}
* {{cite book |last1=Thompson |first1=Peter |title=Anzac Fury: The Battle of Crete 1941 |date=2010 |publisher=Random House Australia |isbn=978-1-86471-560-6 |url=https://books.google.com/books?id=hAvLQo35cBIC&q=Wagh+El+Birket&pg=PA50 |language=en}}
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Caireo]]
[[Catagóir:Ceantair na soilse dearga]]
ntctu5nrxwdkf6b7xvl5r219ittg9ql
Leictreastataic
0
49595
1314273
1311946
2026-05-20T05:46:28Z
PotatoCow25
74362
1314273
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Cat demonstrating static cling with styrofoam peanuts.jpg|mion]]
[[Íomhá:"Replenisher" electrostatic generator with electrostatic motor.webm|mion|Físeán: Inneall agus gineadóir ]]
[[Íomhá:Electrostatic levitation.webm|mion|Físeán: ardú leictreastatach]]
[[Íomhá:Deep dielectric discharge (Lichtenberg figure) - RADECS 2013 - Oxford, England, UK.webm|mion|250x250px|Físeán: díluchtú leictreach]]
.<ref>i mBéarla, ''electrostatics''</ref>
Má chuimlítear píosa [[Rubar|rubair]] nó [[Plaisteach|plaistigh]] le ceirt olla, aomann an píosa sin blúirí páipéir is coirc.
Má chuimlítear dhá phíosa rubair le holann agus má chuirtear in aice a chéile iad, éarann siad a chéile.
Má chuimlítear píosa gloine le ceirt síoda agus má chuirtear gar don rubar cuimilte é, aomann siad a chéile.
Ar an taobh eile den scéal, éarann dhá phíosa gloine chuimilte a chéile. Bíonn na píosaí rubair is gloine seo luchtaithe le [[leictreachas]] statach.
Tá dhá shaghas luchta ann, dearfach is diúltach. Réada a bhíonn luchtaithe leis an saghas céanna leictreachais, éarann siad a chéile. Nuair is éagsúil na luchtanna ar dhá réad, is amhlaidh a aomann siad a chéile. An luchtú a tharlaíonn don phíosa rubair nuair a chuimlítear le holann é, glactar leis gur luchtú diúltach é. An luchtú a tharlaíonn don phíosa gloine a chuimlítear le síoda, tá sé dearfach.
I struchtúr an adaimh, bíonn an [[Núicléas adamhach|núicléas]] dearfach i lár báire agus na [[Leictreon|leictreoin]] dhiúltacha ag timpeallú an núicléis. Bíonn an oiread céanna luchta dhiúltaigh ag na leictreoin uile san adamh le chéile is a bhíonn de lucht dearfach ag an núicléas, ionas gur rud neodrach é an t-adamh iomlán. Nuair a chuimlítear gloine le síoda, baintear leictreoin ó adaimh dhromchla na gloine. Fágtar an ghloine luchtaithe go dearfach. I gcás an rubair a chuimlítear le holann, faigheann an rubar leictreoin breise ón olann, agus mar sin bíonn sé luchtaithe go diúltach. Is iad na leictreoin sna fithiseáin is seachtraí sna hadaimh a bhíonn i gceist sna himoibrithe seo.
''Talmhú'' a thugtar ar cheangal seoltóra leis an talamh. Is seoltóir ollmhór é an talamh, ach go logánta feidhmíonn sé mar dheontóir éigríochta leictreon do réad a bhfuil easpa leictreon air agus mar ghlacóir éigríochta leictreon do réad a bhfuil breis leictreon aige, ach an réad sin a thalmhú. Ní mór obair a dhéanamh chun luchtanna a aistriú, agus mar sin deirtear go bhfuil [[difríocht poitéinsil]] leictrigh nó voltas idir na luchtanna scartha, agus áirítear voltas i voltaí (V). Nuair a thalmhaítear réad, is ionann sin is nialas voltais a chur ar an réad sin.
Baineann an iarmhairt is coitianta de chuid na leictreastataice leis na fórsaí meicniúla a tharlaíonn idir luchtanna. Nuair a chíortar gruaig le cíor níolóin, luchtaítear na ribí gruaige le luchtanna den [[An tSín|tsín]] chéanna. Éarann na ribí a chéile, ionas go seasann siad ar an gceann. Go minic greamaíonn blúirí deannaigh de dhromchlaí de bhrí go mbíonn siad luchtaithe go héagsúil ón dromchla féin. Is mór an núis í seo más gá dromchla a choimeád glan sa tionsclaíocht nó an t-[[ospidéal]].
Tarlaíonn iarmhairtí i bhfad níos drámata nuair nach bhfanann an lucht greamaithe go docht statach ar dhromchla. Tar éis duit siúl thar [[Cairpéad|chairpéad]], is minic a tharlaíonn drithle idir do lámh is lámh an dorais. Tarlaíonn sé seo de bhrí go dtagann do cholainn le bheith luchtaithe le [[lucht leictreach]], le farasbarr nó easnamh leictreon, tar éis duit a bheith ag déanamh is ag briseadh teagmhála leis an gcairpéad agus tú ag siúl air. Ansin agus do lámh gar do lámh an dorais nó ball éigin troscáin, sceitheann an lucht tríd an mbearna aeir, agus cruthaíonn an sruth beag seo an drithle infheicthe chomh maith le pian bheag i do mhéar. Ach ní bhíonn an drithle dhíluchtaithe seo gan bhaol i gcónaí.
I dtancaeir ola, mar a mbíonn an t-aer lán ó am go chéile le gal [[Peitreal|peitril]], is féidir an ghal seo a mhadhmadh le splanc bheag. Is eol gur tharla a leithéid 3 huaire ar a laghad thar na blianta in olltancaeirí agus gur scriosadh iad de bharr na bpléasc sna tancanna folmha le linn a sruthlaithe le huisce. Sa tionsclaíocht a phléann le hola nó púdair, bíonn géarghá le gach dromchla a thagann gar don ola indóite nó an púdar inphléasctha a bheith talmhaithe go dearfa.
Eiseamláir den iarmhairt chéanna is ea an splanc thintrí a éiríonn as díluchtú [[scamall]] luchtaithe, eatarthu féin nó leis an talamh.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Leictreastataic|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=404}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Leictreachas statach]]
* [[Fótachóipeálaí xéaragrafach]]; bunaithe ar leictreastataic.
* [[Dlí Gauß|Dlí GauB]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
[[Catagóir:Leictreachas]]
hamx4uezom5xubmxjjgm5eqe1jivt0a
Uimhirlíne
0
52591
1314222
1155137
2026-05-19T19:22:40Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314222
wikitext
text/x-wiki
Sa [[Matamaitic|bhunmhatamaitic]], pictiúr de [[líne dhíreach]] chéimithe is ea '''uimhirlíne ''' a fheidhmíonn mar teibíocht i gcomhair réaduimhreacha, sainchiallaithe ag <math>\mathbb{R}</math>. Glactar leis go bhfreagraíonn gach pointe san uimhirlíne do réaduimhir, agus gach réaduimhir do phointe.<ref>{{cite book | last1=Stewart | first1=James B. | last2 = Redlin | first2 = Lothar | last3=Watson | first3=Saleem | authorlink=James Stewart (mathematician) | title=College Algebra | url=https://archive.org/details/collegealgebraco0000stew | publisher=[[Brooks Cole]] | year=2008 | edition = 5th | pages=[https://archive.org/details/collegealgebraco0000stew/page/12 13]–19 | isbn=0-495-56521-0}}</ref>
Is minic a thaispeántar na [[Slánuimhir|slánuimhreacha]] mar phointí marcáilte go speisialta atá spásáilte go cothrom ar an líne. Cé nach léiríonn an íomhá seo na slánuimhreacha ach ó -9 go 9, cuimsíonn an líne na [[réaduimhir|réaduimhreacha]] go léir, ag leanúint go deo i ngach treo, agus uimhreacha nach bhfuil marcáilte atá idir na slánuimhreacha. Is minic a n-úsáidtear iad mar áiseanna teagaisc le haghaidh [[suimiú|suimithe]] agus [[dealú|dealaithe]] simplí a mhúineadh, bainteach go háirithe le [[uimhir dhiúltach|huimhreacha diúltacha]].<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Uimhirlíne|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=688}}</ref>
[[File:Number-line.svg|center|The number line]]
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
oo4gpi12a80kr6c3rzuv4rbs6qxc6zo
Réamhstair na hÉireann
0
80450
1314297
1283285
2026-05-20T10:25:52Z
~2026-30203-80
74367
Bhí bhfiaigithe scríofa in áit fiaigithe
1314297
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Carrowmore Sligo Ireland.jpg|mion|An Chearthrú Mhór, Contae Sligigh]]
Tá eolas againn ar '''réamhstair na hÉireann''' mar gheall ar fhianaise [[Seandálaíocht|sheandálaíochta]] agus fianaise ghéinitigh. Tá datá de thimpeall 12,500 bliain ó shin curtha ar an bhfianaise is sine atá againn de dhaoine ag maireachtáil in [[Éirinn]].<ref>http://irisharchaeology.ie/2016/03/new-discovery-pushes-back-date-of-human-existence-in-ireland-by-2500-years/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180104061723/http://irisharchaeology.ie/2016/03/new-discovery-pushes-back-date-of-human-existence-in-ireland-by-2500-years/ |date=2018-01-04 }} (i mBéarla)</ref> Tagann réamhstair na hÉireann chun deiridh le tús an taifid stairiúil, timpeall 400 [[Anno Domini|AD]]. Clúdaíonn an tréimhse seo an[[An tSean-Chlochaois|tSean-Chlochaois]], [[Méisiliteach|Lár na Clochaoise]],[[ An Nua-Chlochaois]], an [[Cré-umhaois|Aois Chré-umha]] agus an I[[Iarannaois|arannaois]]. Cuireadh tús leis an taifead stairiúil i roinnt mhaith den Eoraip le hionraí na[[Impireacht na Róimhe| Rómhánach]] sna críocha siúd; ós rud é nach ndearna na Rómhánaigh riamh Éire a ghabháil, is é teacht na [[Críostaíocht|Críostaíochta]], a tharla beagáinín níos déanaí, an imeacht lena gcuirtear tús leis an taifead stairiúil inti.
== An tSean Chlochaois ==
Le linn an [[Oighriú Ceathartha|Oighriúcháin]] is déireanaí a tharla sa Phléisticéineach, chlúdaigh [[oighearchlúideacha]] a bhí breis is 3000m ar tiús tírdhreach na hÉireann, rinne siad carraigeacha agus cnámhacha a phúdrú, agus dhíothaigh aon fhianaise go raibh lonnaíochtaí daonna ann le linn na [[tréimhse te Glenavian|tréimhse te darbh ainm an Glenavian]] (fuarthas iarsmaí daonna le dáta roimh an [[oighriú]] deireanach i bhfíordheisceart na Breataine, áit nár chlúdaigh na hoighearchlúideacha í).
Le linn an Uasmhéid Oighrithe Dheireannaigh (timpeall 26,000-19,000 bliain ó shin),<ref>{{cite journal|bibcode=2009Sci...325..710C|title=The Last Glacial Maximum|url=https://archive.org/details/sim_science_2009-08-07_325_5941/page/710|journal=Science|volume=325|pages=710–714|year=2009|authors=Clark, Peter U.; Dyke, Arthur S.; Shakun, Jeremy D.; Carlson, Anders E.; Clark, Jorie; Wohlfarth, Barbara; Mitrovica, Jerry X.; Hostetler, Steven W.; McCabe, A. Marshall|doi=10.1126/science.1172873|pmid=19661421}} (i mBearla)</ref>ba thalamh Artach garbh nó [[tundra]] a bhí ann in Éirinn. Ar dtús, síleadh gur chlúdaigh an Olloighriú Lár Tíre dhá thrian den oileán le hoighear.<ref>{{cite book|author1=Stephens, Nicholas|author2=Herries Davies, G. L.|title=Ireland: The geomorphology of the British Isles|url=https://archive.org/details/isbn_0416846408|publisher=Methuen|location=London|year=1978|pages=|isbn=0-416-84640-8|oclc=|doi=|accessdate=}} (i mBéarla)</ref> Sna 50 bliain anuas, léiríodh fianaise go raibh sé seo bréagach agus le déanaí, tugann foilseacháin (Greenwood agus Clark, 2009) le tuiscint go bhfacthas oighear ar chósta theas na hÉireann. Sa chéad chuid den [[Sealad Holaicéineach]], ní'' ''raibh an aeráid oiriúnach d'fhormhór plandaí agus ainmhí'' ''na hEorpa. Ní dócha conas a mhair na daoine, cé go bhfuil a fhios againn go raibh siad ag iascaireacht.[[Íomhá:Www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-ice_age.gif|clé|mion|Léarscáil na hÉireann le linn an aois oighear seo caite.]]
Le linn na tréimhse idir 17,500 agus 12,000 bliain ó shin, bhí [[fiagaithe/cnuasaitheoirí]] in ann gluaiseacht go limistéir Thuaisceart na hEorpa mar gheall gur Bølling-Allerød, tréimhse níos teo, a bheith ann. Tugann fianaise ghéiniteach le tuiscint gur thosaigh an ghluaiseacht seo in iardheisceart na hEorpa agus tugann iarsmaí [[Sliogiasc|fána]] le fios go raibh díseart san [[Leithinis na hIbéire|Ibéir]] a shroich deisceart na [[An Fhrainc|Fraince]]. Ar dtús, mheall speicis dála réinfhianna agus [[Áracs]] daoine go dtí an tuaisceart san am roimh an Aois Bóireach. Chónaigh daoine i roinnt suíomh i bhfad ó thuaidh sa[[An tSualainn| tSualainn]] níos luaithe ná 10,000 bliain ó shin. Tugann sé seo le fios go mb'fhéidir gur lean daoine an [[soc oighearshrutha]] agus iad ag seilg.
Tháinig daoine leis na fachtóirí agus athruithe éiceolaíochta seo go dtí na criosanna gan oighear is faide ó thuaidh san Eoraip ag tús an tSealaid Holaicéineach agus chlúdaigh sé seo réigiúin gar d'Éirinn.
Bhí droichead talún idir an [[An Bhreatain|Bhreatain Mhór]] agus Éire, ach ba ghearr a mhair an ceangal sa tréimhse the agus mar gheall ar sin, ní dheachaigh ach cúpla fasra nó fana talún go Éirinn<ref name="drowning">Edwards, Robin & al. "[http://www.tara.tcd.ie/bitstream/2262/40560/1/Edwards%26Brooks_INJ08_TARA.pdf The Island of Ireland: Drowning the Myth of an Irish Land-bridge?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319234651/http://www.tara.tcd.ie/bitstream/2262/40560/1/Edwards%26Brooks_INJ08_TARA.pdf |date=2014-03-19 }}" Accessed 15 Feabhra 2013. (i mBéarla)</ref> Deirtear go mb'fhéidir go raibh an droichead imithe roimh 14,000 RCh, am atá roimh an tréimhse fuar is déanaí, an [[Dryas níos Óige]]. Bhí an Bhreatain Mhór agus mór-roinn na hEorpa ceangailte mar gheall ar leibhéal na farraige a bheith níos ísle. Mhair an droichead talún seo ar feadh níos faide ná an droichead talún idir an Bhreatain agus Éire. Is dócha, d'fhan sé seo go dtí an bhliain 5600 RCh.<ref name="Cunliffe56">Cunliffe, 2012, lch. 56. (i mBéarla)</ref>
Ar thaobh thoir [[Muir Éireann|Mhuir Éireann]], aimsíodh suíomh ó 11,000 RCh a léirigh gur ith na daoine sa cheantar cothú muirí le [[Sliogiasc|sliogéisc]] san áireamh. Seans gur choilínigh na daoine seo Éire tar éis dóibh dul trasna an droichead talún, a bhí gan oighir ag an bpointe seo, a cheangal oirdhesiceart na hÉireann le [[Corn na Breataine]]. Bhí an droichead talún seo ann go dtí thart ar 14,000 RCh.<ref>K. Lambeck, P. Johnston, C. Smither, K. Fleming and Y. Yokoyama, Teideal = Late Pleistocene and Holocene sea-level change, Annual Report of the Research School of Earth Sciences, ANU College of Physical & Mathematical Sciences, Canberra, 1995. (i mBearla)</ref> Is féidir nach bhfuair na daoine seo aon acmhainní seachas sliogéisc agus [[Dearcán|dearcáin]] agus mar sin seans nár chónaigh na daoine an réigiún go leanúnach. Léiríonn cnámh béir, a fuarthas in Uaimh Alice agus Gwendoline, [[Contae an Chláir]] sa bhliain 1903, go raibh daoine in Éirinn sa bhliain 10,500 RCh, áfach. Feictear marcanna ó uirlisí cloiche ar an gcnámh, agus tá radacarbón aige dátaithe 12,500 bliain ó shin.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-35863186|last=BBC|teideal=Earliest evidence of humans in Ireland|date=21 March 2016|accessdate=27 April 2016}} (i mBéarla)</ref>
Leis an oighearchúlú sa tuaisceart, d'ardaigh leibhéil na farraige agus cruthaíodh farraige intíre, áit a bhfuil Muir Éireann ann faoi láthair; chuir an t-eisreabhadh fionnuisce agus an t-ardú i leibhéal na farraige idir Muir Éireann agus an [[Muir Cheilteach|Mhuir Cheilteach]] cosc ar iontráil na flóra agus fána ón Eoraip tríd an Bhreatain. Níor tháinig nathracha (agus an chuid is mó de na reiptílí eile) go hÉirinn go deo.<ref>{{cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080313-snakes-ireland_2.html|last=Owen|first=James|teideal=Snakeless in Ireland: Blame the Ice Age, Not St. Patrick|date=13 March 2008|website=National Geographic|accessdate=27 April 2016}} (i mBéarla)</ref>
Le filleadh na gcoinníollacha seacha le linn an Dryas níos Óige, a tharla in Éirinn idir 10,900 RCh agus 9700 RCh, bhí Éire fágtha bánaithe. Le linn an Dryas Níos Óige, lean leibhéal na farraige ag ardú, agus níor fhill aon droichead talún gan oighear idir an Bhreatain Mhór agus Éire riamh.<ref>{{cite journal|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277379110003513|last1=Tanabe|first1=Susumu|last2=Nekanishi|first2=Toshimichi|last3=Yasui|first3=Satoshi|title=Relative sea-level change in and around the Younger Dryas inferred from late Quaternary incised valley fills along the Japan sea|journal=Quaternary Science Reviews|volume=29|issue=27–28|pages=3956–3971|date=14 Deireadh Fómhair 2010|accessdate=28 Aibreán 2016|doi=10.1016/j.quascirev.2010.09.018}} (i mBéarla)</ref>
== Lár na Clochaoise (An tréimhse Mhéisiliteach) (8000-4000 RCh) ==
[[Íomhá:Hunter_gatherer's_camp_at_Irish_National_Heritage_Park_-_geograph.org.uk_-_1252699.jpg|mion|250x250px|Athchruthú botháin agus canú fiagaí cnuasaitheoir – Páirc Náisiúnta Oidhreachta na hÉireann.]]
Tháinig [[An Oighearthréimhse Dheiridh|an oighearaois dheireanach]] in Éirinn chun críche thart ar 10-12 míle bliain ó shin. Fuarthas an fhianaise is luaithe de lonnaíochtaí an duine tar éis an oighearchúlú le dáta a théann siar go dtí thart ar 8000 RCh.<ref name="lithicsireland.ie">[http://www.lithicsireland.ie/mlitt_mesolithic_west_ireland_chap_3.html Driscoll, K. The Early Prehistory in the West of Ireland: Investigations into the Social Archaeology of the Mesolithic, West of the Shannon, Ireland (2006).] (i mBéarla)</ref> Aimsíodh fianaise d'[[Fiagaithe/cnuasaitheoirí|fhiagaí-cnuasaitheoir]] [[Méisiliteach]] ar fud an oileáin. Is iad na tochaltáin luath-Mhéisiliteach is tábhachtaí ná an suíomh lonnaíochta ag [[Mount Sandel]] i [[Contae Dhoire|gContae Dhoire]] (Cúil Raithin); an créamadh ag [[Hermitage, Contae Luimnigh|Hermitage]], [[Contae Luimnigh]] ar bhruach [[An tSionainn|Abhainn na Sionainne]]; agus an suíomh ag [[Portach na Buaraí|Loch na Buaraí]] i gContae Uíbh Fháilí. Chomh maith leis na suíomhanna seo, aimsíodh scaipeadh[[Croí liteach| liteach]] luath-Mhéisiliteach ar fud an oileáin, ó thuaidh i [[Contae Dhún na nGall|gContae Dhún na nGall]] agus ó theas i [[Contae Chorcaí|gContae Chorcaí]]. Cé go raibh leibhéil na farraige fós níos ísle ná mar atá siad sa lá atá inniu ann, bhí Éire ina oileán cheana féin ag an am ar tháinig na chéad lonnaitheoirí (tar éis 8000 RC). Chuaigh siad trasna na mara ó mhór-roinn na hEorpa ar bháid. Ba lonnaíochtaí cois cósta iad an chuid is mó de na suíomhanna Mhéisiliteach in Éirinn. Bhí na chéad áitritheoirí an oileáin ina maraithe a bhraith ar an bhfarraige.
Rinne staidéar [[ADN]] a chlúdaigh na chéad daoine in Éirinn amach go ndeachaigh daoine go Éirinn ar muir agus ar tír suas an chósta ó thuaisceart na Spáinne agus deiceart na Fraince thart ar 9,000 bliain ó shin.<ref>[http://www.rte.ie/tv/bloodoftheirish/productionnotes.pdf Blood of the Irish.] (i mBéarla)</ref> Ceistíodh é seo ó shin.
Bhí aiste bia ilchineálach ag na fiagaíthe-cnuasaitheoirí Mhéisiliteach le bia mara, éin, forc fiáin agus cnónna coill. Níl aon fhianaise ar bith ann go raibh [[fia]] ann i Lár na Clochaoise in Éirinn agus tá sé dealraitheach go tugadh an chéad [[fia rua]] isteach ar na céimeanna luath den Nua-Chlochaois.<ref name=":0">http://www.ucd.ie/news/2012/04APR12/180412-Kerry-red-deer-ancestry-traced-to-population-introduced-to-Ireland-by-ancient-peoples-over-5000-years-ago.html (i mBéarla)</ref> Chuaigh an daonra daonna ag seilg le sleánna, [[Saighead|saigheada]] agus harpúin le lanna beaga clocha beag ar a dtugtar micrilití orthu ag an rinn agus cuirtear [[Cnó|cnónna]], [[Toradh|torthaí]] agus sméara lena n-aiste bia. Chónaigh siad i foscadán séasúrach, a rinneadh as [[Craiceann|craicne ainmhithe]] a cuireadh thar frámaí adhmaid. Bhí teallaigh lasmuigh acu chun a mbia a chócaráil. Le linn Lár na Clochaoise,níor shroich daonra na hÉireann níos mó ná cúpla míle riamh.
== An Nua-Chlochaois (4000-2500 RCh) ==
[[Íomhá:First_Irish_farmers_hut,_Irish_National_Heritage_Park_-_geograph.org.uk_-_1252729.jpg|clé|mion|250x250px|Athchruthú botháin an luath feirmeoir Éireannach – Páirc Náisiúnta Oidhreachta na hÉireann.]]Tháinig mórán ceantair isteach an Nua-Chlochaois le [[Saothróg|saothróga]] gránaigh, ainmhithe tréadach (daimh nó ba ceansaithe, caoirigh, gabhair), ceirdphotaireacht, [[Sníomh|sníomhachán]], cultúir tithe agus adhlactha, a tháinig ag an am céanna.Thosaigh an próiseas seo i lár na hEorpa mar LBK (Cultúr Potaireachta Línigh) timpeall 6000 RCh. Laistigh de céadta bliain, feictear an cultúr seo i dtuaisceart na Fraince. Is cosúil gur fhréamhaí Potaireacht Cardial é cultúr [[La Hoguette]], cultúr Neoilteach eile a schroich iarthuaisceart na Fraince. Thóg cultúr La Hoguette caoirigh agus gabhair. Ag an bhliain 5100 RCh, tá fianaise fheirmeoireacht déiríocht ann i dtuaiceart Shasana agus feictear ba comhaimseartha Shasana a tháinig ó "T1 Taurids" a ceansaíodh sa réigiún Aeigéach tar éis an [[Sealad Holaicéineach]]. Tháinig na hainmhithe seo ó ba LBK. Timpeall 4300 RCh, tháinig ba go tuaisceart Éireann ag deireadh Lár na Clochaoise. Tugadh an fia rua isteach ón mBreatain ag an am seo freisin.<ref name=":0" />
<gallery caption="Na Tuamaí Meigiliteacha" style="center;" perrow="2">
Íomhá:Creevykeel2.jpg|Cairn Cúirte
Íomhá:Knowth02.jpg|[[Cnobha]], tuama pasáiste suite i m[[Brú na Bóinne]]
Íomhá:Pollnabrone.jpg|[[Poll na mBrón]], tuama ursanach, [[An Bhoireann]]
Íomhá:Glantane East Wedge Tomb.jpg|[[An Gleanntán Thoir]], tuama dingeach, [[Contae Chorcaí]]
</gallery>
Timpeall 4500 RCh, tháinig pacáiste Neoliteach le saothróga gránaigh, cultúr títhe (cosúil cad a bhí ag na h[[Albanaigh]] sa tréimhse céanna) agus séadchomharthaí cloiche go hÉirinn. Iomportáladh caoirigh, gabhair, eallaí agus gránaigh ó iardheisceart mór roinn na hEorpa go hÉirinn agus tbhí méadú suntasach tagtha ar an daonra. Deirtear gurbhna chéad chéad cruthúnais soiléir riamh a tugadh d'fheirmeoireacht in Éire nó sa Bhreatain Mhór ná scian breochlach, cnáimh eallaí agus fiacail caorach a fuarthas ag [[Cuan an Chaoil]] i g[[Corca Dhuibhne]].<ref>{{cite web|teideal=Prehistoric Genocide in Ireland?|url=https://www.ucl.ac.uk/mace-lab/genetic-ancestry/guff_documents/Genocide_in_Ireland.pdf|website=Ireland's DNA|accessdate=27 June 2015|dátarochtana=7 Eanáir 2018|archivedate=30 Meitheamh 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150630025342/https://www.ucl.ac.uk/mace-lab/genetic-ancestry/guff_documents/Genocide_in_Ireland.pdf}} (i mBéarla)</ref> Ag [[Achaidh Chéide]] i g[[contae Mhaigh Eo]], caomhnaíodh an-córas páirceanna Neoliteach (an ceann is sine ar domhan) faoin mbrat [[Móin|móna]]. Saothraíodh cruithneacht agus [[eorna]] ag Achaidh Chéide i bpáirceanna beaga a bhí scartha óna chéile le ballaí cloiche leis na céadta bliain idir 3500 agus 3000 RCh. Tugadh pótaireacht isteach ag an am céanna. Fuarthas earraí cré a raibh béal-leathan orthu agus a bhí cruinnthónach i g[[Cúige Uladh]]<nowiki/> agus i [[Luimneach]].
Is é an tréith Neoiliteach is suntasaí ná nocht tobann agus méadú na séadchomharthaí [[Meigilit|Meigiliteacha]]. Is dócha gur tógadh na séadchomarthaí is mó ar mhaithe leis an greideamh. Den chuid is mó, aimsíodh iarsmaí daonna sna láithreáin tochailte. De ghnáth, bhí siad créamtha. Chomh maith, fuarthas earraí uaighe mar [[Potaireacht|cheirdphotaireacht]], reann saighde, coirníní, siogairlíní agus tuanna. Anois, tá breis is 1,200 tuama meigiliteach ann ar fud na tíre. Roinntear ina gceithre ghrúpa leathan iad:
* [[Cairn Cúirte]] – Clós iontrála an tréith is mó atá acu. Faightear iad i dtuaisceart an oileáin amháin. Go sonrach, tá go leor cairn cúirte ann i dTuaisceart [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]] (i [[Fálach|bhFálach]], i g[[Cill Chomáin]] agus in [[Iorras]])
* [[Tuama pasáiste]] – In uimhreacha, níl an iomarca suíomhanna mar seo ann, ach ó thaobh méid agus tábhacht, tá siad níos iontaí ná gach saghas eile. Faightear iad sa tuaisceart agus oirthear na tíre. Tá na suíomhanna is iontaí suite sna ceithre reilig Neoiliteach na [[An Bhóinn|Bóinne]], i [[Loch Craobh]], sa [[An Cheathrú Mhór|Cheathrú Mhór]], agus sa Cheathrú Caol. Is é [[Sí an Bhrú]], [[Suíomh Oidhreachta Domhanda]] an suíomh is cáiliúla. Tá sí ina suíomh is sine agus ailínithe go réalteolaíoch ar fud an domhain. Tógadh é thart go dtí an bhliain 3200 RCh. Ag [[Grianstad an gheimhridh]], tagann gathanna na gréine atá ag éirí trí bosca-soilse os cionn an tslí isteach agus soilsíonn siad an seomra adhlactha i lár an tséadchomhartha. Chomh maith, tá leac le léarscáil na gealaí is sine ar domhan snoite air ag [[Cnobha]], suíomh eile atá suite i mBrú na Bóinne.
* [[Tuama ursanach]] – Cuirtear dolmain san áireamh freisin. Coinníonn trí nó níos mó charraig ingearach liag mhullaigh. faightear an chuid is mó acu i láithreán in iardheisceart an oileáinagus i láithreán sa tuaisceart.
* [[Tuama dingeach]] – An tuama is mó agus is forleithne.Tá siad cómónta go hairithe san iarthar agus san oirdheisceart.
Creideann roinnt go raibh na ceithre ghrúpa séadchomarthaí seo ceangailte le ceithre rabharta coilíneach ionraidh a bhí difriúil. Ach, seans nár tháinig fás an daonra a bhí ag teastáil ó coilínigh, seans gur fhás an daonra toisc go dtugadh [[talmhaíocht]] isteach.
Léirigh roinnt réigiún in Éirinn patrún [[Tréadaíocht|tréadaíochta]] a thugann le tuiscint gur lean roinnt daoine Neoiliteach ag bogadh ó áit go háit.Tugann sé seo le fios go raibh an tréadaíocht níos coitianta ná gníomhaíochtaí arúlachta i go leor réigiún nó go raibh roinnt an lucht oibre idir gnéithe tréadaíochta agus arúlachta sa Nua-Chlochaois.
Nuair ba threise an Nua-Chlochaois, bhí daonra an oileán de breis is 100,000 duine, nó chomh ard mar 200,000 duine. Ach, tá an chosúlacht ar an scéal gur tharla tubaiste eacnamaíochta timpeall 2500 RCh agus tháinig laghdú ar líon na daoine ar feadh tamaillín.
== An Chré-Umhaois agus an Choparaois (2500-500 RCh) ==
[[Íomhá:BronzeAgeNorthDown (2).JPG|mion|Déantáin na Cré-Umhaoise]]
Thosaigh miotalóireacht in Éirinn le teacht Cultúr Bíocar. Tugtar an t-ainm seo air mar bhí cruth bíocra-clog inbhéartaithe ar an bpotaireacht.<ref>Michael Herity and George Eogan, ''Ireland in Prehistory'' (1996), p.114; M.J. O'Kelly, Bronze-age Ireland, in ''A New History of Ireland, vol 1: Prehistoric and early Ireland'', edited by Dáibhí Ó Cróinín (Royal Irish Academy 2005). (i mBéarla)</ref> Bhí siad seo an-difriúil ón bpotáireacht Neoliteach. Faightear samplaí an photáireacht seo in Oileán Rosa i g[[Contae Chiarraí|Contae Ciarraí]] agus ceanglaítear an mianadóireacht copair ann leis. Tá easontas ann faoin am a tháinig na [[Na Ceiltigh|Ceiltigh]] go hÉirinn. Measann roinnt daoine go bhfuil ceangal ag na Ceiltigh leis an gCultúr Bíocar ach is í an phríomhthuairim ná gur tháinig siad ag tús an Iarrannaois.<ref>J.X.W.P. Corcoram, "The origin of the Celts", in Nora Chadwick, ''The Celts'' (1970); David W. Anthony, ''[[The Horse, the Wheel and Language|The Horse, the Wheel and Language: How Bronze-Age riders from the Eurasian steppes shaped the modern world]]'' (2007). (i mBéarla)</ref>
Thosaigh an [[Cré-umhaois|Chré-umhaois]] nuair a cóimhiotalaíodh [[copar]] le [[stán]] agus rinneadh déantáin cré-umha. Tharla sé seo timpeall 2000 RCh nuair a rinneadh roinnt tuanna comhréidhe an Bhaile Bhig. Thosaigh an tréimhse roimhe seo, an Choparaois timpeall 2500 RCh.
Rinneadh airm agus uirlisí as cré-umha. Aimsíodh claimhte, tuanna, miodóga, halbaird, meanaí, uirlisí óil agus trumpaí corn ag láithreáin Cré-umha. Tá na trumpaí corn an-speisialta mar bhí ar na céardaí Éireannach úsáid a bhaint as an [[Próiseas céarach caillte]].
Tharla mianadóireacht copair in oirthuaisceart na hÉireann agus iomportaladh stán ó [[Corn na Breataine|Chorn na Breataine]] chun cré-umha a dhéanamh. Aimsíodh na mianaigh copair is sine in Oileán Rosa sna Lochanna Chill Airne i g[[Contae Chiarraí]]. Meastar go raibh mianadóireacht agus miotalóireacht ann ó 2400 RCh go 1800RCh.
== An Iarannaois (500 RCh – 400 AD) ==
Cuirtear tús leis an Iarannaois in Éirinn timpeall 500 RCh, agus críochnaíodh é le teacht na Críostaíochta in Éirinn timpeall 400 AD. Deirtear gur críochnaíodh réamhstair na hÉireann ag an bpointe seo mar tugtar taifid scríofa isteach den chéad uair in Éirinn. Sa tréimhse seo, creidtear gur shroich na [[Na Ceiltigh|Ceiltigh]] (cainteoirí Próta-Cheilteacha agus, mar sin, cainteoirí [[Na teangacha Ind-Eorpacha|Ind-Eorpacha]]) Éire.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Réamhstair na hÉireann]]
1l5141s600rrf3rpcw7ntcr4y0126jp
Nichola Mallon
0
82947
1314160
1198395
2026-05-19T14:14:35Z
Conradder
34685
cat
1314160
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=Éireannach}}
Bean ghnó agus iar-pholaiteoir is ea '''Nichola Mallon'''. Ardmhéara Bhéal Feirste a bhí inti, idir 2014 go dtí 2015. Bhí sí ina Leas-cheannaire ar [[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre|Pháirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre]] (PSDLO) agus Comhalta den [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól Reachtach]]<nowiki/>do Bhéal Feirste Thuaidh idir 2017-2022. Thosaigh sí ag obair le Logistics UK i Nollaig 2022.
[[Íomhá:Nichola Mallon, Lord Mayor.jpg|clé|mion|2014]]
== Saol ==
[[Íomhá:Nichola Mallon and Simon Byrne.jpg|clé|mion|2021, le Simon Byrne]]
Rugadh Nicola Mallon i [[Béal Feirste|mBéal Feirste]], sa bhliain 1979. Ba phrintéir agus chócaire a tuismitheoirí, agus tógadh in [[Ard Eoin]] í, ceantar de chuid Bhéal Feirste Thuaidh.
D'fhreastail sí ar an 'Mercy Primary School', agus ina dhiaidh sin ar Scoil Ghramadaí Naomh Doiminic do Chailíní. ([[An Béarla|Béarla]]:''St Dominic's Grammar School for Girls'').
Bhí a teaghlach páirteach i ngluaiseacht na gceardchumann, agus ghlac sí páirt i slógaí 'Lá Bealtaine' agus í ina cailín. Ar scoil d'éirigh níos mó suim a bheith aici sa pholaitíocht agus mealladh chuig an [[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre|PSDLO]] í.
Rinne sí staidéar ar Eacnamaíocht agus Pholaitíocht ag [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]], áit ar bhain sí an bhunchéim 'Baitsiléir Ealaíon' (Onór.) amach, agus ina dhiaidh sin an ardchéim 'MA sa Choinbhleacht Chomparáideach Eitneach' (Béarla:''MA in Comparative Ethnic Conflict'') in [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]].
Nuair a d'fhág sí Ollscoil na Banríona, chuaigh sí isteach sa státseirbhís sular bhog sí go dtí an 'General Medical Council' ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]:''An Chomhairle Ghinearálta Leighis''), agus ansin fuair sí post leis an [[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre|PSDLO]].
Sa bhliain 2010, comhthoghadh í ar [[Comhairle Cathrach Bhéal Feirste|Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste]], in ionad [[Alban Maginness]], don toghcheantar buirge 'An tSeanpháirc' (Béarla; Oldpark). Sa bhliain 2014, bhuaigh sí an suíochán sa toghchán.
Tá sí pósta le Brendan Scott agus tá triúr leanaí orthu.
== Féach freisin ==
* [[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre|PSDLO]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Mallon, Nichola}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1979]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Ard-Mhéaraí Bhéal Feirste]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]]
qu1gn9rzc55ypbwi00egslar2b6hc21
Banphrionsa Elisabeth, Bandiúc Brabant
0
83941
1314210
1068826
2026-05-19T18:18:54Z
Seachránaí
53315
Catagóirí
1314210
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Tá '''Banphrionsa Elisabeth, Bandiúc Brabant''' (r. 25 Deireadh Fómhair 2001) ina léiroidhre ar ríchathaoir na [[An Bheilg|Beilge]].
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol-beath-be}}
{{DEFAULTSORT:Elisabet, Banphrionsa}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh in 2001]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Banphrionsaí]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata]]
[[Catagóir:Teaghlach na Beilge]]
mbs1jfz104unimrz7xs7txhnem4xg0w
1314211
1314210
2026-05-19T18:19:18Z
Seachránaí
53315
1314211
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Tá '''Banphrionsa Elisabeth, Bandiúc Brabant''' (r. 25 Deireadh Fómhair 2001) ina léiroidhre ar ríchathaoir na [[An Bheilg|Beilge]].
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol-beath-be}}
{{DEFAULTSORT:Elisabet, Banphrionsa}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh in 2001]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Banphrionsaí]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata]]
[[Catagóir:Teaghlach na Beilge]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]
hz94f92kepytdjmc98yoaxz1lunlawh
Banphrionsa Eugenie
0
85684
1314207
1310769
2026-05-19T18:14:07Z
Seachránaí
53315
Catagóir:Banphrionsaí
1314207
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Banphrionsa]] [[An Bhreatain|Briotanach]] is ea '''Banphrionsa Eugenie''', (a rugadh ar [[23 Márta]] [[1990]]). Is iníon [[Prionsa Aindrias, Diúc Eabhrac]] agus [[Sarah, Bandiúc Eabhrac]] í. Tá sí pósta le Jack Brooksbank. Is deirfiúr í le [[Banphrionsa Beatrice Eabhrac]].
[[Íomhá:Princess Eugenie, 2013 (cropped).jpg|clé|mion|221x221px|Princess Eugenie, Trooping the Colour June 2013]]
== Bainis ==
Ar an 12 Deireadh Fómhair 2018, [[Pósadh|phós]] an Banphrionsa Eugenie an tUasal Jack Brooksbank<ref>ELeathanach 302, 15 Deireadh Fómhair 2018</ref>. Bhí sí 28 bliain d’aois agus Jack 32 bliain d’aois ag an am. Chaith sí dhá ghúna gúna [[bán]] sa séipéal agus gúna bándearg ag an bhféasta. Chan [[Robbie Williams]] a amhrán cáiliúil ‘Angels’ ag an mbainis. Bhí a lán daoine eile ag an mbainis, mar shampla bhí Cara Delevingne, Demi Moore agus Kate Moss i láthair. Bhí an [[Gaoth|ghaoth]] ag séideadh agus chuaigh go leor hataí suas san aer!
[[Íomhá:Princess Eugenie of York (car).JPG|clé|mion|225x225px|2012]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-beath-en}}
{{DEFAULTSORT:Eugenie, Banphrionsa}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1990]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Banphrionsaí]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Ríshliocht Windsor]]
439022hgy4pcoozzumtfh9df9fnslh8
Áine, Banphrionsa Ríoga
0
85782
1314204
1310591
2026-05-19T18:11:23Z
Seachránaí
53315
Catagóir:Banphrionsaí
1314204
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Banphrionsa]] [[An Bhreatain|Briotanach]] is ea '''Áine, Banphrionsa Ríoga''', (a rugadh ar [[15 Lúnasa]] [[1950]]).
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-gd}}
{{Síol-innealtóir}}
{{DEFAULTSORT:Áine, Banphrionsa Rioga}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1950]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Banphrionsaí]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Ginearáil Arm na Breataine]]
[[Catagóir:Innealtóirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Innealtóirí Sibhialta]]
[[Catagóir:Lucht ollscoile]]
[[Catagóir:Mairnéalaigh]]
[[Catagóir:Marcaigh]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata na Breataine]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríshliocht Windsor]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]]
jjh5u1pscfgzs55se7qsjiu4e1i4o7r
Banphrionsa Margaret, Cuntaois Snowdon
0
85802
1314203
1311328
2026-05-19T18:10:39Z
Seachránaí
53315
Catagóir:Banphrionsaí
1314203
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Banphrionsa]] [[An Bhreatain|Briotanach]] ab ea '''Banphrionsa Margaret, Cuntaois Snowdon''', (a rugadh ar [[21 Lúnasa]] [[1930]] agus a fuair bás ar an [[9 Feabhra]] [[2002]]).
[[Íomhá:Princess Margaret.jpg|clé|mion|252x252px]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-gd}}
{{DEFAULTSORT:Margaret, Banphrionsa Cuntaois Snowdon}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1930]]
[[Catagóir:Básanna in 2002]]
[[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Banphrionsaí]]
[[Catagóir:Cuntaoisí]]
[[Catagóir:Lucht ollscoile]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríshliocht Windsor]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]
k5yaxr21ywglsqi8t8smcc6ssuf1bc3
1314209
1314203
2026-05-19T18:15:50Z
Seachránaí
53315
Catagóir:Pearsanra míleata na Breataine
1314209
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Banphrionsa]] [[An Bhreatain|Briotanach]] ab ea '''Banphrionsa Margaret, Cuntaois Snowdon''', (a rugadh ar [[21 Lúnasa]] [[1930]] agus a fuair bás ar an [[9 Feabhra]] [[2002]]).
[[Íomhá:Princess Margaret.jpg|clé|mion|252x252px]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-gd}}
{{DEFAULTSORT:Margaret, Banphrionsa Cuntaois Snowdon}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1930]]
[[Catagóir:Básanna in 2002]]
[[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Banphrionsaí]]
[[Catagóir:Cuntaoisí]]
[[Catagóir:Lucht ollscoile]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata na Breataine]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríshliocht Windsor]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]
pj05t4yc4h13m3bqbxsl35mb6w3muyo
Banphrionsa Charlotte Cambridge
0
85842
1314205
1310709
2026-05-19T18:11:43Z
Seachránaí
53315
Catagóir:Banphrionsaí
1314205
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is banphrionsa [[Sasana]]ch í '''Charlotte Elizabeth Diana''', (a rugadh ar 2 Bealtaine 2015). Iníon leis an bPrionsa [[An Prionsa William, Diúc Cambridge|William]] agus [[Kate Middleton, Bandiúc Cambridge]] atá ann. Is í a sin-seanmháthair [[Eilís II na Ríochta Aontaithe]].
<br />
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-cy}}
{{DEFAULTSORT:Charlotte, Banphrionsa Cambridge}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh in 2015]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Banphrionsaí]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag]]
[[Catagóir:Ríshliocht Windsor]]
f7e9au437o6g980hq93hwd3t6wql9ne
Michelle Gildernew
0
86374
1314163
1225390
2026-05-19T14:27:41Z
Conradder
34685
CAT
1314163
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid [[Sinn Féin]] i d[[Tuaisceart Éireann]] í '''Michelle Gildernew'''. Rugadh í ar an 28 Márta 1970.
I mí an Mheithimh 2017, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do [[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Fear Manach agus Tír Eoghain Theas]], agus arís in 2019.
Theip uirthi bheith tofa mar [[FPE]] sa bhliain 2024.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na suíocháin Eorpacha ar fad líonta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0614/1454799-na-suiochain-eorpacha-ar-fad-lionta/|date=2024-06-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Gildernew, Michelle}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1970]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chéad Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (1998-2003)]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
8e34mwcrzkd96tbt36tpk0pnd9k0yiv
Paul Maskey
0
86377
1314169
1256143
2026-05-19T15:40:18Z
Conradder
34685
cat
1314169
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid [[Sinn Féin]] i d[[Tuaisceart Éireann]] é '''Paul John Maskey'''. Rugadh é ar an 10 Meitheamh 1967. I mí Mheitheamh 2011, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do [[Béal Feirste Thiar (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Bhéal Feirste Thiar]]. Atoghadh arís é san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Béal Feirste Thiar (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Parlaiminte do Thuaisceart Éireann}}
{{DEFAULTSORT:Maskey, Paul}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Béal Feirste Thiar (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
j48kp41pazp3f9cob7hrrq9mipumjzd
Raymond Massey
0
87686
1314196
1072695
2026-05-19T17:55:18Z
Seachránaí
53315
Catagóirí
1314196
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'aisteoir Ceanadach-Mheiriceánach é '''Raymond Hart Massey''' (30 Lúnasa 1896 – 29 Iúil 1983).
{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-ceanada}}
{{Síol-beath-us}}
{{DEFAULTSORT:Massey, Raymond}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1896]]
[[Catagóir:Básanna i 1983]]
[[Catagóir:Aisteoirí Ceanadacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]]
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Daoine as Toronto, Ontario]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]]
[[Catagóir:Inimircigh]]
[[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Saighdiúirí]]
g9ed6hhmb7jia54g4ch03ahrmf4x2ab
1314197
1314196
2026-05-19T17:55:48Z
Seachránaí
53315
Catagóir:Básanna de bharr galair
1314197
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'aisteoir Ceanadach-Mheiriceánach é '''Raymond Hart Massey''' (30 Lúnasa 1896 – 29 Iúil 1983).
{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-ceanada}}
{{Síol-beath-us}}
{{DEFAULTSORT:Massey, Raymond}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1896]]
[[Catagóir:Básanna i 1983]]
[[Catagóir:Aisteoirí Ceanadacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]]
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Básanna de bharr galair]]
[[Catagóir:Daoine as Toronto, Ontario]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]]
[[Catagóir:Inimircigh]]
[[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Saighdiúirí]]
izkde9i7qgsvql67u228s34zcw4brf8
Ralph Richardson
0
87836
1314198
1243283
2026-05-19T17:57:55Z
Seachránaí
53315
Catagóirí
1314198
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'aisteoir [[Sasana|Sasanach]] é '''Sir Ralph David Richardson''' (19 Nollaig 1902 – 10 Deireadh Fómhair 1983).
== Féach freisin ==
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}
{{DEFAULTSORT:Richardson, Ralph}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1902]]
[[Catagóir:Básanna i 1983]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Eitleoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gloucestershire]]
[[Catagóir:Mairnéalaigh]]
[[Catagóir:Ridirí]]
2mje9ze9n3gveldc6jg19xnvi1j861w
Things to Come
0
87974
1314201
1073573
2026-05-19T18:02:21Z
Seachránaí
53315
Catagóirí
1314201
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Scannáin}}
Scannán [[An Ríocht Aontaithe|Briotanach]] is ea '''''Things to Come''''' a rinneadh sa bhliain 1936.
==Foireann==
*[[Raymond Massey]] mar John Cabal/Oswald Cabal
*[[Edward Chapman]] mar Pippa Passworthy/Raymond Passworthy
*[[Ralph Richardson]] mar Rudolf a.k.a. The Boss
*[[Margaretta Scott]] mar Roxana Black/Rowena Cabal
*[[Cedric Hardwicke]] mar Theotocopulos
*[[Maurice Braddell]] mar Dr Edward Harding
*[[Sophie Stewart]] mar Mrs Cabal
*[[Derrick De Marney]] mar Richard Gordon
*[[Ann Todd]] mar Mary Gordon
*[[Pearl Argyle]] mar Catherine Cabal
*[[Kenneth Villiers]] mar Maurice Passworthy
*[[Ivan Brandt]] mar Morden Mitani
*[[Anne McLaren]] mar Child (2036)
*[[Patricia Hilliard]] mar Janet Gordon
*[[Charles Carson]] mar Great-Grandfather (2036)
*[[Patrick Barr]] mar World Transport official
*[[John Clements]] mar Enemy pilot
*[[Anthony Holles]] mar Simon Burton (*mar Antony Holles)
*[[Allan Jeayes]] mar Mr. Cabal (1940)
*Pickles Livingston mar Horrie Passworthy
*[[Abraham Sofaer]] mar Wadsky
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta]]
[[Catagóir:Scannáin 1936]]
[[Catagóir:Scannáin Béarla]]
[[Catagóir:Scannáin na Breataine]]
iagf7pvg3dwjmd13usvotk9mxuc6erk
Boilsciú (cosmeolaíocht)
0
89079
1314249
1229931
2026-05-19T20:23:25Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314249
wikitext
text/x-wiki
Is éard atá i '''mboilsciú cosmeolaíoch''' teoiric faoi bhorradh easpónantúil an spáis sa chruinne luath. Mhair an ré bhoilscithe idir 10<sup>−36</sup> soicind i ndiaidh shingilteacht theoiriciúil na h[[Ollphléasc|Ollphléisce]] go dtí am éigin idir 10<sup>−33</sup> agus 10<sup>−32</sup> soicind i ndiaidh na [[singilteacht tosaigh|singilteachta]]. Ina dhiaidh sin lean an chruinne uirthi ag boilsciú, cé gur níos moille é.<ref>How the Universe Works#Season 3: "First Second of the Big Bang," Discovery Science, 2014</ref>
Cheap an fisiceoir teoiriciúil Alan Guth teoiric an bhoilscithe in 1979 ag Ollscoil Cornell agus rinneadh níos mó oibre uirthi sna hochtóidí luatha. Tugann sí éachtaint ar thús strúchtúr mórscála an chosmais. Is éard a chuir tús le fás an struchtúir sa chruinne iomlaoid chandamach sa réigiún boilscithe micreascópach, réigiún a bhorr go méid chosmach.<ref>Tyson, Neil deGrasse and Donald Goldsmith (2004), ''Origins: Fourteen Billion Years of Cosmic Evolution'', W. W. Norton & Co., lgh 84–5.</ref> Is dóigh le mórán fisiceoirí go míníonn an boilsciú cén fáth a bhfuil an chuma chéanna ar an gcruinne i ngach treo, cén fáth a bhfuil radaíocht an chúlra chosmaigh mhicreathonnaigh chomh cothrom sin, cén fáth a bhfuil an chruinne comhréidh agus cén fáth nach bhfeictear [[monaphol maighnéadach|monaphoil mhaighnéadacha]].
Níl eolas ag fisiceoirí ar mhion-innealra an bhoilscithe maidir le fisic cháithníní. Glacann formhór na bhfisiceoirí le teoiric an bhoilscithe, mar tá roinnt léirshamhlacha boilscithe deimhnithe ag an ngrinniú.<ref>Tsujikawa, Shinji. ''Introductory review of cosmic inflation'', 28 Aibreán 2003, eprint=hep-ph/0304257: "In fact temperature anisotropies observed by the COBE satellite in 1992 exhibit nearly scale-invariant spectra as predicted by the inflationary paradigm. Recent observations of WMAP also show strong evidence for inflation".</ref>
Tá a lán fisiceoirí ann nach n-aontaíonn leis an teoiric.<ref name=Steinhardt2011/><ref>Earman, John; Mosterin, Jesus (1999). ''A Critical Look at Inflationary Cosmology''. Philosophy of Science, 66 (1). 1 - 49. ISSN 0031-8248,</ref> Is minic a cháintear í toisc nach ionann an bunréimse boilscithe agus aon réimse eile is eol dúinn agus nach bhfuil ina chuar fuinnimh phoitéinsiúil ach gléas ''ad hoc'' atá oiriúnach do shonraí ar bith beagnach. Tá an boilsciú lochtaithe ag [[Paul Steinhardt]] féin, fisiceoir a bhí orthu siúd ba thúisce a chuir teoiric an bhoilscithe chun cinn. Deir sé nach dócha go mbeadh cruinne chomhréidh ann, tríd is tríd. Luann sé [[Roger Penrose]], fisiceoir nótáilte a dúirt gur dóichí go mbeadh cruinne comhréidh ann gan bhoilsciú.<ref name=Steinhardt2011>{{cite journal |last=Steinhardt |first=Paul J. |year=2011 |title=The inflation debate: Is the theory at the heart of modern cosmology deeply flawed? |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_2011-04_304_4/page/18 |journal=Scientific American |volume=304 |issue=4 |pages=18–25|doi=10.1038/scientificamerican0411-36 }}</ref><ref name="SteinhardtTurok2007">{{cite book |author1=Paul J. Steinhardt |author2=Neil Turok |title=Endless Universe: Beyond the Big Bang |url=https://archive.org/details/endlessuniverseb0000stei_m2k6 |date=2007 |publisher=Broadway Books |isbn=978-0-7679-1501-4}}</ref> Tá argóintí i bhfabhar an bhoilscithe déanta ag na fisiceoirí Alan Guth, David Kaiser agus Yasunori Nomura,<ref name="GKN">{{cite journal |last1=Guth |first1= Alan H. |last2=Kaiser |first2=David I. |last3=Nomura |first3=Yasunori |title=Inflationary paradigm after Planck 2013 |journal=Physics Letters B|volume=733 |pages=112–119 |doi=10.1016/j.physletb.2014.03.020 |arxiv=1312.7619 |bibcode=2014PhLB..733..112G |year= 2014 }}</ref> agus ag Andrei Linde.<ref>Linde, Andrei (2014). ''Inflationary cosmology after Planck'', eprint=1402.0526.</ref>
== Teoiric ==
I gcoitinne tá léaslíne chosmeolaíoch ag cruinne atá ag méadú, rud atá ina chomhartha ar an gcuid den chruinne is féidir le breathnóir a fheiceáil. Ní thagann solas ná aon radaíocht eile a chuireann rudaí lastall den léaslíne amach chomh fada leis an mbreathnóir i gcruinne atá ag luasghéarú, toisc go bhfuil an spás idir an breathnóir agus an rud ag fairsingiú go ró-luath.
[[File:History of the Universe.svg |thumb |left |350px |Stair na Cruinne: - áirítear go dtagann tonnta imtharraingteacha ó bhoilsciú cosmach, fairsingiú ba luaithe ná an solas díreach i ndiaidh na hOllphléisce.]]
Níl sa chruinne inbhraite ach “ball cúisíoch” amháin de chruinne dhobhraite atá i bhfad níos mó. Má fheiceann breathnóir réigiún nua den chruinne den chéad uair tá sé an-chosúil le gach réigiún eile den spás: an radíocht chéanna chúlra aige beagnach, a chuaire spás-ama ag forbairt ar nós cuaire réigiún eile. Ní furasta a dhéanamh amach conas a tharla seo, mar nach raibh na réigiúin nua i dteagmháil lenár g[[cón solais]] mar a bhí san am atá caite agus dá bhrí sin nárbh fhéidir leo comharthaí a fháil uaidh.<ref name="tiny">[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=102715275 Using Tiny Particles To Answer Giant Questions]. Science Friday, 3 April 2009.</ref>
Deir teoiric an bhoilscithe gur tháinig na réigiúin go léir ó ré eile mar a raibh [[tairiseach cosmeolaíoch]] nó áit a bhfanann an léaslíne chosmeolaíoch i bhfos (gan bogadh) seachas gluaiseacht amach. Ó thaobh breathnóir ar bith de, achar tairiseach (buan) atá idir é agus an léaslíne chosmeolaíoch. I spás atá ag fairsingiú go easpónantúil, scartar dhá bhreathnóir ó chéile go luath – chomh luath sin go gearr nach féidir leo dul i dteagmháil le chéile. Leanann an fairsingiú gan stad agus éiríonn gach rud aonchineálach.
I ndiaidh an bhoilsciú tosaíonn an gnáthfhairsingiú. Is beagnach ionann an chuaire agus an teocht atá ag na réigiúin nua is na cinn atá ag na chéad réigiúin, toisc gur as an áit chéanna dóibh.
Tuarann teoiric an bhoilscithe freisin go n-áireofar cuaire iomlán spás-slisne ag am tairiseach uilíoch mar náid. Tugann sé seo le tuiscint go gcaithfidh [[dlús criticiúil (cosmeolaíocht)|dlús criticiúil]] a bheith ann de thoradh gnáthdhamhna, [[damhna dorcha]] agus fuinneamh folúis iarmharach san iomlán. Chomh maith leis sin, ligeann an boilsciú d’fhisicithe meastachán a dhéanamh ar na miondifríochtaí teochta idir réigiúin dhifriúla de bharr iomlaoidí candamacha i rith thréimhse an bhoilscithe, agus tá deimhniú déanta ar a lán de na fáistiní cainníochtúla se.<ref name="wmap2">{{Cite journal |last=Spergel |first=D.N. |date=2006 |title=Three-year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) observations: Implications for cosmology |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=170 |issue=2 |pages=377–408 |url=http://lambda.gsfc.nasa.gov/product/map/current/map_bibliography.cfm |quote=WMAP... confirms the basic tenets of the inflationary paradigm...|bibcode=2007ApJS..170..377S |arxiv=astro-ph/0603449 |doi=10.1086/513700 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.space.com/14699-universe-inflation-cosmic-expansion-theory.html |teideal=Our Baby Universe Likely Expanded Rapidly, Study Suggests |work=Space.com}}</ref>
==Teoiricí eile==
Cuireann teoiric an bhoilscithe in iúl gur fhairsingigh an chruinne go heaspónantúil, ach cuireann teoiric an [[Preab Mhór|Preibe Móire]] in iúl gur chrap cruinne phríomhordúil agus gur fhairsingigh an chruinne atá anois ann ina dhiaidh sin, go mall nó go tapa. Má bhí cruinne phríomhordúil ann, b’fhéidir a rá, de réir na tuisceana atá againn ar fhisic faoi láthair, go raibh cáithníní ollmhóra ann agus iad ag ascalú ar nós cloig. Dá bhrí na n-iomlaoidí sin bheadh mírialtachtaí an-bheaga i ndlúithe an damhna a chuirfeadh tús le struchtúir chosamacha tar éis don chruinne fairsingiú. D’fháiscfeadh imphléascadh na cruinne príomhordúla na “cloig” úd ar dhóigh a d’fhágfadh lorg ar struchtúr na cruinne atá anois ann. Ba ghá, mar sin, comharthaí áirithe a aimsiú.<ref>Choi, Charles Q.. “Massive Clock-Like Particles Could Reveal What Happened Before the Big Bang,” 31 Márta 2019, Space.com: https://www.space.com/revealing-universe-before-big-bang.html</ref>
Cuireann fisiceoirí éigin in iúl go raibh cruinne ann cheana arbh í steille bheatha na cruinne atá anois ach amháin go raibh sí aisiompaithe. Chuaigh an t-am ar gcúl agus bhí cáithníní ina bhfrithcháithníní. Chuaigh sí siar chun singilteacht na hOllphléisce, rud a chruthaigh ár gcruinne féin. Má chuimhnítear ar an scéal ar dhóigh eile, cruthaíodh an dá chruinne ar aon uain ag an Ollphléasc agus iad ag gluaiseacht ar aghaidh agus ar gcúl. Dhéanfadh an míniú seo rud réasúnta simplí den chéad soicind den chruinne agus ní bheadh gá leis na hilchruinní agus na toisí atá á n-úsáid ag fisiceoirí chun na gnéanna is casta d’fhisic chandamach agus den Léirshamhail Chaighdeánach (cur síos ar cháithníní fo-adamhacha) a mhíniú.<ref>Vance, Eric. “A Mirror Image of Our Universe May Have Existed Before the Big Bang,” 22 Eanáir 2019. Space.com: https://www.space.com/43007-universe-has-mirror-image-universe.htm{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==Nótaí==
{{reflist}}
==Le léamh==
* {{Cite book |first=Alan |last=Guth |title=The Inflationary Universe: The Quest for a New Theory of Cosmic Origins |isbn=978-0-201-32840-0 |publisher=Perseus |date=1997|title-link=The Inflationary Universe }}
* {{Cite book |first=Stephen |last=Hawking |authorlink=Stephen Hawking |title=A Brief History of Time |isbn=978-0-553-38016-3 |publisher=Bantam |date=1998|title-link=A Brief History of Time }}
* {{Cite book |first=Stephen |last=Hawking |author2=Gary Gibbons |authorlink2=Gary Gibbons |title=The Very Early Universe |publisher=Cambridge University Press |date=1983 |isbn=978-0-521-31677-4}}
* {{Cite book |first=Edward |last=Kolb |author2=Michael Turner |title=The Early Universe |url=https://archive.org/details/bwb_P8-AUR-945 |publisher=Addison-Wesley |date=1988 |isbn=978-0-201-11604-5 }}
* {{Cite book |last=Linde |first=Andrei |arxiv=hep-th/0503203 |title=Particle Physics and Inflationary Cosmology |journal=<!-- -->|series=Contemporary Concepts in Physics |volume=5 |pages=1–362 |year=2005 |isbn=978-3-7186-0490-6 |bibcode = 2005hep.th....3203L }}
* {{Cite journal |arxiv=hep-th/0503195 |last1=Linde |first1=Andrei |title=Inflation and String Cosmology |journal=Progress of Theoretical Physics Supplement |volume=163 |pages=295–322 |year=2006 |doi=10.1143/PTPS.163.295|bibcode=2006PThPS.163..295L }}
* {{Cite book |first=Andrew |last=Liddle |author2=David Lyth |title=Cosmological Inflation and Large-Scale Structure |url=https://archive.org/details/cosmologicalinfl0000lidd |publisher=Cambridge |date=2000 |isbn=978-0-521-57598-0}}
* {{Cite journal |first=David H. |last=Lyth |title=Particle physics models of inflation and the cosmological density perturbation |doi=10.1016/S0370-1573(98)00128-8 |date=1999 |journal= Physics Reports|volume=314 |issue=1–2 |pages=1–146 |arxiv=hep-ph/9807278 |bibcode=1999PhR...314....1L |last2=Riotto |first2=Antonio }}
* {{Cite book |first=Viatcheslav |last=Mukhanov |title=Physical Foundations of Cosmology |publisher=Cambridge University Press |date=2005 |isbn=978-0-521-56398-7 }}
* {{Cite book |first=Alex |last=Vilenkin |title= Many Worlds in One: The Search for Other Universes |url=https://archive.org/details/manyworldsinoneo00vile |publisher=Hill and Wang |date=2006 |isbn=978-0-8090-9523-0 }}
* {{Cite book |first=P. J. E. |last=Peebles |title=Principles of Physical Cosmology |url=https://archive.org/details/principlesofphys00pjep |publisher=Princeton University Press |date=1993 |isbn=978-0-691-01933-8 }}
[[Catagóir:Cosmeolaíocht]]
c2exsnto8rm4ai6qwvw4w67pzgtzbrp
Jeffrey Donaldson
0
89112
1314146
1305885
2026-05-19T13:23:26Z
Conradder
34685
cat
1314146
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is iar-pholaiteoir <ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/J_Donaldson_MP/status/315475691112112128|teideal=Jeffrey Donaldson on Twitter : "I am not 'ruled' by the British. I am British. I was born British. My British citizenship is my birthright."|údar=Jeffrey Donaldson|dáta=2013|work=Twitter / web.archive.org|dátarochtana=2024-04-24|archivedate=2019-12-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191218112339/https://twitter.com/J_Donaldson_MP/status/315475691112112128}}</ref> de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] é '''Sir Jeffrey Mark Donaldson''' (7 Nollaig 1962 a rugadh é). Bhí sé ina cheannaire ar an b[[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] ([[Páirtí Aontachtach Daonlathach|DUP]]) ó 2021 go 2024, agus ina cheannaire ar an DUP i d[[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|Teach na dTeachtaí sa Ríocht Aontaithe]] ó 2019 go 2024. Bhí sé ina [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|Fheisire Parlaiminte]] ([[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|FP]]) do [[Gleann an Lagáin (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Ghleann an Lagáin]] ó 1997 go 2024.
== Saol ==
As [[Cill Chaoil]] i g[[contae an Dúin]] é Donaldson.
Ba chol ceathrar leis, Samuel Donaldson, an chéad phóilín a maraíodh i bpléasc de chuid an IRA le linn na d[[Na Trioblóidí|Trioblóidí]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/jeffrey-donaldson-dearbhaithe-ina-cheannaire-ar-an-dup/|teideal=Jeffrey Donaldson dearbhaithe ina cheannaire ar an DUP|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-06-24}}</ref> Labhair sé féin cheana faoin tubaiste sin agus dúirt gurbh é an marú sin a spreag é le dul leis an bpolaitíocht.
Sé bliana déag a bhí sé nuair a lean nós a mhuintire agus ghlac ballraíocht san Ord Oráisteach agus ina dhiaidh sin chuaigh sé isteach i [[Reisimint Chosanta Uladh]] (UDR), mar a rinne a athair roimhe. Bhí sé san UDR idir 1981-1985.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.culturaldiplomacy.org/academy/index.php?jeffrey-donaldson|teideal=The Hon. Jeffrey Donaldson|language=en|work=www.culturaldiplomacy.org|dátarochtana=2024-04-24}}</ref>
Bhí Donaldson ina ghníomhaire toghlaigh ag an bhfeisire Enoch Powell ó 1983 go 1985.
=== UUP ===
Chuaigh Donaldson isteach le [[Páirtí Aontachtach Uladh]] (UUP) agus é ina fhear óg.
Bhí Donaldson ina ghníomhaire toghlaigh ag an bhfeisire [[Enoch Powell]] ó 1983 go 1985, [[Polaitíocht|polaiteoir]] [[Sasanaigh|Sasanach]] agus sean-[[Coimeádachas|chaomhach]] frith-inimirce a bhí i bhfad amach ar an eite dheis, .<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/jeffrey-donaldson-dearbhaithe-ina-cheannaire-ar-an-dup/|teideal=Jeffrey Donaldson dearbhaithe ina cheannaire ar an DUP|dáta=2021-06-22|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-31}}</ref>
Ní raibh sé ach 22 bliain d’aois nuair a toghadh é i bhfothoghchán chun an [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionóil]] in Stormont i 1985, an duine ab óige riamh a fuair suíochán ansin.<ref name=":0" />
Dúirt Donaldson go bhfuil seisean beo inniu, a bhuíochas do ghníomhaire (Donald Donaldson b'fhéidir) a thug foláireamh dó faoi ionsaí a bhí beartaithe air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-bhfuil-aon-bhunus-le-maiomh-na-spiairi-gurbh-iadsan-a-thug-ar-an-ira-eiri-as-an-bhforeigean/|teideal=An bhfuil aon bhunús le maíomh na ‘spiairí’ gurbh iadsan a thug ar an IRA éirí as an bhforéigean?|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=25 Meán Fómhair 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-20}}</ref>
I mí Bealtaine 1997, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte (Westminster) do [[Gleann an Lagáin (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Gleann an Lagáin]].
Bhí aighneas idir é féin agus ceannaire a pháirtí, [[David Trimble]] faoi [[Comhaontú Aoine an Chéasta|Chomhaontú Aoine an Chéasta]] i 1998 agus shiúil sé amach ó chainteanna na síochána mar nár aontaigh sé gur cheart príosúnaigh phoblachtacha agus aontachtacha a shaoradh sula raibh a dtéarma príosúin déanta acu.
=== DUP ===
In 2003, d’fhág Donaldson, Arlene Foster agus Norah Beare an UUP agus ghlac sé ballraíocht sa [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|DUP]] in Eanáir 2004.
Rinne [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Banríon Eilís Shasana]] [[ridire]] de Donaldson in 2016 mar aitheantas ar a chuid oibre i saol na polaitíochta. Bhí sé ina phríomhaoire agus ina urlabhraí ar an gcosaint agus ar chúrsaí gnó ag an DUP in Westminster.<ref name=":0" />
[[Íomhá:Prime Minister's Questions, 7 February 2024 09.jpg|clé|mion|Feabhra 2024]]
I mí an Mheithimh 2021, bhí Donaldson ceaptha ina cheannaire ar an [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|DUP]]. Ceapadh é gan toghchán mar nach raibh aon iarrthóir eile ann.
Tháinig Donaldson i gcomharbacht ar [[Edwin Poots]] a d'éirigh as mar cheannaire an DUP.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Jeffrey Donaldson ceaptha ina cheannaire ar an DUP|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0622/1230690-jeffrey-donaldson-ceaptha-ina-cheannaire-ar-an-dup/|date=2021-06-22|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí rún ag an am ag Donaldson éirí as a shuíochán in Westminster le bheith ina cheannaire ar an DUP in Stormont.<ref name=":0" />
=== Conspóid agus éirí as ===
D'éirigh Donaldson as an cheannaireacht ar an 29 Márta 2024 nuair a chúisíodh é i gcionta gnéis. Níor éirigh sé as, mar sin féin, a shuíochán i dTeach na dTeachtaí. Bhí a bhean, Eleanor Donaldson, 57 bliain d'aois ag an am, cúisithe chomh maith agus ní raibh cead acu labhairt lena chéile ar chor ar bith idir 28 Márta - 23 Aibreán 2024. Ghabh bleachtairí de chuid Sheirbhísí Póilíneachta Thuaisceart Éireann an bheirt ar an 28 Márta.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Ceannaire an DUP Jeffrey Donaldson cúisithe i gcionta gnéis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0329/1440679-ceannaire-an-dup-jeffrey-donaldson-cuisithe-i-gcionta-gneis/|date=2024-03-29|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Shéan Donaldson na "líomhaintí stairiúla" ina aghaidh go láidir. Chuir Donaldson na cuntais go léir atá aige ar na meáin shóisialta ar ceal.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/jeffrey-donaldson-eirithe-as-an-dup-agus-e-cuisithe-as-liomhainti-gneis/|teideal=Jeffrey Donaldson éirithe as an DUP agus é cúisithe as líomhaintí gnéis|dáta=2024-03-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-29}}</ref> Chuaigh sé go dtí a árasán i Londain ar an lá céanna (ní raibh cead aige a bheith ina chónaí lena bhean níos mó).<ref>{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/courts/jeffrey-donaldson-resigns-as-dup-leader-and-suspended-by-orange-order-after-historical-sex-offence-charges/a645718063.html|teideal=Jeffrey Donaldson resigns as DUP leader and suspended by Orange Order after historical sex offence charges|dáta=2024-03-29|language=en-GB|work=BelfastTelegraph.co.uk|dátarochtana=2024-03-29}}</ref>
Bhí ballraíocht Donaldson sa DUP curtha ar fionraí láithreach bonn. Ceapadh leascheannaire an pháirtí, [[Gavin Robinson]], mar cheannaire eatramhach.<ref name=":1" />
Tháinig Donaldson os comhair cúirte san Iúr i gCo an Dúin ar an 23 Aibreán 2024. Aon chúis déag san iomlán a bhí curtha ina leith. Éigniú agus gníomh ró-mhígheanasach le leanbh is ea péire acu, agus bhain na naoi gcinn eile le hionsaí mígheanasach ar bhaineannach. Bhí beirt íospartach ann agus go ndearnadh na cionta ag tráthanna éagsúla idir Eanáir 1985 agus Nollaig 2006.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Jeffrey Donaldson os comhair cúirte faoi chionta gnéasacha|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0424/1445343-jeffrey-donaldson-os-comhair-cuirte-faoi-chionta-gneasacha/|date=2024-04-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Bhí Eleanor Donaldson os comhair na cúirte chomh maith agus ceithre chúis curtha ina leith. Bhain dhá cheann de na cúiseanna sin le cuidiú agus neartú le duine in éigniú agus ionsaí mí-ghnéasach, eachtraí a líomhnaítear a tharla idir an 1 Eanáir 1985 agus an 31 Nollaig 1991 (ach phós na Donaldson in 1987).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/jeffrey-donaldson-cuisithe-sa-chuirt-as-11-liomhain-gneis/|teideal=Jeffrey Donaldson cúisithe sa chúirt as 11 líomhain ghnéis|údar=Bill Breathnach|dáta=24 Aibreán 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-24}}</ref>
Ar an 3 Iúil 2024, chinn an Breitheamh Eamonn King sa chúirt dúiche san Iúr go raibh dóthain fianaise curtha ar fáil le Donaldson agus a bhean a chur ar triail.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/starmer-agus-pairti-an-lucht-oibre-ar-thairseach-na-cumhachta/|teideal=Starmer agus Páirtí an Lucht Oibre ar thairseach na cumhachta|dáta=2024-07-04|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-04}}</ref>
== Pearsanta ==
Phós Eleanor Cousins agus Jeffrey Donaldson ar an 26 Meitheamh 1987. Tá beirt iníonacha acu, Claire (a rugadh timpeall 1990) agus Laura (a rugadh timpeall 1992).<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/may/25/northernireland.johnmullin|teideal=Trimble's rival prepares for day of destiny|údar=John Mullin, Ireland correspondent|dáta=2000-05-25|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2024-04-24}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/life/features/band-of-brothers-who-are-the-best-of-friends/34957723.html|teideal=Band of brothers who are the best of friends|dáta=2016-08-13|language=en-GB|work=BelfastTelegraph.co.uk|dátarochtana=2024-04-24}}</ref><ref name=":2" /> Bhí baint ag Claire Donaldson leis na feachtais [[Ginmhilleadh|ghinmhillte]] sna [[2010idí]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dailydrone.co.uk/frame-donaldson.html|teideal=FRAME DONALDSON|work=www.dailydrone.co.uk|dátarochtana=2024-04-24}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://web.archive.org/web/20240424215432/http://web.archive.org/screenshot/https://swoop1.com/buzz/jeffrey-donaldson-daughters-find-out-every-detail-right-here/|teideal=Jeffrey Donaldson Daughters, Find Out Every Detail Right Here|údar=Swoop|dáta=2024-04-15|language=en-US|work=Swoop1 Buzz|dátarochtana=2024-04-24}}</ref>
Is [[Preispitéireachas|Preispitéireach]] é Donaldson''.''
== Polasaithe agus tuairimí ==
=== Gaeilge ===
In 2019 dúirt Donaldson nach bhfuil rud ar bith i gcoinne na Gaeilge ag an DUP. Dúirt sé gur choinnigh [[Preispitéireachas|Preispitéirigh]] an teanga beo nuair a bhí sí i mbaol báis.
Ach mhaígh Donaldson sa bhliain 2019 go mbeadh veto ag an DUP maidir leis na seirbhísí trí Ghaeilge a chuirfí ar fáil don phobal faoi aon reachtaíocht teanga a thabharfaí isteach mar chuid de mhargadh Stormont.<ref name=":0" />
=== Breatimeacht ===
Dúirt Donaldson i mí an Mheithimh 2021 gurb é an [[Prótacal Éireann / Thuaisceart Éireann|prótacal faoi Mhuir Éireann]] an bhagairt is mó ag an am do Thuaisceart Éireann.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Donaldson ag cur a ainm chun cinn do cheannaireacht an DUP|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0621/1229553-donaldson-ag-cur-a-ainm-chun-cinn-do-cheannaireacht-an-dup/|date=2021-06-21|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Gavin Robinson]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Donaldson, Jeffrey}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1962]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine cúisithe as coireanna gnéis]]
[[Catagóir:Preispitéirigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann]]
32k3e8bnpsj7p2619awn8euq226zkvx
Emma Little-Pengelly
0
89113
1314147
1306660
2026-05-19T13:25:50Z
Conradder
34685
cat
1314147
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is abhcóide agus polaiteoir de chuid an [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|DUP]] í '''Emma Little-Pengelly''' (a rugadh Emma Little ar an [[31 Nollaig]] [[1979]]).<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-politics-67764370|teideal=Who is Emma-Little Pengelly, NI's new deputy first minister?|dáta=2024-02-03|language=en-GB|dátarochtana=2024-02-03}}</ref> Sa mbliain 2024, toghadh Little-Pengelly mar LeasChéad-Aire ar [[Tionól Thuaisceart Éireann|Thionól Stormont]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/la-stairiuil-ar-chnoc-an-anfa-agus-michelle-oneill-tofa-ina-cead-aire/|teideal=Lá stairiúil ar Chnoc an Anfa agus Michelle O’Neill tofa ina Céad-Aire|dáta=2024-02-03|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-03}}</ref>
== Saol ==
Sceimhlitheoir agus ball den "Ulster Resistance" ba ea a hathair, Noel Little. Bhí sé ag smuigléireacht airm sna sna 1980idí agus cuireadh i bpríosún sa Fhrainc é.<ref>{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/terrorist-father-of-dups-newest-mla-emma-pengelly-works-as-steward-at-st-annes-cathedral/31592183.html|teideal=Terrorist father of DUP's newest MLA Emma Pengelly works as steward at St Anne's Cathedral|dáta=2015-10-08|language=en-GB|work=BelfastTelegraph.co.uk|dátarochtana=2024-02-03}}</ref>
Rinne Little-Pengelly staidéar ar an dlí ar [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|Ollscoil na Banríona]] agus glacadh léi mar abhcóide in 2003.
Chaith sí na blianta mar chomhairleoir polaitiúil speisialta an Chéad-Aire, [[Ian Paisley]] agus [[Peter Robinson]] agus [[Arlene Foster]].
=== 2010idí ===
Chomhthogh an [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|DUP]] í in 2015 nuair a d’éirigh Jimmy Spratt as de bharr drochshláinte.I gcruthúnas ar ardmheas an cheannaire uirthi, ní raibh ach mí caite aici mar Theachta nuair a hainmníodh í mar Aire Sóisir in Oifig an Chéad agus an Leas-Chéad Aire i Stormont.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/teachtai-neamhthofa-an-tionoil-agus-ceist-na-cothromaiochta/|teideal=Teachtaí neamhthofa an Tionóil agus ceist na cothromaíochta|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=8 Nollaig 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-03}}</ref> Tharraing 'cás Pengelly' aird agus conspóid ag an am mar gur cuireadh chun tosaigh í ar bhaill den DUP a chuaigh os comhair vótóirí cheana, gan trácht ar a hardú céime ar luas lasrach. (D’fhág comhairleoir cathrach, Ruth Patterson, an DUP mar agóid agus bhagair go seasfadh sí in éadan Pengelly i dtoghchán an Tionóil).
Choinnigh sí an suíochán i dtoghchán an Tionóil in 2016 agus bhí sí ina cathaoirleach an choiste airgeadais. Chaill sí an suíochán in 2017.
Cúpla mí ina dhiaidh sin, in olltoghchán tobann [[Theresa May|Theresa May,]] toghadh Little Pengelly ina feisire [[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|Parlaiminte Westminister]]. Ghnóthaigh sí [[Béal Feirste Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Theas]] ón [[SDLP]], bua ollmhór don DUP. Thóg sí an suíochán ó [[Alasdair McDonnell]] a bhí ina fheisire don cheantar ó fuair sé an ceann is fearr ar an UUP in 2005. Bhí farasbarr 2,000 vóta ag Pengelly (13,299) ar McDonnell (11,303).<ref>{{Lua idirlín|url=https://members.parliament.uk/constituency/3316/election/377|teideal=Election 2017|údar=parliament.uk/|dáta=2017|dátarochtana=2024}}</ref> Chinntigh bua Pengelly go raibh feisire [[Breatimeacht|Breatimeachta]] i dtoghcheantar inar vótáil 70% de na vótóirí in aghaidh imeacht as an Aontas Eorpach (agus bhí lucht frithBhreatimeachta ag cur i leith an DUP go ndearna siad faillí iomlán ar thoil an phobail ag an am).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gearchoimhlint-idir-lucht-frithbhreatimeachta-agus-an-dup/|teideal=Géarchoimhlint idir lucht frithBhreatimeachta agus an DUP|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=24 Samhain 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-03}}</ref>
Ar 6 Márta 2019 i d[[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|Teach na dTeachtaí]], mhaígh Lyttle Pengelly gur sceimhlitheoireacht ba chúis le 90% de na maruithe agus na gortuithe ar fad a tharla le linn na d[[Na Trioblóidí|Trioblóidí]]. “Coir a bhí i ngach aon cheann acu sin,” arsa Lyttle Pengelly.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-coir-a-bhi-in-aon-mharu-a-rinne-saighdiuiri-na-breataine-le-linn-na-dtriobloidi-ach-comhlionadh-dualgas-le-dinit-karen-bradley/|teideal=Ní ‘coir’ a bhí in aon mharú a rinne saighdiúirí na Breataine le linn na dTrioblóidí ach ‘comhlíonadh dualgas le dínit’ – Karen Bradley|dáta=2019-03-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-03}}</ref>
Chaill Little-Pengelly an suíochán [[Béal Feirste Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Bhéal Feirste Theas]] san olltoghchán in 2019 agus d’fhill ar oifig an chéad-aire in Stormont mar chomhairleoir ag Arlene Foster.
=== 2020idí ===
In 2021, d’éirigh Little-Pengelly as a post sa DUP nuair a toghadh [[Edwin Poots]] mar cheannaire ar an DUP agus dúirt go raibh sí ag filleadh ar a gairm mar abhcóide. Le linn 2021-2022, bhí sí ar na meáin go minic mar thráchtaire ar ghnóthaí polaitiúla agus fiú le linn an chomhairimh tar éis thoghchán an Tionóil in 2022. Ní bhfuair éinne leide go bhfillfeadh sí ar Stormont mar ionadaí taobh istigh de sheachtain.
[[Íomhá:Official portrait of Emma Little Pengelly.jpg|clé|mion|Emma Little Pengelly in 2017]]
I d[[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|toghchán an Tionóil]] ar an 5 Bealtaine 2022, bhí [[Jeffrey Donaldson]], ceannaire an DUP, ar cheann an chomhairimh i n[[Gleann an Lagáin (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Gleann an Lagáin]]. Ansin d’fhógair Donaldson go bhfanfadh sé ina fheisire [[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|Parlaiminte Westminister]] mar chuid dá fheachtas in éadan an [[An Prótacal maidir le hÉirinn agus Tuaisceart Éireann|phrótacail iarBhreatimeachta]] agus d’ainmnigh sé Little Pengelly mar theachta Tionóil ina ionad. Bhí an beart dleathach ach baineadh siar as daoine gur tharla sé chomh luath sin tar éis lá na vótála; an chéad uair a ndearnadh é mar gur roghnaigh an té a toghadh gan freastal ar Stormont. Comhthoghtar ionadaithe chun fothoghcháin a sheachaint. Ba é seo an dara huair a comhthoghadh Emma Little Pengelly mar theachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/caithfear-a-chinntiu-gur-ar-mhaithe-leis-an-bpobal-seachas-na-pairtithe-an-comhthoghadh/|teideal=Caithfear a chinntiú gur ar mhaithe leis an bpobal seachas na páirtithe an comhthoghadh|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=18 Bealtaine 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-03}}</ref>
Ar 3 Feabhra 2024, d'ainmnigh Little-Pengelly. mar LeasChéad-Aire sa bh[[Feidhmeannas Thuaisceart Éireann|Feidhmeannas]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Taoiseach dóchasach go seasfaidh Comhthionól Stormont|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0203/1430333-long-agus-swan-mar-a-bhi-sna-haireachtai/|date=2024-02-03|language=ga}}</ref>
=== Pearsanta ===
Tá Little-Pengelly pósta le Richard Pengelly, CB, Rúnaí Buan sa Roinn Dlí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuireann-cuigear-lamh-ina-mbas-fein-gach-seachtain-sa-tuaisceart/|teideal=Cuireann cúigear lámh ina mbás féin gach seachtain sa Tuaisceart…|dáta=2019-09-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-03}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Little-Pengelly, Emma}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1979]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ard Mhacha]]
qtpptvkyrhk7jqf6hptxtydycq5r1n0
Martina Anderson
0
89121
1314173
1284662
2026-05-19T15:42:33Z
Conradder
34685
cat
1314173
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Brexit the time has come for the UK to clarify its position (31824571507) (cropped).jpg}}
B'fheisire de chuid [[Sinn Féin]] í '''Martina Anderson''' (a rugadh ar an [[16 Aibreán]], [[1962]]) i b[[Parlaimint na hEorpa]] (2009-2014).
[[Íomhá:Sinn Féin European Election Poster at Mullaghbawn - geograph.org.uk - 6161659.jpg|clé|mion|Sinn Féin, [[Martina Anderson]], 2019-05-14]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol}}
{{DEFAULTSORT:Anderson, Martina}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1962]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Dhoire]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Teachtaí i bParlaimint na hEorpa d'Éirinn (2009–2014)]]
[[Catagóir:An Feabhal (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
cwjpmoa1xrt0egjzilaxvb6rc2lpgao
Diane Dodds
0
89122
1314145
1107723
2026-05-19T13:20:31Z
Conradder
34685
cat
1314145
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir agus Feisire de Pharlaimint na hEorpa ba ea '''Diane Jean Dodds''' (rugadh ar an [[16 Lúnasa]], 1958 í).
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Dodds, Diane}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1958]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
[[Catagóir:Teachtaí i bParlaimint na hEorpa d'Éirinn (2009–2014)]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]
mt2ujcl57gcklyuyzrege331431von1
Tomás Ó Rathile
0
89164
1314212
1308318
2026-05-19T18:38:39Z
Marcas.oduinn
33120
/* Naisc sheachtracha */ Nasc
1314212
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Tharraing '''Tomás Ó Rathile''' (1882-1953) clú air féin mar scoláire Gaeilge
Rugadh Tomás Ó Rathile i [[Lios Tuathail]], [[Contae Chiarraí]]. Ba é Thomas Francis Rahilly a athair, fear gnó agus cléireach. Bhí a mháthair, Julia Mary Curry as Luimneach, ina garneacht d’[[Eoghan Ó Comhraí]]. Bhí Tomás ar an gcúigiú duine de na trí dhuine dhéag a mhair den chlann. Tharraing beirt eile den chlann clú éigin orthu féin: Alfred, a bhí ina Uachtarán ar Choláiste Ollscoile Chorcaí agus [[Sisile Ní Rathaille|Sisile]], scoláire Gaeilge.
Chaith Ó Rathile tamall i gColáiste na Carraige Duibhe agus suim aige sa Ghaeilge óna óige amach. Fuair sé scoláireacht sna Clasaicigh i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath in 1902 agus bhain sé duais Uí Chomhraí sa Ghaeilge in 1903. É ag múineadh sa choláiste sula ndeachaigh sé i mbun oibre sna Ceithre Chúirt in 1905. Nuair a bhíodh am le spáráil aige dhéanadh sé staidéar ar chanúintí na Gaeilge agus ar lámhscríbhinní Gaeilge, cé nach raibh an tsláinte go maith aige. D’fhan sé ina chléireach go dtí 1919.
In 1903 bunaíodh [[Scoil an Léinn Ghaelaigh]] agus d’fhreastail Ó Rathile ar ranganna Sean-Ghaeilge [[John Strachan (Ceiltíoch|John Strachan]].
Bhí sé ag scríobh aistí d’irisí éagsúla. In 1912 bhunaigh sé an iris ''Gadelica'' chun fás na teanga a spreagadh, ach chlis sí cheal airgid. Bhí sé ina eagarthóir ar ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]]'' agus ar ''[[Celtica (iriseán)|Celtica]]'' níos déanaí, agus scríobh sé neart alt agus roinnt mhaith leabhar i mBéarla agus i nGaeilge.
Bhí sé ina Ollamh le Gaeilge i gColáiste na Tríonóide idir 1919 agus 1929. D’aistrigh sé go Corcaigh in 1929, mar a raibh sé ina Ollamh Taighde go dtí 1925. Bhí a leithéid chéanna de phost aige i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath idir 1935 agus 1941. Nuair a bunaíodh [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] ceapadh é ina Ollamh Sinsearach, agus bhí sé ina Stiúrthóir ar Scoil an Léinn Cheiltigh ann idir 1942 agus 1947.
D’fhoilsigh sé teoiricí dá chuid féin i dtaobh stair na hÉireann agus iad bunaithe ar dhiantaighde teangeolaíoch agus téacsúil. D’áitigh sé gur lonnaigh ceithre dhream de chainteoirí Ceiltise in Éirinn i ndiaidh a chéile, teoiric nach bhfuil an fhianaise ghéiniteach agus sheandálaíoch ag cur léi anois. D’áitigh sé freisin go raibh dhá Naomh Pádraig ann.
Phós sé Máire Ní Bhuachalla ó Bhaile Uí Annáin i [[Mainistir na Corann]] in 1918. Ní raibh clann orthu. Fuair sé bás ar an 16 Samhain 1953.
==Liosta leabhar==
''Early Irish history and mythology'', Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1946.
(Eag.) ''Desiderius, otherwise called Sgáthán an chrábhaidh, by Flaithrí Ó Maolchonaire (Florence Conry)'', Mediaeval and Modern Irish Series 12, Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1941.
''Irish dialects past and present: with chapters on Scottish and Manx'', Dublin: Browne and Nolan, 1932.
''Measgra dánta: Miscellaneous Irish poems'', 2nd ed., Dublin and Cork: Cork University Press, 1927.
''Dánta grádha: cnósach de sna dánta grá is fearr san Ghaelge (1350–1750) '', 2nd ed. (1916), Dublin and Cork: Cork University Press, 1926.
''Miscellany of Irish proverbs'', Dublin: Talbot Press, 1922.
''[[Dánfhocail|Dánfhocail: Irish epigrams in verse]]'', Dublin: Talbot Press, 1921.
== Foinsí ==
* {{lua idirlín |url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=220 |teideal=Ó RATHILE, Tomás (1882–1953) |ainm=Diarmuid |sloinne=Breathnach |first2=Máire |last2=Ní Mhurchú |work=ainm.ie |foilsitheoir=Fiontar & Scoil na Gaeilge }}
== Naisc sheachtracha ==
* [https://codecs.vanhamel.nl/O%27Rahilly_(Thomas_F.) Clár leabhar Thomáis Uí Rathaile] ón A. G. van Hamel, Foundation for Celtic Studies
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Rathaile, Tomas O}}
[[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann]]
b1sp6jp7pkjrt5l8opn4wt3zddxbpmd
William Irwin
0
89224
1314144
1306654
2026-05-19T13:18:30Z
Conradder
34685
cat
1314144
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir [[aontachtach]] ón [[Cill Mhór]], [[Contae Ard Mhacha]] é '''William Irwin''', (a rugadh ar an 12 Nollaig 1956). Is ball é de [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|Pháirtí Aontachtach Daonlathach]]. Ba [[Tionól Thuaisceart Éireann|Chomhalta den Tionól Reachtach]] é d'[[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar Tionóil)|Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha]], ó 2007 go 2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18878&per=201&sel=1&ind=8&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2025-09-15}}</ref> Ba é urlabhraí an pháirtí do [[An Roinn Talmhaíochta, Comhshaoil agus Gnóthaí Tuaithe|thalmhaíocht agus gnóthaí tuaithe]] é.
== Cúlra ==
Sheas sé i dtoghchán don chéad uair sa toghchán áitiúil 2001 do [[Comhairle Cathrach Ard Mhacha]]. Sheas sé sa cheantar Úlloird ach níor toghadh é. Toghadh ar an chomhairle é in 2005 agus atoghadh é in 2001.
Toghadh ar an [[Tionól Thuaisceart Éireann]] é in 2007, d'Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha.
Sheas sé san [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|Olltoghchán na Ríochta Aontaithe 2017]] agus [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|2019]] in [[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha]]. Fuair sé 24.6% <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2017/UK-Parliamentary-Election-2017-Results/UK-Parliamentary-Election-Result-2017-Newry-Armagh|teideal=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|work=www.eoni.org.uk|dátarochtana=2025-09-15|archivedate=2021-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422153842/https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2017/UK-Parliamentary-Election-2017-Results/UK-Parliamentary-Election-Result-2017-Newry-Armagh}}</ref>agus 21.7%<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2019/UK-Parliamentary-Election-Result-2019-Newry-and-Ar|teideal=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|work=www.eoni.org.uk|dátarochtana=2025-09-15|archivedate=2021-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422153853/https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2019/UK-Parliamentary-Election-Result-2019-Newry-and-Ar}}</ref> de na vótaí faoi seach.
I mí na Nollag 2025, d'fhógair Irwin go rachaidh sé ar scor. Tháinig [[Gareth Wilson]] in ionad Irwin sa Tionól.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cwyr3k506pro|teideal=NI politics: DUP councillor Gareth Wilson co-opted into vacant assembly seat|dáta=2026-01-05|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2026-01-06}}</ref>
Lasmuigh de pholaitíocht, is [[feirmeoir]] [[déiríocht]]a é.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Irwin, William}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1956]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]]
[[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
[[Catagóir:Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ard Mhacha]]
3ounjw420qwiy73kdq9qvcg6029hrl6
Clare Bailey
0
89520
1314156
1222924
2026-05-19T13:58:22Z
Conradder
34685
cat
1314156
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid an [[Comhaontas Glas|Chomhaontais Ghlais]] i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]] í '''Clare Bailey'''. Rugadh í ar an 18 Meitheamh, 1970. Bhí sí ina Comhalta de [[Tionól Thuaisceart Éireann|Thionól Reachtach Thuaisceart Éireann]] don Béal Feirste Theas, ó [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2016|2016]] go dtí [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|2022]].
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Bailey, Clare}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1970]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Feiminigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Baill an Chomhaontais Ghlais]]
2yhs0tnwsqwmgvd7jg401gt8sfsastr
Simon Hamilton
0
90365
1314159
1109812
2026-05-19T14:03:18Z
Conradder
34685
cat
1314159
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir Briotanach é '''Simon Hamilton''' [[Comhalta den Tionól Reachtach|CTR]] (a rugadh 17 Márta 1977) i d[[Tuaisceart Éireann]], a bhí ina Aire Geilleagair i bh[[Feidhmeannacht Thuaisceart Éireann]] ó 2016 go dtí gur thit sé as a chéile i mí Eanáir 2017.<ref name=NIA>{{cite web|teideal=Mr Simon Hamilton|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=2416&per=200&c=2|website=Northern Ireland Assembly|accessdate=17 January 2016}}</ref><ref>{{Cite web|teideal= Simon Hamilton resigns four times in past three weeks|url = https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-34426811|website = BBC News|accessdate = 2015-10-24}}</ref> Toghadh é den chéad uair i 2007 chuig Tionól Thuaisceart Éireann mar bhall den [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|Pháirtí Aontachtach Daonlathach]] (PAD) do [[Baile Loch Cuan (Toghcheantar Tionóil)|Bhaile Loch Cuan]].<ref name=itimes>{{cite news|teideal=Hamilton appointed as Northern Ireland’s Minister for Finance|url=http://www.irishtimes.com/business/economy/ireland/hamilton-appointed-as-northern-ireland-s-minister-for-finance-1.1478942|accessdate=14 September 2013|newspaper=Irish Times|date=30 July 2013}}</ref>
==Oideachas==
Fuair Hamilton oideachas i Regent House School agus in [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] agus céimeanna aige i stair / polaitíocht agus dlí.<ref name=itimes/> Bhí sé ina Chathaoirleach ar an Chumann Aontachtach san Ollscoil céanna agus ina bhall de Sheanad Ollscoil na Banríona.
==Gairmréim==
Thosaigh Hamilton a ghairm mar [[iniúchóir]] le comhlacht cuntasaíochta i m[[Béal Feirste]] <ref name=itimes/> fostaíodh é mar Oifigeach Polasaí don Pháirtí Aontachtach Daonlathach (PAD) i gCeanncheathrú an Pháirtí ó 2003 go dtí gur toghadh é chuig Tionól Thuaisceart Éireann i 2007. Toghadh é chuig Comhairle Buirge na hArda sa bhliain 2005, ach níor sheas sé arís sa Toghchán i 2011. Is é Hamilton rúnaí Chumann Bhaile Loch Cuan den PhAD Leas-Chathaoirleach Chraobh Bhaile Nua na hArda den PhAD.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Hamilton, Simon}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1977]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
bynet8khp93io757dx5438vpkbezac5
Carla Lockhart
0
90366
1314152
1256133
2026-05-19T13:52:23Z
Conradder
34685
cat
1314152
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir [[aontachtach]] í '''Carla Lockhart''', (a rugadh ar an [[28 Feabhra]] [[1985]]). Is ball í de [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|Pháirtí Aontachtach Daonlathach]]. I mí Nollaig 2019, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do [[An Bhanna Uachtarach (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Bhanna Uachtarach]].
== Féach freisin ==
* [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]]
* [[An Bhanna Uachtarach (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Bhanna Uachtarach]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Teachtaí Parlaiminte do Thuaisceart Éireann}}
{{DEFAULTSORT:Lockhart, Carla}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1985]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Mná]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
[[Catagóir:An Bhanna Uachtarach (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
7npc25u9e7x4jnvl8vzmlmcdmewl8xi
Mogh Rotha
0
90386
1314278
1305683
2026-05-20T07:15:54Z
Marcas.oduinn
33120
/* Scéalaíocht */ Nasc
1314278
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}
Deirtear sna seanscéalta gur dhraoi dall é '''Mogh Rotha''' ('''Mug Ruith''') a bhíodh ina chónaí ar oileán [[Dairbhre|Dhairbhre]] i [[Contae Chiarraí|gCiarraí]]. Bhí sé i gcumas borradh thar compás; thógadh a anáil stoirmeacha agus dhéanadh sí cloch de dhaoine. Chaitheadh sé seithe tairbh gan adharca agus masc éin agus d’eitlíodh sé i gcarr darbh ainm an ''roth rámhach''. Bhí carbad daimh aige a dhéanadh lá geal den oíche, sciath dhubh réaltbhreac na bile airgid, agus cloch a ndéanfaí eascann nimhe di ach í a chaitheamh isteach san uisce.
==Scéalaíocht==
Tá baint ag Mogh Rotha le tréimhsí éagsúla sna scéalta. Deirtear go raibh sé beo le linn [[Cormac mac Airt|Chormaic mhic Airt]] sa 3ú haois agus deirtear freisin go raibh beo in [[Iarúsailéim]] le linn [[Críost|Chríost]]. In ''[[Lebor Gabála Érenn]]'' deirtear go bhfuair sé bás le linn [[Conmáel|Chonmhaoil]], beagnach dhá mhíle bliain roimh aimsir Chormaic. De bharr na scéalta sin, b’fhéidir, a dúirt na filí go raibh sé thar a bheith fadsaolach: deir cuntas amháin gur mhair sé i rith réimeas naoi rí dhéag. Maíonn scoláirí éigin go mbíodh sé ina dhia gréine nó anfa.
Bhí finscéalta ann i dtaobh a eachtraí sa Talamh Naofa. Dúradh gur dhalta le Síomóin Draíodóir é, fear a mhúin draíocht dó agus a chuidigh leis an carr eitilte ''roth rámhach'' a dhéanamh. Deirtear i dtéacsanna difriúla gur carr í siúd atá déanta de chaorthainn, í á tarraingt ag dhá dhamh le fearsaidí fiondruine, dhá leath ghloine uirthi, agus carr ar comhsholas lá agus oíche do na daoine í. Dallann sí an té a fhéachann uirthi, bodhraíonn sí an té a chloiseann í agus maraíonn sí pé duine a bhuaileann sí.<ref name="The Myths of the Gods: Structures in Irish Mythology">[https://www.scribd.com/doc/23476603/THE-MYTHS-OF-THE-GODS-Structures-in-Irish-Mythology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170130082908/https://www.scribd.com/doc/23476603/THE-MYTHS-OF-THE-GODS-Structures-in-Irish-Mythology |date=2017-01-30 }} Alan Ward: ''The Myths of the Gods: Structures in Irish Mythology'', 1981.</ref> In dhá dhán ar a laghad deirtear gurb é Mogh Rotha an básaire a bhain an ceann d’[[Eoin Baiste]] agus a tharraing mírath ar mhuintir na hÉireann. Tá príomhpháirt aige freisin in ''[[Forbuis Droma Damhghaire|Forbhais Droma Dámhgháire]]'', scéal a bhaineann le haimsir Chormaic mhic Airt. Beireann sé bua ar dhraoithe Chormaic i gcath draíochta mar mhalairt ar thalamh a fháil ón rí [[Fiachu Muillethan]] i ndeisceart na Mumhan, rí a raibh Cormac ag iarraidh cáin a ghearradh air. Déantar caoirigh de thrí dhraoi, Earghe, Eang and Eanghain, ar an taobh eile, agus iad ina laochra fíochmhara fós, ach déanann Mogh Rotha trí chú draíochta:
::Araidhe, as amlaidh ro batar na coin, & tri corrthaire theined ar derglasad a craesaib doib. Ocus mar rancatar & na cairigh a ceili imscibhesdar in lasair fo na cairibh cu na fharcoib loe na finna forru gan loscad.<ref>''Forbuis Droma Damhghaire: mír 101'': https://celt.ucc.ie/published/G301044/index.html</ref>
::''Mar sin féin, is amhlaidh a bhí na cúnna agus trí chiumhais thine ar dearglasadh i gcraois dóibh. Agus nuair a bhuail siad féin agus na caoirigh ar a chéile chuaigh an lasair ag léim ar na caoirigh go dtí nár fágadh olann ná fionnadh orthu gan loscadh.''
Teitheann na caoirigh agus scriosann na cúnna iad.
Ba í Tlachta (''Tlachtga'') iníon Mhogh Rotha, bandraoi cumhachtach a d’fhág a hainm ar chnoc sa Mhí agus ar fhéile na háite sin. D’éignigh Síomóin Draíodóir (nó a thriúr mac) í agus rug sí triúr mac dá cuid féin, Dorbh, Cuma agus Muach.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/revueceltique16pari|teideal=Revue celtique|author=|date=19 April 1870|publisher=Paris|accessdate=19 April 2018|via=Internet Archive}}</ref>
Ba í an chríoch a fuair Mogh Rotha ar son a shleachta Fir Mhaí Féine (''Fir Maige Féne''), agus deireadh an mhuintir a raibh an t-ainm sin orthu gur de shliocht Mhogh Rotha iad.<ref>{{cite web|url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm|teideal=RootsWeb.com Home Page|author=|date=|website=www.rootsweb.ancestry.com|accessdate=19 April 2018}}</ref>
===Sliocht as ''Dícheannadh Eoin'' (Flann Fíona a scríobh)<ref>http://www.ucd.ie/tlh/text/ams.eriu.4.001.text.html</ref>===
::''Tugadh do Mhogh Roith, do thogh''<br>
::''luach ar Eoin do dhícheannadh;''<br>
::''dob é luach Mhogh Roith iar sin''<br>
::''roghadh de na hingheanaibh.''
::''Iar sin do chuaigh Mogh Roith rán''<br>
::''do mharbhadh Eoin, gérbh imnár,'' <br>
::''go dtug leis d’Ioruath i mbroid''<br>
::''ceann Eoin ar mhéis ghil airgid.''
::''Trésan scéal sin, báigh go mblaidh,''<br>
::''an fhéil Eoin ar Ghaedhealaibh,'' <br>
::''nach bia de shíl Gaedheal nglan''<br>
::''acht mbadh aointrian gan mharbhadh.''
::''An t-aointrian fuigfithear ann''<br>
::''do shluagh Gaedheal agus Gall,'' <br>
::''a mhic Mhuire, is truadh an dál,'' <br>
::''a ndul uile do dhubhthámh.''
'''Nua-Ghaeilge'''
*''Tugadh tuarastal do Mhogh Rotha, agus thogh sé é, ar Eoin a dhícheannadh; ba é tuarastal Mhogh Rotha ina dhiaidh sin a rogha d’iníonacha an teaghlaigh.''<br>
*''Ansin chuaigh Mogh Rotha fíoruasal chun Eoin a mharú, cé gur náire é, agus thug ceann Eoin ar mhias gheal airgid chun Héaróid faoi dheifir.''<br>
*''Tríd an scéal sin (aighneas iomráiteach) tiocfaidh Féile Eoin ar na Gaeil agus ní bheidh ann de na Gaeil ghlana ach an tríú cuid gan mharú.''<br>
*''An tríú cuid de Ghaeil agus de Ghaill a fhágfar, is trua an scéal, béarfaidh aicíd dhubh orthu.''<br>
==Foinsí==
* Seán Ó Duinn (aistr.) (1993), ''Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong''
* James MacKillop (1998), ''Dictionary of Celtic Mythology''. Londain: Oxford. {{ISBN|0-19-860967-1}}.
==Tuilleadh le léamh==
* Carey, John (eag.). "An Old Irish poem about Mug Ruith." ''Journal of the Cork Historical & Archaeological Society'' 110 (2005), ll. 113–34.
==Naisc sheachtracha==
* ''Forbuis Droma Damhghaire'': https://celt.ucc.ie/published/G301044/index.html
* ''[http://www.ucd.ie/tlh/text/ams.eriu.4.001.text.html Dícheannadh Eoin Bhaiste ag Mogh Rotha]'' ([http://www.ucd.ie/tlh/trans/ams.eriu.4.001.t.text.html en]) ar [http://www.ucd.ie/tlh/index.html Thesaurus Linguae Hibernicae]
* ''[http://www.shee-eire.com/Magic&Mythology/Myths/Heroes&Heroines/Siege-Knocklong1/siege.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208213049/http://www.shee-eire.com/Magic%26Mythology/Myths/Heroes%26Heroines/Siege-Knocklong1/siege.htm |date=2016-02-08 }} Achoimre Béarla ar "Forbhais Droma Damhgháire"
* ''[http://www.ancienttexts.org/library/celtic/ctexts/mog2.html Básaire Eoin Bhaiste]''
* ''[http://www.ancienttexts.org/library/celtic/ctexts/mog1.html Dícheannadh Eoin Bhaiste ag Mogh Rotha]''
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{Scéalta miotaseolaíochta}}
{{An Rúraíocht}}
[[Catagóir:An Rúraíocht]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]
5igf36t2rxhc5l5k5z2yp5w04mtxl9w
Tuath
0
91063
1314166
1226664
2026-05-19T15:22:09Z
Marcas.oduinn
33120
/* Tagairtí */ Catagóir
1314166
wikitext
text/x-wiki
:''Féach freisin: [[Tuatha Dé Danann]]
I nÉirinn na nGael, bunaonad polaitiúil agus dlínsiúil as ea an '''''túath'''''.<ref>[http://www.dil.ie/42241 1 túath] ar eDIL</ref> D'fhéadfaí ''túath'' a thabhairt ar an gcríoch nó ar an bpobal atá ina gcónaí inti.
==Sanasaíocht==
D'fhéadfadh sé go dtagann an focal ón [[Teangacha Ceilteacha|bPrótai-Ceiltis]] *''toutā'' ("cine, tír dúchais"), a thagann ón [[Na teangacha Ind-Eorpacha|bPrótai-Ind-Eorpais]] *''tewtéh₂'' ("finíoch"). Faightear fréamh ghaolmhar i n-ainm dhia na nGallach, [[Toutatis]].
Sa [[Gaeilge|Nua-Ghaeilge]], litrítear an focal gan an síneadh fada, ''tuath'', faoin tuath, muintir na tuaithe, ⁊rl; tuigtear fós an chiall stairiúil, ámh.<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fb/tuath tuath] ar teanglann.ie FB</ref>
==Struchtur sóisialta==
I nÉirinn ársa, bhíodh tuairim is 30 duine san áireamh i dteaghlach amháin. Achar le céad teaghlach ba ea ''[[tríocha céad]]'', 'sé sin tuairim is 3,000 duine. Roinnt tríocha céad chomhghuaillithe ba ea ''túath'', mar sin ní níos lú ná 6,000 duine. Is amhlaidh ámh gurb uimhir níos cruinne le haghaidh tuatha é ní níos lú ná 9,000 duine.<ref name=Dillon>{{
cite book |
first = Myles |
last = Dillon |
year = 1994 |
title = Early Irish Literature |
publisher = Four Courts Press |
location = An Charraig Dhubh, Baile Átha Cliath, Éire |
isbn = 1-85182-177-5 |
nopp = true |
page = xiv
}}</ref>
Aonad as féin ab ea gach ''túath'', le feidhmeannas, tionól, breithimh agus arm cosanta dá chuid féin aige. Nascadh na túatha le cruinne i g[[cónaidhm]]eanna cosanta. Bhí cliarlathas tuath ann, ag brath ar shuíomh tíreolaíochta agus gaol le rítheaghlach na háite.<ref name=NKPI>{{
cite web |
last = Ó Corráin |
first = Donnchadh |
teideal = Nationality and Kingship in Pre-Norman Ireland |
url = https://celt.ucc.ie/nation_kingship.html |
work = CELT |
accessdate = 28ú Meán Fómhair, 2018
}}</ref> Pléadh eagrú na dtuath i [[An Féineachas|nDlíthe na mBreithiúna]], scríofa sa 7ú haois.<ref name=Patterson>{{
cite book |
last = Patterson |
first = Nerys t.|
title = Cattle Lords and Clansmen: The Social Structure of Early Ireland |
date = 1994 |
publisher = University of Notre Dame Pess |
isbn = 978-0268161460 |
url = https://books.google.ie/books?id=JGIFDgAAQBAJ&pg=PT228&lpg=PT228&dq=gaelic+tuath+tricha+cet+organisation+medieval&source=bl&ots=334SDlStcJ&sig=n-paEMSfvKL08slwCaviZ2nvQ3E&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjphsyq78_dAhUiglwKHShTArc4ChDoATABegQICRAB#v=onepage&q=gaelic%20tuath%20tricha%20cet%20organisation%20medieval&f=false |
}}</ref>
Athraíodh an seanchóras polaitiúil in Éirinn le linn agus tar éis [[Concas na dTúdarach|Choncas na dTúdarach]], curtha as áit de réir a chéile le córas [[barúntacht]]a agus [[contae]]tha. De bharr easpa eolais, táthar i mearbhall anois i dtaca leis seanaonaid na gcríoch, go háirithe idir ''trícha cét'' agus ''túatha''. I roinnt cásanna, is amhlaidh gurb ionann iad, in eile, ní hiad.<ref name=historyireland>[https://www.historyireland.com/medieval-history-pre-1500/medieval-irish-political-and-economic-divisions/ Medieval Irish Political and Economic Divisions], History Ireland</ref>
Molann roinnt scoláirí gurb ionann an ''túath'' agus an paróiste mar atá inniu ann, ach molann eile gurb ionann é agus an bharúntacht. Braitheann sé seo ar an slí ar tugadh an dúiche isteach sa chóras chontaetha. Faoin gcóras [[Géilleadh agus Athbhronnadh]], is sách mhaith é an t-ailíniú idir an ''túath'' agus an bharúntacht, ach i gcás choilíniú agus choigistiú talún, mar a tharla i gcúige [[Uladh]], ní furasta é na bunteorainneacha a dhéanamh amach, nó fiú a athaimsiú.<ref name=historyireland />
==Samplaí stairiúla==
* [[Cairbre Drom Cliabh]]
* [[Tír Fhiacrach Muaidhe]]
* [[Tír Olliol]]
* [[Corann]]
* [[Dartraighe]]
* [[Osraige]] - túath a d'éirigh ina ríocht den ainm céanna sa ré Chríostaí
* [[Dál Riata]] - an túath d'éirigh ina cónaidhm a lonnaigh sa deireadh i n[[Albain]]
* [[Clann Domhnaill]], [[Gleann Con Cadhain]], [[Coill Íochtarach]], [[Meallanacht]], [[Arachtra]] agus [[Tamhnach, Contae Dhoire|Tamhnach]], a rinne le chéile tráth na críocha ársa, [[Loch Inse Uí Fhloinn]]
==Féach freisin==
* [[Stair na hÉireann]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Tuatha Dé Danann]]
* [[Trícha cét]]
==Tuilleadh le léamh==
* ''Colonisation under early kings of [[Hill of Tara|Tara]]'', [[Eoin Mac Neill]], Journal of the [[Galway Archaeological and Historical Society]], imleabhar 16, ll. 101–124, 1935
* ''Corpus genealogiarum Hibernia'', i, M.A. O'Brien, [[Baile Átha Cliath]], 1962
* ''Early Irish Society'', Francis John Byrne, in ''The Course of Irish History'', eag. T.W. Moody agus F.X. Martin, ll. 43–60, Corcaigh, 1967
* ''Hui Failgi relations with the Ui Neill in the century after the loss of the plain of [[Mide]]'', A. Smyth, ''Etudes Celtic'' 14:2, ll. 502–23
* ''Tribes and Tribalism in early Ireland'', [[Francis John Byrne]], ''Eiru'' 22, 1971, ll. 128–166.
* ''Origins of the [[Eóganachta]]'', David Sproule, ''Eiru'' 35, ll. 31–37, 1974
* ''Some Early Connacht Population-Groups'', Nollaig O Muraile, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne]]', ll. 161–177, eag. Alfred P. Smyth, [[Four Courts Press]], Baile Átha Cliath, 2000
* ''The [[Airgialla]] Charter Poem:The Political Context'', [[Edel Bhreathnach]], in ''The Kingship and Landscape of Tara'', ll. 95–100, 2005
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Tuath}}
[[Catagóir:Seanchas]]
[[Catagóir:Rítheaghlaigh Ghaelacha]]
<!--
[[Category:Cultural anthropology]]
[[Category:Irish words and phrases]]
[[Category:Former subdivisions of Ireland]]
[[Category:Medieval Ireland]]
[[Category:Historic Gaelic Territories]]
-->
1fjd1gfpi2kfps051qn3uto522fzu3q
1314167
1314166
2026-05-19T15:24:14Z
Marcas.oduinn
33120
/* Tagairtí */ Catagóir
1314167
wikitext
text/x-wiki
:''Féach freisin: [[Tuatha Dé Danann]]
I nÉirinn na nGael, bunaonad polaitiúil agus dlínsiúil as ea an '''''túath'''''.<ref>[http://www.dil.ie/42241 1 túath] ar eDIL</ref> D'fhéadfaí ''túath'' a thabhairt ar an gcríoch nó ar an bpobal atá ina gcónaí inti.
==Sanasaíocht==
D'fhéadfadh sé go dtagann an focal ón [[Teangacha Ceilteacha|bPrótai-Ceiltis]] *''toutā'' ("cine, tír dúchais"), a thagann ón [[Na teangacha Ind-Eorpacha|bPrótai-Ind-Eorpais]] *''tewtéh₂'' ("finíoch"). Faightear fréamh ghaolmhar i n-ainm dhia na nGallach, [[Toutatis]].
Sa [[Gaeilge|Nua-Ghaeilge]], litrítear an focal gan an síneadh fada, ''tuath'', faoin tuath, muintir na tuaithe, ⁊rl; tuigtear fós an chiall stairiúil, ámh.<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fb/tuath tuath] ar teanglann.ie FB</ref>
==Struchtur sóisialta==
I nÉirinn ársa, bhíodh tuairim is 30 duine san áireamh i dteaghlach amháin. Achar le céad teaghlach ba ea ''[[tríocha céad]]'', 'sé sin tuairim is 3,000 duine. Roinnt tríocha céad chomhghuaillithe ba ea ''túath'', mar sin ní níos lú ná 6,000 duine. Is amhlaidh ámh gurb uimhir níos cruinne le haghaidh tuatha é ní níos lú ná 9,000 duine.<ref name=Dillon>{{
cite book |
first = Myles |
last = Dillon |
year = 1994 |
title = Early Irish Literature |
publisher = Four Courts Press |
location = An Charraig Dhubh, Baile Átha Cliath, Éire |
isbn = 1-85182-177-5 |
nopp = true |
page = xiv
}}</ref>
Aonad as féin ab ea gach ''túath'', le feidhmeannas, tionól, breithimh agus arm cosanta dá chuid féin aige. Nascadh na túatha le cruinne i g[[cónaidhm]]eanna cosanta. Bhí cliarlathas tuath ann, ag brath ar shuíomh tíreolaíochta agus gaol le rítheaghlach na háite.<ref name=NKPI>{{
cite web |
last = Ó Corráin |
first = Donnchadh |
teideal = Nationality and Kingship in Pre-Norman Ireland |
url = https://celt.ucc.ie/nation_kingship.html |
work = CELT |
accessdate = 28ú Meán Fómhair, 2018
}}</ref> Pléadh eagrú na dtuath i [[An Féineachas|nDlíthe na mBreithiúna]], scríofa sa 7ú haois.<ref name=Patterson>{{
cite book |
last = Patterson |
first = Nerys t.|
title = Cattle Lords and Clansmen: The Social Structure of Early Ireland |
date = 1994 |
publisher = University of Notre Dame Pess |
isbn = 978-0268161460 |
url = https://books.google.ie/books?id=JGIFDgAAQBAJ&pg=PT228&lpg=PT228&dq=gaelic+tuath+tricha+cet+organisation+medieval&source=bl&ots=334SDlStcJ&sig=n-paEMSfvKL08slwCaviZ2nvQ3E&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjphsyq78_dAhUiglwKHShTArc4ChDoATABegQICRAB#v=onepage&q=gaelic%20tuath%20tricha%20cet%20organisation%20medieval&f=false |
}}</ref>
Athraíodh an seanchóras polaitiúil in Éirinn le linn agus tar éis [[Concas na dTúdarach|Choncas na dTúdarach]], curtha as áit de réir a chéile le córas [[barúntacht]]a agus [[contae]]tha. De bharr easpa eolais, táthar i mearbhall anois i dtaca leis seanaonaid na gcríoch, go háirithe idir ''trícha cét'' agus ''túatha''. I roinnt cásanna, is amhlaidh gurb ionann iad, in eile, ní hiad.<ref name=historyireland>[https://www.historyireland.com/medieval-history-pre-1500/medieval-irish-political-and-economic-divisions/ Medieval Irish Political and Economic Divisions], History Ireland</ref>
Molann roinnt scoláirí gurb ionann an ''túath'' agus an paróiste mar atá inniu ann, ach molann eile gurb ionann é agus an bharúntacht. Braitheann sé seo ar an slí ar tugadh an dúiche isteach sa chóras chontaetha. Faoin gcóras [[Géilleadh agus Athbhronnadh]], is sách mhaith é an t-ailíniú idir an ''túath'' agus an bharúntacht, ach i gcás choilíniú agus choigistiú talún, mar a tharla i gcúige [[Uladh]], ní furasta é na bunteorainneacha a dhéanamh amach, nó fiú a athaimsiú.<ref name=historyireland />
==Samplaí stairiúla==
* [[Cairbre Drom Cliabh]]
* [[Tír Fhiacrach Muaidhe]]
* [[Tír Olliol]]
* [[Corann]]
* [[Dartraighe]]
* [[Osraige]] - túath a d'éirigh ina ríocht den ainm céanna sa ré Chríostaí
* [[Dál Riata]] - an túath d'éirigh ina cónaidhm a lonnaigh sa deireadh i n[[Albain]]
* [[Clann Domhnaill]], [[Gleann Con Cadhain]], [[Coill Íochtarach]], [[Meallanacht]], [[Arachtra]] agus [[Tamhnach, Contae Dhoire|Tamhnach]], a rinne le chéile tráth na críocha ársa, [[Loch Inse Uí Fhloinn]]
==Féach freisin==
* [[Stair na hÉireann]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Tuatha Dé Danann]]
* [[Trícha cét]]
==Tuilleadh le léamh==
* ''Colonisation under early kings of [[Hill of Tara|Tara]]'', [[Eoin Mac Neill]], Journal of the [[Galway Archaeological and Historical Society]], imleabhar 16, ll. 101–124, 1935
* ''Corpus genealogiarum Hibernia'', i, M.A. O'Brien, [[Baile Átha Cliath]], 1962
* ''Early Irish Society'', Francis John Byrne, in ''The Course of Irish History'', eag. T.W. Moody agus F.X. Martin, ll. 43–60, Corcaigh, 1967
* ''Hui Failgi relations with the Ui Neill in the century after the loss of the plain of [[Mide]]'', A. Smyth, ''Etudes Celtic'' 14:2, ll. 502–23
* ''Tribes and Tribalism in early Ireland'', [[Francis John Byrne]], ''Eiru'' 22, 1971, ll. 128–166.
* ''Origins of the [[Eóganachta]]'', David Sproule, ''Eiru'' 35, ll. 31–37, 1974
* ''Some Early Connacht Population-Groups'', Nollaig O Muraile, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne]]', ll. 161–177, eag. Alfred P. Smyth, [[Four Courts Press]], Baile Átha Cliath, 2000
* ''The [[Airgialla]] Charter Poem:The Political Context'', [[Edel Bhreathnach]], in ''The Kingship and Landscape of Tara'', ll. 95–100, 2005
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Tuath}}
[[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]]
[[Catagóir:Rítheaghlaigh Ghaelacha]]
[[Catagóir:Seanchas]]
<!--
[[Category:Former subdivisions of Ireland]]
[[Category:Historic Gaelic Territories]]
-->
njiyy48wmycsbup06k4a3jkzes12gvk
Eoghanachta
0
91550
1314187
1276410
2026-05-19T16:59:21Z
Marcas.oduinn
33120
/* Bunús ársa */ Nasc
1314187
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[File:Ross Castle.jpg|mion|200px|[[Ross Castle]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéisi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu ''of contested origin.
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Raithlind]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feidlimid mac Óengusa|Feidilmid]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Airthir Cliach]]''|SF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feidlimid|Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mac Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II of the Picts]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mac Cárthaigh|mic Uí Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|mic Uí Ghearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
*'' [[Mathgamain mac Cennétig]]
*'' [[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Rithe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (Irish soldier)]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[File:Michael Collins.jpg|200px|mion|[[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[O'Donoghue of the Glens]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Donnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* Bhreathnach, Edel (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. London: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* Byrne, Francis J., ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* Coogan, Tim Pat, ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* Dillon, Myles, ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (Uí)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [http://eoghanachtsepts.com Eoghanact Septs]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} DNA Project
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Hull, Vernan, "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* Meyer, Kuno (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* Ó Corráin, Donnchadh, "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* Ó Cróinín, Dáibhí (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* O'Donovan, John (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. Acadamh Ríoga na hÉireann Irish Academy. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* O'Hart, John, [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Mac Carthaigh's Book]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* O'Rahilly, Thomas F., ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''Ériu 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
7p1b3jewl379tf1wygyuht2ofghep8j
1314194
1314187
2026-05-19T17:52:52Z
Marcas.oduinn
33120
/* Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh */ Nasc
1314194
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéisi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu ''of contested origin.
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Raithlind]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feidlimid mac Óengusa|Feidilmid]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Airthir Cliach]]''|SF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feidlimid|Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mac Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II of the Picts]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mac Cárthaigh|mic Uí Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|mic Uí Ghearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
*'' [[Mathgamain mac Cennétig]]
*'' [[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Rithe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (Irish soldier)]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[File:Michael Collins.jpg|200px|mion|[[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[O'Donoghue of the Glens]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Donnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* Bhreathnach, Edel (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. London: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* Byrne, Francis J., ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* Coogan, Tim Pat, ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* Dillon, Myles, ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (Uí)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [http://eoghanachtsepts.com Eoghanact Septs]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} DNA Project
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Hull, Vernan, "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* Meyer, Kuno (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* Ó Corráin, Donnchadh, "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* Ó Cróinín, Dáibhí (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* O'Donovan, John (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. Acadamh Ríoga na hÉireann Irish Academy. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* O'Hart, John, [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Mac Carthaigh's Book]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* O'Rahilly, Thomas F., ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''Ériu 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
9pjnp1vvesqpnwqjrx00dp9zyjw6f7t
1314195
1314194
2026-05-19T17:54:27Z
Marcas.oduinn
33120
/* Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh */ Nasc
1314195
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu ''of contested origin.
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Raithlind]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feidlimid mac Óengusa|Feidilmid]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Airthir Cliach]]''|SF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feidlimid|Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mac Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II of the Picts]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mac Cárthaigh|mic Uí Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|mic Uí Ghearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
*'' [[Mathgamain mac Cennétig]]
*'' [[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Rithe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (Irish soldier)]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[File:Michael Collins.jpg|200px|mion|[[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[O'Donoghue of the Glens]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Donnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* Bhreathnach, Edel (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. London: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* Byrne, Francis J., ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* Coogan, Tim Pat, ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* Dillon, Myles, ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (Uí)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [http://eoghanachtsepts.com Eoghanact Septs]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} DNA Project
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Hull, Vernan, "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* Meyer, Kuno (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* Ó Corráin, Donnchadh, "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* Ó Cróinín, Dáibhí (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* O'Donovan, John (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. Acadamh Ríoga na hÉireann Irish Academy. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* O'Hart, John, [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Mac Carthaigh's Book]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* O'Rahilly, Thomas F., ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''Ériu 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
fgrqc0ut5x6xem0vhrq5bcygvxuq263
1314199
1314195
2026-05-19T17:59:13Z
Marcas.oduinn
33120
/* Clanna díothaithe */ Nasc
1314199
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eóganacht Ninussa|Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu ''of contested origin.
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Raithlind]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feidlimid mac Óengusa|Feidilmid]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Airthir Cliach]]''|SF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feidlimid|Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mac Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II of the Picts]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mac Cárthaigh|mic Uí Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|mic Uí Ghearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
*'' [[Mathgamain mac Cennétig]]
*'' [[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Rithe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (Irish soldier)]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[File:Michael Collins.jpg|200px|mion|[[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[O'Donoghue of the Glens]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Donnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* Bhreathnach, Edel (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. London: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* Byrne, Francis J., ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* Coogan, Tim Pat, ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* Dillon, Myles, ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (Uí)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [http://eoghanachtsepts.com Eoghanact Septs]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} DNA Project
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Hull, Vernan, "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* Meyer, Kuno (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* Ó Corráin, Donnchadh, "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* Ó Cróinín, Dáibhí (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* O'Donovan, John (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. Acadamh Ríoga na hÉireann Irish Academy. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* O'Hart, John, [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Mac Carthaigh's Book]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* O'Rahilly, Thomas F., ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''Ériu 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
m16ccm6k633p2kdq2lx5aaow6n8y3y7
1314200
1314199
2026-05-19T18:01:40Z
Marcas.oduinn
33120
/* Sloinnte */ Nasc
1314200
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eóganacht Ninussa|Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu ''of contested origin.
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Chuda na gCruach|Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Raithlind]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feidlimid mac Óengusa|Feidilmid]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Airthir Cliach]]''|SF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feidlimid|Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mac Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II of the Picts]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mac Cárthaigh|mic Uí Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|mic Uí Ghearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
*'' [[Mathgamain mac Cennétig]]
*'' [[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Rithe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (Irish soldier)]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[File:Michael Collins.jpg|200px|mion|[[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[O'Donoghue of the Glens]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Donnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* Bhreathnach, Edel (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. London: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* Byrne, Francis J., ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* Coogan, Tim Pat, ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* Dillon, Myles, ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (Uí)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [http://eoghanachtsepts.com Eoghanact Septs]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} DNA Project
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Hull, Vernan, "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* Meyer, Kuno (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* Ó Corráin, Donnchadh, "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* Ó Cróinín, Dáibhí (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* O'Donovan, John (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. Acadamh Ríoga na hÉireann Irish Academy. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* O'Hart, John, [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Mac Carthaigh's Book]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* O'Rahilly, Thomas F., ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''Ériu 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
db7ouidrc9agdde10ac9jutx2b2o5lo
1314202
1314200
2026-05-19T18:03:35Z
Marcas.oduinn
33120
/* Sloinnte */ Aistriú
1314202
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eóganacht Ninussa|Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu de bhunús a bhfuil easaontas ann faoi
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Chuda na gCruach|Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Raithlind]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feidlimid mac Óengusa|Feidilmid]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Airthir Cliach]]''|SF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feidlimid|Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mac Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II of the Picts]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mac Cárthaigh|mic Uí Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|mic Uí Ghearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
*'' [[Mathgamain mac Cennétig]]
*'' [[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Rithe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (Irish soldier)]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[File:Michael Collins.jpg|200px|mion|[[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[O'Donoghue of the Glens]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Donnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* Bhreathnach, Edel (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. London: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* Byrne, Francis J., ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* Coogan, Tim Pat, ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* Dillon, Myles, ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (Uí)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [http://eoghanachtsepts.com Eoghanact Septs]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} DNA Project
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Hull, Vernan, "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* Meyer, Kuno (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* Ó Corráin, Donnchadh, "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* Ó Cróinín, Dáibhí (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* O'Donovan, John (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. Acadamh Ríoga na hÉireann Irish Academy. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* O'Hart, John, [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Mac Carthaigh's Book]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* O'Rahilly, Thomas F., ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''Ériu 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
p5ublxx1n2pgy0al0rq0c4rqvnghql5
1314213
1314202
2026-05-19T18:38:52Z
Marcas.oduinn
33120
/* Foinsí */ Naisc
1314213
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eóganacht Ninussa|Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu de bhunús a bhfuil easaontas ann faoi
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Chuda na gCruach|Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Raithlind]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feidlimid mac Óengusa|Feidilmid]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Airthir Cliach]]''|SF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feidlimid|Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mac Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II of the Picts]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mac Cárthaigh|mic Uí Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|mic Uí Ghearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
*'' [[Mathgamain mac Cennétig]]
*'' [[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Rithe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (Irish soldier)]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[File:Michael Collins.jpg|200px|mion|[[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[O'Donoghue of the Glens]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Donnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* [[Edel Bhreathnach|Bhreathnach, Edel]] (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. Londain: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis J.]], ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* [[T. M. Charles-Edwards|Charles-Edwards, T. M.]], ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* [[Tim Pat Coogan|Coogan, Tim Pat]], ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton|D'Alton, John]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [http://eoghanachtsepts.com Eoghanact Septs]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} DNA Project
* [[Roy Foster|Foster, Roy]] (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* [[Vernam Hull|Hull, Vernam]], "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* [[John T. Koch|Koch, John T.]] (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* [[Gearóid Mac Niocaill|Mac Niocaill, Gearóid]], ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]] (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]], "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* [[Dáibhí Ó Cróinín|Ó Cróinín, Dáibhí]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin Seán]], (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* [[John O'Hart|Ó hAirt, Seán]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* [[Tomás Ó Rathile|Ó Raithille, Tomás]], ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard-Léinn, Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
1igjuc7hu31c7q0tg32k9jlsix91s84
1314215
1314213
2026-05-19T18:43:59Z
Marcas.oduinn
33120
/* Foinsí */ Nasc beo
1314215
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eóganacht Ninussa|Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu de bhunús a bhfuil easaontas ann faoi
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Chuda na gCruach|Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Raithlind]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feidlimid mac Óengusa|Feidilmid]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Airthir Cliach]]''|SF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feidlimid|Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mac Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II of the Picts]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mac Cárthaigh|mic Uí Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|mic Uí Ghearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
*'' [[Mathgamain mac Cennétig]]
*'' [[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Rithe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (Irish soldier)]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[File:Michael Collins.jpg|200px|mion|[[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[O'Donoghue of the Glens]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Donnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* [[Edel Bhreathnach|Bhreathnach, Edel]] (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. Londain: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis J.]], ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* [[T. M. Charles-Edwards|Charles-Edwards, T. M.]], ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* [[Tim Pat Coogan|Coogan, Tim Pat]], ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton|D'Alton, John]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [https://www.familytreedna.com/groups/eo-ganacht-septs/about Eoghanact Septs] DNA Project
* [[Roy Foster|Foster, Roy]] (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* [[Vernam Hull|Hull, Vernam]], "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* [[John T. Koch|Koch, John T.]] (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* [[Gearóid Mac Niocaill|Mac Niocaill, Gearóid]], ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]] (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]], "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* [[Dáibhí Ó Cróinín|Ó Cróinín, Dáibhí]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin Seán]], (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* [[John O'Hart|Ó hAirt, Seán]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* [[Tomás Ó Rathile|Ó Raithille, Tomás]], ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard-Léinn, Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
efrmm9dtzrpjwtj13meaxojymivq5hj
1314216
1314215
2026-05-19T18:45:34Z
Marcas.oduinn
33120
/* I nAlbain */
1314216
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eóganacht Ninussa|Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu de bhunús a bhfuil easaontas ann faoi
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Chuda na gCruach|Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Raithlind]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feidlimid mac Óengusa|Feidilmid]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Airthir Cliach]]''|SF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feidlimid|Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mac Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II na gCruithneach]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mac Cárthaigh|mic Uí Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|mic Uí Ghearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
*'' [[Mathgamain mac Cennétig]]
*'' [[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Rithe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (Irish soldier)]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[File:Michael Collins.jpg|200px|mion|[[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[O'Donoghue of the Glens]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Donnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* [[Edel Bhreathnach|Bhreathnach, Edel]] (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. Londain: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis J.]], ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* [[T. M. Charles-Edwards|Charles-Edwards, T. M.]], ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* [[Tim Pat Coogan|Coogan, Tim Pat]], ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton|D'Alton, John]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [https://www.familytreedna.com/groups/eo-ganacht-septs/about Eoghanact Septs] DNA Project
* [[Roy Foster|Foster, Roy]] (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* [[Vernam Hull|Hull, Vernam]], "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* [[John T. Koch|Koch, John T.]] (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* [[Gearóid Mac Niocaill|Mac Niocaill, Gearóid]], ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]] (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]], "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* [[Dáibhí Ó Cróinín|Ó Cróinín, Dáibhí]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin Seán]], (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* [[John O'Hart|Ó hAirt, Seán]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* [[Tomás Ó Rathile|Ó Raithille, Tomás]], ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard-Léinn, Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
5vorexi4qdqnbjk7p30eigl64efywmu
1314217
1314216
2026-05-19T18:49:02Z
Marcas.oduinn
33120
/* Coimhlint leis an Dál gCais */ Naisc
1314217
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eóganacht Ninussa|Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu de bhunús a bhfuil easaontas ann faoi
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Chuda na gCruach|Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Raithlind]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feidlimid mac Óengusa|Feidilmid]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Airthir Cliach]]''|SF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feidlimid|Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mac Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II na gCruithneach]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mhic Cárthaigh|Mhic Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|Mhic Gearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
* ''[[Mathgamain mac Cennétig]]
* ''[[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (Irish soldier)]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[File:Michael Collins.jpg|200px|mion|[[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[O'Donoghue of the Glens]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Ó Donnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* [[Edel Bhreathnach|Bhreathnach, Edel]] (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. Londain: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis J.]], ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* [[T. M. Charles-Edwards|Charles-Edwards, T. M.]], ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* [[Tim Pat Coogan|Coogan, Tim Pat]], ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton|D'Alton, John]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [https://www.familytreedna.com/groups/eo-ganacht-septs/about Eoghanact Septs] DNA Project
* [[Roy Foster|Foster, Roy]] (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* [[Vernam Hull|Hull, Vernam]], "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* [[John T. Koch|Koch, John T.]] (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* [[Gearóid Mac Niocaill|Mac Niocaill, Gearóid]], ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]] (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]], "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* [[Dáibhí Ó Cróinín|Ó Cróinín, Dáibhí]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin Seán]], (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* [[John O'Hart|Ó hAirt, Seán]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* [[Tomás Ó Rathile|Ó Raithille, Tomás]], ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard-Léinn, Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
coa0pcogq14fgmerb40cytdico86xg3
1314218
1314217
2026-05-19T18:56:16Z
Marcas.oduinn
33120
/* Eoghanachta an lae inniu */ Naisc
1314218
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eóganacht Ninussa|Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu de bhunús a bhfuil easaontas ann faoi
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Chuda na gCruach|Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Raithlind]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feidlimid mac Óengusa|Feidilmid]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Airthir Cliach]]''|SF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feidlimid|Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mac Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II na gCruithneach]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mhic Cárthaigh|Mhic Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|Mhic Gearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
* ''[[Mathgamain mac Cennétig]]
* ''[[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (Irish soldier)]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[File:Michael Collins.jpg|200px|mion|[[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[Uí Dhonnchadha na nGleann]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda na gCruach]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Uí Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Uí Dhonnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* [[Edel Bhreathnach|Bhreathnach, Edel]] (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. Londain: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis J.]], ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* [[T. M. Charles-Edwards|Charles-Edwards, T. M.]], ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* [[Tim Pat Coogan|Coogan, Tim Pat]], ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton|D'Alton, John]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [https://www.familytreedna.com/groups/eo-ganacht-septs/about Eoghanact Septs] DNA Project
* [[Roy Foster|Foster, Roy]] (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* [[Vernam Hull|Hull, Vernam]], "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* [[John T. Koch|Koch, John T.]] (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* [[Gearóid Mac Niocaill|Mac Niocaill, Gearóid]], ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]] (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]], "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* [[Dáibhí Ó Cróinín|Ó Cróinín, Dáibhí]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin Seán]], (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* [[John O'Hart|Ó hAirt, Seán]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* [[Tomás Ó Rathile|Ó Raithille, Tomás]], ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard-Léinn, Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
n19rxcdfd636jsd8u6t3utau2q1tz76
1314219
1314218
2026-05-19T19:03:32Z
Marcas.oduinn
33120
/* Pearsana níos deireanaí */ Eagrú
1314219
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eóganacht Ninussa|Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu de bhunús a bhfuil easaontas ann faoi
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Chuda na gCruach|Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Raithlind]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feidlimid mac Óengusa|Feidilmid]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Airthir Cliach]]''|SF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feidlimid|Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mac Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[File:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II na gCruithneach]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mhic Cárthaigh|Mhic Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|Mhic Gearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
* ''[[Mathgamain mac Cennétig]]
* ''[[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (saighdiúir Éireannach)|Charles MacCarthy]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[Íomhá:Michael Collins.jpg | 200px | mion | [[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[Uí Dhonnchadha na nGleann]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda na gCruach]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Uí Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Uí Dhonnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* [[Edel Bhreathnach|Bhreathnach, Edel]] (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. Londain: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis J.]], ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* [[T. M. Charles-Edwards|Charles-Edwards, T. M.]], ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* [[Tim Pat Coogan|Coogan, Tim Pat]], ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton|D'Alton, John]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [https://www.familytreedna.com/groups/eo-ganacht-septs/about Eoghanact Septs] DNA Project
* [[Roy Foster|Foster, Roy]] (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* [[Vernam Hull|Hull, Vernam]], "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* [[John T. Koch|Koch, John T.]] (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* [[Gearóid Mac Niocaill|Mac Niocaill, Gearóid]], ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]] (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]], "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* [[Dáibhí Ó Cróinín|Ó Cróinín, Dáibhí]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin Seán]], (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* [[John O'Hart|Ó hAirt, Seán]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* [[Tomás Ó Rathile|Ó Raithille, Tomás]], ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard-Léinn, Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
lxuz9r9l6ysge787fy7y5ybww4vl06s
1314220
1314219
2026-05-19T19:18:02Z
Marcas.oduinn
33120
/* Craobh ghinealaigh */ Naisc
1314220
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a fho-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eóganacht Ninussa|Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu de bhunús a bhfuil easaontas ann faoi
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Chuda na gCruach|Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Raithlinn]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eoghanacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feilimí mac Aonghasa]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Oirthir Cliach]]''|SF=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feilimí mac Cairbre Chroim]]|FIN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae mac Donngaile|Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mhic Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II na gCruithneach]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mhic Cárthaigh|Mhic Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|Mhic Gearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
* ''[[Mathgamain mac Cennétig]]
* ''[[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (saighdiúir Éireannach)|Charles MacCarthy]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[Íomhá:Michael Collins.jpg | 200px | mion | [[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[Uí Dhonnchadha na nGleann]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda na gCruach]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Uí Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Uí Dhonnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* [[Edel Bhreathnach|Bhreathnach, Edel]] (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. Londain: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis J.]], ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* [[T. M. Charles-Edwards|Charles-Edwards, T. M.]], ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* [[Tim Pat Coogan|Coogan, Tim Pat]], ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton|D'Alton, John]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [https://www.familytreedna.com/groups/eo-ganacht-septs/about Eoghanact Septs] DNA Project
* [[Roy Foster|Foster, Roy]] (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* [[Vernam Hull|Hull, Vernam]], "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* [[John T. Koch|Koch, John T.]] (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* [[Gearóid Mac Niocaill|Mac Niocaill, Gearóid]], ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]] (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]], "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* [[Dáibhí Ó Cróinín|Ó Cróinín, Dáibhí]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin Seán]], (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* [[John O'Hart|Ó hAirt, Seán]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* [[Tomás Ó Rathile|Ó Raithille, Tomás]], ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard-Léinn, Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
iwxoxe8846mpvv5mktfen218qszevps
1314221
1314220
2026-05-19T19:19:13Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ Typo
1314221
wikitext
text/x-wiki
Ríora Gaelach bunaithe i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] ba ea na '''hEoghanachta''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Eóganachta'''). Bhídís i gceannas i ndeisceart na [[Éire|hÉireann]], mar atá [[Ríocht na Mumhan]], óna 6/7ú go 10ú haoiseanna,<ref>Ó Corráin 2001, lch. 30</ref> agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa [[Deasmhumhain|Ríocht Deasmhumhan]] agus a bhfo-ríocht [[Cairbrigh]], go dtí déanach sa 16ú haois.
[[File:Rock of Cashel - 15.jpg|mion|100px]]
Deirtear de réir sean-nóis gurbh é [[Conall Corc]] bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear [[Eoghan Mór|Eoghan]], chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]. Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.<ref>Byrne, F. J., ''Irish Kings and High Kings'', Londain, 1973, lch. 177.</ref>
==Ard Ríogacht==
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar [[Ard-Ríthe na hÉireann]] nó [[Ríthe na Teamhrach]], óir níor mhuintir Uí Néill iad. Thug ''[[Cathal mac Finguine]]'' agus ''[[Feidlimid mac Crimthainn]]'' a ndúshlán ámh do cheannaireacht [[Uí Néill]].
De réir an [[an Féineachas|Fhéineachais]], ní raibh a leithéid de rud agus [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Ríogacht na hÉireann]].<ref name="Byrne 2001">Byrne 2001</ref><ref name="Kelly, Fergus 1988, ll. 17-18">''Kelly, Fergus'', A Guide to Early Irish Law, Dublin, 1988, ll. 17-18.</ref> Sa Mumhain, ''adhered to'' na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.<ref>''MacAirt, Sean'', eag. Annals of Inisfallen, Baile Átha Cliath, 1951, lch. 337.</ref> Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i [[Leath Mhogha]], na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.<ref>''Dillon, Myles'' (eag), Lebor na Cert, Baile Átha Cliath, 1984, lch. 19.</ref>
==Rithe na Mumhan==
Bhí ''Finnín'' mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é. Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air. Tháinig a dheartháir ''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]'', sinsear díreach Mhic Cárthaigh. Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.<!--Long, an anglicized version of the name Ó Longaidh, belongs to one of the oldest branches of the Eóghanchta royal dynasty of Ireland’s Munster Province. Prince Longaidh, patriarch of the sept living in about 640, was a descendant of Oengus Mac Nad Fróich, the first Christian king of Munster in the 5th century who was said to have been baptized by Ss. Patrick and Ailbe on the Rock of Cashel. Early genealogical heritage survives in a poem attributed to the 7th century entitled Duan Cathain, preserved in An Leabhar Muimhneach. By the time of the Norman invasion in 1066, this Catholic clan was well established in its present territory in the Barony of Muskerry, County Cork, parishes of Canovee, Moviddy, Kilbonane, Kilmurry, and Dunisky straddling the River Lee.
The MacCarthys owed the prominent position they held in Desmond at that period of the English invasion of Ireland, not to primogeniture, but to the disturbed state and choas of Munster during the Danish wars, in which their immediate ancestors took a prominent and praiseworthy part.<ref>''http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Heber.php#1</ref>-->
==Taoisigh shéimhe==
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann. Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]], cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.<ref>Féach Byrne 2001 le haghaidh tuairisce leithne ar an ríocht.</ref>
==Bunús ársa==
[[File:RockOfCashelSummer1986.jpg|thumb|280px|Caiseal le linn an tsamhraidh, 1986.]]
Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an [[An Ghaill|nGaill]] iad.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946">O'Rahilly 1946</ref> De réir scéal bunúis dá gcuid féin ([http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html Laud 610]), de shliocht [[Eibhear|Eibhir]], mac is sine [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]], sinsear na nGael, ba ea iad.
Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré [[Mogh Nuadhad]] go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na ''[[Deirgtine|Deirgthine]]''. Is é [[inscríbhinní Oghaim]] an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="O'Rahilly 1946"/> Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na n[[Dáirine]], dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na ''n[[Ulaid]]''. Sa ré stairiúil, ba é an [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] an chine is suntasaí ná nDáirine. Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an [[Osraige|Osraí]], caillte acu, is amhlaidh le cabhair [[Uí Néill]].
Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata. Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí. Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.
De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an [[Múscraige|Múscraí]], a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile,<ref name="Byrne 2001"/><ref>Duffy 2005</ref> agus an dream cáiliúil níos deireanaí, [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]], as a dtiocfadh [[Brian Bóramha]]. D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad [[Déise]] na Mumhan de [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]] mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.<ref name="Byrne 2001"/>
Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an [[Mairtine]], a raibh a bpríomhchathair acu ag [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]] nó ''Imlech Ibair'', a aitheanta ar dtús mar ''Medón Mairtine'' (Meán Mhairtine).<ref>Ó Cróinín 2005</ref> In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.<ref>féach Byrne 2001</ref>
==Miotaseolaíocht==
Féach
{{refbegin|3}}
* [[Aimend]]
* [[Áine]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* ''[[Nia Segamain]]
* [[Óengus Bolg|Aonghas Boilg]]
* ''[[Senchas Fagbála Caisil]]
{{refend}}
==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==
{{príomhalt|Ríthe na Mumhan}}
Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil. Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach. Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil. Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.<ref name="Byrne 2001"/>
Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.
===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.
Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (''Uí Choirpri Lúachra'')
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (''Uí Echach Muman'')
===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]
Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na '''[[Deasmhumhain|Deasmhumhan]]''', ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann. Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu. Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne. Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí. Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda. Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** '''[[Carthach is Sine]]'''
** '''[[Fíngen mac Áedo Duib]]''', bás 618
** '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
** '''[[Máenach mac Fíngin]]''', bás 661
** '''[[Colgú mac Faílbe Flaind]]''', bás 678
** '''[[Cormac mac Ailello]]''', d. 712
** '''[[Tnúthgal mac Donngaile]]''', bás 820
** '''[[Feidlimid mac Crimthainn]]''', bás [[847]]
** '''[[Áilgenán mac Donngaile]]''', bás 853
** '''[[Máel Gualae mac Donngaile]]''', bás 859
** '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** '''[[Cellachán Caisil]]''', bás 954
** '''[[Donnchad mac Cellacháin]]''', bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** '''[[Crimthann Srem mac Echado]]''', bás c. 542
** '''[[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]''', bás 577
** '''[[Cathal mac Áedo]]''', bás 627
** '''[[Cathal Cú-cen-máthair]]''', bás 665
** '''[[Finguine mac Cathail]]''', bás 696
** '''[[Ailill mac Cathail]]''', bás 701
** '''[[Cathal mac Finguine]]''', bás 742
** '''[[Artrí mac Cathail]]''', bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** '''[[Garbán mac Éndai]]'''
** '''[[Amalgaid mac Éndai]]''', bás 601
** '''[[Cúán mac Amalgado]]''', bás 641
** '''[[Eterscél mac Máele Umai]]''', bás 721
** '''[[Cathussach mac Eterscélai]]''', bás c. 769
** '''[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]''', bás 805
** '''[[Ólchobar mac Cináeda]]''', bás 851
** '''[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]''', bás 872
===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===
[[Íomhá:Ross Castle.jpg | mion | 200px |[[Caisleán an Rois]], dún Uí Dhonnchadha, [[Cill Airne]], [[Contae Chiarraí]].]]
Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh. Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.<!-- Féach freisin [[Iarmhumhan]].-->
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad. Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.<ref name="Charles-Edwards 2000">Charles-Edwards 2000</ref> Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint. Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.<ref name="Byrne 2001"/>
Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois. D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).
Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref name="Byrne 2001"/><ref>Meyer 1901</ref> Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.
De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.<ref>Féach ''The O'Connell Surname DNA Project''</ref>
* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** '''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]'''
** '''[[Áed Bennán mac Crimthainn]]''', bás 618
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''' Bennán, bás 661
** '''[[Congal mac Máele Dúin]]''', bás 690
** '''[[Máel Dúin mac Áedo]]''', bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** '''[[Feidlimid mac Tigernaig]]''', bás 588
** '''[[Máel Muad mac Brain]]''', bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])
===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** '''[[Fergus Scandal mac Crimthainn]]''', bás 582
* [[Eóganacht Ninussa|Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]
===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá:
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu de bhunús a bhfuil easaontas ann faoi
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Chuda na gCruach|Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile. Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.<ref>''[[Annála Inis Faithlinn]]''</ref><ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta. Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann,<ref name="Byrne 2001"/> nó fiú an Eoghanacht iad. Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré<ref>Sproule 1984; 1985</ref> (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]<ref name="Byrne 2001"/>).
==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.<ref>Irish Kings and High-Kings, Francis J. Byrne, 2001, page 291-295</ref>
{{familytree/start|align=center}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CC|||||||||||CC=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Conall Corc]]<br/>''a quo'' Eoghanachta}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||NF|||||||||||||||MC||||||CL|NF=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">-453</span><br/>Nad Froích|MC=Mac Cass<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Raithlinn]]''|CL=[[Coirpre Luachra mac Cuirc|Coirpre Luachra]]<br/>''a quo''<br/>[[Eoghanacht Locha Léin]]}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||!||||||||!|}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||ON|||||||||||AL||EC||||||MA|ON=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">453–489</span><br/>[[Óengus mac Nad Froích|Óengus]]|AL=Ailill<br/>''a quo''<br/>[[Eóganacht Áine]]|EC=Echu<br/>''a quo<br/> Uí Echach Muman''|MA=Maithne}}
{{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||||||!|}}
{{familytree|BR||||||||||EO||||||||||||||FE|||||||||||CRI||CR||||||DA|FE=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">489–500</span><br/>[[Feilimí mac Aonghasa]]<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Chaisil]]''|EO=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">500-522</span><br/>[[Eochaid mac Óengusa|Eochaid]]|BR=Bressal|CRI=Crimthann|CR=Crimthann|DA=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Dauí Iarlaithe mac Maithni|Dauí Iarlaithe]]}}
{{familytree||!||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||||||||!|||||||||||||!||||)|-|-|-|.||||!|}}
{{familytree|EO||AC||||||SF||||||||||||||CRI|||||||||||END||LO||AE||COB|||EO=Eochaid|CRI=Crimthann|AC=Crimthann Airthir Cliach<br/>''a quo<br/>[[Eoghanacht Oirthir Cliach]]''|SF=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">522–542</span><br/>[[Crimthann Srem mac Echado|Crimthann Srem Feimin]]<br/>''a quo<br/>[[Eóganacht Glendamnach]]''|END=Éndae<br/>''a quo<br/>Uí Énda''|LO=Lóegaire<br/>''a quo<br/>Uí Láegairi''|AE=Áed Ualgarb<br/>''a quo<br/>Cenél nÁeda''|COB=Cobthach}}
{{familytree||!||||)|-|-|-|.||||!||||||||||||||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|FUR||CORSRI||FERG||CORCRO||||||||||||||AD|||||||GARB||AMAL||AEDO||TIG||CRI|FUR=Furudrán|CORSRI=Cormac Sriadberg|FERG=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–582</span><br/>[[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fergus Scandal]]|CORCRO=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">542–577</span><br/>[[Coirpre Cromm mac Crimthainn|Coirpre Cromm]]|AD=Áed Dub|AMAL=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Amalgaid mac Éndai|Amalgaid]]|GARB=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">596–601</span><br/>[[Garbán mac Éndai|Garbán]]|AEDO=Áed Osraige|TIG=Tigernach|CRI=Crimthann}}
{{familytree||!||||!||||,|-|-|-|(||||||||||||,|-|-|-|(|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUB||CRUDM||AEDF||FED|||||||||||||FALB|||||||||||CUAN||CORP||FEDL||AEDB|DUB=Dub Indrecht|CRUDM=Crundmáel|AEDF=Áed Fland Cathrach|FED=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">577–596</span><br/>[[Feilimí mac Cairbre Chroim]]|FIN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">601-618</span><br/>[[Fíngen mac Áedo Duib|Fingen]]|FALB=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">627–639</span><br/>[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbe Fland]]|CUAN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">639–641</span><br/>[[Cúán mac Amalgado|Cuán]]|CORP=Coirpre Riastrain|FEDL=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">582-588</span><br/>[[Feidlimid mac Tigernaig|Feidlimid]]|AEDB=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618-618</span><br/>[[Áed Bennán mac Crimthainn|Áed Bennán]]}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||||||,|-|-|-|(||||!|||||||||||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|DUN||CELL||CATH||||||||||SEC||MAEN||COLG|||||||||||MAELU||CLAR||CF||CU|DUN=Dúnchad|CELL=Cellach|CATH=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">618–627</span><br/>[[Cathal mac Áedo|Cathal]]|MAEN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">641-661</span><br/>[[Máenach mac Fíngin|Máenach]]|SEC=Sechnussach|COLG=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">665–678</span><br/>[[Colgú mac Faílbe Flaind|Colgú]]|MAELU=Máel Umai|CLAR=Clárenech|CF=Cenn Fáelad|CU=Cummíne}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||,|-|-|-|(||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COL||MUG||CATH||||||REC||COL||AIL||NAD|||||||ET||UIS||SEL||FERG||CON|MUG=Mugthigern|CATH=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">661–665</span><br/>[[Cathal Cú-cen-máthair]]|AIL=Ailill|REC=Rechtabra|COL=Colmán|NAD=Nad Fraích|UIS=Uisnech|ET=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">712–721</span><br/>[[Eterscél mac Máele Umai|Eterscél]]|SEL=Selbach|FERG=Fergus|CON=Conaing}}
{{familytree||!||||!||||)|-|-|-|.||||!||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|EO||MUR||FIN||AIL||FLAN||DUB||COR||FAEL||SNED|||CAT||CA||ELA||BEC||AED|EO=Eochaid|MUR=Murchad|FIN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">678–696</span><br/>[[Finguine mac Cathail|Finguine]]|AIL=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">696-701</span><br/>[[Ailill mac Cathail|Ailill]]|COR=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">701–712</span><br/>[[Cormac mac Ailello|Cormac]]|FLAN=Flann|DUB=Dub-dá-Crich|FAEL=Fáelgus|SNED=Snédgus|CA=Cathussach|CAT=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">742–769</span><br/>[[Cathussach mac Eterscélai|Cathussach]]|ELA=Éladach|BEC=Bécc<br/>''a quo<br/>Cenél mBécce''|AED=Áed}}
{{familytree||!||||!||||!||||||||!||||!||||||||!||||`|-|-|-|-|.||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|AL||CENFM||CATHF||||||INDR||CRIM||||||DUN|||||||CON||DUBI||DUNL||FER||MAELD|AL=Ailgile|CENFM=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">859–872</span><br/>[[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]|CATHF=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">721–742</span><br/>[[Cathal mac Finguine|Cathal]]|INDR=Indrechtach|CRIM=Crimthann|DUN=Dúngalach|CON=Conall<br/>''a quo<br/>Cenél Conaill''|DUBI=Dub Indrecht|DUNL=Dúnlaing|FER=Fer-dá-Lethe|MAELD=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">769–786</span><br/>[[Máel Dúin mac Áedo|Máel Dúin]]}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||!||||,|-|-|-|+|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|SEL||||||ART||||||MOE||FED||DON||SNED||CRUD|||DOM||OLC||AN||ARTG||CONG|SEL=Selbach|ART=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">805–820</span><br/>[[Artrí mac Cathail|Artrí]]|MOE=Móenach|FED=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">820–847</span><br/>[[Fedelmid mac Crimthainn|Feidlimid]]|DON=Donngus|SNED=Snédgus|CRUD=Crundmáel|DOM=Domnall|OLC=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">786–805</span><br/>[[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]|AN=Ánilte|ARTG=Artgal|CONG=Congal}}
{{familytree||!||||||||!||||||||!||||||||!||||!||||!|||||`|-|-|-|.||||!||||!||||!|}}
{{familytree|CUL||||||TUA||||||BR||||||TN||ART||DUB|||||||ART||FLA||CON||CIN||CUL=Cuilennán|TUA=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/>[[Tnúthgal mac Artrach|Tuathal]]|BR=Bran|TN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">807–820</span><br/>[[Tnúthgal mac Donngaile|Tnúthgal]]|ART=Artgal|DUB=Dub-dá-Bairenn|FLA=Flaithnia|CON=Connath|CIN=Cináed}}
{{familytree||!||||||||||||||||!||||||||!||||!||||)|-|-|-|.|||||!||||!||||!||||!|}}
{{familytree|COR||||||||||||||MF||||||DN||LA||LAE||DUN|||CORC||OEN||AIL||OLC|COR=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">902–908</span><br/>[[Cormac mac Cuilennáin|Cormac]]|MF=Máel Fathardaig|DN=Donngal|LA=Lachtnae|LAE=Láegaire|DUN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">872–888</span><br/>Dúnchad|CORC=Corcc|OEN=Óengus|AIL=Ailill Broga|OLC=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">847–851</span><br/>[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobar]]}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||,|-|-|-|(||||!||||!|||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DC||AL||MA||BUD||FIN|||||||CR||DD||CC|DC=Donnchad|AL=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">851–853</span><br/>[[Áilgenán mac Donngaile|Áilgenán]]|MA=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">853–859</span><br/>[[Máel Gualae mac Donngaile|Máel Gualae]]|BUD=Buadachán|FIN=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">895–902</span><br/>Finguine Cenn nGécán|CR=Corcrán|DD=Dub-dá-Bairenn|CC=Cú Chongelt}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||!||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||FL||CL||DL||CC|||||||||||CORC||DOM||CONC|FL=Flann|CL=Clérech|DL=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">888–895</span><br/>Dub Lachtna|CC=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">–954</span><br/>[[Cellachán Caisil]]|CORC=Corcrán|DOM=Domnall|CONC=Conchobar}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||!||||||||!|||||||||||||!||||!||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||MF||FG||||||DON|||||||||||COND||DUBD||CATN|MF=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">954–957</span><br/>Máel Fathardaig|FG=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–961</span><br/>Fer Gráid|DON=Donnchadh|COND=Condlígán|DUBD=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">957–959</span><br/>Dub Dá Bairenn|CATN=Cathnia}}
{{familytree||||||||||||||||||!||||||||||||!|||||||||||||!||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||DD||||||||||SA|||||||||||LOR||||||SP|DD=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1014–1025</span><br/>Dúngal Hua Donnchada|SA=Saorbhreathach|LOR=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">944-</span><br/>Lorcán|SP=Spelán}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||CAR|||||||||||||||||||CI|CAR=Cárthach<br/>''a quo<br/>[[Mhic Cárthaigh]]''|CI=Cian}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||MUR|||||||||||||||||||BR|MUR=Muireadach|BR=Bran}}
{{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|||||||||||||||||||||!|||||}}
{{familytree|||||||||||||||||||||||||||||COR|||||||||||||||||||MM|COR=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">1127–1138</span><br/>[[Cormac Mac Carthaigh|Cormac]]|MM=[[Íomhá:Eastern_Crown.svg|35px]]<br/><span style="color:#575110">959–970<br/>976–978</span><br/>[[Máel Muad mac Brain|Máel Muad]]}}
{{familytree/end}}
==Ríochtaí eile==
===I nÉirinn===
[[File:Ardagh chalice.jpg|mion|200px|Aimsíodh [[Cailís Ardach]] ag An Riaráiste i g[[Contae Luimnigh]], i dtír Uí Fidgenti, 1868.]]
{{príomhalt|Uí Fidgenti|Uí Liatháin}}
San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] <!--([[O'Donovan]], [[O'Collins]], [[Flannery (disambiguation)|O'Flannery]], [[Lyons (surname)|Lyons]], among others) -->agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara<!--([[Lyons (surname)|Lyons]], [[Gleeson (surname)|Gleeson]], others)-->, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]]. B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad. Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.
De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh. Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn. Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.<ref name="Byrne 2001"/> Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.<ref name="Byrne 2001"/><ref>see also O'Rahilly 1946</ref> Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.
Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]''). Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.
===I nAlbain===
Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]]. Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo. Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh. D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.<ref name="Byrne 2001"/><ref name="Charles-Edwards 2000"/>
* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** '''[[Óengus I na gCruithneach]]''', bás 761
** '''[[Bridei V na gCruithneach]]'''
** '''[[Talorgan II na gCruithneach]]''', bás 782
** '''[[Drest VIII na gCruithneach]]'''
** '''[[Constantín mac Fearghasa]]''', bás 820
** '''[[Óengus II na gCruithneach]]''', bás 834
** '''[[Drest IX na gCruithneach]]''', bás 836 or 837
** '''[[Eoghanan mac Aonghasa]]''', bás 839
==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]
===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach. Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan. Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mhic Cárthaigh|Mhic Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]]. Chloígh siad [[Mac Gearailt|Mhic Gearailt]] ag [[Cath Challainn]], ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.
Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
* ''[[Mathgamain mac Cennétig]]
* ''[[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]
===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].
===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)
===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).
==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (saighdiúir Éireannach)|Charles MacCarthy]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
[[Íomhá:Michael Collins.jpg | 200px | mion | [[Mícheál Ó Coileáin]], 1919.]]
<!-- Uí Fidgenti: In the 20th century, the long hidden Ó Coileáins of Uí Conaill Gabhra, once the most dominant sept of the Uí Fidgenti, produced the famous [[Michael Collins (Irish leader)|Mícheál Ó Coileáin]]. His sept were driven out of [[County Limerick]] in the 13th century by the FitzGeralds, but still regarded themselves as dispossessed aristocracy.<ref>Coogan 2002</ref> The Ó Coileáins had joined their cousins the O'Donovans in [[County Cork]], who themselves had been assisted by their friends the O'Mahonys. The [[MacCarthy Reagh]]s would soon follow to become the princes of the area, or [[Barony of Carbery]], and later both they and the O'Mahonys would send septs to be accepted among the aristocracy in [[France]].<ref name="O'Hart 1892">O'Hart 1892</ref> See also [[Counts of Toulouse]]. Of the four?, only the O'Donovans, keeping a low profile, remained Gaelic lords after a time.
The [[MacCarthy of Muskerry]] dynasty are of great importance and there are several surviving septs.
[[Daniel O'Connell]] has been said to have belonged to a small sept of the Uí Fidgenti who found themselves in County Kerry.<ref name="O'Hart 1892"/><ref>Cronnelly 1864</ref>
Another lively figure was [[Pierce Charles de Lacy O'Mahony]].-->
==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley<ref>Curley 2004</ref> beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile. Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag '''[[Terence Francis MacCarthy]]'''.<!-- He inserted himself into the pedigree of the [[Sliocht Cormaic of Dunguile]], the senior surviving sept of the MacCarthy dynasty, who still await recognition from the Irish government following the scandal.-->
* '''[[Uí Dhonnchadha na nGleann]]''' (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* '''[[Mac Giolla Chuda na gCruach]]''' (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Uí Cheallacháin]] [[Dúiche Ealla|Dhúiche Ealla]]''' (Eoghanacht Chaisil)
* '''[[Uí Dhonnabháin]] ''Clancahill''''' (''Uí Fidgenti'')
==Féach freisin==
[[File:IMGRockCashel 4756w.jpg|mion|270px|Caiseal]]
* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]
==Foinsí==
* [[Edel Bhreathnach|Bhreathnach, Edel]] (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & ''Historical Early Éoganachta, Table 9'', ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, ''Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland''. Londain: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis J.]], ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, ''Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750''. Willow Bend Books. 1989.
* [[T. M. Charles-Edwards|Charles-Edwards, T. M.]], ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* [[Tim Pat Coogan|Coogan, Tim Pat]], ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] ''Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts''. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton|D'Alton, John]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* —, "The Story of the Finding of Cashel", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 16'' (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* [https://www.familytreedna.com/groups/eo-ganacht-septs/about Eoghanact Septs] DNA Project
* [[Roy Foster|Foster, Roy]] (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* [[Vernam Hull|Hull, Vernam]], "Conall Corc and the Corcu Loígde", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 62'' (1947), ll. 887-909.
* —, "The Exile of Conall Corc", in ''Proceedings of the Modern Languages Association of America 56'' (1941), ll. 937-50.
* [[John T. Koch|Koch, John T.]] (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, ''The Encyclopedia of Ireland''. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* [[Gearóid Mac Niocaill|Mac Niocaill, Gearóid]], ''Ireland before the Vikings''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]] (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in ''Y Cymmrodor 14''. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]], "Corcu Loígde: Land and Families", in ''Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County'', edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* — (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* [[Dáibhí Ó Cróinín|Ó Cróinín, Dáibhí]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin Seán]], (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* [[John O'Hart|Ó hAirt, Seán]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* [[Tomás Ó Rathile|Ó Raithille, Tomás]], ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard-Léinn, Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press. 1996.
==Tuilleadh le léamh==
* ''Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu]
* [https://web.archive.org/web/20040815052439/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Do_bunad_imthechta_Eoganachta.html Do bunad imthechta Éoganachta]
* [https://web.archive.org/web/20080507075413/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Conall_Corc_ocus_Rige_Caisil.htm Conall Corc 7 Ríge Caisil]
* [https://web.archive.org/web/20081120071816/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Genemain_Chuirc.htm Genemain Chuirc meic Luigdech]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114015735/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/maccarthy.htm |date=2024-11-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20091006082629/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_eoganacht.htm The Eóganacht Septs of Ireland] (Y-DNA related)
* [http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_Mac_Carthy-Reagh Famille MacCarthy Reagh] at GeneaWiki (in French)
* [https://web.archive.org/web/20091019155825/http://fr.geneawiki.com/index.php/Famille_O%27Mahony Famille O'Mahony] at GeneaWiki (in French)
* [http://mccarthyclan.org/ The MacCarthy Clan Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903092442/http://www.mccarthyclan.org/ |date=2018-09-03 }}
==Tagairtí==
{{reflist|2}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Eoganachta}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta| ]]
lmyf6dgq72yg3dax72gcirbryjueqen
Sally Rooney
0
91680
1314182
1272835
2026-05-19T16:26:01Z
~2026-30161-42
74335
Cheartaigh mé an ghramadach
1314182
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is údar [[Poblacht na hÉireann|Éireannach]] í '''Sally Rooney''' (a rugadh an 20 Feabhra 1991). Foilsíodh a céad úrscéal, ''Conversations with Friends'', sa bhliain 2017. D'fhoilsigh sí ''Normal People'' ina dhiaidh sin i 2018.
== Oideachas agus a saol pearsanta ==
Rugadh Rooney i g[[Caisleán an Bharraigh]]<ref name="Armitstead">{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/books/2018/dec/02/sally-rooney-interview-dont-respond-authority-normal-people|teideal=Sally Rooney: ‘I don’t respond to authority very well’|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref> sa bhliain 1991, áit ar tógadh í.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2017/may/24/sally-rooney-conversations-with-friends-interview-salinger-snapchat-generation|teideal='I have an aversion to failure': Sally Rooney feels the buzz of her debut novel|údar=Paula Cocozza|dáta=2017-05-24|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2020-01-20}}</ref> D'oibrigh a hathair ag Telecom Éireann, agus bhí a máthair i gceannas ar ionad ealaíon. Tá deartháir níos sine agus deirfiúr níos óige ag Rooney. Rinne Rooney staidéar ar Bhéarla ag [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]], áit ar toghadh ina scoláire í sa bhliain 2011. Thosaigh sí céim mháistreachta sa pholaitíocht ann, ach níor chríochnaigh sí í. Bhain sí céim amach i litríocht Mheiriceánach ina ionad sin.
Ainmníodh Rooney mar an cainteoir is fearr ag Craobhchomórtais Díospóireachta Ollscoile na hEorpa i 2013.<ref name="Observer">{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/books/2017/jan/22/debut-novelists-2017-honeyman-underdown-rooney-ellwood-geary-knox-brooks-sudjic|teideal=Meet the new faces of fiction for 2017|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref> Sular ndeachaigh sí i mbun scríbhneoireachta, bhí ról riaracháin aici i mbialann. Tá sí ina cónaí i m[[Baile Átha Cliath]].<ref name=":1" />
== Gairm ==
=== ''Conversations with Friends'' ===
Chríochnaigh Rooney a chéad úrscéal—ar chuir sí síos air mar 'raiméis amach is amach'—nuair a bhí sí 15 bliana d'aois.<ref name=":1" /> Thosaigh sí ag scríobh 'de shíor' ag deireadh na bliana i 2014. Chuir sí a céad úrscéal, ''Conversations with Friends'', i gcrích le linn di staidéar a dhéanamh ar chéim mháistreachta i litríocht Mheiriceánach. Scríobh sí 100,000 focal den leabhar laistigh de trí mhí.
D'fhoilsigh Faber and Faber an t-úrscéal i mí Meithimh 2017. Moladh é do Dhuais Idirnáisiúnta [[Dylan Thomas]] de chuid Ollscoil Abertawe sa bhliain 2018<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.thebookseller.com/insight/conversation-sally-rooney-761456|teideal=Conversations with Authors: Sally Rooney talks to The Bookseller|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref> agus do Dhuais Folio 2018.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rathbonesfolioprize.com/wp-content/uploads/2018/03/EMBARGOED-Media-Release-Rathbones-Folio-Prize-shortlists-announced-FINAL.pdf|teideal=Folio Prize 2018|údar=|dáta=|dátarochtana=|archivedate=2019-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202041700/https://www.rathbonesfolioprize.com/wp-content/uploads/2018/03/EMBARGOED-Media-Release-Rathbones-Folio-Prize-shortlists-announced-FINAL.pdf}}</ref>
=== ''Normal People'' ===
D'fhoilsigh Faber&Faber dara húrscéal Rooney, ''Normal People'', i mí Meán Fómhair 2018, chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/sally-rooney-s-second-novel-normal-people-due-in-september-1.3403083|teideal=Sally Rooney’s second novel, ‘Normal People’, due in September|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref> D'eascair an t-úrscéal nuair a thosaigh Rooney ag fiosrú na staire idir an bheirt phríomhcharachtair ina gearrscéal féin, ''At the Clinic''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newstatesman.com/culture/books/2018/09/sally-rooney-interview-normal-people-booker-prize-bbc-three-adaptation-conversations-with-friends|teideal=Sally Rooney on sex, power and the art of being normal|údar=|dáta=|language=en|work=www.newstatesman.com|dátarochtana=}}</ref> I mí Iúil 2018, cuireadh ''Normal People'' ar fadliosta na bliana sin le haghaidh Dhuais Man Booker.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/books/gallery/2018/jul/24/man-booker-prize-2018-longlist-in-pictures|teideal=Man Booker prize 2018 longlist – in pictures|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref> Ar an 27 Samhain 2018, bhuaigh sí Úrscéal Éireannach na Bliana ag Gradaim Leabhair na hÉireann<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/awards-winners-4362303-Nov2018/|teideal=Success for Lynn Ruane, Sally Rooney and Aislings everywhere at Irish Book Awards|údar=|dáta=|work=[[TheJournal.ie]]|dátarochtana=}}</ref> agus d'ainmnigh Waterstones an t-úrscéal mar Leabhar na Bliana 2018.<ref name="Waterstones">{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-46372322|teideal=Love story Normal People is Waterstones' book of the year|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref> I mí Eanáir 2019, bhuaigh sé Gradam Leabhair Costa i gcatagóir na n-úrscéalta. Bhí sé ar an bhfadliosta le haghaidh Dhuais Dylan Thomas 2019 agus Dhuais Ficsean na mBan 2019.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.womensprizeforfiction.co.uk/reading-room/news/announcing-the-womens-prize-for-fiction-2019-longlist|teideal=Announcing the Women’s Prize 2019 Longlist|údar=|dáta=|work=Women's Prize for Fiction|dátarochtana=|archivedate=2021-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210211205706/https://www.womensprizeforfiction.co.uk/reading-room/news/announcing-the-womens-prize-for-fiction-2019-longlist}}</ref>
== Leabharliosta ==
* Rooney, Sally (2017). Conversations with Friends. London: Faber and Faber. ISBN 9780571333127.
* —— (2018). Normal People. Londain: Faber and Faber. ISBN 9780571334643.
=== Gearrfhicsean ===
* —— (2015). "After Eleanor Left". ''Winter Pages, Iml. 1''. {{ISBN|9780993302909|}}<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/winter-pages-a-treasure-trove-of-soul-fuel-with-deep-roots-in-irish-soil-1.2451485|teideal=Winter Pages: a treasure trove of soul fuel with deep roots in Irish soil|údar=|dáta=|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=}}</ref>
* —— (2016). "Concord 34". ''The Dublin Review, Uimh. 63'': Samhradh 2016. {{ISBN|9780992991579|}}<ref>{{Lua idirlín|url=https://thedublinreview.com/article/concord-34/|teideal=Concord 34|údar=|dáta=|language=en-GB|work=The Dublin Review|dátarochtana=}}</ref>
* —— (2016). "At the Clinic". ''The White Review, Uimh. 18'': Meán Fómhair 2016. {{ISBN|9780992756291|}}<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.thewhitereview.org/issue/issue-no-18/|teideal=Issue No. 18 - The White Review|údar=|dáta=|language=en-US|work=The White Review|dátarochtana=|archivedate=2020-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200122171148/http://www.thewhitereview.org/issue/issue-no-18/}}</ref>
* —— (2017). "Robbie Brady’s astonishing late goal takes its place in our personal histories". Foilsíodh ar shuíomh gréasáin an ''New Statesman'' é ar 12 Lúnasa 2017.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newstatesman.com/culture/fiction/2017/08/robbie-brady-s-astonishing-late-goal-takes-its-place-our-personal-histories|teideal=“Robbie Brady’s astonishing late goal takes its place in our personal histories”: A new short story by Sally Rooney|údar=|dáta=|language=en-UK|work=New Statesman|dátarochtana=}}</ref>
* —— (2019). "Mr Salary". London: Faber and Faber. {{ISBN|9780571351954}}.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.faber.co.uk/blog/faber-90th-anniversary/|teideal=Faber tells the story of 90 years of publishing|údar=|dáta=|language=en-US|work=Faber & Faber Blog|dátarochtana=}}</ref> (Foilsíodh ar dtús i ''Granta 135: New Irish Writing Fiction'' ar 19 Aibreán 2016.)<ref>{{Lua idirlín|url=https://granta.com/mr-salary/|teideal=Mr. Salary|údar=|dáta=|language=en-UK|work=Granta Magazine|dátarochtana=}}</ref>
* —— (2019). "Color and Light". ''The New Yorker'', 18 Márta 2019.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newyorker.com/magazine/2019/03/18/color-and-light|teideal=Color and Light|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref>
=== Filíocht ===
* —— (2015). "Have I Been Severe?". ''The Stinging Fly'' ''Eagrán 30, Imleabhar 2'': Earrach 2015. {{ISBN|9781906539443|}} <ref>{{Lua idirlín|url=https://stingingfly.org/product/spring-2015/|teideal=Spring 2015|údar=|dáta=|language=en-UK|work=StingingFly.org|dátarochtana=}}</ref>
* —— (2015). "Even If You Beat Me". ''The Dublin Review'' ''Eagrán 58'': Earrach 2015.<ref>{{Lua idirlín|url=https://thedublinreview.com/article/even-if-you-beat-me//|teideal=Even if you beat me|údar=|dáta=|language=en-UK|work=thedublinreview.org|dátarochtana=}}</ref>
== Cóirithe teilifíse ==
{| class="wikitable"
|-
! Year
! Title
! Role
! class="unsortable" | Notes
|-
|2020 || ''Normal People'' <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eachtaint-chaolchuiseach-ar-sho-agus-ano-ghra-na-hoige-in-normal-people/|teideal=Éachtaint chaolchúiseach ar shó agus anó ghrá na hóige in ‘Normal People’|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-31}}</ref>|| Scríbhneoir / léiritheoir feidhmiúcháin || 12 eipeasóid: [[Hulu]] & [[BBC Three]]
|-
|2022 || ''Conversations with Friends'' <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-bhuaileann-an-tintreach-faoi-dho-le-conversations-with-friends/|teideal=Ní bhuaileann an tintreach faoi dhó le Conversations with Friends|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-31}}</ref>|| Léiritheoir feidhmiúcháin || 12 eipeasóid: Hulu & BBC Three
|-
|}
== Léirmheastóireacht ==
=== Staidéar criticiúla agus athbhreithnithe ===
* {{Luaigh foilseachán|author=Collins|date=7 Eanáir 2019|title=Post and riposte : Sally Rooney's novels of love and late capitalism|journal=The New Yorker|volume=94|issue=43|pages=24–29|url=https://www.newyorker.com/magazine/2019/01/07/sally-rooney-gets-in-your-head|first=Lauren|accessdate=2019-04-05}}
* {{Luaigh foilseachán|author=Foster|date=29 Bealtaine 2019|title=The Post-Recession Literature We Needed|journal=Jacobin|url=https://jacobinmag.com/2019/05/sally-rooney-class-millennials-novels-normal-people|first=Dawn|accessdate=22 June 2019|volume=|issue=}}
== Dámhachtainí ==
* 2017 Sunday Times Scríbhneoir Óg na Bliana<ref name=":2" />
* 2018 Irish Book Awards Úrscéal na Bliana: ''Normal People''<ref name=":0" />
* 2018 Gradaim Leabhar Costa ''Normal People''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.costa.co.uk/costa-book-awards/|teideal=Costa Book Awards|údar=|dáta=|work=www.costa.co.uk|dátarochtana=|archivedate=2021-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210504083310/https://www.costa.co.uk/behind-the-beans/costa-book-awards/welcome}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Rooney, Sally}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1991]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
1kksvyle0mhqbbbkvlt7iueorp9zbz4
Eoghanacht Chaisil
0
91745
1314230
1228014
2026-05-19T19:38:46Z
Marcas.oduinn
33120
/* Ríthe na nEoghanacht Chaisil */ Naisc
1314230
wikitext
text/x-wiki
Géag [[Eoghanachta]] na Mumhan ab ea an '''Eoghanacht Chaisil''', a bhí i gceannas le linn na 5ú go 10ú haoiseanna. Ainmnithe as [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] a bhí siad, príomhchathair ríocht luath-Chríostaí na Mumhan. De shliocht [[Óengus mac Nad Froích|Aonghusa mhic Nadh Froigh]], an chéad [[Ríthe na Mumhan|rí]] Críostaí na Mumhan, trína mhac, [[Feidlimid mac Óengusa|Feilimí mac Aonghusa]], ba ea iad.
Sa seachtú haois, scar an teaghlach óna chéile ina dá leath. De shliocht [[Fíngen mac Áedo Duib|Fínghin mhic Aodha Dhuibh]] ba ea '''Cineál Finghín''', le clanna [[Uí Shúilleabháin]] agus [[Mhic Giolla Codha]]. Ba é de shliocht Fínghin é [[Feidlimid mac Crimthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]. Agus de shliocht [[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbhe Fhlainn mhic Aodha Dhuibh]] ba ea '''Clann Failbhe''', le clanna [[Mhic Cárthaigh]], [[Uí Cheallacháin]] agus [[Mhic Amhlaoibh]]. Bhí Mhic Cárthaigh i gceannas i [[Ríocht Dheasumhan]], tar éis do chuir na [[Normannaigh]] an ruaig orthu.
Measadh gur bhall de chiorcal istigh na nEoghanacht ab ea an Eoghanacht Chaisil, i dteannta leis an [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]] agus an [[Eoghanacht Áine]]. Dháileadh na trí ghéag seo ríogacht na Mumhan eatarthu sa 7ú agus formhór den 8ú haoiseanna. Tháinig an chuid is mó desna ríthe sa 9ú agus 10ú haoiseanna as an ngéag Chaisil
==Ríthe na nEoghanacht Chaisil==
* [[Fíngen mac Áedo Duib]], bás 618
* '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
* [[Máenach mac Fíngin]], bás 661
* [[Colgú mac Faílbe Flaind]], bás 678
* [[Cormac mac Ailello]], bás 712
* [[Tnúthgal mac Donngaile]], bás 820
* '''[[Feilimí mac Criomhthainn]]''', bás 847
* [[Áilgenán mac Donngaile]], bás 853
* [[Máel Gualae mac Donngaile|Máel Gualae]], bás 859
* '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]]
* [[Cellachán Caisil]], bás 954
* [[Donnchad mac Cellacháin]], bás 963
==Tagairtí sna hannála==
Féach [[Annála Inis Faithlinn]] (AI)
* AI954.2: ''Quies Duib Inse, sui-epscoip h-Erend, & Cellacháin, ríg Cassil, & Eladaich sapientis, abb Ruis Ailithir, & h-Uaraich, epscoip Imlecha Ibair, & Celechair, abb Cluana M. Nóis & Cluana Iraird, & Cormaicc h-Uí Maíl Sluaig, suí Muman, & Lugdach h-Ú Maíl Sempail, abb Domnaig Pátraic, & Cind Fáelad m. Suibne,{folio 17d} anchara Cluana Ferta Brenainn.''
<!-- * AI954.2: ''Repose of Dubh Inse, learned bishop of Ireland, and of Ceallachán, rí Chaisil, and of Éaladach the learned, abbot of [[Ros Ó gCairbre|Ros Ailithir]], and of Uarach, bishop of [[Imleach (Tiobraid Árann)|Imleach Iúir]], and of Céleachair, abbot of [[Cluain Mhic Nóis]] and [[Cluain Ioraird]], and of Cormac Ua Maíl Shluaig, learned sage na [[Mumhan]], and of Lugaid Ua Maíl Shempail, abbot of Domhnach Pádraig, and of Cenn Faelad son of Suibne, anchorite of [[Cluain Fearta|Cluain Fearta Bréanainn]]. -->
==Foinsí==
* Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}}
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm#eoghanacht Ireland's History in Maps]
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{Munster}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta]]
rhv0ldtu4gzzg3faaoo2izlq07j5ull
1314231
1314230
2026-05-19T19:40:41Z
Marcas.oduinn
33120
/* Tagairtí sna hannála */
1314231
wikitext
text/x-wiki
Géag [[Eoghanachta]] na Mumhan ab ea an '''Eoghanacht Chaisil''', a bhí i gceannas le linn na 5ú go 10ú haoiseanna. Ainmnithe as [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] a bhí siad, príomhchathair ríocht luath-Chríostaí na Mumhan. De shliocht [[Óengus mac Nad Froích|Aonghusa mhic Nadh Froigh]], an chéad [[Ríthe na Mumhan|rí]] Críostaí na Mumhan, trína mhac, [[Feidlimid mac Óengusa|Feilimí mac Aonghusa]], ba ea iad.
Sa seachtú haois, scar an teaghlach óna chéile ina dá leath. De shliocht [[Fíngen mac Áedo Duib|Fínghin mhic Aodha Dhuibh]] ba ea '''Cineál Finghín''', le clanna [[Uí Shúilleabháin]] agus [[Mhic Giolla Codha]]. Ba é de shliocht Fínghin é [[Feidlimid mac Crimthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]. Agus de shliocht [[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Failbhe Fhlainn mhic Aodha Dhuibh]] ba ea '''Clann Failbhe''', le clanna [[Mhic Cárthaigh]], [[Uí Cheallacháin]] agus [[Mhic Amhlaoibh]]. Bhí Mhic Cárthaigh i gceannas i [[Ríocht Dheasumhan]], tar éis do chuir na [[Normannaigh]] an ruaig orthu.
Measadh gur bhall de chiorcal istigh na nEoghanacht ab ea an Eoghanacht Chaisil, i dteannta leis an [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]] agus an [[Eoghanacht Áine]]. Dháileadh na trí ghéag seo ríogacht na Mumhan eatarthu sa 7ú agus formhór den 8ú haoiseanna. Tháinig an chuid is mó desna ríthe sa 9ú agus 10ú haoiseanna as an ngéag Chaisil
==Ríthe na nEoghanacht Chaisil==
* [[Fíngen mac Áedo Duib]], bás 618
* '''[[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]''', bás 639
* [[Máenach mac Fíngin]], bás 661
* [[Colgú mac Faílbe Flaind]], bás 678
* [[Cormac mac Ailello]], bás 712
* [[Tnúthgal mac Donngaile]], bás 820
* '''[[Feilimí mac Criomhthainn]]''', bás 847
* [[Áilgenán mac Donngaile]], bás 853
* [[Máel Gualae mac Donngaile|Máel Gualae]], bás 859
* '''[[Cormac mac Cuilennáin]]''', bás [[908]]
* [[Cellachán Caisil]], bás 954
* [[Donnchad mac Cellacháin]], bás 963
==Tagairtí sna hannála==
Féach [[Annála Inis Faithlinn]] (AI)
* AI954.2: ''Quies Duib Inse, sui-epscoip h-Erend, & Cellacháin, ríg Cassil, & Eladaich sapientis, abb Ruis Ailithir, & h-Uaraich, epscoip Imlecha Ibair, & Celechair, abb Cluana M. Nóis & Cluana Iraird, & Cormaicc h-Uí Maíl Sluaig, suí Muman, & Lugdach h-Ú Maíl Sempail, abb Domnaig Pátraic, & Cind Fáelad m. Suibne,{folio 17d} anchara Cluana Ferta Brenainn.''
<!-- * AI954.2: ''Repose of Dubh Inse, learned bishop of Ireland, and of Ceallachán, rí Chaisil, and of Éaladach the learned, abbot of [[Ros Ó gCairbre|Ros Ailithir]], and of Uarach, bishop of [[Imleach (Tiobraid Árann)|Imleach Iúir]], and of Céleachair, abbot of [[Cluain Mhic Nóis]] and [[Cluain Ioraird]], and of Cormac Ua Maíl Shluaig, learned sage na [[Mumhan]], and of Lugaid Ua Maíl Shempail, abbot of Domhnach Pádraig, and of Cenn Faelad son of Suibne, anchorite of [[Cluain Fearta|Cluain Fearta Bréanainn]]. -->
==Foinsí==
* Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}}
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm#eoghanacht Ireland's History in Maps]
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{Munster}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta]]
qkrwls8flnz9npylr7wz6fg0ka401dv
Eoghanacht Locha Léin
0
91748
1314232
1047241
2026-05-19T19:41:47Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ Typo
1314232
wikitext
text/x-wiki
Géag [[Eoghanachta]] na Mumhan ab ea an '''Eoghanacht Locha Léin''' nó '''Ui Chaibre Luachra'''. Áirítear iad sa chiorcal amuigh na nEoghanacht.
Bhí a gcuid tailte suite san [[Iarmhumhain]]. Seanainm is ea Luachair a thugtaí ar cheantar mór ar theorainneacha na gContaetha Corcaí, Ciarraí agus Luimnigh. Tá Sliabh Luachra ann fós, agus tá [[Loch Léin]] gar do [[Cill Áirne|Chill Airne]]<ref name="Book of Munster">''Leabhar Muimhneach''</ref>
Sinsear na géige ab ea Caibre Luachra mac [[Conall Corc| Coirc mhic ''Lugdach'']] le [[Mongfind|Moingfhionn]] iníon ''Feredaigh'', rí na [[Cruithnigh|gCruithnach]]. Sliocht den séú glúin aníos ó [[Eoghan Mór]], sinsear na nEoghanacht, ab ea Caibre. Chuaigh sé siar thar ''Luachair Deadhaid'' (Sliabh Luachra) chun a ríora a bhunaigh.<ref name="Book of Munster"/>
Bhí roinnt clann i gceannas Locha Léin, san áireamh na clanna Uí Chathail, Uí Fhlainn, Uí Mhuircheartaigh agus Uí Chearbhaill. Faoin 12ú haois, bhí an Eoghanacht úd clóite ag na hUí Dhonnchadha den [[Eoghanacht Raithlinn]] as Corcaigh.<ref>''Annals of Innisfallen''</ref>
Bhí gaol saorchineáil ag an ngéag Locha Léin le ríthe Caisil, agus glaoitear go minic orthu sna hannála ríthe Iarluachra<ref>T. M. Charles-Edwards</ref> nó ríthe
Locha Léin. Óir nár bhaill den chiorcal istigh iad, níor creideadh ach go hannamh duine acu ina rí Caisil, ach san áireamh a leanas:<ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
* ''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]] (c. 500)
* [[Áed Bennán mac Crimthainn|Aodh Beannáin mac Criomhthainn]], bás 618
* [[Máel Dúin mac Áedo|Maol Dúin mac Aodha]], bás 786
* ''[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobhar mac Cinnéide]], bás 851 (Eoghanacht Áine?)
==Féach freisin==
* [[Eoghanachta]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
==Foinsí==
* {{Cite AI}}
* O'Keeffe, ''Book of Munster''
* {{Cite Charles-Edwards ECI}}
==Naisc sheachtracha==
* ''[http://www.rootsweb.com/~irlkik/ihm/munster.htm The tribes of Munster]'' le Dennis Walsh
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{Munster}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta]]
3ts46kxu9djymb38xemi1w9knorcftp
1314233
1314232
2026-05-19T19:42:19Z
Marcas.oduinn
33120
/* Foinsí */
1314233
wikitext
text/x-wiki
Géag [[Eoghanachta]] na Mumhan ab ea an '''Eoghanacht Locha Léin''' nó '''Ui Chaibre Luachra'''. Áirítear iad sa chiorcal amuigh na nEoghanacht.
Bhí a gcuid tailte suite san [[Iarmhumhain]]. Seanainm is ea Luachair a thugtaí ar cheantar mór ar theorainneacha na gContaetha Corcaí, Ciarraí agus Luimnigh. Tá Sliabh Luachra ann fós, agus tá [[Loch Léin]] gar do [[Cill Áirne|Chill Airne]]<ref name="Book of Munster">''Leabhar Muimhneach''</ref>
Sinsear na géige ab ea Caibre Luachra mac [[Conall Corc| Coirc mhic ''Lugdach'']] le [[Mongfind|Moingfhionn]] iníon ''Feredaigh'', rí na [[Cruithnigh|gCruithnach]]. Sliocht den séú glúin aníos ó [[Eoghan Mór]], sinsear na nEoghanacht, ab ea Caibre. Chuaigh sé siar thar ''Luachair Deadhaid'' (Sliabh Luachra) chun a ríora a bhunaigh.<ref name="Book of Munster"/>
Bhí roinnt clann i gceannas Locha Léin, san áireamh na clanna Uí Chathail, Uí Fhlainn, Uí Mhuircheartaigh agus Uí Chearbhaill. Faoin 12ú haois, bhí an Eoghanacht úd clóite ag na hUí Dhonnchadha den [[Eoghanacht Raithlinn]] as Corcaigh.<ref>''Annals of Innisfallen''</ref>
Bhí gaol saorchineáil ag an ngéag Locha Léin le ríthe Caisil, agus glaoitear go minic orthu sna hannála ríthe Iarluachra<ref>T. M. Charles-Edwards</ref> nó ríthe
Locha Léin. Óir nár bhaill den chiorcal istigh iad, níor creideadh ach go hannamh duine acu ina rí Caisil, ach san áireamh a leanas:<ref>T.M.Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland''</ref>
* ''[[Dauí Iarlaithe mac Maithni]] (c. 500)
* [[Áed Bennán mac Crimthainn|Aodh Beannáin mac Criomhthainn]], bás 618
* [[Máel Dúin mac Áedo|Maol Dúin mac Aodha]], bás 786
* ''[[Ólchobar mac Cináeda|Ólchobhar mac Cinnéide]], bás 851 (Eoghanacht Áine?)
==Féach freisin==
* [[Eoghanachta]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
==Foinsí==
* O'Keeffe, ''Book of Munster''
==Naisc sheachtracha==
* ''[http://www.rootsweb.com/~irlkik/ihm/munster.htm The tribes of Munster]'' le Dennis Walsh
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{Munster}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta]]
6b4oqutf0xbsd42msedvqzwg3xy44rl
Eoghanacht Raithlinn
0
91749
1314225
1209295
2026-05-19T19:30:49Z
Marcas.oduinn
33120
/* Stair */ Naisc
1314225
wikitext
text/x-wiki
Géag [[Eoghanachta]] na [[Mumhan]], a bhí i gceannas i gcaitheamh na 5ú-10ú haoiseanna, ab ea an '''Eoghanacht Raithlinn''' nó '''Uí Eochach Mumhan'''. Ainmnithe as Raithleann atá siad, ceantar thart timpeall [[Droichead na Bandan]]. Creideann seandálaithe go bhféadfadh sé go mbeadh Ráth an Gharráin, i bparóiste Theampall Mártan gar do Bhandain, é ríchathaoir na hEoghanachta Raithlinn. De shliocht Eochaid mac Cais mhic [[Conall Corc|Conaill Choirc]] atá siad.
==Stair==
Sa 6ú haois, scar an chlann Uí Eochach Mumhan ina dhá leath, Uí Laoghaire agus an Cineál Aodha (Sean-Ghaeilge ''Cenél nÁeda'').
De shliocht garmhac Eochada, [[Áed Ualgarb mac Crimthainn|Aodh Ualgarbh mac Criomhthainn]], ab ea an Cineál Aodha. Tá barúntacht Chineál Aodha i ndeisceart Chontae Chorcaí ainmnithe astu. Fo-chalnn thábhtacht an chineáil seo ab ea an Cineál Béice (Sean-Ghaeilge ''Cenél mBéicce''), de shliocht Bhéic mhic Fearghasa, a bhfuil barúntacht [[Cineál mBéice]] ainmnithe as. In am trátha, Uí Mhathghamhna nó Uí Mhathúna ab ea iad. Ba bhall den ghéag seo ab ea [[Máel Muad mac Brain|Maol Muadh mac Brain]].
De shliocht garmhac Eochada, [[Lóegaire mac Crimthainn|Laoghaire mac Criomhthainn]], ab ea an Cineál Laoghaire. Leath siad siar i dtreo Bheanntraí chomh luath is an 8ú haois. Príomhchlann níos deireanaí ina measc ab ea Uí Donnchadha, clann a lonnaigh níos deireanaí fós i gContae Chiarraí, agus a d'éirigh i gceannas ar an [[Eoghanacht Locha Léin]]. Seasann [[Uí Dhonnchadha na nGleann]], Tiarna Ghleann Fleisce, fós i measc [[Uaisle Gaelacha na hÉireann]].
Ní raibh baill den ghéag Raithlinn ach go hannamh ina rí na Mumhan. De réir an seanchais, fuair Mac Cais bás roimh a athair, thóg Conall Corc oidhreacht a mhic, agus chuir sé ina ionad a gharmhac féin, ''Echu'', agus dá bharr<!--ní thuigim???--> cuireadh cosc orthu as ciorcal istigh na nEoghanacht.
* [[Feidlimid mac Tigernaig|Feilimí mac Tiarnaigh]]
* ''Dub-dá-Bairenn mac Domnaill
* [[Máel Muad mac Brain|Maol Muaidh mac Brain]]
Bhí an ghéag Raithlinn leath-neamhspleách i n[[Deasmhumhain]], cé go bhféadfadh é go raibh siad faoi cheannas na hEoghanachta Locha Léin ó an go ham go déanach sa 6ú agus 7ú haoiseanna, agus iad i mbarr a gcumhacht. Ina dhiaidh sin ámh, bhain na hUí Dhonnchadha an lámh in uachtar amach sa cheantar úd, le cabhair ó Chaiseal féin.
==Féach freisin==
* [[Deasmhumha]]
* [[Iarmhumha]]
==Foinsí==
* Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}}
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm#eoghanacht Ireland's History in Maps] le Dennis Walsh
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{Munster}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta]]
1pk8poigavbd6tkc9l6lgz8juawdmyd
1314226
1314225
2026-05-19T19:33:04Z
Marcas.oduinn
33120
/* Stair */ Nasc
1314226
wikitext
text/x-wiki
Géag [[Eoghanachta]] na [[Mumhan]], a bhí i gceannas i gcaitheamh na 5ú-10ú haoiseanna, ab ea an '''Eoghanacht Raithlinn''' nó '''Uí Eochach Mumhan'''. Ainmnithe as Raithleann atá siad, ceantar thart timpeall [[Droichead na Bandan]]. Creideann seandálaithe go bhféadfadh sé go mbeadh Ráth an Gharráin, i bparóiste Theampall Mártan gar do Bhandain, é ríchathaoir na hEoghanachta Raithlinn. De shliocht Eochaid mac Cais mhic [[Conall Corc|Conaill Choirc]] atá siad.
==Stair==
Sa 6ú haois, scar an chlann Uí Eochach Mumhan ina dhá leath, Uí Laoghaire agus an Cineál Aodha (Sean-Ghaeilge ''Cenél nÁeda'').
De shliocht garmhac Eochada, [[Áed Ualgarb mac Crimthainn|Aodh Ualgarbh mac Criomhthainn]], ab ea an Cineál Aodha. Tá barúntacht Chineál Aodha i ndeisceart Chontae Chorcaí ainmnithe astu. Fo-chalnn thábhtacht an chineáil seo ab ea an Cineál Béice (Sean-Ghaeilge ''Cenél mBéicce''), de shliocht Bhéic mhic Fearghasa, a bhfuil barúntacht [[Cineál mBéice]] ainmnithe as. In am trátha, Uí Mhathghamhna nó Uí Mhathúna ab ea iad. Ba bhall den ghéag seo ab ea [[Máel Muad mac Brain|Maol Muadh mac Brain]].
De shliocht garmhac Eochada, [[Lóegaire mac Crimthainn|Laoghaire mac Criomhthainn]], ab ea an Cineál Laoghaire. Leath siad siar i dtreo Bheanntraí chomh luath is an 8ú haois. Príomhchlann níos deireanaí ina measc ab ea Uí Donnchadha, clann a lonnaigh níos deireanaí fós i gContae Chiarraí, agus a d'éirigh i gceannas ar an [[Eoghanacht Locha Léin]]. Seasann [[Uí Dhonnchadha na nGleann]], Tiarna Ghleann Fleisce, fós i measc [[Rítheaghlaigh Ghaelacha|Rítheaghlach Gaelach]].
Ní raibh baill den ghéag Raithlinn ach go hannamh ina rí na Mumhan. De réir an seanchais, fuair Mac Cais bás roimh a athair, thóg Conall Corc oidhreacht a mhic, agus chuir sé ina ionad a gharmhac féin, ''Echu'', agus dá bharr<!--ní thuigim???--> cuireadh cosc orthu as ciorcal istigh na nEoghanacht.
* [[Feidlimid mac Tigernaig|Feilimí mac Tiarnaigh]]
* ''Dub-dá-Bairenn mac Domnaill
* [[Máel Muad mac Brain|Maol Muaidh mac Brain]]
Bhí an ghéag Raithlinn leath-neamhspleách i n[[Deasmhumhain]], cé go bhféadfadh é go raibh siad faoi cheannas na hEoghanachta Locha Léin ó an go ham go déanach sa 6ú agus 7ú haoiseanna, agus iad i mbarr a gcumhacht. Ina dhiaidh sin ámh, bhain na hUí Dhonnchadha an lámh in uachtar amach sa cheantar úd, le cabhair ó Chaiseal féin.
==Féach freisin==
* [[Deasmhumha]]
* [[Iarmhumha]]
==Foinsí==
* Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}}
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm#eoghanacht Ireland's History in Maps] le Dennis Walsh
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{Munster}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta]]
9jaq4ezds8qni9nuh75nf7dws3pkvry
Eóganacht Ninussa
0
91751
1314240
1055483
2026-05-19T19:57:38Z
Marcas.oduinn
33120
/* Foinsí */ Nasc
1314240
wikitext
text/x-wiki
Géag [[Eoghanachta]] na Mumhan ba ea an '''Eoghanacht ''Ninussa'''''.
De réir Francis John Byrne:
:Lonnaigh siad i n-iarthuaisceart Chontae an Chláir<ref>[[Corca Mrua]] agus [[Boirinn]]</ref> agus Árainn, is amhlaidh tar éis conas an cheantair úd sa 5ú haois, agus bhí siad tábhacht go leor le go gcuirfí iad leis na seacht bpríomhghéaga na nEoghanacht agus [[Leabhar Gabhála na hÉireann]] á thiomsú san 8ú haois. Bhí an oiread sin cáile acu c. 900 um laoch seanscéil cháiliúil a sholáthar,<ref>Ailill Ochair Ága, athair Mhaoil Dhúin, laoch an scéil ''[[Immram curaig Mail Dúin]]''</ref> ach is amhlaidh gur sáraíodh iad faoi dheireadh na 10ú haoise, agus ní fhaightear iad sna hannála nó na ginealaigh. Níl ach tagairtí fánacha níos deireanaí díobh, agus iad siúd mealltach seachas eolasach, agus tugann siad le tuiscint gur seanchaite nach mór iad. Is iad baile agus dún [[Eoghanacht (baile fearainn)|Eoghanachta]]<ref>cf. [[Dún Aonghasa]]</ref> ar oileán Árann an t-aon iarsma cinnte amháin acu.
==Foinsí==
* "The Eóganacht Ninussa", [[Francis John Byrne]], in ''[[Éigse (iriseán)|Éigse]]'' 9, 1958/61, cuid 1, ll. 18–29, 200 [corrig.].
* "Origins of the Eoghnachta", David Sproule, ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]]'' 35, 1984, ll. 31–37.
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Eoghanacht Ninussa}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta]]
f8uidfhzmqwnpmhxgue05a2g4amejun
1314242
1314240
2026-05-19T19:59:13Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ Nasc
1314242
wikitext
text/x-wiki
Géag [[Eoghanachta]] na Mumhan ba ea an '''Eoghanacht ''Ninussa'''''.
De réir Francis John Byrne:
:Lonnaigh siad i n-iarthuaisceart Chontae an Chláir<ref>[[Corca Mrua]] agus [[Boirinn]]</ref> agus Árainn, is amhlaidh tar éis conas an cheantair úd sa 5ú haois, agus bhí siad tábhacht go leor le go gcuirfí iad leis na seacht bpríomhghéaga na nEoghanacht agus [[Leabhar Gabhála na hÉireann]] á thiomsú san 8ú haois. Bhí an oiread sin cáile acu c. 900 um laoch seanscéil cháiliúil a sholáthar,<ref>Ailill Ochair Ága, athair Mhaoil Dhúin, laoch an scéil ''[[Maol Dúin|Immram curaig Mail Dúin]]''</ref> ach is amhlaidh gur sáraíodh iad faoi dheireadh na 10ú haoise, agus ní fhaightear iad sna hannála nó na ginealaigh. Níl ach tagairtí fánacha níos deireanaí díobh, agus iad siúd mealltach seachas eolasach, agus tugann siad le tuiscint gur seanchaite nach mór iad. Is iad baile agus dún [[Eoghanacht (baile fearainn)|Eoghanachta]]<ref>cf. [[Dún Aonghasa]]</ref> ar oileán Árann an t-aon iarsma cinnte amháin acu.
==Foinsí==
* "The Eóganacht Ninussa", [[Francis John Byrne]], in ''[[Éigse (iriseán)|Éigse]]'' 9, 1958/61, cuid 1, ll. 18–29, 200 [corrig.].
* "Origins of the Eoghnachta", David Sproule, ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]]'' 35, 1984, ll. 31–37.
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Eoghanacht Ninussa}}
[[Catagóir:Ríthe na Mumhan]]
[[Catagóir:Eoghanachta]]
gmth1m6c9szo6wuwlqpd1jxotk3c3rz
Uí Fiodhghinte
0
91833
1314292
1228295
2026-05-20T10:21:33Z
Marcas.oduinn
33120
/* Meath */ deireanaí
1314292
wikitext
text/x-wiki
Luathdhream agus ríocht i dtuaisceart na [[Mumhan]] ab ea '''Uí Fiodhghinte''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Uí Fidgenti'''), suite go formhór i g[[Contae Luimnigh]] an lae inniu, ach sínte i g[[Contae an Chláir]] agus i g[[Contae Thiobraid Árann]] isteach, agus b'fhéidir gur [[Contae Chiarraí]] agus [[Contae Chorcaí]], ó am go chéile. Bhí siad faoi bhláth ó 377 AD go 977 (bás Donnabháin), cé gur lean a dtionchar le trí chéad bliain anuas.
Tá scéalta bunúis difriúla tugtha dóibh ag scoláirí éagsúla, idir luath- nó prót-[[Eoghanachta]] agus na [[Dáirine]] fosta, gan chomhaontú le feiceáil.
==Sinsearacht==
Fiacha Fiodhghinte, dara mac [[Dáire Cearba|Dháire Chearba]], ab ea sinsear chlann Uí Fiodhghinte. Creidtear gur éirigh Dáire ina phríomhphearsa de chine [[Míl Easpáine|Mhíl Easpáine]] i ndiaidh bás Criomhthainn sa bhliain 379 AD. Níor éirigh Fiacha féin ina rí Mumhan ámh, óir gur mharaigh a chéile comhraic, Aonghas Tireach fionnó [[Dál gCais|Chormaic Cais]], é in a battle fought at Clíodhna, gar do [[Cuan Dor|Chuan Dor]].<ref>Aguisín le hAnnála na gCeithre Máistrí, eag. by John O'Donovan, lch. 2434</ref>
==Sanasaíocht==
Insítear i [[Leabhar Mór Leacáin]], gur ainmníodh Fiacha Fiodhghinte as capall adhmaid (fiodh/feá) a rinne (ghin) sé ag Aonach Cholmáin.
==Clanna==
Sé chéad bhliain tar éis aimsir Fhiacha, bhí dhá phríomhchlann ann i measc a mhuintire, clann '''Uí Chairbre Aobha''' agus '''Uí Chonaill Gabhra'''.<ref>O'Donovan 1856</ref><ref name="Begley">Begley</ref><ref>Mac Spealáin 1960</ref><ref>Mac Spealáin 2004</ref> Ba mhinic é go raibh an dara acu ina clann is cumhachtaí.<ref name="Begley"/> Faoin mbliain 1169, bhí clann Uí Chairbre roinnte ina dís, Uí Chairbre féin agus Uí Dhonnabháin.<ref>MacCarthaigs Book, 1177.2</ref> Sna ginealaigh le fáil i [[Rawlinson B 502]] agus an [[Leabhar Muimhneach]], ámh, feictear gur scar an chraobh le ’'Cenn Faelad'', ceithre glúin roimh Ó Donnabháin (bás 974), de thoradh an chomhaontais le Lochlannaigh Luimnigh agus Port Láirge.
Dlúthghaoil na n-Uí Fiodhghinte ab ea an chlann [[Uí Liatháin]], a mhaígh freisin gur shinsear acu é [[Dáire Cearba]]. Luaitear le chéile iad, bíodh is dála an scéil, i leat fhoinsí amhail is ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref>eag. Meyer 1901</ref>
I measc clanna mhuintir Uí Fiodhghinte, tá: Ó Billrí, Ó Bruadair, Ó Cinnfhaolaidh, Ó Cléireacháin, Ó Coileáin, Ó Connaill, Ó Diaghaidh, Ó Donnabháin, Ó Flannabhra, Ó hIfearnáin, ''Mac Eneiry'', Ó Coinn, agus Ó Treasaigh.<ref>[[An Leabhar Muimhneach]]</ref>
I measc daoine an lae inniu atá de shliocht Dháire Cearba tá na [[Uí Chonnaill]] as [[Doire Fhíonáin]].<ref>O'Hart, ll. 183–85</ref><ref>Cusack, lch. 6 ff</ref> D'fhógair ''[[Daniel Charles O'Connell]]'' é seo go follasach do bholscairí [[Louis XVI na Fraince]]. De shliocht Uí Chonaill Gabhra ab ea [[Mícheál Ó Coileáin]].<ref>Coogan, ll. 5–6</ref><ref>O'Hart</ref><ref name="Coogan 2">{{
cite book |
url = https://books.google.com/books?id=xscRAhBt2JgC&pg=PA11 |
title = Michael Collins: The Man Who Made Ireland |
publisher = Palgrave Macmillan |
author = Coogan, Tim Pat |
year = 2002 |
pages = 5–6 |
isbn=0312295111
}}</ref>
[[File:Michael Collins.jpg|right|mion|200px|Mícheál Ó Coileáin]]
==Méid agus teorannacha==
De réir foinsí éagsúla, an ríocht is cumhachtaí sa Mumhain roimh na hEoghanacht ab ea muintir Uí Fiodhghinte (má fhágtar ar lár an [[Corca Laidhe|Corca Laidhe]] iar-cumhachtach agus an t[[Osraí]] ar an imeall.<ref>Byrne, ''passim''; Charles-Edwards, ''passim''</ref> Faoi 950, bhí na críocha roinnte go formhór idir an dá phríomhchlanna, Uí Chairbre agus Uí Choileáin. Bhí clann Uí Chairbre Aobhdha (of which Uí Donnabháin were chieftains) suite feadh ghleann na Máighe i gCois Máighe agus Caonraí, i ndéanacht Átha Dara, agus ar am éigin chomh fada le Cill Mocheallóg ar aghaidh go hArd Pádraig agus Dún ar Aill. Bhíodh Ui Chonaill Gabhra lonnaithe thiar, feadh An Daoil chuig Sliabh Luachra, mar atá inniu sna barúntachtaí Conallaigh Uachtaracha agus Íochtaracha.
Bhíodh naisc ag clanna eile Uí Fiodhghinte le suíomhanna eile i Luimneach. Tá Maigh Thamhnach ainmnithe as géag na bhFear Tamhnaí.<ref>Westropp, ''Ancient Churches in Co. Limerick'', ll. 332-333</ref>
Is é [[Fíonach, Contae Luimnigh|Fíonach]] an t-aon áit amháin le fáil inniu le hiarsma den ainm Fiodhghinte.<ref>Lewis, ''Topographical Dictionary'', faoin ainm ''Mahonagh''</ref> Paróiste atá ann suite ó dheas den [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|Caisleán Nua]] i gContae Luimnigh.<ref>"Genealogical Memoir of the O'Donovans, formerly Kings of Ui Fidgheinte", C. L. Nono & Son, Printers and Stationers
Inis, Co. an Chláir, Éire 1902</ref>
==Naomh Pádraig==
Féach ''[[Vita tripartita Sancti Patricii]]''.<ref>Stokes 1887, ll. 202–5</ref>
==Naomh Seanán==
Féach [[Senán mac Geircinn]].
==Uí Fhiachrach Aidhne==
Feictear sna hannála, don bhliain 645, go raibh na hUí Fiodhghinte ina gcomhghuaillí rí na g[[Connacht]], [[Guaire Aidhne mac Colmáin]], ag [[Cath Charn Chonaill]]. Bhí na críocha ó thuaidh de mhuintir Uí Fiodhghinte faoi smacht ríora Ghuaire, darbh ainm [[Uí Fhiachrach Aidhne]]. Molann Byrne<ref>Byrne 2001, lch. 243</ref> go raibh coimhlint idir an dá ríocht for control over roinnt tuath níos lú, ach other evidence suggests they were allied.<ref>Ó Coileáin 1981, lch. 133</ref> San 8ú haois, deirtear go ndeachaigh na hUí Fiodhghinte i mbun comhraic in éadan Guaire, athair ''Lament of Crede'', iníon Ghuaire, ag [[Cath Áine]] sa bhliain 667.
==Suíomhanna agus seandálaíocht==
[[Image:Ardagh chalice.jpg|thumb|200px|[[Cailís Ardach]]]]
Ba é [[Brú Rí|Dún Eochair]], in aice le Brú Rí inniu, príomhchathair na nUí Fiodhghinte.<ref name="Begley"/><ref>FitzPatrick</ref> Dúirt [[Seathrún Céitinn]] gurbh í ar cheann de dhá phríomhchathair na nDáirine agus [[Cú Raoi]] seanscéalach mac Dáire.<ref>lch. 123</ref> Tá na hoibreacha créafóige le feiceáil fós ar bhruach [[An Mháigh|na Máighe]].<ref name="Begley 1906">Begley, 1906</ref> Faightear fud i mBrú Rí ceantar darb ainm Lios [[Ailill Aulom|Ailealla Óloim]],<ref>name="Begley 1906"</ref><ref>Joyce 1903, iml. II, ll. 101–2</ref> sin-sin-sin-seanathair Fiacha Fiodhghinte, a fuair bás sa bhliain 234 AD, agus atá ar adhlacadh ag [[Dún Trí Liag]].
Raibh ó dheas de Bhrú Rí tá [[Cnoc Samhna]],<ref>[https://www.logainm.ie/30848.aspx] ar logainm.ie</ref> aitheanta fosta mar known as ''Ard na Ríoghraidhe''. Nasctha le [[Mongfind|Moingfhionn]],<ref>FitzPatrick 2004, ll. 131–2</ref> d'fhéadfadh é gur suíomh insealbhaithe na nUí Fidgenti a bhí ann.
D'aimsíodh an [[Cailís Ardach]] i gcríocha na nUí Fiodhghinte, ag [[Ráth Riaráiste]] sa bhliain 1868.<ref>Gógan, 1932</ref><ref>Begley, 1906</ref>
==Gaol leis na nEoghanacht==
Deirtear go raibh gaol ar leith ag na hUí Fiodhghinte le ríthe na nEoghanacht i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]].
Cúig ghlúin roimh Fhiacha, creidtear gur roinn [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]] (bás 234 AD) cúige Mumhan idir a mhic, agus rinne sé an coinníoll go ndéanfadh a shleachta sealaíocht le chéile mar rí. Rinneadar san go dtí aimsir [[Brian Bóramha|Bhriain Bhóramha]], a mharaigh mar a chreidtear Donnabhán Ui Fiodhghinte sa bhliain 977.<ref>Aguisín le hAnnála na gCeithre Máistrí, eag. John O'Donovan, lch. 2432</ref>
Ní bhíodh na hUi Fiodhghinte ina ngéillsinigh ríthe na nEoghanacht, agus níor íoc siad cáin. Tugtar i [[Leabhar na gCeart]] trácht ar cúitimh Rí Chaisil do rí Uí Chonaill
:deich n-each, sciath, gcorn
agus rí Dhún Eochair
:seacht n-each, sciath, gcorn, claíomh agus seachtar ógánach aimsire agus seachtar daoránach.
Tugtar trácht fosta gurbh fhiú dusk Rí Uí Chonail le Ríthe Chaisil, agus níor ghá ghiall ar bith a mhalartú le haghaidh comhaontaithe. In alt sa scéal ''[[Tairired na nDéssi]]'',<ref>Meyer, 1901</ref> ainmnítear na hUí Fiodhghinte (agus na hUí Liatháin san áireamh) i measc Thrí Eoghanachta na Mumhan, agus iad eile ná an [[Eoghanacht Locha Léin]] agus an [[Eoghanacht Raithlinn]].<ref>Byrne 2001, lch. 178</ref>
==Meath==
Sa 10ú haois, roinneadh na hUí Fiodhghinte teorann le chéile le Mathún (i gCaiseal) agus Brian Bóramha (i dTuamhain), agus is minic a bhíodh comhraic críche eatarthu.
Rinne [[Donnabhán mac Cathail]], sinsear Uí Dhonnabháin, comhaontas in aghaidh an [[Dál gCais|Dáil Chais]] le beirt ceannairí eile, a athair céile [[Íomhar Luimnigh|Íomhar]], rí Danmhargach [[Luimnigh]], agus ''[[Máel Muad mac Brain]]'', [[rí na Mumhan]]. Mar thoradh míchlúiteach, maraíodh [[Mathgamain mac Cennétig|Mathún mac Cinnéide]], deartháir mór [[Brian Bóramha|Briain Bhóramha]], mar chúiteamh ar a chuid ionsaithe ar Uíbh Fhiodhghinte. D'imir Brian Bóramha díoltas orthu triúr as a bhás á chloí.<ref name="Harvcolnb|Todd 1867">Todd, 1867</ref>
Thosaigh meath Uí Fhiodhghinte sa 12ú haois, sa bhliain 1178, nuair a chuir [[Domhnall Mór Ó Briain]] an ruaig ar Uí Chonaill agus Uí Chairbre chomh fada leis an Eoghanacht Locha Léin ([[Annála Inis Faithlinn|AIF]]). Leanfadh clann chumhachtach Uí Choileáin, roinnt leathscór bliain níos deireanaí,<ref name="Harvcolnb|O'Hart 1892">O'Hart, 1892</ref> ach d'fhan clann níos lú amháin nó dhó, go háirithe Mhic Innéirí,<ref name="Harvcolnb|O'Hart 1892"/> i gContae Luimnigh le roinnt aoiseanna, mar thiarnaí faoi cheannas [[Iarlaí Deasmhumhan|Iarlaí nua Deasmhumhan]].
I measc teaghlach tábhachtach nár tháinig slán as cogaidh [[Uí Bhriain]], agus ina dhiaidh sin ionraí [[Mhic Gearailt]], bhí [[Uí Chinnfhaolaidh]], Uí Fhlannabhra, Uí Threasaigh, Uí Chléireacháin agus Uí Rinn. Scaip na clanna seo ar fud na Mumhan.
[[Íomhá:Collins.png|mion|Armas Uí Choileáin.]]
Bhí comhaontas déanta idir Uí Fiodhghinte agus Uí Íomhair cúig ghlúin roimh mharú Donnabháin sa bhliain 977, agus bhí ainmneacha Danmhargacha ag Uí Dhonnabháin fad tar éis bás Amhlaoibhe (Olaf) Uí Dhonnabháin sa bhliain 1201. Agus iad ar an bhfoireann a chaill i mblianta deiridh na 10ú haoise, thit tionchar Uí Dhonnabháin i léig sna haoiseanna ina dhiaidh sin.
D'fhan croí Uí Chonaill Gabhra, faoin Uí Choiléain, ina dream cumhachtach sa Mhumhain le tamall fada fós. Deirtear i n[[Annála Inis Faithlinn]] don bhliain 1177 go raibh "Táin bó i gceannas by Domhnaill Uí Dhonnchadha agus Coileán Ó Coileáin in aghaidh Machaire, agus thug siad leo go leor bó. Rinneadh síocháin i ndiaidh sin ag mac Mhic Cárthaigh agus Uí Bhriain".<ref>[[Annála Inis Faithlinn]] 1177.4</ref> Cuireann sé seo in iúl go raibh Uí Chonaill Gabhra i gceannas airm mhóir ag an am úd, agus nár chuir Mhic Gearailt an ruaig orthu go Corcaigh go dtí lár na 13ú haoise.
Maraíodh Coiléan agus go leor uaisle Uí Chonaill Gabhra i rith cath in éadan a battle with Domhnaill Mhic Cárthaigh sa bhliain 1189,<ref>[[Annála Inis Faithlinn]] 1189.3</ref> rud tubaisteach nár chuidigh leo in aghaidh ionsaí na [[Cambra-Normannach]]. Sa bhliain 1201, maraíodh Domhnall Mac Carthaigh i mbun ionradh a dhéanamh ar Uí Chairbre. Bliain ina dhiaidh sin, maraíodh an rí deireanach luaite sna hannála, ''[[Amlaíb Ua Donnubáin]]'', ag [[William de Burgh]] agus mic Domhnaill Mhóir Uí Bhriain ([[Annála Inis Faithlinn|AIF]]).
==Contae an Chláir==
De bharr cheannas níos deireanaí an Dáil Chais i gContae an Chláir, tharla dó gur deacair é clanna Uí Fidgenti ann a aimsiú agus a aithint. Chaomhnaigh géag cumhacht Uí Chonaill Gabhra, darbh ainm Uí Chormaic, a gcuid féiniúlachta, óna bhfuil na hUí Aichir síolraithe, ach creidtear gur cuireadh clanna eile i measc an Dáil Chais, san áireamh b'fhéidir clanna [[Uí Dhéaghaidh]] agus [[Uí Choinn]] as [[Uí Fearmaic]],<ref>[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm The Kingdom of Thomond] le Dennis Walsh</ref> agus [[Mhic Conmara]] as Clann Choileáin.
==Corca Laidhe==
Tá fianaise ann go raibh gaol ar leith idir Uí Fiodhghinte agus an [[Corca Laidhe|Chorca Laidhe]] agus a gcolanna ceathrair, na [[Dáirine]], rud a gcuirfeadh in iúl saol polaitiúil na Mumhan roimh na hEoghanachta. Tá an fhianaise seo le fáil sna luath-ghinealaigh ó 550 go 1130 (mar shampla [[Rawlinson B 502]]<ref>féach Ó Corráin (eag.), 1997</ref>) agus iad tiomnaithe ag [[Seán Ó hAirt]] sa 19ú haois.<ref name="Harvcolnb|O'Hart 1892"/>
Tugtar ginealach Uí Fiodhghinte (Uí Chonaill Gabhra) do chlann [[Uí Laoghaire]],<ref>[http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/OLearyHeber.php O'Leary of Uí Fidgenti] (Ó hAirt, 1892)</ref> cé go meastar go hiondúil gur de mhuintir na Corca Laidhe iad.
==Tagairtí sna hAnnála==
Féach [[Annála Inis Faithlinn]] (AIF) agus [[Leabhar Mhic Cárthaigh]] (LMC).
{| class=wikitable
|-
! width=10% | #
! width=45% | Meán-Ghaeilge/Laidin
! width=45% | Nua-Ghaeilge
|- valign=top
| AIF I635.1
| Cath Cúile Óchtair eter h-Ú Fidginte & Aradu
| Cath Cúil Óchtair idir UÍ Fhidgeinte agus Araid.
|- valign=top
| AIF 649.2
| Mors Crundmaíl meic Aeda, rig h-Ua Fidginte.
| ''Mors'' (bás) Crunnmaoil mhic Aodha, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| AIF 683.1
| Mors Donennai(ch), rig h-Ua Fidginte, & duineba<ref>[http://dil.ie/19140 duineba], básmhaireacht, ar eDIL</ref> na macc.
| Mors Donennaigh, rí Uí Fiodhghinte, agus bás na mac. [AU 683, 684].
|- valign=top
| AIF 732.1
| Mors Duib Indrecht m. Erca, ríg h-Ua Fidginte.
| Mors Duibh Indreachta mac Earca, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| AIF 751.1
| Mors Duib dia Bairend meic Aeda Róin, rí h-Ua Fidgente.
| Mors Duibh dá Bhairinn mhic Aodha Róin, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| AIF 762.2
| Mors Flaind m. Eirc, ríg h-Ua Fidginte.
| Mors Fhlainn mhic Eirc, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| AIF I766.2
| Maidm for Mael Dúin mc. Aeda i m-Bregaib re n-Uíb Fidginte & re n-Araib Cliach, .i. Enboth Breg.
| Maidhm ar Mael Dúin mac Aodha i mBreá le hUí Fiodhghinte agus Araid Cliach, i.e. ''Énboth Breg.
|- valign=top
| AIF 774.4
| Mors Cind Foelad, ríg h-Ua Fidginte, ocus Rechtabra, ri Corcu Bascind.
| Mors Chinn Fhaoladh, rí Uí Fiodhghinte, agus Reachtabhra, rí Chorca Bascinn.
|- valign=top
| AIF 786.2
| Mors Scandlain m. Laind m. Eircc, ri h-Ua Fidginti.
| Mors Scannláin mhic Fhlainn mhic Eirc, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| I834.8
| ?
| ''Dúnadach mac Scannláin, rí Uí Fiodhghinte, won a battle against the heathens, in which many fell.
|- valign=top
| I835.9
| ?
| ''Death of Dúnadaigh mhic Scannláin, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| I846.5
| ?
| ''Niall mac Cinn Fhaoladh, rí Uí Fiodhghinte, dies.
|- valign=top
| I860.2
| ?
| ''Aidh mac Dhuibh dá Bhairin, rí Uí Fiodhghinte, dies.
|- valign=top
| I906.4
| ?
| ''Ciarmac, rí Uí Fiodhghinte, dies.
|- valign=top
| AIF 962.4
| Mors Scandlain h-ui Riacain, rí h-Ua Fidginte.
| Mors Scannláin uí Riacáin, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| I972.3
| ?
| ''The capture of Mathgamain son of Cennétig, king of Caisel. He was treacherously seized by Donnuban and handed over to the son of Bran in violation of the guarantee and despite the interdiction of the elders of Mumu, and he was put to death by Bran's son.
|- valign=top
| 974.0
| ?
| Bás '' of Dhonnabhan mac Cathail, tiarna Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| AIF 977.3
| Crech la Brian mc. Cennetich for h-U Fidginte coro la ar n-Gall and.
| Féach ag [[Brian Bóramha|Brian mac Cinnéide]] ar Uí Fiodhghinte, agus rinne sé ár Gall ann.
|- valign=top
| I982.4
| ?
| ''Uainide son of Dhonnabhán, king of Uí Chairpri, died.
|- valign=top
| AIF 1177.3
| Coccad mór itir Tuadamain & Desamuin in hóc anno goro fássiged o Lumniuch co Corcaig & o Chlár Dairi Mór go Cnoc Brénain itir chill & túaith, go rancatar Í Mc. Caillai & U Liathain i n-iarthar h-Eren, & go rangatar Eoganacht Locha Léin go Férdrum i n-Uíb Echach, & go rangatar Chíarrigi Lúachra i Tuádamain, & go rangatar I Chonaill & Í Charbri go h-Eoganacht Locha Léin.
| Cogadh mór idir Tuamhan agus and Deasmhumhan, agus scriosadh ó Luimneach go Corcaigh agus ó Chlár and o Chlár Doire Mór go Cnoc Bréanáin, idir chill agus tuath, agus tháinig Uí Mhic Caille Uí Liatháin i n-iarthar na hÉirinn, agus tháinig Eoghanacht Locha Léin go Féardroim in Uí Eochach, agus tháinig Ciarraí Luachra i dTuamhan, agus tháinig Uí Chonaill agus Uí Chairpri go hEoghanacht Locha Léin.
|- valign=top
| LMC 1177.2
|
| Cogadh mór '' broke out between Domhnall Mór Ó Briain and Diarmaid Mór Mac Carthaigh, and they laid waste from Limerick to Cork, and from Clár Doire Mhóir and Waterford to Cnoc Bréanainn, both church and lay property. The Uí Mac Caille fled southwards across the Lee into Uí Eachach, the Eóghanacht Locha Léin fled to Féardhruim in Uí Eachach, the Ciarraighe Luahra into Thomond, the Uí Chairbre, the Uí Chonaill, and the Uí Dhonnabháin into Eóghanacht Locha Léin, and to the country around Mangarta.
|}
==Craobh ghinealaigh==
Bunaithe go príomhúil ar [[Rawlinson B 502]]:<ref>Ó Corráin (eag.), 1997, lch. 195 (176)</ref>
{{familytree/start}}
{{familytree | | | | | | | | | DÁR |DÁR=[[Dáire Cearba]] /<br/>Maine Munchaín}}
{{familytree ||||||||||!}}
{{familytree ||,|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree | FIA | | LIA | | FIO | | DED | | DUA |FIA=Fiach|LIA=[[Uí Liatháin]]|FIO=Uí Fiodhghinte|DED=''[[Cland Dedad|Uí Dedaid]]''|DUA=[[Uí Duach Argetrois]]}}
{{familytree ||)|-|-|-|.}}
{{familytree | CRI | | MON |~| EOC |~| CAI |CRI=[[Crimthann mac Fidaig|Criomhthann mac Fiaigh]]|MON=[[Mongfind|Moingfhionn]]|EOC=[[Eochaid Mugmedón|Eochaidh Moghmheán]]|CAI=[[Caireann]]}}
{{familytree ||||||!||||||||!}}
{{familytree ||||| CON |||||| NÉI |CON=[[Connachta]]|NÉI=[[Uí Néill]]}}
{{familytree/end}}
==Foinsí==
* Begley, John, ''[https://books.google.com/books?id=Sn4PAAAAIAAJ The Diocese of Limerick, Ancient and Medieval]''. Baile Átha Cliath: Browne & Nolan. 1906.
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis John]], ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán athbhreithnithe, 2001.
* [[Thomas Charles-Edwards|Charles-Edwards, T.M.]], ''Early Christian Ireland''. Cambridge. 2000.
* [[Tim Pat Coogan|Coogan, Tim Pat]], ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002.
* [[Cormac mac Cuilennáin]], agus John O'Donovan (aistr.), Whitley Stokes (eag.), [[Sanas Cormaic]], nó ''[https://books.google.com/books?id=rX8NAAAAQAAJ Cormac's Glossary]''. Irish Archaeological and Celtic Society. Calcutta: O. T. Cutter. 1868.
* [[Margaret Anna Cusack|Cusack, Sister Mary Frances]], ''[https://archive.org/details/lifeofdanielocon00cusauoft Life of Daniel O'Connell, the Liberator : His Times – Political, Social, and Religious]''. Nua-Eabhrac: D. & J. Sadlier & Co. 1872.
* FitzPatrick, Elizabeth, ''[https://books.google.com/books?id=cscQwIzZr70C&hl Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study]''. Boydell Press. 2004.
* Gógan, Liam S., ''The Ardagh Chalice''. Baile Átha Cliath. 1932.
* [[Patrick Weston Joyce|Joyce, Patrick Weston]], ''A Social History of Ancient Ireland'', [https://books.google.com/books?id=kVQTAAAAQAAJ Iml. I] agus [https://books.google.com/books?id=Iz0TAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Iml. II]. Longmans, Green, and Co. 1903.
* [[Seathrún Céitinn]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]; le David Comyn agus Patrick S. Dinneen (aistr.), ''[http://celt.ucc.ie/published/T100054/index.html The History of Ireland by Geoffrey Keating]''. 4 Iml. Londain: David Nutt for the Irish Texts Society. 1902–14.
* Kelleher, John V., "The Rise of the Dál Cais", in Étienne Rynne (eag.), ''North Munster Studies: Essays in Commemoration of Monsignor Michael Moloney''. Limerick: Thomond Archaeological Society. 1967, ll. 230–41.
* [[Eoin Mac Néill|Mac Néill, Eoin]], [https://archive.org/details/papersirishacad00macnuoft "Early Irish Population Groups: their nomenclature, classification and chronology"], Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] (C) 29. 1911, ll. 59–114
* Mac Spealáin, Gearóid, ''Uí Cairbre Aobhdha''. Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair. 1960.
* Mac Spealáin, Gearóid, ''Ui Conaill Gabhra i gContae Luimnigh: A Stair (A History of West County Limerick)''. Luimneach: Comhar-chumann Ide Naofa. 2004.
* [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]] (eag. & aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in [https://archive.org/details/ycymmrodor14cymmuoft Y Cymmrodor 14]. 1901, ll. 101-35. (le fáil fosta ar [https://books.google.com/books?id=pbm3KK8EsaAC here])
* — (ed.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''Zeitschrift für Celtische Philologie 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912. Pages 291–338.
* — (ed. & tr.), [https://www.jstor.org/pss/30007119 "The Song of Créde daughter of Guaire"], in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 2'' (1905), ll. 15–17.
* Murphy, Gerard (eag.), "The Lament of Créide, Daughter of Gúaire of Aidne, for Dínertach, Son of Gúaire of the Ui Fhidgente", in Gerard Murphy (eag.), ''Early Irish Lyrics: Eighth to Twelfth Century''. Oxford: Clarendon Press. 1956, ll. 86–88. Aitheanta fosta mar[https://web.archive.org/web/20110606035944/http://www.ucc.ie/celt/online/G400036/ It é saigte gona súain] (cf. Donnchadh Ó Corráin 1996)
* Ó Coileáin, Seán, "Some Problems of Story and History", in ''Ériu 32'' (1981), ll. 115–36.
* O'Connell, Mary Ann Bianconi, [https://books.google.com/books?id=VYgNAAAAYAAJ The Last Colonel of the Irish Brigade: Count O'Connell]. Londain: Kegan Paul, Trench, Trübner and Co. 1892.
* [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]] (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]. University College, Cork: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1–52.
* [[Dáibhí Ó Cróinín|Ó Cróinín, Dáibhí]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* [[John O'Donovan (scoláire)|O'Donovan, John]] (eag. & aistr.), ''[[Annála na gCeithre Máistrí|Annala Rioghachta Eireann. Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters, from the Earliest Period to the Year 1616]]''. 7 nIml. Acadamh Ríoga na hÉireann. Baile Átha Cliath. 1848–51. 2a heagrán, 1856.
* [[John O'Hart|O'Hart, John]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* O'Keeffe, Eugene (eag. & aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach|Book of Munster]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* [[T. F. O'Rahilly|O'Rahilly, Thomas F.]], ''Early Irish History and Mythology''. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. 1946.
* Rynne, Etienne (eag.), ''North Munster Studies: Essays in Commemoration of Monsignor Michael Moloney''. Luimneach. 1967.
* Sproule, David, [https://www.jstor.org/pss/30007776 "Origins of the Éoganachta"], in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, [https://www.jstor.org/pss/30007794 "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel"], in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* [[Whitley Stokes|Stokes, Whitley]] (eag. & aistr.), [https://archive.org/details/tripartitepatrick00stokuoft The Tripartite Life of Patrick]. London: Eyre and Spottiswoode for Her Majesty's Stationery Office. 1887.
* [[James Henthorn Todd|Todd, James Henthorn]] (eag. & aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill]. Longmans. 1867.
* [[Thomas Johnson Westropp|Westropp, Thomas Johnson]], "A Survey of the Ancient Churches in the County of Limerick", in [https://books.google.com/books?id=4OoAAAAAYAAJ Imeachtaí Acadamh Ríoga na hÉireann], Imleabhar XXV, Cuid C (Archaeology, Linguistic, and Literature). Baile Átha Cliath. 1904–1905, ll. 327–480, Plátaí X-XVIII.
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/history/osl/thomond_territory.htm The Territory of Thomond] discusses the extent of the Kingdom of Uí Fidgenti
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu] has maps and convenient Uí Fidgenti-related genealogies
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Tribes & Territories of Mumhan]
* [http://www.traceyclann.com/files/Tracys%20decended%20from%20the%20Eoghanachts.htm Tracys of the Eóganachta] features a very detailed genealogy of the Uí Fidgenti, compiled and translated from numerous primary and secondary sources
* [https://web.archive.org/web/20090524033026/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_southirish.htm South Irish R1b]
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Ui Fidgenti}}
[[Category:Eoghanachta]]
g5bx3k0aqy5vsua5kzundlkkx3fvst0
1314293
1314292
2026-05-20T10:22:41Z
Marcas.oduinn
33120
/* Meath */ Nasc
1314293
wikitext
text/x-wiki
Luathdhream agus ríocht i dtuaisceart na [[Mumhan]] ab ea '''Uí Fiodhghinte''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Uí Fidgenti'''), suite go formhór i g[[Contae Luimnigh]] an lae inniu, ach sínte i g[[Contae an Chláir]] agus i g[[Contae Thiobraid Árann]] isteach, agus b'fhéidir gur [[Contae Chiarraí]] agus [[Contae Chorcaí]], ó am go chéile. Bhí siad faoi bhláth ó 377 AD go 977 (bás Donnabháin), cé gur lean a dtionchar le trí chéad bliain anuas.
Tá scéalta bunúis difriúla tugtha dóibh ag scoláirí éagsúla, idir luath- nó prót-[[Eoghanachta]] agus na [[Dáirine]] fosta, gan chomhaontú le feiceáil.
==Sinsearacht==
Fiacha Fiodhghinte, dara mac [[Dáire Cearba|Dháire Chearba]], ab ea sinsear chlann Uí Fiodhghinte. Creidtear gur éirigh Dáire ina phríomhphearsa de chine [[Míl Easpáine|Mhíl Easpáine]] i ndiaidh bás Criomhthainn sa bhliain 379 AD. Níor éirigh Fiacha féin ina rí Mumhan ámh, óir gur mharaigh a chéile comhraic, Aonghas Tireach fionnó [[Dál gCais|Chormaic Cais]], é in a battle fought at Clíodhna, gar do [[Cuan Dor|Chuan Dor]].<ref>Aguisín le hAnnála na gCeithre Máistrí, eag. by John O'Donovan, lch. 2434</ref>
==Sanasaíocht==
Insítear i [[Leabhar Mór Leacáin]], gur ainmníodh Fiacha Fiodhghinte as capall adhmaid (fiodh/feá) a rinne (ghin) sé ag Aonach Cholmáin.
==Clanna==
Sé chéad bhliain tar éis aimsir Fhiacha, bhí dhá phríomhchlann ann i measc a mhuintire, clann '''Uí Chairbre Aobha''' agus '''Uí Chonaill Gabhra'''.<ref>O'Donovan 1856</ref><ref name="Begley">Begley</ref><ref>Mac Spealáin 1960</ref><ref>Mac Spealáin 2004</ref> Ba mhinic é go raibh an dara acu ina clann is cumhachtaí.<ref name="Begley"/> Faoin mbliain 1169, bhí clann Uí Chairbre roinnte ina dís, Uí Chairbre féin agus Uí Dhonnabháin.<ref>MacCarthaigs Book, 1177.2</ref> Sna ginealaigh le fáil i [[Rawlinson B 502]] agus an [[Leabhar Muimhneach]], ámh, feictear gur scar an chraobh le ’'Cenn Faelad'', ceithre glúin roimh Ó Donnabháin (bás 974), de thoradh an chomhaontais le Lochlannaigh Luimnigh agus Port Láirge.
Dlúthghaoil na n-Uí Fiodhghinte ab ea an chlann [[Uí Liatháin]], a mhaígh freisin gur shinsear acu é [[Dáire Cearba]]. Luaitear le chéile iad, bíodh is dála an scéil, i leat fhoinsí amhail is ''[[Tairired na nDéssi]]''.<ref>eag. Meyer 1901</ref>
I measc clanna mhuintir Uí Fiodhghinte, tá: Ó Billrí, Ó Bruadair, Ó Cinnfhaolaidh, Ó Cléireacháin, Ó Coileáin, Ó Connaill, Ó Diaghaidh, Ó Donnabháin, Ó Flannabhra, Ó hIfearnáin, ''Mac Eneiry'', Ó Coinn, agus Ó Treasaigh.<ref>[[An Leabhar Muimhneach]]</ref>
I measc daoine an lae inniu atá de shliocht Dháire Cearba tá na [[Uí Chonnaill]] as [[Doire Fhíonáin]].<ref>O'Hart, ll. 183–85</ref><ref>Cusack, lch. 6 ff</ref> D'fhógair ''[[Daniel Charles O'Connell]]'' é seo go follasach do bholscairí [[Louis XVI na Fraince]]. De shliocht Uí Chonaill Gabhra ab ea [[Mícheál Ó Coileáin]].<ref>Coogan, ll. 5–6</ref><ref>O'Hart</ref><ref name="Coogan 2">{{
cite book |
url = https://books.google.com/books?id=xscRAhBt2JgC&pg=PA11 |
title = Michael Collins: The Man Who Made Ireland |
publisher = Palgrave Macmillan |
author = Coogan, Tim Pat |
year = 2002 |
pages = 5–6 |
isbn=0312295111
}}</ref>
[[File:Michael Collins.jpg|right|mion|200px|Mícheál Ó Coileáin]]
==Méid agus teorannacha==
De réir foinsí éagsúla, an ríocht is cumhachtaí sa Mumhain roimh na hEoghanacht ab ea muintir Uí Fiodhghinte (má fhágtar ar lár an [[Corca Laidhe|Corca Laidhe]] iar-cumhachtach agus an t[[Osraí]] ar an imeall.<ref>Byrne, ''passim''; Charles-Edwards, ''passim''</ref> Faoi 950, bhí na críocha roinnte go formhór idir an dá phríomhchlanna, Uí Chairbre agus Uí Choileáin. Bhí clann Uí Chairbre Aobhdha (of which Uí Donnabháin were chieftains) suite feadh ghleann na Máighe i gCois Máighe agus Caonraí, i ndéanacht Átha Dara, agus ar am éigin chomh fada le Cill Mocheallóg ar aghaidh go hArd Pádraig agus Dún ar Aill. Bhíodh Ui Chonaill Gabhra lonnaithe thiar, feadh An Daoil chuig Sliabh Luachra, mar atá inniu sna barúntachtaí Conallaigh Uachtaracha agus Íochtaracha.
Bhíodh naisc ag clanna eile Uí Fiodhghinte le suíomhanna eile i Luimneach. Tá Maigh Thamhnach ainmnithe as géag na bhFear Tamhnaí.<ref>Westropp, ''Ancient Churches in Co. Limerick'', ll. 332-333</ref>
Is é [[Fíonach, Contae Luimnigh|Fíonach]] an t-aon áit amháin le fáil inniu le hiarsma den ainm Fiodhghinte.<ref>Lewis, ''Topographical Dictionary'', faoin ainm ''Mahonagh''</ref> Paróiste atá ann suite ó dheas den [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|Caisleán Nua]] i gContae Luimnigh.<ref>"Genealogical Memoir of the O'Donovans, formerly Kings of Ui Fidgheinte", C. L. Nono & Son, Printers and Stationers
Inis, Co. an Chláir, Éire 1902</ref>
==Naomh Pádraig==
Féach ''[[Vita tripartita Sancti Patricii]]''.<ref>Stokes 1887, ll. 202–5</ref>
==Naomh Seanán==
Féach [[Senán mac Geircinn]].
==Uí Fhiachrach Aidhne==
Feictear sna hannála, don bhliain 645, go raibh na hUí Fiodhghinte ina gcomhghuaillí rí na g[[Connacht]], [[Guaire Aidhne mac Colmáin]], ag [[Cath Charn Chonaill]]. Bhí na críocha ó thuaidh de mhuintir Uí Fiodhghinte faoi smacht ríora Ghuaire, darbh ainm [[Uí Fhiachrach Aidhne]]. Molann Byrne<ref>Byrne 2001, lch. 243</ref> go raibh coimhlint idir an dá ríocht for control over roinnt tuath níos lú, ach other evidence suggests they were allied.<ref>Ó Coileáin 1981, lch. 133</ref> San 8ú haois, deirtear go ndeachaigh na hUí Fiodhghinte i mbun comhraic in éadan Guaire, athair ''Lament of Crede'', iníon Ghuaire, ag [[Cath Áine]] sa bhliain 667.
==Suíomhanna agus seandálaíocht==
[[Image:Ardagh chalice.jpg|thumb|200px|[[Cailís Ardach]]]]
Ba é [[Brú Rí|Dún Eochair]], in aice le Brú Rí inniu, príomhchathair na nUí Fiodhghinte.<ref name="Begley"/><ref>FitzPatrick</ref> Dúirt [[Seathrún Céitinn]] gurbh í ar cheann de dhá phríomhchathair na nDáirine agus [[Cú Raoi]] seanscéalach mac Dáire.<ref>lch. 123</ref> Tá na hoibreacha créafóige le feiceáil fós ar bhruach [[An Mháigh|na Máighe]].<ref name="Begley 1906">Begley, 1906</ref> Faightear fud i mBrú Rí ceantar darb ainm Lios [[Ailill Aulom|Ailealla Óloim]],<ref>name="Begley 1906"</ref><ref>Joyce 1903, iml. II, ll. 101–2</ref> sin-sin-sin-seanathair Fiacha Fiodhghinte, a fuair bás sa bhliain 234 AD, agus atá ar adhlacadh ag [[Dún Trí Liag]].
Raibh ó dheas de Bhrú Rí tá [[Cnoc Samhna]],<ref>[https://www.logainm.ie/30848.aspx] ar logainm.ie</ref> aitheanta fosta mar known as ''Ard na Ríoghraidhe''. Nasctha le [[Mongfind|Moingfhionn]],<ref>FitzPatrick 2004, ll. 131–2</ref> d'fhéadfadh é gur suíomh insealbhaithe na nUí Fidgenti a bhí ann.
D'aimsíodh an [[Cailís Ardach]] i gcríocha na nUí Fiodhghinte, ag [[Ráth Riaráiste]] sa bhliain 1868.<ref>Gógan, 1932</ref><ref>Begley, 1906</ref>
==Gaol leis na nEoghanacht==
Deirtear go raibh gaol ar leith ag na hUí Fiodhghinte le ríthe na nEoghanacht i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]].
Cúig ghlúin roimh Fhiacha, creidtear gur roinn [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]] (bás 234 AD) cúige Mumhan idir a mhic, agus rinne sé an coinníoll go ndéanfadh a shleachta sealaíocht le chéile mar rí. Rinneadar san go dtí aimsir [[Brian Bóramha|Bhriain Bhóramha]], a mharaigh mar a chreidtear Donnabhán Ui Fiodhghinte sa bhliain 977.<ref>Aguisín le hAnnála na gCeithre Máistrí, eag. John O'Donovan, lch. 2432</ref>
Ní bhíodh na hUi Fiodhghinte ina ngéillsinigh ríthe na nEoghanacht, agus níor íoc siad cáin. Tugtar i [[Leabhar na gCeart]] trácht ar cúitimh Rí Chaisil do rí Uí Chonaill
:deich n-each, sciath, gcorn
agus rí Dhún Eochair
:seacht n-each, sciath, gcorn, claíomh agus seachtar ógánach aimsire agus seachtar daoránach.
Tugtar trácht fosta gurbh fhiú dusk Rí Uí Chonail le Ríthe Chaisil, agus níor ghá ghiall ar bith a mhalartú le haghaidh comhaontaithe. In alt sa scéal ''[[Tairired na nDéssi]]'',<ref>Meyer, 1901</ref> ainmnítear na hUí Fiodhghinte (agus na hUí Liatháin san áireamh) i measc Thrí Eoghanachta na Mumhan, agus iad eile ná an [[Eoghanacht Locha Léin]] agus an [[Eoghanacht Raithlinn]].<ref>Byrne 2001, lch. 178</ref>
==Meath==
Sa 10ú haois, roinneadh na hUí Fiodhghinte teorann le chéile le Mathún (i gCaiseal) agus Brian Bóramha (i dTuamhain), agus is minic a bhíodh comhraic críche eatarthu.
Rinne [[Donnabhán mac Cathail]], sinsear Uí Dhonnabháin, comhaontas in aghaidh an [[Dál gCais|Dáil Chais]] le beirt ceannairí eile, a athair céile [[Íomhar Luimnigh|Íomhar]], rí Danmhargach [[|Luimneach|Luimnigh]], agus ''[[Máel Muad mac Brain]]'', [[rí na Mumhan]]. Mar thoradh míchlúiteach, maraíodh [[Mathgamain mac Cennétig|Mathún mac Cinnéide]], deartháir mór [[Brian Bóramha|Briain Bhóramha]], mar chúiteamh ar a chuid ionsaithe ar Uíbh Fhiodhghinte. D'imir Brian Bóramha díoltas orthu triúr as a bhás á chloí.<ref name="Harvcolnb|Todd 1867">Todd, 1867</ref>
Thosaigh meath Uí Fhiodhghinte sa 12ú haois, sa bhliain 1178, nuair a chuir [[Domhnall Mór Ó Briain]] an ruaig ar Uí Chonaill agus Uí Chairbre chomh fada leis an Eoghanacht Locha Léin ([[Annála Inis Faithlinn|AIF]]). Leanfadh clann chumhachtach Uí Choileáin, roinnt leathscór bliain níos deireanaí,<ref name="Harvcolnb|O'Hart 1892">O'Hart, 1892</ref> ach d'fhan clann níos lú amháin nó dhó, go háirithe Mhic Innéirí,<ref name="Harvcolnb|O'Hart 1892"/> i gContae Luimnigh le roinnt aoiseanna, mar thiarnaí faoi cheannas [[Iarlaí Deasmhumhan|Iarlaí nua Deasmhumhan]].
I measc teaghlach tábhachtach nár tháinig slán as cogaidh [[Uí Bhriain]], agus ina dhiaidh sin ionraí [[Mhic Gearailt]], bhí [[Uí Chinnfhaolaidh]], Uí Fhlannabhra, Uí Threasaigh, Uí Chléireacháin agus Uí Rinn. Scaip na clanna seo ar fud na Mumhan.
[[Íomhá:Collins.png|mion|Armas Uí Choileáin.]]
Bhí comhaontas déanta idir Uí Fiodhghinte agus Uí Íomhair cúig ghlúin roimh mharú Donnabháin sa bhliain 977, agus bhí ainmneacha Danmhargacha ag Uí Dhonnabháin fad tar éis bás Amhlaoibhe (Olaf) Uí Dhonnabháin sa bhliain 1201. Agus iad ar an bhfoireann a chaill i mblianta deiridh na 10ú haoise, thit tionchar Uí Dhonnabháin i léig sna haoiseanna ina dhiaidh sin.
D'fhan croí Uí Chonaill Gabhra, faoin Uí Choiléain, ina dream cumhachtach sa Mhumhain le tamall fada fós. Deirtear i n[[Annála Inis Faithlinn]] don bhliain 1177 go raibh "Táin bó i gceannas by Domhnaill Uí Dhonnchadha agus Coileán Ó Coileáin in aghaidh Machaire, agus thug siad leo go leor bó. Rinneadh síocháin i ndiaidh sin ag mac Mhic Cárthaigh agus Uí Bhriain".<ref>[[Annála Inis Faithlinn]] 1177.4</ref> Cuireann sé seo in iúl go raibh Uí Chonaill Gabhra i gceannas airm mhóir ag an am úd, agus nár chuir Mhic Gearailt an ruaig orthu go Corcaigh go dtí lár na 13ú haoise.
Maraíodh Coiléan agus go leor uaisle Uí Chonaill Gabhra i rith cath in éadan a battle with Domhnaill Mhic Cárthaigh sa bhliain 1189,<ref>[[Annála Inis Faithlinn]] 1189.3</ref> rud tubaisteach nár chuidigh leo in aghaidh ionsaí na [[Cambra-Normannach]]. Sa bhliain 1201, maraíodh Domhnall Mac Carthaigh i mbun ionradh a dhéanamh ar Uí Chairbre. Bliain ina dhiaidh sin, maraíodh an rí deireanach luaite sna hannála, ''[[Amlaíb Ua Donnubáin]]'', ag [[William de Burgh]] agus mic Domhnaill Mhóir Uí Bhriain ([[Annála Inis Faithlinn|AIF]]).
==Contae an Chláir==
De bharr cheannas níos deireanaí an Dáil Chais i gContae an Chláir, tharla dó gur deacair é clanna Uí Fidgenti ann a aimsiú agus a aithint. Chaomhnaigh géag cumhacht Uí Chonaill Gabhra, darbh ainm Uí Chormaic, a gcuid féiniúlachta, óna bhfuil na hUí Aichir síolraithe, ach creidtear gur cuireadh clanna eile i measc an Dáil Chais, san áireamh b'fhéidir clanna [[Uí Dhéaghaidh]] agus [[Uí Choinn]] as [[Uí Fearmaic]],<ref>[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm The Kingdom of Thomond] le Dennis Walsh</ref> agus [[Mhic Conmara]] as Clann Choileáin.
==Corca Laidhe==
Tá fianaise ann go raibh gaol ar leith idir Uí Fiodhghinte agus an [[Corca Laidhe|Chorca Laidhe]] agus a gcolanna ceathrair, na [[Dáirine]], rud a gcuirfeadh in iúl saol polaitiúil na Mumhan roimh na hEoghanachta. Tá an fhianaise seo le fáil sna luath-ghinealaigh ó 550 go 1130 (mar shampla [[Rawlinson B 502]]<ref>féach Ó Corráin (eag.), 1997</ref>) agus iad tiomnaithe ag [[Seán Ó hAirt]] sa 19ú haois.<ref name="Harvcolnb|O'Hart 1892"/>
Tugtar ginealach Uí Fiodhghinte (Uí Chonaill Gabhra) do chlann [[Uí Laoghaire]],<ref>[http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/OLearyHeber.php O'Leary of Uí Fidgenti] (Ó hAirt, 1892)</ref> cé go meastar go hiondúil gur de mhuintir na Corca Laidhe iad.
==Tagairtí sna hAnnála==
Féach [[Annála Inis Faithlinn]] (AIF) agus [[Leabhar Mhic Cárthaigh]] (LMC).
{| class=wikitable
|-
! width=10% | #
! width=45% | Meán-Ghaeilge/Laidin
! width=45% | Nua-Ghaeilge
|- valign=top
| AIF I635.1
| Cath Cúile Óchtair eter h-Ú Fidginte & Aradu
| Cath Cúil Óchtair idir UÍ Fhidgeinte agus Araid.
|- valign=top
| AIF 649.2
| Mors Crundmaíl meic Aeda, rig h-Ua Fidginte.
| ''Mors'' (bás) Crunnmaoil mhic Aodha, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| AIF 683.1
| Mors Donennai(ch), rig h-Ua Fidginte, & duineba<ref>[http://dil.ie/19140 duineba], básmhaireacht, ar eDIL</ref> na macc.
| Mors Donennaigh, rí Uí Fiodhghinte, agus bás na mac. [AU 683, 684].
|- valign=top
| AIF 732.1
| Mors Duib Indrecht m. Erca, ríg h-Ua Fidginte.
| Mors Duibh Indreachta mac Earca, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| AIF 751.1
| Mors Duib dia Bairend meic Aeda Róin, rí h-Ua Fidgente.
| Mors Duibh dá Bhairinn mhic Aodha Róin, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| AIF 762.2
| Mors Flaind m. Eirc, ríg h-Ua Fidginte.
| Mors Fhlainn mhic Eirc, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| AIF I766.2
| Maidm for Mael Dúin mc. Aeda i m-Bregaib re n-Uíb Fidginte & re n-Araib Cliach, .i. Enboth Breg.
| Maidhm ar Mael Dúin mac Aodha i mBreá le hUí Fiodhghinte agus Araid Cliach, i.e. ''Énboth Breg.
|- valign=top
| AIF 774.4
| Mors Cind Foelad, ríg h-Ua Fidginte, ocus Rechtabra, ri Corcu Bascind.
| Mors Chinn Fhaoladh, rí Uí Fiodhghinte, agus Reachtabhra, rí Chorca Bascinn.
|- valign=top
| AIF 786.2
| Mors Scandlain m. Laind m. Eircc, ri h-Ua Fidginti.
| Mors Scannláin mhic Fhlainn mhic Eirc, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| I834.8
| ?
| ''Dúnadach mac Scannláin, rí Uí Fiodhghinte, won a battle against the heathens, in which many fell.
|- valign=top
| I835.9
| ?
| ''Death of Dúnadaigh mhic Scannláin, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| I846.5
| ?
| ''Niall mac Cinn Fhaoladh, rí Uí Fiodhghinte, dies.
|- valign=top
| I860.2
| ?
| ''Aidh mac Dhuibh dá Bhairin, rí Uí Fiodhghinte, dies.
|- valign=top
| I906.4
| ?
| ''Ciarmac, rí Uí Fiodhghinte, dies.
|- valign=top
| AIF 962.4
| Mors Scandlain h-ui Riacain, rí h-Ua Fidginte.
| Mors Scannláin uí Riacáin, rí Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| I972.3
| ?
| ''The capture of Mathgamain son of Cennétig, king of Caisel. He was treacherously seized by Donnuban and handed over to the son of Bran in violation of the guarantee and despite the interdiction of the elders of Mumu, and he was put to death by Bran's son.
|- valign=top
| 974.0
| ?
| Bás '' of Dhonnabhan mac Cathail, tiarna Uí Fiodhghinte.
|- valign=top
| AIF 977.3
| Crech la Brian mc. Cennetich for h-U Fidginte coro la ar n-Gall and.
| Féach ag [[Brian Bóramha|Brian mac Cinnéide]] ar Uí Fiodhghinte, agus rinne sé ár Gall ann.
|- valign=top
| I982.4
| ?
| ''Uainide son of Dhonnabhán, king of Uí Chairpri, died.
|- valign=top
| AIF 1177.3
| Coccad mór itir Tuadamain & Desamuin in hóc anno goro fássiged o Lumniuch co Corcaig & o Chlár Dairi Mór go Cnoc Brénain itir chill & túaith, go rancatar Í Mc. Caillai & U Liathain i n-iarthar h-Eren, & go rangatar Eoganacht Locha Léin go Férdrum i n-Uíb Echach, & go rangatar Chíarrigi Lúachra i Tuádamain, & go rangatar I Chonaill & Í Charbri go h-Eoganacht Locha Léin.
| Cogadh mór idir Tuamhan agus and Deasmhumhan, agus scriosadh ó Luimneach go Corcaigh agus ó Chlár and o Chlár Doire Mór go Cnoc Bréanáin, idir chill agus tuath, agus tháinig Uí Mhic Caille Uí Liatháin i n-iarthar na hÉirinn, agus tháinig Eoghanacht Locha Léin go Féardroim in Uí Eochach, agus tháinig Ciarraí Luachra i dTuamhan, agus tháinig Uí Chonaill agus Uí Chairpri go hEoghanacht Locha Léin.
|- valign=top
| LMC 1177.2
|
| Cogadh mór '' broke out between Domhnall Mór Ó Briain and Diarmaid Mór Mac Carthaigh, and they laid waste from Limerick to Cork, and from Clár Doire Mhóir and Waterford to Cnoc Bréanainn, both church and lay property. The Uí Mac Caille fled southwards across the Lee into Uí Eachach, the Eóghanacht Locha Léin fled to Féardhruim in Uí Eachach, the Ciarraighe Luahra into Thomond, the Uí Chairbre, the Uí Chonaill, and the Uí Dhonnabháin into Eóghanacht Locha Léin, and to the country around Mangarta.
|}
==Craobh ghinealaigh==
Bunaithe go príomhúil ar [[Rawlinson B 502]]:<ref>Ó Corráin (eag.), 1997, lch. 195 (176)</ref>
{{familytree/start}}
{{familytree | | | | | | | | | DÁR |DÁR=[[Dáire Cearba]] /<br/>Maine Munchaín}}
{{familytree ||||||||||!}}
{{familytree ||,|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree | FIA | | LIA | | FIO | | DED | | DUA |FIA=Fiach|LIA=[[Uí Liatháin]]|FIO=Uí Fiodhghinte|DED=''[[Cland Dedad|Uí Dedaid]]''|DUA=[[Uí Duach Argetrois]]}}
{{familytree ||)|-|-|-|.}}
{{familytree | CRI | | MON |~| EOC |~| CAI |CRI=[[Crimthann mac Fidaig|Criomhthann mac Fiaigh]]|MON=[[Mongfind|Moingfhionn]]|EOC=[[Eochaid Mugmedón|Eochaidh Moghmheán]]|CAI=[[Caireann]]}}
{{familytree ||||||!||||||||!}}
{{familytree ||||| CON |||||| NÉI |CON=[[Connachta]]|NÉI=[[Uí Néill]]}}
{{familytree/end}}
==Foinsí==
* Begley, John, ''[https://books.google.com/books?id=Sn4PAAAAIAAJ The Diocese of Limerick, Ancient and Medieval]''. Baile Átha Cliath: Browne & Nolan. 1906.
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis John]], ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán athbhreithnithe, 2001.
* [[Thomas Charles-Edwards|Charles-Edwards, T.M.]], ''Early Christian Ireland''. Cambridge. 2000.
* [[Tim Pat Coogan|Coogan, Tim Pat]], ''Michael Collins: The Man Who Made Ireland''. Palgrave Macmillan. 2002.
* [[Cormac mac Cuilennáin]], agus John O'Donovan (aistr.), Whitley Stokes (eag.), [[Sanas Cormaic]], nó ''[https://books.google.com/books?id=rX8NAAAAQAAJ Cormac's Glossary]''. Irish Archaeological and Celtic Society. Calcutta: O. T. Cutter. 1868.
* [[Margaret Anna Cusack|Cusack, Sister Mary Frances]], ''[https://archive.org/details/lifeofdanielocon00cusauoft Life of Daniel O'Connell, the Liberator : His Times – Political, Social, and Religious]''. Nua-Eabhrac: D. & J. Sadlier & Co. 1872.
* FitzPatrick, Elizabeth, ''[https://books.google.com/books?id=cscQwIzZr70C&hl Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study]''. Boydell Press. 2004.
* Gógan, Liam S., ''The Ardagh Chalice''. Baile Átha Cliath. 1932.
* [[Patrick Weston Joyce|Joyce, Patrick Weston]], ''A Social History of Ancient Ireland'', [https://books.google.com/books?id=kVQTAAAAQAAJ Iml. I] agus [https://books.google.com/books?id=Iz0TAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Iml. II]. Longmans, Green, and Co. 1903.
* [[Seathrún Céitinn]], [[Foras Feasa ar Éirinn]]; le David Comyn agus Patrick S. Dinneen (aistr.), ''[http://celt.ucc.ie/published/T100054/index.html The History of Ireland by Geoffrey Keating]''. 4 Iml. Londain: David Nutt for the Irish Texts Society. 1902–14.
* Kelleher, John V., "The Rise of the Dál Cais", in Étienne Rynne (eag.), ''North Munster Studies: Essays in Commemoration of Monsignor Michael Moloney''. Limerick: Thomond Archaeological Society. 1967, ll. 230–41.
* [[Eoin Mac Néill|Mac Néill, Eoin]], [https://archive.org/details/papersirishacad00macnuoft "Early Irish Population Groups: their nomenclature, classification and chronology"], Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] (C) 29. 1911, ll. 59–114
* Mac Spealáin, Gearóid, ''Uí Cairbre Aobhdha''. Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair. 1960.
* Mac Spealáin, Gearóid, ''Ui Conaill Gabhra i gContae Luimnigh: A Stair (A History of West County Limerick)''. Luimneach: Comhar-chumann Ide Naofa. 2004.
* [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]] (eag. & aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in [https://archive.org/details/ycymmrodor14cymmuoft Y Cymmrodor 14]. 1901, ll. 101-35. (le fáil fosta ar [https://books.google.com/books?id=pbm3KK8EsaAC here])
* — (ed.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in ''Zeitschrift für Celtische Philologie 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912. Pages 291–338.
* — (ed. & tr.), [https://www.jstor.org/pss/30007119 "The Song of Créde daughter of Guaire"], in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 2'' (1905), ll. 15–17.
* Murphy, Gerard (eag.), "The Lament of Créide, Daughter of Gúaire of Aidne, for Dínertach, Son of Gúaire of the Ui Fhidgente", in Gerard Murphy (eag.), ''Early Irish Lyrics: Eighth to Twelfth Century''. Oxford: Clarendon Press. 1956, ll. 86–88. Aitheanta fosta mar[https://web.archive.org/web/20110606035944/http://www.ucc.ie/celt/online/G400036/ It é saigte gona súain] (cf. Donnchadh Ó Corráin 1996)
* Ó Coileáin, Seán, "Some Problems of Story and History", in ''Ériu 32'' (1981), ll. 115–36.
* O'Connell, Mary Ann Bianconi, [https://books.google.com/books?id=VYgNAAAAYAAJ The Last Colonel of the Irish Brigade: Count O'Connell]. Londain: Kegan Paul, Trench, Trübner and Co. 1892.
* [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]] (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]. University College, Cork: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* —, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1–52.
* [[Dáibhí Ó Cróinín|Ó Cróinín, Dáibhí]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press. 2005.
* [[John O'Donovan (scoláire)|O'Donovan, John]] (eag. & aistr.), ''[[Annála na gCeithre Máistrí|Annala Rioghachta Eireann. Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters, from the Earliest Period to the Year 1616]]''. 7 nIml. Acadamh Ríoga na hÉireann. Baile Átha Cliath. 1848–51. 2a heagrán, 1856.
* [[John O'Hart|O'Hart, John]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* O'Keeffe, Eugene (eag. & aistr.), ''Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach|Book of Munster]]''. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* [[T. F. O'Rahilly|O'Rahilly, Thomas F.]], ''Early Irish History and Mythology''. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. 1946.
* Rynne, Etienne (eag.), ''North Munster Studies: Essays in Commemoration of Monsignor Michael Moloney''. Luimneach. 1967.
* Sproule, David, [https://www.jstor.org/pss/30007776 "Origins of the Éoganachta"], in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 35'' (1984), ll. 31–37.
* —, [https://www.jstor.org/pss/30007794 "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel"], in ''Ériu 36'' (1985), ll. 11–28.
* [[Whitley Stokes|Stokes, Whitley]] (eag. & aistr.), [https://archive.org/details/tripartitepatrick00stokuoft The Tripartite Life of Patrick]. London: Eyre and Spottiswoode for Her Majesty's Stationery Office. 1887.
* [[James Henthorn Todd|Todd, James Henthorn]] (eag. & aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill]. Longmans. 1867.
* [[Thomas Johnson Westropp|Westropp, Thomas Johnson]], "A Survey of the Ancient Churches in the County of Limerick", in [https://books.google.com/books?id=4OoAAAAAYAAJ Imeachtaí Acadamh Ríoga na hÉireann], Imleabhar XXV, Cuid C (Archaeology, Linguistic, and Literature). Baile Átha Cliath. 1904–1905, ll. 327–480, Plátaí X-XVIII.
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/history/osl/thomond_territory.htm The Territory of Thomond] discusses the extent of the Kingdom of Uí Fidgenti
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu] has maps and convenient Uí Fidgenti-related genealogies
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Tribes & Territories of Mumhan]
* [http://www.traceyclann.com/files/Tracys%20decended%20from%20the%20Eoghanachts.htm Tracys of the Eóganachta] features a very detailed genealogy of the Uí Fidgenti, compiled and translated from numerous primary and secondary sources
* [https://web.archive.org/web/20090524033026/http://mysite.verizon.net/timdesmond/files/dna_southirish.htm South Irish R1b]
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{Mumhain}}
{{DEFAULTSORT:Ui Fidgenti}}
[[Category:Eoghanachta]]
sbm61uq2achqhrlk5eedzy2rte5a80l
Caithréim Chellacháin Chaisil
0
92101
1314276
1234706
2026-05-20T06:55:04Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ Ceallachán
1314276
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Dréacht bréagstairiúil Gaelach den 12ú haois is ea '''''Caithréim Cheallacháin Chaisil'''''.<ref group="n">Deir [[Donnchadh Ó Corráin]] gur thug Eugene O'Curry an teideal seo don scéal agus é á thras-scríobhadh. Níl teideal ar bith air sa chóip is luaite i [[Leabhar Leasa Mhóir]]. Faightear teidil éagsúla don scéal i lámhscríbhinní níos déanaí, ina roinntear an scéal de ghnáth ina dhá leath, faoi theidil ''Cathughadh Ceallachain re Lochlannuibh'' agus ''Toruigheacht na tTaoiseach air Cheallachain'' ([[#OCor|Ó Corráin, 'Caithréim']] lch. 1 (fn 1))</ref> Scríobhadh é is dócha am éigin idir 1127 and 1134,<ref group="n">De réir [[#Breatnach2005|Chaoimhín Breatnaigh]] (lch. 222), is amhlaidh gur scríobhadh é idir 1127 agus 1134, agus [[#Campbell2005|Letitia Campbell]] (lch. 288), idir 1128 agus 1131.</ref> arna choimisiúnú ag [[Cormac Mac Carthaigh]], [[rí na Mumhan]] agus éilitheoir ar theideal [[Ard-Rí na hÉireann]].
Is beathaisnéis shinsear Chormaic den 10ú haois, [[Ceallachán Caisil]], é an scéal seo de réir dealraimh, ach le fírinne is dréacht bolscaireachta é.<ref>[[#Campbell2005|Campbell]], lch. 288</ref> Scríobhadh é mar aisfhreagra Eoghanacht ar an gcroinic ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]'' leis an [[Dál gCais]]/[[Uí Bhriain]], ach ag tabhairt an chúrsaí reatha pholaitiúil le fios ina bhfuil na hiar-chéilí comhraic úd anois ina gcomhghuaillithe in aghaidh [[Tairrdelbach Ua Conchobair|Thoirdhealbhaigh Uí Chonchúir]], le béim ar leith ar chomhar idir Ceallachán Caisil agus [[Cennétig mac Lorcáin|Cinnéide mac Lorcáin]] in éadan a gcomh-namhaid, na [[Lochlannaigh]].<ref>[[#FlanaganRIAxxvi|Flanagan]], lch. 919</ref>
Caomhnaítear cóip den scéal i [[Leabhar Leasa Mhóir]], chomh maith le roinnt lámhscríbhinní eile.<ref name="OCor1-3">[[#OCor|Ó Corráin]], ll.1–3</ref> Foilsíodh an t-eagrán is déanaí ag [[Alexander Bugge]] sa bhliain 1905, bunaithe are an téacs le fáil i Leabhar Leasa Mhóir agus [[R.I.A. 23 H 18]] (707), le leaganacha criticiúla ó [[Egerton 106]] luaite anois is arís.<ref name="OCor1-3"/>
==Nótaí==
<references group="n"/>
==Foinsí==
* {{
cite book |
last = Breatnach|
first = Caoimhín |
year = 2005 |
title = Historical tales |editor = Seán Duffy |
volume = Medieval Ireland. An Encyclopedia |
location = Abingdon and New York |
pages = 221–222.|
ref = Breatnach2005
}}
* {{
cite book |
last = Campbell|
first = Letitia|year=2005 |
title = Mac Carthaig, Cormac (fl. 1138) |
editor = Seán Duffy |
volume = Medieval Ireland. An Encyclopedia |
location = Abingdon and New York |
pages = 288–289 |
ref = Campbell2005
}}
* {{
cite book |
editor-last =.Ó Cróinín |
editor-first = Dáibhí |
title = Prehistoric and Early Ireland |
volume = I |
series = A New History of Ireland |
last = Flanagan |
first = Marie Therese |
contribution = High-kings with opposition, 1072-1166.|
pages = 899–933 |
publisher = Oxford University Press |
location = Oxford |
year = 2008 |
origyear = 2005 |
isbn = 978-0-19-922665-8 |
ref = FlanaganRIAxxvi
}}
* {{
cite journal |
last = Ó Corráin |
first = Donnchad |
year.= 1974 |
title = Caithréim Chellacháin Chaisil: History or Propaganda? |
journal = Ériu |
publisher = Acadamh Ríoga na hÉireann |
volume = 25 |
pages = 1–69 |
jstor = 30008432 |
ref = OCor
}}
==Naisc sheachtracha==
*[https://openlibrary.org/b/OL23283601M/Caithreim_Cellachain_Caisil Caithreim Cellachain Caisil], eagrán le Bugge ar Openlibrary.org
* [http://www.feedaread.com/books/Cellachan-9781784070182.aspx Cellachan].
* [https://sites.google.com/site/callahanfamilygenealogy/ Callahan Genealogy and History], suíomh le cóip agus plé ar an leabhar.
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Caithreim Chellachain Chaisil}}
[[Catagóir:12ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Bolscaireacht]]
[[Catagóir:Ríthe Mumhan]]
9t3tx89ilk6oh57ageb580tb70o3baq
Ríthe Éireann
0
92561
1314168
1171819
2026-05-19T15:31:41Z
Marcas.oduinn
33120
/* Tagairtí */ Catagóir
1314168
wikitext
text/x-wiki
Feictear an teideal '''Rí'''<ref>[http://dil.ie/35181 rí] ar eDIL</ref> i n-annála Gaelacha, gaolmhar le ''rígh'' as [[Gaeilge na hAlban]], ''Reich'' as [[Gearmánais]], ''rix'' as [[Gaillis]], ''rex'' as [[Laidin]], ''raja'' as [[Sanscrait]].
Is féidir [[tíreolaíocht polaitiúil]] na hÉireann a rianú sách cruinn ón 6ú haois ar aghaidh. San aimsir úd, bhí an tír roinnte ina paistí [[tuath]] le hordlathas luaineach de thrí nó ceithre ghrád rí:
* rí beann (Sean-Ghaeilge ''rí benn'') nó ''rí tuaithe''<ref>Michael Richter, ''Medieval Ireland'', eagrán athbhreithnithe, Baile Átha Cliath, 2005</ref>
* rí buíonta (Sean-Ghaeilge ''rí buiden''<ref>[http://dil.ie/7360 buiden] ar eDIL</ref>), rí tuath nó ruire (Sean-Ghaeilge ''ruiri''<ref>[http://dil.ie/35747 ruiri] ar eDIL</ref>), mór-rí réigiúnach
* rí ruireach (Sean-Ghaeilge ''ri ruirech''), go minic rí cúige (''rí cóicid'')
* ard-rí
Níorbh ach siombalach iad na gráid úd thar aon ní. Le himeacht ama, b'fhéidir é go raibh fíorchumhacht rí níos ísle mar ab ionann nó níos mó ná rí níos airde. Cuireadh ceangail ar ríthe ámh trí ghéillsine mhíleata agus íocaíocht chánach.
==Rí beann==
De ghnáth, ba rí áitiúil i gceannas aon [[tuath]] amháin é rí beann nó rí tuaithe, cé gurbh fhada bhuí óna chéile iad na tuatha ó thaobh mhéide de. Meastar go raibh idir 100 nó 150 tuath in Éirinn, ag brath ar foinse.
Go teoiriciúil, ba rí beann é féin gach rí de chéim níos airde. Ní raibh údarás dlíthiúil díreach aige ach laistigh dá thuath shinseartha féin.<ref>Byrne, lch. 41</ref>
Samplaí:
* [[Dealbhna Thír Dhá Loch]]
* [[Ríthe Umhaill]]
==Ruire==
Mór-rí réigiúnach ab ea ''ruire'', ''ri buiden'', nó ''rí tuath'', a raibh i gceannas ar roinnt ríthe rí beann. D'fhéadfadh a rá gur mion-rí fós é ar dóigh éigin, a bheadh ar a chumas ámh céim níos airde, ríogacht an chúige san áireamh, a bhaint amach, bíodh is go hannamh. Ag brath ar an áireamh, is dócha go raibh 20 fíor-ruire in Éirinn in aon aimsir amháin.
Samplaí:
* [[Ríthe Bhréifne]]
* [[Ríthe na nOsraí]]
* [[Ríthe na nOiriall]]
* [[Ríthe Mhagh Loirg]]
* [[Ríthe Uí Mhaine]]
* [[Uí Fhlaithbheartaigh|Ríthe IarChonnacht]]
==Rí ruireach==
Rí cúigeach no leath-chúigeach ab ea rí ruireach go minic ab raibh roinnt ríthe ruire faoi smacht aige. Glaodh orthu fosta ''ri bunaid cach cinn''<ref>[http://www.dil.ie/8622 1 cenn III 14]</ref> (rí bunaidh gach duine). Feictear a leanas roinnt ríochtaí desna chéad agus dara míle bliain, cé nach comhaimseartha iad. Ní raibh ar a mhéad sé fíor-rí ruireach ann ag aon am amháin, agus trí nó ceathair an meán ann. Ó thús, bhí cúig dá leithéid ann, ar a laghad de réir na seanscéalta (féach [[Táin Bó Cúailnge]]), agus dá bharr an t-ainm 'cúige' sna h[[Annála na hÉireann|Annála Éireann]].
Samplaí:
* [[Ríthe na gConnacht]]
* [[Ríthe na Laighean]]
* [[Ríthe na Mí]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na nUladh]]
==Ard-Rí==
{{príomhalt|Ard-Rí na hÉireann}}
De réir traidisiúna, rialtóir uachtarach na hÉireann ab ea an tArd-Rí. Insítear i miotaseolaíocht agus seanscéalta na nGael ámh go raibh a chuid cumhachta idir lag is láidir, go nó gan freasúra, agus de ghnáth ní raibh ann ach ceann feadhna, ag feidhmiú ardfhlaithiúnais ar na ríochtaí neamhspleácha níos ísle.<!-- ... did not exist in Brehon Law--><!--
''According to tradition, the high king was originally crowned at [[Lia Fáil]] upon the Cnoc na Teamhrach i gContae na Mí. When stood upon by a candidate for the throne, if they were the rightful High King of Ireland, the stone monument was said to loudly roar in joy. The stone was supposedly split by the sword of [[Cú Chulainn]] when it refused to acknowledge his preferred candidate [[Lughaidh na Riabh Dearg]], following which it never called out again. ... until...-->
==Féach freisin==
* [[Liosta Ríthe na hÉireann]]
* [[Flaith]]
* [[Tigerna]]
* [[Ollamh Éireann]]
==Foinsí==
* [[Edel Bhreathnach|Bhreathnach, Edel]] (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Dublin: [[Four Courts Press]] for [[The Discovery Programme]]. 2005.
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis J.]], ''Irish Kings and High-Kings''. Dublin: Four Courts Press. 2nd edition, 2001.
* [[Thomas Charles-Edwards|Charles-Edwards, T. M.]], ''Early Christian Ireland''. [[Cambridge University Press]]. 2000.
* [[Edward J. Cowan|Cowan, Edward J.]], "The Historical Macbeth", in ''Moray: Province and People''. ed. W. H. D. Sellar. Dún Éadain: Scottish Society for Northern Studies. 1993. 117–142.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], "The consecration of Irish kings", in ''[[Celtica (iriseán)|Celtica]] 10'' (1973): 1–8.
* []Myles Dillon|Dillon, Myles]], ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946.
* FitzPatrick, Elizabeth, ''Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study''. Boydell Press. 2004.
* [[Eric P. Hamp|Hamp, Eric P.]], "Scottish Gaelic ''morair''", in ''Scottish Gaelic Studies XIV Part II'' (1986): 138–141.
* Jaski, Bart, ''Early Irish Kingship and Succession''. Baile Átha Cliath: Four Courts Press. 2000.
* MacCotter, Paul, ''Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions''. Baile Átha Cliath: Four Courts Press. 2008.
* [[Eoin Mac Néill|Mac Néill, Eoin]], ''Celtic Ireland''. Baile Átha Cliath: The Academy Press. 1981. Athchló le réamhrá agus nótaí le [[Donnchadh Ó Corráin]] as an mbuneagrán le Martin Lester Ltd, 1921.
* [[Kenneth Nicholls|Nicholls, K. W.]], ''Gaelic and Gaelicized Ireland in the Middle Ages''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2a heagrán, 2003.
* [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]], [http://www.ucc.ie/celt/nation_kingship.html "Nationality and Kingship in Pre-Norman Ireland"]. 1975.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Baile Átha Cliath: Gill & Macmillan. 1988.
* [[Calvert Watkins|Watkins, Calvert]], "Italo-Celtic Revisited", in Birnbaum, Henrik and Jaan Puhvel (eag.), ''Ancient Indo-European Dialects''. [[University of California Press]], ll. 29–50.
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Rithe Eireann}}
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Rítheaghlaigh Ghaelacha]]
2dkb3rmd2afhft7hp7xuppm9lfjscsb
Ríthe Bhréifne
0
92881
1314274
1294759
2026-05-20T06:12:58Z
Marcas.oduinn
33120
Ceannteidil
1314274
wikitext
text/x-wiki
Seo a leanas liosta de Ríthe [[Bréifne|Bhréifne]].
== Luath-ríthe ==
* [[Eochaid Mugmedón|Echu Mugmedón]], athair Bhriúin, [[Fiachrae]] agus [[Níall Noígíallach|Néill Naoighiallaigh]].
* [[Brión mac Echach Mugmedóin]] agus sinsear ríthe Uí Bhriúin na gConnacht
* Aodh Fionn mac Fergna
* Maenach mac Báithin: rí Uí Bhriúin Breifne – c. 653
* Dub Dothra: rí Uí Bhriúin & [[Conmaicne]] & Bhréifne – c.743
* Cormacc mac Duibh Dá Críoch: rí Bhréifne – c. 790
* Muircheartach mac Donnghal, Bhréifne: c. 800–806
* Mael Dúin mac Échtgal, rí Bhréifne: bás 822
* Ceallach mac Cearnaigh mhic Dhuibh Dothra, rí Breifne
* Tighearnán mac Seallachan, rí Bhréifne: c.888 – athair Ruairc
* Ruarc mac Tighearnáin, tiarna Uí Bhriúin Bhréifne: c. 893 – seanathair Sheáin Fheargail
* Flann mac Tighearnáin, tiarna Bhréifne: c. 910
* Cernachan mac Tighearnáin, rí Bhréifne: bás 931
* Conghalach mac Cathaláin, tiarna Bhréifne: c.935
* Cléircén mac Tigernáin, rí Bhréifne: c. 937
* Fergal? ua Ruairc, rí Bhréifne
== Rítheaghlach Uí Ruairc, Ríthe Bhréifne, c. 964 – 1257 ==
* (Seán) Fergal Ó Ruairc, rí Chonnacht agus Bhréifne: c. 964–67
* Niall Ó Ruairc, rídhamhna Bhréifne: 1000–1001
* Aedh Ó Ruairc, rí Bhréifne: na 1014–1015 – mac Feargail
* Art an Caileach Ó Ruairc, rí Bréifne: c. 1020–1030? – mac Feargail
* Aedh Ó Ruairc, tiarna Dhartraí: 1029
* Art Uallach (''oirdnidhe'') Ó Ruairc, rí Chonnacht agus Bréifne: c. 1030–1046 – mac Aodha mhic Feargail
* Niall Ó Ruairc, rí Bhréifne Connacht: 1047 – mac Airt uallaigh
* Domnall Ó Ruairc, tiarna Bhréifne: c.1057 – mac Néill
* Cathal Ó Ruairc, tiarna Bhréifne: c.1051–1059 – mac Tighernáin
* Aedh in Gilla Braite Ó Ruairc, rí Bhréifne, mac Néill mhic Airt Uallaigh
* Aed Ó Ruairc, rí Chonnacht agus Bréifne: c.1067–1087 – mac Airt Uallaigh
* Donnchadh cael Ó Ruairc, rí Bhréifne: c. 1084 – mac Airt an Chailigh
* Ualgharg Ó Ruairc, rídhamhna Chonnacht: 1085 – mac Néill mhic Airt Uallaigh
* Donnchadh Ó Ruairc, tiarna Ui Bhriúin agus Conmaicne: 1101 – mac Airt Uí Ruairc
* Domnall Ó Ruairc, rí Chonnacht agus Bréifne: c.1095–1102 – mac Tigernáin mhic Ualghairg
* Cathal Ó Ruairc, tiarna Ui Briúin Bréifne agus Gailenga: 1105 – mac Giolla Braite mhic Thigernáin
* Domnall Ó Ruairc, tiarna Ui Bhriúin: c. 1108 – mac Dhonnchadha
* Aedh an Gilla Sronmaol Ó Ruairc rí Conmaicne: c. 1117–1122 – mac Dhomhnaill (nó Donnchadha).
* [[Tigernán Ua Ruairc|Tigernán mór Ó Ruairc]], rí Bhréifne: c.1124–1152, 1152–1172 – mac Donnchadha mhic Dhomhnaill
* Aedh Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1152–1152, 1172–1176 – mac Giolla Bruide mhic Dhomhnaill
* Amlaíb Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1176–1184 – mac Fheargail mhic Dhomhnaill mhic Thigernáin
* Aedh Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1184–1187 – mac Mháelsechlainn mhic Thigernáin mhóir
* Domnall Ó Ruairc, tiarna Bréifne: c. 1207 – mac Fhearghail mhic Dhomhnaill mhic Fhearghail
* Ualgarg Ó Ruairc, rí Bhréifne: c.1196–1209 – mac Cathl mhic Aodha mhic Dhonnchadha
* Art Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1209–1210 – mac Dhomhnaill mhic Fheargail mhic Dhomhnaill
* Niall O'Ruairc, rí Dhartraí agus chlann Fjearmaí: 1228 – mac Congalaigh mhic Fheargail mhic Dhomhnaill
* Ualgarg Ó Ruairc, rí Bhréifne: c.1210–1231 – mac Cathail mhic Aodha mhic Dhonnchadha
* Cathal riabach O'Ruairc, rí Bhréifne: 1231–1236 – mac Aodha mhic Giolla Braite
* Conchobar O'Ruairc, rí Bhréifne: 1250?–1257 – mac Tigernáin mhic Dhomhnaill mhic Cathail
== Tiarnaí Bhréifne Uí Ruairc, 1257–1605 ==
* Sitric Ó Ruairc, rí Bhréifne: tofa agus maraithe 1257 – mac Ualghairg mhic Cathal
* Amhlaobh Ó Ruairc, rí Bhréifne Thiar: 1257–1258 – mac Airt mhic Dhomhnaill mhic Fearghail
* Domhnall Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1258 (curtha as) – mac Conchúir mhic Thighernáin
* Art Ó Ruairc, rí Bhréifne Thoir: 1258–1259 (curtha as) – mac Cathail Riabaigh mhic Dhonnchadha
* Domhnall Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1259 go 1260 (maraithe) – mac Conchúir mhic Thighernáin
* Art Beag Ó Ruairc, rí Bhréifne Thiar: 1260–1260 (maraithe) – mac Airt mhic Dhomhnaill mhic Fhearghail
* Art Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1261–1266 (curtha as) – mac Cathail Riabaigh mhic Dhonnchadha
* Conchúr Buide Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1266–1273 – mac Amlaíb mhic Airt
* Tighernán Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1273–1274 – mac Aodha mhic Ualghairg mhic Cathal
* Art Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1275–1275 – mac Cathail Riabaigh mhic Dhonnchadha
* Amhlaobh Ó Ruairc, rí Breifne: 1275?–1307 – mac Airt mhic Cathail Riabaigh
* Domhnall Carrach Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1307–1311 – mac Amhlaoibh mhic Airt
* Ualgharg Mór Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1316–1346 – mac Dhomnaill Carraigh
* Flaithbheartach Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1346–1349 (curtha as) – mac Dhomhnaill Carraigh
* Aodh Bán Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1349–1352 – mac Ualghairg Mhóir mhic Dhomhnaill
* Flaithbheartach Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1352–1352 – mac Dhomhnaill Carraigh
* Tadhg na gCoar Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1352–1376 – mac Ualghairg Mór mhic Dhomhnaill Carraigh
* Giolla Críost Ó Ruairc, tiarna Bhréifne: bás 1378 – mac Ualghairg Mhóir mhic Dhomhnaill Carraigh
* Tighernán Mór Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1376–1418 – mac Ualghairg Mhóir mhic Dhomhnaill Carraigh
* Aodh Buidhe Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1418–1419 – mac Thighernáin Mhóir
* Tadhg Ó Ruairc, rí Bhréifne Thiar: 1419–1424 – mac Thighernáin Mhóir
* Art Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1419–1424 – mac Taidhg na gCoar
* Tadhg Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1424–1435 – mac Thighernáin Mhóir
* Lochlann Ó Ruairc, rí Bhréifne Thoir: 1435–1458 – mac Taidhg na gCoar
* Donnchadh Bacach Ó Ruairc, rí Bhréifne Thiar: 1435–1445 – mac Thighernáin Mhóir?
* Donnchadh Ó Ruairc, rí Bhréifne Thiar: 1445–1449 – mac Thighernáin Óig mhic Tigernán Mhóir
* Tighernán Óg Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1449–1468 – mac Taidhg mhic Thighernáin Mhóir
* Donnchadh Losc Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1468–1476 – mac Thighernáin Mhóir mhic Ualghairg Mhóir
* Domnall Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1468–1476 – mac Taidhg mhic Thighernáin Mhóir
* Feidhlimidh Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1476–1500 – mac Dhonnchadha mhic Thighernáin Óig
* Eóghan Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1500–1528 – mac Thighernáin Óig mhic Taidhg
* Feidhlimidh Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1528–1536 – mac Fheidhlimí mhic Dhonnchadha
* Brian Ballach Mór Ó Ruairc, rí Bhréifne, 1528–1559, 1560–1562 – mac Eoghain mhic Tigernán Óig
* Tadhg Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1559–1560 – mac Bhriain Ballaigh
* Aodh Gallda Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1562–1564 – mac Bhriain Ballaigh
* Aodh Buidhe Ó Ruairc, rí Bhréifne: 1564–1566 – mac Bhriain Ballaigh
* [[Brian na Múrtha Ó Ruairc]], rí Bhréifne: 1566–1591 – mac Bhriain Ballaigh
* [[Brian Óg na Samhthach Ó Ruairc]], rí Bhréifne: 1591–1600 – mac Bhriain na Múrtha
* Tadhg Ó Ruairc, tiarna Bhréifne: 1600–1605 – mac Bhriain na Múrtha
== Tiarnaí Bhréifne Uí Raghallaigh (Muintir Mhaolmhordha) ==
* Godfrey Ua Raghallaigh, tiarna Muintir Mhaolmhordha: 1161
* Cathal Ua Raghallaigh, tiarna Muintir Mhaolmhordha: 1161–1162 – mac Godfrey
* Fergal mac Cú Chonnacht Ua Raghallaigh, rí Dartraí agus Clann ''Fermaige'': 1239
* Cathal Ua Raghallaigh, tiarna Muintir Mhaolmhordha: 1256
* Con Ua Raghallaigh, chief of Muintir Mhaolmhordha: 1256–1257
* Matha Ua Raghallaigh, tiarna Muintir Mhaolmhordha: 1282
* Ferghal Ua Raigilligh, Bréifne Thoir: 1282–1293
* Giolla-Íosa Ruaid Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: ?1327 or 1330
* Matha mac Giolla-Íosa Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1304
* Mael Sechlainn Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1328
* Risderd Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1349–1346 or 1349
* Cú Chonnacht Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1362 or 1365 (d'éirigh as) – mac Giolla-Íosa Ruaid
* Philip Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1365–1366/69 (curtha as) – mac Giolla-Íosa Ruaid
* Magnus Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1366/69–1366/69 (curtha as)
* Philip Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1366/69–1384 – mac Gilla-Isu Ruaid
* Thomas mac Mathgamain Ua Raighillaigh, king of Muinter-Mailmordha: 1384–1390
* John mac Philip Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1390–1400 – mac Philip mhic Giolla-Íosa-Ruaid
* Giolla-Íosa mac Anrig Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1400–1400
* Maelmordha mac Cúconnaught Ua Raghallaigh, Muintir Reilly: 1403–1411 – mac Cú Chonnacht mhic Giolla-Íosa Ruaid
* Richard mac Thomas Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1411–1418
* Owen mac John Ua Raghallaigh, Muintir Mhaolmhordha: 1418–1449
* Farrell mac Thomas Ua Raghallaigh, Muintir Mhaolmhordha: 1450 (curtha as) – (AM1450)
* John mac Owen Ua Raghallaigh, Muintir Mhaolmhordha: 1450–1460 – mac Owen mhic John mhic Philip mhic Giolla-Íosa-Roe
* Cathal Ua Raghallaigh, Muintir Mhaolmhordha: 1467
* Turlough mac John Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1468–1487 – mac John mac Owen
* John mac Turlough Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1487–1491
* John mac Cathal Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1491–1510 – mac Cathal mac Owen mac John
* Hugh mac Cathal Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1514
* Owen mac Cathal Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1526
* Farrell mac John Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir & Conmaicne: 1526–1536 – mac John mac Cathal
* Maelmordha mac John Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1537–1565 – mac John mac Cathal
* Hugh Conallagh Ua Raghallaigh mac Maelmordha Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1583 – mac Maelmordha mhic John
* John Roe mac Hugh Conallagh Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1583–1596
* Philip mac Hugh Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1596–1596
* Edmond mac Maelmordha Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1596–1601 – mac Maelmordha mhic John mhic Cathal
* Owen mac Hugh Conallagh Ua Raghallaigh, Bréifne Thoir: 1601–1609
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Bréifne, Ríthe}}
[[Catagóir:Ríthe Chonnacht]]
srcjk8mxda94dz36kyu7xdrfhuc9wof
Leabhar Mhic Cárthaigh
0
94579
1314208
1234659
2026-05-19T18:14:22Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ Nasc
1314208
wikitext
text/x-wiki
Cnuasach [[annála Éireann]] is ea '''Leabhar Mhic Carthaigh''' a chlúdaíonn na blianta [[1114]] go [[1437]]. Tiomsaíodh an saothar le hábhar nua luaite ag [[Finghín mac Donncha Mac Cárthaig|Fínghin Mac Carthaigh Mhóir]] (c. 1560–1640), uasail Éireannach a bhí gafa i ngéibheann leis na blianta i Londain. Patrún léinn agus scoláire ba ea é féin. Agus é i Londain sa bhliain 1633, d'fhostaigh sé [[Diarmaid Ó Súilleabháin]] mar ghiolla, a choinnigh an leabhar leis ina chaisleán go dtí gur chreach Radhulbh MacAmhlaoibh é.
Caomhnaítear an bunleagan anois i [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]]. D'eagraigh agus d'aistrigh Séamus Ó hInnse na hanála agus foilsíodh iad sa bhliain 1947 ag [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], faoin teideal ''Miscellaneous Irish Annals''.
Is tábhachtach é Leabhar Mhic Carthaigh óir gurb ar an mbeagán saothair dhúchais é as ndeisceart na hÉireann don tréimhse taifeadadh ann. Insítear ann maidir le tionchar ionradh na Normannach ar an Mumhain. I dteannta le hannála Éireannacha, faightear ann foinsí eachtrannaigh, go suntasach ''Expugnatio Hibernica'' le [[Giraldus Cambrensis]].
==Féach freisin==
* [[Annála Éireann]]
* [[Croinic na hÉireann]]
==Foinsí==
* ''Miscellaneous Irish Annals'', Séamus Ó hInnse, [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1947.
* ''Oxford Concise Companion to Irish Literature'', Robert Welsh, 1996. {{ISBN|0-19-280080-9}}
* [[Corpus of Electronic Texts]], ''Mac Carthaigh's Book'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100013/index.html G100013]
==Tagairtí==
{{reflist}}
[[Catagóir:Annála Éireannacha]]
[[Catagóir:14ú haois in Éirinn]]
9hhanpeffhfly9p5fb8x0lfow5gsnn3
Judith Kaye
0
96289
1314262
1051664
2026-05-19T22:03:46Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
1314262
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Breitheamh]] [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] ab ea '''Judith Ann Kaye''' ('''Smith''' roimh phósadh di; [[4 Lúnasa]] [[1938]] i Monticello, NY– [[7 Eanáir]] [[2016]]) agus duine de na breithiúna is mó le rá i Stát Nua-Eabhrac agus i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] ar fad.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3977863132237981|teideal=Judith Kaye|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2021-01-08}}</ref>
[[Íomhá:NYSCourtofAppeals1.JPG|clé|mion|Cúirt Achomharc Stát Nua-Eabhrac ]]
== Saol ==
[[Íomhá:NY Supreme Court and County Clerk IMG 2046.JPG|clé|mion|an Chúirt Uachtarach, Nua-Eabhrac ]]
Bhí '''Kaye''' ina mac léinn oíche i Scoil [[Dlí]] [[Ollscoil]] Nua-Eabhrac. Bronnadh céim uirthi sa bhliain 1962, tráth nach raibh ach scata beag [[Bean|ban]] ag an mbarra.
Bhí sí ag dlíodóireacht i Nua-Eabhrac ó 1962 go 1983. Ghnóthaigh sí cáil mar dhlítheoir tráchtála oilte.
Sa bhliain 1983 ceapadh ina breitheamh de Chúirt Achomharc Stát Nua-Eabhrac í, an chéad bhean le bheith ina ball den chúirt sin. Bhí sí ina Príomh-Bhreitheamh ar Stát Nua-Eabhrac ó 1993 go dtí gur éirigh sí as i 2008.
== Naisc sheachtracha ==
Chuir An Cumann [[Stair]]<nowiki/>iúil de chuid Chúirteanna Nua-Eabhrac an gearrchuntas [[Beathaisnéis|beathaisnéise]] [http://nycourts.gov/history/legal-history-new-york/history-legal-bench-court-appeals.html?http://nycourts.gov/history/legal-history-new-york/luminaries-court-appeals/kaye-judith.html?fbclid=IwAR0IylTWAXrBunPQ9ZZ98GpiqW6Qv9UYjlbCRFiipSBrhVoSJdRZUDFwIIc seo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110060419/http://nycourts.gov/history/legal-history-new-york/history-legal-bench-court-appeals.html?http%3A%2F%2Fnycourts.gov%2Fhistory%2Flegal-history-new-york%2Fluminaries-court-appeals%2Fkaye-judith.html%3Ffbclid=IwAR0IylTWAXrBunPQ9ZZ98GpiqW6Qv9UYjlbCRFiipSBrhVoSJdRZUDFwIIc |date=2021-01-10 }} amach sa bhliain 2007.
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Kaye, Judith}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1938]]
[[Catagóir:Básanna in 2016]]
[[Catagóir:Breithiúna]]
[[Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac]]
p90ec5elfvroq5apymo4vvs23okvm1l
Tairired na nDéssi
0
96701
1314295
1311836
2026-05-20T10:24:15Z
Marcas.oduinn
33120
/* Leagan B */ deireanaí
1314295
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Insint Ghaelach na [[meánaois]]e de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Tairshireadh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/sir sir], téigh ar aistear tríd, ar teanglann.ie FGB</ref> na nDéis''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Tairired<ref>[http://dil.ie/39715 tairired], < ''tair-sired'', aistear, turas, imirce, ar eDIL</ref> na nDéssi'''). Téann an scéal siar go dtí an 8ú haois, ach ní chaomhnaítear é ach i lámhscríbhinní i bhfad níos deireanaí. Insítear ann stair ficseanúil na [[Déisi|nDéis]], dream a bhí go stairiúil ina [[aitheachthuatha]] nó 'vasáilligh' de chuid treibheanna eile i nÉirinn luathmheánaoiseach, ach a raibh le déanaí cumhacht polaitiúil bainte amach acu. Is é chuid de chuspóir an téacs ná bunús uasal miotasach a chruthú do [[Ríthe na nDéis]] mar oidhrí ar rítheaghlach ar a cuireadh an ruaig orthu as [[Teamhair|Teamhraigh]].
Is mí-aimseartha é an téarma "Déisi" sa ''Tairired''. Tarlaíonn imeachtaí an scéil i bhfad níos luaithe ná forbairt stairiúil na nDéis féin, mar shampla, Déise Mumhan.<ref name=OCathasaigh2/>
Caomhnaítear an scéal i ndá leagan [[Sean-Ghaeilge]] éagsúla, bunaithe ar an insint céanna a bheag nó a mhór, ach le sonraí suntasacha éagsúla sa bhreis, san áireamh sraitheanna fánacha, liostaí ainmneacha agus filíocht.
Tar éis dó a neacht a tharrtháil as foghail mhac rí na Teamhrach, cuirtear [[Óengus Gaíbúaibthech]] agus a lucht leanúna as seilbh ag an rí agus téann siad ar deoraíocht ar fud na hÉireann. Fanann siad sa [[Laigin]] le tréimhse, ach cuirtear an ruaig orthu as an ríocht sin i ndeireadh na dála. Nuair a theipeann orthu le neart míleata, baineann siad le gliceas agus draíocht áit chónaithe amach dóibh féin in oirdheisceart na [[Mumhain|Mumhan]] agus na h[[Osraí]] in aice leo.
Maraon le luathliteartha Gaeilge, is rí-luachmhar iad ábhar ar seachrán idir [[ainmeolaíocht]] agus ginealaigh. Insítear in alt amháin ach go háirithe gur lonnaigh géag éigin na nDéis sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] agus bhunaigh siad [[ríocht Dyfed]], rud suntasach i gcomhthéacs luath-imirci Gaelacha chuig an mBreatain.
==Leaganacha agus lámhscríbhinní==
Caomhnaítear an scéal i ndá leaganacha idir níos sine agus níos óige, ar a thug [[Kuno Meyer]] "A" agus "B" orthu.<ref>Meyer, ll. 102–103.</ref>
Téann an leagan "A" siar go dtí an 8ú haois, ach ní fhaightear é ach i lámhscríbhinní i bhfad níos deireanaí.<ref name=Meyer102>Meyer, lch. 102.</ref> Feictear é go hiomlán in [[Laud 610]] agus [[Rawlinson B 502]], agus i bhfoirm easpach i [[Leabhar Uí Mhaine]] agus ''Liber Flavus Fergusiorum''.<ref name=Meyer102/><ref>Hull 1954, lch. 266.</ref> Tugann Meyer faoi ndeara go bhfuil níos lú botún sa téacs Rawlinson, ach go bhfuil litríocht níos ársa sa téacs Laud.<ref name=Meyer102/>
Caomhnaítear an leagan "B" i bhfoirm éigin i dtrí lámhscríbhinn. Tá an mír is sine le fáil i [[Leabhar na hUidhre]]. I dteannta leis an mír seo, tá ábhar comhlántach sna cóipeanna eile, le fáil sa [[Seanchas Mór]] ([[Coláiste na Tríonóide|CTBÁC]] LS 1336, H. 3. 17) agus sa [[Leabhar Oiris]] (CTBÁC, MS 1296, H. 2. 5), agus is féidir dá bharr an téacs a athchruthú.<ref name=Meyer103>Meyer, lch. 103.</ref> Faightear sa bhreis sa Leabhar Oiris roinnt dánta ar leith.
Tugtar teidil éagsúla ar an scéal sna lámhscríbhinní.
* Rawlinson: ''Tairired na n'Déssi''.<ref name=Meyernote>Meyer, lch. 102 agus nótaí.</ref>
* Laud: ''De causis torche n'Déssi''/''acuis toirge na n'Déssi''. Is doiléir é an focal ''torche/toirge'', ach de réir Meyer, tá brí "turas" leis.<ref name=Meyernote/>
Sna lámhscríbhinní "B" uile, tá tagairt éigin don ghortú a imríodh ar [[Cormac mac Airt|Chormac mac Airt]]:
* Leabhar na hUidhre: ''Tucait innarba<ref>[http://dil.ie/28323 indarba], díbirt, ruaigeadh, ar eDIL</ref> na n'Dési im Mumain & aided Cormaic'' (Tucaid/fáth díbirt na nDéis sa Mhumhain agus anbhás Chormaic)
* Seanchas Mór: ''Cóechad Cormaic i Temraig'' (Caochadh/dalladh Chormaic i dTeamhraigh)
* An Leabhar Oiris: ''Tucaid cháetcha Cormaic do Aengus Gaibuaibtheach & aigeag Ceallaig & fotha indarbtha na nDeissi do Muig Breag'' (Tucaid/fáth chaochadh Chormaic ag Aonghas Gabhuaibhtheach agus ''aigeag'' Cheallaigh agus fáth díbirt na nDéis chuig Magh Breá).<ref name=Meyer103/>
Sa ''Catalogue'' le [[Marie Henri d'Arbois de Jubainville]], tá dhá theideal eile:<ref>d'Arbois de Jubainville, lch. 171, 263.</ref>
* ''Longes Eithne Uathaige''
* ''Tochomlad na nDési a Temraig''.
Ní fios áfach, cén leagan, más ceactar acu, atá luaite.<ref name=Meyer103/>
==Tosca==
{{príomhalt|Déisi}}
Bhíodh brí ar dtús leis an téarma '[[Déisi|Déise]]', mar is léir ón bhfocal,<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/déis déis<sup>1</sup>], tionónta, chomhphobal cíosach, ar teanglann FGB</ref> ná aicme [[aitheachthuatha|aitheachthuath]] neamhgaolmhar faoi cheannas agus faoi chíos treibheanna a raibh talamh acu.<ref>Thornton, lch. 121.</ref> Insítear in ''Tairired na nDéssi'' scéal maidir le dream amháin dá gcuid, mar atá [[Déisi Muman|Déise Mumhan]], conas a chuaigh siad ar deoraíocht agus a lonnaigh siad i gcontaetha [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] an lae inniu, faoi cheannas na [[Eoghanachta|nEoghanacht]]. D'fhás chumacht na Déise Mumhan de réir a chéile, agus bhí ríocht áitiúil go sách luath acu.
Cé nach raibh gaol ar leith i idir na Déise, measadh a mhalairt faoi lár na 8th haois, lena dteacht i gcumhacht sa Mhumhain. Tugtar dóibh sa ''Tairired'' ginealach idir miotasach agus uasal.<ref>Thornton, ll. 121–123.</ref> Measadh le tamall fada gur chur síos cruinn stairiúil a bhí ann sa ''Tairired'', ach ní raibh scoláirí níos deireanaí amhail is [[Eoin MacNeill|John MacNeill]], [[Patrick C. Power]], [[T. F. O'Rahilly]] agus Séamus Pender, ar aon intinn leis an smaoineamh úd, agus mholl siad gur ficsean déanach atá ann.<ref>Hull 1959, lch. 14.</ref>
== Insint ==
Insítear an scéal faoi shinsir na nDéis agus [[Cormac mac Airt]], [[rí na Teamhrach]], i gcoróin. Tá an príomhinsint mar an gcéanna i ngach leagan, ach feictear iontu scéalta neamhghaolmhara faoina Déise agus a gcomhaoisigh.
=== Leagan A ===
Bhí ceathrar mac Artchoirp i gceannas na nDéis: Breac (''Brecc''), [[Óengus Gaíbúaibthech|Aonghas Gabhuaibhtheach]] (''Óengus Gaíbúaibthech''), Eochaidh Allmuir<ref>[http://dil.ie/2979 allmuir], duine thar tír/muir isteach, gall, allúrach, eachtrannach</ref> agus Foradh. Fuadaítear agus éignítear Forach mac Foraidh ag Conn (in áiteanna eile, Ceallach), mac "gan náire" Chormaic mhic Airt. Téann Aonghas i gceannas bhuíon caoga fear chuig [[Teamhair|Teamhraigh]] chun í a tharrtháil. Diúltaíonn Conn an cailín a scaoileadh saor, agus sánn Aonghas é lena "gha buaibh", ag caochadh nó dalladh Cormaic á dhéanamh. De réir dlí, ní gá d'ardrí lorg ar bith a bheith air, agus dá bharr, is éigean do Chormac éirí as a choróin agus téann sé ar scor go [[ráth]] éigin lasmuigh de Theamhraigh, agus tháinig a mhac [[Cairbre Lifechair]] i gcomharbacht air. Undeterred, cruinníonn Cormac a airm in éadan na nDéis agus cuireann sé an ruaig orthu as Teamhraigh.
Téann Aonghas, i dteannta le Ross agus Eoghan, mic a dhearthár, i ngleic leis an rí le seacht gcath. Tar éis dachad lá, tagann Aonghas i gcomharbacht ar Bhreac mar rí na nDéis, ach éiríonn sé as a choróin de bharr gearán faoina his consolidation of the chumhacht idir curadh agus rí. Diúltaíonn Cormac a sheasamh ar an bhfód in éadan na nDéisi, agus brúnn sé iad sa [[Laigin]] isteach, air a bhrúnn an rí áitiúil, ''Fiachu Bacceda'', clann [[Uí Bairrche|Uí Bhairrche]] as a gcuid tailte agus bronnadh sé iad ar na Déise. Fanann siad ann ar feadh tríocha bliain.<ref>Meyer, ll. 104–109 (alt. 1–6).</ref> I ndeireadh na dála, cuireann laoch Uí Bhairrche ''Eochu Guinech mac Óengusa'' an ruaig ar na Déise agus is éigean dóibh dul ar fánach i n[[Ard Ladrann]] isteach, aitheanta as sin amach mar "Tús na nImircí".
In alt 8, insítear an scéal faoi Eithne Uathach<ref>[http://dil.ie/42813 1 úathach], uafásach, ar eDIL</ref> ní [[Crimthann mac Énnai|Chriomhthainn mac Éanna]] (bás 483) rí Laigean agus in am trátha iníon altrama na nDéis. Ag uair a bheith, tugann [[draoi]] tuar go ngabhfaidh muintir Eithne a tír dhúchais faoina ceannas. Á chloisteáil seo, beartaíonn a tuistí feoil bhuachaillí óga di, go bhfása sí go tapaidh. Idir an dá linn, tá Cormac fós ag ciapadh Aonghas agus na Déise, ag cothú aighnis i measc a ngaiscíoch agus a gceannairí. Cuireann sé tairiscint síochána do Ross agus Eoghan, mic Bric, le maithiúnas agus tailte ar son dílseacht dó. Geallann Aonghas dóibh mar fhreagairt tuilleadh tailte fós agus tús áite roimh a chlann féin má fhanann siad.<ref>Meyer, ll. 108–115 (alt. 7–12).</ref>
Nuair a fhaigheann Chriomthann mac Éanna bás, iompaíonn a mhic i gcoinne na nDéis, á mbrú go hiomlán as na Laigin amach. Lonnaíonn siad le seal gairid i ríocht [[Osraí]], ach dónn an rí ann a gcuid tithe, agus cuireann sé ar fánach arís iad siar sa [[Mumhain]] isteach. Tugann [[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nadh Fhraoigh]] (bás 489), rí Mumhan, tacaíocht dóibh, agus déanann sé cleamhnas le hEithne Uathach atá ag taisteal leo. Geallann sé mar spré go mbronnfadh sé trí éileamh ar bith uirthi. Iarrann Eithne ar tailte do mhuintir a máthar, agus tháinig an tuar faoin tairngreacht. Iarrann sí fosta go raibh a muintir chomh saor is "trí h[[Eoghanachta]] na Mumhan".
Déanann Aonghas mar a iarrann sí, ach ní féidir leis na Déise na háitritheoirí dúchais a chur as Osraí. Le tacaíocht ansin ó ''Lugaid Laigde Cosc'', breitheamh [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] agus [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]], beartaíonn siad ar cleas. De réir tuair, cloífidh an chéad arm a ligfidh fuil, agus mar sin rinne draoithe na nDéis bó dhearg de dhuine acu. Maraíonn fir na nOsraí an bhó, a chuireann deireadh leo. Brúitear iad trasna across the [[An Loinneán|an Loinneáin]], as sin amach an teorainn idir na Déise agus na hOsraí. Roinneann na Déise a gcuid tailte. Sa chuid eile téacs feictear go formhór ach ainmneacha a muintir, idir pearsana agus [[clann]]a.<ref>Meyer, ll. 114–131 (alt. 13–23).</ref>
=== Leagan B ===
Feictear an bunscéal céanna sa leagan "B", le difríochtaí suntasacha. Eagraíodh é ag Meyer in ''Anecdd.'' I,<ref>Kuno Meyer, eag., ''Tucait indarba na nDéssi'', in ''Anecdota from Irish Manuscripts'', iml. i. (1907), [https://books.google.com/books?id=mdUfAAAAMAAJ&pg=PA15 pp.15-24]</ref> agus TCD LS 1316 (olim H. 2.15a), ll. 67a-68b (''H'' text) mar bhun, le leaganacha eile i bhfo-notaí as MS 1336 (olim H. 3.17), col. 720b-723a (''h'' text).
Mar is ionann is leagan "A", tosaíonn an scéal le fuadach Fhoracha ag mac Chormaic (Ceallach anseo), ach sa leagan seo, tá Aonghas ró-ghnóthach ag baint díoltais amach as maslaí clanna chun í a tharrtháil. Ní he ach go dtugtar achasán dó de bhrí a braiteoireachta ag bean éigin, a mharaíonn sé í, go ndéanann sé amhlaidh. Leanann an scéal le díbirt na nDéis as Teamhraigh, a gcuairt sna Laigin, agus a lonnú sa Mhumhain tar éis phósadh Eithne agus Aonghais mhic Nadh Fhraoigh. Is í iníon uaibhreach an draoi Osraí a thugann an tuar, murab ionann an breitheamh sa leagan eile.<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/dessi2.html ''This Is The Cause Of The Expulsion Of The Déssi To Munster And The Violent Death Of Cormac'', alt. 1–15.]</ref>
Den ábhar leithleach sa leagan B, is é scéal faoi Choirc Duibhne mac altrama Aonghasa, sinsear [[Corcu Duibne|Chorca Dhuibhne]], atá is suntasaí. Tugtar Corc agus a dheartháir saol trí chiorrú coil idir ''Coirpre Múse'' agus ''Duihind'', páistí rí na Mumhan, [[Conaire Cóem|Conaire Caomh]]. Tagann gorta don tír dá bharr. Is mian le muintir bás tíre go ndófar iad, ach tarrtháltar Corc ag draoi agus a bhean chéile, a thógann é agus a mhallacht as Éirinn féin chuig oileán ar muir. Thairis sin, déanann bean chéile an draoi, ''Boí'', deasghnátha íonghlanta agus aistríonn sí transfer mallacht Choirc go bó bhán osnádúrtha, agus filleann sé ansin ar ais chuig a theaghlach. Níos deireanaí, téann sé mar ghiall chuig cúirt Chormaic mhic Airt, ar altramas le hAonghas. Téann sé i dteannta lena athair altrama agus é ar deoraíocht as Teamhraigh. Déanann sé iarracht a áitiú ar na Déise ar fánach a lonnú ar oileán a óige, agus fanann ann nuair a roghnaíonn na Déise dul chuig Caiseal.<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/dessi2.html ''This Is The Cause Of The Expulsion Of The Déssi To Munster And The Violent Death Of Cormac'', alt. 1–12.], maryjones</ref>
Sa lámhscríbhinn LS 1336 (olim H. 3.17), tugtar don scéal an teideal ''Caochadh Chormaic i Teamhraigh'' (Cóecad Cormaic i Temraig'). Sa téacs seo, maítear gurb ionann Criomhall (''Crimall''),<ref>[http://dil.ie/12939 crimall], ar eDIL</ref> ga ré Chormaic, agus [[Lúin Chealtchair]] agus ga [[Lugh]].<ref>Arbois de Jubainville, ''Essai d'un catalogue'', lch. 90</ref>
==Dyfed==
In Alt 11 de leagan "A", insítear go ndeachaigh Eochaidh mac Artchoirp agus a mhuintir thar lear agus gur lonnaigh siad ''Demed'' (Demetia), aitheanta nua deireanaí mar [[ríocht Dyfed|Dyfed]] sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]). Tugtar ginealach ríoga ó Eochaidh go "Tualodor mac Rígin" (Tudor map Regin).<ref>Meyer, ll. 112–113.</ref> Tá an-chuid cosúlachtaí idir an ginealach seo agus foinsí Breatnacha, mar atá na [[ginealaigh Harleian]] agus [[Jesus College LS 20]].
Feictear sna taifid Harleian na hainmneacha céanna ó Thudor ar ais chuig Triphun ([[Triffyn Farfog]]), a deirtear sa ''Tairired'' gur fionnó Eochadha é. Tugtar ginealach sách difriúil do Thriphun féin áfach, á rianú ó [[impire na Róimhe]], [[Constantine I]].<ref>[http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/2.html Harleian genealogy 2].</ref> D'fhéadfadh é gur triail é seo ag scríbhneoirí níos deireanaí chun ginealach níos fearr a thabhairt do rítheaghlach Dyfed, nó b'fhéidir chun a mbunús Ghaelacha a cheilt, é sin nó gur níos cruinne é Harleian, agus ''Tairired'' an leagan truaillithe.
Pé scéal é, tá fianaise ann go raibh dreamanna Gaelacha lonnaithe in Dyfed agus áiteanna eile sa Bhreatain. Tá inscríbhinní [[Ogham|Oghaim]] as [[Gaeilge Chianach]] le feiceáil in [[Pembrokeshire]] agus [[Carmarthenshire]].<ref name=TCW163>Charles-Williams, lch. 163 agus nótaí.</ref> I dteannta sin, tá láithreacht Ghael deisceartach sa Bhreatain á phlé i bhfoinsí liteartha níos deireanaí ar gach taobh an [[Muir Éireann|Mhuir Éireann]]. Mar shampla, feictear chlann [[Uí Liatháin]] in ''[[Historia Brittonum]]'' den 9ú haois, agus iad gníomhach in Dyfed sular chuir [[Cunedda]] agus a chlann (beo lár na 5ú haoise) an ruaig orthu.<ref>[[s:History of the Britons#1:14|''Historia Brittonum'', ch. 14]].</ref> Insítear i ''[[Sanas Cormaic]]'' fosta faoi eachtraí chlann Uí Liatháin, ach deirtear go raibh dún acu i g[[Corn na Breataine]] seachas Dyfed.<ref name=TCW163/> Is é ''Tairired'' amháin áfach a dhéanann trácht ar láithreach na nDéis Bhreatain Bheag. Molann [[Eoin Mac Néill]], a chreideann gur stairiúil iad a bheag nó a mhór na scéalta liteartha, gur tuath na nDéis faoi cheannas lonnú níos mó Uí Liatháin in Dyfed a bhí ann.<ref>Mac Néill, ll. 128–130.</ref>
<!-- ''Tairired'' is the only direct source for this "event". The historicity of this particular passage of the epic apparently receives partial "confirmation" from a pedigree preserved in the late 10th-century [[Harleian genealogies]], in which the contemporary kings of Dyfed claim descent from Triphun (beo 450), a great-grandson of Eochaid Allmuir, although the Harleian genealogy itself presents an entirely different version of Triphun's own ancestry in which he descends from a Roman imperial line traced back to [[Helena (Empress)|St. Helena]], whose alleged British origin the genealogist stresses.<ref>[http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/2.html Harleian genealogy 2.]</ref> This manifest fiction apparently reflects a later attempt to fabricate a more illustrious and/or indigenous lineage for the Dyfed dynasty, especially as other Welsh genealogical material partially confirms the Irish descent of Triphun.<ref>Bartrum, ll. 45, 106</ref><ref>Dumville, ll. 172-93</ref><ref>Miller, ll. 37-40</ref><ref>Coplestone-Crow, lch. 17-18</ref><ref>Ó Cathasaigh, ll. 19-22</ref><ref>Rance, ll. 252-3, 263-6.</ref>
''If the relocation of some of the "Déisi" to Dyfed is indeed historical, it is unclear whether it entailed a large-scale tribal migration or merely a dynastic transfer, or both as part of a multi-phase population movement.<ref>Coplestone-Crow, ll. 1-24</ref><ref>Ó Cathasaigh ll. 1-33.</ref> However this movement is characterised, scholarship has demonstrated that it cannot have taken place as early as the date implied in ''The Expulsion of the Déisi'' (i.e. shortly after the blinding of Cormac mac Airt, traditionally dated AD 265), but must have begun during the second half of the 4th century at the earliest,<ref>Pender (1947), ll. 206-17</ref><ref>Bartrum, lch. 124</ref><ref>Coplestone-Crow, ll. 1-24</ref><ref>Ó Cathasaigh, ll. 11-12</ref><ref>Rance, ll. 255-6.</ref> while commencement in the sub-Roman period in the early 5th century cannot be excluded.<ref>Miller, ll. 33-61</ref> It is further entirely possible that the historians and genealogists of the Déisi Muman were guilty of lifting these "verified" ancestors, who could have originally belonged to another Irish kindred entirely. Genealogical feats of this kind were famously performed by the [[Déisi Tuaiscirt|Déise Tuaiscirt]] nó [[Dál gCais]].-->
==Foinsí==
* {{
cite book |title= Essai d'un catalogue de la littérature épique de l'Irlande|last= d'Arbois de Jubainville|first=Marie Henri |author-link= Marie Henri d'Arbois de Jubainville |year= 1883|publisher= Ernest Thorin|page=[https://archive.org/details/essaiduncatalog00jubagoog/page/n407 249]|url= https://archive.org/details/essaiduncatalog00jubagoog|quote= Essai d'un catalogue de la littérature épique de l'Irlande.|access-date=19 Samhain 2009
}}
* {{
cite book |title= Early Christian Ireland|last= Charles-Edwards|first=Thomas |author-link= Thomas Charles-Edwards |year= 2000|publisher= Cambridge
}}
* {{
cite journal |last1= Hull|first1=Vernam| year= 1954|title= The Book Of Uí Maine Version Of The Expulsion Of The Déssi|journal= [[Zeitschrift für celtische Philologie]] |volume= 24|issue= 1|pages= 266–271|doi= 10.1515/zcph.1954.24.1.266|s2cid=162531336
}}
* {{
cite journal |last1=Hull| first1=Vernam |year=1957–59 | title=The later version of the Expulsion of the Déssi | journal=Zeitschrift für celtische Philologie | volume=27 | pages=14–63
}}
* {{
cite journal |
last = Mac Néill |
first = Eoin |
author-link = Eoin Mac Néill |
year = 1926|
title = The Native Place of St. Patrick |
journal= Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] |
pages = 118–140 |
url=https://archive.org/details/papersirishacad00macnuoft
}}
* {{
cite journal |
last = Meyer |
first = Kuno |
author-link = Kuno Meyer|
year= 1901|
title= The Expulsion of the Dessi|
journal= Y Cymmrodor|
volume= 14|
pages= 101–135|
url= https://books.google.com/books?id=pbm3KK8EsaAC&pg=PA101
}}
* {{
cite book |
last= Thornton |
first= David|
title= Kings, Chronologies, and Genealogies: Studies in the Political History of Early Medieval Ireland and Wales|
year= 2003|
url= https://books.google.com/books?id=Xw_YySYSscQC&q=D%C3%A9isi+expulsion&pg=PA123 |
location= Oxford|
publisher= Prosopographica et Genealogica|
isbn=1900934094
}}
== Naisc sheachtracha ==
*[http://www.mabinogi.net/sections/ch%204/The_Expulsion_of_the_Deisi.pdf ''Expulsion of the Déisi'' synopsis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062955/http://www.mabinogi.net/sections/ch%204/The_Expulsion_of_the_Deisi.pdf |date=2016-03-04 }}, from Mac Cana, P. The Mabinogi (second edition) Cardiff: University of Wales Press, 1992.
==Tagairtí==
{{reflist}}
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]
[[Category:Dál gCais]]
fej6r16p9fzzndrbuf4g56tksllm2xd
Ciarraí Airtigh
0
97350
1314266
1208236
2026-05-19T22:32:30Z
Marcas.oduinn
33120
/* Tagairtí */ Catagóir
1314266
wikitext
text/x-wiki
Dream ársa lonnaithe i g[[Connachta]] na [[meánaois]]e ba ea '''Ciarraí Airtigh''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Ciarraige Airtig''').
== Stair ==
Ar cheann de thrí ghéag [[Ciarraige|Chiarraí]] ba ea Ciarraí Airtigh, suite in aice a chéile i lár na g[[Connacht]], mar a bhí [[Ciarraige Aí|Ciarraí Aoi]], Ciarraí Airtigh agus [[Ciarraige Locha na nÁirne|Ciarraí Locha na nAirní]]. Meastar go raibh tuath aontaithe acu siar scaradh é le teacht chun cinn [[Uí Briúin]] sna 8ú agus 9ú haoiseanna.
Cé gur éiginnte iad, déantar trácht orthu sna saothair Phádraig, i [[Lebor Gabála Érenn|Leabhar Gabhála Éireann]], sna naomh-sheanchais agus i n-[[annála Éireann]]. Meastar ámh raibh ach tionchar bheag acu ar stair na gConnacht.<ref>[[Nollaig Ó Muraíle]], 2000, lch. 168</ref>
Bhí a gcuid críoch suite thart timpeall [[Tigh Baoithín]] ([[Loch Glinne]] inniu), i mbarúntacht [[Dún Gar]], ach sínte amach thar pharóistí cóngaracha in-iar thuaisceart Ros Comáin, san áireamh [[An Caisleán Mór, Contae Ros Comáin|An Caisleán Mór]], [[Cill Cholmáin, Contae Ros Comáin|Cill Cholmáin]] agus [[Cill na Manach, Contae Ros Comáin|Cill na Manach]].
== Tagairtí sna hAnnála ==
* [[Annála Connacht|AC]] 1315.13
:
:''Imtusa<ref>[http://dil.ie/28188 imthús (d)], iomthúsa, maidir le, i dtaobh, ar eDIL</ref> Maelruanaig Meic Diarmata ... ro aircestur o Sinaind co Caraid, ait a rabatur oirechta na Tri Ciarraigi .i. Ciarraigi Iartharach & Ciarraigi Moigi Ai & Ciarraigi Artig cona n-ellaigib uli & cona n-indilib
:Iomthúsa Maolrúnaigh Mhic Dhiarmada, ... rinne sé creach ón Sionainn go Caraidh, áit a raibh oireacht na '''dTrí Chiarraí''', .i. Ciarraí Iartharach, Ciarraí Mhaigh Aoi agus Ciarraí Airtigh, lena n-eallaí agus a n-innilí uile
== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/connacht.htm#cai Connacht] le Denis Walsh
* [http://www.ucc.ie/celt/published/G100011/ Annála Chonnacht] ar [[Corpus of Electronic Texts]]
== Foinsí ==
* ''Mayo Places: Their Names and Origins'', [[Nollaig Ó Muraíle]], 1985
* ''The Carneys of Connacht'', Nollaig Ó Muraíle, in ''Sages, Saints and Storytellers: Celtic Studies in Honour of Professor James Carney'', pp. 342–357, ed. Ó Corráin, Breatnach and McCone, Maynooth, 1989. {{ISBN|1-870684-07-9}}.
* ''Some Early Connacht Population Groups'', Nollaig Ó Muraíle, in ''Seachas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis J. Byrne]]'', ed. Alfred P. Smyth, [[Four Courts Press]], Dublin, pp. 161–177, 2000. {{ISBN|1-85182-489-8}}.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Ciarraige Airtech}}
[[Catagóir:Connachta]]
iglnip7t3wt2pb7w96wid9q2olbuv6k
Ciarraí Óig Bheathra
0
97351
1314267
1172751
2026-05-19T22:32:56Z
Marcas.oduinn
33120
/* Tagairtí */
1314267
wikitext
text/x-wiki
Dream ársa i g[[Connacht]] na [[meánaois]]e ba ea '''Ciarraí Óig Bheathra''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Ciarraige Óic Bethra''').
== Stair ==
Ciar mac [[Fergus mac Róich|Fearghasa mhic Róigh]] ba ea sinsear na gclann darbh ainm '[[Ciarraige|Ciar-raí]]'.
Bhí Ciarraí Óig Bheathra lonnaithe i ríocht [[Aidne|Aidhne]], in oirdheisceart [[Contae na Gaillimhe]]. De réir leagain eile, níor Chiarraí iad agus gur tháinig siad as Críoch Ealla ó dhúchas - is dócha [[Dúiche Ealla]] i dtuaisceart [[Contae Chorcaí|Chorcaí]]. Deirtear fosta go raibh dhá dhream eile, [[Tratraige|Tradraí]] agus [[Cóenraige|Caonraí]], lonnaithe in aice leo roimh theacht chun cinn [[Uí Fiachrach Aidni|Uí Fhiachrach Aidhne]].<ref>Ó Muraíle</ref>
Dar le hÓ Muraíle, is fearr b'fhéidir a rá ''Ciarraige Óc mBethra''.<ref>Ó Muraíle</ref><ref>Ó Raghaillaigh, ''Genealogical Tracts'' (lch. 137)</ref><ref>[[John O'Donovan (scoláire)|John O'Donovan]], ''Hy-Fiachrach''.</ref>
Bhí Ciarraí eile i gcúige Chonnacht, mar a bhí [[Ciarraige Aí|Ciarraí Aoi]], [[Ciarraige Locha na nÁirne|Ciarraí Locha na nAirní]] agus [[Ciarraige Airtig|Ciarraí Airtigh]], a bhí tuath aontaithe acu i lár an chúige roimh theacht chun cinn [[Uí Bhriúin]] sna 8ú agus 9ú haoiseanna.
== Féach freisin ==
* [[Ciarraige Luachra]]: suite i dtuaisceart [[Contae Chiarraí]] agus [[Sliabh Luachra]], an dá áit ainmnithe astu.
* [[Ciarraige Cuirche]]: suite taobh ó dheas do chathair [[Corcaigh|Corcaí]].
== Foinsí ==
* ''Irish Kings and High Kings'', lch. 160, 236, 247, [[Francis John Byrne]], 3ú heagrán, Baile Átha Cliath, 2001
* ''Ciarraige'', lch. 166, ''Some Early Connacht Population Groups'', [[Nollaig Ó Muraíle]], in ''Seachas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis J. Byrne]]'', eag. Alfred P. Smyth, Four Courts Press, Baile Átha Cliath, ll. 161–177, 2000. {{ISBN|1-85182-489-8}}.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Ciarraige Oic Bethra}}
[[Catagóir:Connachta]]
s4tha4ys5f65jft4p84o3urcx1v9nxf
João Félix
0
97356
1314261
1310157
2026-05-19T21:58:27Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
1314261
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
{{Glanadh}}
Peileadóir proifisiúnta [[An Phortaingéil|Portaingéile]] is ea '''João Félix Sequeira''' (rugadh 10 Samhain 1999) a imríonn mar tosaí do chlub [[Primera División de España|La Liga]] [[An Spáinn|na Spáinne]] [[Atlético Madrid]] agus [[Foireann sacair naísiunta an Portaingéile|d’fhoireann náisiúnta na Portaingéile]]. Tá cáil mhór air mar cheann de na himreoirí óga is fearr dá ghlúin agus tá cáil air mar gheall ar a luas, a scóráil, a chruthaitheacht, a chumais acrobatacha, a theicníc agus a druíbleail, agus is féidir leis imirt mar cliathánaí nó mar [[imreoir lár páirce]] ionsaitheach<ref>{{Lua idirlín|url=https://bleacherreport.com/articles/2858128-matthijs-de-ligt-joao-felix-jadon-sancho-on-20-man-2019-golden-boy-shortlist|teideal=Matthijs de Ligt, Joao Felix, Jadon Sancho on 20-Man 2019 Golden Boy Shortlist|údar=Matt Jones|language=en|work=Bleacher Report|dátarochtana=2021-04-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://en.as.com/en/2019/06/18/football/1560852116_870651.html|teideal=Tactical analysis of Joao Félix: a difference-making transfer|dáta=2019-06-18|language=en|work=AS.com|dátarochtana=2021-04-06|archivedate=2021-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411125108/https://en.as.com/en/2019/06/18/football/1560852116_870651.html}}</ref>. Is minic a thugtar air freisin mar ''Menino de Ouro'' (An Buaicaill Orgá) ag meáin spóirt na Portaingéile agus na Spáinne<ref>{{Lua idirlín|url=https://as.com/futbol/2019/09/18/videos/1568840817_906426.html|teideal=El bonito gesto de Cristiano con Joao Félix y la mirada del 'Menino de Ouro' que ya es viral|dáta=2019-09-18|language=es|work=AS.com|dátarochtana=2021-04-06}}</ref>.
Ar dtús faoi oiliúint faoi acadamh óige [[Futebol Clube do Porto|Porto]], bhog Félix chun acadamh club iomaitheoir [[Sport Lisboa e Benfica|Benfica]] i 2015. Thosaigh sé ag imirt don bhfoireann cúltaca Benfica bliain ina dhiaidh sin agus tugadh ardú céime dó sa chéad fhoireann in 2018, ag 17 mbliana d’aois. Ina aon séasúr amháin leis an gclub, tháinig sé chun tosaigh mar phríomhchúlaí agus chuidigh sé le Benfica [[Primeira Liga|teideal na Sraithe]] a bhuachan agus bronnadh an t-Imreoir Óg is Fearr na Bliana Primeira Liga air agus an duais [[Golden Boy]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2019/11/27-63853409/il_profilo_del_golden_boy_joo_flix_il_predestinato|teideal=Il profilo del Golden Boy João Félix: il predestinato|language=it|work=tuttosport.com|dátarochtana=2021-04-06|archivedate=2020-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201212054651/https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2019/11/27-63853409/il_profilo_del_golden_boy_joo_flix_il_predestinato}}</ref>. Go hidirnáisiúnta, ba é an t-imreoir ab óige riamh é chun scór hata a scóráil i [[UEFA Europa League|Sraith Europa UEFA]], ag 18 mbliana d’aois.
In 2019, shínigh Atlético Madrid Félix ó Benfica ar tháille curiarracht club de €126 milliún, rud a fhágann gurb é an 4ú imreoir is costasaí é, an 2ú déagóir is costasaí (í ndiaidh [[Kylian Mbappé]]) agus an t-imreoir Primeira Liga is costasaí sa stair. Go gairid ina dhiaidh sin, bhí Félix liostaithe i measc an ghearrliosta don [[Ballon d’Or]] agus chríochnaigh sé sa tríú háit do [[Kopa Trophy|Thrófaí Kopa]] in 2019<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.francefootball.fr/diaporama/Le-classement-complet-du-ballon-d-or-france-football-2019/7777/|teideal=Le classement complet du Ballon d'Or France Football 2019|work=France Football|dátarochtana=2021-04-06|archivedate=2019-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202201606/https://www.francefootball.fr/diaporama/Le-classement-complet-du-ballon-d-or-france-football-2019/7777/}}</ref>.
Is iar-idirnáisiúnta óige na Portaingéile é Félix, a dhéanann ionadaíocht ar a thír ag leibhéil [[Foireann sacair naísiunta an Portaingéile Faoi-18|faoi-18]], [[Foireann sacair naísiunta an Portaingéile faoi-19|faoi-19]], agus [[Foireann sacair naísiunta an Portaingéile faoi-21|faoi-21]]. Thuill sé a chéad chaipín don fhoireann náisiúnta sinsearach, le linn na mbabhtaí leathcheannais de [[Sraith na Náisiún UEFA|Chluichí Ceannais Sraith na Náisiún UEFA]] 2019 áit ar bhuaigh an Phortaingéil.
== Gairm club ==
=== Gairm go luaith ===
Rugadh Félix i [[Viseu]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://int.soccerway.com/players/joao-felix--sequeira/459986/|teideal=Portugal - João Félix - Profile with news, career statistics and history - Soccerway|work=int.soccerway.com|dátarochtana=2021-04-06}}</ref>, agus thosaigh sé ag imirt peile ag Os Pestinhas i 2007 sula ndeachaigh sé le céimeanna óige [[Futebol Clube do Porto|FC Porto]] bliain ina dhiaidh sin, ag ocht mbliana d’aois<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.dn.pt/desportos/benfica-segura-joao-felix-o-miudo-franzino-que-nao-foi-aproveitado-pelo-fc-porto-10114601.html|teideal=João Félix, o miúdo franzino que o FC Porto não aproveitou|language=pt|work=www.dn.pt|dátarochtana=2021-04-06|archivedate=2020-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200415171836/https://www.dn.pt/desportos/benfica-segura-joao-felix-o-miudo-franzino-que-nao-foi-aproveitado-pelo-fc-porto-10114601.html}}</ref>. Tar éis do Félix bogadh go [[Porto]], thug sé aghaidh ar roinnt dúshlán mar sceidil fhairsinge a chuimsigh uaireanta tointeála laethúla idir Viseu agus Porto<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://maisfutebol.iol.pt/reportagem/benfica/joao-felix-a-historia-do-miudo-que-cresceu-muito-depressa|teideal=João Félix, a história do miúdo que cresceu muito depressa|language=pt|work=Maisfutebol|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Bhog sé amach as teach a thuismitheoirí ag dhá bhliain déag d’aois chun cónaí in aice le tailte oiliúna óige Porto<ref name=":1" />. in agallamh níos déanaí, nocht Félix gur mheas sé le linn na tréimhse seo peil a fageann mar gheall ar an easpa ama imeartha, ach chuir a athair ina luí air leanúint dá gairm<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dn.pt/desportos/joao-felix-acho-que-penso-um-bocado-mais-a-frente-10643175.html|teideal=João Félix: ″Acho que penso um bocado mais à frente″|language=pt|work=www.dn.pt|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512084704/https://www.dn.pt/desportos/joao-felix-acho-que-penso-um-bocado-mais-a-frente-10643175.html}}</ref>. Scaoil Porto Félix in 2014 mar gheall ar a fhráma beag (séanann Félix na héilimh seo agus deir sé gur fhág sé dá thoil féin.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2021/02/22/interviewjoao-felix-admiration-mason-mount-portugals-golden/|teideal=Interview: Joao Felix on his admiration for Mason Mount, being Portugal’s Golden Boy and joining the Mbappe v Haaland rivalry|údar=Matt Law|dáta=2021-02-22|language=en-GB|work=The Telegraph|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>). Bhog sé ar aghaidh chuig iomaitheoirí [[Liospóin]] [[Sport Lisboa e Benfica|Benfica]] in 2015, ag 15 bliana d’aois, tar éis iasacht séasúir ag [[Padroense F.C|Padroense]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/benfica/noticias/joao-felix-o-magricela-que-escapou-ao-fc-porto-e-brilha-no-benfica-6245594.html|teideal=João Félix, o magricela que escapou ao FC Porto e brilha no Benfica|language=pt|work=www.ojogo.pt|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2021-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603083823/https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/benfica/noticias/joao-felix-o-magricela-que-escapou-ao-fc-porto-e-brilha-no-benfica-6245594.html}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://rr.sapo.pt/2019/06/19/benfica/presidente-do-padroense-orgulhoso-pelo-contributo-do-clube-no-crescimento-de-felix/noticia/155267/|teideal=Presidente do Padroense orgulhoso pelo contributo do clube no crescimento de Félix - Renascença|údar=Renascença|dáta=2019-06-19|language=pt-pt|work=Rádio Renascença|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911171500/https://rr.sapo.pt/2019/06/19/benfica/presidente-do-padro}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/09/12/sports/joao-felix-atletico-madrid.html|teideal=João Félix Is in a Hurry. So Is Everyone Else.|údar=Rory Smith|dáta=2019-09-12|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>.
=== Benfica ===
Rinne Félix a ghairmí ag aois 16 d’fhoireann chúltaca [[Benfica B|Benfica]] i [[LigaPro]] an 17 Meán Fómhair 2016, ag teacht ar aghaidh mar ionadach 83 nóiméad do [[Aurélio Buta]] i dtarraingt gan sprioc ag [[S.C Freamunde|Freamunde]]. Agus é sin á dhéanamh, ba é an t-imreoir ab óige é chun tús a chur le Benfica B<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/benfica/detalhe/joao-felix-e-o-mais-novo-de-sempre-a-jogar-pela-benfica-b|teideal=João Félix é o mais novo de sempre a jogar pelo Benfica B|language=pt-PT|work=www.record.pt|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2018-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001031308/https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/benfica/detalhe/joao-felix-e-o-mais-novo-de-sempre-a-jogar-pela-benfica-b}}</ref>. D’imir sé 13 chluiche agus scóráil sé trí chúilín i rith an tséasúir, an chéad cheann mar shólás i gcaillteanas 2-1 ar a fhoireann baile dúchais [[Académico de Viseu F.C|Académico de Viseu]] an 15 Feabhra 2017<ref>{{Lua idirlín|url=https://maisfutebol.iol.pt/academico-viseu/15-02-2017/ii-liga-benfica-b-procura-3-vitoria-seguida-em-casa-do-ac-viseu|teideal=II Liga: Benfica B perde com o Académico em Viseu (2-1)|language=pt|work=Maisfutebol|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Níos déanaí, an 30 Eanáir 2018, scóráil sé tréchleas i mbua 5–0 sa bhaile ar [[F.C Famalicão|Famalicão]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dn.pt/desporto/benfica/joao-felix-marca-tres-golos-na-goleada-do-benfica-b-ao-famalicao-9085800.html|teideal=João Félix marca três golos na goleada do Benfica B ao Famalicão|language=pt|work=www.dn.pt|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Le linn an tséasúir sin, d’imir Félix i [[Sraith Óige UEFA]] 2016–17, ina raibh sé ina chuid lárnach de Benfica ag sroicheadh cluiche ceannais an chomórtais, ag chaill go [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] (2-1); scóráil sé sé chúilín sa chomórtas.
Tugadh ardú céime do Félix ar an gcéad fhoireann de Benfica don séasúr 2018–19, ag déanamh a chéad chluiche i mbua 2–0 Primeira Liga ag [[Boavista F.C|Boavista]] an 18 Lúnasa. Seachtain ina dhiaidh sin, scóráil sé a chéad sprioc Primeira Liga, agus mar sin bhí sé ar an imreoir ab óige a scóráil i n[[darbái Liospóin]], a chríochnaigh le comhionannas vótaí 1–1<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.slbenfica.pt/en-us/agora/noticias/2018-2019/08/25/joao-felix-declaracoes-futebol-benfica-sporting-derbi-3-jornada-liga-nos|teideal=João Félix: “I shivered”|language=en|work=www.slbenfica.pt|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. An 16 Eanáir 2019, scóráil sé an sprioc cháilitheach i gcoinne [[Vitória S.C|Vitória de Guimarães]] i mbabhtaí ceathrú ceannais [[Taça de Portugal|Chorn na Portaingéile]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://24.sapo.pt/desporto/artigos/golo-de-joao-felix-apura-benfica-para-as-meias-finais-da-taca-de-portugal|teideal=Golo de João Félix apura Benfica para as meias-finais da Taça de Portugal|údar=SAPO|language=pt|work=SAPO 24|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Tar éis Bruno Lage a cheapadh mar chóitseálaí ar Benfica, ba é a chéad chinneadh Félix a úsáid níos rialta, ag cuireann sé leis [[Haris Seferović]] in ionsaí<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.publico.pt/2019/05/23/desporto/noticia/lage-recorda-primeira-decisao-treinador-meter-miudo-joao-felix-jogar-1873832|teideal=A primeira decisão de Lage: “Meter o miúdo João Félix a jogar”|údar=Diogo Cardoso Oliveira, Rui Gaudêncio|language=pt|work=PÚBLICO|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Níos déanaí, moladh Félix as a fheidhmíocht i mbua 4–2 as [[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]] sa léig an 3 Feabhra<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.paraeles.pt/desporto/joao-felix-uma-mistura-de-rui-costa-e-joao-pinto-com-tracos-de-cruyff/|teideal=João Félix, uma mistura de Rui Costa e João Pinto com traços de Cruyff (com vídeos)|dáta=2019-02-06|language=pt-PT|work=Para Eles|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. De réir mar a d’ardaigh a phróifíl, ghlac roinnt clubanna Eorpacha spéis san imreoir óg<ref>{{Lua idirlín|url=https://abola.pt/Clubes/Noticias/Ver/772041/40/|teideal=A BOLA - Cláusula de rescisão de João Félix pode subir (Benfica)|dáta=2019-02-05|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190205160452/https://abola.pt/Clubes/Noticias/Ver/772041/40/}}</ref>.Mí ina dhiaidh sin, scóráil sé an Cothromóir i mbua 2-1 ar Porto sa léig<ref>{{Lua idirlín|url=https://maisfutebol.iol.pt/benfica/liga/joao-felix-explica-festejo-de-joelhos-no-dragao|teideal=João Félix explica festejo de joelhos no Dragão|language=pt|work=Maisfutebol|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>.
An 11 Aibreán 2019, scóráil Félix tréchleas i mbua 4–2 [[UEFA Europa League]] ar [[Eintracht Frankfurt]]. Agus é sin á dhéanamh, bhí sé ar an imreoir ab óige riamh (19 mbliana d’aois agus 152 lá) chun tréchleas a scóráil sa chomórtas, ag briseadh taifead [[Marko Pjaca]] faoi 67 lá<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/47903362|teideal=Benfica's Felix, 19, scores hat-trick|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Chríochnaigh Félix a chéad séasúr le 20 cúilín dá fhoireann, lena n-áirítear ceann ar an lá deiridh d’fheachtas na sraithe, i mbua 4-1 ar [[C.D. Santa Clara|Santa Clara]] chun an teideal a dhaingniú<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/benfica/noticias/benfica-santa-clara-joao-felix-chega-aos-20-golos-pela-equipa-principal-10914534.html|teideal=Benfica-Santa Clara: João Félix chega aos 20 golos pela equipa principal|language=pt|work=www.ojogo.pt|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2021-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210925163946/https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/benfica/noticias/benfica-santa-clara-joao-felix-chega-aos-20-golos-pela-equipa-principal-10914534.html}}</ref>. Ba é an comh-4ú scóróir is airde sa séasúr é, le 15 chúilín<ref>{{Lua idirlín|url=https://maisfutebol.iol.pt/benfica/campeao/goleadores-seferovic-e-o-melhor-marcador-da-liga|teideal=GOLEADORES: Seferovic é o melhor marcador da Liga|language=pt|work=Maisfutebol|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Ar fud na seacht sraithe is fearr san Eoraip, bhí sé sa dara háit i measc déagóirí le haghaidh spriocanna agus cuidíonn sé, taobh thiar de [[Kai Havertz]] agus [[Jadon Sancho]], faoi seach.
=== Atlético Madrid ===
{{Quote box|width=28%|align=right|quote="D'iarr siad air cheana féin mo oidhre nó an Kaká nua. Le bheith ionraic, níl i Félix ach Félix. Tá tuiscint urghnách aige ar an gcluiche agus an cumas neamhchoitianta fios a bheith aige cá háit a bheith os comhair na chúil."|source=— [[Rui Costa]] maidir le stíl imeartha Félix<ref name="davis">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48385500|title=Joao Felix: The Benfica wonderkid who has been called the most exciting player since Cristiano Ronaldo|work=BBC Sport|last=Davis|first=Matt|date=26 May 2019|access-date=27 May 2019}}</ref><ref name="Rui Costa on Félix">{{cite news|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/benfica/detalhe/rui-costa-sobre-joao-felix-ha-jogadores-que-nao-conseguimos-reter-em-portugal|title=Rui Costa sobre João Félix: "Há jogadores que não conseguimos reter em Portugal"|newspaper=[[Record (newspaper)|Record]]|language=pt|date=22 March 2019|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=8 Aibreán 2021|archivedate=21 Lúnasa 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190821232218/https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/benfica/detalhe/rui-costa-sobre-joao-felix-ha-jogadores-que-nao-conseguimos-reter-em-portugal}}</ref>}}
==== 2019–20: Céad séasúr ====
An 3 Iúil 2019, shínigh Félix conradh seacht mbliana leis an gclub Spáinneach [[Club Atlético de Madrid|Atlético Madrid]] ar tháille aistrithe de €126 milliún, an ceathrú suim is airde a íocadh riamh sa pheil<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/football/2019/jul/03/atletico-madrid-sign-benfica-teenager-joao-felix-for-fee-of-126m|teideal=Atlético Madrid sign teenager João Felix from Benfica for €126m fee|údar=Reuters|dáta=2019-07-03|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2021-04-07}}</ref> (ba é seo an t-aistriú is mó ag Benfica agus an ceann is costasaí Atlético ag síniú riamh) chomh maith leis an dara táille is airde a íocadh riamh le déagóir (tar éis [[Kylian Mbappé]]), leis an gclub Spáinneach €30 milliún a íoc ar dtús agus an €96 milliún eile trí thráthchodanna, rud níos sháraigh clásal scaoilte €120 milliún Félix, agus le Benfica ag íoc €12 milliún i seirbhísí idirghabhála<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.slbenfica.pt/pt-pt/agora/noticias/2019/07/03/futebol-benfica-comunicado-cmvm-joao-felix-atletico-de-madrid|teideal=Comunicado à CMVM|language=pt|work=www.slbenfica.pt|dátarochtana=2021-04-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.espn.com/soccer/soccer-transfers/story/3877518/atletico-pay-126m-to-sign-new-ronaldo-felix|teideal=Atletico pay €126m to sign 'New Ronaldo' Felix|dáta=2019-07-03|language=en|work=ESPN.com|dátarochtana=2021-04-07}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48859847|teideal=Atletico Madrid sign Felix for £113m|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Tugadh an léine # 7 do Félix nuair a tháinig sé go Atlético, mar a d’imigh seanúimhir 7 [[Antoine Griezmann]] go [[Futbol Club Barcelona|Barcelona]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.impala.pt/desporto/joao-felix-atletico-madrid/|teideal=João Félix apresentado em direto pelo Atlético de Madrid [vídeo]|dáta=2019-07-08|language=pt-PT|work=Impala|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820171628/https://www.impala.pt/desporto/joao-felix-atletico-madrid/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dn.pt/desportos/oficial-joao-felix-no-atletico-de-madrid-11056397.html|teideal=João Félix no At. Madrid por sete temporadas|language=pt|work=www.dn.pt|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>.
Rinne Félix a chéad chluiche iomaíoch an 19 Lúnasa 2019, i mbua 1–0 ar [[Getafe CF|Getafe]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.marca.com/en/football/spanish-football/cronica/2019/08/19/5d59d500268e3e1b448b45c2.html|teideal=Atletico Madrid start the season in typical fashion|dáta=2019-08-18|language=en|work=MARCA in English|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Bhuaigh Félix cic pionóis do Atlético le linn an chluiche, áfach, níor éirigh le [[Álvaro Morata]] é a scóráil<ref>{{Lua idirlín|url=https://pt.besoccer.com/noticia/a-jogada-de-joao-felix-de-que-todos-falam-581512|teideal=A jogada de João Félix de que todos falam|language=pt|work=pt.besoccer.com|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820171625/https://pt.besoccer.com/noticia/a-jogada-de-joao-felix-de-que-todos-falam-581512}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.abola.pt/nnh/Noticias/Ver/802008|teideal=A BOLA|language=pt|work=A Bola|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818235517/https://www.abola.pt/nnh/Noticias/Ver/802008}}</ref>. Ar 25 Lúnasa, chuir Félix cúnta ar fáil do [[Vitolo]] i mbua 1-0 i gcoinne [[CD Leganés|Leganés]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://observador.pt/2019/08/25/ainda-sem-golos-mas-com-assistencia-atl-madrid-bate-leganes-com-joao-felix-a-assistir-para-o-golo-da-vitoria/|teideal=Ainda sem golos mas com assistência: Atl. Madrid bate Leganés com João Félix a assistir para o golo da vitória|údar=Mariana Fernandes|language=pt-PT|work=Observador|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Scóráil sé a chéad sprioc [[Primera División de España|La Liga]] an 1 Meán Fómhair, i mbua 3–2 ar [[SD Eibar|Eibar]]; cuireadh in ionad [[Thomas Partey]] é sa 84ú nóiméad. Ar 1 Deireadh Fómhair, scóráil Félix a chéad sprioc sa [[UEFA Champions League|Shraith Seaimpíní UEFA]] agus bhunaigh sé sprioc eile i mbua 2–0 ar shiúl i gcoinne [[Lokomotiv Moscow]], agus é ar an imreoir is óige d’Atlético Madrid sa chomórtas sa phróiseas, ag 19 mbliana d’aois<ref>{{Lua idirlín|url=https://sol.sapo.pt/artigo/672943/joao-felix-estreia-se-a-marcar-na-liga-dos-campeoes-e-faz-historia-ao-quebrar-recorde-video|teideal=João Félix estreia-se a marcar na Liga dos Campeões e faz história ao quebrar recorde {{!}} Vídeo|language=pt|work=Jornal SOL|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>.
An 19 Deireadh Fómhair, d’fhulaing Félix gortú rúitín i gcoinne [[Valencia Club de Fútbol|Valencia]], tar éis dúshlán gríos le [[Dani Parejo]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cmjornal.pt/desporto/futebol/detalhe/joao-felix-lesionou-se-com-gravidade-no-jogo-contra-o-valencia|teideal=João Félix lesionou-se com gravidade no jogo contra o Valência|language=pt-PT|work=www.cmjornal.pt|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Creidtear ar dtús gur mionghortú a bhí ann, aistríodh Félix go dtí an taobhlíne ar feadh míosa tar éis a chinneadh go bhféadfadh an díobháil a bheith go dona<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cmjornal.pt/desporto/futebol/detalhe/saiba-qual-o-tempo-de-paragem-de-joao-felix-apos-lesao|teideal=Saiba qual o tempo de paragem de João Félix após lesão|language=pt-PT|work=www.cmjornal.pt|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. D’fhill Félix ar ais an 23 Samhain i gcluiche 1-1 comhscor i gcoinne [[Granada CF|Granada]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-laliga-santander-granada-cf-atletico-de-madrid-14|teideal=Granada CF vs Atlético de Madrid - LaLiga Santander|language=en|work=Página web oficial de LaLiga {{!}} LaLiga|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113003433/https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-laliga-santander-granada-cf-atletico-de-madrid-14}}</ref>. Le linn na tréimhse seo, bhí Félix ar cheann de na 30 iarrthóir a ainmníodh do [[Ballon d’Or]] 2019<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theportugalnews.com/news/ronaldo-felix-and-silva-nominated-for-ballon-dor/51730|teideal=Ronaldo, Félix and Silva nominated for Ballon d´Or|language=en|work=www.theportugalnews.com|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191128143844/https://www.theportugalnews.com/news/ronaldo-felix-and-silva-nominated-for-ballon-dor/51730}}</ref>.
[[Íomhá:20191002SR.jpg|mion|Félix í rith cluiche [[UEFA Champions League]] leis [[Club Atlético de Madrid|Atlético Madrid]] í gcoinne [[Lokomotiv Moscow]]]]
An 27 Samhain 2019, tháinig Félix ar an dara imreoir Portaingéile, tar éis [[Renato Sanches]], chun Gradam [[Golden Boy]] a bhuachan don imreoir is fearr san Eoraip faoi 21 bliana d’aois, chun tosaigh ar [[Jadon Sancho]] de chuid [[Borussia Dortmund]]<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50570064|teideal=Felix wins Golden Boy award|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. I mí na Nollag, chuir Félix an 28ú háit sna pobalbhreitheanna vótála do Ballon d’Or 2019<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.manisteenews.com/sports/article/US-soccer-star-Rapinoe-wins-Ballon-d-Or-14876298.php|teideal=Megan Rapinoe, Lionel Messi win Ballon d’Or awards - Manistee News Advocate|dáta=2019-12-03|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203150930/https://www.manisteenews.com/sports/article/US-soccer-star-Rapinoe-wins-Ballon-d-Or-14876298.php}}</ref>.
Thar na míonna ina dhiaidh sin, tháinig meath suntasach ar fhoirm Félix agus é ag streachailt le himirt de réir stíl imeartha an bhainisteora [[Diego Simeone]]. Bhí sé ídithe go minic agus é ag iarraidh brú a chur ar imreoirí freasúracha agus níor éirigh go maith leis mar cliathánaí ná mar an dara stailceoir<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.noticiasaominuto.com/desporto/1408480/joao-felix-nao-esta-feliz-no-atletico-o-sistema-de-simeone-desgasta-o|teideal="João Félix não está feliz no Atlético. O sistema de Simeone desgasta-o"|dáta=2020-02-06|language=pt|work=Notícias ao Minuto|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Mar thoradh air sin, thosaigh roinnt meán sa Spáinn ag tagairt do Félix mar teip<ref>{{Lua idirlín|url=https://sol.sapo.pt/artigo/682102/joao-felix-entre-as-desilusoes-da-la-liga|teideal=João Félix entre as desilusões da La Liga|language=pt|work=Jornal SOL|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>.
An 9 Eanáir 2020, rinne Félix a chéad chluiche sa [[Supercopa de España]], ag tosú i mbua 3–2 i gcoinne Barcelona i mbabhtaí leathcheannais an chomórtais<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-supercopa-de-espana-fc-barcelona-atletico-de-madrid-1|teideal=FC Barcelona vs Atlético de Madrid - Supercopa de España|language=en|work=Página web oficial de LaLiga {{!}} LaLiga|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Le linn an chluiche, bhí baint ag Félix le achrann le [[Jordi Alba]] agus a chomhpháirtithe foirne [[Lionel Messi]] agus [[Luis Suárez]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dn.pt/desportos/joao-felix-e-messi-pegados-no-intervalo-do-barcelona-at-madrid-11689592.html|teideal=João Félix e Messi pegados no intervalo do Barcelona-At. Madrid (com vídeo)|language=pt|work=www.dn.pt|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. An 12 Eanáir, chaill Atlético Madrid a n-iomaitheoirí [[Real Madrid Club de Fútbol|Real Madrid]] 4-1 ar phionóis sa chluiche ceannais<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-supercopa-de-espana-real-madrid-atletico-de-madrid-2|teideal=Real Madrid vs Atlético de Madrid - Supercopa de España|language=en|work=Página web oficial de LaLiga {{!}} LaLiga|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. An 23 Eanáir, rinne Félix a chéad uair [[Copa del Rey]] i mBabhta 32, ag soláthar cúnaimh d’[[Ángel Correa]] i gcaillteanas 2-1 i gcoinne [[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultúrtha Leonesa]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-copa-del-rey-cultural-leonesa-atletico-de-madrid-3|teideal=Cultural Leonesa vs Atlético de Madrid - Copa del Rey|language=en|work=Página web oficial de LaLiga {{!}} LaLiga|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Trí lá ina dhiaidh sin, d’fhulaing Félix an dara gortú dá chos i dtarraingt baile 0–0 i gcoinne Leganés, ag tabhairt é neamhghníomhach ar feadh míosa, agus ag cur air go gcaillfeadh sé na chéad trí chluiche sraithe eile de chuid Atlético Madrid, a chuimsigh an dara Darbai Maidrid den séasúr agus an chéad chos ag Atlético Madrid dá mbabhta 16 [[UEFA Champions League|Sraith na Seaimpíní]] i gcoinne seaimpíní [[Liverpool Football Club|Liverpool]] a chosaint<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.abola.pt/nnh/2020-01-29/atletico-madrid-joao-felix-lesiona-se-e-esta-em-duvida-para-o-derbi/826785|teideal=A BOLA|language=pt|work=A Bola|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2020-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200322184736/https://www.abola.pt/nnh/2020-01-29/atletico-madrid-joao-felix-lesiona-se-e-esta-em-duvida-para-o-derbi/826785}}</ref>. D’fhill sé ar ais an 23 Feabhra, ag teacht in áit Vitolo sa 57ú nóiméad, agus ag scóráil an tríú cúl i mbua 3-1 sa bhaile i gcoinne [[Villarreal CF|Villarreal]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2019-2020-laliga-santander-atletico-de-madrid-villarreal-cf-25|teideal=Atlético de Madrid vs Villarreal CF - LaLiga Santander|language=en|work=Página web oficial de LaLiga {{!}} LaLiga|dátarochtana=2021-04-07}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
An 11 Márta 2020, le linn am breise sa dara cuid de cheangal Atlético i gcoinne Liverpool, chuir Félix cúnamh ar fáil do [[Marcos Llorente]] i mbua 3–2 as baile sa deireadh, a cháiligh a fhoireann do bhabhtaí ceathrú ceannais an chomórtais<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/liverpool-vs-atletico-madrid-live-score-champions-league-result-a4385036.html|teideal=Liverpool crash out of Champions League to Atletico Madrid at Anfield|údar=Tom Doyle|dáta=2020-03-12|language=en|work=www.standard.co.uk|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Ar 25 Bealtaine, fógraíodh go raibh gortú ar a ghlúin chlé ag Félix, ag cur iallach air a bheithar an taobhlíne ar feadh trí seachtaine ar a laghad<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jn.pt/desporto/artigo/joao-felix-lesiona-se-nos-ligamentos-do-joelho-esquerdo/12235797|teideal=João Félix lesiona-se nos ligamentos do joelho esquerdo|work=www.jn.pt|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. An 13 Lúnasa, cuireadh Félix ina ionad sa dara leath i gcoinne [[FC Red Bull Leipzig|RB Leipzig]] i mbabhtaí ceathrú ceannais Sraith na Seaimpíní, ag buachan agus ag scórail pionóis chun cothromú a dhéanamh d’Atlético; chríochnódh an cluiche i caill 1–2 a d’fhág go raibh a thaobh ag imeacht ón gcomórtas<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53730258|teideal=Leipzig into Champions League semi-final|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>.
==== Seasúr 2020-2021 ====
An 27 Meán Fómhair 2020, i gcluiche oscailte La Liga Atlético, scóráil Félix, thug sé cúnamh agus d’éirigh leis pionós a bhuachan dá thaobh tar éis dó a bheith salach laistigh den bhosca (ar theip ar [[Saúl Ñíguez]] a thiontú ina dhiaidh sin), i mbua 6-1 ag Atlético ina choinne Granada<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/football/2020/sep/27/luis-suarez-comes-off-bench-to-score-atletico-debut-double-in-rout-of-granada|teideal=Luis Suárez comes off bench to score Atlético debut double in rout of Granada|dáta=2020-09-27|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. An 27 Deireadh Fómhair, scóráil sé peire i mbua 3–2 ar [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] i gcéim ghrúpa Sraith na Seaimpíní UEFA 2020–21<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54710295|teideal=Atlético Madrid v FC Red Bull Salzburg|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Tar éis peire cúl le cúl i gcoinne [[CA Osasuna|Osasuna]] agus [[Cádiz CF|Cádiz]] i La Liga, ainmníodh é mar Imreoir na Míosa na sraithe do mhí na Samhna 2020<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/joao-felix-named-laliga-santander-player-of-the-month-for-november|teideal=Joao Felix named LaLiga Santander Player of the Month for November|language=en|work=Página web oficial de LaLiga {{!}} LaLiga|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2021-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210116023558/https://www.laliga.com/en-GB/news/joao-felix-named-laliga-santander-player-of-the-month-for-november}}</ref>. An 1 Nollaig, scóráil Félix i gcoinne seaimpíní na hEorpa [[Fußball-Club Bayern München|Bayern München]] agus a thaobh ag tarraingt 1–1 sa deireadh<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55134428|teideal=Atletico fate in balance after Bayern draw|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. An 24 Eanáir 2021, scóráil sé ceanntásc ó chúinne chun cothromú a dhéanamh d’Atlético ina mbua 3-1 ar [[Valencia Club de Fútbol|Valencia]], ag scóráil a chéad sprioc sraithe le breis agus dhá mhí<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2021/01/24/600df24e22601d59698b456d.html|teideal=Atletico Madrid ratings vs Valencia: This is the Joao Felix we want to see|dáta=2021-01-24|language=en|work=MARCA|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>.
== Gairm idírnasiunta ==
=== Oíge ===
An 14 Meitheamh 2017, chuir Félix tús lena shlí bheatha idirnáisiúnta le [[Foireann sacair náisiúnta na Portaingéile faoi-18|foireann faoi-18 na Portaingéile]], ag díospóireacht i gcoinne na [[Foireann sacair naisiúnta Iorua faoi-18|hIorua]], ag teacht in áit [[Elves Baldé]] sa 58ú nóiméad. Sa chluiche cairdiúil seo, scóráil Félix dhá chúilín i mbua 3–0 i [[Liospóin]]. An 10 Deireadh Fómhair 2017, rinne Félix a chéad fhoireann [[Foireann sacair náisiúnta na Portaingéile faoi-21|d’fhoireann faoi-21 na Portaingéile]] maidir le cáilíocht [[Chraobh Faoi-21 Eorpach UEFA]] 2019, i caill 3-1 in aghaidh na [[Foireann sacair náisiúnta Boisnia agus Heirseagaivéin faoi-21|Boisnia agus Heirseagaivéin]], ag teacht in áit [[Xadas]] sa 56ú nóiméad<ref>{{Lua idirlín|url=https://pt.uefa.com/under21/match/2022501--bosnia-and-herzegovina-vs-portugal/?referrer=%2funder21%2fseason%3d2019%2fmatches%2fround%3d2000803%2fmatch%3d2022501%2f|teideal=Bósnia e Herzegovina-Portugal {{!}} Sub-21|údar=UEFA.com|language=pt|work=UEFA.com|dátarochtana=2021-04-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.record.pt/internacional/competicoes-de-selecoes/europeu-sub-21/detalhe/sub-21-bosnia-portugal-em-direto|teideal=Bósnia-Portugal, 3-1: Primeira derrota em apuramentos em seis anos|language=pt-PT|work=www.record.pt|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. An 15 Eanáir 2018, rinne Félix a chéad chluiche [[Foireann sacair náisiúnta na Portaingéile faoi-19|d’fhoireann faoi-19 na Portaingéile]] mar ionadach 27 nóiméad do [[Jorge Teixeira]] gortaithe i mbua 2-1 thar an [[Foireann sacair náisiúnta an Tuirc faoi-19|Tuirc]]. An 23 Márta 2018, scóráil Félix a chéad sprioc idirnáisiúnta d’fhoireann faoi-21 na Portaingéile i greadadh 7–0 ar [[Foireann sacair náisiúnta Lichtinstéin faoi-21|Lichtinstéin]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://pt.uefa.com/under21/match/2022482--liechtenstein-vs-portugal/?referrer=%2funder21%2fseason%3d2019%2fmatches%2fround%3d2000803%2fmatch%3d2022482%2f|teideal=Liechtenstein-Portugal {{!}} Sub-21|údar=UEFA.com|language=pt|work=UEFA.com|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Ag deireadh an phróisis cháilithe, bhí ceithre chúilín scóráilte aige, ag cabhrú leis an bPortaingéil a threorú chuig na cluichí cáilithe<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.zerozero.pt/news.php?id=233064|teideal=Brilho de uma geração deu para o playoff, para já :: zerozero.pt|language=pt|work=www.zerozero.pt|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Sa chéad chuid de na cluichí athimirt, thug an Phortaingéil aghaidh ar an [[Foireann sacair náisiúnta bPolainn faoi-21|bPolainn]] i mbua 1-0 ar shiúl, ach sa deireadh chaill siad sa dara cos i gcluiche baile 2-1, ní cáiliú don chomórtas<ref>{{Lua idirlín|url=https://pt.uefa.com/under21/match/2025681--poland-vs-portugal/?referrer=%2funder21%2fseason%3d2019%2fmatches%2fround%3d2000804%2fmatch%3d2025681%2f|teideal=Polónia-Portugal {{!}} Sub-21|údar=UEFA.com|language=pt|work=UEFA.com|dátarochtana=2021-04-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://pt.uefa.com/under21/match/2025682--portugal-vs-poland/?referrer=%2funder21%2fseason%3d2019%2fmatches%2fround%3d2000804%2fmatch%3d2025682%2f|teideal=Portugal-Polónia {{!}} Sub-21|údar=UEFA.com|language=pt|work=UEFA.com|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>.
Le linn a shlí bheatha idirnáisiúnta óige, rachadh Félix ar aghaidh chun ionadaíocht a dhéanamh ar na foirne faoi-18, faoi-19 agus faoi-21, ag bailiú 14 caipín óige agus ag scóráil 6 sprioc san iomlán.
=== Sinsir ===
An 15 Márta 2019, glaodh ar Félix ar an bh[[Foireann sacair náisiunta an Portaingéile|foireann shinsearach]] den chéad uair do chluichí cáilithe [[UEFA Euro 2020|Euro 2020 UEFA]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.slbenfica.pt/en-us/agora/noticias/2018-2019/03/15/futebol-jogadores-benfica-convocados-selecao-portugal-jogos-ucrania-e-servia-apuramento-europeu|teideal=Eagles called up to the National Team|language=en|work=www.slbenfica.pt|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Le linn oiliúna leis an scuad náisiúnta, ghortaigh Félix a chos agus dá bhrí sin chaill sé cluiche na Portaingéile i gcoinne na [[Foireann sacair náisiunta Seirbia|Seirbia]] an 25 Márta<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jn.pt/desporto/uefa-deixa-lesionado-joao-felix-de-fora-do-portugal-servia-10721509.html|teideal=UEFA deixa lesionado João Félix de fora do Portugal-Sérvia|language=pt|work=www.jn.pt|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>.
Roghnaíodh Félix freisin do scuad Cluichí Ceannais [[Sraith na Náisiún UEFA 2019]] ar ithir bhaile<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.skysports.com/football/news/13954/11727023/portugal-name-cristiano-ronaldo-and-joao-felix-in-nations-league-squad|teideal=Portugal name Cristiano Ronaldo and Joao Felix in Nations League squad|language=en|work=Sky Sports|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Rinne sé a chéad chluiche idirnáisiúnta don fhoireann shinsearach an 5 Meitheamh i gcoinne na [[Foireann sacair naísiunta an hEilvéise|hEilvéise]] sna babhtaí leathcheannais, áit ar cuireadh in ionad é sa 71ú nóiméad í bhua 3-1<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.skysports.com/football/news/13954/11735790/joao-felix-is-rated-at-106m-but-he-struggled-on-his-portugal-debut|teideal=Joao Felix is rated at £106m but he struggled on his Portugal debut|language=en|work=Sky Sports|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Ceithre lá ina dhiaidh sin, bhuaigh an Phortaingéil í gcoinne an [[Foireann sacair naísiunta an Ísiltír|Ísiltír]] 1–0 i gcluiche ceannais an chomórtais<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sportsmole.co.uk/football/portugal/uefa-nations-league/result/result-guedes-scores-winner-as-portugal-land-nations-league-title_361579.html|teideal=Result: Guedes scores winner as Portugal land Nations League|language=en-GB|work=Sports Mole|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Scóráil sé a chéad sprioc idirnáisiúnta an 5 Meán Fómhair 2020 i mbua 4-1 sa bhaile thar an [[Foireann sacair náisiunta an gCróit|gCróit]] i Sraith na Náisiún UEFA<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2029991--portugal-vs-croatia/postmatch/report/|teideal=Portugal 4-1 Croatia: Holders ease to emphatic victory|údar=UEFA.com|dáta=2020-09-05|language=en|work=UEFA.com|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>.
== Stíl imeartha ==
Measann Benfica go bhfuil Felix ar cheann de na himreoirí is geallta chun céim a bhaint amach óna n-acadamh óige. Meastar freisin mar cheann de na himreoirí óga is geallta i sacair an domhain<ref>{{Lua idirlín|url=https://en.as.com/en/2019/06/18/football/1560852116_870651.html|teideal=Tactical analysis of Joao Félix: a difference-making transfer|dáta=2019-06-18|language=en|work=AS.com|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2021-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411125108/https://en.as.com/en/2019/06/18/football/1560852116_870651.html}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.paraeles.pt/desporto/joao-felix-uma-mistura-de-rui-costa-e-joao-pinto-com-tracos-de-cruyff/|teideal=João Félix, uma mistura de Rui Costa e João Pinto com traços de Cruyff (com vídeos)|dáta=2019-02-06|language=pt-PT|work=Para Eles|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Is imreoir ard-sciliúil agus teicniúil é Félix, atá in ann imirt i roinnt post ionsaí<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2019/04/17/sport/joao-felix-benfica-spt-intl/index.html|teideal=Joao Felix: The Benfica teen who is a 'star already'|údar=By Eoghan Macguire CNN|dáta=2019-04-17|language=en|work=CNN|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Mar gheall ar a solúbthacht; Le linn a shlí bheatha, imlonnaíodh é mar bhuailteoir, mar an dara stailceoir, nó fiú mar shreangóir, cé gurb é an príomhshuíomh atá aige ná imreoir lár páirce atá ag ionsaí<ref name=":3" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://observador.pt/2018/08/25/joao-felix-o-miudo-dos-pestinhas-que-saiu-do-fc-porto-por-ser-magricelas-e-esta-a-ganhar-cabedal-no-benfica/|teideal=João Félix, o miúdo dos Pestinhas que saiu do FC Porto por ser magricelas e está a ganhar cabedal no Benfica|údar=Bruno Roseiro|language=pt-PT|work=Observador|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Le linn a t-am leis Benfica, d’imir Félix go príomha mar an dara stailceoir i bhfoirmiú 4-4-2, ag nascadh le lár na páirce agus ag cruthú deiseanna scórála don chéad bhuailteoir agus dó féin<ref name=":3" /><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48385500|teideal=The most exciting player since Ronaldo? Who is Joao Felix?|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Le Atlético, imríonn sé den chuid is mó mar cliathánaí i bhfoirmiú 4-4-2, cé gur imir sé mar an dara stailceoir ar ócáid gan a lán rath<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2020/02/25/5e5510c222601d46538b459b.html|teideal=Joao Felix is finally seeing the light|dáta=2020-02-25|language=en|work=MARCA in English|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. Imreoir gasta 's cliste, agus súil aige ar an cúl, is iad na príomhthréithe atá aige ná a luas, a chruthaitheacht, a chríochnú, a dteagmháil ar an liathróid, agus a scileanna dribble, chomh maith lena fhís agus a rith beacht<ref name=":3" /><ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://bleacherreport.com/articles/2858128-matthijs-de-ligt-joao-felix-jadon-sancho-on-20-man-2019-golden-boy-shortlist|teideal=Matthijs de Ligt, Joao Felix, Jadon Sancho on 20-Man 2019 Golden Boy Shortlist|údar=Matt Jones|language=en|work=Bleacher Report|dátarochtana=2021-04-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/atletico-madrids-joao-felix-is-the-best-signing-of-the-summer-183220159.html|teideal=Atletico Madrid's Joao Felix is the best signing of the summer|language=en-CA|work=ca.sports.yahoo.com|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2019-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190903051540/https://ca.sports.yahoo.com/news/atletico-madrids-joao-felix-is-the-best-signing-of-the-summer-183220159.html}}</ref>. Mar gheall ar a stíl imeartha cuireadh i gcomparáid é le [[Kaká]] agus le hiar-imreoirí Benfica [[Rui Costa]] agus [[João Pinto]]<ref name=":3" /><ref name=":2" />; Chuir roinnt daoine é i gcomparáid le captaen na Portaingéile [[Cristiano Ronaldo]]<ref name=":3" /> chomh maith le seantósai-Atlético Madrid [[Sergio Agüero]] agus [[Antoine Griezmann]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.marca.com/en/football/spanish-football/2019/12/10/5deec35ee2704e4e418b45ae.html|teideal=It's time for Joao Felix to become Griezmann|dáta=2019-12-10|language=en|work=MARCA in English|dátarochtana=2021-04-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.telegraphindia.com/sports/diego-forlan-sees-sergio-aguero-in-atleticos-young-joao-felix/cid/1710503|teideal=Diego Forlan sees Sergio Aguero in Atletico’s young Joao Felix|work=www.telegraphindia.com|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>.
== Saol péarsantra ==
Is múinteoirí iad tuismitheoirí Félix, Carlos (athair) agus Carla (máthair). Tá deartháir níos óige aige, Hugo, a imríonn do ranna óige Benfica<ref>{{Lua idirlín|url=https://observador.pt/2019/06/26/ha-um-felix-que-sai-mas-tambem-ha-um-felix-que-fica-hugo-o-irmao-mais-novo-que-quer-escrever-a-propria-historia/|teideal=Há um Félix que sai mas também há um Félix que fica. Hugo, o irmão mais novo que quer escrever a própria história|údar=Mariana Fernandes|language=pt-PT|work=Observador|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>.Ag fás suas, ba iad laochra Félix ná Kaká agus Rui Costa, an dara ceann imreoir a d’fhéach sé le aithris a dhéanamh air<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dn.pt/desportos/joao-felix-fala-de-tudo-as-praxes-os-idolos-a-relacao-com-vieira-o-n10-e-a-bola-de-ouro-10938513.html|teideal=João Félix fala de tudo. As praxes, os ídolos, a relação com Vieira, o n.º10 e a Bola de Ouro|language=pt|work=www.dn.pt|dátarochtana=2021-04-07|archivedate=2021-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210929011853/https://www.dn.pt/desportos/joao-felix-fala-de-tudo-as-praxes-os-idolos-a-relacao-com-vieira-o-n10-e-a-bola-de-ouro-10938513.html}}</ref>. Tá Félix ag dul don aisteoir Portaingéile [[Margarida Corceiro]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://selfie.iol.pt/voce-na-tv/manuel-luis-goucha/margarida-corceiro-conta-como-comecou-a-namorar-com-joao-felix|teideal=Margarida Corceiro conta como começou a namorar com João Félix|language=pt|work=Selfie|dátarochtana=2021-04-07}}</ref>. In Aibreán 2020, bhronn Félix trealamh ar fheachtas maoinithe slua chuig ospidéal ina bhaile dúchais i Viseu le linn na paindéime Coronavirus ([[COVID-19]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jornaldocentro.pt/|teideal=Jornal do Centro|údar=unify.pt|work=www.jornaldocentro.pt|dátarochtana=2021-04-08}}</ref>).
== Staitistic gairm ==
=== Clúb ===
''Ó 22 Bealtaine 2021''
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" |Club
! rowspan="2" |Seasúr
! colspan="3" |Sraith
! colspan="2" |Corn naísiunta
! colspan="2" |Corn sraith
! colspan="2" |Eoraip
! colspan="2" |Eile
! colspan="2" |Iomlan
|-
!Roinn
!Cúmai
!Goals
!Cúmai
!Cúl
!Cúmai
!Cúl
!Cúmai
!Cúl
!Cúmai
!Cúl
!Cúmai
!Cúl
|-
| rowspan="3" |[[Sport Lisboa é Benfica B|Benfica B]]
|2016–17
| rowspan="2" |[[LigaPro]]
|13
|3
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|13
|3
|-
|2017–18
|17
|4
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|17
|4
|-
! colspan="2" |Iomlán
!30
!7
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!30
!7
|-
| rowspan="2" |[[Sport Lisboa e Benfica|Benfica]]
|2018–19<ref>For Taça de Portugal third round: {{cite news|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/taca-de-portugal/detalhe/sertanense-benfica-em-direto|language=pt|title=Sertanense-Benfica, 0–3|newspaper=Record|date=18 October 2018|access-date=2 March 2020}}</ref>
|[[Primeira Liga]]
|26
|15
|6
|1
|2
|1
|9
|3
| colspan="2" |—
|43
|20
|-
! colspan="2" |Iómlan
!26
!15
!6
!1
!2
!1
!9
!3
! colspan="2" |—
!43
!20
|-
| rowspan="3" |[[Club Atlético de Madrid|Atlético Madrid]]
|2019–20
| rowspan="2" |[[Primera División de España|La Liga]]
|27
|6
|1
|0
| colspan="2" |—
|6
|3
|2
|0
|36
|9
|-
|2020–21
|24
|7
|1
|0
| colspan="2" |—
|8
|3
| colspan="2" |—
|33
|10
|-
! colspan="2" |Iomlan
!58
!13
!2
!0
! colspan="2" |—
!14
!6
!2
!0
!69
!19
|-
! colspan="3" |Iomlán gairm
!114
!35
!8
!1
!2
!1
!23
!9
!2
!0
!149
!46
|}
=== Idírnaisiunta ===
''Ó 27 Meatheamh 2021''
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!Foireann naísiunta
!Bhlian
!Cúmai
!Cúl
|-
| rowspan="3" |[[Foireann sacair naísiunta an Portaingéile|An Portaingéile]]
|2019
|5
|0
|-
|2020
|8
|3
|-
|2021
|5
|0
|-
! colspan="2" |Iomlan
!18
!3
|}
==== Cúl idírnaisiunta ====
{| class="wikitable sortable"
!Ui.
!Data
!Ionad
!Capín
!Céile comhrai
!Scór
!Toradh
!Comórtas
|-
!1
|5 Méan Fomhair 2020
|[[Estádio do Dragão]], [[Porto]], an Portaingéile
| align="center" |6
|{{Bratach|Croatia}}[[Foireann sacair naísiunta an Chroit|an Chroit]]
| align="center" |'''3'''–0
| align="center" |4–1
|[[2020–21 UEFA Nations League A]]
|-
!2
|11 Samhain 2020
|[[Estádio da Luz]], [[Liospóin|Lisboa]], an Portaingéile
| align="center" |11
|{{Bratach|Andorra}}[[Foireann sacair naisiúnta Andóra|Andóra]]
| align="center" |'''7'''–0
| align="center" |7–0
|Cairdiul
|-
!3
|17 Samhain 2020
|[[Stadion Poljud]], [[Split]], an Chróit
| align="center" |13
|{{Bratach|Croatia}}an Chroit
| align="center" |'''2'''–1
| align="center" |3–2
|2020–21 UEFA Nations League A
|}
== Onóracha ==
=== Club ===
'''Benfica'''
* [[Primera División de España|Primeira Liga]]: 2018–19
=== Idírnaisiuntá ===
An Portaingéile
* [[UEFA Nations League]]: 2018–19
=== Aonair ===
* [[Primeira Liga]] Imreoir an Mhí: Eanaír 2019<ref>{{cite news|url=http://www.ligaportugal.pt/pt/epocas/20182019/noticias/geral/premios/melhores-de-janeiro-joao-felix-e-pedro-henrique-em-destaque/|language=pt|date=12 February 2019|title=Melhores de janeiro: João Félix e Pedro Henrique em destaque|trans-title=Best of January: João Félix and Pedro Henrique in evidence|publisher=[[Liga Portugal]]|access-date=14 February 2019}}</ref>
* [[SJPF Young Player of the Month]]: Eanaír 2019<ref>{{cite news|url=https://www.abola.pt/Clubes/Noticias/Ver/773678/40|language=pt|date=14 February 2019|title=Sindicato também distingue João Félix|trans-title=Syndicate also distinguish João Félix|url-status=dead|newspaper=A Bola|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217030216/https://www.abola.pt/Clubes/Noticias/Ver/773678/40|archive-date=17 February 2019|access-date=16 February 2019|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=8 Aibreán 2021|archivedate=17 Feabhra 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190217030216/https://www.abola.pt/Clubes/Noticias/Ver/773678/40}}</ref>
* [[UEFA Europa League]]: Scúad den séasúr 2018–19<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=2606568.html|title=UEFA Europa League Squad of the 2018/19 Season|website=UEFA|date=30 May 2019}}</ref>
* [[CNID Best Revelation Footballer of the Year]]: 2019<ref>{{cite web|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/bruno-fernandes-eleito-futebolista-da-i-liga-pelos-associados-do-cnid|language=pt|title=Bruno Fernandes eleito futebolista da I Liga pelos associados do CNID|trans-title=Bruno Fernandes voted footballer of I League by CNID members|website=SAPO Desporto|date=21 May 2019|access-date=1 June 2019}}</ref>
* Primeira Liga Imreoir Óg is fearr den bhliain: 2018–19<ref>{{cite news|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/joao-felix-eleito-jogador-jovem-do-ano-de-20182019|language=pt|work=SAPO Desporto|date=5 July 2019|title=João Félix eleito Jogador Jovem do Ano de 2018/2019|trans-title=João Félix elected 2018–19 Young Player of the Year|access-date=6 July 2019}}</ref>
* [[Golden Globes]]: 2019 Imreoir núa is fearr<ref>{{cite news|url=https://sicnoticias.pt/cultura/2019-09-30-Os-Globos-de-Ouro-foram-para|language=pt|work=[[SIC Notícias]]|date=30 September 2019|title=Os Globos de Ouro foram para...|trans-title=The Golden Globes went to...|access-date=30 September 2019}}</ref>
* A Bola Imreoir den bhliain: 2019<ref>{{Lua físeán|url=https://www.youtube.com/watch?v=3zU5d0ZsY2I|title=Entrevista a João Félix- Jogador do ano para o jornal A BOLA.|author=A Bola TV|publisher=[[YouTube]]|access-date=7 Eanáir 2020}}</ref>
* [[Golden Boy]]: 2019<ref name="GoldenBoy">{{cite web|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2019/11/27-63853409/il_profilo_del_golden_boy_joo_flix_il_predestinato/|language=it|title=Il profilo del Golden Boy João Félix: il predestinato|trans-title=The profile of the Golden Boy João Félix: the predestined|date=27 November 2019|publisher=Tuttosport|access-date=27 November 2019|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=8 Aibreán 2021|archivedate=27 Samhain 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191127180131/https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2019/11/27-63853409/il_profilo_del_golden_boy_joo_flix_il_predestinato/}}</ref>
* [[Globe Revelation Player]]: 2019<ref>{{cite news|url=https://www.jn.pt/desporto/cristiano-ronaldo-e-joao-felix-ganham-globe-soccer-awards-11659548.html|title=Cristiano Ronaldo e João Félix ganham Globe Soccer Awards|newspaper=Jornal de Notícias|date=29 December 2019|access-date=29 December 2019}}</ref>
* [[Ballon d'Or]]: 2019 (28ú ait)<ref>{{cite news|url=https://www.francefootball.fr/diaporama/Le-classement-complet-du-ballon-d-or-france-football-2019/7777/#30|title=The complete ranking of the Ballon d'Or France Football 2019|newspaper=France Football|date=2 December 2019|access-date=9 December 2019|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=8 Aibreán 2021|archivedate=2 Nollaig 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202201606/https://www.francefootball.fr/diaporama/Le-classement-complet-du-ballon-d-or-france-football-2019/7777/#30}}</ref>
* [[Kopa Trophy]]: 3ú ait (2019)<ref>{{cite news|url=https://www.nu.nl/voetbal/6015102/de-ligt-wint-kopa-trophy-voor-s-werelds-beste-speler-tot-21-jaar.html|language=nl|title=De Ligt wint Kopa Trophy voor 's werelds beste speler tot 21 jaar|website=[[NU.nl]]|date=2 December 2019|access-date=2 December 2019}}</ref>
* [[La Liga Player of the Month]]: Samhain 2020<ref name="November POTM">{{Cite news|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/joao-felix-named-laliga-santander-player-of-the-month-for-november|title=Joao Felix named LaLiga Santander Player of the Month for November|date=3 December 2020|access-date=4 December 2020|publisher=La Liga|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=8 Aibreán 2021|archivedate=16 Eanáir 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210116023558/https://www.laliga.com/en-GB/news/joao-felix-named-laliga-santander-player-of-the-month-for-november}}</ref>
== Tagairtí ==
{{DEFAULTSORT:Félix, João}}
miltxawbwfx5qv5xojy80ccmlgg9lo6
John O'Hart
0
99016
1314180
1246111
2026-05-19T16:07:26Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ Typo
1314180
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[ginealas|Gineolaí]] Éireannach ba ea ''' John O'Hart ''' (1824–1902).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1139|title=O’HART, John (1824–1902) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh é i g[[Crois Mhaoilíona]], [[Contae Mhaigh Eo]]. [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach Rómhánach]] agus [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí Éireannach]] díograiseach, bhí sé ar intinn ag O'Hart éirí ina shagart ach ina ionad sin chaith sé dhá bhliain ina gharda. Bronnadh [[Associate in Arts]] air ó [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]. D'oibrigh sé sa ''Commissioners of National Education'' le linn an [[an Gorta Mór|Ghorta Mhóir]]. D'oibrigh sé mar ghineolaí agus bhí suim aige i stair na hÉireann. Fuair sé bás sa bhliain 1902 in [[Cluain Tarbh]], agus é 78 bliain d'aois.
Foilsíodh a shaothar ''Irish pedigrees; or, The origin and stem of the Irish nation'' don chéad uair sa bhliain 1876, agus go leor eile ó shin i leith. Foilsíodh ''The Irish and Anglo-Irish landed gentry'' le 800 leathanach, don chéad uair sa bhliain 1884, agus arís sa bhliain 1969, agus réamhrá ann le h[[Edward MacLysaght]], céad {{h|Príomh-Aralt na hÉireann}}.
Bhí [[Cú Choigcríche Ó Cléirigh]], [[an Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Firbhisigh]] agus Ó Fearghail, i dteannta le h[[Annála na gCeithre Máistrí]], ina bhfoinsí dó dosna ginealaigh mheánaoiseacha. Do ghinealaigh ina dhiaidh sin, bhain sé úsáid as saothair le [[Bernard Burke]], John Collins agus eile.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:O'Hart, John}}
[[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]]
{{síol}}
d20juuwlvh7pt5msouyxwi9dubj7wwo
1314181
1314180
2026-05-19T16:08:28Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ Seán Ó hAirt
1314181
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[ginealas|Gineolaí]] Éireannach ba ea '''Seán Ó hAirt''' (Béarla: ''' John O'Hart ''') (1824–1902).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1139|title=O’HART, John (1824–1902) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh é i g[[Crois Mhaoilíona]], [[Contae Mhaigh Eo]]. [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach Rómhánach]] agus [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí Éireannach]] díograiseach, bhí sé ar intinn ag O'Hart éirí ina shagart ach ina ionad sin chaith sé dhá bhliain ina gharda. Bronnadh [[Associate in Arts]] air ó [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]. D'oibrigh sé sa ''Commissioners of National Education'' le linn an [[an Gorta Mór|Ghorta Mhóir]]. D'oibrigh sé mar ghineolaí agus bhí suim aige i stair na hÉireann. Fuair sé bás sa bhliain 1902 in [[Cluain Tarbh]], agus é 78 bliain d'aois.
Foilsíodh a shaothar ''Irish pedigrees; or, The origin and stem of the Irish nation'' don chéad uair sa bhliain 1876, agus go leor eile ó shin i leith. Foilsíodh ''The Irish and Anglo-Irish landed gentry'' le 800 leathanach, don chéad uair sa bhliain 1884, agus arís sa bhliain 1969, agus réamhrá ann le h[[Edward MacLysaght]], céad {{h|Príomh-Aralt na hÉireann}}.
Bhí [[Cú Choigcríche Ó Cléirigh]], [[an Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Firbhisigh]] agus Ó Fearghail, i dteannta le h[[Annála na gCeithre Máistrí]], ina bhfoinsí dó dosna ginealaigh mheánaoiseacha. Do ghinealaigh ina dhiaidh sin, bhain sé úsáid as saothair le [[Bernard Burke]], John Collins agus eile.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:O'Hart, John}}
[[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]]
{{síol}}
9mzds6p0rpqcq573955ng6487rdsitw
Uallach ingen Muinecháin
0
99213
1314228
1206849
2026-05-19T19:37:32Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314228
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[File]] agus [[Ollamh Éireann]] ba ea ''' Uallach ingen Muinechain ''' (bás 934).<ref name="Meek 1996">{{cite book |last=Meek |first=Christine |title=The fragility of her sex? : medieval Irishwomen in their European context |url=https://archive.org/details/thefragilityofhe0000unse |year=1996 |publisher=Four Courts Press |location=Baile Átha Cliath |isbn=1851821724 |author2=Simms, Katharine}}</ref>
[[Corca Dhuibhne]] as [[Contae Chiarraí]] ba ea muintir Uallaigh. Deirtear gur ''banfile h-Erend'' í ina tásc i n[[Annála Inis Faithlinn]].<ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AIF 934.2</ref><ref name="Meek 1996" /> Ní fheictear banfhilí ach go rí-annamh sna foinsí Gaelacha, agus níl aon rud eile ar eolas fúithi nó a cuid saothar.
== Foinsí ==
* Máire Ní Dhonnchadha, ''Uallach ingen Muinechain'', in ''The Encyclopaedia of Ireland'', lch. 1087, Baile Átha Cliath, 2003.
== Naisc sheachtracha ==
*[http://www.ucc.ie/celt/published/G100005B/index.html Annals of the Four Masters]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{s-start}}
{{s-bef | roimh = [[Bard Boinne]]}}
{{s-ttl | teideal = [[Ollamh Éireann]] | bliain =931–934}}
{{s-aft | tar éis = [[Cormacán Éigeas]]}}
{{s-end}}
{{DEFAULTSORT:Uallach ingen Muinechain}}
[[Catagóir:Ollaimh Éireann]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
ctpgfjcoypgks6zxbgh1ho55j1p6jg4
Slat na ríghe
0
99862
1314170
1174097
2026-05-19T15:40:29Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ Nasc
1314170
wikitext
text/x-wiki
Príomhchomhartha údarás agus teannta insealbhaithe an rí Ghaelaigh ba ea '''slat na ríghe''' nó '''slat tighearnais'''.<ref>[[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin]], ll. 425 ff; FitzPatrick 2004, lch. 58</ref> Feictear é don chéad uair sa scéal ''Beatha Naomh Máedóic Fearna'', ach glactar leis go raibh sé in úsáid i bhfad roimhe sin;<ref>FitzPatrick 2004, lch. 58 agus ''passim''</ref> agus don uair dheireanach in Éirinn go luath sa 17ú haois. San [[Albain]], baineadh úsáid as an slat go dtí an 13ú haois, ag insealbhuithe a ríthe deireanacha Gaelacha.<ref>ba é [[Alasdair III na hAlban]] an deireanach; Bannerman 1989.</ref> agus [[Triath nan Eilean|Tiarnaí]] [[Gall-Ghaeil|Ghall-Ghaeil]] na nOileán go dtí an 15ú haois.<ref>Feictear insealbhú [[Domhnall Ìle|Dhomhnaill Ìle]] I Leabhar Book ''Clanranald'', eag. & aistr. Cameron, ll. 160–1.[https://books.google.com/books?id=NL3TAAAAMAAJ&pg=PA160]</ref>
Tar éis [[ionradh na Normannach]], d'éirigh Gaelaithe iad roinnt clann [[Angla-Normannaigh|Angla-Normannach]] mar shampla [[De Búrca]] as [[Mac William Íochtar]], agus glacadar le Slat na ríghe.<ref>FitzPatrick 2004, lch. 214, ''passim''</ref>
== Tréithe agus siombalachas ==
De réir cuir síos le [[Seathrún Céitinn]], ba ghá don tslat bheith idir bhán (ag léiriú glaineachta) agus díreach (ag léiriú ceartais).<ref>Céitinn, lch. 23</ref>
== Deasghnáth ==
Ar fud an domhain Ghaelaigh, bhíodh an t-aidhm céanna ag an Slat, ach is amhlaidh go n-athraíodh na sonraí ó áit go háit, go suntasach ag té a mbronnadh é don tiarna nó rí nua.<ref>Ó Donnabháin, ll. 425 ff</ref>
'' A note to the pedigree of the [[O'Mahony|O'Mahonys]] at Lambeth, written by [[George Carew (diplomat)|Sir George Carew]], circa 1600/3:
{{cquote|[[McMahon|O'Mahon's]] country doeth follow the ancient [[Tanistry|Tanist law]] of Ireland; and unto whom [[MacCarthy Reagh|Mac Carthy Reagh]] shall give a white rod, he is O'Mahon, or Lord of the Country; but the giving of the rod avails nothing except he be chosen by the followers, nor yet the election without the rod. The MacCarthy Reagh was inaugurated with the same ceremonial with which he inaugurated the O'Mahon and other dependent chiefs. There was a grievance attached to this, and it did not escape the keen eyes of the Cork juries, who presented: 'That when any Lord or Gentleman of the Irishry within this county, is made Lord or Captain of his name or kindredtie, he taketh of every inhabitant, [[freehold (law)|freeholder]], and [[Leasehold estate|tenant]] under him, a [[cow]] to be paid for erecting a rod in that name.<ref>{{lua idirlín |url = https://celt.ucc.ie//published/E600000/note062.html |teideal = Note 62 for Letter Book of Florence Mac Carthy Reagh, Tanist of Carbery, Mac Carthy Mór |website = celt.ucc.ie}}</ref>}}
== Parlaimint na hAlban ==
Roimh [[Achtanna an Aontais 1707]], bhíodh ann 'Uiséir na Slaite Báine' i bParlaimint na [[Albain|hAlban]] i n[[Dún Éideann]], a bhí ról aige cosúil le 'hUiséir na [[Slat Dhubh|Slaite Duibhe]]' i bParlaimintí [[Sasana]], [[Ríocht na Breataine Móire]] agus na [[Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]].<!--
'' The ''Heritable Usher of the White Rod'' is the only example of an office of [[the Crown]] becoming incorporated as a company. The [[Walker Trust Act, 1877]], incorporated the office into the [[Walker Trustees]], entitling the trustees to charge dues from anyone receiving an honour from the Crown. In 1908 the [[Society of Knights Bachelor]] was formed to contest this right, but a [[Court of Session]] case the following year confirmed the right of the Walker Trustees to charge recipients of honours. However, the Society of Knights Bachelor won an [[appeal to the House of Lords]] in 1911.<ref>{{cite web|url=http://www.iskb.co.uk/TODAY.htm|title=Origin of the Society of Knights Bachelor|publisher=Imperial Society of Knights Bachelor|accessdate=28 July 2011|location=London}}</ref>
'' The [[Bishop of Edinburgh|Lord Bishop of Edinburgh]], as ex officio chair of the Walker Trustees, is the Heritable Usher of the White Rod. The current holder is [[The Right Reverend|The Rt Rev.]] [[John Armes|Dr John A. Armes]], [[Bishop of Edinburgh]], but the role carries no duties.{{clarify|date=December 2012}}-->
== Féach freisin ==
* [[Suíomhanna ríoga Éireann]]
* [[Dún Tulaí Óige]]
* [[Ríthe Éireann]]
* [[Lord Great Chamberlain]]
* [[Lord High Steward of Ireland]]
* [[Peerage]]
== Foinsí ==
* [[John Bannerman|Bannerman, John]], [https://www.jstor.org/pss/25530415 "The King's Poet and the Inauguration of Alexander III"], in ''The Scottish Historical Review'', iml.. 68, ui. 186, cuid 2 (Deireadh Fómhair. 1989): 120–149.
* –, "The Residence of the King's Poet", in ''Scottish Gaelic Studies XVII'' (1996): 24–35.
* [[Seathrún Céitinn|Céitinn, Seathrún]], [[Foras Feasa ar Éirinn]] (c. 1634), [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/index.html CELT]
* [[Leabhar Clanranald]], eag. & aistr. Alexander Cameron, in ''[https://books.google.com/books?id=NL3TAAAAMAAJ Reliquiæ Celticæ. Vol. II]''. Inverness. 1894, ll. 138–309.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], "The consecration of Irish kings", in ''[[Celtica (journal)|Celtica]] 10'' (1973): 1–8.
* [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin, Seán]] (eag.) agus [[Duald Mac Firbis]], ''[https://books.google.com/books?id=fgMGAAAAQAAJ The Genealogies, Tribes and Customs of Hy-Fiachrach]''. Baile Átha Cliath: Irish Archaeological Society. 1844, ll. 425–452.* FitzPatrick, Elizabeth, "[http://www.historyireland.com/volumes/volume9/issue1/features/?id=261 An Tulach Tinóil"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609122715/http://www.historyireland.com/volumes/volume9/issue1/features/?id=261 |date=2011-06-09 }}
* –, ''Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study''. Boydell Press. 2004.
* [[Alice Stopford Green|Green, Alice Stopford]], ''[https://archive.org/details/makingirelandits00greeiala The Making of Ireland and its Undoing: 1200–1600]''. Londain: Macmillan. 1908.
* Kingston, Simon, ''Ulster and the Isles in the Fifteenth Century: the Lordship of the Clann Domhnaill of Antrim''. Baile Átha Cliath: [[Four Courts Press]]. 2004.
* Mitchel, John, ''[https://books.google.com/books?id=8QsFAAAAYAAJ The Life and Times of Aodh O'Neill, Prince of Ulster]''. Nua-Eabhrac: Excelsior Catholic Publishing House. 1879.
* [[Kenneth Nicholls|Nicholls, K. W.]], ''Gaelic and Gaelicized Ireland in the Middle Ages''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2nd edition, 2003.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]
j319mf03niu7t4yh8gwjoey41k94p8m
1314172
1314170
2026-05-19T15:41:26Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ Nasc
1314172
wikitext
text/x-wiki
Príomhchomhartha údarás agus teannta insealbhaithe an rí Ghaelaigh ba ea '''slat na ríghe''' nó '''slat tighearnais'''.<ref>[[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin]], ll. 425 ff; FitzPatrick 2004, lch. 58</ref> Feictear é don chéad uair sa scéal ''Beatha Naomh Máedóic Fearna'', ach glactar leis go raibh sé in úsáid i bhfad roimhe sin;<ref>FitzPatrick 2004, lch. 58 agus ''passim''</ref> agus don uair dheireanach in Éirinn go luath sa 17ú haois. San [[Albain]], baineadh úsáid as an slat go dtí an 13ú haois, ag insealbhuithe a ríthe deireanacha Gaelacha.<ref>ba é [[Alasdair III na hAlban]] an deireanach; Bannerman 1989.</ref> agus [[Triath nan Eilean|Tiarnaí]] [[Gall-Ghaeil|Ghall-Ghaeil]] na nOileán go dtí an 15ú haois.<ref>Feictear insealbhú [[Domhnall Ìle|Dhomhnaill Ìle]] I Leabhar Book ''Clanranald'', eag. & aistr. Cameron, ll. 160–1.[https://books.google.com/books?id=NL3TAAAAMAAJ&pg=PA160]</ref>
Tar éis [[Ionradh na Normannach ar Éirinn|ionradh na Normannach]], d'éirigh Gaelaithe iad roinnt clann [[Angla-Normannaigh|Angla-Normannach]] mar shampla [[De Búrca]] as [[Mac William Íochtar]], agus glacadar le Slat na ríghe.<ref>FitzPatrick 2004, lch. 214, ''passim''</ref>
== Tréithe agus siombalachas ==
De réir cuir síos le [[Seathrún Céitinn]], ba ghá don tslat bheith idir bhán (ag léiriú glaineachta) agus díreach (ag léiriú ceartais).<ref>Céitinn, lch. 23</ref>
== Deasghnáth ==
Ar fud an domhain Ghaelaigh, bhíodh an t-aidhm céanna ag an Slat, ach is amhlaidh go n-athraíodh na sonraí ó áit go háit, go suntasach ag té a mbronnadh é don tiarna nó rí nua.<ref>Ó Donnabháin, ll. 425 ff</ref>
'' A note to the pedigree of the [[O'Mahony|O'Mahonys]] at Lambeth, written by [[George Carew (diplomat)|Sir George Carew]], circa 1600/3:
{{cquote|[[McMahon|O'Mahon's]] country doeth follow the ancient [[Tanistry|Tanist law]] of Ireland; and unto whom [[MacCarthy Reagh|Mac Carthy Reagh]] shall give a white rod, he is O'Mahon, or Lord of the Country; but the giving of the rod avails nothing except he be chosen by the followers, nor yet the election without the rod. The MacCarthy Reagh was inaugurated with the same ceremonial with which he inaugurated the O'Mahon and other dependent chiefs. There was a grievance attached to this, and it did not escape the keen eyes of the Cork juries, who presented: 'That when any Lord or Gentleman of the Irishry within this county, is made Lord or Captain of his name or kindredtie, he taketh of every inhabitant, [[freehold (law)|freeholder]], and [[Leasehold estate|tenant]] under him, a [[cow]] to be paid for erecting a rod in that name.<ref>{{lua idirlín |url = https://celt.ucc.ie//published/E600000/note062.html |teideal = Note 62 for Letter Book of Florence Mac Carthy Reagh, Tanist of Carbery, Mac Carthy Mór |website = celt.ucc.ie}}</ref>}}
== Parlaimint na hAlban ==
Roimh [[Achtanna an Aontais 1707]], bhíodh ann 'Uiséir na Slaite Báine' i bParlaimint na [[Albain|hAlban]] i n[[Dún Éideann]], a bhí ról aige cosúil le 'hUiséir na [[Slat Dhubh|Slaite Duibhe]]' i bParlaimintí [[Sasana]], [[Ríocht na Breataine Móire]] agus na [[Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]].<!--
'' The ''Heritable Usher of the White Rod'' is the only example of an office of [[the Crown]] becoming incorporated as a company. The [[Walker Trust Act, 1877]], incorporated the office into the [[Walker Trustees]], entitling the trustees to charge dues from anyone receiving an honour from the Crown. In 1908 the [[Society of Knights Bachelor]] was formed to contest this right, but a [[Court of Session]] case the following year confirmed the right of the Walker Trustees to charge recipients of honours. However, the Society of Knights Bachelor won an [[appeal to the House of Lords]] in 1911.<ref>{{cite web|url=http://www.iskb.co.uk/TODAY.htm|title=Origin of the Society of Knights Bachelor|publisher=Imperial Society of Knights Bachelor|accessdate=28 July 2011|location=London}}</ref>
'' The [[Bishop of Edinburgh|Lord Bishop of Edinburgh]], as ex officio chair of the Walker Trustees, is the Heritable Usher of the White Rod. The current holder is [[The Right Reverend|The Rt Rev.]] [[John Armes|Dr John A. Armes]], [[Bishop of Edinburgh]], but the role carries no duties.{{clarify|date=December 2012}}-->
== Féach freisin ==
* [[Suíomhanna ríoga Éireann]]
* [[Dún Tulaí Óige]]
* [[Ríthe Éireann]]
* [[Lord Great Chamberlain]]
* [[Lord High Steward of Ireland]]
* [[Peerage]]
== Foinsí ==
* [[John Bannerman|Bannerman, John]], [https://www.jstor.org/pss/25530415 "The King's Poet and the Inauguration of Alexander III"], in ''The Scottish Historical Review'', iml.. 68, ui. 186, cuid 2 (Deireadh Fómhair. 1989): 120–149.
* –, "The Residence of the King's Poet", in ''Scottish Gaelic Studies XVII'' (1996): 24–35.
* [[Seathrún Céitinn|Céitinn, Seathrún]], [[Foras Feasa ar Éirinn]] (c. 1634), [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/index.html CELT]
* [[Leabhar Clanranald]], eag. & aistr. Alexander Cameron, in ''[https://books.google.com/books?id=NL3TAAAAMAAJ Reliquiæ Celticæ. Vol. II]''. Inverness. 1894, ll. 138–309.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], "The consecration of Irish kings", in ''[[Celtica (journal)|Celtica]] 10'' (1973): 1–8.
* [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin, Seán]] (eag.) agus [[Duald Mac Firbis]], ''[https://books.google.com/books?id=fgMGAAAAQAAJ The Genealogies, Tribes and Customs of Hy-Fiachrach]''. Baile Átha Cliath: Irish Archaeological Society. 1844, ll. 425–452.* FitzPatrick, Elizabeth, "[http://www.historyireland.com/volumes/volume9/issue1/features/?id=261 An Tulach Tinóil"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609122715/http://www.historyireland.com/volumes/volume9/issue1/features/?id=261 |date=2011-06-09 }}
* –, ''Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study''. Boydell Press. 2004.
* [[Alice Stopford Green|Green, Alice Stopford]], ''[https://archive.org/details/makingirelandits00greeiala The Making of Ireland and its Undoing: 1200–1600]''. Londain: Macmillan. 1908.
* Kingston, Simon, ''Ulster and the Isles in the Fifteenth Century: the Lordship of the Clann Domhnaill of Antrim''. Baile Átha Cliath: [[Four Courts Press]]. 2004.
* Mitchel, John, ''[https://books.google.com/books?id=8QsFAAAAYAAJ The Life and Times of Aodh O'Neill, Prince of Ulster]''. Nua-Eabhrac: Excelsior Catholic Publishing House. 1879.
* [[Kenneth Nicholls|Nicholls, K. W.]], ''Gaelic and Gaelicized Ireland in the Middle Ages''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2nd edition, 2003.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]
d1hgtrawmwsc52kkg8fzjqijf17p60s
1314178
1314172
2026-05-19T16:05:03Z
Marcas.oduinn
33120
/* Tagairtí */ Catagóir
1314178
wikitext
text/x-wiki
Príomhchomhartha údarás agus teannta insealbhaithe an rí Ghaelaigh ba ea '''slat na ríghe''' nó '''slat tighearnais'''.<ref>[[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin]], ll. 425 ff; FitzPatrick 2004, lch. 58</ref> Feictear é don chéad uair sa scéal ''Beatha Naomh Máedóic Fearna'', ach glactar leis go raibh sé in úsáid i bhfad roimhe sin;<ref>FitzPatrick 2004, lch. 58 agus ''passim''</ref> agus don uair dheireanach in Éirinn go luath sa 17ú haois. San [[Albain]], baineadh úsáid as an slat go dtí an 13ú haois, ag insealbhuithe a ríthe deireanacha Gaelacha.<ref>ba é [[Alasdair III na hAlban]] an deireanach; Bannerman 1989.</ref> agus [[Triath nan Eilean|Tiarnaí]] [[Gall-Ghaeil|Ghall-Ghaeil]] na nOileán go dtí an 15ú haois.<ref>Feictear insealbhú [[Domhnall Ìle|Dhomhnaill Ìle]] I Leabhar Book ''Clanranald'', eag. & aistr. Cameron, ll. 160–1.[https://books.google.com/books?id=NL3TAAAAMAAJ&pg=PA160]</ref>
Tar éis [[Ionradh na Normannach ar Éirinn|ionradh na Normannach]], d'éirigh Gaelaithe iad roinnt clann [[Angla-Normannaigh|Angla-Normannach]] mar shampla [[De Búrca]] as [[Mac William Íochtar]], agus glacadar le Slat na ríghe.<ref>FitzPatrick 2004, lch. 214, ''passim''</ref>
== Tréithe agus siombalachas ==
De réir cuir síos le [[Seathrún Céitinn]], ba ghá don tslat bheith idir bhán (ag léiriú glaineachta) agus díreach (ag léiriú ceartais).<ref>Céitinn, lch. 23</ref>
== Deasghnáth ==
Ar fud an domhain Ghaelaigh, bhíodh an t-aidhm céanna ag an Slat, ach is amhlaidh go n-athraíodh na sonraí ó áit go háit, go suntasach ag té a mbronnadh é don tiarna nó rí nua.<ref>Ó Donnabháin, ll. 425 ff</ref>
'' A note to the pedigree of the [[O'Mahony|O'Mahonys]] at Lambeth, written by [[George Carew (diplomat)|Sir George Carew]], circa 1600/3:
{{cquote|[[McMahon|O'Mahon's]] country doeth follow the ancient [[Tanistry|Tanist law]] of Ireland; and unto whom [[MacCarthy Reagh|Mac Carthy Reagh]] shall give a white rod, he is O'Mahon, or Lord of the Country; but the giving of the rod avails nothing except he be chosen by the followers, nor yet the election without the rod. The MacCarthy Reagh was inaugurated with the same ceremonial with which he inaugurated the O'Mahon and other dependent chiefs. There was a grievance attached to this, and it did not escape the keen eyes of the Cork juries, who presented: 'That when any Lord or Gentleman of the Irishry within this county, is made Lord or Captain of his name or kindredtie, he taketh of every inhabitant, [[freehold (law)|freeholder]], and [[Leasehold estate|tenant]] under him, a [[cow]] to be paid for erecting a rod in that name.<ref>{{lua idirlín |url = https://celt.ucc.ie//published/E600000/note062.html |teideal = Note 62 for Letter Book of Florence Mac Carthy Reagh, Tanist of Carbery, Mac Carthy Mór |website = celt.ucc.ie}}</ref>}}
== Parlaimint na hAlban ==
Roimh [[Achtanna an Aontais 1707]], bhíodh ann 'Uiséir na Slaite Báine' i bParlaimint na [[Albain|hAlban]] i n[[Dún Éideann]], a bhí ról aige cosúil le 'hUiséir na [[Slat Dhubh|Slaite Duibhe]]' i bParlaimintí [[Sasana]], [[Ríocht na Breataine Móire]] agus na [[Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]].<!--
'' The ''Heritable Usher of the White Rod'' is the only example of an office of [[the Crown]] becoming incorporated as a company. The [[Walker Trust Act, 1877]], incorporated the office into the [[Walker Trustees]], entitling the trustees to charge dues from anyone receiving an honour from the Crown. In 1908 the [[Society of Knights Bachelor]] was formed to contest this right, but a [[Court of Session]] case the following year confirmed the right of the Walker Trustees to charge recipients of honours. However, the Society of Knights Bachelor won an [[appeal to the House of Lords]] in 1911.<ref>{{cite web|url=http://www.iskb.co.uk/TODAY.htm|title=Origin of the Society of Knights Bachelor|publisher=Imperial Society of Knights Bachelor|accessdate=28 July 2011|location=London}}</ref>
'' The [[Bishop of Edinburgh|Lord Bishop of Edinburgh]], as ex officio chair of the Walker Trustees, is the Heritable Usher of the White Rod. The current holder is [[The Right Reverend|The Rt Rev.]] [[John Armes|Dr John A. Armes]], [[Bishop of Edinburgh]], but the role carries no duties.{{clarify|date=December 2012}}-->
== Féach freisin ==
* [[Suíomhanna ríoga Éireann]]
* [[Dún Tulaí Óige]]
* [[Ríthe Éireann]]
* [[Lord Great Chamberlain]]
* [[Lord High Steward of Ireland]]
* [[Peerage]]
== Foinsí ==
* [[John Bannerman|Bannerman, John]], [https://www.jstor.org/pss/25530415 "The King's Poet and the Inauguration of Alexander III"], in ''The Scottish Historical Review'', iml.. 68, ui. 186, cuid 2 (Deireadh Fómhair. 1989): 120–149.
* –, "The Residence of the King's Poet", in ''Scottish Gaelic Studies XVII'' (1996): 24–35.
* [[Seathrún Céitinn|Céitinn, Seathrún]], [[Foras Feasa ar Éirinn]] (c. 1634), [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/index.html CELT]
* [[Leabhar Clanranald]], eag. & aistr. Alexander Cameron, in ''[https://books.google.com/books?id=NL3TAAAAMAAJ Reliquiæ Celticæ. Vol. II]''. Inverness. 1894, ll. 138–309.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], "The consecration of Irish kings", in ''[[Celtica (journal)|Celtica]] 10'' (1973): 1–8.
* [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin, Seán]] (eag.) agus [[Duald Mac Firbis]], ''[https://books.google.com/books?id=fgMGAAAAQAAJ The Genealogies, Tribes and Customs of Hy-Fiachrach]''. Baile Átha Cliath: Irish Archaeological Society. 1844, ll. 425–452.* FitzPatrick, Elizabeth, "[http://www.historyireland.com/volumes/volume9/issue1/features/?id=261 An Tulach Tinóil"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609122715/http://www.historyireland.com/volumes/volume9/issue1/features/?id=261 |date=2011-06-09 }}
* –, ''Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study''. Boydell Press. 2004.
* [[Alice Stopford Green|Green, Alice Stopford]], ''[https://archive.org/details/makingirelandits00greeiala The Making of Ireland and its Undoing: 1200–1600]''. Londain: Macmillan. 1908.
* Kingston, Simon, ''Ulster and the Isles in the Fifteenth Century: the Lordship of the Clann Domhnaill of Antrim''. Baile Átha Cliath: [[Four Courts Press]]. 2004.
* Mitchel, John, ''[https://books.google.com/books?id=8QsFAAAAYAAJ The Life and Times of Aodh O'Neill, Prince of Ulster]''. Nua-Eabhrac: Excelsior Catholic Publishing House. 1879.
* [[Kenneth Nicholls|Nicholls, K. W.]], ''Gaelic and Gaelicized Ireland in the Middle Ages''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2nd edition, 2003.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Rítheaghlaigh Ghaelacha]]
76ahylgcnr990pxhlzxtglz1gkho9t1
Gráinne Uí Mhaitiú
0
100363
1314184
1312270
2026-05-19T16:39:28Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
1314184
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:Bosco.jpg|clé|mion|220x220px|''[[Bosco]]'']]
Iriseoir agus láithreoir teilifíse RTÉ ba ea '''Gráinne Uí Mhaitiú,''' née Ní Eifearnáin (1953/1954 - 2 Bealtaine 2026).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/grainne-ui-mhaitiu-wicklow-valleymount-629632|teideal=Death Notice of Gráinne Uí Mhaitiú (née Ní Eifearnáin) (Valleymount, Wicklow) {{!}} rip.ie|údar=rip.ie|language=ga-IE|work=rip.ie|dátarochtana=2026-05-08}}</ref> Chuir sí i láthair ''[[Bosco]]'' i 1979-1980<ref>{{Lua idirlín |url=https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/026.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2022-02-01 |archivedate=2022-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201182429/https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/026.html }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/025.html|teideal=Grianghraf|údar=Stillslibrary.rte.ie|dáta=1979|dátarochtana=2026|archivedate=2018-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180905022928/https://stillslibrary.rte.ie/indexplus/image/2282/025.html}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beidh-ait-speisialta-ag-grainne-ui-mhaitiu-inar-gcroi-da-bharr/|teideal=Beidh áit speisialta ag Gráinne Uí Mhaitiú inár gcroí go deo|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=8 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-08}}</ref><ref>Éinne a d’fhás aníos in Éirinn timpeall 1979/1980, cuimhneoidh siad ar ghlór Bhoscó agus é ag fógairt go mífhoighdeach, “Tá sé sin UAFÁSACH, Gráinne!”
</ref> agus ''[[SBB ina Shuí]]'' i láthair le [[Seán Bán Breathnach]] idir 1976 agus 1982.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2019/0401/1039886-sbb-ina-shui/|teideal=SBB ina Shuí|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2026-05-08}}</ref>
D'oibrigh sí ar an iris do dhéagóirí ''[[Mahogany Gaspipe]]'' idir 1980 agus 1984.
Bhuail ailse í agus d'éag 2 Bealtaine 2026, in aois 72 bliain di. Bhí sí pósta le [[Séamus Ó Maitiú]] agus bhí beirt chlainne acu, Connla agus Aoife.
== Féach freisin ==
* ''[[Bosco]]''
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Maitiú, Gráinne Uí}}
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse RTÉ]]
[[Catagóir:Craoltóirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin]]
[[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]]
crc32a5jv9zaf45k011j0cb8j8ypc4n
Deisceart Éireann (1921–1922)
0
100836
1314238
1170688
2026-05-19T19:55:14Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314238
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Bhí '''Deisceart Éireann''' ([[An Béarla|Béarla]]: ''Southern Ireland'') ar an ceann is mó den dá chuid d'[[Éire|Éirinn]] a cruthaíodh nuair a [[Críochdheighilt na hÉireann|roinneadh]] [[Éire]] leis an [[An tAcht um Rialtas na hÉireann (1920)|Acht um Rialtas na hÉireann 1920]]. Bhí sé comhdhéanta de 26 de na 32 [[Contaetha na hÉireann|contae in Éirinn]] nó timpeall cúig séú cuid d'achar an oileáin, agus chruthaigh [[Tuaisceart Éireann]] na sé chontae eile in oirthuaisceart an oileáin.<ref>{{cite book|last1=Jackson|first1=Alvin|title=Home Rule: An Irish History, 1800–2000|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=019522048X|pages=[https://archive.org/details/homeruleirishhis00alvi/page/198 198]–9|url=https://archive.org/details/homeruleirishhis00alvi|url-access=registration|access-date=1 February 2015}}</ref> Áiríodh [[Contae Dhún na nGall|Contae Dhún]] na nGall i nDeisceart Éireann, cé gurbh é an contae is mó i [[Cúige Uladh|gCúige Uladh]] é agus an contae is faide ó thuaidh in Éirinn ar fad.
Bhí sé i gceist le hAcht 1920, a tháinig i bhfeidhm an 3 Bealtaine 1921, dhá chríoch féinrialaithe a chruthú laistigh d’Éirinn, gach ceann acu lena parlaimint féin agus institiúidí rialtais, agus an dá cheann ag fanacht laistigh de [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]]. Bhí forálacha ann freisin maidir le comhoibriú idir an dá chríoch agus le haghaidh athaontú na hÉireann faoi dheireadh. I [[Olltoghcháin na hÉireann, 1921|dtoghcháin 1921]] do Theach na dTeachtaí i nDeisceart Éireann, áfach, bhuaigh iarrthóirí [[Sinn Féin|Shinn Féin]] 124 as an 128 suíochán (bhí na hiarrthóirí go léir gan freasúra agus níor tharla aon vótaíochta iarbhír), agus rinne siad neamhaird den pharlaimint, ag teacht le chéile mar an [[Dara Dáil]] ina ionad.<ref>{{cite book|last1=Rubinstein|first1=William D.|title=Twentieth-Century Britain: A Political History|date=2003|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=023062913X|page=120|url=https://books.google.com/books?id=8M0cBQAAQBAJ&pg=PA120|access-date=5 April 2015|archive-date=16 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916163249/https://books.google.com/books?id=8M0cBQAAQBAJ&pg=PA120|url-status=live}}{{Dead link|date=Eanáir 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Níor tháinig Parlaimint Dheisceart Éireann — ar a raibh ceithre chomhalta [[Aontachtóirí na hÉireann|aontachtacha]] — le chéile ach uair amháin.<ref>{{cite book|last=Ward|first=Alan J|title=The Irish Constitutional Tradition. Responsible Government and Modern Ireland 1782–1922|url=https://archive.org/details/irishconstitutio0000ward|year=1994|publisher=Catholic University Press of America|isbn=0-8132-0793-2|pages=[https://archive.org/details/irishconstitutio0000ward/page/102 103]–110}}</ref> Mar thoradh ar [[Cogadh na Saoirse (Éire)|chorraíl shibhialta]] leanúnach tháinig an [[Conradh Angla-Éireannach]] agus an [[Rialtas Sealadach na hÉireann (1922)|Rialtas Sealadach]], a riar Deisceart Éireann ó 16 Eanáir 1922 go 5 Nollaig 1922 : go bunúsach riarachán idirthréimhseach don tréimhse idir daingniú an Chonartha Angla-Éireannaigh agus bunú an stáit 'Saorstát Éireann'. Bhí go leor conspóide faoi dhlisteanacht an tSaorstáit.
Tháinig [[Saorstát Éireann|Saorstát Éireann in]] ionad Deisceart Éireann, mar aonán polaitiúil, ar 6 Nollaig 1922 (a tháinig chun bheith ina stát iomlán neamhspleách ó 1937 ar aghaidh, nuair a glacadh a bunreacht féin).<ref>Keane, Ronan, "Ireland", in {{cite book|first3=Gavin|editor1-last=Blom-Cooper|editor1-first=Louis|editor2-last=Dickson|editor2-first=Brice|editor3-last=Drewry|editor3-first=Drewry|date=2009|title=The Judicial House of Lords: 1876–2009|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0191029530|pages=298–9|url=https://books.google.com/books?id=WJ7FAgAAQBAJ&pg=PA299|access-date=1 February 2015|archive-date=25 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925134301/https://books.google.com/books?id=WJ7FAgAAQBAJ&pg=PA299|url-status=live}}</ref>
== Rialtas Dúchais agus Críochdheighilt na hÉireann ==
Bhí sé mar aidhm ag an Acht um Rialtas na hÉireann 1920, ar a dtugtar an Ceathrú Acht um Rialtas Dúchais freisin, réiteach a sholáthar ar an bhfadhb a chráigh [[Éire|polaitíocht na hÉireann]] ó na 1880idí i leith, is é sin éilimh chontrártha [[Aontachtóirí na hÉireann|aontachtaithe]] agus [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaithe]] na hÉireann. Theastaigh ó náisiúnaithe foirm de rialtas dúchais, den bharúil nach raibh an Pharlaimint ag [[Westminster]], [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas na Breataine]] ag [[Whitehall]] agus rialtas na hÉireann ag [[Caisleán Bhaile Átha Cliath]] ag freastal mar is cóir ar Éirinn. Bhí faitíos ar go leor aontachtaithe go gcuirfeadh rialtas náisiúnach i mBaile Átha Cliath taraifí i bhfeidhm a chuirfeadh ualach míchuí ar chontaetha oirthuaisceart [[Cúige Uladh|Chúige Uladh]], a bhí ní hamháin Protastúnach go príomha ach freisin mar an t-aon limistéar tionsclaíochta d’oileán talmhaíochta a bheag nó a mhór. Bhí eagla orthu freisin go ndéanfadh rialtas náisiúnach idirdhealú i gcoinne Protastúnaigh tar éis dóibh cumhacht pholaitiúil a fháil. Cheannaigh Aontachtóirí airm agus d'iompórtáil siad airm agus uirlisí troda éagsúla ón díoltóir arm Gearmánach Bruno Spiro <ref>Geoffrey Lewis, [https://books.google.co.uk/books/about/Carson.html?id=XW0yjRDrLHQC Carson: The Man Who Divided Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201034945/https://books.google.co.uk/books/about/Carson.html?id=XW0yjRDrLHQC |date=1 December 2017 }}, p. 148</ref> agus bhunaigh siad [[Óglaigh Uladh]] chun Rialtas Dúchais a chosc i gCúige Uladh. Mar fhreagra air seo, d'iompórtáil náisiúnaithe airm freisin agus bhunaigh siad eagraíocht mhíleata [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]]. Réiteach sealadach a bhí i gceist le [[Críochdheighilt na hÉireann|críochdheighilt]], a tugadh isteach le hAcht Rialtas na hÉireann, a cheadódh Tuaisceart Éireann agus Deisceart Éireann a rialú ar leithligh mar réigiúin de Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann. Bhí ceannaire aontachtach na hÉireann, [[Edward Carson|Sir Edward Carson]], a rugadh i mBaile Átha Cliath ar cheann acu siúd is mó a bhí i gcoinne na críochdheighilte, a bhraith go raibh sé mícheart Éire a roinnt ina dhá leath, agus bhraith sé go gcuirfeadh sé seo isteach go dona ar sheasamh na n-aontachtach ó dheas agus san iarthar.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:1920idí in Éirinn]]
[[Catagóir:Bunaíochtaí 1921 in Éirinn]]
[[Catagóir:Díhunaithe 1922 in Éirinn]]
[[Catagóir:Iar-thíortha in Éirinn]]
[[Catagóir:Stair Chomhlathas na Náisiún]]
[[Catagóir:Stair Phoblacht na hÉireann]]
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn]]
[[Catagóir:Deisceart Éireann (1921–22)| ]]
[[Catagóir:Stáit agus críocha a bunaíodh i 1921]]
[[Catagóir:Stáit agus críocha díbhunaithe i 1922]]
[[Catagóir:Éire agus Comhlathas na Náisiún]]
2g8ihvzr4kg6f6qpzac1qdb2fxqd0c5
Uí Dhomhnaill
0
101824
1314179
1241878
2026-05-19T16:05:41Z
Marcas.oduinn
33120
/* Tagairtí */ Catagóir
1314179
wikitext
text/x-wiki
Príomh[[clann|chlann]] [[Tír Chonaill|Thír Chonaill]], [[Cúige Uladh]] ba ea '''Uí Dhomhnaill''' nó ''Uí Dhónaill'' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Uí Domnaill''') sa ré [[stair na hÉireann|mheánaoiseach agus luath-nua-aoiseach]] na hÉireann.<ref>O'Cochlain, Rupert S (1950). ''[https://clanodonnell.files.wordpress.com/2015/01/ruperts-article.pdf The O'Donnells of Tirconaill]''. Journal of the County Donegal Historical Society</ref>
[[Íomhá:Arms of the house of O'Donnell (16th century).svg|mion|150px|Armas Uí Dhomhnaill]]
== Bunús==
De shliocht [[Níall Noígíallach|Néill Naoighiallaigh]], [[Ardrí na hÉireann]] ag tús na 5ú haoise, ba ea Uí Domhnaill Thír Chonaill trí [[Conall Gulban|Chonall Gulban]] mac Néill, sinsear eapainmneach [[Cineál Chonaill|Chineál Chonaill]].{{sfn|McNeill|1911|p=6}} Baisteadh Conall ag [[Naomh Pádraig]].
Rianaíonn gaoil Uí Dhomhnaill, clann [[Ó Néill|Uí Néill]] de [[Cenél nEógain|Chineál Eoghain]], a shinsearacht trí [[Eógan mac Néill|Eoghan]] mac eile le Niall.
== Armas agus mana ==
D'iompaigh [[Impireacht na Róimhe]], [[Constaintín Mór (Impire na Róimhe)|Constaintín Mór]] chun na Críostaíochta tar éis dó fís a fheiceáil roimh an gcath mór le rá ag [[Cath Dhroichead Milvia|Droichead ]]. Chonaic sé [[chi-rho]] sa spéir, agus ansin an mana ''[[In Hoc Signo Vinces]]'', a dúirt leis nó mbuafadh sé faoi comhartha na Croise. Le himeacht ama, d'éirigh Mac téann idir an Chrois agus an mana.
Dar le sean-nós, bhuail [[Naomh Pádraig]] sciathán Chonaill mhic Néill lena [[Bachall Íosa|bhacall]], agus bhaist sé é. Dar le ''Life and Acts of Saint Patrick'' (alt 138), thug seo le fios go mbeadh an lámh in uachtar ag Conaill agus a shliochtaigh faoin gcomhartha úd.<ref>''Life and Acts of Saint Patrick,'' le Jocelyn of Furness (alt 138), [[s:The Life and Acts of St. Patrick/Chapter CXXXVIII]].</ref> Tá an seanscéal seo le fáil sa saothair níos déanaí ''Lebhar Inghine i Dhomhnaill''.<ref>''Lebhar Inghine i Dhomhnaill'', scríofa sa 17ú haois sa Choláiste Proinsiasach Éireannach i [[Leuven|Louvain]], caomhnaithe agus san Bibliotheque Royale san [[An Bhruiséil|Bhruiséil]] (LS 6131-3). Féach freisin Genealogical Office Manuscript "Knights Dubbed" no. 51, lch. 115, le haghaidh samplaí.</ref>
Is iad an príomharmas agus mana Uí Chonaill iad sciath agus Chonstaintín,<ref>Féach mar shampla [[Ruairí Ó Domhnaill, 1d Iarla Thír Chonaill]], in Lámhscríbhinn 34 den [[Príomh-Aralt na hÉireann]]</ref> i bhfoirmeacha éagsúla, thar na cianta.
<!--
The motto also appears prominently placed as a motto on a ribbon unfurled with a passion cross to its left, beneath a window over the [[Scala Regia]], adjacent to [[Bernini]]'s equestrian statue of Emperor Constantine, in the [[Apostolic Palace|Vatican]]. Emperors and other monarchs, having paid respects to the Pope, descended the Scala Regia, and would observe the light shining down through the window, with the motto, reminiscent of Constantine's vision, and be reminded to follow the Cross. They would thence turn right into the atrium of [[St. Peter's Basilica]], ostensibly so inspired. In an earlier version (before Bernini's renovations in the mid-17th century), something similar may have resonated with and been observed by Prince [[Rory O'Donnell, 1st Earl of Tyrconnell]] following his visit to [[Pope Paul V]] (at the Palazzo Quirinale) in Rome, just prior to his death in 1608. It would certainly have resonated with and been observed by [[Patrick O'Donnell (cardinal)|Cardinal Patrick O'Donnell]].-->
== Críocha ==
Bhí ann i d[[Tír Chonaill]], tuath dúchais Cineál Chonaill, an chuid is mó de [[Contae Dhún na nGall|Chontae Dhún na nGall]] seachas [[Inis Eoghain]].{{sfn|McNeill|1911|p=6}} Bhí an fosta roinnt ceantar lasmuigh den Contae mar atá inniu ann, ina measc: gobarúntachtaí amhail id [[Cairbre, Barúntacht|Chairbre]] i g[[Contae Shligigh]], [[Ros Clochair]] i g[[Contae Liatroma]], agus [[An Machaire Buí, Contae Fhear Manach|An Machaire Buí]] agus [[Lorg]] i g[[Contae Fhear Manach]]; agus chuid de dheisceart [[Contae Dhoire|Chontae Dhoire]]. Bhí mar lár-ionad acu [[Caisleán Dhún na nGall]], ar cheann de sheacht gcaisleán Uí Dhomhnaill.
Tá stair Uí Dhubhghaill lán go béal le cogadh cathartha in éadan ngaol agus a gcomharsana cumhachta Uí Néill [[Tír Eoghain (ríocht)|Thír Eoghain]], maraon lena n-iarrachtaí, a gcuid éileamh ar ríogacht tuaisceart [[Connachta|Chonnacht]],{{sfn|McNeill|1911|p=6}} agus tuilleadh talún san [[Ulaidh]], a vvv. D'aithin [[Anraí III Shasana]] Tír Chonaill mar ríocht neamhspleách.<ref>see ''Close Roll'', in the Tower of London, 28 Hen. 3m.7</ref>
== Teacht i réim ==
Ba é an chéad taoiseach suntasach na clainne é [[Gofraidh Ó Domhnail|Gofraidhl]] Ó [[Domhnall Mór Ó Domhnaill|Domhnaill Mhóir]]. Sa bhliain 1257, bhí Gofraidh ina bhuaiteoir i gCath [[Creadran-Cille]] in éadan na [[Normannaigh|Normannach]]. D'éag Gofraidhe dá ghonta ag troid in éadan [[Brian Ua Néill|Bhrian Uí Néill]] go díreach i ndiaidh sin. Tháinig a dheartháir, [[Domhnall Óg Ó Domhnaill|Domhnall Óg]], i gcomharbacht air mar thaoiseach.{{sfn|McNeill|1911|p=6}}
Le himeacht ama, fuarthas aithne ar Uí Dhomhnaill mar rí na n-iasc ar an mór-roinn,<ref>''O’Domhnaill Abu'', Newsletter of the O’Donnell Clan Association, ui. 17, lch. 2</ref> de bharr a saothrú iascach bradán agus scadán.<ref>Simms, Katherine. ''Late Medieval Donegal'', cuid 6 in ''Donegal History and Society – Interdisciplinary Essays etc''. edited by Nolan, Ronayne, & Donleavy, Geography Publications, Baile Átha Cliath, 1995</ref>
== Pátrúnacht ==
Patrúin na n-ealaíon, litríochta agus cúrsaí creidimh ba ea Uí Dhomhnaill. Scríobh Manus Ó Domhnaill beathaisnéis ar Cholm Cille. Thugadar tacaíocht dosna [[Proinsiasaigh]] i [[Mainistir Dhún na nGall]]. Bhí cearta "jus patronus" acu chun easpaig a cheapadh.
Go déanach sa 12ú haois, thug Uí Dhomhnaill tearmann do chlann Mhic Dhuinnshléibhe na [[Ulaid|Ulaidh]], tar éis chuirfeadh a ríocht ag [[John de Courcy]] sa bhliain 1177. Chuaigh siad i mbun seirbhíse Uí Dhomhnaill mar ''ollamh leighis''.<ref>Edward MacLysaght, ''The Surnames of Ireland'', 5ú heagrán, Irish Academic Press, Baile Átha Cliath, 1980, lch. 238, 292</ref> Ghlac géag den chlann an sloinne Mac an Ultaigh.<ref>Rev. Patrick Woulfe, ''Irish Names and Surnames'', ll. 356, 518</ref><ref>A. Nic Donnchadha, “Medical Writing in Irish”, in ''2000 Years of Irish Medicine'', J. B. Lyons, eag., Baile Átha Cliath, Eirinn Health Care Publications, 2000, lch. 217</ref><ref>Susan Wilkinson, “Early Medical Education in Ireland”, ''Irish Migration Studies in Latin America'', iml. 6, ui. 3 (Samhain 2008), ll. 157-158</ref>
Sa 13ú haois, thug Uí Dhomhnaill cúnamh don iar-rítheaghlach [[Uí Fhiachrach Aidhne]], .i. Uí Chléirigh, a chuaigh i mbun tseirbhís Uí Dhomhnaill mar ''ollamh rí''. Phós Donnchadh Ó Cléirigh le hOnóra Nic an Ultaigh, agus bhí mac acu [[Mícheál Ó Cléirigh|Micheál]] (c. 1590 – 1643), príomhscríobhaí [[Annála na gCeithre Máistrí]].
Go luath sa 14ú haois, thug Uí Dhomhnaill cuidiú dosna [[Teamplóirí]] a bhí ag teitheadh via [[Sligeach]] agus [[Tír Chonaill]] cúig an [[Alba]]in.
== Lucht Tighe ==
Le ceithre chéad anuas, bhí roinnt cúram le déanamh ag Lucht Tí Uí Dhomhnaill, ar bhonn oidhreachta ag teaghlaigh éagsúla.
* Léachtóir & insealbhóir an taoisigh - [[Uí Fhrighil]]
* [[Gallóglach]] & [[Meirgire]] - [[Mhic Shuibhne]]
* Ceannasaí Marcra - [[Uí Ghallchóir]]
* Coimeádaí [[Cathach Cholm Cille|Chathach Cholm Cille]] - [[Mhic Robhartaigh]]
* [[Staraí]] agus [[Scríobhaí]] - [[Uí Chléirigh]], iar-ríthe [[Uí Fhiachrach Aidhne]]
* [[Breithem]] - [[Uí Bhreaslain]]
* [[Bard]] & [[File]] - [[Mhic an Bhaird]]
* [[Lia]] - [[Mhic Dhuinnshléibhe]], iar-[[ríthe na nUladh]] ([[Dál Fiatach]])
* [[Airchinneach]] [[Caisleán Dhún na nGall|Chaisleán Dhún na nGall]] & [[Caisleán Bhéal Átha Seanaidh]] - [[Mhic Mheanman]]
* Seoltóir bó - [[Uí Tiománaigh]]
== Achrainn agus diaspóra ==
Chloígh Uí Dhomhnaill Uí Néill i g[[Cath Chnoc an Bhogha]] sa bhliain 1552. Sa bhliain 1541, ghlac [[Manus O'Donnell]] le [[Géilleadh agus Athbhronnadh]]. Sa bhliain 1567, chloígh Uí Dhomhnaill Uí Néill arís i g[[Cath Fhearsaide Móire]], ag dearbhú arís a gceannais sna hUlaidh.
[[Íomhá:Hugh Albert O’Donnell (later 2nd Earl of Tyrconnell).png|200px|mion|''[[Hugh Albert O’Donnell]] (2a hIarla Thír Chonaill), deich mbliana d'aois 10 ag cúirt [[Albert VII, Ard-diúc na hOstaire]].]]
Le linn [[Cogadh na Naoi mBliana (Éire)|Chogadh na Naoi mBliana]] 1594-1603, bhí ról lárnach ag Uíbh Dhomhnaill, faoi cheannas [[Aodh Rua Ó Dónaill|Aodha Rua]] agus a chomhghuaillí, [[Aodh Ó Néill]]. '' Chuaigh siad chun [[Cionn tSáile]] and chuireadar na Sasanaigh faoi léigear, ag siúl le hionradh Spáinneach. <!--En route, they implanted some Uí Dhomhnaill in [[Ard Fhearta]] agus [[Leic Snámha]] to protect the territories of their ally, FitzMaurice, [[Tiarna Chiarraí]].--> Cloíodh iad ag [[Cath Chionn tSáile]] ámh sa bhliain 1601, agus leis sin tháinig deireadh le hord na nGael end agus leis an [[An Féineachas|bhFéineachas]] i nÉirinn. I ndiaidh [[Conradh na Mainistreach Móire]] don 1603, thug [[Séamas VI, Albain agus Séamas I, Sasana agus Éire|Séamas I]] pardún dó [[Ruairí Ó Dónaill, 1d Iarla Thír Chonaill|Ruairí Ó Dónaill]] agus ceapadh ina [[Iarla Thír Chonaill]] é.
Chuaigh Ruairí ar deoraíocht le [[Imeacht na nIarlaí]] sa bhliain 1607, agus eisreachtaíodh an teideal de thairbhe sin sa bhliain 1614.{{sfn|McNeill|1911|p=8}} Cuireadh Tír Chonaill agus Uladh faoi [[Plandáil Uladh|phlandáil]]. D'éag sé sa [[Róimh]] ar an 28ú Iúil 1608.{{sfn|McNeill|1911|p=8}}
Tar éis bhás Ruairí, tháinig an mhac, Aodh Albert (ainm cóineartaithe in ómós a phatrúin, an Ard-diúc) i gcomharbacht mar an dara hIarla — cé eisreachtaithe i Sasana, níorbh amhlaidh san Ostair. D'éag Aodh Albert gan chlann sa bhliain 1642, agus ceapadh Aodh Balldearg Ó Domhnaill mar chomharba.
<!--
'' To an older branch belonged [[Daniel O'Donnell (Irish Brigade)|Daniel O'Donnell]] (1666–1735), a general of the [[Irish Brigade (France)|Irish Brigade]] in the French service, whose father, Turlough, was a son of [[Hugh Duff O'Donnell]], brother of [[Manus O'Donnell|Manus]], son of an earlier Hugh Duff. Daniel served in the French army in the wars of the period, fighting against [[Duke of Marlborough]] at the battles of [[Battle of Oudenarde|Oudenarde]] and [[Battle of Malplaquet|Malplaquet]] at the head of an O'Donnell regiment.{{sfn|McNeill|1911|p=8}}-->
== An lae inniu ==
Duine suntasach den chlann ba ea Cardinal [[Patrick O'Donnell (cairdinéal)|Patrick O'Donnell]]. Leasaitheoir talúntais ba ea [[Thomas O'Donnell]] Teachta Parlaiminte (TP) Chiarraí Thiar (1900–1918) was a leading agrarian reformer, agus an chéad TP a labhair as Gaeilge in Westminster. Is seanadóir Éireannach é [[Brian Ó Domhnaill]].
Agus an t-ord Gaelach i réim, d'insealbhaítí [[Ceann na Fine]] faoi dlíthe na [[tánaisteacht]]a. Tarlaíonn an oidhreacht agus ar bhun cheart céad-ghinteachta firinne. '' Ceapadh John O'Donell den ghéag {{h|Ceathrú Mhic Oireacht}} mar Cheann na Fine ag an gcéad [[Príomharalt na hÉireann|Phríomharalt]] agus foilsíodh amhlaidh ar an 11ú Meán Fómhair 1945 san [[Iris Oifigiuil]]. Is é Ceann reatha na Fine ná a mhac, an t-athair Hugh Ambrose O'Donell, O.F.M., sagart Proinsiasach i gCill Iníon Léinín, ar scor ó na misin i [[Zimbabwe]].
Is é tánaiste Hugh ná Don [[Hugo O'Donnell, Diúc Tetuan]]. Tá Don Hugo gníomhach san ''Clan Association of the O'Donnells'', agus ball den a member of the nobiliary ''Sovereign Military Hospitaller Order of Saint John of Jerusalem'', de Rhodes, agus d'[[Ord Mhálta]].
De thairbhe chomhairle an [[Ard-Aighne na hÉireann|Ard-Aighne]], chuir an Príomh-Aralt stop le haitheantas Chinn na Fine sa bhliain 2003.<ref>[https://web.archive.org/web/20051027093241/http://www.nli.ie/pdfs/Chief%20of%20name.pdf Termination of the system of Courtesy Recognition as Chief of the Name] Office of the Chief Herald of Ireland (.PDF file)</ref>
== Sliochtaigh ==
* [[Maghnus Ó Domhnaill]] (1490–1564), 21d Taoiseach, rí Thír Chonaill agus beathaisnéisí [[Colm Cille|Cholm Cille]]
* [[Calbhach Ó Domhnaill]] (bás 1566), 22a Taoiseach agus Tiarna Thír Chonaill
* [[Niall Garbh Ó Domhnaill]] (1569–1626), Tiarna Thír Chonaill
* [[Aodh Rua Ó Dónaill]] (1572–1601), 24ú Taoiseach, Tiarna Thír Chonaill
* [[Ruairí Ó Dónaill, 1d Iarla Thír Chonaill]] (1575–1608), Tiarna Thír Chonaill
* [[Aodh Ó Dónaill, 2a hIarla Thír Chonaill]] (1606–1642), Tiarna Thír Chonaill
* [[Máire Stíobhartach Ní Dhomhnaill]] (1607-c. 1639), banuaisle Éireannach, a theith ó Shasana go dtí Flóndras, iníon Ruairí Ó Dónaill
* [[Carl Ó Dónaill]] (1715–1771), Tiarna Thír Chonaill
* [[Henry Ó Dónaill]] (1769–1834), Count of La Bisbal, uaisle Éireannach-Spáinneach ([[:de:Joseph Heinrich O’Donnell]])
* [[Maurice O'Donnell]] (1780–1843), as [[Pressburg]], aitheanta mar Moritz Graf O'Donnell von Tyrconnell, cunta Éireannach-Ostarach
* [[Maximilian Karl Lamoral O'Donnell]] von Tyrconnell, (1812–1895), cunta Éireannach-Ostarach, mac le Moritz
* [[Jean Louis Barthélemy O'Donnell]] (1783–1836), cunta Éireannach-Francach, ball de [[Conseil d’État]] agus [[Légion d'honneur]] [[Napoleon]]
* [[Leopoldo O'Donnell, 1d Diúc Tetuan]] (1809–1867), príomh-aire na Spáinne.
* [[Peadar O'Donnell]] (1893-1986), poblachtánach radacach, sóisialaí, gníomhaí agus polaiteoir
* [[Patrick O'Donnell (cardinal)]] (1856-1927) as [[Na Gleannta]], náisiúnaí, easpag [[Ráth Bhoth]], ardeaspag [[Ard Mhacha]] agus cairdinéal
* [[Patrick Denis O'Donnell]] (1922-2005), ceannfort Óglaigh na hÉireann, coimeádaí síochána NA, staraí míleata agus údar
* [[Francis Martin O'Donnell]] (rugadh 1954), Ambassador, [[Ord Mhálta|ridire Mhálta]], ridire an phápa, stiúrthóir, ionadaí sinsearach NA, staraí, údar, file
* [[Guillermo O'Donnell]], (1936-2011), eolaí polaitiúil Airgintíneach, ollamh, údar agus gníomhaí idirnáisiúnta ar son an daonlathais
* [[Hugo O'Donnell, 7ú Diúc Tetuan]] (rugadh 1948), staraí Spáinneach cabhlaigh agus [[Ord Mhálta|ridire Málta]]
* [[Joseph Sweeney (Irish politician)]] (1897-1980), Ní Dhomhnaill ba ea a mháthair.
<gallery>
Íomhá:Irish potato famine Bridget O'Donnel.jpg|Bríd Ní Dhomhnaill agus a beirt pháistí le linn an Ghorta
Íomhá:Leopoldo O'Donnell y Jorris.jpg|[[Leopoldo O'Donnell, 1d Diúc Tetuan]]
Íomhá:O'Donnell, Maximilian Graf.jpg|[[Maximilian Karl Lamoral O'Donnell]] von Tír Chonaill, 1860
Íomhá:Wappen der Grafen O’Donell von Tyrconell.png|Armas Maximilian Karl Lamoral ''[[Graf]]'' O'Donnell von Tír Chonaill
</gallery>
== Féach freisin ==
* [[Rítheaghlaigh Ghaelacha]]
* [[Uí Dhomhnaill Abú]]
== Foinsí ==
* {{Cite book |first=Francis Martin |last=O'Donnell |year=2018 |title=The O’Donnells of Tyrconnel – A Hidden Legacy |publisher=Academia Press |isbn=978-1680534740|url=}}
* {{Cite book |first=Vincent|last=O'Donnell|year=2007 |title=O'Donnells of Tyrconnell - A Concise History of the O'Donnell Clan |publisher=Dalach |isbn=978-0955562501}}
* ''The Life of Hugh Roe O'Donnell, Prince of Tyrconnell (Beatha Aodh Ruadh O Domhnaill)'' le [[Lughaidh O'Cleirigh]]. Eagraithe le Paul Walsh agus Colm Ó Lochlainn. Irish Texts Society, iml. 42. Baile Átha Cliath: Educational Company of Ireland, 1948 (lámhscríbhinn bhunúsach Ghaeilge [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] i Baile Átha Cliath).
* [[Annála na gCeithre Máistrí]] le [[Mícheál Ó Cléirigh]]
* {{citation |last=Burke |first=Sir Bernard |year=1866 |chapter= O'Donnell–Earl of Tyrconnell |title=A Genealogical History of the Dormant: Abeyant, Forfeited, and Extinct Peerages of the British Empire |publisher=Harrison |pages=[https://books.google.com/books?id=K3MaAAAAYAAJ&pg=PA408 408]–410}}
* ''Vicissitudes of Families'', by Sir [[Bernard Burke]], Ulster King of Arms, Longman, Green, Longman and we my plRoberts, Paternoster Row, Londain, 1861. (Alt faoi Uí Dhomhnaill, ll. 125-148).
* ''A View of the Legal Institutions, Honorary Hereditary Offices, and Feudal Baronies established in Ireland'', le William Lynch, Fellow of the Society of Antiquaries, Longman, Rees, Orme, Brown, and Green, Paternoster Row, Londain, 1830 (Uí Dhomhnaill: lch. 190).
* ''The Fate and Fortunes of the Earls of Tyrone (Hugh O’Neill) and Tyrconnel (Rory O’Donel), their flight from Ireland and death in exile'', le [[C. P. Meehan]], M.R.I.A., 2a heagrán, James Duffy, Londain, 1870.
* ''The Fighting Prince of Donegal'', Scannán le [[Walt Disney]], 1966, faoi bheatha Aodha Rua Ó Domhnaill, phríomhpháirteanna le Peter McEnery, Susan Hampshire, Gordon Jackson agus Andrew Keir.
* ''Erin’s Blood Royal – The Gaelic Noble Dynasties of Ireland'', le Peter Berresford Ellis, Constable, Londain, 1999, (ll. 251-258 fair Ó Domhnaill).
* ''Blood Royal - From the time of Alexander the Great to Queen Elizabeth II'', le [[Charles Mosley (genealogist)]], Ruvigny Ltd., Londain, 2002 (lch. v) {{ISBN|0-9524229-9-9}}
* ''History of Killeen Castle'', le Mary Rose Carty, Carty/Lynch, Dún Samhnaí, Contae na Mí, Aibreán 1991 ({{ISBN|0-9517382-0-8}}) - lch. 18 lua le [[Elizabeth O'Donnell]] mar 1d Cuntaois [[Fine Gall|Fhine Gall]], trí pósadh le Lucas Plunkett, 1d [[Iarla Fingall]].
* ''Vanishing Kingdoms - The Irish Chiefs and Their Families'', le Walter J. P. Curley (iar-ambasadóir SAM ar Éirinn), réamhalt le [[Charles Lysaght]], The Lilliput Press, Dublin, 2004 [{{ISBN|1-84351-055-3}} & {{ISBN|1-84351-056-1}}]. (Áit faoi 'O'Donnell of Tyrconnell', lch 59).
* ''A Political Odyssey - Thomas O'Donnell'', le J. Anthony Gaughan, Kingdom Books, Baile Átha Cliath, 1983.
== Naisc sheachtracha ==
* [https://clanodonnell.wordpress.com/ Suíomh oifigiúil] den O’Donnell Clan Association
* [http://www.odomhnaill.com/ Ó Domhnail] le Francis Martin O'Donnell
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Teaghlaigh ríoga na hÉireann]]
[[Catagóir:Rítheaghlaigh Ghaelacha]]
ewas0914t408aphme9yulko0wxu0oun
Ceann fine
0
102001
1314165
1313480
2026-05-19T15:20:36Z
Marcas.oduinn
33120
/* Tagairtí */ Catagóir
1314165
wikitext
text/x-wiki
Is éard is '''ceann fine''' ann ná teideal traidisiúnta Gaelach a chuireann 'ceannaire fine' nó 'taoiseach' srl. in iúl, a bhí mar chroí-aonad sóisialta agus polaitiúil ag sochaí luath agus meánaoiseach i n[[Éire|Éirinn]] agus i n[[Alba]].
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol-ie}}
{{Síol-gd}}
[[Catagóir:Rítheaghlaigh Ghaelacha]]
[[Catagóir:Stair shóisialta na hÉireann]]
srzuavgahpp12aqgs4raxml6p5t4571
Paul Frew
0
102082
1314155
1170732
2026-05-19T13:55:47Z
Conradder
34685
cat
1314155
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] é '''Paul Frew''', a rugadh ar an [[11 Nollaig]], [[1974]] sna [[Na Cealla|Cealla]]. Is ball é de [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|Pháirtí Aontachtach Daonlathach]]. Is [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól Reachtach]] é d'[[Aontroim Thuaidh (Toghcheantar Tionóil)|Aontroim Thuaidh]], ó 2010 ar aghaidh <ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18828&per=269&sel=1&ind=5&prv=00|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-06-13}}</ref>.
== Saol pearsanta ==
Tá sé pósta le Julie. Tá triúr páistí acu. Tá sé ina chónai i m[[Bruach Sheáin]].<ref>{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/life/features/dups-paul-frew-i-didnt-fall-out-with-my-dad-when-he-owned-up-to-selling-illegal-cigarettes-but-i-wasnt-happy-crime-is-crime-and-what-he-did-was-wrong-36587113.html|teideal=DUP's Paul Frew: ‘I didn’t fall out with my dad when he owned up to selling illegal cigarettes but I wasn’t happy. Crime is crime, and what he did was wrong’|language=en-GB|work=Belfast Telegraph|dáta=2018-02-13|dátarochtana=2022-06-13}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Frew, Paul}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1974]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
[[Catagóir:Saighdiúirí]]
lfqotqsxkw8njmpmjs0kx8v6ifp8kmm
Uí Dhonnchadha na nGleann
0
102214
1314186
1140661
2026-05-19T16:53:02Z
Marcas.oduinn
33120
/* 17ú–20ú haoiseanna */ Nasc
1314186
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:O'Donoghue.png|mion|deis|160px|Armas Uí Dhonnchadha]]
Taoisigh ó oidhre de chlann [[Eoghanachta|Eoghanacht]] na [[Mumhain|Mumhan]] is ea ''' Uí Dhonnchadha na nGleann ''' nó ''' Uí Dhonnchú na nGleannta,''' Flatha Ghleann na Fleisce, {{h|Mumhain}}.
Sa bhliain 1944, tugadh dá dtaoisigh aitheantas an stáit mar [[Ceann na Fine|Cheann na Fine]] ag [[Edward MacLysaght]], chéad {{h|Príomh-Aralt na hÉireann}}, as ucht a nginealach infhíoraithe.
== Luathstair ==
Bhí na h[[Eoghanachta]] i gceannas sa Mhumhain le 500 bliain go dtí deireadh na céad mílaoise. Dar le sean-nós, is ea [[Eógan Mór|Eoghan Mór]] mac [[Ailill Aulom|Ailealla Aulom]] mhic [[Mug Nuadat|Mhogh Nuad]], a mhair a deirtear sa dara haois. Thar na blianta, roinneadh na hEoghanacht ina géaga éagsúla. Maireann Uí Dhonnchadha na nGleann fós agus taoiseach aitheanta acu.
Dar le sean-nós, bhí beirt mhac Amhlaoibh Mhóir Uí Dhonnchadha (bás 1158), Cathal agus Conchúr, ina sinsear Uí Dhonnchadha (idir Mhóir agus na nGleann faoi seach), cé go bhfuil fianaise AND ann a mholann go bhfuil ginealaigh éagsúla ann.<ref>url= http://www.odonoghue.co.uk/guests/projects/ydna_results.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506235802/http://odonoghue.co.uk/guests/projects/ydna_results.php |date=2016-05-06 }}, YDNA Results, The O'Donoghue Society</ref> '' Cenél Laegarie '' d'[[Eoghanacht Raithlinn]] ba ea mhuintir Amhlaoibh Mhóir, a raibh críocha ó dhúchas acu in iarthair Chorcaí. I ndiaidh [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]], lonnaigh siad i ríocht [[Eoghanacht Locha Léin]], ag díbirt chlanna Uí Mhuircheartaigh agus Uí Chearbhaill.
== 12ú haois ==
Bhí an-chuid cogaidh cathartha ann le linn saol Amhlaoibh Mhóir, agus clann [[Uí Bhriain]] as [[Tuamhain]] ag iarraidh an lámh in uachtar bhaint amach (fair dheireadh go neamhrathúil) ar an Mumhain go léir. Bhí Uí Bhriain ag brú ar na hEoghanachta ó thuaidh agus ó thoir, á ndíbirt siar ó dheas i gCiarraí isteach.<ref name="Barrington">Barrington, T.J., ''Discovering Kerry''</ref><sup>lch. 45</sup> Is léir go raibh ann ina measc Uí Dhonnchadha Chaisil,<ref>[http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/ODonoghue1Heber.php O'Donoghue (1)], ''O'Hart Pedigrees''</ref> faoi bhrú féin ag a ngaoil [[Mhic Cárthaigh]].
Is féidir a rá gurbh é ar cheann desna taoisigh cogaidh is cumhachtaí dá linn féin é Amhlaoibh Mór, agus níorbh ionadh é dá ndeachaigh clann weakened Eoghanacht leis. Críochnaíodh ardeaglais Achadh Deo le radharc ar [[Páirc Náisiúnta Chill Airne|Locha Chill Airne]] díreach roimh a bhás sa bhliain 1158.<ref name="MacCarthaigh">[[Leabhar Mhic Cárthaigh]]</ref> Maraíodh Amhlaoibh an bhliain chéanna ag [[Muircheartach Ua Briain|Muircheartach mac Toirdhealbhaigh Ó Briain]] i bPort Láirge ar bhruach [[An tSiúir|na Siúire]],<ref name="MacCarthaigh"/> go fada thoir de críocha Mhic Cárthaigh. Tugann seo le fios cé chomh fada a ndeachaigh sé chun fhlaitheas [[ríthe na Deasmhumhan]] a chosaint.
Sna blianta dár gcionn, feictear roinnt mic Amhlaoibh Mhóir sna [[annála Éireann|annála]]:<ref>[[Annála Inis Faithlinn]]</ref>
* Aed, maraithe 1161
* Muirchertach, maraithe 1163
* Murchad, déag dá chneácha, 1169
* Cathal (sinsear Mhóir) maraithe 1170
* Conchobar (sinsear na nGleann) maraithe 1178 ('la Donhnall, lá derbrathaire fein' scríofa ag lámh níos déanaí) 1178
* Domnall, maraithe 1178.
== 13ú–16ú haoiseanna ==
Feictear ansin i nginealach na nGleann ná Aoch na Meidhe<ref>na manach?</ref> (bás 1231), agus ansin Séafra an Tí Móire (bás 1253)<ref>O'Donoghue, Rod, ''O'Donoghue People and Places'', lch. 120</ref> ina chónaí i [[Gleann na Ruachtaí, Barúntacht|nGleann Ó Ruachta]] ar leithinis {{h|Tuath Ó Siosta}}.<ref name="Barrington"/> Seo an chéad sna fheictear an t-ainm seo sa chlann, ach as sin le hocht gcéad bliain go dtí an lá inniu.
De réir to Burke, tháinig an teideal sin chéad uair ar an bhfód sa 14ú haois le Geofraidh Ó Donnchadha na nGleann.<ref>Burke, Sir Bernard, ''Landed Gentry, Part II''</ref>
Sa 16ú haois, bhí ann i dtalaimh na nGleann ná [[An Cladach]] agus cuid de paróiste {{h|Cill Átha}}.<ref name="Butler">Butler, William F. T., ''Gleanings from Irish History'', lch. 27</ref> Bhí a lárionad ag Caisleán Chill Átha, le radharc ar ghleann [[An Fhleisc|na Fleisce]].
== 17ú–20ú haoiseanna ==
Sa bhliain 1603, i ndiaidh [[Éirithe Amach Dheasmhumhan]], eisreachtaíodh taoiseach Uí Dhonnchadha dá bharr, ach d'éirigh leis a theideal agus a críocha a fháil ar ais sa bhliain 1609. Níor éirigh as an gceannairc áfach, agus i mí Feabhra 1642, ghlac Tadhg Ó Donnchadha agus a thriúr mac, Geofraidh, Tadhg agus Daniel páirtí i léigear Chaisleán [[Trá Lí]].<ref name="Minahane">Minahane, John, ''The Poems of Geoffrey O'Donoghue''.</ref><sup>lch. 9</sup> Sa bhliain 1643, d'éirigh Geofraidh Duine ina thaoiseach. Bhí clú aige an ucht na bhfleánna flaithiúla ar Chaisleán Chill Átha, ach stopadh sin tar éis teacht [[Oilibhéar Cromail|Chromaile]].<!-- He lamented:
:Time was when I saw the Gaedhil in silks and in jewels,
:Capable, propertied, earnest, perceptive, just,
:Merry, sagacious, noble, lordly, intrepid,
:Poetical, truthful, wine-loving, feasting – once.<ref name="Minahane"/><sup>lch. 23</sup>-->
Sa bhliain 1652, scriosadh an caisleán agus chúlaigh suas sna Gleannta isteach. Bhí tailte i nGleann Fleisce bronnta ar phlandálaithe Sasanacha, agus tréigeadh go gairid ina dhiaidh.<!-- After the Act, one of Geoffrey's most often quoted stanzas is:
:Alas, alas, how weak is nobility now!
:The serving maids have cuffs and frilly lace;
:Upstart in hats – a shoddy improvement, that!-
:And torn-eared caps on people of noble race.<ref name="Minahane"/><sup>lch. 25</sup>-->
Tugadh ar Ghleann Fleisce i mbéil na ndaoine an t-ainm 'Robbers Glen',<ref>Petty's Survey, 1659</ref> agus ar an gclann 'Dangerous O'Donoghues'. San 18ú haois, port an [[Rightboy Movement]] ba ea an Gleann.
<!--
'' The [[Down Survey]] estimated the territory of The Glens to be five quarters, each of four [[ploughlands]]<ref name="Butler"/> (a ploughland being roughly 120 acres), although this does not include the "unusable" lands controlled by the sept. It indicates that The Glens paid MacCarthy Mór forty shillings annually. 'No explanation is given as to why this clan was so slightly assessed.'<ref name="Butler"/>-->
Thóg an chlann Teach Chill Átha gar den chaisleán. I lár na 19ú haoise, phós [[Daniel O'Donoghue (polaiteoir Éireannach)|Daniel Ó Donnchú]], TP as Trá Lí, le Marie Sophie Ennis, aon-iníon agus banoidhre [[Sir John Ennis]]. Tar éis bhás a hathar, bhog an chlann chuig a háit dúchais ag [[Buaile na hAbhann]] gar d'[[Áth Luain]]. Rinneadh teach sagairt de Theach Chill Átha sa bhliain 1887 agus i seilbh príobháideach anois é. Is [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha Náisiúnta]] anois fothrach an chaisleáin faoi [[Oifig na nOibreacha Poiblí]].
== 21d aois ==
Is é Geoffrey Paul Vincent Ceann reatha na Fine. Tá cónaí air i d[[Tulach Mhór]], Contae Uíbh Fhailí. Is ball de {{h|Buanchomhairle Thaoisigh Éireann}} é agus an-suim aige i [[stair na hÉireann]]. Tá seachtar sa chlann aige, agus is e a mac, Geoffrey, a [[tánaisteacht|thánaiste]].
== Uí Dhonnchadha na nGleann ==
* Geofraid File (1620-1678)
* Daniel Ó Donnchadha
* Teague Ó Donnchadha
* Geoffrey Ó Donnchadha (1722-1758)
* Ó Donnchadha (bás 1791)
* Charles Ó Donnchadha (1784-1808)
* Charles James Ó Donnchadha (1806-1833)
* [[Daniel O'Donoghue (Irish politician)|Daniel O'Donoghue]] (1831-1889)
* [[Geoffrey Charles Patrick O'Donoghue]] (1859–1935)
* [[Geoffrey Charles Patrick Randal O'Donoghue]] (1896–1974)
* [[Geoffrey O'Donoghue|Geoffrey Paul Vincent O'Donoghue]] (rugadh 1937)<ref>O'Donoghue, Rod, ''O'Donoghue People and Places'', lch. 121</ref><ref>[https://archive.today/20130421011230/http://www.odonoghue.co.uk/guests/society/paul.php Geoffrey O'Donoghue]</ref>
== Féach freisin ==
* [[Rítheaghlaigh Ghaelacha]]
* [[Caisleán an Rois]]
* [[Eoghanachta]]
== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.odonoghue.co.uk The O'Donoghue Society]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/munster.htm Mumu] le Denis Walsh
== Foinsí ==
* Barrington, T.J., ''Discovering Kerry'', The Blackwater Press, 1976
* Butler, William F.T., ''Gleanings from Irish History'', Longmans, Green & Co., 1925
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis J.]], ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* [T. M. Charles-Edwards|Charles-Edwards, Thomas M.]], ''Early Christian Ireland''. Cambridge University Press. 2000.
* Curley, Walter J.P., ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* Minahane, John, ''The Poems of Geoffrey O'Donoghue'', Aubane Historical Society, 2008
* O'Donoghue, Rod, ''O'Donoghue People and Places'', Ballinakella Press, 1999
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT: Donnchadha na nGleann}}
[[Catagóir: Eoghanachta]]
mzz1e5u6u0a8yb0hue9a59pdc9rml1m
Deirdre Hargey
0
102301
1314161
1285662
2026-05-19T14:17:17Z
Conradder
34685
1314161
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid [[Sinn Féin]] i d[[Tuaisceart Éireann]] í '''Deirdre Hargey'''. Rugadh i m[[Béal Feirste]] i 1980 í. Is Comhalta den [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól Reachtach]] í do [[Béal Feirste Theas (Toghcheantar Tionóil)|Bhéal Feirste Theas]], ó 2020 ar aghaidh <ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18848&per=6176&sel=1&ind=7&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-06-16}}</ref>. Roimhe sin, b'[[Ardmhéara Bhéal Feirste]] í ó 2018 go 2019 agus bá chomhairleoir ar [[Comhairle Cathrach Bhéal Feirste|Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste]] í, ó 2010 go 2022, don Limistéar Toghcheantar Botanic (nó Bruach an Lagáin roimh 2014). B'aire do [[An Roinn Pobal|Phobal]] í ó 2020 go 2022 agus b'aire eatramhach do [[An Roinn Geilleagair|Gheilleagar]] í i mí Bealtaine 2024.
== Gairm ==
Sa bhliain 2014, toghadh ar Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste í do Bhruach an Lagáin. Toghadh arís í in 2014 don Limistéar Toghcheantar nua, Botanic, agus toghadh arís í in 2014.
Atoghadh í chuig Comhairle Cathrach Bhéal Feirste i dtoghchán 2019.
Chomhthoghadh í sa [[Tionól Thuaisceart Éireann]] in 2020. Tháinig sí i gcomharbas ar [[Máirtín Ó Muilleoir|Mháirtín Ó Muilleoir]] <ref name="co-opt">{{cite web |work=[[The Irish News]] |access-date=11 January 2020 |url=http://www.irishnews.com/paywall/tsb/irishnews/irishnews/irishnews//news/northernirelandnews/2019/12/30/news/former-sinn-fe-in-lord-mayor-to-replace-o-muilleoir-in-assembly-seat-1801442/content.html |title=Former Sinn Féin lord mayor Deirdre Hargey to replace Máirtín Ó Muilleoir in Assembly seat |date=30 December 2019}}</ref>. Ceapadh ina hAire sa [[An Roinn Pobal|Roinn Poba]]<nowiki/>l í ar 11 Eanáir 2020. Ar 15 Meitheamh 2020, thóg [[Carál Ní Chuilín]] a háit san,[[Feidhmeannas Thuaisceart Éireann|Fheidhmeannas]] go sealadach toisc go raibh drochshláinte ar Hargey.<ref name="CommunitiesNI12">{{citation|title=Minister Ní Chuilín MLA|url=https://www.communities-ni.gov.uk/profiles/minister-ni-chuilin-mla|url-status=live|work=Department for Communities website|quote=On 15th June 2020 Carál Ní Chuilín MLA was appointed as Minister for Communities as Deirdre Hargey MLA has temporarily stepped aside from the role for health reasons.|access-date=30 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130082412/https://www.communities-ni.gov.uk/profiles/minister-ni-chuilin-mla|archive-date=30 November 2020}}</ref> D'fhill sí ar an bpost i mí na Nollag 2020.
Ar 8 Bealtaine 2024, Ceapadh ina Aire sealadach do [[An Roinn Geilleagair|Gheilleagar,]] toisc go raibh drochshláinte ar [[Conor Murphy]].<ref name="CommunitiesNI1">{{citation |title=Minister Ní Chuilín MLA |url=https://www.communities-ni.gov.uk/profiles/minister-ni-chuilin-mla |url-status=live |work=Department for Communities website |quote=On 15th June 2020 Carál Ní Chuilín MLA was appointed as Minister for Communities as Deirdre Hargey MLA has temporarily stepped aside from the role for health reasons. |access-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130082412/https://www.communities-ni.gov.uk/profiles/minister-ni-chuilin-mla |archive-date=30 November 2020}}</ref> Dhearbhaigh sí an gealltanas oifige an 9 Bealtaine 2024.
Is í Hargey urlabhraí dlí agus ceartais Shinn Féin agus Leas - Chathaoirleach reatha Choiste Comhthionóil Dlí agus Cirt Thuaisceart Éireann agus suíonn sí ar an gCoiste Airgeadais freisin.
==Naisc sheachtracha==
*[https://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18848&per=6176&c=2 Miss Deirdre Hargey]
*[https://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18848&per=6176&c=2 Ceisteanna Tionóil]
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Hargey, Deirdre}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Ard-Mhéaraí Bhéal Feirste]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
2tcgovh297c33bo4o6crbsiw4wixrax
Danny Baker
0
102373
1314157
1107303
2026-05-19T13:59:09Z
Conradder
34685
cat
1314157
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]] é '''Danny Baker''' ({{lang-ga|Domhnall Bácaeir}}). Is [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól Reachtach]] é do [[Béal Feirste Thiar (Toghcheantar Tionóil)|Bhéal Feirste Thiar]], ó [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|2022]] ar aghaidh <ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18722&per=8068&sel=1&ind=1&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-06-23}}</ref>.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol}}
{{DEFAULTSORT:Baker, Danny}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Ard-Mhéaraí Bhéal Feirste]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Fir]]
7ow5zf4wy2oovr2ahpof6kenbgttuuw
Diane Forsythe
0
102739
1314153
1109092
2026-05-19T13:53:07Z
Conradder
34685
1314153
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] í '''Diane Forsythe'''. Is ball den [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|Pháirtí Aontachtach Daonlathach]] í. Is [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól Reachtach]] í don [[An Dún Theas (Toghcheantar Tionóil)|Dún Theas]], ó [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|2022]] ar aghaidh<ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18802&per=8081&sel=1&ind=5&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-07-04}}</ref>.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Forsythe, Diane}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Mná]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
nrp8gvazddqgi9ysenvryprxvakpz18
Stephen Dunne
0
102772
1314174
1108257
2026-05-19T15:44:02Z
Conradder
34685
cat
1314174
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] é '''Stephen Dunne''' ({{lang-ga|Stiofán Mac Giolla Dhuinn}}). Is ball den [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|Pháirtí Aontachtach Daonlathach]] é. Is [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól Reachtach]] é don [[An Dún Thuaidh (Toghcheantar Tionóil)|Dún Thuaidh]], ó 2021 ar aghaidh<ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=16658&per=7409&sel=1&ind=3&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-07-06}}</ref>.
==Saol pearsanta==
Is mac le [[Gordon Dunne]] é.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Dunne, Stephen}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
3lhpjyr9m266mxlaboabxk4vh6dccva
Connie Egan
0
102774
1314176
1108758
2026-05-19T15:46:07Z
Conradder
34685
cat
1314176
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] í '''Connie Egan''' ([[Gaeilge]]: ''Consaidín Uí Aodhagáin''). Is ball den [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann]] í. Is [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól Reachtach]] í don [[An Dún Thuaidh (Toghcheantar Tionóil)|Dún Thuaidh]], ó [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|2022]] ar aghaidh <ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18806&per=8082&sel=1&ind=4&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-06-16}}</ref>.
== Saol pearsanta ==
Is ball de ''[[Amnesty International]]'' í. Imríonn sí [[Sacar|peil]] do ''[[Ard Mhic Nasca|Holywood]] Ladies F.C''
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Egan, Connie}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
iipetq1v7xgyfv36m1dhxadgzmj9iiv
Colm Gildernew
0
103406
1314162
1179213
2026-05-19T14:19:11Z
Conradder
34685
cat
1314162
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]] é '''Colm Gildernew''' ({{lang-ga|Colm Mac Giolla na Naomh}}). Rugadh é ar [[27 Meitheamh]] [[1969]] i n[[Dún Geanainn]]. Is [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól Reachtach]] é d'[[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar Tionóil)|Fhear Manach agus Tír Eoghain Theas]], ó 2017 ar aghaidh <ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18850&per=6161&sel=1&ind=6&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-07-27}}</ref>. Is deartháir le [[Michelle Gildernew]] é <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/news/2017/06/16/news/michelle-gildernew-s-older-brother-named-as-new-fermanagh-and-south-tyrone-mla-1057393/|teideal=Michelle Gildernew's older brother named as new Fermanagh and South Tyrone MLA|údar=John Manley|dáta=2017-06-15|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2022-07-27}}</ref>.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Gildernew, Colm}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]]
[[Catagóir:Fir]]
f7n6s8e7xpbyo2moki0vcv19rjn3hex
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Mumha
2
103434
1314264
1067821
2026-05-19T22:21:05Z
Marcas.oduinn
33120
/* */
1314264
wikitext
text/x-wiki
* [[Ríocht na Mumhan]]
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
== An Mhúmhain ==
{{Navbox
| name = Munster
| title = [[Ríocht na Mumhan]]
| state = {{{state|collapsed}}}
| listclass = hlist
| group1 = [[Túatha]]
| list1 = {{Navbox|child
| group1 = [[Eoghanachta]]
| list1 =
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Ghleandamhnach]]
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Oirthir Cliach]]
* ''[[Eóganacht Ninussa]]
| group2 = [[Dáirine]]
| list2 =
* [[Corcu Loígde]]
* [[Uí Fidgenti]]
* [[Uí Liatháin]]
| group3 = [[Érainn]]
| list3 =
* [[Corcu Baiscind]]
* [[Corcu Duibne]]
* [[Múscraige]]
* [[Corca Oíche]]
| group4 = [[Ulaid]]
| list4 =
* [[Corcomroe (barony)|Corco Mruad]]
* [[Ciarraige Luachra]]
* [[Ciarraige Chuirchi]]
* [[Ciarraige Áei]]
* [[Ciarraige Choinnenn]]
* [[Orbraige]]
* [[Aradh]]
| group5 = Others
| list5 =
* [[Déisi Muman]]
* [[Osraige|Uí Duach]]
* [[Éile]]
* [[Cenél Cerdraige]]
* [[Dál Birn|Osraige]]
* [[Mug Ruith|Fir Maige Féne]]
* [[Aes Ealla]]
* [[Uaithne]]
* [[Glasraighe]]
* [[Laigin|Dál Coirpri Aradh]]
}}
| group2 = Dynastics
| list2 = {{Navbox|child
| group1 = Kindreds
| list1 =
* [[Mairtine]]
* [[Dáirine]]
* [[Deirgtine]]
* [[Corcu Loígde]]
* [[Eóganacht Áine]]
* [[Eóganacht Glendamnach]]
* [[Eóganacht Chaisil]]
* [[Múscraige]]
* [[Eóganacht Raithlind]]
* [[Dalcassians]]
| group2 = Septs
| list2 =
* [[O'Driscoll]]
* [[Kirby (surname)|Kirby]]
* [[O'Keeffe]]
* [[O'Sullivan family|O'Sullivan]]
* [[MacCarthy Mor dynasty|MacCarthy]]
* [[Donegan (surname)|Donegan]]
* [[O'Donoghue of the Glens|O'Donoghue]]
* [[O'Mahony]]
* [[O'Brien dynasty|O'Brien]]
}}
| group10 = Successor realms
| list10 =
* [[Osraige]]
* [[Kingdom of Desmond|Desmond]]
* [[Thomond]]
* [[Kingdom of Ormond|Ormond]]
* [[Lordship of Ireland]]
* [[Carbery (barony)|Carbery]]
| group11 = General
| list11 =
* [[List of kings of Munster]]
* [[Cú Roí]]
* [[Munster|Province of Munster]]
* [[Munster Irish]]
* [[Cath Maige Mucrama]]
* [[Annals of Inisfallen]]
* [[Senchas Fagbála Caisil]]
* [[Sanas Cormaic]]
* [[Caithréim Chellacháin Chaisil]]
* [[Cogad Gáedel re Gallaib]]
* [[Psalter of Cashel]]
* [[Book of Lismore]]
* [[Mac Carthaigh's Book]]
* [[Philip O'Sullivan Beare]]
* [[Peadar Ua Laoghaire]]
* [[School of Ross]]
* [[Eibhlín Dubh Ní Chonaill]]
| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Category}} [[:Category:Munster|Category]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
{{DEFAULTSORT:Munster}}
[[Category:Irish dynasties and families navigational boxes]]
</noinclude>
tui6zgq14l5ypf0a8myspsgmi7kndts
1314265
1314264
2026-05-19T22:27:36Z
Marcas.oduinn
33120
/* An Mhúmhain */
1314265
wikitext
text/x-wiki
* [[Ríocht na Mumhan]]
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
== An Mhúmhain ==
{{Navbox
| name = Munster
| title = [[Ríocht na Mumhan]]
| state = {{{state|collapsed}}}
| listclass = hlist
| group1 = [[Tuath]]a
| list1 = {{Navbox|child
| group1 = [[Eoghanachta]]
| list1 =
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Oirthir Cliach]]
* ''[[Eóganacht Ninussa]]
| group2 = [[Dáirine]]
| list2 =
* [[Corcu Loígde]]
* [[Uí Fidgenti]]
* [[Uí Liatháin]]
| group3 = [[Érainn]]
| list3 =
* [[Corca Bhaiscinn]]
* ''[[Corcu Duibne]]
* [[Múscraí]]
* [[Corca Oíche]]
| group4 = [[Ulaid]]
| list4 =
* [[Corca Mrua]]
* [[Ciarraige Luachra]]
* [[Ciarraige Chuirchi]]
* [[Ciarraige Áei]]
* [[Ciarraige Choinnenn]]
* [[Orbraige]]
* [[Aradh]]
| group5 = Others
| list5 =
* [[Déisi Muman]]
* [[Osraige|Uí Duach]]
* [[Éile]]
* [[Cenél Cerdraige]]
* [[Dál Birn|Osraige]]
* [[Mug Ruith|Fir Maige Féne]]
* [[Aes Ealla]]
* [[Uaithne]]
* [[Glasraighe]]
* [[Laigin|Dál Coirpri Aradh]]
}}
| group2 = Dynastics
| list2 = {{Navbox|child
| group1 = Kindreds
| list1 =
* [[Mairtine]]
* [[Dáirine]]
* [[Deirgtine]]
* [[Corcu Loígde]]
* [[Eóganacht Áine]]
* [[Eóganacht Glendamnach]]
* [[Eóganacht Chaisil]]
* [[Múscraige]]
* [[Eóganacht Raithlind]]
* [[Dalcassians]]
| group2 = Septs
| list2 =
* [[O'Driscoll]]
* [[Kirby (surname)|Kirby]]
* [[O'Keeffe]]
* [[O'Sullivan family|O'Sullivan]]
* [[MacCarthy Mor dynasty|MacCarthy]]
* [[Donegan (surname)|Donegan]]
* [[O'Donoghue of the Glens|O'Donoghue]]
* [[O'Mahony]]
* [[O'Brien dynasty|O'Brien]]
}}
| group10 = Successor realms
| list10 =
* [[Osraige]]
* [[Kingdom of Desmond|Desmond]]
* [[Thomond]]
* [[Kingdom of Ormond|Ormond]]
* [[Lordship of Ireland]]
* [[Carbery (barony)|Carbery]]
| group11 = General
| list11 =
* [[List of kings of Munster]]
* [[Cú Roí]]
* [[Munster|Province of Munster]]
* [[Munster Irish]]
* [[Cath Maige Mucrama]]
* [[Annals of Inisfallen]]
* [[Senchas Fagbála Caisil]]
* [[Sanas Cormaic]]
* [[Caithréim Chellacháin Chaisil]]
* [[Cogad Gáedel re Gallaib]]
* [[Psalter of Cashel]]
* [[Book of Lismore]]
* [[Mac Carthaigh's Book]]
* [[Philip O'Sullivan Beare]]
* [[Peadar Ua Laoghaire]]
* [[School of Ross]]
* [[Eibhlín Dubh Ní Chonaill]]
| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Category}} [[:Category:Munster|Category]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
{{DEFAULTSORT:Munster}}
[[Category:Irish dynasties and families navigational boxes]]
</noinclude>
2t0b6s0mq6a5emhoupu3fy0rqfvq6hk
1314268
1314265
2026-05-19T22:34:51Z
Marcas.oduinn
33120
/* An Mhúmhain */
1314268
wikitext
text/x-wiki
* [[Ríocht na Mumhan]]
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
# [[Ciarraige Chuirchi]]
# [[Ciarraige Choinnenn]]
== An Mhúmhain ==
{{Navbox
| name = Munster
| title = [[Ríocht na Mumhan]]
| state = {{{state|collapsed}}}
| listclass = hlist
| group1 = [[Tuath]]a
| list1 = {{Navbox|child
| group1 = [[Eoghanachta]]
| list1 =
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Oirthir Cliach]]
* ''[[Eóganacht Ninussa]]
| group2 = [[Dáirine]]
| list2 =
* [[Corcu Loígde]]
* [[Uí Fidgenti]]
* [[Uí Liatháin]]
| group3 = [[Érainn]]
| list3 =
* [[Corca Bhaiscinn]]
* ''[[Corcu Duibne]]
* [[Múscraí]]
* [[Corca Oíche]]
| group4 = [[Ulaid]]
| list4 =
* [[Corca Mrua]]
* ''[[Ciarraige Luachra]]
* [[Ciarraige Chuirchi]]
* [[Ciarraí Aoi]]
* [[Ciarraige Choinnenn]]
* [[Ciarraí Locha na nAirní]]
* [[Orbraige]]
* [[Aradh]]
| group5 = Others
| list5 =
* [[Déisi Muman]]
* [[Osraige|Uí Duach]]
* [[Éile]]
* [[Cenél Cerdraige]]
* [[Dál Birn|Osraige]]
* [[Mug Ruith|Fir Maige Féne]]
* [[Aes Ealla]]
* [[Uaithne]]
* [[Glasraighe]]
* [[Laigin|Dál Coirpri Aradh]]
}}
| group2 = Dynastics
| list2 = {{Navbox|child
| group1 = Kindreds
| list1 =
* [[Mairtine]]
* [[Dáirine]]
* [[Deirgtine]]
* [[Corcu Loígde]]
* [[Eóganacht Áine]]
* [[Eóganacht Glendamnach]]
* [[Eóganacht Chaisil]]
* [[Múscraige]]
* [[Eóganacht Raithlind]]
* [[Dalcassians]]
| group2 = Septs
| list2 =
* [[O'Driscoll]]
* [[Kirby (surname)|Kirby]]
* [[O'Keeffe]]
* [[O'Sullivan family|O'Sullivan]]
* [[MacCarthy Mor dynasty|MacCarthy]]
* [[Donegan (surname)|Donegan]]
* [[O'Donoghue of the Glens|O'Donoghue]]
* [[O'Mahony]]
* [[O'Brien dynasty|O'Brien]]
}}
| group10 = Successor realms
| list10 =
* [[Osraige]]
* [[Kingdom of Desmond|Desmond]]
* [[Thomond]]
* [[Kingdom of Ormond|Ormond]]
* [[Lordship of Ireland]]
* [[Carbery (barony)|Carbery]]
| group11 = General
| list11 =
* [[List of kings of Munster]]
* [[Cú Roí]]
* [[Munster|Province of Munster]]
* [[Munster Irish]]
* [[Cath Maige Mucrama]]
* [[Annals of Inisfallen]]
* [[Senchas Fagbála Caisil]]
* [[Sanas Cormaic]]
* [[Caithréim Chellacháin Chaisil]]
* [[Cogad Gáedel re Gallaib]]
* [[Psalter of Cashel]]
* [[Book of Lismore]]
* [[Mac Carthaigh's Book]]
* [[Philip O'Sullivan Beare]]
* [[Peadar Ua Laoghaire]]
* [[School of Ross]]
* [[Eibhlín Dubh Ní Chonaill]]
| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Category}} [[:Category:Munster|Category]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
{{DEFAULTSORT:Munster}}
[[Category:Irish dynasties and families navigational boxes]]
</noinclude>
ref7j9hn4exb1v0w7o4altu2selneie
1314275
1314268
2026-05-20T06:41:14Z
Marcas.oduinn
33120
/* An Mhúmhain */
1314275
wikitext
text/x-wiki
* [[Ríocht na Mumhan]]
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
# [[Ciarraige Chuirchi]]
# [[Ciarraige Choinnenn]]
== An Mhúmhain ==
{{Navbox
| name = Munster
| title = [[Ríocht na Mumhan]]
| state = {{{state|collapsed}}}
| listclass = hlist
| group1 = [[Tuath]]a
| list1 = {{Navbox|child
| group1 = [[Eoghanachta]]
| list1 =
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Oirthir Cliach]]
* ''[[Eóganacht Ninussa]]
| group2 = [[Dáirine]]
| list2 =
* [[Corcu Loígde]]
* [[Uí Fidgenti]]
* [[Uí Liatháin]]
| group3 = [[Érainn]]
| list3 =
* [[Corca Bhaiscinn]]
* ''[[Corcu Duibne]]
* [[Múscraí]]
* [[Corca Oíche]]
| group4 = [[Ulaid]]
| list4 =
* [[Corca Mrua]]
* ''[[Ciarraige Luachra]]
* [[Ciarraige Chuirchi]]
* [[Ciarraí Aoi]]
* [[Ciarraige Choinnenn]]
* [[Ciarraí Locha na nAirní]]
* [[Orbraige]]
* [[Aradh]]
| group5 = Others
| list5 =
* [[Déisi Muman]]
* [[Osraige|Uí Duach]]
* [[Éile]]
* [[Cenél Cerdraige]]
* [[Dál Birn|Osraige]]
* [[Mug Ruith|Fir Maige Féne]]
* [[Aes Ealla]]
* [[Uaithne]]
* [[Glasraighe]]
* [[Laigin|Dál Coirpri Aradh]]
}}
| group2 = Dynastics
| list2 = {{Navbox|child
| group1 = Kindreds
| list1 =
* [[Mairtine]]
* [[Dáirine]]
* [[Deirgtine]]
* [[Corcu Loígde]]
* [[Eóganacht Áine]]
* [[Eóganacht Glendamnach]]
* [[Eóganacht Chaisil]]
* [[Múscraige]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Dál gCais]]
| group2 = Septs
| list2 =
* [[Uí Eidirsceoil|Ó hEidirsceoil]]
* [[Uí Ciarmhaic|Ó Ciarmhaic]]
* [[Ó Caoimh]]
* [[Uí Shuilleabháin|Ó Suilleabháin]]
* [[Mhic Cárthaigh Mhóir|Mac Cárthaigh]]
* [[Uí Dhonnagáin|Ó Donnagáin]]
* [[Uí Dhonnchadha na nGleann|Ó Donnchadha]]
* [[Uí Mhathúna|Ó Mathúna]]
* [[Uí Bhriain|Ó Briain]]
}}
| group10 = Successor realms
| list10 =
* [[Osraige]]
* [[Deasmhumhain]]
* [[Tuamhain]]
* [[Urumhain]]
* [[Tiarnas na hÉireann]]
* [[Carbery (barony)|Carbery]]
| group11 = General
| list11 =
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Cú Roí]]
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Gaeilge na Mumhan]]
* [[Annála Inis Faithlinn]]
* [[Saltair Chaisil]]
* [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Cath Maige Mucrama]]
* [[Senchas Fagbála Caisil]]
* [[Sanas Cormaic]]
* [[Caithréim Chellacháin Chaisil]]
* [[Cogad Gáedel re Gallaib]]
* [[Pilib Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Peadar Ua Laoghaire]]
* [[Ross Oilithreach]]
* [[Eibhlín Dubh Ní Chonaill]]
| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Catagóir}} [[:Category:an Mhumhain|Catagóir]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
{{DEFAULTSORT:Mumhain}}
</noinclude>
kcrbois5kngpxm3yrzsymiunmtr8gfi
1314277
1314275
2026-05-20T07:03:01Z
Marcas.oduinn
33120
/* An Mhumhain */
1314277
wikitext
text/x-wiki
* [[Ríocht na Mumhan]]
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
# [[Ciarraige Chuirchi]]
# [[Ciarraige Choinnenn]]
== An Mhumhain ==
{{Navbox
| name = An Mhumhain
| title = [[Ríocht na Mumhan]]
| state = {{{state|collapsed}}}
| listclass = hlist
| group1 = [[Tuath]]a
| list1 = {{Navbox|child
| group1 = [[Eoghanachta]]
| list1 =
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Oirthir Cliach]]
* ''[[Eóganacht Ninussa]]
| group2 = [[Dáirine]]
| list2 =
* [[Corcu Loígde]]
* [[Uí Fidgenti]]
* [[Uí Liatháin]]
| group3 = [[Érainn]]
| list3 =
* [[Corca Bhaiscinn]]
* ''[[Corcu Duibne]]
* [[Múscraí]]
* [[Corca Oíche]]
| group4 = [[Ulaid]]
| list4 =
* [[Corca Mrua]]
* ''[[Ciarraige Luachra]]
* [[Ciarraige Chuirchi]]
* [[Ciarraí Aoi]]
* [[Ciarraige Choinnenn]]
* [[Ciarraí Locha na nAirní]]
* [[Orbraige]]
* [[Aradh]]
| group5 = Eile
| list5 =
* [[Déisi Muman]]
* [[Osraige|Uí Dhuach]]
* [[Éile]]
* [[Cenél Cerdraige]]
* [[Dál Birn]]
* [[Mug Ruith|Fir Maige Féne]]
* [[Aes Ealla]]
* [[Uaithne]]
* [[Glasraighe]]
* [[Laigin|Dál Coirpri Aradh]]
}}
| group2 = Rítheaghlaigh
| list2 = {{Navbox|child
| group1 = Muintireacha
| list1 =
* [[Mairtine]]
* [[Dáirine]]
* [[Deirgtine]]
* [[Corcu Loígde]]
* [[Eóganacht Áine]]
* [[Eóganacht Glendamnach]]
* [[Eóganacht Chaisil]]
* [[Múscraige]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Dál gCais]]
| group2 = Clanna
| list2 =
* [[Uí Eidirsceoil|Ó hEidirsceoil]]
* [[Uí Ciarmhaic|Ó Ciarmhaic]]
* [[Ó Caoimh]]
* [[Uí Shuilleabháin|Ó Suilleabháin]]
* [[Mhic Cárthaigh Mhóir|Mac Cárthaigh]]
* [[Uí Dhonnagáin|Ó Donnagáin]]
* [[Uí Dhonnchadha na nGleann|Ó Donnchadha]]
* [[Uí Mhathúna|Ó Mathúna]]
* [[Uí Bhriain|Ó Briain]]
}}
| group10 = Ríochtaí comhartha
| list10 =
* [[Osraige]]
* [[Deasmhumhain]]
* [[Tuamhain]]
* [[Urumhain]]
* [[Tiarnas na hÉireann]]
* [[Cairbre]]
| group11 = Nithe ilchineálacha
| list11 =
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Cú Roí]]
* [[Gaeilge na Mumhan]]
* [[Annála Inis Faithlinn]]
* [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Saltair Chaisil]]
* [[Sanas Chormaic]]
* [[Senchas Fagbála Caisil|Seanchas Fála Chaisil]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Caithréim Chellacháin Chaisil|Caithréim Cheallacháin Chaisil]]
* ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]
* [[Ross Oilithreach]]
* [[Pilib Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Peadar Ua Laoghaire]]
* [[Eibhlín Dubh Ní Chonaill]]
| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Catagóir}} [[:Category:an Mhumhain|Catagóir]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
{{DEFAULTSORT:Mumhain}}
</noinclude>
ja9vy0hlktkv6nkbquf76g4te7ds8en
1314279
1314277
2026-05-20T07:23:57Z
Marcas.oduinn
33120
/* An Mhumhain */
1314279
wikitext
text/x-wiki
* [[Ríocht na Mumhan]]
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
# [[Ciarraige Chuirchi]]
# [[Ciarraige Choinnenn]]
== An Mhumhain ==
{{Navbox
| name = An Mhumhain
| title = [[Ríocht na Mumhan]]
| state = {{{state|collapsed}}}
| listclass = hlist
| group1 = [[Tuath]]a
| list1 = {{Navbox|child
| group1 = [[Eoghanachta]]
| list1 =
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Oirthir Cliach]]
* ''[[Eóganacht Ninussa]]
| group2 = [[Dáirine]]
| list2 =
* [[Corcu Loígde]]
* [[Uí Fidgenti]]
* [[Uí Liatháin]]
| group3 = [[Érainn]]
| list3 =
* [[Corca Bhaiscinn]]
* ''[[Corcu Duibne]]
* [[Múscraí]]
* [[Corca Oíche]]
| group4 = [[Ulaid]]
| list4 =
* [[Corca Mrua]]
* [[Ciarraige Luachra|Ciarraií Luachra]]
* [[Ciarraige Chuirchi]]
* [[Ciarraí Aoi]]
* [[Ciarraige Choinnenn]]
* [[Ciarraí Locha na nAirní]]
* [[Orbraige|Orbhraí]]
* [[Aradh]]
| group5 = Eile
| list5 =
* [[Déisi Muman]]
* [[Osraige|Uí Dhuach]]
* [[Éile]]
* [[Cenél Cerdraige|Cineál Ceardraí]]
* [[Dál Birn]]
* ''[[Mug Ruith|Fir Maige Féne]]
* [[Aes Ealla|Aos Ealla]]
* [[Uaithne]]
* [[Glasraighe|Glasraí]]
* [[Laigin|Dál Chairbre Aradh]]
}}
| group2 = Rítheaghlaigh
| list2 = {{Navbox|child
| group1 = Muintireacha
| list1 =
* [[Mairtine]]
* [[Dáirine]]
* [[Deirgtine]]
* [[Corcu Loígde]]
* [[Eóganacht Áine]]
* [[Eóganacht Glendamnach]]
* [[Eóganacht Chaisil]]
* [[Múscraige]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Dál gCais]]
| group2 = Clanna
| list2 =
* [[Uí Eidirsceoil|Ó hEidirsceoil]]
* [[Uí Ciarmhaic|Ó Ciarmhaic]]
* [[Ó Caoimh]]
* [[Uí Shúilleabháin|Ó Súilleabháin]]
* [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]]
* [[Uí Dhonnagáin|Ó Donnagáin]]
* [[Uí Dhonnchadha na nGleann|Ó Donnchadha]]
* [[Uí Mhathúna|Ó Mathúna]]
* [[Uí Bhriain|Ó Briain]]
}}
| group10 = Ríochtaí comhartha
| list10 =
* [[Osraige]]
* [[Deasmhumhain]]
* [[Tuamhain]]
* [[Urumhain]]
* [[Tiarnas na hÉireann]]
* [[Cairbre]]
| group11 = Nithe ilchineálacha
| list11 =
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Cú Roí]]
* [[Gaeilge na Mumhan]]
* [[Annála Inis Faithlinn]]
* [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Saltair Chaisil]]
* [[Sanas Chormaic]]
* [[Senchas Fagbála Caisil|Seanchas Fála Chaisil]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Caithréim Chellacháin Chaisil|Caithréim Cheallacháin Chaisil]]
* ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]
* [[Ross Oilithreach]]
* [[Pilib Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Peadar Ua Laoghaire]]
* [[Eibhlín Dubh Ní Chonaill]]
| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Catagóir}} [[:Category:an Mhumhain|Catagóir]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
{{DEFAULTSORT:Mumhain}}
</noinclude>
joe5r1m9yi3os0ew6cjjjklb7say95q
1314280
1314279
2026-05-20T07:37:10Z
Marcas.oduinn
33120
/* */
1314280
wikitext
text/x-wiki
* [[Ríocht na Mumhan]]
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
# [[Ciarraige Chuirchi]]
# [[Ciarraige Choinnenn]]
# {{tl|Teimpléad:An Mhumhain}}
== An Mhumhain ==
{{Navbox
| name = An Mhumhain
| title = [[Ríocht na Mumhan]]
| state = {{{state|collapsed}}}
| listclass = hlist
| group1 = [[Tuath]]a
| list1 = {{Navbox|child
| group1 = [[Eoghanachta]]
| list1 =
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Oirthir Cliach]]
* ''[[Eóganacht Ninussa]]
| group2 = [[Dáirine]]
| list2 =
* [[Corcu Loígde]]
* [[Uí Fidgenti]]
* [[Uí Liatháin]]
| group3 = [[Érainn]]
| list3 =
* [[Corca Bhaiscinn]]
* ''[[Corcu Duibne]]
* [[Múscraí]]
* [[Corca Oíche]]
| group4 = [[Ulaid]]
| list4 =
* [[Corca Mrua]]
* [[Ciarraige Luachra|Ciarraií Luachra]]
* [[Ciarraige Chuirchi]]
* [[Ciarraí Aoi]]
* [[Ciarraige Choinnenn]]
* [[Ciarraí Locha na nAirní]]
* [[Orbraige|Orbhraí]]
* [[Aradh]]
| group5 = Eile
| list5 =
* [[Déisi Muman]]
* [[Osraige|Uí Dhuach]]
* [[Éile]]
* [[Cenél Cerdraige|Cineál Ceardraí]]
* [[Dál Birn]]
* ''[[Mug Ruith|Fir Maige Féne]]
* [[Aes Ealla|Aos Ealla]]
* [[Uaithne]]
* [[Glasraighe|Glasraí]]
* [[Laigin|Dál Chairbre Aradh]]
}}
| group2 = Rítheaghlaigh
| list2 = {{Navbox|child
| group1 = Muintireacha
| list1 =
* [[Mairtine]]
* [[Dáirine]]
* [[Deirgtine]]
* [[Corcu Loígde]]
* [[Eóganacht Áine]]
* [[Eóganacht Glendamnach]]
* [[Eóganacht Chaisil]]
* [[Múscraige]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Dál gCais]]
| group2 = Clanna
| list2 =
* [[Uí Eidirsceoil|Ó hEidirsceoil]]
* [[Uí Ciarmhaic|Ó Ciarmhaic]]
* [[Ó Caoimh]]
* [[Uí Shúilleabháin|Ó Súilleabháin]]
* [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]]
* [[Uí Dhonnagáin|Ó Donnagáin]]
* [[Uí Dhonnchadha na nGleann|Ó Donnchadha]]
* [[Uí Mhathúna|Ó Mathúna]]
* [[Uí Bhriain|Ó Briain]]
}}
| group10 = Ríochtaí comhartha
| list10 =
* [[Osraige]]
* [[Deasmhumhain]]
* [[Tuamhain]]
* [[Urumhain]]
* [[Tiarnas na hÉireann]]
* [[Cairbre]]
| group11 = Nithe ilchineálacha
| list11 =
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Cú Roí]]
* [[Gaeilge na Mumhan]]
* [[Annála Inis Faithlinn]]
* [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Saltair Chaisil]]
* [[Sanas Chormaic]]
* [[Senchas Fagbála Caisil|Seanchas Fála Chaisil]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Caithréim Chellacháin Chaisil|Caithréim Cheallacháin Chaisil]]
* ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]
* [[Ross Oilithreach]]
* [[Pilib Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Peadar Ua Laoghaire]]
* [[Eibhlín Dubh Ní Chonaill]]
| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Catagóir}} [[:Category:an Mhumhain|Catagóir]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
{{DEFAULTSORT:Mumhain}}
</noinclude>
6c2ki10l3i2zgl9ydg44jagkb8eqiww
1314283
1314280
2026-05-20T08:21:25Z
Marcas.oduinn
33120
/* */
1314283
wikitext
text/x-wiki
* [[Ríocht na Mumhan]]
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
# [[Ciarraige Chuirchi]]
# [[Ciarraige Choinnenn]]
# {{tl|en:Template:Munster}}
== An Mhumhain ==
{{Navbox
| name = An Mhumhain
| title = [[Ríocht na Mumhan]]
| state = {{{state|collapsed}}}
| listclass = hlist
| group1 = [[Tuath]]a
| list1 = {{Navbox|child
| group1 = [[Eoghanachta]]
| list1 =
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Oirthir Cliach]]
* ''[[Eóganacht Ninussa]]
| group2 = [[Dáirine]]
| list2 =
* [[Corcu Loígde]]
* [[Uí Fidgenti]]
* [[Uí Liatháin]]
| group3 = [[Érainn]]
| list3 =
* [[Corca Bhaiscinn]]
* ''[[Corcu Duibne]]
* [[Múscraí]]
* [[Corca Oíche]]
| group4 = [[Ulaid]]
| list4 =
* [[Corca Mrua]]
* [[Ciarraige Luachra|Ciarraií Luachra]]
* [[Ciarraige Chuirchi]]
* [[Ciarraí Aoi]]
* [[Ciarraige Choinnenn]]
* [[Ciarraí Locha na nAirní]]
* [[Orbraige|Orbhraí]]
* [[Aradh]]
| group5 = Eile
| list5 =
* [[Déisi Muman]]
* [[Osraige|Uí Dhuach]]
* [[Éile]]
* [[Cenél Cerdraige|Cineál Ceardraí]]
* [[Dál Birn]]
* ''[[Mug Ruith|Fir Maige Féne]]
* [[Aes Ealla|Aos Ealla]]
* [[Uaithne]]
* [[Glasraighe|Glasraí]]
* [[Laigin|Dál Chairbre Aradh]]
}}
| group2 = Rítheaghlaigh
| list2 = {{Navbox|child
| group1 = Muintireacha
| list1 =
* [[Mairtine]]
* [[Dáirine]]
* [[Deirgtine]]
* [[Corcu Loígde]]
* [[Eóganacht Áine]]
* [[Eóganacht Glendamnach]]
* [[Eóganacht Chaisil]]
* [[Múscraige]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Dál gCais]]
| group2 = Clanna
| list2 =
* [[Uí Eidirsceoil|Ó hEidirsceoil]]
* [[Uí Ciarmhaic|Ó Ciarmhaic]]
* [[Ó Caoimh]]
* [[Uí Shúilleabháin|Ó Súilleabháin]]
* [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]]
* [[Uí Dhonnagáin|Ó Donnagáin]]
* [[Uí Dhonnchadha na nGleann|Ó Donnchadha]]
* [[Uí Mhathúna|Ó Mathúna]]
* [[Uí Bhriain|Ó Briain]]
}}
| group10 = Ríochtaí comhartha
| list10 =
* [[Osraige]]
* [[Deasmhumhain]]
* [[Tuamhain]]
* [[Urumhain]]
* [[Tiarnas na hÉireann]]
* [[Cairbre]]
| group11 = Nithe ilchineálacha
| list11 =
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Cú Roí]]
* [[Gaeilge na Mumhan]]
* [[Annála Inis Faithlinn]]
* [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Saltair Chaisil]]
* [[Sanas Chormaic]]
* [[Senchas Fagbála Caisil|Seanchas Fála Chaisil]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Caithréim Chellacháin Chaisil|Caithréim Cheallacháin Chaisil]]
* ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]
* [[Ross Oilithreach]]
* [[Pilib Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Peadar Ua Laoghaire]]
* [[Eibhlín Dubh Ní Chonaill]]
| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Catagóir}} [[:Category:an Mhumhain|Catagóir]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
{{DEFAULTSORT:Mumhain}}
</noinclude>
8v36wmvrai8squh9ytyne08v502i1k0
1314284
1314283
2026-05-20T08:22:33Z
Marcas.oduinn
33120
/* */
1314284
wikitext
text/x-wiki
* [[Ríocht na Mumhan]]
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
# [[Ciarraige Chuirchi]]
# [[Ciarraige Choinnenn]]
== An Mhumhain ==
{{Navbox
| name = An Mhumhain
| title = [[Ríocht na Mumhan]]
| state = {{{state|collapsed}}}
| listclass = hlist
| group1 = [[Tuath]]a
| list1 = {{Navbox|child
| group1 = [[Eoghanachta]]
| list1 =
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Oirthir Cliach]]
* ''[[Eóganacht Ninussa]]
| group2 = [[Dáirine]]
| list2 =
* [[Corcu Loígde]]
* [[Uí Fidgenti]]
* [[Uí Liatháin]]
| group3 = [[Érainn]]
| list3 =
* [[Corca Bhaiscinn]]
* ''[[Corcu Duibne]]
* [[Múscraí]]
* [[Corca Oíche]]
| group4 = [[Ulaid]]
| list4 =
* [[Corca Mrua]]
* [[Ciarraige Luachra|Ciarraií Luachra]]
* [[Ciarraige Chuirchi]]
* [[Ciarraí Aoi]]
* [[Ciarraige Choinnenn]]
* [[Ciarraí Locha na nAirní]]
* [[Orbraige|Orbhraí]]
* [[Aradh]]
| group5 = Eile
| list5 =
* [[Déisi Muman]]
* [[Osraige|Uí Dhuach]]
* [[Éile]]
* [[Cenél Cerdraige|Cineál Ceardraí]]
* [[Dál Birn]]
* ''[[Mug Ruith|Fir Maige Féne]]
* [[Aes Ealla|Aos Ealla]]
* [[Uaithne]]
* [[Glasraighe|Glasraí]]
* [[Laigin|Dál Chairbre Aradh]]
}}
| group2 = Rítheaghlaigh
| list2 = {{Navbox|child
| group1 = Muintireacha
| list1 =
* [[Mairtine]]
* [[Dáirine]]
* [[Deirgtine]]
* [[Corcu Loígde]]
* [[Eóganacht Áine]]
* [[Eóganacht Glendamnach]]
* [[Eóganacht Chaisil]]
* [[Múscraige]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Dál gCais]]
| group2 = Clanna
| list2 =
* [[Uí Eidirsceoil|Ó hEidirsceoil]]
* [[Uí Ciarmhaic|Ó Ciarmhaic]]
* [[Ó Caoimh]]
* [[Uí Shúilleabháin|Ó Súilleabháin]]
* [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]]
* [[Uí Dhonnagáin|Ó Donnagáin]]
* [[Uí Dhonnchadha na nGleann|Ó Donnchadha]]
* [[Uí Mhathúna|Ó Mathúna]]
* [[Uí Bhriain|Ó Briain]]
}}
| group10 = Ríochtaí comhartha
| list10 =
* [[Osraige]]
* [[Deasmhumhain]]
* [[Tuamhain]]
* [[Urumhain]]
* [[Tiarnas na hÉireann]]
* [[Cairbre]]
| group11 = Nithe ilchineálacha
| list11 =
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Cú Roí]]
* [[Gaeilge na Mumhan]]
* [[Annála Inis Faithlinn]]
* [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Saltair Chaisil]]
* [[Sanas Chormaic]]
* [[Senchas Fagbála Caisil|Seanchas Fála Chaisil]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Caithréim Chellacháin Chaisil|Caithréim Cheallacháin Chaisil]]
* ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]
* [[Ross Oilithreach]]
* [[Pilib Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Peadar Ua Laoghaire]]
* [[Eibhlín Dubh Ní Chonaill]]
| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Catagóir}} [[:Category:an Mhumhain|Catagóir]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
{{DEFAULTSORT:Mumhain}}
</noinclude>
joe5r1m9yi3os0ew6cjjjklb7say95q
1314285
1314284
2026-05-20T08:45:35Z
Marcas.oduinn
33120
/* */
1314285
wikitext
text/x-wiki
* [[Ríocht na Mumhan]]
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
# [[Ciarraige Chuirchi]]=[[Ciarraige]]
# [[Ciarraige Choinnenn]]=[[Ciarraige]]
== An Mhumhain ==
{{Navbox
| name = An Mhumhain
| title = [[Ríocht na Mumhan]]
| state = {{{state|collapsed}}}
| listclass = hlist
| group1 = [[Tuath]]a
| list1 = {{Navbox|child
| group1 = [[Eoghanachta]]
| list1 =
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Oirthir Cliach]]
* ''[[Eóganacht Ninussa]]
| group2 = [[Dáirine]]
| list2 =
* [[Corcu Loígde]]
* [[Uí Fidgenti]]
* [[Uí Liatháin]]
| group3 = [[Érainn]]
| list3 =
* [[Corca Bhaiscinn]]
* ''[[Corcu Duibne]]
* [[Múscraí]]
* [[Corca Oíche]]
| group4 = [[Ulaid]]
| list4 =
* [[Corca Mrua]]
* [[Ciarraige Luachra|Ciarraií Luachra]]
* [[Ciarraige Chuirchi]]
* [[Ciarraí Aoi]]
* [[Ciarraige Choinnenn]]
* [[Ciarraí Locha na nAirní]]
* [[Orbraige|Orbhraí]]
* [[Aradh]]
| group5 = Eile
| list5 =
* [[Déisi Muman]]
* [[Osraige|Uí Dhuach]]
* [[Éile]]
* [[Cenél Cerdraige|Cineál Ceardraí]]
* [[Dál Birn]]
* ''[[Mug Ruith|Fir Maige Féne]]
* [[Aes Ealla|Aos Ealla]]
* [[Uaithne]]
* [[Glasraighe|Glasraí]]
* [[Laigin|Dál Chairbre Aradh]]
}}
| group2 = Rítheaghlaigh
| list2 = {{Navbox|child
| group1 = Muintireacha
| list1 =
* [[Mairtine]]
* [[Dáirine]]
* [[Deirgtine]]
* [[Corcu Loígde]]
* [[Eóganacht Áine]]
* [[Eóganacht Glendamnach]]
* [[Eóganacht Chaisil]]
* [[Múscraige]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]
* [[Dál gCais]]
| group2 = Clanna
| list2 =
* [[Uí Eidirsceoil|Ó hEidirsceoil]]
* [[Uí Ciarmhaic|Ó Ciarmhaic]]
* [[Ó Caoimh]]
* [[Uí Shúilleabháin|Ó Súilleabháin]]
* [[Mhic Cárthaigh|Mac Cárthaigh]]
* [[Uí Dhonnagáin|Ó Donnagáin]]
* [[Uí Dhonnchadha na nGleann|Ó Donnchadha]]
* [[Uí Mhathúna|Ó Mathúna]]
* [[Uí Bhriain|Ó Briain]]
}}
| group10 = Ríochtaí comhartha
| list10 =
* [[Osraige]]
* [[Deasmhumhain]]
* [[Tuamhain]]
* [[Urumhain]]
* [[Tiarnas na hÉireann]]
* [[Cairbre]]
| group11 = Nithe ilchineálacha
| list11 =
* [[Cúige Mumhan]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Cú Roí]]
* [[Gaeilge na Mumhan]]
* [[Annála Inis Faithlinn]]
* [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Saltair Chaisil]]
* [[Sanas Chormaic]]
* [[Senchas Fagbála Caisil|Seanchas Fála Chaisil]]
* ''[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Caithréim Chellacháin Chaisil|Caithréim Cheallacháin Chaisil]]
* ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]
* [[Ross Oilithreach]]
* [[Pilib Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Peadar Ua Laoghaire]]
* [[Eibhlín Dubh Ní Chonaill]]
| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Catagóir}} [[:Category:an Mhumhain|Catagóir]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
{{DEFAULTSORT:Mumhain}}
</noinclude>
drvkxh30gx1ck8keyzns7pk0dxw0o91
Tom Elliott
0
103574
1314177
1293425
2026-05-19T15:47:49Z
Conradder
34685
cat
1314177
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is iar[[saighdiúir|shaighdiúir]] agus [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] é '''Thomas Beatty Elliott''' ({{lang-ga|Tomás Mac Uileagóid}}). Rugadh ar [[11 Nollaig]] [[1963]] in [[Inis Ceithleann]] é. Is ball agus iarcheannaire de [[Páirtí Aontachtach Uladh|Pháirtí Aontachtach Uladh]] é. Is [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól Reachtach]] é d'[[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar Tionóil)|Fhear Manach agus Tír Eoghain Theas]], ó 2003 go 2015 agus [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|2022]] ar aghaidh <ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18764&per=128&sel=1&ind=4&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-08-02}}</ref>. Ba [[Teachta Parlaiminte|Theachta Parlaiminte]] é d'[[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Fhear Manach agus Tír Eoghain Theas]], ó 2015 go [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|2017]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://members.parliament.uk/member/4367/career|teideal=Parliamentary Career for Tom Elliot|language=en-GB|work=https://members.parliament.uk/|dátarochtana=2022-08-02}}</ref>.
== Saol pearsanta ==
Tá sé pósta le Anne. Tá beirt pháistí acu. Is ball den [[An tOrd Oráisteach|Ord Oráisteach]], [[Printísigh Dhoire|na Printísigh]] agus ''The Royal Black Preceptory'' é.
== Féach freisin ==
* [[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Elliot, Tom}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]]
[[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Saighdiúirí]]
[[Catagóir:Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
[[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]]
[[Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh]]
okcva0ts03dugui6m355fw1sgtpr4fl
Deborah Erskine
0
103585
1314141
1258212
2026-05-19T13:14:15Z
Conradder
34685
cat
1314141
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] í '''Deborah Erskine''' (née '''Armstrong''', {{lang-ga|Gobnait Tréanlámhach}}). Is ball den [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|Pháirtí Aontachtach Daonlathach]] í. Is [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól Reachtach]] í d'[[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar Tionóil)|Fhear Manach agus Tír Eoghain Theas]], ó 2021 ar aghaidh<ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18724&per=7534&sel=1&ind=4&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-08-03}}</ref>.
==Saol pearsanta==
Phós sé Robert Erskine ar 31 Deireadh Fómhair 2019.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Erskine, Deborah}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí as Tuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Baniriseoirí]]
dmvkgeif2r5673p9ghxtj886yj1hwl9
Emma Sheerin
0
103765
1314151
1109789
2026-05-19T13:49:35Z
Conradder
34685
cat
1314151
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid [[Sinn Féin]] i d[[Tuaisceart Éireann]] í '''Emma Sheerin''' ({{lang-ga|Éama Ní Shírín}}). Is as [[Baile na Scríne]] í. Is Comhalta den [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól Reachtach]] í do [[Lár Uladh (Toghcheantar Tionóil)|Lár Uladh]], ó 2018 ar aghaidh<ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18870&per=6167&sel=1&ind=16&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-08-12}}</ref>.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Sheerin, Emma}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Dhoire]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
6imixodlp9vii9z8qlxbd7haghh9zi3
Linda Dillon
0
103845
1314148
1306651
2026-05-19T13:27:25Z
Conradder
34685
cat
1314148
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid [[Sinn Féin]] i d[[Tuaisceart Éireann]] í '''Linda Dillon''' ({{lang-ga|Líonda Diolún}}). Rugadh í ar an [[5 Lúnasa]], [[1978]]. Is Comhalta den [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól Reachtach]] í do [[Lár Uladh (Toghcheantar Tionóil)|Lár Uladh]], ó 2016 ar aghaidh<ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18812&per=5811&sel=1&ind=3&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-08-15}}</ref>.
== Saol pearsanta ==
Tá sí pósta le Gerard. Tá iníon amháin acu. Tá siad ina gcónaí in [[Oileán an Ghuail]] <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sinnfein.ie/linda-dillon|teideal=Linda Dillon|work=www.sinnfein.ie|dátarochtana=2022-08-15}}</ref>.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Dillon, Linda}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1978]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ard Mhacha]]
g35l89249eie1jvjrnfikyqfrnjecp3
Mike Nesbitt
0
103869
1314150
1296110
2026-05-19T13:48:41Z
Conradder
34685
cat
1314150
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir agus iarchraoltóir de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] é Mike Nesbitt (a rugadh ar 11 Bealtaine 1957 i mBéal Feirste). Is [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól]] é do [[Loch Cuan (Toghcheantar Tionóil)|Loch Cuan]] ó 2011 i leith, agus is iarcheannaire é ar [[Páirtí Aontachtach Uladh|Pháirtí Aontachtach Uladh]], 2012–2017, agus 2024-2026.<ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18726&per=300&sel=1&ind=12&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-08-02}}</ref>
[[Íomhá:Mike Nesbitt 2016.jpg|clé|mion|225x225px|2016]]
[[Íomhá:Mike Nesbitt.png|clé|mion|289x289px|2020]]
[[Íomhá:Mike Nesbitt 2024.jpg|clé|mion|219x219px|2024]]
[[Íomhá:Mike Nesbitt (cropped).jpg|clé|mion|269x269px|2024]]
== Tús a shaoil agus gairm sna meáin ==
Rugadh Nesbitt i mBéal Feirste agus d'fhreastail sé ar Choláiste Victoria. Chaith sé a óige i gCeantar Malone sa chathair. Roimh dhul isteach sa pholaitíocht, bhí gairm fhada aige sna meáin. D'oibrigh sé mar iriseoir teilifíse agus mar láithreoir le UTV agus le BBC. Bhí clú air mar thuairisceoir cúrsaí reatha agus rinne sé agallaimh le roinnt mhaith pearsan tábhachtach le linn na dTrioblóidí agus ina dhiaidh.
== Gairm pholaitiúil ==
Toghadh Nesbitt mar Chomhalta den Tionól do Loch Cuan in 2011. Bhí sé ina urlabhraí ar chúrsaí sláinte don UUP ar dtús.
I Márta 2012, toghadh é mar cheannaire ar [[Páirtí Aontachtach Uladh|Pháirtí Aontachtach Uladh]], ag teacht i gcomharbacht ar Tom Elliott. Le linn a thréimhse mar cheannaire, rinne sé iarracht an páirtí a atheagrú agus a nuachóiriú. Bhí sé ar dhuine de na haghaidheanna ba shuntasaí i bhfeachtas an Náigh le linn Reifreann na Breatimeachta in 2016.
'''Reifreann 2016 agus éirí as'''
In 2017, le linn Thoghchán an Tionóil, rinne Nesbitt ráiteas conspóideach nuair a dúirt sé go dtabharfadh sé a dara rogha vótála do [[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]] (PSDLO). Nuair nach raibh toradh maith ag an UUP sa toghchán, d'éirigh sé as an gceannaireacht. Lean Steve Aiken é mar cheannaire go dtí gur tháinig [[Doug Beattie]] isteach sa ról in 2021.
'''Filleadh ar an gceannaireacht'''
I mí na Samhna 2024, d'fhill Nesbitt ar cheannireacht an UUP tar éis d'fhoireann eagrúcháin an pháirtí iarratas a dhéanamh air filleadh ar an bpost. Ghlac sé leis an gceannaireacht arís i ndiaidh thréimhse Dhoug Beattie.
'''Éirí as'''
Ní sheasfaidh Nesbitt sa toghchán Tionóil in 2027 agus d’fhógair sé go n-éireodh sé as an gceannaireacht i mí Feabhra 2026 chun deis a thabhairt dá chomharba fáil faoi réir do vótáil na bliana seo chugainn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nuiosach-sa-toir-ar-cheannaireacht-an-uup/|teideal=Núíosach sa tóir ar cheannaireacht an UUP|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=11 Eanáir 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-01-11}}</ref>
== Saol pearsanta ==
Tá Nesbitt pósta agus tá cónaí air i gContae an Dúin. Tá suim aige i gcúrsaí spóirt, go háirithe i rugbaí.
Phós sé [[Lynda Bryans]] i 1992. Scar siad in 2020. Tá ceathrar páistí aige.
== Féach freisin ==
* [[Jon Burrows|John Burrows]], a tháinig i gcomharbacht ar Mike Nesbitt mar cheannaire ar Aontachtóirí Uladh. ar an 31 Eanáir 2026
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Nesbitt, Mike}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha]]
[[Catagóir:Loch Cuan (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
[[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]]
[[Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh]]
r9o66chlookg48z6yv7t0nsix98bpe8
Comh-Bhriotainis
0
104361
1314253
1300722
2026-05-19T20:31:14Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314253
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Teanga}}
<!--Infobox language
|name = Common Brittonic
|nativename = {{asterisk}}{{lang|cel-GB|Brittonikā}}
|region = [[Great Britain]]
|ethnicity = [[Celtic Britons|Britons]]
|era = {{circa|6th century BC to mid-6th century AD}}
|ref = linglist
|speakers2=Developed into [[Old Welsh]], [[Cumbric language|Cumbric]], [[Cornish language|Cornish]], [[Breton language|Breton]] and probably [[Pictish]]<ref name="UGlas" />
|familycolor = Indo-European
|fam2 = [[Celtic languages|Celtic]]
|fam3 = [[Insular Celtic languages|Insular Celtic]]
|fam4 = [[Brittonic languages|Brittonic]]
|isoexception=historical
|linglist = brit
|lingua = 50-AB
|glotto=none
-->
[[teangacha Ceilteacha|Teanga Cheilteach]] labhartha sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] agus sa [[an Bhriotáin|Bhriotáin]] ba ea''' Comh-Bhriotainis'''<ref>[https://www.tearma.ie/q/Comh-Bhriotainis/ga/ Comh-Bhriotainis], tearma.ie</ref> (''dí-mholta'' ''Briotainis Choiteann'') ({{lang-cy|Brythoneg}}; {{lang-kw|Brythonek}}; {{lang-br|Predeneg}}).<ref>{{Cite journal |last=Eska |first=Joseph F. |date=2019-12-01 |title=The evolution of proto-Brit. *-/lth/ in Welsh |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/zcph-2019-0003/html |journal=[[Zeitschrift für celtische Philologie]] |volume=66 |issue=1 |pages=75–82 |doi=10.1515/zcph-2019-0003 |s2cid=212726410 |issn=1865-889X}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Sims-Williams |first=Patrick |title=The Double System of Verbal Inflexion in Old Irish |date=Samhain 1984 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-968X.1984.tb01211.x |journal=Transactions of the Philological Society |language=en |volume=82 |issue=1 |pages=138–201 |doi=10.1111/j.1467-968X.1984.tb01211.x |issn=0079-1636}}</ref>
Is teanga de chuid [[Ceiltis na nOileán]] í, fréamhaithe ó {{h|Prótai-Cheiltis}}.<ref>{{cite book |last=Henderson |first=Jon C. |title=The Atlantic Iron Age: Settlement and Identity in the First Millennium BC |url=https://archive.org/details/atlanticironages00hend |url-access=limited |publisher=Routledge |date=2007 |pages=[https://archive.org/details/atlanticironages00hend/page/n306 292]–295 |isbn=9780415436427}}</ref><ref>{{cite book |last=Sims-Williams |first=Patrick |title=Studies on Celtic Languages before the Year 1000 |publisher=CMCS |date=2007 |page=1}}</ref><ref>{{cite book |last=Koch |first=John T. |authorlink=John T. Koch |title=Celtic Culture: A Historical Encyclopedia |url= https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128 |url-access=limited |publisher=ABC-CLIO |date=2006 |page=[https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128/page/n19 1455]}}</ref><ref>{{cite book |last=Eska |first=Joseph |chapter=Continental Celtic |editor-first=Roger |editor-last=Woodard |title=The Ancient Languages of Europe |url=https://archive.org/details/ancientlanguages00roge |publisher=Cambridge |date=2008}}</ref> Tá gaol ann le [[Cruithnis]].<ref>{{cite book |last=Forsyth |first=Katherine |author-link=Katherine Forsyth |editor-first=John T. |editor-last=Koch |editorlink=John T. Koch |title=Celtic Culture: A Historical Encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |date=2006 |pages=1444, 1447}}</ref><ref>{{cite book |last=Forsyth |first=Katherine |title=Language in Pictland: The case against "non-Indo-European Pictish" |location=Utrecht |publisher=de Keltische Draak |date=1997 |page=27}}</ref><ref>{{cite book |last=Jackson |first=Kenneth H. |author-link=Kenneth H. Jackson |date=1955 |chapter=The Pictish Language |editor-first=F. T. |editor-last=Wainwright |title=The Problem of the Picts |location=Dún Éadain |publisher=Nelson |pages=129–166}}</ref>
Cuireann fianaise ón mBreatnais in úil go raibh an-tionchar ag an [[Laidin]] ar an mBriotainis le linn na ré Rómhánaí, go háirithe téarmaí gaolmhar leis an eaglais agus le [[Críostaíocht]] an Iarthair.<ref name="ElfenLadin">{{cite book |last=Lewis |first=H. |date=1943 |title=Yr Elfen Ladin yn yr Iaith Gymraeg |location=Cardiff |publisher=University of Wales Press}}</ref> Faoin séú haois AD, bhí teanga na [[Briotanaigh Cheilteacha|mBriotanach Ceilteach]] ag scaradh ina Nua-Bhriotainic: [[Breatnais]], [[An Cumbric|Coimbris]], [[Coirnis]], [[Briotáinis]] agus b'fhéidir [[Cruithnis]].
Tháinig teangacha eile chun cinn in ionad Briotainic in Albain ([[Gaeilge na hAlban]]) agus i Sasana agus chomh maith le hAlbain taobh ó dheas de [[Linne Foirthe]] ([[Sean-Bhéarla]], as a thagann [[Béarla]] agus [[Albainis]]).<ref name="Nicolaisen"/> Fuair Coimbric bás sa 12ú haois<ref name="Nicolaisen">{{cite book |last=Nicolaisen |first=W. F. H. |title=Scottish Place Names |page=131}}</ref> agus d'éag Coirnis san iardheisceart san ochtú haois déag, cé go bhfuil athbheochan ar siúl ann.<ref>{{cite book |last=Tanner |first=Marcus |title=The last of the Celts |date=2004 |publisher=Yale University Press |isbn=0300104642 |page=[https://archive.org/details/lastofcelts00tann/page/225 225] |url=https://archive.org/details/lastofcelts00tann/page/225 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Ferdinand |first=Siarl |title=The Promotion of Cornish in Cornwall and the Isles of Scilly: Attitudes towards the Language and Recommendations for Policy |date=2018 |journal=Studia Celtica Fennica |volume=19 |pages=107–130 |doi=10.33353/scf.79496 |doi-access=free}}</ref> Is iad Breatnais agus Briotáinis amháin atá tagtha slán go dtí an lae inniu.
Mhol [[Tomás Ó Rathaile]] go raibh teanga Bhriotainice in [[Éire|Éirinn]] roimh theacht na d[[Teangacha Gaelacha]], ach ní aontaítear go forleathan leis an tuairim seo.<ref>{{cite book |last=O'Rahilly |first=Thomas |title=Early Irish history and mythology |year=1964 |publisher=Scoil Léinn Cheiltigh, [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |isbn=0-901282-29-4}}</ref>
== Foinsí ==
* Filppula, M.; Klemola, J.; Pitkänen, H. (2001); ''The Celtic Roots of English'', (Studies in Languages, No. 37); University of Joensuu, Faculty of Humanities; {{ISBN|952-458-164-7}}.
* Forsyth, K. (1997), ''Language in Pictland''.
* [[Kenneth H. Jackson|Jackson, Kenneth H.]] (1953), ''Language and History in Early Britain''.
* Jackson, Kenneth H. (1955), "The Pictish Language"; in F. T. Wainwright, ''The Problem of the Picts''; Londain: Nelson.
* [[John T. Koch|Koch, John T.]] (1986), "New Thought on Albion, Ieni and the 'Pretanic Isles'", ''Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium'', 6: ll. 1–28.
* Lambert, Pierre-Yves [eag.] (2002), ''Recueil des inscriptions gauloises II.2. Textes gallo-latins sur instrumentum''; Páras: CNRS Editions; ll. 304–306.
* Lambert, Pierre-Yves (2003), ''La langue gauloise''; 2a heagrán; Páras: Editions Errance; lch. 176.
* Lockwood, W. B. (1975), ''Languages of the British Isles Past and Present''; Londain: Deutsch; {{ISBN|0-233-96666-8}}.
* Ostler, Nicholas (2005), ''Empires of the Word''; Londain: HarperCollins; {{ISBN|0-00-711870-8}}.
* Price, Glanville. (2000), ''Languages of Britain and Ireland''; Blackwell; {{ISBN|0-631-21581-6}}.
* Rivet, A. agus Smith, C. (1979), ''The Place-names of Roman Britain''
* Sims-Williams, Patrick (2003), ''The Celtic Inscriptions of Britain: Phonology and Chronology, c. 400–1200''; Oxford, Blackwell; {{ISBN|1-4051-0903-3}}.
* Ternes, Elmar [eag.] (2011), ''Brythonic Celtic – Britannisches Keltisch: From Medieval British to Modern Breton''; Bremen: Hempen Verlag.
* Trudgill, P. [eag.] (1984), ''Language in the British Isles''; Cambridge University Press.
* Willis, David (2009), "Old and Middle Welsh"; in ''The Celtic Languages'', 2a heagrán; eag. Martin J. Ball & Nichole Müller; Nua Eabhrac: Routledge; {{ISBN|0-203-88248-2}}; ll. 117–160.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol-teanga}}
{{DEFAULTSORT:ComhBhriotainis}}
[[Catagóir:Teangacha Briotainice]]
[[Catagóir:Teangacha marbha]]
myqm92gvqb98g3oq8yb6r159fpx51bv
Stephen Farry
0
104952
1314142
1225526
2026-05-19T13:16:16Z
Conradder
34685
cat
1314142
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] é '''Stephen Anthony Farry''' ({{lang-ga|Stíofán Ó Fearadhaigh}}). Rugadh é ar [[22 Aibreán]] [[1971]] i m[[Baile Nua na hArda]]. Is ball de [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann]] é.
Ba chomhalta den [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól Reachtach]] é don [[An Dún Thuaidh (Toghcheantar Tionóil)|Dún Thuaidh]], ó [[2007]] go [[2019]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=13222&per=180&sel=1&ind=5&prv=1|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-10-13}}</ref>
I mí na Nollag 2019, bhí sé tofa den chéad uair mar [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|theachta parlaiminte]] don [[An Dún Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Dún Thuaidh]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://members.parliament.uk/member/4856/career|teideal=Parliamentary Career for Stephen Farry|language=en-GB|work=https://members.parliament.uk/|dátarochtana=2022-10-13}}</ref>
San [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]] sa [[An Dún Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Dún Thuaidh]] fuair Easton an ceann is fearr ar Farry. (B'é an t-aontachtaí Alex Easton an t-aon iarrthóir neamhspleách a toghadh i dTÉ in 2024).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref>
== Saol pearsanta ==
Is mac le Vincent Farry agus Margaret Farry (née Greer). Rinne sí staidéar ar an bpolaitíocht agus caidreamh idirnáisiúnta in [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]. Phós sé Wendy Watt in [[2005]].
== Féach freisin ==
*
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Farry, Stephen}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]]
[[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:An Dún Thuaidh (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
8o2logioapw9vihqtzphe1g7bpbs40j
Heartstopper (sraith theilifíse)
0
109574
1314296
1266436
2026-05-20T10:25:06Z
Marcas.oduinn
33120
/* Séasúr 2 (2023) */ deireanaí
1314296
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}}
{{teideal iodálach}}
Is sraith ghrinn Briotanach é '''''Heartstopper'''''. Tá sé á craoladh ar [[Netflix]]. Cruthaíodh agus scríobhadh é ag [[Alice Oseman]] agus tá sé bunaithe ar [[Heartstopper (leabhar)|úrscéal grafach leis an ainm céanna]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuisle-agus-draiocht-heartstopper-tagtha-slan-sa-leagan-gaeilge/|teideal=Cuisle agus draíocht ‘Heartstopper’ tagtha slán sa leagan Gaeilge|údar=Meadhbh Ní Eadhra|dáta=18 Meán Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-18}}</ref>
{{Main|Heartstopper (úrscéal grafach)}}
Insíonn an tsraith an scéal faoi bhuachaill darbh ainm Charlie Spring ([[Joe Locke]]), dalta meánscoile aerach a thiteann i ngrá lena chomhscoláire Nick Nelson ([[Kit Connor]]), a shuíonn sé in aice leis ina rang foirme nua. Pléann an tsraith freisin saolta a gcairde Tao Xu ([[William Gao]]), Elle Argent ([[Yasmin Finney]]), Isaac Henderson ([[Tobie Donovan]]), Tara Jones ([[Corinna Brown]]) agus Darcy Olsson ([[Kizzy Edgell]]).
Craoladh an chéad séasúr ar an 22ú Aibreán 2022<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.digitalspy.com/tv/a39449691/netflix-heartstopper-release-date-first-look-teaser/|teideal=Netflix's Heartstopper release date announced|dáta=2022-03-16|language=en-GB|work=Digital Spy|dátarochtana=2023-08-16}}</ref> agus an dara séasúr ar an 3ú Lúnasa 2023.<ref>{{Lua idirlín|url=https://deadline.com/2023/04/netflix-heartstopper-season-two-premiere-date-teaser-1235334844/|teideal=Netflix Unveils ‘Heartstopper’ Season Two Premiere Date & Teaser|údar=Max Goldbart|dáta=2023-04-24|language=en-US|work=Deadline|dátarochtana=2023-08-16}}</ref> Fuair an tsraith moladh mór faoin léargas a dhéanann sé faoi [[LADT|daoine LADTA+]]. Fuair an chéad séasúr cúig ainmniúchán agus cúig bhua ag na gradaim ''Children's and Family Emmy Awards''. Bhí an tsraith sna deich sraith is mó féachta as Béarla laistigh de dhá lá tar éis an chraolta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://dailyresearchplot.com/2023/08/03/heartstopper-season-3-possible-release-date-and-renewal-updates/|teideal=Heartstopper Season 3 Possible Release Date and Renewal Updates|údar=Manjeet Mahato|dáta=2023-08-03|language=en-US|work=Daily Research Plot|dátarochtana=2023-08-16|archivedate=2023-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230804044622/https://dailyresearchplot.com/2023/08/03/heartstopper-season-3-possible-release-date-and-renewal-updates/}}</ref>
[[Íomhá:DC Pride Parade 2023 (52971659132).jpg|clé|mion|Aisteoirí Kit Connor agus Joe Locke]]
== Cliar ⁊ Carachtair ==
=== Príomhcharachtair ===
* [[Kit Connor]] mar Nick Nelson, imreoir rugbaí i mbliain 11 ag Scoil Ghramadaí Truham a shuíonn in aice le Charlie ina rang foirme.
* [[Joe Locke]] mar Charlie Spring, dalta i mbliain 10 ag Scoil Ghramadaí Truham. Scaipeadh an scéal le gairid go bhfuil sé aerach.
* [[William Gao]] mar Tao Xu, dlúthchara cosantach Charlie.
* [[Yasmin Finney]] mar Elle Argent, cara le Charlie, Tao agus Isaac a bhog go Scoil Chailíní Higgs tar éis teacht amach mar trasinscneach.
* [[Corinna Brown]] mar Tara Jones, dalta ag Scoil Chailíní Higgs a éiríonn mór le hElle.
* [[Kizzy Edgell]] mar Darcy Olsson, cailín Tara agus cara le hElle.
* [[Tobie Donovan]] mar Isaac Henderson, duine ciúin agus éighnéasach sa ghrúpa cairde le Charlie, Tao agus Elle.
* [[Jenny Walser]] mar Tori Spring, deirfiúr Charlie atá níos sine.
* [[Sebastian Croft]] mar Ben Hope (séasúir 1-2)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.netflix.com/tudum/articles/ben-heartstopper-exit-scene-interview|teideal=Ben Won’t Be Back for ‘Heartstopper’ Season 3 — Here’s Why|language=en|work=Netflix Tudum|dátarochtana=2023-08-16}}</ref>, an chéad bhuachaill a bhí ag Charlie.
* [[Cormac Hyde-Corrin]] mar Harry Greene, buachaill ar an bhfoireann rugbaí agus bulaí homafóbach.
* [[Rhea Norwood]] mar Imogen Heaney, cara le Nick a bhfuil i ngrá leis sa chéad séasúr.
* [[Fisayo Akinade]] mar Nathan Ajayi, múinteoir ealaíne a thugann aire do Charlie.
* [[Chetna Pandya]] mar Coach Singh, cóitseálaí rugbaí a thugann aire do Charlie.
* [[Olivia Colman]] mar Sarah Nelson, máthair Nick agus David.
* [[Jack Barton]] mar David Nelson (séasúr 2), deartháir Nick atá níos síne.
* [[Leila Khan]] mar Sahar Zahid (séasúr 2), dalta nua ag Scoil Chailíní Higgs a dhéanann cairdeas le hElle, Tara agus Darcy.
* [[Nima Taleghani]] mar Youssef Farouk (séasúr 2), múinteoir crosta a thosaíonn caidreamh le Nathan Ajayi.
=== Carachtair tánaisteacha ===
* [[Araloyin Oshunremi]] mar Otis Smith.
* [[Evan Ovenell]] mar Christian McBride.
* [[Ashwin Viswanath]] mar Sai Verma.
* [[Georgina Rich]] mar Jane Spring, máthair Charlie agus Tori.
* [[Joseph Balderrama]] mar Julio Spring, athair Charlie agus Tori.
* [[Momo Yeung]] mar Yan Xu, máthair Tao
* [[Alan Turkington]] mar Mr Lange, múinteoir staire agus múinteoir Charlie agus Nick sa rang foirme.
* [[Stephen Fry]] mar guth Headmaster Barnes, príomhoide Scoil Ghramadaí Truham.
* [[Bradley Riches]] mar James McEwan (séasúr 2; aoi i séasúr 1), dalta i Scoil Ghramadaí Truham a bhfuil i ngrá le hIsaac.
* [[Bel Priestley]] mar Naomi Russell (séasúr 2), dalta trasinscneach ag an scoil ealaíne a dhéanann Elle iarratas uirthi.
* [[Ash Self]] mar Felix (séasúr 2), dalta ag an scoil ealaíne a dhéanann cairdeas le hElle.
* [[Thibault de Montalembert]] mar Stéphane Nelson (séasúr 2), athair Nick agus David, iarfhear céile Sarah.
== Eipeasóidí ==
{| class="wikitable" style="text-align:center" |
! colspan="2" | Sraith
! Eipeasóidí
! Craolta
|-
| style="background-color:#F6BAC4" |
| [[Heartstopper#Séasúr 1 (2022)|1]]
| 8
| {{Start date|2022|4|22|df=y}}
|-
| style="background-color:#74aeb0" |
| [[Heartstopper#Séasúr 2 (2023)|2]]
| 8
| {{Start date|2023|8|3|df=y}}
<!--
|-
| style="background-color:#FADF57" |
| [[Heartstopper#Séasúr 3 (2024)|3]]
| 8
| {{Start date|2024|||df=y}}-->
|}
=== Séasúr 1 (2022) ===
{| class="wikitable" style="text-align:center;" |
! style="max-width:1em;background-color:#F6BAC4" | Uimhir sa tsraith
! style="max-width:1em;background-color:#F6BAC4" | Uimhir sa séasúr
! style="background-color:#F6BAC4" | Teideal
! style="background-color:#F6BAC4" | Stiúrtha ag
! style="background-color:#F6BAC4" | Scríofa ag
! style="background-color:#F6BAC4" | An chéad dáta craolta
|-
| 1
| 1
| "Meet"
| [[Euros Lyn]]
| [[Alice Oseman]]
| 22ú Aibreán 2022
|-
| colspan="6" style="text-align:left" | Tá Charlie i gcaidreamh rúnda le Ben Hope. Ina ranga foirme nua, tá Charlie ina suí in aice le Nick Nelson, imreoir rugbaí agus titeann sé i ngrá leis. Déanann siad cairdeas, ach níl Charlie cinnte faoi ghnéasacht Nick. Tugann Nick cuireadh dó bheith ina bhall ar an bhfoireann rugbaí agus glacann sé leis. Tuigeann Charlie nach bhfuil sé sásta ina chaidreamh agus tar éis Ben a fheiceáil ag pógadh cailín, deir sé le Ben nach bhfuil sé ag iarraidh buaileadh leis a thuilleadh. Níos déanaí, buaileann Charlie le Ben arís go drogallach. Pógann Ben é le fórsa, ach tagann Nick chun é a chosaint uaidh. Le linn an ama seo, tá Elle bogtha chuig an scoil chailíní Higgs tar éis teacht amach mar chailín trasinscneach.
|-
| 2
| 2
| "Crush"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 22ú Aibreán 2022
|-
| colspan="6" style="text-align:left" | Labhraíonn Charlie le Nick faoin gcaidreamh a bhí aige le Ben; ní thaitníonn le leis. Ceapann Tao go bhfuil Nick heitrighnéasach agus insíonn sé do Charlie a mhothúcháin dó a chaith san aer, ach diúltaíonn sé. Insíonn Tao dó go bhfuil Nick i ngrá le cailín darbh ainm Tara Jones. Foghlaimíonn Elle go bhfuil Tara i gcaidreamh le Darcy Olssen. Agus Nick ag teach Charlie, triaileann sé a lámh a chur i lámh Charlie agus é ina chodladh agus tosaíonn sé a ghnéasacht a cheistiú.
|-
| 3
| 3
| "Kiss"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 22ú Aibreán 2022
|-
| colspan="6" style="text-align:left" | Tugtar cuireadh do Nick chuig cóisir 16ú lá breithe Harry. Iarann Nick ar Charlie teacht freisin agus glacann sé leis. Tá Tao míshásta go bhfuil Nick mar chúis go bhfuil a chairdeas le Charlie ag éirí níos coimhthíche. Ag an gcóisir, triaileann Harry agus a ghrúpa Nick agus Tara a chur le chéile. Tagann Tara amach go Nick agus tugann sé íde béil go Harry i ndiaidh dó bheith ag magadh faoi Charlie. Deir Imogen, cara Nick, leis go dtaitníonn sé léi. Insíonn Charlie do Ben fan amach uaidh. Téann Nick agus Charlie go seomra scoite agus pógann siad. An maidin dár gcionn, tá iontas ar Charlie Nick a aimsiú ag doras a thí.
|-
| 4
| 4
| "Secret"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 22ú Aibreán 2022
|-
| colspan="6" style="text-align:left" | Gabhann Charlie leithscéal le Nick faoi chéard a tharla an lá roimhe. Tugann Nick póg dó, ag míniú go sé fós trína chéile faoi. Deir Charlie nach gcaithfidh sé aon rud a rá go fóill. Ar scoil, caitheann siad níos mó ama le chéile ag ithe lóin. Tar éis an chluiche rugbaí, tugann Nick cuairt ar Charlie in otharlann na scoile agus briseann Isaac isteach orthu. Cloiseann Tao agus Elle ag dul tharstu Nick ag glacadh dul ar choinne le hImogen.
|-
| 5
| 5
| "Friends"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 22ú Aibreán 2022
|-
| colspan="6" style="text-align:left" | Tá Nick ar tí an coinne le hImogen a chur ar ceal nuair a deir sí leis gur bhásaigh a mhadra agus mothaíonn sé brónach di. Tugann Charlie cuireadh do Nick chuig cóisir a 15ú breithlá, atá ar an lá céanna leis an gcoinne le hImogen. Beartaíonn sé dul chuig an gcóisir. Insíonn Tao do Charlie faoi choinne Nick agus Imogen. Cloiseann Nick a gcomhrá agus admhaíonn sé le Charlie go dtaitníonn seisean leis. An lá dár gcionn, míníonn sé le hImogen nach dtaitníonn sí leis go rómánsúil.
|-
| 6
| 6
| "Girls"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 22ú Aibreán 2022
|-
| colspan="6" style="text-align:left" | Ceapann Nick go bhfuil sé déghnéasach; insíonn Charlie dó a am a ghlacadh. Tagann Nick amach le Tara agus Darcy agus molann siad cionne dhúbáilte. Tar éis d'Elle a admháil go dtaitníonn Tao léi, déanann an grúpa cionne thriarach go rúnda, ag iarraidh iad a chur le chéile. Ag an gcoinne, tugann Elle a gcuspóirí faoi deara agus tugann siad aghaidh orthu futhú, ag rá nach bhfuil sí ag iarraidh aon athrú eile ina saol agus a caidreamh le Tao a chosaint, ach go bhfuil áthas uirthi do Charlie agus Nick. An lá sin, tá an ceolfhoireann Truham agus Higgs ag seinm. Fágann Tara go feargach i ndiaidh ráitis homafóibeacha a chloisteáil; Suaimhníonn Darcy í agus fileann siad ar an ardán.
|-
| 7
| 7
| "Bully"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 22ú Aibreán 2022
|-
| colspan="6" style="text-align:left" | Tugann Nick cuireadh do Charlie teacht chuig an bpictiúrlann lena chairde, ag geall nach bhfuil Harry agus Ben ag teacht. Áfach, tá siad ann agus déanann Harry bulaíocht ar Charlie faoina ghnéasacht. Tar éis do Charlie imeacht, insíonn Nick d'Harry an bulaíocht a stopadh. Glaoann Harry piteog ar Charlie agus tosaíonn siad ag troid. Sa charrchlós, insíonn Ben do Charlie gur chuma le Nick é. Mothaíonn Tao ciontach as cás Charlie a dhéanamh níos measa tar éis íde bhéil a thabhairt do Harry. Tosaíonn siad ag troid agus tugann Tao aghaidh ar Charlie faoina chaidreamh le Nick.
|-
| 8
| 8
| "Boyfriend"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 22ú Aibreán 2022
|-
| colspan="6" style="text-align:left" | Cuirtear Harry ar fionraí don troid agus tá caidreamh Charlie agus Tao fós teannasach. In ísle brí, fágann Charlie an foireann rugbaí agus tugann sé neamhaird ar Nick. Tá Tao agus Nick ag iarraidh go bhfuil Charlie sásta. Déanann Tao síochán le Charlie agus tugann Charlie aghaidh ar Ben as bheith maslach leis. Deir Nick le Charlie nach bhfuil sé ag iarraidh briseadh suas agus pógann siad. Ar choinne ar an trá, insíonn Nick a phlean do Charlie teacht amach lena gcairde, rud a chuireann áthas ar Charlie. Níos déanaí sa lá, tagann sé amach lena mháthair, agus glacann sé leis.
|}
=== Séasúr 2 (2023) ===
{| class="wikitable" style="text-align:center" |
! style="max-width:1em;background-color:#74aeb0" | Uimhir sa tsraith
! style="max-width:1em;background-color:#74aeb0" | Uimhir sa séasúr
! style="background-color:#74aeb0" | Teideal
! style="background-color:#74aeb0" | Stiúrtha ag
! style="background-color:#74aeb0" | Scríofa ag
! style="background-color:#74aeb0" | An chéad dáta craolta
|-
| 9
| 1
| "Out"
| [[Euros Lyn]]
| [[Alice Oseman]]
| 3ú Lúnasa 2023
|-
| colspan="6" style="text-align:left" | Agus caidreamh Nick agus Charlie ag teacht in aibíocht, tá dúshlán roimh Nick insint do dhaoine eile taobh amuigh dá gciorcal cairde. Ag cóisir thar oíche i dteach Charlie, d'éirigh leis teacht amach le hImogen agus admhaíonn sí go raibh a fhios aici cheana féin. Tá easpa muiníne ag Tao agus ag Elle faoi caidreamh a chruthú eatarthu. Fileann Charlie ar fhoireann rugbaí na scoile agus insíonn sé lena thuismitheoirí faoina bhuchaill; ach, cuireann a athair cosc ar Nick teacht chuig a theach chun aon chaidreamh gnéis a sheachaint. Geallann Charlie bheith ann do Nick agus é a insint do dhaoine eile faoina ghnéasacht.
|-
| 10
| 2
| "Family"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 3ú Lúnasa 2023
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |Tá gráid na scrúduithe ag teacht isteach agus cuireann tuismitheoirí Charlie cosc air dul chuig teach Nick go dtí go bhfeabhsaíonn a chuid grád agus go bhfuil aiste críochnaithe aige. Tosaíonn Tao ag mothú coimhthíoch agus in éad le hElle nuair a thugann sí cuairt ar scoil ealaíne agus faigheann sí cairde nua. Admhaíonn sé do Charlie agus Isaac go dtaitníonn sí leis. Filleann David, deartháir Nick, ón ollscoil agus tá sé i gcoinne caidreamh Nick agus Charlie. Éiríonn Nick buartha faoi Imogen ag dul amach le Ben; insíonn sé di go gcaithfeadh sí fan amach ó Ben, ach nuair a cheistíonn sé céard a rinne Ben, ní féidir le Nick insint di.
|-
| 11
| 3
| "Promise"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 3ú Lúnasa 2023
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |Críochnaíonn Charlie a aiste, spreagann sé Nick dá scrúdú deireanach de [[Teastas Ginearálta an Mheánoideachais|Theastas Ginearálta an Mheánoideachais]] agus éiríonn leis. Triaileann Nick teacht amach dá chairde ar an bhfoireann rugbaí ach cuireann Harry isteach air gach uair. Tugann Charlie an strus seo faoi deara agus molann sé do Nick dearmad a dhéanamh ar teacht amach ar dtús. Tar éis taighde a dhéanamh faoi cén chaoi dul i bhfeidhm ar duine a thaitníonn leis, iarann Tao ar Elle dul amach leis agus glacann sí leis. I ndiaidh coinne gan rath, tá éad ar Tao mar gheall ar chairde nua Elle ón scoil ealaíne, ansin cuireann sé an locht air féin as gach scéal a mhilleadh.
|-
| 12
| 4
| "Challenge"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 3ú Lúnasa 2023
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |Téann na daltaí ar turas scoile go Páras. Tá Charlie, Nick, Tao agus Isaac ag fanacht sa seomra céanna agus Tara, Darcy, Elle agus Sahar Zahid i seomra eile le chéile san óstán. Beartaíonn Tao agus Elle fanacht mar cairde agus gabhann Tao leithscéal faoin racht a bhí aige. Scaoileann Charlie agus Tara faoina ndeacrachtaí lena bpáirtí. Briseann Imogen suas le Ben; tugann sí faoi deara go dtosaíonn sé neamhaird a thabhairt uirthi. Tugann Nick agus Charlie sólás di. Tugann Nick greim grá do Charlie agus iad ag pógadh.
|-
| 13
| 5
| "Heat"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 3ú Lúnasa 2023
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |Tosaíonn tuairimíocht i measc na daltaí eile faoi cé a thug an greim grá do Charlie. Tugann Charlie maithiúnas do Tao tar éis do dhaoine é a chloisteáil ag rá go bhfuil Charlie aerach agus ceistíonn sé a éadóchas i dtaobh é féin agus Elle. Caitheann Tao agus Elle am le chéile agus pógann siad. Níos déanaí, titeann Charlie i laige agus admhaíonn sé do Nick go bhfuil neamhord itheacháin aige. Tugann Tara aghaidh ar Darcy nuair nach ndeir sí ar ais go bhfuil sí i ngrá léi.
|-
| 14
| 6
| "Truth/Dare"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 3ú Lúnasa 2023
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |Cuireann Nick Charlie in aithne dá athair Francach. Deir a athair go bhfuil plean aige dul ar chúirt go Sasana. Mar leithscéal, eagraíonn Darcy cóisir sa seomra óstáin ar bhreithlá Tara. Pógann James McEwan, comhscoláire Isaac, é ach níl aon suim ag Isaac ann. Gabhann Harry leithscéal le Charlie faoin mbulaíocht sa caite ach diúltaíonn sé é. I gcluiche fírinne nó dúshlán?, tagann Nick amach agus deir sé go bhfuil sé ceart go leor go bhfuil a fhios ag gach duine faoina ghnéasacht. Tar éis na cóisire, insíonn Darcy do Tara go bhfuil sí i ngrá léi. Le linn an ama sin, éiríonn na múinteoirí Mr. Ajayi agus Mr. Farouk gar dá chéile agus pógann siad. Téann siad agus na daltaí abhaile an lá dár gcionn.
|-
| 15
| 7
| "Sorry"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 3ú Lúnasa 2023
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |Glactar le hElle sa scoil ealaíne; deir Tao gur chuir sé a éad taobh thiar de agus deir Elle go bhfuil sí fós idir dhá chomhairle faoin scoil. Faigheann Isaac amach go bhfuil sé éighnéasach. Sula bhfágann sé Truham, iarann Ben ar Charlie leithscéal a ghabháil leis faoina rudaí a rinne sé dó, ach diúltaíonn Charlie, ag lua nach bhfuil sé ag cuardach ach féindeimhniú. I rith dinnéir i dteach Nick le clann Nick agus clann Charlie, tugann Nick aghaidh ar David faoin mbulaíocht a dhéanann sé dó agus ar a athair as bheith as láthair ina shaol. Insíonn Nick dá athair gur Charlie a bhuachaill. Gabhann a athair leithscéal leis agus deir sé go dtaitníonn Charlie leis, sula bhfágann sé ar ais go Páras. Tá argóint ag Darcy lena máthair homafóbach agus fágann sí an teach.
|-
| 16
| 8
| "Perfect"
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 3ú Lúnasa 2023
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |Tagann Nick amach go poiblí ar [[Instagram]]. Insíonn Elle do Tao go bhfuil sí ag dul go dtí an scoil ealaíne, ansin glacann sí bheith le chéile. Ag prom na scoile, tá gach duine ann seachas Darcy, a thagann níos deireanaí agus insíonn sí do Tara faoin scéal ina teach. Fágann an grúpa an prom chun ceiliúradh i dteach Nick. Nuair nach bhfágann ach Nick agus Charlie, fiafraíonn Nick Charlie faoin mbulaíocht a d'fhulaing sé; insíonn Charlie faoi agus faoin gcaoi a rinne sé dochair dó féin dá bharr. Deir Nick le Charlie labhair go hoscailte leis má tharlaíonn aon rud. Glacann Charlie leis go drogallach sula dtéann sé abhaile.
|}
<!--
=== Séasúr 3 (2024) ===
{| class="wikitable" style="text-align:center" |
! style="max-width:1em;background-color:#FADF57" | Uimhir sa tsraith
! style="max-width:1em;background-color:#FADF57" | Uimhir sa séasúr
! style="background-color:#FADF57" | Teideal
! style="background-color:#FADF57" | Stiúrtha ag
! style="background-color:#FADF57" | Scríofa ag
! style="background-color:#FADF57" | An chéad dáta craolta
|-
| 17
| 1
| ""
| [[Euros Lyn]]
| [[Alice Oseman]]
| 2024
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |
|-
| 18
| 2
| ""
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 2024
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |
|-
| 19
| 3
| ""
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 2024
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |
|-
| 20
| 4
| ""
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 2024
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |
|-
| 21
| 5
| ""
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 2024
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |
|-
| 22
| 6
| ""
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 2024
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |
|-
| 23
| 7
| ""
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 2024
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |
|-
| 24
| 8
| ""
| Euros Lyn
| Alice Oseman
| 2024
|-
| colspan="6" style="text-align:left" |
|}
-->
== Naisc ==
* [https://www.netflix.com/title/81059939 Heartstopper ar Netflix]
* [[imdbtitle:10638036|Heartstopper ar IMDb]]
== Féach freisin ==
* [[Heartstopper (leabhar)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Sraitheanna teilifíse LADT]]
[[Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine]]
[[Catagóir:LADT]]
[[Catagóir:Cláir Netflix]]
fo6dhlyb2mg1v995muxtafaq42ynk5s
Paul Berry
0
110431
1314149
1248477
2026-05-19T13:29:15Z
Conradder
34685
cat
1314149
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir aontachtach i d[[Tuaisceart Éireann]] is ea '''Paul Berry''' (ar an 3 Meitheamh 1976 a rugadh é). Bhí sé ina [[Comhalta den Tionól Reachtach (Tuaisceart Éireann)|Chomhalta den Tionól Reachtach]] d'[[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar Tionóil)|Iúr agus d'Ard Mhacha]] ó 1998 go 2007. Tofa mar iarrthóir de chuid an [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|Pháirtí Aontachtach Daonlathach]] (PAD), d'fhág Berry an páirtí sa bhliain 2006 le suí mar Aontachtóir Neamhspleách tar éis scannal faoina ghníomh gnéis más fíor le suathaire fir in óstán i mBéal Feirste. <ref>{{Cite news |last=Bowcott |first=Owen |date=2006-02-11 |teideal=Unionist quits after masseur allegations |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/politics/2006/feb/11/uk.northernireland |access-date=2023-05-21 |issn=0261-3077}}</ref>
== Tús a shaoil ==
Rugadh Berry i g[[Craigavon]], Contae Ard Mhacha, agus tógadh é i d[[Tóin re Gaoith]], áit ar cuireadh oideachas air i scoileanna agus i gcoláistí stáit áitiúla, agus ina dhiaidh sin bhí sé fostaithe i dtionscal na teicstíle. Chuaigh sé isteach sa Pháirtí Aontachtach Daonlathach (DUP) nuair a bhí sé 16 bliana d'aois, an aois chéanna inar thosaigh sé ag canadh soiscéal i séipéil i gceantair [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] Thuaidh agus [[Droichead na Banna|Dhroichead na Banna]] .
== Gairmréim pholaitiúil ==
Lena ardphróifíl mar amhránaí, toghadh Berry, a bhí 22 bliain d'aois, an Comhalta den Tionól Reachtach (CTR) is óige sa chéad Tionól i dTuaisceart Éireann mar ionadaí de chuid an DUP do thoghcheantar an Iúir agus Ard Mhacha i dtoghchán 1998 agus atoghadh é i dtoghchán 2003.
Toghadh é ar Chomhairle Cathrach agus Ceantair Ard Mhacha in 2001, agus atoghadh é i dtoghcháin 2005. <ref>{{Cite web |url=http://www.armagh.gov.uk/text.php?pageID=http%3A%2F%2Fwww.armagh.gov.uk%2Fward_details2.php%3Fshow_sub%3D1&counciller_id=29&ward_id=1&from=0&txt=Y |teideal=Armagh-City and District Council |access-date=10 November 2007 |archive-date=10 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110104621/http://www.armagh.gov.uk/text.php?pageID=http%3A%2F%2Fwww.armagh.gov.uk%2Fward_details2.php%3Fshow_sub%3D1&counciller_id=29&ward_id=1&from=0&txt=Y |url-status=dead |dátarochtana=10 Samhain 2023 |archivedate=10 Samhain 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071110104621/http://www.armagh.gov.uk/text.php?pageID=http%3A%2F%2Fwww.armagh.gov.uk%2Fward_details2.php%3Fshow_sub%3D1&counciller_id=29&ward_id=1&from=0&txt=Y }}</ref>
In olltoghchán 2005 ba é Berry iarrthóir an DUP do [[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|thoghcheantar an Iúir agus Ard Mhacha]]. Nuair a bhris an scéal faoi theagmháil ghnéasach líomhnaithe le suathaire aerach sa nuachtán ''[[Sunday World]]'', d’éirigh Berry as an DUP tar éis é a bheith curtha ar fionraí ón bPáirtí. <ref>{{Cite news |date=2005-07-04 |title=DUP suspends Paul Berry |language=en-GB |work=BelfastTelegraph.co.uk |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/dup-suspends-paul-berry/28241137.html |access-date=2023-05-21 |issn=0307-1235}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bowcott |first=Owen |date=2006-02-11 |title=Unionist quits after masseur allegations |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/politics/2006/feb/11/uk.northernireland |access-date=2023-05-21 |issn=0261-3077}}</ref>
Ball gníomhach den Ord Oráisteach, bhí Berry ar an eite thraidisiúnta, bhunúsach an DUP. I dtoghchán tionóil 2007 sheas sé mar iarrthóir Neamhspleách, i gcoinne pholasaí an DUP, a bhí i bhfabhar [[Comhaontú Chill Rìmhinn]] a chur i bhfeidhm, ach theip air a bheith tofa. <ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/6432905.stm|teideal=Ex-DUP man fails in Stormont bid|date=8 March 2007|accessdate=3 August 2020|website=News.bbc.co.uk}}</ref>
In 2011 toghadh é mar iarrthóirn neamhspleách Aontachtach ar Chomhairle Cathrach agus Ceantar Ard Mhacha .
In 2019, ghnóthaigh Berry suíochán mar aontachtóir neamhspleách i gComhairle Buirge Chathair Ard Mhacha, Dhroichead na Banna agus Craigavon.
=== Pearsanta ===
Leanann Berry ar aghaidh ag seinm mar amhránaí gaspal, agus tá trí chnuasach eisithe aige. Tá sé pósta ar Lorna agus anois ag obair i d[[Tóin re Gaoith]] mar ghníomhaire eastáit áitiúil.
== Féach freisin ==
* [[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
* [[:Catagóir:Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Polaiteoirí in Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha]] (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Berry, Paul}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1976]]
[[Catagóir:CTRanna de chuid an Pháirtí Aontachtach Dhaonlathach]]
[[Catagóir:Baill de Chomhairle Cathrach agus Ceantar Ard Mhacha]]
[[Catagóir:Baill neamhspleácha de Thionól Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:CTRanna Thuaisceart Éireann 1998–2003]]
[[Catagóir:CTRanna Thuaisceart Éireann 2003–2007]]
[[Catagóir:Daoine as Craigavon, Contae Ard Mhacha]]
[[Catagóir:Amhránaithe gospal ó Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Polaiteoirí ó Chontae Ard Mhacha]]
[[Catagóir:Ceoltóirí ó Chontae Ard Mhacha]]
[[Catagóir:Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chéad Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (1998-2003)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]]
1zvfi1b1cxepombsqebvq19runy4kza
Pádraig Ó Riain (scoláire)
0
112108
1314248
1248815
2026-05-19T20:21:00Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314248
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is scoláire Éireannach é '''Pádraig Ó Riain'''. Bhí sé ina ollamh le [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]] agus [[An Mheán-Ghaeilge|Meán-Ghaeilge]] i g[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]] ó 1973 go dtí go ndeachaigh sé ar scor in 2002.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.ucc.ie/acad/smg/staff.html|title=Roinn na Sean- agus Meán-Ghaeilge - Staff|work=ucc.ie|publisher=University College Cork|access-date=9 September 2011}}</ref> Is saineolaí aitheanta é ar an naomhsheanchas, agus díríonn a chuid taighde ar an mairtíreacht, an mhiotaseolaíocht, an ainmeolaíocht, agus an choidéacseolaíocht.
Tá sé ina bhall d’[[Acadamh Ríoga na hÉireann]] ó 1989, ina uachtarán ar [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge|Chumann na Scríbheann nGaedhilge]] ó 1992, agus le déanaí, ina bhall den [[Logainm.ie|Choimisiún Logainmneacha]].<ref>[http://www.ucc.ie/acad/smg/staff.html University College Cork]</ref> Sa bhliain acadúil 2000-01, bhí sé ina Chomhalta Parnell ag Coláiste Magdalene, Cambridge.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.magd.cam.ac.uk/fellows/parnell|title=Parnell Fellows|author=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=}}</ref>
== Rogha saothar ==
* ''Clár na Lámhscríbhinní Gaeilge sa Bhreatain Bhig''. Baile Átha Cliath, 1968.
* ''Corpus Genealogiarum Sanctorum Hiberniae''. Baile Átha Cliath, 1985. {{ISBN|0-901282-80-4}}.
* ''Beatha Bharra, Saint Finbarr of Cork: The Complete Life''. Cumann na Scríbheann nGaedhilge 57. Londain. 1993. {{ISBN|1-870166-57-4}}.
* ''The Making of a Saint: Finbarr of Cork 600-1200''. Irish Texts Society Subsidiary Series 5. Londain, 1997. {{ISBN|1-870166-84-1}}.
* (eag.) ''Irish Texts Society: The First Hundred Years''. Irish Texts Society Subsidiary Series 9. Londain, 1998. {{ISBN|1-870166-88-4}}.<ref>{{cite news|url=http://www.irishtimes.com/gaeilge/teangabeo/1998/0715/beo5.htm|title=Céad bliain slán|date=11 Márta 2011|newspaper=[[The Irish Times]]|language=Irish|accessdate=9 Meán Fómhair 2011}}</ref>
* (eag. le John Carey and Máire Herbert). ''Saints and Scholars: Studies in Irish Hagiography''. Baile Átha Cliath, 2001. {{ISBN|1-85182-486-3}}.
* ''Four Irish Martyrologies: Drummond, Turin, Cashel, York''. Woodbridge, 2002. {{ISBN|1-870252-19-5}}.
* (eag.) ''Beatha Aodha Ruaidh, the Life of Red Hugh O’Donnell: Historical and Literary Contexts''. Irish Texts Society Subsidiary Series 12. Londain, 2002. {{ISBN|1-870166-91-4}}
* (eag. with Diarmuid Ó Murchadha and Kevin Murray). ''Historical Dictionary of Gaelic Placenames: Foclóir Stairiúil Áitainmneacha na Gaeilge, Fascicle 1, Names Beginning in A-''. Londain, 2002. {{ISBN|1-870166-70-1}}.
* {{Cite book |title=Feastdays of the Saints. A History of Irish Martyrologies |url=https://archive.org/details/feastdaysofsaint0000riai |publisher=Société des Bollandistes |year=2006 |isbn=978-2-87365-018-6 |series=Subsidia Hagiographica, 86 |location=Bruxelles}}
=== Féilscríbhinn ===
* John Carey, Máire Herbert, and Kevin Murray (eag.), ''Cín Chille Cúile: Texts, Saints and Places. Essays in Honour of Pádraig Ó Riain''. Celtic Studies Publications. Aberystwyth, 2004. {{ISBN|1-891271-13-X}}.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Riain }}
[[Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh]]
8wzwacyknk9yt13myscrsyce54y6j0y
Michelle Guy
0
114804
1314143
1227631
2026-05-19T13:17:04Z
Conradder
34685
cat
1314143
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] í '''Michelle Guy'''. Is ball í de [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann]]. Is comhalta den [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól Reachtach]] í do [[Gleann an Lagáin (Toghcheantar Tionóil)|Ghleann an Lagáin]], ó Iúil 2024<ref>{{Lua idirlín|url=https://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=20905&per=8538&sel=1&ind=6&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2024-07-31}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-ni}}
{{DEFAULTSORT:Guy, Michelle}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Baill Pháirtí Comhghuaillíochta (Tuaisceart Éireann)]]
o06n59iddyqovajpuqe7fb84xttqh0y
Ciapadh gnéasach
0
115357
1314257
1260333
2026-05-19T21:02:19Z
TGcoa
21229
Bhog TGcoa an leathanach [[Gnéaschiapadh]] go [[Ciapadh gnéasach]]
1260333
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Thomas Rowlandson - Cat Like Courtship - Google Art Project.jpg|mion|"Cúirtéireacht''"'' le Thomas Rowlandson, 1756–1827<ref>{{Lua idirlín|url=https://collections.britishart.yale.edu/catalog/tms:2108|teideal=Cat Like Courtship - YCBA Collections Search|work=collections.britishart.yale.edu|dátarochtana=2024-09-13}}</ref>]]
Is éard atá i gceist le '''gnéaschiapadh'''<ref>i mBearla, ''sexual harassment''</ref> ná aon chineál iompair bhriathartha, neamhbhriathartha nó coirp de chineál gnéasach nach dteastaíonn a bhfuil d’aidhm nó d’éifeacht aige dínit duine a shárú agus timpeallacht imeaglach, naimhdeach, táireach, náirithe nó maslach a chruthú do dhuine.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document/Polasa%C3%AD%20Comhionannais%20agus%20%C3%89ags%C3%BAlachta.pdf|teideal=Polasaí Comhionannais agus Éagsúlachta Ollscoil Mhá Nuad|údar=maynoothuniversity.ie|dátarochtana=2024}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Daoine cúisithe as coireanna gnéis|Daoine cúisithe as coireanna gnéis]]
* [[Graostacht]]
* [[Ciapadh]], [[bulaíocht]], [[cibearbhulaíocht]], [[stalcaireacht]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Gnéaschiapadh]]
[[Catagóir:Mí-úsáid ghnéis]]
7dxa8uop9mqe40wfbhigo5i1y51fxsx
1314260
1314257
2026-05-19T21:13:30Z
TGcoa
21229
1314260
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Thomas Rowlandson - Cat Like Courtship - Google Art Project.jpg|mion|"Cúirtéireacht''"'' le Thomas Rowlandson, 1756–1827<ref>{{Lua idirlín|url=https://collections.britishart.yale.edu/catalog/tms:2108|teideal=Cat Like Courtship - YCBA Collections Search|work=collections.britishart.yale.edu|dátarochtana=2024-09-13}}</ref>]]
Is éard atá i gceist le '''ciapadh gnéasach''' - nó '''ciapadh gnéis''' nó '''gnéaschiapadh'''<ref>i mBearla, ''sexual harassment''</ref> ná aon chineál iompair bhriathartha, neamhbhriathartha nó coirp de chineál gnéasach nach dteastaíonn a bhfuil d’aidhm nó d’éifeacht aige dínit duine a shárú agus timpeallacht imeaglach, naimhdeach, táireach, náirithe nó maslach a chruthú do dhuine.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document/Polasa%C3%AD%20Comhionannais%20agus%20%C3%89ags%C3%BAlachta.pdf|teideal=Polasaí Comhionannais agus Éagsúlachta Ollscoil Mhá Nuad|údar=maynoothuniversity.ie|dátarochtana=2024}}</ref>
== In Éirinn ==
Sa bhliain 2025, cuireadh beagnach 24,000 glao ar líne chabhrach an Ionaid Éigeandála um Éigniú i mBaile Átha Cliath, an líon ba mhó ó bunaíodh an eagraíocht sa bhliain 1979'''.''' Bhí a lán déagóirí i measc na ndaoine a thug le fios gur ar líne a rinneadh ciapadh gnéasach orthu. Fuarthas neart glaonna freisin ó thuismitheoirí a bhí ag iarraidh comhairle ar lucht an ionaid faoin gciapadh a bhíothas a dhéanamh ar a gclann.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Éileamh níos mó ná riamh ar sheirbhísí Ionad Éigeandála um Éigniú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0519/1574079-eileamh-nios-mo-na-riamh-ar-sheirbhisi-ionad-eigeandala-um-eigniu/|date=2026-05-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Daoine cúisithe as coireanna gnéis|Daoine cúisithe as coireanna gnéis]]
* [[Graostacht]]
* [[Ciapadh]], [[bulaíocht]], [[cibearbhulaíocht]], [[stalcaireacht]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Gnéaschiapadh]]
[[Catagóir:Mí-úsáid ghnéis]]
mzlpzbkvbpuvb57sdwsezepfvdfts8q
Páirc Hans
0
116798
1314227
1305475
2026-05-19T19:36:16Z
Darren J. Prior
877
Ag cur 1 grianghraf sa breis ar an lth
1314227
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
[[File:Hansfield bilingual railway station sign (2024).jpg|thumb|200px|Stáisiún traenach Pháirc Hans |clé]]
[[File:Hansfield Park Dublin bilingual English Irish nameplate sign (2025).jpg|thumb|150px|Páirc Pháirc Hans]]
[[File:Hansfield Park Bilingual Information Point (2026).jpg|thumb|150px|Pointe eolais ag Páirc Pháirc Hans]]
[[File:Gramatically corrected Hansfield Square bilingual road sign (2026).jpg|thumb|150px|Cearnóg Pháirc Hans]]
[[File:Station Street, Hansfield bilingual Irish English street sign (2024).jpg|thumb|150px|Comhartha Shráid an Stáisiúin i bPáirc Hans | clé]]
[[File:Hansfield railway station signs (2024).jpg|thumb|Stáisiún traenach]]
Is [[Ilchultúrachas | ceantar ilchultúrtha]] i mórcheantar[[Cluain Saileach | Chluain Saileach]] é '''Páirc Hans''' nó ''Hansfield'' as Béarla.
Tá an ceantar suite in aice le [[Ongar]] agus [[Cluain Aodha]] agus níl sé i bhfad ó [[Baile Bhlainséir |Bhaile Bhlainséir]] agus [[Caisleán Cnucha]] freisin.
Tá stáisiún traenach, bunscoil agus 2 mheánscoil sa cheantar chomh maith le siopa, caifé, bearbóir, ionad cultúir Ioslamaigh, 2 montessori, ollmhargadh agus cógaslann.
Ritheann [[An Chanáil Ríoga]] in aice leis.
Is Crios Forbartha Straitéisí CFS é Páirc Hans lena lán forbairt tithíochta agus árasáin tosaithe agus curtha i gcríoch sa cheantar le roinnt blianta anuas agus tá méadú ag teacht ar an daonra agus tá neart forbartha tuartha sna blianta atá amach romhainn freisin.
Tá conspóid sa cheantar faoi láthair agus é á phleanáil ag [[An Roinn Oideachais agus Scileanna|An Roinn Oideachais]] Coláiste Pobalscoil Ériu á athlonnú 8 km as an gceantar.<ref>https://dublinpeople.com/news/northsidewest/articles/2024/11/27/planned-eriu-move-met-with-further-protests/ | Planned Ériu move met with further protests - The Northside People (Samhain 2024)</ref>
Chomh maith le stáisiún traenach atá suite ann freastalaíonn busanna [[Bus Átha Cliath | Bhus Átha Cliath]] an 39 agus 39a agus bus an 139 de chuid Go-Ahead Ireland ar an gceantar.
==Rialú agus ionadaíocht áitiúil==
Tá Páirc Hans mar chuid de "Toghlimistéar Áitiúil Ongar" i [[Comhairle Contae Fhine Gall|gComhairle Contae Fhine Gall]] agus tá sé suite i [[dáilcheantair | ndáilcheantar]] [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar) | Bhaile Átha Cliath Thiar]]. Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná: Tom Kitt (Fianna Fáil), Kieran Dennison (Fine Gael), Angela Donnelly (Sinn Féin), Gerard Sheehan (Aontú) agus Tania Doyle (Neamhspleách).<ref>https://www.fingal.ie/ga/taxonomy/term/404 | Comhairle Contae Fhine Gall - Ongar - Comhairleoirí (2024)</ref>
==Stair==
Tá Páirc Hans ainmnithe i ndiaidh Hans Blackwood (1758-1839).<ref>https://darrenjprior.blogspot.com/2025/02/hansfield-pairc-hans.html?max-results=100 | Póstaer staire ag Stáisiún Traenach Pháirc Hans - Darren J. Prior (2025)</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
==Féach freisin==
* [[Cluain Saileach]]
* [[Stáisiún Pháirc Hans]]
* [[Comhairle Contae Fhine Gall]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}}
{{Síol-tír-ie}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath]]
ra60c57inv5726gid4jqjsyhqoizt7e
1314235
1314227
2026-05-19T19:45:18Z
Darren J. Prior
877
Ag cur Gailearaí ar an lth
1314235
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
[[File:Hansfield bilingual railway station sign (2024).jpg|thumb|200px|Stáisiún traenach Pháirc Hans |clé]]
[[File:Hansfield Park Dublin bilingual English Irish nameplate sign (2025).jpg|thumb|150px|Páirc Pháirc Hans]]
[[File:Hansfield Park Bilingual Information Point (2026).jpg|thumb|150px|Pointe eolais ag Páirc Pháirc Hans]]
[[File:Gramatically corrected Hansfield Square bilingual road sign (2026).jpg|thumb|150px|Cearnóg Pháirc Hans]]
[[File:Hansfield railway station signs (2024).jpg|thumb|Stáisiún traenach]]
Is [[Ilchultúrachas | ceantar ilchultúrtha]] i mórcheantar[[Cluain Saileach | Chluain Saileach]] é '''Páirc Hans''' nó ''Hansfield'' as Béarla.
Tá an ceantar suite in aice le [[Ongar]] agus [[Cluain Aodha]] agus níl sé i bhfad ó [[Baile Bhlainséir |Bhaile Bhlainséir]] agus [[Caisleán Cnucha]] freisin.
Tá stáisiún traenach, bunscoil agus 2 mheánscoil sa cheantar chomh maith le siopa, caifé, bearbóir, ionad cultúir Ioslamaigh, 2 montessori, ollmhargadh agus cógaslann.
Ritheann [[An Chanáil Ríoga]] in aice leis.
Is Crios Forbartha Straitéisí CFS é Páirc Hans lena lán forbairt tithíochta agus árasáin tosaithe agus curtha i gcríoch sa cheantar le roinnt blianta anuas agus tá méadú ag teacht ar an daonra agus tá neart forbartha tuartha sna blianta atá amach romhainn freisin.
Tá conspóid sa cheantar faoi láthair agus é á phleanáil ag [[An Roinn Oideachais agus Scileanna|An Roinn Oideachais]] Coláiste Pobalscoil Ériu á athlonnú 8 km as an gceantar.<ref>https://dublinpeople.com/news/northsidewest/articles/2024/11/27/planned-eriu-move-met-with-further-protests/ | Planned Ériu move met with further protests - The Northside People (Samhain 2024)</ref>
Chomh maith le stáisiún traenach atá suite ann freastalaíonn busanna [[Bus Átha Cliath | Bhus Átha Cliath]] an 39 agus 39a agus bus an 139 de chuid Go-Ahead Ireland ar an gceantar.
==Rialú agus ionadaíocht áitiúil==
Tá Páirc Hans mar chuid de "Toghlimistéar Áitiúil Ongar" i [[Comhairle Contae Fhine Gall|gComhairle Contae Fhine Gall]] agus tá sé suite i [[dáilcheantair | ndáilcheantar]] [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar) | Bhaile Átha Cliath Thiar]]. Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná: Tom Kitt (Fianna Fáil), Kieran Dennison (Fine Gael), Angela Donnelly (Sinn Féin), Gerard Sheehan (Aontú) agus Tania Doyle (Neamhspleách).<ref>https://www.fingal.ie/ga/taxonomy/term/404 | Comhairle Contae Fhine Gall - Ongar - Comhairleoirí (2024)</ref>
==Stair==
Tá Páirc Hans ainmnithe i ndiaidh Hans Blackwood (1758-1839).<ref>https://darrenjprior.blogspot.com/2025/02/hansfield-pairc-hans.html?max-results=100 | Póstaer staire ag Stáisiún Traenach Pháirc Hans - Darren J. Prior (2025)</ref>
== Gailearaí ==
<Gallery>
Hansfield bilingual train station sign (2025).jpg|thumb|Stáisiún traenach
Station Street, Hansfield bilingual Irish English street sign (2024).jpg|thumb|Sráid an Stáisiúin
</Gallery>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
==Féach freisin==
* [[Cluain Saileach]]
* [[Stáisiún Pháirc Hans]]
* [[Comhairle Contae Fhine Gall]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}}
{{Síol-tír-ie}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath]]
rwmnwye41zmootkf0gp6hwu8lwnvudk
1314236
1314235
2026-05-19T19:48:24Z
Darren J. Prior
877
Ag bogadh grianghraf
1314236
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
[[File:Hansfield bilingual railway station sign (2024).jpg|thumb|200px|Stáisiún traenach Pháirc Hans |clé]]
[[File:Hansfield Park Dublin bilingual English Irish nameplate sign (2025).jpg|thumb|150px|Páirc Pháirc Hans]]
[[File:Hansfield Park Bilingual Information Point (2026).jpg|thumb|150px|Pointe eolais ag Páirc Pháirc Hans]]
[[File:Hansfield railway station signs (2024).jpg|thumb|Stáisiún traenach]]
Is [[Ilchultúrachas | ceantar ilchultúrtha]] i mórcheantar[[Cluain Saileach | Chluain Saileach]] é '''Páirc Hans''' nó ''Hansfield'' as Béarla.
Tá an ceantar suite in aice le [[Ongar]] agus [[Cluain Aodha]] agus níl sé i bhfad ó [[Baile Bhlainséir |Bhaile Bhlainséir]] agus [[Caisleán Cnucha]] freisin.
Tá stáisiún traenach, bunscoil agus 2 mheánscoil sa cheantar chomh maith le siopa, caifé, bearbóir, ionad cultúir Ioslamaigh, 2 montessori, ollmhargadh agus cógaslann.
Ritheann [[An Chanáil Ríoga]] in aice leis.
Is Crios Forbartha Straitéisí CFS é Páirc Hans lena lán forbairt tithíochta agus árasáin tosaithe agus curtha i gcríoch sa cheantar le roinnt blianta anuas agus tá méadú ag teacht ar an daonra agus tá neart forbartha tuartha sna blianta atá amach romhainn freisin.
Tá conspóid sa cheantar faoi láthair agus é á phleanáil ag [[An Roinn Oideachais agus Scileanna|An Roinn Oideachais]] Coláiste Pobalscoil Ériu á athlonnú 8 km as an gceantar.<ref>https://dublinpeople.com/news/northsidewest/articles/2024/11/27/planned-eriu-move-met-with-further-protests/ | Planned Ériu move met with further protests - The Northside People (Samhain 2024)</ref>
Chomh maith le stáisiún traenach atá suite ann freastalaíonn busanna [[Bus Átha Cliath | Bhus Átha Cliath]] an 39 agus 39a agus bus an 139 de chuid Go-Ahead Ireland ar an gceantar.
==Rialú agus ionadaíocht áitiúil==
Tá Páirc Hans mar chuid de "Toghlimistéar Áitiúil Ongar" i [[Comhairle Contae Fhine Gall|gComhairle Contae Fhine Gall]] agus tá sé suite i [[dáilcheantair | ndáilcheantar]] [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar) | Bhaile Átha Cliath Thiar]]. Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná: Tom Kitt (Fianna Fáil), Kieran Dennison (Fine Gael), Angela Donnelly (Sinn Féin), Gerard Sheehan (Aontú) agus Tania Doyle (Neamhspleách).<ref>https://www.fingal.ie/ga/taxonomy/term/404 | Comhairle Contae Fhine Gall - Ongar - Comhairleoirí (2024)</ref>
==Stair==
Tá Páirc Hans ainmnithe i ndiaidh Hans Blackwood (1758-1839).<ref>https://darrenjprior.blogspot.com/2025/02/hansfield-pairc-hans.html?max-results=100 | Póstaer staire ag Stáisiún Traenach Pháirc Hans - Darren J. Prior (2025)</ref>
== Gailearaí ==
<Gallery>
Hansfield bilingual train station sign (2025).jpg|thumb|Stáisiún traenach
Gramatically corrected Hansfield Square bilingual road sign (2026).jpg|thumb|Cearnóg Pháirc Hans
Station Street, Hansfield bilingual Irish English street sign (2024).jpg|thumb|Sráid an Stáisiúin
</Gallery>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
==Féach freisin==
* [[Cluain Saileach]]
* [[Stáisiún Pháirc Hans]]
* [[Comhairle Contae Fhine Gall]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}}
{{Síol-tír-ie}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath]]
neg6gh759br82dmmqvkf67uyhx5pqt7
1314237
1314236
2026-05-19T19:51:09Z
Darren J. Prior
877
/* Gailearaí */ Ag bogadh grianghraf eile
1314237
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
[[File:Hansfield bilingual railway station sign (2024).jpg|thumb|200px|Stáisiún traenach Pháirc Hans |clé]]
[[File:Hansfield Park Dublin bilingual English Irish nameplate sign (2025).jpg|thumb|150px|Páirc Pháirc Hans]]
[[File:Hansfield Park Bilingual Information Point (2026).jpg|thumb|150px|Pointe eolais ag Páirc Pháirc Hans]]
[[File:Hansfield railway station signs (2024).jpg|thumb|Stáisiún traenach]]
Is [[Ilchultúrachas | ceantar ilchultúrtha]] i mórcheantar[[Cluain Saileach | Chluain Saileach]] é '''Páirc Hans''' nó ''Hansfield'' as Béarla.
Tá an ceantar suite in aice le [[Ongar]] agus [[Cluain Aodha]] agus níl sé i bhfad ó [[Baile Bhlainséir |Bhaile Bhlainséir]] agus [[Caisleán Cnucha]] freisin.
Tá stáisiún traenach, bunscoil agus 2 mheánscoil sa cheantar chomh maith le siopa, caifé, bearbóir, ionad cultúir Ioslamaigh, 2 montessori, ollmhargadh agus cógaslann.
Ritheann [[An Chanáil Ríoga]] in aice leis.
Is Crios Forbartha Straitéisí CFS é Páirc Hans lena lán forbairt tithíochta agus árasáin tosaithe agus curtha i gcríoch sa cheantar le roinnt blianta anuas agus tá méadú ag teacht ar an daonra agus tá neart forbartha tuartha sna blianta atá amach romhainn freisin.
Tá conspóid sa cheantar faoi láthair agus é á phleanáil ag [[An Roinn Oideachais agus Scileanna|An Roinn Oideachais]] Coláiste Pobalscoil Ériu á athlonnú 8 km as an gceantar.<ref>https://dublinpeople.com/news/northsidewest/articles/2024/11/27/planned-eriu-move-met-with-further-protests/ | Planned Ériu move met with further protests - The Northside People (Samhain 2024)</ref>
Chomh maith le stáisiún traenach atá suite ann freastalaíonn busanna [[Bus Átha Cliath | Bhus Átha Cliath]] an 39 agus 39a agus bus an 139 de chuid Go-Ahead Ireland ar an gceantar.
==Rialú agus ionadaíocht áitiúil==
Tá Páirc Hans mar chuid de "Toghlimistéar Áitiúil Ongar" i [[Comhairle Contae Fhine Gall|gComhairle Contae Fhine Gall]] agus tá sé suite i [[dáilcheantair | ndáilcheantar]] [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar) | Bhaile Átha Cliath Thiar]]. Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná: Tom Kitt (Fianna Fáil), Kieran Dennison (Fine Gael), Angela Donnelly (Sinn Féin), Gerard Sheehan (Aontú) agus Tania Doyle (Neamhspleách).<ref>https://www.fingal.ie/ga/taxonomy/term/404 | Comhairle Contae Fhine Gall - Ongar - Comhairleoirí (2024)</ref>
==Stair==
Tá Páirc Hans ainmnithe i ndiaidh Hans Blackwood (1758-1839).<ref>https://darrenjprior.blogspot.com/2025/02/hansfield-pairc-hans.html?max-results=100 | Póstaer staire ag Stáisiún Traenach Pháirc Hans - Darren J. Prior (2025)</ref>
== Gailearaí ==
<Gallery>
Gramatically corrected Hansfield Square bilingual road sign (2026).jpg|thumb|Cearnóg Pháirc Hans
Hansfield bilingual train station sign (2025).jpg|thumb|Stáisiún traenach
Station Street, Hansfield bilingual Irish English street sign (2024).jpg|thumb|Sráid an Stáisiúin
</Gallery>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
==Féach freisin==
* [[Cluain Saileach]]
* [[Stáisiún Pháirc Hans]]
* [[Comhairle Contae Fhine Gall]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}}
{{Síol-tír-ie}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath]]
agy8mshth305ddngrhn4ocky2sdf720
1314243
1314237
2026-05-19T19:59:37Z
Darren J. Prior
877
1314243
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
[[File:Hansfield bilingual railway station sign (2024).jpg|thumb|200px|Stáisiún traenach Pháirc Hans |clé]]
[[File:Hansfield Park Dublin bilingual English Irish nameplate sign (2025).jpg|thumb|150px|Páirc Pháirc Hans]]
[[File:Hansfield Park Bilingual Information Point (2026).jpg|thumb|150px|Pointe eolais ag Páirc Pháirc Hans]]
[[File:Hansfield railway station signs (2024).jpg|thumb|Stáisiún traenach]]
Is [[Ilchultúrachas | ceantar ilchultúrtha]] i mórcheantar[[Cluain Saileach | Chluain Saileach]] é '''Páirc Hans''' nó ''Hansfield'' as Béarla.
Tá an ceantar suite in aice le [[Ongar]] agus [[Cluain Aodha]] agus níl sé i bhfad ó [[Baile Bhlainséir |Bhaile Bhlainséir]] agus [[Caisleán Cnucha]] freisin.
Tá stáisiún traenach, bunscoil agus dhá mheánscoil sa cheantar chomh maith le siopa, caifé, bearbóir, ionad cultúir Ioslamaigh, dhá Montessori, ollmhargadh agus cógaslann.
Ritheann [[An Chanáil Ríoga]] in aice leis.
Is Crios Forbartha Straitéisí CFS é Páirc Hans lena lán forbairt tithíochta agus árasáin tosaithe agus curtha i gcríoch sa cheantar le roinnt blianta anuas agus tá méadú ag teacht ar an daonra agus tá neart forbartha tuartha sna blianta atá amach romhainn freisin.
Tá conspóid sa cheantar faoi láthair agus é á phleanáil ag [[An Roinn Oideachais agus Scileanna|An Roinn Oideachais]] Coláiste Pobalscoil Ériu á athlonnú 8 km as an gceantar.<ref>https://dublinpeople.com/news/northsidewest/articles/2024/11/27/planned-eriu-move-met-with-further-protests/ | Planned Ériu move met with further protests - The Northside People (Samhain 2024)</ref>
Chomh maith le stáisiún traenach atá suite ann freastalaíonn busanna [[Bus Átha Cliath | Bhus Átha Cliath]] an 39 agus 39a agus bus an 139 de chuid Go-Ahead Ireland ar an gceantar.
==Rialú agus ionadaíocht áitiúil==
Tá Páirc Hans mar chuid de "Toghlimistéar Áitiúil Ongar" i [[Comhairle Contae Fhine Gall|gComhairle Contae Fhine Gall]] agus tá sé suite i [[dáilcheantair | ndáilcheantar]] [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar) | Bhaile Átha Cliath Thiar]]. Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná: Tom Kitt (Fianna Fáil), Kieran Dennison (Fine Gael), Angela Donnelly (Sinn Féin), Gerard Sheehan (Aontú) agus Tania Doyle (Neamhspleách).<ref>https://www.fingal.ie/ga/taxonomy/term/404 | Comhairle Contae Fhine Gall - Ongar - Comhairleoirí (2024)</ref>
==Stair==
Tá Páirc Hans ainmnithe i ndiaidh Hans Blackwood (1758-1839).<ref>https://darrenjprior.blogspot.com/2025/02/hansfield-pairc-hans.html?max-results=100 | Póstaer staire ag Stáisiún Traenach Pháirc Hans - Darren J. Prior (2025)</ref>
== Gailearaí ==
<Gallery>
Gramatically corrected Hansfield Square bilingual road sign (2026).jpg|thumb|Cearnóg Pháirc Hans
Hansfield bilingual train station sign (2025).jpg|thumb|Stáisiún traenach
Station Street, Hansfield bilingual Irish English street sign (2024).jpg|thumb|Sráid an Stáisiúin
</Gallery>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
==Féach freisin==
* [[Cluain Saileach]]
* [[Stáisiún Pháirc Hans]]
* [[Comhairle Contae Fhine Gall]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}}
{{Síol-tír-ie}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath]]
olqsm1aedfgfuvbyhikfyw035ly11t0
Cethairṡlicht Athgabálae
0
119341
1314290
1267222
2026-05-20T10:20:10Z
Marcas.oduinn
33120
/* Ábhair */ deireanaí
1314290
wikitext
text/x-wiki
{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Doiciméad}}
Is téacs dlí de chuid [[An Féineachas|An Fhéineachais]] é '''Ceatharshliocht Athghabhála''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''''Cethairṡlicht Athgabálae'''''<ref name=Eska/>{{rp|xvii}}) ina bpléitear [[tochsal]], .i., urghabháil maoine chun fiach a aisghabháil.
Is é an dara dréacht é atá le fáil san ''[[Senchas Már]]''.
== Lámhscríbhinní ==
Ta dhá lámhscríbhinn ar marthain le téacs beagnach iomlán de ''Cethairṡlicht Athgabálae'', ach amháin an deireadh ar iarraidh: ([[British Library]] LS Harley 432 agus [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|CnaT]] LS 1336). Faightear i roinnt lámhscríbhinní eile idir gluaiseanna agus léargais.<ref name=Breatnach/>{{rp|287}}
== Ábhair ==
Is é ''Cethairṡlicht Athgabálae'' an dara dréacht sa cnuasach dlí, an ''Senchas Már'', díreach tar éis an réamhrá.<ref name=Breatnach>{{cite book |last=Breatnach |first=Liam |title=A Companion to the ''Corpus Iuris Hibernici'' |series=Early Irish Law Series |volume=5 |location=Baile Átha Cliath |publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |date=2005 }}</ref>{{rp|286}} Meastar de ghnáth gur as deireadh na seachtú haoise nó tús na hochtú é an Senchas Már.<ref name=Eska>{{cite book |last=Eska |first=Charlene M. |title=Lost and Found in Early Irish Law: ''Aidbred'', Heptad 64, and ''Muirbretha'' |publisher=Brill |location=Leiden / Boston |series=Medieval Law and its Practice |volume=36 |date=2022 }}</ref>{{rp|33}}
Pléitear {{lang|sga|athgabál}} nó tochsal in ''Cethairṡlicht Athgabálae''. Bhíodh córas [[tochsal|tochsail]] láidir san Fhéineachas, a chuir na Sasanaigh faoi bhrú i ndiaidh [[Ionradh na Normannach ar Éirinn|a n-ionraidh]].<ref name=KellyGuide>{{cite book |last=Kelly |first=Fergus |title=A Guide to Early Irish Law |series=Early Irish Law Series |volume=3 |location=Baile Átha Cliath |publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |date=1988 }}</ref>{{rp|177}} Dar le [[D. A. Binchy]], luíonn an córas tochsail Sean-Ghaelach idir gabháil ársa gan srian (.i., gan nós imeachta dlíthiúil) agus córais státrialaithe níos deireanaí (cosúil le [[Dlí Coiteann]]).<ref name=Binchy/>{{rp|22-24}} Ceadaítear in ''Cethairṡlicht Athgabálae'' ní amháin beostoc ach fosta, go huathúil san Fhéineachas, talamh, daoine agus maoin eile a ghabháil.<ref name=KellyGuide/>{{rp|179}} Tá srianta ann, mar sin féin, mar shampla, is féidir le féichiúnaí moill a lorg, má tá gnó práinneach aige. De dheasca na gcastachtaí, molltar in ''Cethairṡlicht Athgabálae'' go bhfostaí gearánaí dlíodóir, a ghearrfadh mar tháille trian amháin de luach na maoine faoi thochsal.<ref name=KellyGuide/>{{rp|179}}
In ''Cethairṡlicht Athgabálae'', leagtar amach nós imeachta foirmiúil an tochsail:<ref name=KellyGuide/>{{rp|178-179}}
* fógra foirmiúil
* tréimhse moille chun a ligint don fhéichiúnaí a fhiach a aisíoc
* forghéilleadh céimnitheach maoine.
Leagtar amach in ''Cethairṡlicht Athgabálae'' cén tochsail ceart is cuí d'aicmí áirithe daoine. Mar shampla, i measc gairmithe, déantar gan mhaith a gcuid uirlisí, agus i measc iad faoi dhaoirse, amhail is sclábhaí, ceadaítear don chreidiúnaí srian a chur lena gcuid gluaiseachta agus bia, go dtí go n-íocann a thiarna an fiach.<ref name=KellyGuide/>{{rp|181-182}}
Dar le [[Robin Stacey]], tá an oiread sin sraitheanna teangan in ''Cethairṡlicht Athgabálae'' gur saghas stair an Féineachais atá ann.<ref name=Stacey>{{cite book |last=Stacey |first=Robin Chapman |title=Dark Speech: The Performance of Law in Early Ireland |publisher=University of Pennsylvania Press |location=Pennsylvania, PA |date=2007}}</ref>{{rp|21}} Mar shampla, cé nach bhfuil ach ceithre sliocht sa teideal, pléitear cúig cinn sa téacs, mar thoradh na forbartha déanaí de chineál tochsail do mhná. Rinne an tiomsaitheoir den 7ú-haois iarracht é seo a thuiscint, ag tabhairt fiche gluais éagsúla ar an teideal, mícheart gach aon cheann acu.<ref name=Binchy>{{cite journal |last=Binchy |first=D. A. |title=Distraint in Irish Law |date=1973 |journal=[[Celtica (iriseán)|Celtica]] |volume=10 |pages=22–71}}</ref>{{rp|28, 57}}
== Tuilleadh le léamh ==
* ''Ancient Laws of Ireland''. Baile Átha Cliath: Stationery Office. Iml. 1, ll. 65-305 agus Iml. 2, ll. 3-119.8 (eagrán agus aistriúchán Béarla de ''Cethairṡlicht Athgabálae'')
* {{cite book |last=Binchy |first=D. A. |title=[[Corpus Iuris Hibernici]] ''(6 iml.)'' |date=1978 |publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |location=Baile Átha Cliath}} 352.2-422.36; 1897.16-1904.16. (eagrán dioplómatúilí).
* {{cite journal |last=Smith |first=Amy |title=A note on ''Cethairṡlicht Athgabálae'' |journal=[[Celtica (iriseán)|Celtica]] |volume=26 |date=2010 |pages=161–170 }}
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Dlí luath na hÉireann}}
[[Catagóir:An Féineachas]]
bfizbc6nrxlm2d3cmxr18n9r6jc541b
Galanas
0
119500
1314246
1270669
2026-05-19T20:18:19Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314246
wikitext
text/x-wiki
{{teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Doiciméad}}
Sa dlí Breatnach darb ainm [[Cyfraith Hywel]], [[éraic|éiric]] ba ea '''''galanas''''', .i. íocaíocht chúiteamh le haghaidh báis nó gortaithe, ó chiontóir do mhuintir an íobartaigh.<ref>{{lua idirlín
| teideal=Definition of GALANAS
| url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/galanas
|dáta-dúchais=2025-04-15
| website=www.merriam-webster.com
| language=en
}}</ref><ref name=":0">{{cite book
| last=Jenkins |first=Dafydd
| title=The Law of Hywel Dda: law texts from Medieval Wales | url=https://archive.org/details/lawofhywelddalaw0000unse |date=1986
| publisher=Gomer Press
| others=Pays de Galles
| isbn=978-0-86383-277-2
| series=The Welsh classics
| location=Llandysul, GB
}}</ref>
== Cúr síos ==
Tá na sonraí a bhaineann le ''galanas'' leagtha amach sa [[Cyfraith Hywel]], a scríobhadh síos go bhfios dúinn le linn lár na 10ú haoise ag an rí [[Hywel Dda]], ach cinnte seachadadh ar aghaidh ó ghlúin go glúin mar bhéaloideas ag dlí-eoluithe agus baird.<ref>{{cite book
| last=Davies
| first=John
| title=Hanes Cymru: a history of Wales in Welsh
| url=https://archive.org/details/hanescymru0000john
| date=1992
| publisher=Penguin
| isbn=978-0-14-012570-2
| location=Londain
}}</ref><ref>{{lua idirlín
| teideal=The Laws of Howel the Good/Translation - Wikisource, the free online library
| url = https://en.wikisource.org/wiki/The_Laws_of_Howel_the_Good/Translation
| access-date=2025-04-16
| website=en.wikisource.org
| language=en
}}</ref> Is iad na lámhscríbhinní is luaithe atá ar marthain faoina dlíthe ná Peniarth LSS 28 agus 29 (aitheanta mar ''[[Llyfr Du o'r Waun]])'' scríofa c. 1200.<ref>{{lua idirlín
| teideal=Page:Welsh Medieval Law.djvu/13 - Wikisource, the free online library
| url = https://en.wikisource.org/wiki/Page:Welsh_Medieval_Law.djvu/13
| dáta-rochtana=2025-04-16
| website=en.wikisource.org
| language=en
}}</ref>
== Féach freisin ==
* ''[[Blood money]]
* [[Éraic]]
* [[Weregild]]
* [[Główszczyzna]]
* [[Diyya]]
== Naisc sheachtracha ==
*
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol-cy}}
[[Catagóir:Dlí na Breataine Bige]]
r062ikzcdcwui4xde7css6mm2mlklgt
Inis Cloithrinn
0
119697
1314294
1291634
2026-05-20T10:23:18Z
Marcas.oduinn
33120
/* Teampall Mór */ deireanaí
1314294
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is oileán suite i [[Loch Rí]] ar [[an tSionainn|an Sionainn]] é ''' Inis Cloithrinn ''',<ref>{{lua idirlín
| url=http://www.chooseireland.com/longford/inchcleraun-island/
| teideal=Inchcleraun Island / Quaker Island - Longford -
| ainm=Michael
| Aoine=Heraghty
| dáta=15ú Deireadh Fómhair 2004
| dátarochtana=22a Meitheamh 2016
| archive-date=8ú Lúnasa 2016
| archive-url=https://web.archive.org/web/20160808025929/http://www.chooseireland.com/longford/inchcleraun-island/
| url-status=dead
| archivedate=2016-08-08
| archiveurl=https://web.archive.org/web/20160808025929/http://www.chooseireland.com/longford/inchcleraun-island/
}}</ref><ref>{{lua idirlín
| url = http://www.askaboutireland.ie/reading-room/environment-geography/physical-landscape/historical-features-of-co/islands/
| teideal=Islands
}}</ref><ref>{{lua idirlín
| url = http://www.earlychristianireland.net/Counties/longford/inchcleraun/
| teideal=Inchcleraun (quaker island), County Longford
}}</ref><ref>{{lua idirlín
| url = http://www.longfordtourism.ie/see-do/attractions/lough-ree/
| teideal = Lough Ree
| dátarochtana = 2025-06-12
| archivedate = 2019-01-12
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20190112033922/http://www.longfordtourism.ie/see-do/attractions/lough-ree/
}}</ref><ref>{{lua idirlín
| url = http://www.newtowncashel.ie/inchclearaun-island.html
| teideal=Inchclearaun Island - Newtowncashel - Co. Longford
}}</ref> aitheanta níos déanaí mar "Quaker Island".
Faightear ar an inis fothrach Mhainistir Naomh Diarmaid, bunaithe sa bhliain 560 ag [[Diarmaid the Just]], atá anois ina [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomhartha náisiúnta]].<ref>{{lua idirlín
| teideal=National Monuments of County Longford in State Care
| url=http://www.archaeology.ie/sites/default/files/media/pdf/monuments-in-state-care-longford.pdf
| page=1
| suíomh=heritageireland.ie
| foilsitheoir=National Monument Service
| dátarochtana=2a Iúil 2020
| archivedate=2023-04-02
| archiveurl=https://web.archive.org/web/20230402014915/https://archaeology.ie/sites/default/files/media/pdf/monuments-in-state-care-longford.pdf
}}</ref>
== An inis ==
Tá Inis Cloithrinn {{convert|57.7|ha|abbr=on}} ar fad, suite i lár an locha, le [[Cnoc an Chrochaire]], Contae Ros Comáin san iarthair, agus [[Baile Nua an Chaisil]], Contae Longfoirt san oirthear.
[[Íomhá:Inchcleraun Monastery.jpg|thumb|Mainister Inis Cloithrinn]]
== Stair ==
I [[miotaseolaíocht na nGael]], iníon le [[Eochaid Feidlech]], [[ardrí na hÉireann]], agus deirfiúr le [[Medb|Maebh]], ba ea [[Cloithre]]. Bhí a hathar i seilbh na hinse. D'éirigh sí ina banríon na gConnacht tar éis bás a hathar.
Chuaigh Maebh ar scor chuig Inis Cloithrinn tar éis dó mharaigh a fear chéile [[Ailill mac Máta]] a leannán [[Fergus mac Róich]]. Tugtar an t-ainm Grianán Maebha<!-- nó Meidhbhe? --> ar áit amháin ar an inis, agus Ionad Marbhtha Meidhbhe ar áit ina teannta. I leagan amháin den seanscéal, maraíodh í nuair a caitheadh cloch ó {{h|Caisleán Oilfíd}}, ar thaobh Longfoirt an locha. I leagan eile, bhí cnapán cáise i gceist, teilgthe as [[crann tabhaill]] ag nia Chloithre darb ainm Forbaí.<ref>{{lua idirlín
| url = http://www.longfordlibrary.ie/lib_arc_inside.aspx?id=15036
| teideal=Longford Library
| ainm=Longford
| sloinne=Library
}}</ref>
[[Íomhá:Myths and legends; the Celtic race (1910) (14596952367).jpg|thumb|"The Death of Maev" ([[T. W. Rolleston]], 1910); Forbaí le [[crann tabhaill]] chun tosaigh, Maebh ag snámh sa chúlra.]]
Le fíordhéanaí, bhí an inis i seilbh [[Cumann na gCarad|Chaecair]] éigin agus dá bharr an t-ainm "Quaker Island".
Tá an inis inniu i seilbh an stáit Éireannaigh.
== Tagairtí annálacha ==
Foinsí: [[Annála na gCeithre Máistrí]] (ACM); [[Annála Tiarnaigh]] (AT); anaithnid (X)
* '''ACM 719.2:''' '' S. Sionach Innsi Clothrann d'écc an fichetmhadh lá do mí April.
* '''X 769''' '' Cú Roí, the son of Alniadh, Abbot and Sage of Inchcleraun, and of Caill Fochladha ([[Loch Dairbhreach]]) in Meath died.
* '''ACM 780.6:''' '' Eochaidh mac Focartai, abb Fochladha, & Insi Clothrann, [d'ecc]
* '''X 1010''' '' The men of [[an Mhumhain]] plundered Inis Cloithrinn and [[Inis Bó Finne]]
* '''ACM 1050.22:''' '' Inis Clothrand do orccain.<ref>eDIL s.v. [ ] ''plundered</ref>
* '''AT 1089.1''': '' Coblach mor la [[Muircheartach Ua Briain|Muirchertach h-Úa mBriain]] ríg Muman for Sinaind & for Loch Ri, co ro aírgset [[Inis Bó Finne|Inis Bo Finde]] & Inis Clothrann...
* '''ACM 1136.1:''' '' Aodh Ua Finn, epscop na [[Bréifne]], do écc i n-Inis Clothrann.
* '''ACM 1141.7:''' '' Giolla na Naomh Ua Ferghaile, toiseach Muintire [[an Anaíle|h-Anghaile]] fer ard-raith Ereann d'ég, iar c-cian-aois, & a adhnacal a n-Inis Clothrann.
* '''ACM 1150.10:''' '' Murchadh, mac Giolla na Naemh Uí Fherghail, tuir ordáin, & airechais Airthir Connacht, d'écc i n-Inis Clothrand.
* '''ACM 1160.3:''' '' Giolla na Naemh Ua Duinn [[ollamh Éireann|fer léighinn]] Insi Clothrann, saoi senchusa, & dána, & degh-fher labhra, ro fhaidh-sein [''sent''] a spirat co a athardha etir coraidh aingel an 17 do December iarsan ochtmhadh bliadhain ar chaogad a aoise.
* '''ACM 1167.3:''' '' Cionaeth Ua Cethernaigh, sagart Insi Clothrann [d'écc]
* '''ACM 1168.16:''' '' Dubh Chobhlaigh, inghen Uí Chuinn, ben Mic Carrgamhna, d'écc iar buaidh ongtha & aithrighe, & a h-adhnacal i n-Inis Clothrann.
* '''ACM 1170.5:''' '' Diarmaid Ua Braoin, comharba Commáin, & áird-shenóir Airthir Connacht, d'écc i n-Inis Clothrann iarsan cúicceadh bliadhain nochad a aoisi.
* '''ACM 1174.6:''' '' Ruaidhri Ua Cearbhaill tighearna [[Ele|Éile]] do mharbhadh ar lár Innsi Clothrann.
* '''ACM 1189.8:''' '' ... ar as ann ro bátar geill [[Conchobar Maenmaige Ua Conchobair|Conchobhair Maonmuighe] i n-Inis Clothrann for Loch Ribh an tan-sin.
* '''ACM 1193.10:''' '' Inis Clothrann do orgain la macaibh Oisdealb, & la macaibh Conchobhair Maonmaighe.
* '''ACM 1232.3:''' '' Tiopraitte Ua Braoin comhorba Commáin saoí cléircechta, sencusa, & breithemhnassa d'écc i n-Inis Clothrann i n-a ailithre.
* '''ACM 1244.1:''' '' Donnchadh mac Finghin mic Maoil Seachlainn mic Aodha mic Toirrdhealbaigh Uí Conchobhair epscop Oile Finn d'écc an 23. April i n-Inis Clothrand, & a adhncacal i [[Mainistir na Búille|Mainistir na Buille]].
== Foirgnimh ==
Dar leis na hAnnála (féach thuas), creachadh agus dódh an inis agus a cealla go minic idir na blianta 800 agus 1300. Faightear sé chill in oirdheisceart na hinse.
=== Teampall Diarmada ===
Bunaíodh Teampall Diarmada ag Naomh [[Diarmaid the Just]], a bhí ina múinteoir [[Ciarán Chluain Mhic Nóis]], sa bhliain 540. Bhí dian cloiche ag an gcoill tráth.<ref name=newtowncashel>{{lua idirlín
| url = http://www.newtowncashel.ie/inchclearaun-island.html
| teideal=Inchclearaun Island - Newtowncashel - Co. Longford
}}</ref>
=== Teampall Mór ===
Tá Teampall Mór ceithre mhéadar ó thuaidh de Theampall Diarmada. Tá cuma níos nua-aimsearthachta uirthi ná mar atá ar na cealla eile.
Tá dhá chró chaola snáthaide ann ar an taobh thoir. Is amhlaidh gur tógadh níos deireanaí na fuinneoga ar an taobh theas, agus iad míchruthach. Tá fothrach altóra ann, déanta as spallaí, ach ní fheictear an leac.
Gar den chill, leath-chlúdaithe agus ina luí béal fúithi, tá cloch le crios crosfhite Ceilteach, agus inscríbhinn Gaeilge uirthi.<ref name=newtowncashel/>
=== Teampall Mhuire ===
Tá Teampall Mhuire an chill is mó ar an inis.<ref name=newtowncashel/> Dar le nós áitiúil, gheobhaidh bean ar bith bás laistigh de bhliain amháin dá rachadh sí isteach ann.
=== Teampall Clogás ===
Tá Teampall Clogas ina aonair ó thuaidh ar ar suíomh is airde ar an inis.<ref name=newtowncashel/> Tá an clogás féin cearnógach [[clogás]] agus ceangailte leis an teampall agus ní scoite mar ba ghnách. Tá an chill dronuilleogach, ar {{convert|10.6|m|ft|abbr=on}} le {{convert|5.1|m|ft|abbr=on}}.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]]
5udwgxif0bzytew4reeqfmquk4oyjak
Loch Ghleann an Chairthe
0
119842
1314234
1309020
2026-05-19T19:42:45Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314234
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Is loch [[fionnuisce]] é ''' Loch Ghleann an Chairthe ''' (.i., gallán),<ref name=logainm/><ref name=Joyce/> suite go formhór i g[[Contae Liatroma]] agus cuid bheag i g[[Contae Shligigh]]. Tá ábhar {{convert|1.15|km2|acre|0}}. Tá Eas Ghleann an Chairthe ann gar do bhruach thuaidh an locha ar an taobh Liatroma.
== Tíreolaíocht agus Hidreolaíocht ==
[[Íomhá:Glencar Lough - geograph.org.uk - 1632995.jpg|thumb|Ó dheas i dtreo ''Cope's Mountain]]
[[Íomhá:Waterfall at Lough Clencar - geograph.org.uk - 1152543.jpg|thumb|Eas Ghleann an Chairthe]]
Tá Loch Ghleann an Chairthe suite idir na [[Sléibhte Dhartraí]] raibh ó thuaidh agus an sliabhraon le ''Cope's Mountain'' taobh ó dheas. Tá an loch {{convert|10|km|0}} soir ó thuaidh ó Shligeach agus {{convert|15|km|mi|0|abbr=on}} siar ó {{h|Cluainín}} Uí Ruairc. Tá sé {{convert|2.5|km|mi|0|abbr=on}} ar fad thiar-thoir agus {{convert|0.6|km|1|abbr=on}} ar leithead.<ref name=EPA/><ref name=SligoBirding/>
Soláthraítear Loch Gleann an Chairthe go príomha ag an Eas ar bhruach thuaidh an locha, agus ag Abhainn an Duifriain, a ritheann isteach ar an taobh thoir. Ritheann [[Sruth in Aghaidh an Aird]] isteach fosta díreach taobh thiar den Eas.
Sreabhann an loch siar i n[[Abhainn Dhroim Chliabh]] isteach, a shreabhann féin isteach i g[[Cuan Shligigh]].<ref name=OS/>
Tá doimhneacht an locha is mó gar don bhruach theas, le seilf níos éadoimhne ó thuaidh.<ref name=IFI/>
Tá dhá {{h|crannóg}} ar an loch: ceann amháin ar an taobh thiar gar don Abhainn Dhroim Chliabh; agus ceann eile ar an taobh thoir gar d'Abhainn an Duifriain.<ref name=OS/>
[[Íomhá:Crannog in Glencar Lough - geograph.org.uk - 978532.jpg|thumb|left|Crannóg thoir]]
== Stair an dúlra ==
I measc na n-iasc ann i Loch Gleann an Chairthe, tá [[bradán]] agus [[breac donn]].<ref name=IFI/>
Agus i measc beathra éan, tá [[lacha bhadánach]], [[aythya ferina|lacha mhásach]] agus [[órshúileach]]. Is éin imirceacha iad seo a chaitheann an geimhreadh ar an loch.<ref name=SligoBirding/>
[[Íomhá:Rugged mountain and calm day at Glencar.jpg|thumb|Griangraf le Robert French, tógtha roimh 1914]]
== Éiceolaíocht ==
Tuairiscítear go bhfuil caighdeán an uisce ar fheabhas sna blianta 2001-2003, le rátáil [[Innéacs Staide Trófaí|olagatrófach]] aige.{{sfn|Clenaghan|Clinton|Crowe|2005|pp=97}}{{sfn|Clenaghan|Clinton|Crowe|2005|pp=8}} Tá éiceolaíocht an locha, maraon le huiscebhealaí Éireannacha eile, faoi bhagairt ámh ag na speicis ionracha [[Lagarosiphon major|tím chatach]], [[diúilicín riabhach]] agus [[breallach fionnuisce]].{{sfn|Pedreschi|Kelly-Quinn|Caffrey|O'Grady|2014}}{{sfn|Clenaghan|Clinton|Crowe|2005|pp=16}}
== Stair ==
Tráth dá raibh, glaodh ''Glenn Dalláin'' ar an ngleann<ref name=Fenagh/> mar chuid den Ríocht {{h|Bréifne}}. Déantar trácht ar an loch agus na crannóga inti i n[[Annála na gCeithre Máistrí]]:<ref name=AFM/>
<blockquote> An chrannócc airtherach baoí ar Loch Glinne Dalláin do ghabháil lá cloinn Domhnaill mic Donnchaidh Uí Ruairc ar Donnchadh mac Donnchaidh I Ruairc. A cenn aimsire iar sin tucsat clann Donnchaidh Uí Ruairc (Domhnall, & Fer Gan Ainm) ionnsaicchidh ar an c-crannóicc go ro chuirset teine isin m-baile gan fhios.</blockquote>
== Geilleagar ==
Bhídís ag baint [[bairít]] ag Gleann Chairbre sna [[Sléibhte Dhartraí]] os cionn an locha idir na blianta 1894 agus 1979. Tógadh rópabhealach ón mianach chuig bruach an locha sa bhliain 1942, chun an bairít a seoladh ar aghaidh ar bóthar.<ref name=GeologicalHeritage/>
Tá gléasra buidéalaithe an ''Glencar Water Company'' suite gar do bhruach thuaidh an locha. Bunaíodh an comhlacht sa bhliain 2008, chun uisce a thabhairt ón tobar atá ar an láthair acu a thagann ó Shléibhte Dhartraí.<ref name=GlencarWater/>
== Cultúr na ndaoine ==
* San úrscéal den bhliain 2018 ''[[Normal People]]'' le [[Sally Rooney]], atá cuid de suite i Sligeach, sa chaibidil 'July 2014', tugann an bheirt phríomhcharachtar cuairt ar [[An Leathros]] agus Eas Ghleann an Chairthe,
== Féach freisin ==
* [[Liosta Lochanna na hÉireann]]
== Tuilleadh le léamh ==
* {{cite report
|title=Phosphorus Regulations National Implementation Report
|year=2005
|publisher=Environmental Protection Agency, Office of Environmental Enforcement
|first1=Conor
|last1=Clenaghan
|first2=Frank
|last2=Clinton
|first3=Matthew
|last3=Crowe
|url=https://www.epa.ie/pubs/reports/water/phosphorus/EPA_phosphorus_report_2005.pdf
}}
* {{citation
|title=Genetic structure of pike (Esox lucius) reveals a complex and previously unrecognized colonization history of Ireland
|last1=Pedreschi
|first1=D.
|last2=Kelly-Quinn
|first2=M.
|last3=Caffrey
|first3=J
|last4=O'Grady
|first4=M.
|last5=Mariani
|first5=S.
|last6=Phillimore
|first6=A.
|journal=Journal of Biogeography
|publisher=Journal of Biogeography, 41(3), 548–560.
|url=
|year=2014
|volume=41
|issue=3
|pages=548–560
|doi=10.1111/jbi.12220
|pmid=25435649
|pmc=4238397
}}
== Tagairtí ==
{{Reflist|refs =
<ref name=EPA>{{cite report | last1 = Free | first1 = Gary | last2 = Little | first2 = Ruth | last3 = Tierney | first3 = Deirdre | last4 = Donnelly | first4 = Karol | last5 = Caroni | first5 = Rossana | name-list-style = amp | url = https://www.epa.ie/publications/research/water/Final-Report-(2000-FS1-M1).pdf#page=18 | title = A Reference Based Typology and Ecological Assessment System for Irish Lakes | date = 2006 | pages = 12 | publisher = [[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)]] | access-date = 12 October 2022}}</ref>
<ref name=SligoBirding>{{lua idirlín | url = http://www.sligobirding.com/Glencar.html | teideal = Glencar Valley | foilsitheoir = BirdWatch Ireland | dátarochtana = 28ú Márta 2015 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304062224/http://www.sligobirding.com/Glencar.html | archive-date = 4ú Márta 2016 }}</ref>
<ref name=logainm>{{lua idirlín | url = http://www.logainm.ie/en/1166370 | teideal = Loch Ghleann an Chairthe/Glencar Lough | work = logainm.ie | foilsitheoir = [[logainm.ie]] | dátarochtana = 7ú Lúnasa 2015 }}</ref>
<ref name=Joyce>{{cite book | last = Joyce | first = Patrick Weston | author-link = Patrick Weston Joyce | title = Pocket guide to Irish place names | url = https://archive.org/details/pocketguidetoiri0000joyc | date = 1984 | orig-year = 1871 | publisher = Appletree Press | place = Belfast}}</ref>
<ref name=OS>{{lua idirlín | url = http://maps.osi.ie/publicviewer/#V1,574984,843390,4,10 | teideal = OSI Mapviewer | foilsitheoir = [[Suirbhéireacht Ordanáis na hÉireann]] | dátarochtana = 28ú Márta 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120829114800/http://maps.osi.ie/publicviewer/#V1,574984,843390,4,10 | archive-date = 29 August 2012 | url-status = dead }}</ref>
<ref name=IFI>{{lua idirlín | url = http://www.fishinginireland.info/salmon/northwest/glencar.htm | teideal = Fishing in Ireland - Glencar Lake and Drumcliff River | foilsitheoir = [[Iascach Intíre Éireann]] | dátarochtana = 28ú Márta 2015}}</ref>
<ref name=Fenagh>{{cite book | author = Saint Caillin | author-link = Caillín | date = 1875 | orig-year = c. 560 | editor-last = Hennessy | editor-first = W. M. | translator = D. H. Kelly | title = The Book of Fenagh | url = https://books.google.com/books?id=lqsOAQAAMAAJ&q=Glenn-Dallain&pg=PA403 | publisher = Alexander Thom | location = Dublin | page = 403}}</ref>
<ref name=AFM>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1541.8</ref>
<ref name=GeologicalHeritage>{{cite book | last = Williams | first = Mary Anne | date = 2008 | title = Landscapes, Rocks and Fossils: The Geological Heritage of County Sligo | publisher = Sligo Regional Technical College | pages = 6, 22 | isbn = 978-0-9555-6531-1}}</ref>
<ref name=GlencarWater>{{cite news | sloinne = Gray | ainm = Jim | dáta = 30 April 2008 | teideal = Glencar water springs up | url = http://www.independent.ie/regionals/sligochampion/news/glencar-water-springs-up-27559397.html | nuachtán = [[The Sligo Champion]] | via = [[Irish Independent]] | dátarochtana = 30ú Márta 2015}}</ref>
}}
{{DEFAULTSORT:Gleann an Chairthe, Loch}}
[[Catagóir:Lochanna Chontae Liatroma]]
[[Catagóir:Lochanna Chontae Shligigh]]
qv74qrqbma1lipj8oehxei6lduo4wd2
An Loch Uachtair
0
119893
1314288
1271421
2026-05-20T10:18:38Z
Marcas.oduinn
33120
/* Tíreolaíocht */ deireanaí
1314288
wikitext
text/x-wiki
<!-- Gleann Dá Loch -->
:'' Gan a bheith measca le: [[An Loch Uachtarach]], Cill Airne
{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Is [[loch oighreach]] é ''' An Loch Uachtair'''<ref name=logainm /> i n[[Gleann Dá Loch]], [[Contae Chill Mhantáin]].
== Tíreolaíocht ==
[[Íomhá:Lac supérieur Glendalough.JPG|thumb|left|Bruach thoir an locha]]
Tá an loch suite i [[Sléibhte Chill Mhantáin]], taobh thiar den lonnaíocht mhainistreach mór le rá as [[An Mheánaois Luath|an meánaois luath]].<ref name=brc /> Gar den bhruach ó dheas, tá chill bheag dronuilleogach darb ainm Teampall na Sceilge, inrochtana ach amháin ach ar bád agus céimeanna ón gcé. Faoi aill in aice láimhe, tá uaimh darb ainm [[Leaba Chaoimhín]],<ref name=rough /> tearmann de réir mar a deirtear do [[Naomh Caoimhín]] agus níos deireanaí do Naomh [[Lorcán Ua Tuathail]].
== Geolaíocht ==
Is [[loch ribíneach]] atá ann i nGleann Dá Loch. Ar dtús, loch amháin Aontaithe a bhí ann, ach de réir a chéile, sil-leagadh a dhóthain [[dríodar|dríodair]] gur roinneadh an loch agus cruthaíodh na locha Uachtair [[An Loch Íochtair|Íochtair]].<ref name=park />
== Fánaíocht ==
Téann [[Slí Chill Mhantáin|Slí Cualann]] feadh chinn oirthearaigh an locha, cianchonair le comharthaí bealaigh, ó [[Ráth Fearnáin]] in the go dtí [[Cluain na nGall]].<ref name=way />
== Caomhnú an dúlra ==
[[Íomhá:Ducks Upper Lake 03.JPG|thumb|right|Lachain ar bhruach an locha]]
Tá an Loch Uachtair lastigh de {{h|Páirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin}}. I measc na bplandaí ag fás an, tá [[Nymphaea alba|bacán bán]] agus [[Potamogeton natans|liach Bhríde]]. Ar a bhruach, faightear riasc le [[eireaball capaill]], [[cíb ghobach]] agus [[Phragmites australis|giolcach]], gnáthóg le haghaidh [[snáthaid mhór|snáthaidé móire]].<ref name=park />
== Féach freisin ==
* [[Liosta Lochanna na hÉireann]]
== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.wicklowmountainsnationalpark.ie/recreation/water-sports Spóirt Uisce] sa cheantar.
== Tagairtí ==
{{reflist|refs =
<ref name="logainm">{{lua idirlín | url = http://www.logainm.ie/ga/133203 | teideal = An Loch Uachtair | foilsitheoir = [[An Coimisiún Logainmneacha]] | dátarochtana = 2016-11-03 | teanga = ga | work = [[logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (logainm.ie)}}</ref>
<ref name=brc>{{lua idirlín | teideal = Glendalough, Co. Wicklow, Ireland | url = http://www.glendalough.ie | foilsitheoir = Brockagh Resource Centre | dátarochtana = 2016-10-27 }}</ref>
<ref name=rough>{{cite book | page = 154 | title = Ireland |author1=Margaret Greenwood |author2=Mark Connolly |author3=Geoff Wallis |publisher = Rough Guides | year = 2003 | isbn = 9781843530596 | url = https://books.google.com/books?id=ZLHgtXEUfXgC&q=Glendalough+Upper+Lake&pg=PA154 | access-date = 2016-10-27 }}</ref>
<ref name=park>{{lua idirlín | teideal = Lakes & Rivers | publisher = [[Wicklow Mountains National Park]] | url = http://www.wicklowmountainsnationalpark.ie/images/downloads/Lakes%20&%20Rivers.pdf | dátarochtana = 2016-10-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161028083954/http://www.wicklowmountainsnationalpark.ie/images/downloads/Lakes%20%26%20Rivers.pdf | archive-date = 2016-10-28 | url-status = dead }}</ref>
<ref name=way>{{lua idirlín | teideal = Roundwood to Glendalough | url = http://www.wicklowway.com/trail-description/roundwood-glendalough.php | dátarochtana = 2016-10-27 }}</ref>
}}
{{DEFAULTSORT:Uachtair, Loch an}}
[[Catagóir:Lochanna Chontae Chill Mhantáin]]
97x4rshhm3us6d4a84bb64ngsat740u
Treoir maidir le Gnáthóga
0
120191
1314289
1274710
2026-05-20T10:19:13Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ deireanaí
1314289
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Doiciméad}}
Is reachtaíocht bunchloiche í an ''' Treoir maidir le Gnáthóga ''' (aitheanta go hoifigiúil faoin teideal '''Treoir 92/43/CEE ón gComhairle maidir le gnáthóga nádúrtha agus fána agus flóra fiáine a chaomhnú''')<ref name=Directive /> glacadh ag an g[[Comhphobal Eorpach]] (níos deireanaí [[An tAontas Eorpach]] (AE)) sa bhliain 1992, mar fhreagairt dhíreach ar an [[An Coinbhinsiún maidir le Caomhnú Fhiadhúlra agus Ghnáthóga Nádúrtha na hEorpa|gCoinbhinsiún Bheirn]].
Ó thaobh caomhnú fhiadhúlra agus an nádúir de san AE, tá ann an treoir seo agus i dteannta sin an [[Treoir maidir le hÉin]]. Le chéile, tugtar "na treoracha nádúir" orthu.
Faoin Treoir maidir le Gnáthóga, ní mór do rialtais náisiúnta limistéir a ainmníodh chun flóra agus fána a chaomhnú. I gcomhlíonadh na haidhme úd, cruthaíodh [[Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta|Limistéir faoi Chaomhnú Speisialta]] ar fud an AE. I dteannta leis na [[Limistéir faoi Chosaint Speisialta]] faoi réir na Treorach maidir le hÉin, tá le chéile líonra suíomhanna cosainte ar fud an AE darb ainm [[Natura 2000]].<ref name=Natura2000 />
Tá ann sa Treoir maidir le Gnáthóga reachtaíocht le 24 airteagal. Feictear i n-airteagal 17 na téarmaí agus caighdeáin um thuairisciú ar na gnáthóga agus speicis liostaithe i n-iarscríbhinní na treorach. Leagtar síos ann gur gá gach uile tír tuairisc a fhoilsiú gach uile sé bhliana.<ref name=Directive /><ref name=reporting />
Tá ann sa Treoir trí shórt stádas caomhnaithe: fabhrach ({{lang-en|favourable}}, FV), neamhfhabhrach-easnamhach (U1) agus neamhfhabhrach-olc (U2).<ref name=Evans2011 /> Déantar measúnacht ar an bhfad idir stádas speicis agus an stádas fabhrach. Tá difríocht suntasach idir an modheolaíocht seo an chéad a údaraítear ag an ''[[IUCN Red List]]'', a mheasann an fad go díothú.
Leagtar amach i n-iarscríbhinní na treorach ná gnáthóga agus speicis atá faoi chosaint :<ref name=Directive />
* Iarscríbhinn I: gnáthóga
* Iarscríbhinn II: speicis a bhfuil uathu [[Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta|Limistéir faoi Chaomhnú Speisialta]]
* Iarscríbhinn III:
* Iarscríbhinn IV: speicis a bhfuil uathu cosaint ghéar
* Iarscríbhinn V: speicis a bhfuil cead ag na ballstáit conas iad a chosaint
* Iarscríbhinn VI: seilg
== Naisc sheachtracha ==
* [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX%3A01992L0043-20130701 Treoir ón Comhairle 92/43/EEC] den 21d Bealtaine 1992 maidir le '' the conservation of natural habitats and of wild fauna and flora
* ''[http://ec.europa.eu/environment/nature/legislation/habitatsdirective/index_en.htm The Habitats Directive]'' ar líne ar shuíomh an AE
* ''[http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/QueVoulezVous.asp?NT=104&CM=2&DF=9/4/2006&CL=ENG An Coinbhinsiún maidir le Caomhnú Fhiadhúlra agus Ghnáthóga Nádúrtha na hEorpa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606052719/http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/QueVoulezVous.asp?NT=104&CM=2&DF=9/4/2006&CL=ENG |date=2011-06-06 }}, Beirn (1982)
* [http://www.oapen.org/download?type=document&docid=439862 The Habitats Directive], Keulen, M. van (2002)
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=Directive>{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:31992L0043&from=EN | teideal = Council Directive 92/43/EEC of 21 May 1992 on the conservation of natural habitats and of wild fauna and flora | work = EUR-Lex | dátarochtana = 9ú Márta 2020}}</ref>
<ref name=Natura2000>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/index_en.htm | teideal = Natura 2000 | foilsitheoir = [[An Coimisiún Eorpach]] | work = ec.europa.eu | dátarochtana = 2020-03-09}}</ref>
<!--ref name=Habitats>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/environment/nature/legislation/habitatsdirective/index_en.htm | teideal = The Habitats Directive | work = Europa | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 26ú Meitheamh 2013}}</ref-->
<!--ref name=Nature>{{lua idirlín | url = http://inspire.ec.europa.eu/codelist/ReferenceSpeciesSchemeValue/natureDirectives | teideal = Nature directives }}</ref-->
<ref name=reporting>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/environment/nature/knowledge/rep_habitats/index_en.htm | teideal = Habitats Directive reporting | work = Europa | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 29ú Meán Fómhair 2020}}</ref>
<ref name=Evans2011>{{cite report | author=Douglas Evans | author2=Marita Arvela | date=July 2011 | title=Assessment and reporting under Article 17 of the Habitats Directive Explanatory Notes & Guidelines for the period 2007-2012 | url=https://circabc.europa.eu/sd/a/2c12cea2-f827-4bdb-bb56-3731c9fd8b40/Art17%20-%20Guidelines-final.pdf | publisher=European Topic Centre on Biological Diversity | page=8, 9 | access-date=29 September 2020}}</ref>
}}
[[Catagóir:Dlí comhshaoil san Aontas Eorpach]]
5mu62xlb15g7bapg0fgmdh6wv7k2hqk
Ballstát den Aontas Eorpach
0
120737
1314252
1312726
2026-05-19T20:30:17Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1314252
wikitext
text/x-wiki
<imagemap>File:2020 EU MAP.svg | 250px | thumb | lang=ga | Léarscáil (inchliceáilte) den AE
poly 261 28 273 39 279 59 284 61 286 66 271 97 275 105 275 116 284 122 308 111 320 83 308 75 310 71 302 60 305 54 297 46 298 36 290 32 291 16 282 16 277 22 280 28 275 33 270 32 264 26 [[An Fhionlainn]]
poly 260 29 259 38 252 37 252 42 248 41 244 54 238 64 238 72 235 77 237 83 226 83 223 100 227 106 230 111 227 115 229 121 223 127 220 141 229 160 227 163 231 173 238 171 238 168 242 164 250 164 254 135 261 130 262 117 252 115 257 93 270 83 271 66 279 59 273 39 [[an tSualainn]]
poly 312 142 307 131 311 123 294 123 279 132 280 142 290 137 295 138 304 141 [[an Eastóin]]
poly 310 164 319 155 318 148 313 142 295 140 298 153 288 149 282 142 277 161 295 158 [[an Laitvia]]
poly 288 180 295 184 301 184 309 178 307 170 312 168 308 162 294 157 279 161 279 174 289 174 [[an Liotuáin]]
poly 300 198 294 182 290 180 270 183 265 184 264 179 250 182 248 186 238 190 238 197 234 199 239 203 241 223 249 225 251 229 255 226 261 230 265 232 268 235 270 237 273 235 276 240 281 237 283 237 289 236 296 242 297 239 297 234 301 223 305 222 304 217 301 214 296 201 [[an Pholainn]]
poly 254 250 257 245 261 244 269 236 272 235 276 240 279 238 289 235 297 243 274 250 269 253 269 257 259 254 [[an tSlóvaic]]
poly 299 251 291 245 270 252 269 257 258 252 249 268 254 271 260 279 268 278 275 274 290 272 294 258 [[an Ungáir]]
poly 355 291 354 280 361 274 355 269 349 272 346 270 343 259 332 248 330 243 328 242 324 247 314 250 312 248 301 250 294 255 292 265 288 271 282 274 288 281 293 284 293 288 296 290 302 287 301 291 308 294 308 297 317 297 322 297 329 295 339 287 347 288 [[an Rómáin]]
poly 309 327 312 322 309 318 305 316 305 310 308 305 302 298 304 294 309 295 310 298 328 297 340 287 354 291 350 297 352 301 348 304 355 309 348 314 347 311 340 316 339 317 339 321 329 324 323 321 316 325 [[an Bhulgáir]]
poly 308 383 305 376 306 374 293 368 294 359 289 351 289 344 294 339 295 333 301 332 304 328 310 326 317 326 322 322 329 325 340 321 340 316 342 319 340 328 328 329 320 331 325 335 339 340 336 342 348 344 350 348 347 358 344 353 348 352 349 348 343 347 345 344 334 341 335 338 328 335 317 341 313 337 311 342 320 350 332 359 339 365 358 359 340 377 331 380 335 376 337 378 342 373 340 370 345 372 353 362 337 366 328 363 327 367 320 367 326 372 319 374 320 382 334 393 355 393 372 372 372 378 368 383 368 377 364 384 365 390 361 387 355 396 340 400 339 395 329 397 329 393 332 392 320 380 314 384 311 378 [[an Ghréig]]
poly 419 384 415 381 421 378 421 373 428 371 435 365 430 374 434 376 424 383 [[an Chipir]]
poly 236 248 224 238 221 231 225 227 236 221 240 220 249 225 254 226 260 231 266 230 267 236 261 243 249 245 244 243 [[an tSeicia]]
poly 198 263 201 257 204 260 207 258 213 260 224 255 233 248 238 248 241 244 245 244 248 246 255 246 253 250 256 254 250 265 249 268 238 272 229 271 220 268 218 263 210 264 208 266 [[an Ostair]]
poly 249 267 253 273 242 279 244 284 236 282 230 281 227 277 229 271 238 272 [[an tSlóivéin]]
poly 179 298 180 293 174 292 176 287 173 283 178 282 178 278 176 275 181 274 185 273 189 269 189 273 195 273 197 269 199 272 204 269 207 267 210 265 218 263 220 269 230 271 226 281 219 283 222 289 219 290 220 297 231 304 236 319 247 323 253 325 250 327 274 341 273 349 269 341 260 341 257 348 262 355 261 358 257 360 257 364 251 371 248 369 244 377 244 378 244 386 237 386 237 383 230 381 222 375 219 376 219 370 226 368 238 370 245 367 250 365 253 358 248 346 246 347 241 342 241 341 237 340 234 336 230 332 224 331 184 357 181 355 183 343 182 333 185 333 190 329 193 330 196 339 194 340 193 352 224 331 211 317 209 317 203 309 204 308 202 298 190 292 184 297 [[an Iodáil]]
rect 224 394 251 405 [[Málta]]
poly 14 333 21 334 24 337 27 339 29 333 36 329 33 325 40 319 39 311 43 312 49 298 57 295 54 292 55 289 43 284 42 281 39 280 36 291 36 292 19 313 24 314 20 317 23 318 19 324 19 327 [[an Phortaingéil]]
poly 41 358 38 355 35 355 37 345 32 338 28 338 29 333 37 329 33 326 39 319 39 311 42 312 49 300 56 295 55 292 54 290 43 283 39 280 42 270 39 269 45 266 50 268 51 264 58 266 69 274 71 272 80 279 89 280 95 283 99 287 102 287 114 299 119 301 120 298 124 301 124 304 127 305 135 308 140 309 140 314 145 339 140 337 133 343 126 339 116 349 113 342 120 345 128 337 132 335 136 338 143 335 139 312 136 316 131 317 128 317 114 320 116 322 104 331 100 338 106 345 98 346 92 353 92 356 85 354 76 361 73 357 71 361 66 357 53 354 53 357 46 355 [[an Spáinn]]
poly 100 286 111 297 118 300 119 298 126 302 128 302 128 305 139 307 140 301 144 298 152 296 155 300 157 298 165 304 169 305 189 328 195 318 195 306 192 312 188 311 187 327 170 305 178 298 180 294 173 292 176 288 174 284 179 281 176 276 179 272 175 266 170 267 175 262 180 258 178 255 182 256 186 244 190 240 178 234 173 232 169 227 169 225 165 225 162 220 157 216 155 212 151 212 147 218 142 222 137 221 137 224 133 223 125 220 121 218 124 225 121 230 113 227 111 223 107 224 101 223 97 223 97 232 109 241 111 251 115 258 107 284 [[an Fhrainc]]
poly 202 178 209 178 211 181 218 182 216 185 218 187 231 181 235 184 231 187 238 189 238 197 235 201 238 203 240 222 236 220 234 224 223 228 221 230 224 238 232 247 224 255 217 258 211 259 207 257 203 261 199 256 189 255 183 256 185 244 190 241 181 235 178 224 181 214 180 207 185 201 190 195 192 187 197 187 199 189 202 186 [[an Ghearmáin]]
poly 177 225 174 229 172 235 180 237 180 229 [[an Lucsamburg]]
poly 155 210 157 220 166 225 175 232 173 226 178 225 177 215 171 210 164 212 160 209 [[an Bheilg]]
poly 191 188 178 189 162 209 167 209 171 207 170 210 179 215 180 207 188 204 184 200 188 198 [[an Ísiltír]]
poly 201 177 209 177 222 181 228 176 227 159 219 170 221 177 216 175 214 163 218 158 215 143 202 157 [[an Danmhairg]]
poly 102 181 92 179 82 181 79 179 75 173 78 168 89 162 84 159 89 151 98 154 100 153 97 150 104 146 109 147 100 156 108 166 106 174 103 177 [[Éire]]
desc bottom-left
</imagemap>
== Bosca sonraí ==
Daonra:<ref name=daonra />
* Is lú: [[Málta]], 542,051
* Is mó: [[an Ghearmáin]], 84,358,845
Achar:<ref name=achar />
* Is lú: [[Málta]], 316 km2<sup>2</sup>
* Is mó: [[an Fhrainc]], 638,475 km2<sup>2</sup>
Rialtais:
* [[Daonlathas ionadaíoch]] [[Córas Parlaiminteach | parlaiminteach]] (21)
* Daonlathas ionadaíoch [[Córas leath-uachtaránachta | leath-uachtaránachta]] (5)
* Daonlathas ionadaíoch [[Córas uachtaránachta | uachtaránachta]] (1)
== Réamhrá ==
Is aontas polaitiúil agus eacnamaíoch an t[[Aontas Eorpach]] (AE). Tá seacht mball is fiche (27) den aontas san le atá inniu ann, atá ina bpáirtí i [[Conartha an Aontais Eorpaigh|gconartha bunaidh]] an AE, agus dá bharr faoi ghéillsine ag pribhléidí agus dualgais de bhallraíocht.
Faoi réir na gconartha, aontaíonn na rialtais a gcuid ceannais a roinnt trí [[institiúidí an Aontais Eorpaigh]]. Chun roinnt polasaí a ghlacadh, caithfear comhaontú d'aon ghuth a bheith ann sa [[Comhairle an Aontais Eorpaigh|Chomhairle]]. Do pholasaíthe eile, déantar cinntí le [[vótáil tromlaigh cháilithe]].
De bharr na comhroinnte agus na ndualgas [[aontas fornáisiúnta|fornáisiúnta]]) úd, is aontas ar leith é i measc eagraíochtaí idirnáisiúnta. Tá ord dlí bunaithe aige atá idir [[Príomhacht dlí an Aontais Eorpaigh|ina cheangal dlí]] ar gach ballstát (i ndiaidh [[Costa v ENEL|rialaithe cinniúnaigh]] den [[an Chúirt Bhreithiúnais Eorpach|CBE]] sa bhliain 1964). Is bunphrionsabal an aontais ná [[Prionsabal na coimhdeachta]], 'sé sin, ní thugtar cinntí le le chéile más féidir iad a thógáil ar bhonn indibhidiúil.
Ceapann gach ballstát [[coimisinéir Eorpach|coimisinéir]] ar an [[An Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]]. Ní dhéanann siad ionadaíocht dá stáit féin, ach oibríonn siad ar son an AE go léir.
Bunaíodh réamhtheachtaithe an AE na, [[Comhphobail Eorpacha]] (CE), sna 1950í ag na sé croí-stát ([[an Bheilg]], [[an Fhrainc]], [[an Iodáil]], [[Lucsamburg]], [[an Ísiltír]] agus [[an Ghearmáin Thiar]]). Tháinig tíortha aontacha eile le [[Méadú an Aontais Eorpaigh|méaduithe]] ina dhiaidh sin. Chun aontú, caithfidh atá á glacadh le ceanglais eacnamaíocha agus polaitiúla aitheanta mar {{h|critéir Chóbanhávan}}, 'sé sin, rialtas daonlathach, [[geilleagar saoriomaíochta]] agus meas ar {{h|forlámhas an dlí}}. Caithfidh fosta gach ballstát a thoiliú a thabhairt, agus caithfidh an t-iarrthóir corpas dlí an AE, aitheanta mar ''[[acquis communautaire]]'', a ghlacadh.
Tháinig [[an Ríocht Aontaithe]] isteach san CE sa bhliain 1973, ach tharraing sí amach ar an 31ú Eanáir 2020 ag deireadh [[Brexit]]. Níor tharraing aon stát eile amach, [[#Tarraingt amach|ach amháin]] roinnt spleáchríoch nó ceantar leath-féinrialaitheach.
== Ballstáit ==
Seo a leanas liosta de bhallstáit den AE, cruthaithe le sonraí ó Wikidata.
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel ?amTosaigh ?amDeiridh ?oti ?otiDáta
{
?item wdt:P463 wd:Q458; # cuid de AE
wdt:P31 wd:Q6256; # sample de tír
p:P463 ?ballRts.
?ballRts ps:P463 wd:Q458.
OPTIONAL { ?ballRts pq:P580 ?amTosaigh }
OPTIONAL { ?ballRts pq:P582 ?amDeiridh }
# fo-iarratas le haghaidh OTI leis an dáta is déanaí is déanaí
{
SELECT ?item (MAX(?dáta) AS ?uasDáta) WHERE {
?item p:P2131 ?otiRts.
?otiRts pq:P585 ?dáta.
}
GROUP BY ?item
}
# OTI le dáta is déanaí
?item p:P2131 ?otiRts.
?otiRts ps:P2131 ?oti;
pq:P585 ?otiDáta.
FILTER(?otiDáta = ?uasDáta)
# label service
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga, en". }
}
ORDER BY DESC(?itemLabel)
| columns = number:#, item:Qid, P297:Cód, label:Tír, ?amTosaigh:Am tosaigh, ?amDeiridh:Am deiridh, P1082:Daonra, P2046:Achar, P38:Airgeadra, ?oti:OTI, ?otiDáta:Dáta OTI, P1081:IFD, P37:Teanga
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Qid
! Cód
! Tír
! Am tosaigh
! Am deiridh
! Daonra
! Achar
! Airgeadra
! OTI
! Dáta OTI
! IFD
! Teanga
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q27|Q27]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IE IE]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 1973-01-01
|
| 5149139
| 69797 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 529244870223
| 2022-01-01
| 0.945
| [[an Ghaeilge]]<br/>[[An Béarla|Béarla]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q55|Q55]]
|
| [[an Ísiltír]]
| 1957-03-25
|
| 17942942
| 37378 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 991114635529
| 2022-01-01
| 0.931
| [[an Ollainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q34|Q34]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SE SE]
| [[an tSualainn]]
| 1995-01-01
|
| 10609460
| 447425.16 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q122922|krona na Sualainne]]''
| 585939170124
| 2022-01-01
| 0.947
| [[an tSualainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q214|Q214]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SK SK]
| [[an tSlóvaic]]
| 2004-05-01
|
| 5409407
| 49033.720839 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 115468803972
| 2022-01-01
| 0.848
| [[an tSlóvaicis]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q215|Q215]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SI SI]
| [[an tSlóivéin]]
| 2004-05-01
|
| 2066880
| 20271 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 62117768015
| 2022-01-01
| 0.918
| [[an tSlóivéinis]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q213|Q213]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CZ CZ]
| [[An tSeic|an tSeicia]]
| 2004-05-01
|
| 10909500
| 78871 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q131016|koruna na Seice]]''
| 250681000000
| 2019-01-01
| 0.889
| [[an tSeicis]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q28|Q28]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HU HU]
| [[an Ungáir]]
| 2004-05-01
|
| 9603634
| 93011.4 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q47190|forint na hUngáire]]''
| 181848022230
| 2021-01-01
| 0.846
| [[an Ungáiris]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q29|Q29]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:ES ES]
| [[an Spáinn]]
| 1986-01-01
|
| 48592909
| 505990 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 1397509272054
| 2022-01-01
| 0.905
| [[an Spáinnis]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q218|Q218]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:RO RO]
| [[an Rómáin]]
| 2007-01-01
|
| 19053815
| 238397 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q131645|leu na Rómáine]]''
| 301261582924
| 2022-01-01
| 0.821
| [[an Rómáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q145|Q145]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GB GB]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| 1973-01-01
| 2020-01-31
| 67326569
| 242495 ciliméadar cearnach
| [[punt steirling]]
| 3070667732359
| 2022-01-01
| 0.929
| [[An Béarla|Béarla]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q45|Q45]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PT PT]
| [[an Phortaingéil]]
| 1986-01-01
|
| 10347892
| 92225 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 251945377529
| 2022-01-01
| 0.866
| [[an Phortaingéilis]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q36|Q36]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PL PL]
| [[an Pholainn]]
| 2004-05-01
|
| 37563071
| 312683 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q123213|złoty]]''
| 688176605955
| 2022-01-01
| 0.876
| [[an Pholainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q40|Q40]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AT AT]
| [[an Ostair]]
| 1995-01-01
|
| 8979894
| 83878.99 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 511685203845
| 2023-01-01
| 0.916
| [[an Ghearmáinis]]<br/>''[[:d:Q36668|teanga chomharthaíochta na hOstaire]]''
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q37|Q37]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LT LT]
| [[an Liotuáin]]
| 2004-05-01
|
| 2860002
| 65300 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 70334299008
| 2022-01-01
| 0.875
| [[an Liotuáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q211|Q211]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LV LV]
| [[an Laitvia]]
| 2004-05-01
|
| 1856932
| 64593.76 ciliméadar cearnach<br/>62226.85 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 41153912663
| 2022-01-01
| 0.863
| [[an Laitvis]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q38|Q38]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IT IT]
| [[an Iodáil]]
| 1957-03-25
|
| 58850717
| 302068 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 2010431598465
| 2022-01-01
| 0.895
| [[an Iodáilis]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q41|Q41]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GR GR]
| [[an Ghréig]]
| 1981-01-01
|
| 10482487
| 131957 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 219065872466
| 2022-01-01
| 0.887
| [[an Ghréigis]]<br/>''[[:d:Q35392|an Ghréigis Choiteann]]''<br/>''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]''
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q183|Q183]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DE DE]
| [[an Ghearmáin]]
| 1958-01-01
|
| 83577140
| 357587.77 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 4121200000000
| 2023-01-01
| 0.942
| [[an Ghearmáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q142|Q142]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FR FR]
| [[an Fhrainc]]
| 1957-03-25
|
| 68605616
| 643801 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]<br/>''[[:d:Q214393|franc CFP]]''
| 2782905325625
| 2022-01-01
| 0.903
| [[an Fhraincis]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q33|Q33]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FI FI]
| [[an Fhionlainn]]
| 1995-01-01
|
| 5652881
| 338478.34 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 280825957768
| 2022-01-01
| 0.94
| [[an Fhionlainnis]]<br/>[[an tSualainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q191|Q191]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:EE EE]
| [[an Eastóin]]
| 2004-05-01
|
| 1369995
| 45335 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 38100812959
| 2022-01-01
| 0.89
| [[an Eastóinis]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q35|Q35]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DK DK]
| [[an Danmhairg]]
| 1973-01-01
|
| 5822863
| 42925.46 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q25417|krone na Danmhairge]]''
| 395403906582
| 2022-01-01
| 0.929
| [[an Danmhairgis]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q224|Q224]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HR HR]
| [[an Chróit]]
| 2013-07-01
|
| 3871833
| 56594 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 70964606465
| 2022-01-01
| 0.858
| [[an Chróitis]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q229|Q229]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CY CY]
| [[an Chipir]]
| 2004-05-01
|
| 1344976
| 9242.45 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 28439052741
| 2022-01-01
| 0.896
| ''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]''<br/>[[an Tuircis]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q219|Q219]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BG BG]
| [[an Bhulgáir]]
| 2007-01-01
|
| 6437360
| 110993.6 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 102407653020
| 2023-01-01
| 0.799
| [[an Bhulgáiris]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q31|Q31]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BE BE]
| [[an Bheilg]]
| 1957-03-25
|
| 11825551
| 30688 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 644782756682
| 2023-01-01
| 0.937
| [[an Ollainnis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q233|Q233]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MT MT]
| [[Málta]]
| 2004-05-01
|
| 553214
| 316 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 17765270015
| 2022-01-01
| 0.918
| [[an Mháltais]]<br/>[[An Béarla|Béarla]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q32|Q32]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LU LU]
| [[Lucsamburg]]
| 1957-03-25
|
| 681973
| 2586.36 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 82274812251
| 2022-01-01
| 0.93
| [[an Lucsambuirgis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]]
|}
{{Wikidata list end}}
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=daonra>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/DEMO_GIND__custom_7127262/default/table | teideal=Population change - Demographic balance and crude rates at national level | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref>
<ref name=achar>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/reg_area3__custom_11352231/bookmark/table?lang=en&bookmarkId=fabcfca6-4abb-4a84-ac1c-7bb335af436a | teideal = Area by NUTS 3 region | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref>
}}
f5g4gi85fx4mh6eupxnjlojcrvokegs
Réigiúin na hIodáile
0
121241
1314291
1312799
2026-05-20T10:20:46Z
Marcas.oduinn
33120
/* Stair */ deireanaí
1314291
wikitext
text/x-wiki
Is iad na [[roinnt riaracháin|ranna riaracháin]] chéadleibhéil san [[an Iodáil|Iodáil]] iad na '''réigiúin''' (''{{lang | it|regioni}}''), mar atá an dara aicme den chóras [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]].<ref name=eurostat /> Dar le [[Bunreacht na hIodáile]], is slánaonad féinrialaithe region é gach réigiún le cumhachtaí faoi leith. Tá fiche réigiún ann, cúig cinn dóibh ina [[#réigiúin féinrialaitheacha le reacht speisialta]]. Seachas [[Valle d'Aosta]], tá gach réigiún roinnte ina [[cúigí na hIodáile|chúigí]] éagsúla.
== Stair ==
Le linn [[Ríocht na hIodáile]], ní raibh ann sna réigiúin ach ceantair staidrimh. Faoin bpoblacht, sa bhliain 1948, bronnadh féinriail orthu. Sa chéad leagan den bhunreacht, bhí san áireamh:
* [[Salento]] (a tugadh sa féidir in [[Apulia]] isteach)
* ''Friuli'' agus ''Venezia Giulia'' ina réigiúin éagsúla
* [[Basilicata]] faoin ainm ''Lucania''
* [[Abruzzo]] agus [[Molise]] ina réigiúin éagsúla, ach cuireadh le chéile iad níos deireanaí mar ''Abruzzi e Molise'', sular scaradh óna gcéile arís iad sa bhliain 1963.
Níor cuireadh [[féinriail réigiúnach autonomy]] i bhfeidhm go dtí an bhliain 1970. Ní raibh fonn ag an ''{{lang|it|Democrazia Cristiana}}'' go dtiocfadh páirtí an fhreasúra, ''{{lang|it|Partito Comunista Italiano/}}'', i gcumhacht sna réigiúin ina raibh tacaíocht stairiúil aige (an ''crios dearg'' le [[Emilia-Romagna]], [[an Tuscáin]], [[Umbria]] agus [[Marche|Le Marche]]).
Fuair na réigiúin féinriail ar leith le leasú bunreachtúil sa bhliain 2001. Theip ámh ar moladh [[cónaidhmeach]] a chuir an {{lang|it|[[Lega Nord]]}} agus [[Silvio Berlusconi]] chun cinn sa bhliain 2005, the centre-right.<ref name=fedref />
== Stádas ==
[[Íomhá:Autonomous Regions of Italy.svg | thumb | Na cúig 5 réigiún féinrialaitheach ag dearg, na cinn eile as liath.]]
Tá bunreacht ar leith ag gach réigiún, mar a vvb ag [[Wikisource:Constitution of Italy#Art. 123|Airteagal 123]] de Bhunreacht na hIodáile. Seachas an Tuscáin, tugann na réigiúin an teideal "réigiún féinrialaitheach" orthu féin.<ref name=Torrente2018 /> Mar dún féin, tá ghnáth-reachta ag cuid réigiún déag agus Teachta speisialta ag an gcúig eile, a bhronnann féinriail sa bhreis orthu.
=== Réigiúin féinrialaitheacha le ghnáth-reacht ===
'' Bunaíodh na réigiún úd sa bhliain 1970. Ó leasú 2001 an bhunreachta, tá cumhachtaí reachtaíochta iarmharacha acu ([[Wikisource:Constitution of Italy#Art. 117|Airteagal 117]]<ref name=Tschentscher />):
:''the regions have exclusive legislative power with respect to any matters not expressly reserved to state law.
Le fírinne, tá a gcumhachtaí airgeadais sách measartha. Coimeádann siad ach 20% de chánacha, caite go formhór chun a [[cúram sláinte san Iodáil|gcóras cúraim sláinte]] a mhaoiniú.<ref name=Rai />
=== Réigiúin féinrialaitheacha le reacht speisialta ===
Tá [[rialtas dúchais]] bronnta ar cúig réigiún ag[[Wikisource:Constitution of Italy#Article 116|Airteagal 116]] de {{h|Bunreacht na hIodáile}}, mar a leanas q: [[Valle d'Aosta]], [[Friuli-Venezia Giulia]], [[An tSairdín]], [[an tSicil]] agus [[Trentino-Tirol Theas]], le roinnt cumhachtaí reachtaíochta, riaracháin agus airgeadais acu ag brath ar an teacht ar leith. Rinneadh seo chun cultúir agus teangacha na réigiún a chosaint, agus chun scaradh nó táthcheangal a chosc i ndiaidh cloíte na tíre sa [[Dara Cogadh Domhanda]].<ref name=Kudo2008 />
== Forais ==
Tá parlaimint darb ainm ''{{lang | it|Consiglio Regionale}}'' ag gach réigiún ({{lang | it|''Assemblea Regionale}}'' sa tSicil), agus rialtas darb ainm ''Giunta Regionale'', agus ag a bharr uachtarán darb ainm ''{{lang | it|Presidente della Giunta Regionale}}'' nó ''{{lang | it|Presidente della Regione}}''. Tá an tUachtarán tofa ag saoránaigh na réigiún, seachas Valle d'Aosta agus Trentino/Südtirol, ina toghann an tionól é.
Faoin dlí toghcháin 1995, tugtar tromlach glan suas buaiteoirí. Déanann an tUachtarán cathaoirleach ar an ''{{lang|it|giunta}}'', agus ainmníonn nó b'eisean sé bhaill na gcomhairle, darb ainm ''{{lang|it|assessori}}''. Má éiríonn an tUachtarán as a phost, rithtear toghchán nua ar an dtoirt.
== Réigiúin ==
{{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?regionTypeLabel ?íomhá ?armas WHERE {
VALUES ?regionType { wd:Q16110 wd:Q1710033 } # autonomous or not
?item wdt:P31 ?regionType.
OPTIONAL {
?item wdt:P18 ?íomhá.
?item wdt:P94 ?armas.
}
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". }
}
| columns = number:#, P94:Armas, label:Réigiún, ?regionTypeLabel:Cineál, P2046:Achar, P1082:Daonra
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Armas
! Réigiún
! Cineál
! Achar
! Daonra
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Insigne Langobardiae.svg|center|128px]]
| [[an Lombaird]]
| réigiún san Iodáil
| 23863.65 ciliméadar cearnach
| 10067494
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Regione-Piemonte-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Píodmant]]
| réigiún san Iodáil
| 25387 ciliméadar cearnach
| 4341375
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Valle d'Aosta-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Valle d'Aosta]]
| réigiún féinrialaithe le reacht speisialta
| 3263.22 ciliméadar cearnach
| 125666
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Coat of arms of Trentino-South Tyrol.svg|center|128px]]
| [[Trentino-Tirol Theas|Trentino-An Tioróil Theas]]
| réigiún féinrialaithe le reacht speisialta
| 13606.87 ciliméadar cearnach
| 1072276
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Coat of Arms of Veneto.png|center|128px]]
| [[Veneto]]
| réigiún san Iodáil
| 18345.35 ciliméadar cearnach
| 4869830
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:CoA of Friuli-Venezia Giulia.svg|center|128px]]
| [[Friuli-Venezia Giulia]]
| réigiún féinrialaithe le reacht speisialta
| 7862.3 ciliméadar cearnach
| 1215220
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:Coat of arms of Liguria.svg|center|128px]]
| [[Liguria]]
| réigiún san Iodáil
| 5422 ciliméadar cearnach
| 1550640
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:Regione-Emilia-Romagna-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Emilia-Romagna]]
| réigiún san Iodáil
| 22123.09 ciliméadar cearnach
| 4459477
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:Coat of arms of Tuscany.svg|center|128px]]
| [[An Tuscáin]]
| réigiún san Iodáil
| 22987.04 ciliméadar cearnach
| 3729641
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:Coat of arms of Marche.svg|center|128px]]
| [[Marche]]
| réigiún san Iodáil
| 9694 ciliméadar cearnach
| 1522608
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Lazio Coat of Arms.svg|center|128px]]
| [[Lazio]]
| réigiún san Iodáil
| 17236 ciliméadar cearnach
| 5720536
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Íomhá:Regione-Umbria-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Umbria]]
| réigiún san Iodáil
| 8456 ciliméadar cearnach
| 882015
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Íomhá:Regione-Abruzzo-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Abruzzo]]
| réigiún san Iodáil
| 10831.84 ciliméadar cearnach
| 1308451
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[Íomhá:Regione-Campania-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Campania]]
| réigiún san Iodáil
| 13670.95 ciliméadar cearnach
| 5786373
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Íomhá:Regione-Molise-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Molise]]
| réigiún san Iodáil
| 4438 ciliméadar cearnach
| 304285
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[Íomhá:Coat of Arms of Apulia.svg|center|128px]]
| [[Puglia]]
| réigiún san Iodáil
| 19365.8 ciliméadar cearnach
| 3866174
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[Íomhá:Regione-Basilicata-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Basilicata]]
| réigiún san Iodáil
| 9994.61 ciliméadar cearnach
| 547579
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[Íomhá:Coat of arms of Calabria.svg|center|128px]]
| [[Calabria]]
| réigiún san Iodáil
| 15221.9 ciliméadar cearnach
| 1947131
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[Íomhá:Sardegna-Stemma.svg|center|128px]]
| [[an tSairdín]]
| réigiún féinrialaithe le reacht speisialta
| 23949 ciliméadar cearnach
| 1628384
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[Íomhá:Coat of arms of Sicily.svg|center|128px]]
| [[an tSicil]]
| réigiún féinrialaithe le reacht speisialta
| 25711 ciliméadar cearnach
| 4983478
|}
{{Wikidata list end}}
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=eurostat>{{lua idirlín | teideal = National structures | url = http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/nuts_nomenclature/correspondence_tables/national_structures_eu | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 6ú Nollaig 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140713161607/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/nuts_nomenclature/correspondence_tables/national_structures_eu | archive-date=13 July 2014}}</ref>
<ref name=fedref>{{cite news | teideal = Speciale Referendum 2006 | url = http://www.repubblica.it/speciale/2006/referendum/ | dátarochtana = 6ú Nollaig 2011 | work = La Repubblica | dáta = 26ú Meitheamh 2006}}</ref>
<ref name=Torrente2018>{{lua idirlín | url = http://www.simone.it/statuti/index.htm | teideal = Statuti Regionali | ainm = Luciano | sloinne = Torrente | first2 = Paolo | last2 = Strazzullo | first3 = Roberto | last3 = Pinto | work = www.simone.it | dátarochtana = 6ú Meitheamh 2011 | archive-date = 19ú Feabhra 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180219042623/https://www.simone.it/statuti/index.htm | url-status = dead | archivedate = 2018-02-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180219042623/https://www.simone.it/statuti/index.htm }}</ref>
<ref name=Tschentscher>{{lua idirlín | url = http://servat.unibe.ch/icl/it00000_.html | teideal = ICL – Italy – Constitution | ainm = Axel | sloinne = Tschentscher | work = servat.unibe.ch}}</ref>
<ref name=Rai>Report [[RAI]] – Le regioni a statuto speciale (Italian), dáta rochtana 21d Eanáir 2009, [http://www.report.rai.it/R2_popup_articolofoglia/0,7246,243%255E90034,00.html] {{Webarchive | url = https://web.archive.org/web/20090322060916/http://www.report.rai.it/R2_popup_articolofoglia/0,7246,243%5E90034,00.html | date = 22 March 2009}}, [http://www.report.rai.it/R2_popup_articolofoglia/0,7246,243%255E90114,00.html] {{Webarchive | url = https://web.archive.org/web/20081006150409/http://www.report.rai.it/R2_popup_articolofoglia/0,7246,243%255E90034,00.html | date = 6 October 2008}}</ref>
<ref name=Kudo2008>Hiroko Kudo, "Autonomy and Managerial Innovation in Italian Regions after Constitutional Reform", Chuo University, Faculty of Law and Graduate School of Public Policy (2008): lch. 1. Dáta rochtana 6ú Aibreán 2012 ó http://www.med-eu.org/proceedings/MED1/Kudo.pdf {{Webarchive | url = https://web.archive.org/web/20151117024056/http://www.med-eu.org/proceedings/MED1/Kudo.pdf | date = 17 November 2015}}.</ref>
}}
[[Catagóir:Réigiúin na hIodáile| ]]
qe0mpro77qtcetrdhg4usd308fqrynv
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta
2
124967
1314193
1313835
2026-05-19T17:50:43Z
Marcas.oduinn
33120
/* Ceanntásc */
1314193
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ]
== Ceanntásc ==
* [[Cecile O'Rahilly]]=[[Sisile Ní Rathaille]]
# [[Carthach is Sine]]
== Teimpléad ==
<ref name=iso />
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 />
=== Eagráin
=== Aistriúcháin
== Naisc sheachtracha
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref>
<ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref>
<ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref>
}}
[[Catagóir:]]
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
hoahnwbqncksvwxtnoea8goqv44lyhw
Kuigear Kangaru
0
126028
1314250
1313882
2026-05-19T20:25:35Z
TVShowsFan2005
71551
1314250
wikitext
text/x-wiki
Is clár teilifíse é Kuigear Kangaru a craoladh ar TG4. <ref>{{Lua idirlín|url=https://irishnewsarchive.com/?a=q&hs=1&r=1&results=1&txq=%22Kuigear+Kangaru%22&sf=byDA&advtxq=&advop=AND&advtxnr=&advtxnt=&advopnr=0&advopnt=0&e=-------en-20--1-byDA-img-txIN----------1-1-1-1-1-1-community-------INA-mr-all---AND----|work=irishnewsarchive.com|dátarochtana=2026-05-04|teideal=TV}}</ref>
== Guthanna agus Criú ==
* Stiúideo dubáil: [[Telegael]]
== Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) ==
# Cearrbhachas Napoleon (25 Aibreán 1997)
# Ruathar i Westland (23 Bealtaine 1997)
# Dhá aghaidh an Uasail D (30 Bealtaine 1997)<ref>{{Lua idirlín|url=https://irishnewsarchive.com/?a=q&hs=1&r=1&results=1&txq=%22Kuigear+Kangaru%22&sf=byDA&advtxq=&advop=AND&advtxnr=&advtxnt=&advopnr=0&advopnt=0&e=27-05-1997-31-05-2026--en-20--1-byDA-img-txIN-%22The+Sunday+Game%22---------1-1-1-1-1-1-community-------INA-mr-all---AND-0-0--|teideal=1997 TV|work=irishnewsarchive.com|dátarochtana=2026-05-04}}</ref>
# An traein dÚsachtach (6 Meitheamh 1997)
# Dathanna fluaraiseacha don Kuigear Kangaru (27 Meitheamh 1997)
== Tagairtí ==
[[Catagóir:Cartúin]]
b17ltxod02ybje1kiw973j5kj2caatz
John A. Murphy
0
126064
1314255
1313330
2026-05-19T20:34:54Z
InternetArchiveBot
47196
Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260519)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
1314255
wikitext
text/x-wiki
̺{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí '''John Augustin Murphy''' (rugadh [[17 Eanáir]] [[1927]] i [[Maigh Chromtha]], [[Contae Chorcaí]], Éire ; d'éag [[28 Feabhra]] [[2022]] i gContae Chorcaí ) ina Staraí Éireannach agus ina sheanadóir i [[Seanad Éireann]], teach uachtarach Pharlaimint na hÉireann ( [[An tOireachtas|Oireachtas]] ).
==Beathaisnéis==
Rugadh Murphy i [[Maigh Chromtha]], [[Contae Chorcaí]],<ref>{{cite web|url=http://www.irishexaminer.com/lifestyle/features/this-much-i-know-john-a-murphy-183249.html|title=This Much I Know]|work=[[Irish Examiner]]|date=11 February 2012|access-date=5 November 2016}}</ref> agus tá sé ráite aige go raibh sé an-tugtha don léitheoireacht mar bhuachaill. Bhuaigh sé scoláireacht de chuid Chomhairle Contae Chorcaí i 1945, chun staidéar a dhéanamh ar an stair i [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|gColáiste na hOllscoile, Corcaigh]], agus bhain sé céim chéadonóracha amach amach i 1948 agus an chéad áit sa Stair agus sa Laidin araon. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Chumann Staire an Choláiste ina bhliain dheiridh ollscoile.<ref>{{Cite web |last=Doherty |first=Gabriel |date=20 March 2022 |title=John A Murphy: One of Ireland's foremost public intellectuals |url=https://www.irishexaminer.com/news/spotlight/arid-40831934.html |access-date=1 January 2025 |website=The Irish Examiner}}</ref> Rinne sé MA i gCorcaigh sula ndeachaigh sé i mbun poist mhúinteoireachta ag an seimineár [[Deoise Chorcaí agus Rois|deoise]] ''St Finbarr's College,''Fearann Phiara i gCathair Chorcaí.
Tar éis aon bhliain déag i bhFhearann Phiarais (1949 -1960), rinneadh léachtóir cúnta de i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh agus i 1971 ina ollamh lánaimseartha le Stair, post a bhí aige go dtí 1990. Bhí a leabhar ceannródaíoch, ''*Ireland in the Twentieth Century*'', a foilsíodh i 1975, ar cheann de na chéad suirbhéanna ar stair chomhaimseartha na hÉireann.<ref>{{cite web|url=http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm|title=Essays in Honour of John A Murphy|work=[[Cork University Press]]|access-date=6 November 2016|archive-date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107011536/http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm|url-status=dead|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=7 Bealtaine 2026|archivedate=7 Samhain 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161107011536/http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm}}</ref>
Toghadh Murphy chuig an Seanad mar iarrthóir neamhspleách i 1977, ag déanamh ionadaíochta ar thoghlach ''[[Ollscoil na hÉireann|Ollscoil Náisiúnta na hÉireann]]''<ref>{{Cite web |url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/John-A-Murphy.S.1980-04-16/|title=John A. Murphy |work=Oireachtas Members Database |access-date=3 February 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm|title=History and the Public Sphere: Essays in Honour of John A Murphy|work=[[Cork University Press]]|date=2005|access-date=6 November 2016|archive-date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107011536/http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm|url-status=dead|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=7 Bealtaine 2026|archivedate=7 Samhain 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161107011536/http://www.corkuniversitypress.com/John-A-Murphy-p/9781859183922.htm}}</ref> . Choinnigh sé a shuíochán i dtoghcháin 1981 agus 1982. Chaill sé a shuíochán i dtoghcháin 1983 ach ghnóthaigh sé ar ais é i 1987 agus ansin chosain sé arís é i 1989. Níor sheas sé san toghchán arís ina dhiaidh sin. Mar sheanadóir, tugadh suntas dó as an abhcóideacht a rinne sé ar an iolrachas polaitiúil agus cultúrtha. Roimhe sin, ba thacadóir don Scéim Mháthar agus Linbh le [[Noel Browne]] é..<ref name="guy" /> Tugadh faoi deara freisin gur léirmheastóir géar ar Shinn Féin agus ar Arm Poblachtach Sealadach na hÉireann é Murphy, sóisialaí a raibh baint aige go minic le Páirtí na nOibrithe agus Páirtí an Lucht Oibre,<ref name="Irish Times obituary">{{cite news |last= |first= |date=5 March 2022 |title=John A Murphy obituary: Eminent historian and thorn in side of republicans |url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/john-a-murphy-obituary-eminent-historian-and-thorn-in-side-of-republicans-1.4817648 |work=[[Irish Times]] |location= |access-date=19 April 2022}}</ref> go dtí an pointe gur minic a luadh Murphy mar "Fhrith-Phoblachtánach."<ref name="Irish Times obituary"/><ref name="Doherty 2022">{{cite news |last=Doherty |first=Gabriel |date=20 March 2022 |title=John A Murphy: One of Ireland's foremost public intellectuals |url=https://www.irishexaminer.com/news/spotlight/arid-40831934.html |work=[[Irish Examiner]] |location=[[Cork City]] |access-date=19 April 2022}}</ref> Cé gur thacaigh sé le hathaontú na hÉireann sna 1960idí ar dtús, agus ag agóid i gcoinne tabhairt isteach imtheorannú na bpríosúnach Poblachtach i 1971, chomh maith le hAcht Cumhachtaí Práinne 1976, faoi na 1980idí bhí seasamh Murphy aistrithe go dtí an tuairim nach raibh “an cheist náisiúnta” timpeall Thuaisceart Éireann mórán níos mó ná aighneas teorann. Shéan Murphy [[An tIRA Sealadach|an IRA Sealadach]] mar "''armed Hibernianism''" a bhí "unworthy" den téarma "''Republicans'' ", agus mhúscail sé fearg i measc ghluaiseacht an tIRA Shealadach nuair a cháin sé go poiblí [[Stailc ocrais 1981|stailc ocrais 1981]]. Sa bhliain 1982, thug Murphy óráid ag Béal na mBláth chun comóradh 60 bliain bhás Mhichíl Uí Choileáin a chomóradh, agus d'fhógair sé nach raibh athaontú na hÉireann "...''worth the shedding of a single drop of blood''".<ref>{{cite news |last=John |first=Dolan |date=5 March 2022 |title=A tribute to John A: A truly great Corkman |url=https://www.echolive.ie/corkviews/arid-40820862.html |work= |location= |access-date=19 April 2022}}</ref> Sna 1990idí cháin Murphy John Hume as a bheith toilteanach dul i muinín Gerry Adams agus é ag iarraidh deireadh a chur leis na Trioblóidí go síochánta.
Aindiachaí agus neamhchreidmheach ab ea Murphy, agus cháin sé ról chléir na h[[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglaise Caitlicí]] i bpolaitíocht na hÉireann, agus chuir sé i gcoinne a dtionchair ar 'An tAcht Sláinte (Beartú Muiríne), 1979' (a bhain le díol [[Breithrialú|frithghiniúna]] in Éirinn) agus ar reifreann an [[Colscaradh|Cholscartha]] 1986(.i. an Deichiú Leasú ar an mBunreacht).<ref name="Doherty 2022"/> In ainneoin a chlaonta forásacha roimhe sin, ar an 13 Bealtaine 2015, roimh an reifreann ar chomhionannas pósta in Éirinn, scríobh sé chuig [[The Irish Times]], ag cur síos ar an leasú bunreachtúil atá beartaithe chun pósadh comhghnéis a cheadú mar "''grotesque nonsense''".<ref>{{cite news|url=http://www.irishtimes.com/opinion/letters/marriage-referendum-1.2209712|newspaper=[[The Irish Times]]|title=Marriage referendum|date=13 May 2015}}</ref><ref name="Doherty 2022"/>
Fuair Murphy bás i gCorcaigh ar an 28 Feabhra 2022, ag aois 95.<ref name="obituary">{{cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/historian-and-former-senator-john-a-murphy-dies-aged-95-1.4814516|title=Historian and former senator John A Murphy dies aged 95|newspaper=[[The Irish Times]] |date=28 February 2022}}</ref> Ba [[Peil Ghaelach|pheileadóir Gaelach]] a athair Thade, a d’imir ar fhoireann chontae Chorcaí.
== Saothar foilsithe ==
*{{cite book |last1=Murphy |first1=John A. |title=Justin MacCarthy, Lord Mountcashel, Commander of the First Irish Brigade in France |date=1959 |publisher=Cork University Press |location=Cork |isbn=0-7171-0568-7 |url=https://books.google.com/books?id=hDVIAAAAMAAJ}}
*{{Cite book |last=Murphy |first=John A. |title=Ireland in the Twentieth Century |url=https://archive.org/details/irelandintwentie0000john |year=1975 |publisher=Gill and Macmillan |location=Dublin |isbn=0-7171-0568-7 }}
*Murphy, John A.; O'Carroll, J. P. (eds), ''De Valera and his times'', Cork University Press, 1983. {{ISBN|0-7171-0568-7}}
*{{Cite book |last=Murphy |first=John A. |title=The College : A history of Queen's/University College Cork, 1845-1995 |year=1995 |publisher=Cork University Press |location=Cork |isbn=1-85918-056-6 }}
*{{Cite book |last=Murphy |first=John A. |title=Cuimhne dhá laoch : MacCurtain and MacSwiney |year=1995 |publisher=Cork Public Museum, 1995 |location=Cork |isbn=978-1-898168-13-3}}
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.oireachtas.ie/en/members/member/John-A-Murphy.S.1980-04-16/ Iontráil ar shuíomh gréasáin an Oireachtas]
== Tagairtí ==
<references />
{{DEFAULTSORT:Murphy, John A}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1927]]
[[Catagóir:Básanna in 2022]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]]
[[Catagóir:Baill den 14ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 15ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 16ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 18ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 19ú Seanad]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Lucht Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann]]
[[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]]
[[Catagóir:Sóisialaithe Éireannacha]]
9yalyu8gq907oy935789ab6l3fyanf3
Úsáideoir:Elliottjk/Clár Dubh
2
126155
1314244
1313923
2026-05-19T20:05:03Z
Elliottjk
74136
1314244
wikitext
text/x-wiki
Sula an Steven Universe i 2013, bhí Sugar an [[Scríbhneoir|schríbhneor]] agus an scéalchlar [[ealaíontóir]] ar an cartún na [[teilifís]] sraith; Adventure Time. Thuill siad 7 an Prime Time Emmy Award ainmniúchain i iomlán mar an obair orthu ar an dhá sraith.
[[Déghnéasacht|Déghnéasach]], neamh-dhénártha agus inscne-aiteach is ea Sugar, úisáideann siad an foranim sí/í agus siad/iad freisin. An [[Aiteach|aiteachas]] go sugar is ea an inspioráid leo cuir béim ar an tábhacht na ionadaíocht [[LADT|LADTA]] san ealaín, go háirithe inma siamsa do pháistí.
Leabharlinn a Phort Láirge (atá ar eolas lárnach leabharlann freisin) is ea an leabharlinn phoiblí i Phort Láirge, Éirin. Tá sé ar an gcéad le tógáil don hÉirin na Cárnegie Leabharlinn go leor. Tá an daonchara Andrew Cárnegie (a roibh sin oscail na leabharleann i Albain agus na Stáit Aontaithe) é féin cur sios an chloch bunú i 1903.
Tá an leabharlinn ag thógtha ar an Geata na mBan, cuid don meánaoiseach balla sa cathair. Tá an stumpa na thúr in aice leis Geata na mBan a Lána Mhuire, is féidir é a fheiceáil trí an gloine i don urlár don leabharlinn nuair ag oscailt
dscvtnbnyheub41ehavtzqd2db6g348
Molly Daly
0
126167
1314185
1313098
2026-05-19T16:39:38Z
Alison
570
++
1314185
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is rábálaí Éireannach í '''Molly Daly''' (a rugadh ar 26 Márta 2008).<ref>{{Cite web-en|url=https://worldathletics.org/athletes/ireland/molly-daly-15075907|title=Molly Daly|work=World Athletics|access-date=2 May 2026}}</ref>
Is as [[Contae Chill Chainnigh]] di, agus is iad [[Fiona Norwood]] agus [[Rob Daly]] a tuismitheoirí, agus rinne an bheirt acu ionadaíocht ar Éirinn ag an leibhéal sinsearach sa lúthchleasaíocht. Rinne a seanathair ar thaobh na máthar, [[Robert Norwood]], ionadaíocht ar Éirinn sa rás 400 méadar freisin.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.irishexaminer.com/sport/othersport/arid-41837898.html|title=Kilkenny teen Molly Daly chasing Irish athletics history at World Relays|author=Dennehy|first=Cathal|date=2 May 2026|work=irishexaminer.com|access-date=2 May 2026}}</ref> Nuair a ghlac sí páirt i gcluiche idirnáisiúnta shinsearach den chéad uair in 2026, ba é seo an chéad uair a rinne trí ghlúin den teaghlach céanna ionadaíocht ar Éirinn i lúthchleasaíocht ag an leibhéal sinsearach.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/2075394/new-chapter-for-kilkennys-sports-story-as-molly-daly-makes-athletics-history.html|title=New chapter for Kilkenny’s sports story as Molly Daly makes athletics history|date=2 May 2026|work=Kilkenny People|access-date=3 May 2026}}</ref>
Is ball de [[Kilkenny City Harriers]] í Daly. Thosaigh sí ag rith leo ag leibhéal faoi 8 agus faigheann sí cóitseáil ón a tuismitheoirí chomh maith. I mí Iúil 2023, bhain sí sáriarracht phearsanta amach sa rás 200 méadar leis an am 25.31 soicind, agus bhuaigh sí Craobhchomórtas Sóisir na hÉireann. Nuair a raibh sí 16 bliana d'aois, ba ise an chéad duine ar thrasnaigh an líne i gCraobhchomórtas faoi 20 na hÉireann sa rás 200 méadar ach dícháilíodh í mar gheall ar fheall lána ag deireadh an rása, cé nach raibh aon bhuntáiste ama ann. Mar sin féin, bhain sí sáriarracht phearsanta amach sa bhabhta cáilithe, leis an am 24.54 soicind.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/1410866/daly-hopes-to-deliver-successful-season-on-the-track.html|title=Daly hopes to deliver successful season on the track|author=Williams|first=Perri|date=31 January 2024|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}</ref>
Ghlac Daly páirt sa rás 200m ag Gala EYOF in [[Wetzlar]] [[An Ghearmáin|na Gearmáine]] i mí an Mheithimh 2025, agus bhain sí sáriarracht phearsanta amach leis an am 23.67 soicind.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/1826570/europe-beckons-as-kilkenny-athlete-molly-daly-bags-qualifying-time.html|title=Europe beckons as Kilkenny athlete Molly Daly bags qualifying time|date=16 June 2025|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}</ref> Chuaigh sí san iomaíocht d'fhoireann na hÉireann ag Féile Oilimpeach Óige na hEorpa 2025 in [[Scóipé|Skopje]], [[an Mhacadóin Thuaidh]]. Rith sí le [[Destiny Lawal]], [[Erin Friel]] agus [[Ellis McHugh]] sa rás sealaíochta, bhain siad curiarracht náisiúnta faoi 18 amach, agus chríochnaigh siad sa cheathrú áit.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.donegallive.ie/news/athletics/1857286/national-u18-record-sees-erin-friel-and-ireland-fourth-in-eyof-medley-relay-final.html|title=National U18 record sees Erin Friel and Ireland fourth in EYOF medley relay final|author=McNulty|first=Chris|date=26 July 2025|work=Donegal Live|access-date=28 August 2025}}</ref>
I mí an Mhárta 2026, rith Daly sa rás 400m leis an am 53.74 soicind i [[Baile Átha Luain|mBaile Átha Luain]]. Cé nach raibh ann ach an tríú 400m rás riamh a ghlac sí páirt ann, bhuaigh sí Craobhchomórtas faoi 20 na hÉireann.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/athletics/2058112/world-stage-beckons-as-kilkenny-athlete-molly-daly-earns-senior-call-up-from-athletics-ireland.html|title=World stage beckons as Kilkenny athlete Molly Daly earns senior call-up from Athletics Ireland|author=Spillane|first=Trevor|date=9 April 2026|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7234200?eventId=10229577|title=Irish U20 Championships|date=14 March 2026|work=World Athletics|access-date=2 May 2026}}</ref>
Ainmníodh Daly ar fhoireann na hÉireann le haghaidh Comórtas Lúthchleasaíochta an Domhain 2026 sa [[An Bhotsuáin|Bhotsuáin]]. Rith sí ar an gcéad lá sa rás sealaíochta 4 x 400m na mban le [[Rachel McCann]], [[Jenna Breen]] agus [[Arlene Crossan]].<ref>{{Cite web-en|url=https://www.athleticsireland.ie/irish-team-selected-for-world-athletics-relays-in-botswana/|title=IRISH TEAM SELECTED FOR WORLD ATHLETICS RELAYS IN BOTSWANA|date=9 April 2026|work=Athletics.ie|access-date=9 April 2026}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/sport/athletics/2026/0502/1571461-irish-relay-teams-relying-on-second-chance-sunday/|title=Irish relay teams relying on second chance Sunday|date=2 May 2026|work=RTE|access-date=2 May 2026}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://m.independent.ie/sport/other-sports/athletics/sharlene-mawdsley-and-sophie-becker-to-lead-ireland-team-at-world-relays/a1414004006.html|title=Sharlene Mawdsley and Sophie Becker to lead Ireland team at World Relays|author=Dennehy|first=Cathal|date=9 April 2026|work=Irish Independent|access-date=2 May 2026}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Daly, Molly}}
[[Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh in 2008]]
[[Catagóir:Lúthchleasaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Mná]]
j7ujn0xuif2b714y77r4iqb9g7hemmz
Greamaire T-cheall
0
126188
1314183
1313341
2026-05-19T16:33:07Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
1314183
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Bi-specific_T-cell_engager.svg|mion|Struchtúr BiTE.<sub>VH</sub> : Réigiúin inathraitheacha an tslabhra throm. V<sub>L</sub>: [[glóbailin imdhíonachta|Réigiúin inathraitheacha an tslabhra an tslabhra éadroim.]] Léirítear an tsainiúlacht dhifriúil le dathanna agus cruthanna éagsúla. Díríonn na saighde ó N-dheireadh go C-dheireadh.]]
Is rang d'antasubstaintí monachlónacha déshainiúla saorga é '''greamaire T-cheall''' ({{Lang-en|T-cell engager}}, TCE) nó '''greamaire T-cheall déshainiúl''' ({{Lang-en|Bi-specific T-cell engager}}, BiTE)) a ndéantar imscrúdú orthu lena n-úsáid mar [[Ceimiteiripe|dhrugaí fhrithailse]]. Stiúrann siad córas imdhíonachta an óstaigh, go baileach gníomhaíocht chiteatocsaineach na gceall T, i gcoinne na gceall ailse. Is [[trádmharc]] cláraithe de chuid [[Micromet]] AG (fochuideachta faoi lánúinéireacht Amgen Inc) é ''BiTE''.<ref>{{Cite web-en|url=http://tarr.uspto.gov/servlet/tarr?regser=serial&entry=78040636|title=US Trademark registration no. 3,068,856, serial number 78/040,636.|publisher=US Patent and Trademark Office}}</ref>
Is leáphróitéiní iad móilíní TCE atá comhdhéanta de dhá bhlogh inathraithe aon-shlabhra (scFvanna) d'antasubstaintí éagsúla, nó seichimh aimínaigéid ó cheithre ghéin éagsiúil, ar shlabhra [[Peiptíd|peiptíde]] aonair de thart ar 55 [[Aonad maise adamhaí|cileadaltún]]. Ceanglaíonn ceann de na scFvanna le cealla T tríd an ngabhdóir CD3, agus ceanglaíonn an ceann eile le cealla mealla trí mhóilín atá sainiúil don tsiad.<ref name="Oncology NEWS">{{Luaigh foilseachán|author=Helwick|first=Caroline|date=1 June 2008|title=Novel BiTE antibody mediates contact between T cells and cancer cells|url=http://www.cancernetwork.com/display/article/10165/1165525|journal=Oncology NEWS International|volume=17|issue=6|accessdate=15 August 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216072126/http://www.cancernetwork.com/display/article/10165/1165525 |date=16 Feabhra 2012 }}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|journal=Journal Onkologie|title=BiTE-Antikörper: Durch Bispezifität T-Lymphozyten gegen Tumorzellen richten|year=2008|issue=4|first=D.|author=Rüttinger|language=de|url=http://www.journalonko.de/aktuellview.php?id=1656|accessdate=9 April 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140928123002/http://www.journalonko.de/aktuellview.php?id=1656 |date=28 Meán Fómhair 2014 }}</ref>
==Tagairtí==
{{Reflist}}
{{Síol-sláinte}}
[[Catagóir:Imdhíoneolaíocht]]
255a9lblrdtc3liszikskvsnovbailv
Power Rangers sa Spás
0
126308
1314247
1314045
2026-05-19T20:19:46Z
TVShowsFan2005
71551
1314247
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}}
Is clár teilifíse é '''Power Rangers sa Spás''' a craoladh ar [[TG4]].
== Guthanna agus Criú ==
* [[Carmel Stephens]]
* Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]]
== Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) ==
# As Áit ar Bith: Cuid a hAon (1 Deireadh Fómhair 1999)
# An Foiche le Croí (22 Deireadh Fómhair 1999)
# Ionradh an Athraitheora Coirp (5 Samhain 1999)
# Rún an Loicéid (26 Nollaig 1999)
# Rangers imithe psycho (8 Nollaig 1999)
# An Namhaid Laistigh (20 Nollaig 1999)
# Taibhsí sa Mheaisín (24 Nollaig 1999)
# Comhaireamh síos go dtí an Scriosadh: Cuid a Dó (17 Eanáir 2000)
== Naisc sheachtracha ==
*
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Rialú údaráis}}
{{Síol-sraitheanna teilifíse}}
{{DEFAULTSORT:Power Rangers sa Spás}}
[[Catagóir:Cartúin]]
[[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1998]]
[[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1998]]
[[Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha]]
[[Catagóir:Cláir TG4]]
968wi5809pn4p0h2jjb8udf4j90vh1h
Sisile Ní Rathaille
0
126447
1314223
1313853
2026-05-19T19:23:13Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ Tagairtí
1314223
wikitext
text/x-wiki
Scoláire le [[Teangacha Ceilteacha]] ba ea '''Sisile Ní Rathaille''' (Béarla: '''Cecile O'Rahilly''') (17 Nollaig 1894 in [[Lios Tuathail]], [[Contae Chiarraí]] – 2 Bealtaine 1980 i m[[Baile Átha Cliath]]).<ref name=ainm /> Tá clú agus cáil aici as na heagráin a chuir sí amach agus aistriúcháin a rinne sí ar na hathleaganacha éagsúla den mhórscéal [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], ''[[Táin Bó Cúailnge]]''.
== Luathshaol agus oideachas ==
Ba iad tuistí Ní Rathaille ná Tomás as [[Béal Átha Longfoirt]], Chontae Chiarraí agus Julia Mary (''née'' Ní Chomhraí) as [[An Gleann, Contae Luimnigh|An Gleann]], Contae Luimnigh. Bhí sí an t-aonú páiste déag as triúr déag sa chlann.<ref name=Humphrys />
Cuireadh oideachas uirthi sa scoil náisiúnta áitiúil agus leSiúracha na Toirbhearta i Lios Tuathail. Fuair a athair bás sa bhliain 1899, agus seacht mbliana níos déanaí, bhog a mháthair an chlann go léir go dtí Baile Átha Cliath, air a bhí cónaí orthu ag 66 Bóthar Gharraithe na Lus, [[Glas Naíon]].<ref name=census /> D'fhreastail Ní Rathaille ar an Dominican College i Sráid Eccles.
Bhain sí céim BA amach i Léann Ceilteach agus Fraincis le céadonóracha ón [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] sa bhliain 1915. Agus ''Travelling Scholarship in Celtic Studies'' bainte amach aici, fuaraigh sí go moved to Bangor i dtuaisceart na Breataine Bige agus rinne sí staidéar faoi [[Ifor Williams]] agus [[John Morris-Jones]].<ref name=SisileAinm /> Bhain sé céim MA amach leis an [[University College of North Wales]] sa bhliain 1919.<ref name=Sisile />
== Gairm acadúil ==
Mhuin sí Fraincis ag roinnt scoileanna sa Bhreatain Bheag idir na blianta 1919 agus 1946. D'fhill sé ar ais ar Éirinn sa bhliain 1946 nuair a ceapadh í ina ollamh cúnta le Léann Ceilteach ag an [[institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] faoina deartháir, Tomás. D'éirigh sí ina lán ollamh an éigin tar éis 1956, an chéad bhean sa phost.<ref name=Sisile />
Le linn a gairmréime, d'fhoilsigh sí a lán eagrán maidir le [[miotaseolaíocht na nGael]], go háirithe [[Táin Bó Cuailgne|an Táin]] (féach an [[#leabharliosta]] thíos), fiú tar éis di dul ar scor ón IALBÁC sa bhliain 1964.
Sa bhliain 1957, bronnadh uirthi [[Doctúir Litríochta|D.Litt]] le Léann Ceilteach ag [[Ollscoil na hÉireann]] agus céim D. Litt oinigh sa bhliain 1977.<ref name=Sisile /> Toghadh í mar bhall den [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] sa bhliain 1966.
== Saol pearsanta ==
Bhí Ní Rathaille líofa as Gaeilge, Breatnais agus Fraincis.
Bhí beirt deartháireacha mór le rá aici: [[Alfred O'Rahilly]], fear léinn agus Uachtarán {{h|Coláiste na hOllscoile, Corcaigh}}; agus [[Tomás Ó Rathile]], scoláire le teangacha Ceilteacha.<ref name=Tomás /> Col ceathrar dóibh ba ea [[Mícheál Seosamh Ó Rathaille|Michael O'Rahilly]], bunaitheoir [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]] a d'éag le linn [[Éirí Amach na Cásca]].<ref name=Micheál /> A sin-sean-uncail ba ea [[Eoghan Ó Comhraí]].
Níor phós sí riamh, ach mhair sí lena céile Myfanwy Williams ag 17 [[Bóthar Raglan]] i n[[Droichead na Dothra]].<ref name=Sisile /> Bhí sí tinn ar feadh a saoil, agus níos deireanaí ina saol, thosaigh a radharc ag cliseadh uirthi.<ref name=Sisile /> Tar éis tinnis fhada, fuair sí bás ar an 2a Bealtaine 1980. Adhlacadh í i [[Reilig Ghlas Naíon]].<ref name=Sisile />
== Leabharliosta ==
* ''Tóruigheacht Gruaidhe Griansholus'' ([[Irish Texts Society]], Iml. 24, 1922)
* ''Ireland and Wales, their Historical and Literary Relations'' (Longman, 1924)
* ''Eachtra Uilliam: an Irish version of William of Palerne'' ([[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÁC]], 1949)
* ''Five Seventeenth Century Political Poems'' (IALBÁC, 1952)
* ''Trompa na bhFlaitheas'' [leagan Gaeilge de ''La trompette du ciel''] (IALBÁC, 1955)
* ''The Stowe Version of Táin Bó Cúailnge'' (IALBÁC, 1961)
* ''Cath Finntrágha, edited from ms Rawlinson B 487'' (IALBÁC, 1962)
* ''Táin Bó Cúailnge, from the Book of Leinster'' (IALBÁC, 1967)
* ''Táin Bó Cúailnge, Recension 1'' (IALBÁC, 1976)
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=Humphrys>{{lua idirlín | sloinne = Humphrys | ainm = Mark | teideal = My ancestors - O'Rahilly - Contents - Thomas Francis Rahilly | url=https://humphrysfamilytree.com/ORahilly/thomas.francis.html | dátarochtana = 30 Nollaig 2020 | work = Humphrys Genealogy}}</ref>
<ref name=census>{{lua idirlín | dáta = 1911 | teideal = Residents of a house 66 in Botanic Road (Glasnevin, Dublin) | url=http://www.census.nationalarchives.ie/pages/1911/Dublin/Glasnevin/Botanic_Road/8851/ | dátarochtana = 30 Nollaig 2020 | work = National Archives of Ireland}}</ref>
<ref name=SisileAinm>Breathnach, Diarmuid; Ní Mhurchú, Máire. "[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=219 NÍ RATHAILLE, Sisile (1894–1980)]". ''Ainm.ie''. Dáta rochtana 30 Nollaig 2020.</ref>
<ref name=Sisile>Ní Mhunghaile, Lesa. "[https://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a6428&searchClicked=clicked&quickadvsearch=yes O'Rahilly (Ní Rathaille, Ó Rathaille), Cecile (Sisile)]". ''Dictionary of Irish Biography''. (ed.) James McGuire, James Quinn. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, 2009.</ref>
<ref name=Tomás>Ó Sé, Diarmuid. "[https://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a6977&searchClicked=clicked&quickadvsearch=yes# O'Rahilly, Thomas Francis (‘T. F.’)]". ''Dictionary of Irish Biography''. (eag.) James McGuire, James Quinn. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, 2009.</ref>
<ref name=Micheál>Breathnach, Diarmuid; Ní Mhurchú, Máire. "[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=778 Ó RATHGHAILLE, Micheál Seosamh (1875–1916)]". ''Ainm''. Retrieved 27 December 2020.</ref>
}}
0vfkgre9gadsw33qy6i5bzwkq9r2tao
1314224
1314223
2026-05-19T19:23:48Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ ... ceart
1314224
wikitext
text/x-wiki
Scoláire le [[Teangacha Ceilteacha]] ba ea '''Sisile Ní Rathaille''' (Béarla: '''Cecile O'Rahilly''') (17 Nollaig 1894 in [[Lios Tuathail]], [[Contae Chiarraí]] – 2 Bealtaine 1980 i m[[Baile Átha Cliath]]).<ref name=SisileAinm /> Tá clú agus cáil aici as na heagráin a chuir sí amach agus aistriúcháin a rinne sí ar na hathleaganacha éagsúla den mhórscéal [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], ''[[Táin Bó Cúailnge]]''.
== Luathshaol agus oideachas ==
Ba iad tuistí Ní Rathaille ná Tomás as [[Béal Átha Longfoirt]], Chontae Chiarraí agus Julia Mary (''née'' Ní Chomhraí) as [[An Gleann, Contae Luimnigh|An Gleann]], Contae Luimnigh. Bhí sí an t-aonú páiste déag as triúr déag sa chlann.<ref name=Humphrys />
Cuireadh oideachas uirthi sa scoil náisiúnta áitiúil agus leSiúracha na Toirbhearta i Lios Tuathail. Fuair a athair bás sa bhliain 1899, agus seacht mbliana níos déanaí, bhog a mháthair an chlann go léir go dtí Baile Átha Cliath, air a bhí cónaí orthu ag 66 Bóthar Gharraithe na Lus, [[Glas Naíon]].<ref name=census /> D'fhreastail Ní Rathaille ar an Dominican College i Sráid Eccles.
Bhain sí céim BA amach i Léann Ceilteach agus Fraincis le céadonóracha ón [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] sa bhliain 1915. Agus ''Travelling Scholarship in Celtic Studies'' bainte amach aici, fuaraigh sí go moved to Bangor i dtuaisceart na Breataine Bige agus rinne sí staidéar faoi [[Ifor Williams]] agus [[John Morris-Jones]].<ref name=SisileAinm /> Bhain sé céim MA amach leis an [[University College of North Wales]] sa bhliain 1919.<ref name=Sisile />
== Gairm acadúil ==
Mhuin sí Fraincis ag roinnt scoileanna sa Bhreatain Bheag idir na blianta 1919 agus 1946. D'fhill sé ar ais ar Éirinn sa bhliain 1946 nuair a ceapadh í ina ollamh cúnta le Léann Ceilteach ag an [[institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] faoina deartháir, Tomás. D'éirigh sí ina lán ollamh an éigin tar éis 1956, an chéad bhean sa phost.<ref name=Sisile />
Le linn a gairmréime, d'fhoilsigh sí a lán eagrán maidir le [[miotaseolaíocht na nGael]], go háirithe [[Táin Bó Cuailgne|an Táin]] (féach an [[#leabharliosta]] thíos), fiú tar éis di dul ar scor ón IALBÁC sa bhliain 1964.
Sa bhliain 1957, bronnadh uirthi [[Doctúir Litríochta|D.Litt]] le Léann Ceilteach ag [[Ollscoil na hÉireann]] agus céim D. Litt oinigh sa bhliain 1977.<ref name=Sisile /> Toghadh í mar bhall den [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] sa bhliain 1966.
== Saol pearsanta ==
Bhí Ní Rathaille líofa as Gaeilge, Breatnais agus Fraincis.
Bhí beirt deartháireacha mór le rá aici: [[Alfred O'Rahilly]], fear léinn agus Uachtarán {{h|Coláiste na hOllscoile, Corcaigh}}; agus [[Tomás Ó Rathile]], scoláire le teangacha Ceilteacha.<ref name=Tomás /> Col ceathrar dóibh ba ea [[Mícheál Seosamh Ó Rathaille|Michael O'Rahilly]], bunaitheoir [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]] a d'éag le linn [[Éirí Amach na Cásca]].<ref name=Micheál /> A sin-sean-uncail ba ea [[Eoghan Ó Comhraí]].
Níor phós sí riamh, ach mhair sí lena céile Myfanwy Williams ag 17 [[Bóthar Raglan]] i n[[Droichead na Dothra]].<ref name=Sisile /> Bhí sí tinn ar feadh a saoil, agus níos deireanaí ina saol, thosaigh a radharc ag cliseadh uirthi.<ref name=Sisile /> Tar éis tinnis fhada, fuair sí bás ar an 2a Bealtaine 1980. Adhlacadh í i [[Reilig Ghlas Naíon]].<ref name=Sisile />
== Leabharliosta ==
* ''Tóruigheacht Gruaidhe Griansholus'' ([[Irish Texts Society]], Iml. 24, 1922)
* ''Ireland and Wales, their Historical and Literary Relations'' (Longman, 1924)
* ''Eachtra Uilliam: an Irish version of William of Palerne'' ([[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÁC]], 1949)
* ''Five Seventeenth Century Political Poems'' (IALBÁC, 1952)
* ''Trompa na bhFlaitheas'' [leagan Gaeilge de ''La trompette du ciel''] (IALBÁC, 1955)
* ''The Stowe Version of Táin Bó Cúailnge'' (IALBÁC, 1961)
* ''Cath Finntrágha, edited from ms Rawlinson B 487'' (IALBÁC, 1962)
* ''Táin Bó Cúailnge, from the Book of Leinster'' (IALBÁC, 1967)
* ''Táin Bó Cúailnge, Recension 1'' (IALBÁC, 1976)
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=Humphrys>{{lua idirlín | sloinne = Humphrys | ainm = Mark | teideal = My ancestors - O'Rahilly - Contents - Thomas Francis Rahilly | url=https://humphrysfamilytree.com/ORahilly/thomas.francis.html | dátarochtana = 30 Nollaig 2020 | work = Humphrys Genealogy}}</ref>
<ref name=census>{{lua idirlín | dáta = 1911 | teideal = Residents of a house 66 in Botanic Road (Glasnevin, Dublin) | url=http://www.census.nationalarchives.ie/pages/1911/Dublin/Glasnevin/Botanic_Road/8851/ | dátarochtana = 30 Nollaig 2020 | work = National Archives of Ireland}}</ref>
<ref name=SisileAinm>Breathnach, Diarmuid; Ní Mhurchú, Máire. "[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=219 NÍ RATHAILLE, Sisile (1894–1980)]". ''Ainm.ie''. Dáta rochtana 30 Nollaig 2020.</ref>
<ref name=Sisile>Ní Mhunghaile, Lesa. "[https://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a6428&searchClicked=clicked&quickadvsearch=yes O'Rahilly (Ní Rathaille, Ó Rathaille), Cecile (Sisile)]". ''Dictionary of Irish Biography''. (ed.) James McGuire, James Quinn. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, 2009.</ref>
<ref name=Tomás>Ó Sé, Diarmuid. "[https://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a6977&searchClicked=clicked&quickadvsearch=yes# O'Rahilly, Thomas Francis (‘T. F.’)]". ''Dictionary of Irish Biography''. (eag.) James McGuire, James Quinn. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, 2009.</ref>
<ref name=Micheál>Breathnach, Diarmuid; Ní Mhurchú, Máire. "[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=778 Ó RATHGHAILLE, Micheál Seosamh (1875–1916)]". ''Ainm''. Retrieved 27 December 2020.</ref>
}}
cyu5v6pu6efdvv2alqlfoafrtmvnbiw
Freaky Stories
0
126451
1314251
1314051
2026-05-19T20:26:49Z
TVShowsFan2005
71551
1314251
wikitext
text/x-wiki
Is Clár teilifíse é Freaky Stories a craoladh ar TG4.
== Guthanna agus Criú ==
* Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]]
== Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) ==
# Freastalaí Balbh/Bagáiste/Mama Mia/Jaxx sa Bhosca (1 Bealtaine 2000)
# An Bhean Bláthanna/An Leabharchoimeádaí/Guth Ón Taobh Istigh/Scéal na Muice (3 Bealtaine 2000)
# Murray agus na Francaigh/Sábháilte sa Bhaile/An Bronntanas/Síoróip Mhailpe (5 Bealtaine 2000)
# Bosca Lóin Goidte/Suíocháin sa Chéad Sraith/An Duine ag Imeacht/Fear Marbh ag Siúl (9 Bealtaine 2000)
# Ag an Sorcas/An Géineas/Cén Cailleach í Cé acu?/Teagmhas Loch Nis (30 Bealtaine 2000)
[[Catagóir:Cartúin]]
brwjcl6a7p58i1h5n24udkbruuqr0ub
Catagóir:Rítheaghlaigh Ghaelacha
14
126475
1314164
2026-05-19T15:17:48Z
Marcas.oduinn
33120
Cruthaithe
1314164
wikitext
text/x-wiki
[[Catagóir:Gaeil]]
2r0vwv96tdxe2o6kr7k3dbkucztscex
Anúna
0
126476
1314188
2026-05-19T17:29:43Z
Brezairola
55726
Achoimre eagarthóireachta: Alt nua faoi Anúna, bunaithe ar fhoinsí foilsithe neamhspleácha; leagan gairid tosaigh le tagairtí.
1314188
wikitext
text/x-wiki
Is grúpa gutha Éireannach é '''Anúna''', nó '''ANÚNA''' mar a scríobhtar go minic é.<ref name="AllMusicBio">{{cite web |title=Anúna |publisher=AllMusic |url=[https://www.allmusic.com/artist/an%C3%BAna-mn0000222867/biography](https://www.allmusic.com/artist/an%C3%BAna-mn0000222867/biography) |access-date=13 December 2025}}</ref> Bhunaigh an cumadóir [[Michael McGlynn]] é sa bhliain 1987.<ref name="BBCMusic">{{cite web |title=Michael McGlynn |publisher=BBC Music |url=[https://www.bbc.co.uk/music/artists/c4b2cc61-5fc6-4eaf-97e2-0bd27f9ccf20](https://www.bbc.co.uk/music/artists/c4b2cc61-5fc6-4eaf-97e2-0bd27f9ccf20) |access-date=13 December 2025}}</ref><ref name="AllMusicBio" /> Is ar cheol córúil McGlynn is mó atá obair an ghrúpa bunaithe.<ref name="BBCMusic" /><ref name="AllMusicBio" />
'''An Uaithne''' a tugadh ar an ngrúpa ar dtús.<ref name="AllMusicBio" /> Ó 1991 amach, tugadh Anúna air.<ref name="AllMusicBio" /> Tháinig cáil idirnáisiúnta air i lár na nóchaidí mar gheall ar a bhaint le ''[[Riverdance]]'', ach bhí stíl ealaíne dá chuid féin forbartha aige roimhe sin: saothair nua le McGlynn, agus ábhar meánaoiseach, naofa agus traidisiúnta Éireannach á athcheapadh aige.<ref>{{cite news |title=Sounds of the spirit |newspaper=The Irish Times |url=[https://www.irishtimes.com/news/sounds-of-the-spirit-1.1107825](https://www.irishtimes.com/news/sounds-of-the-spirit-1.1107825) |access-date=13 December 2025}}</ref><ref name="AllMusicBio" /><ref>{{cite news |last=Dervan |first=Michael |title=A style apart |newspaper=The Irish Times |date=17 December 1994}}</ref>
Déanann foinsí criticiúla agus acadúla cur síos ar cheol Anúna mar cheol a tharraingíonn ar pholafónaíocht luath agus ar fhoinsí traidisiúnta Éireannacha, agus a chuireann an t-ábhar sin i láthair trí chumadóireacht chomhaimseartha.<ref>{{cite news |last=Dervan |first=Michael |title=Voices from the otherworld |newspaper=The Irish Times |date=6 December 1996}}</ref><ref>{{cite book |title=The Companion to Irish Traditional Music |edition=3rd |editor-last=Vallely |editor-first=Fintan |publisher=Cork University Press |location=Cork |year=2011 |pages=27, 538}}</ref><ref>{{cite book |last=Klein |first=Axel |title=Die Musik Irlands im 20. Jahrhundert |series=Hildesheimer musikwissenschaftliche Arbeiten |volume=2 |publisher=Georg Olms Verlag |location=Hildesheim; Zürich; New York |year=1996 |pages=430-432 |isbn=3-487-10196-3}}</ref> Ar na gnéithe is mó a shonraíonn an grúpa tá an taibhiú gan stiúrthóir agus gluaiseacht na n-amhránaithe sa spás taibhithe.<ref>{{cite news |last=Dervan |first=Michael |title=Voices from the otherworld |newspaper=The Irish Times |date=6 December 1996}}</ref><ref>{{cite book |title=The Companion to Irish Traditional Music |edition=3rd |editor-last=Vallely |editor-first=Fintan |publisher=Cork University Press |location=Cork |year=2011 |pages=27, 538}}</ref>
Ní le ceolchoirmeacha amháin a bhain obair Anúna.<ref name="JournalMusic">{{cite news |title=Anúna: Fifteen Years On |publisher=The Journal of Music |url=[https://journalofmusic.com/focus/anuna-fifteen-years](https://journalofmusic.com/focus/anuna-fifteen-years) |access-date=13 December 2025}}</ref> Bhí taifeadtaí, turais idirnáisiúnta, tionscadail chraolta agus comhoibrithe san amharclann, sa scannánaíocht agus i meáin eile mar chuid de ghníomhaíocht an ghrúpa.<ref name="JournalMusic" />
== Stair ==
Bhunaigh Michael McGlynn An Uaithne sa bhliain 1987, tar éis dó a bheith bainteach le cóir choláisteacha i mBaile Átha Cliath.<ref>{{cite thesis |last=Rossow |first=Stacie Lee |title=The Choral Music of Irish Composer Michael McGlynn |degree=Doctor of Musical Arts |publisher=University of Miami |year=2010 |pages=5-7}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Marrolli |first=Karen |title=An Overview of the Choral Music of Irish Composer Michael McGlynn with a Conductor's Preparatory Guide to His Celtic Mass |degree=Doctor of Musical Arts |publisher=Louisiana State University |year=2010 |pages=3-5}}</ref> Faoin ainm sin a tháinig aird chriticiúil air ag tús na 1990idí.<ref>{{cite news |last=Sealy |first=Douglas |title=Medieval Music in the House of Lords |newspaper=The Irish Times |date=15 May 1990 |page=8 |department=Arts |via=The Irish Times Archive |issn=0791-5144}}</ref><ref>{{cite news |last=Sealy |first=Douglas |title=Religious music recital in TCD |newspaper=The Irish Times |date=4 February 1991 |page=8 |department=Arts |via=The Irish Times Archive |issn=0791-5144}}</ref>
Eisíodh an chéad albam, ''ANÚNA'', sa bhliain 1993.<ref>{{cite news |last=O'Connor |first=Nuala |title=Anúna: Danú 001 |newspaper=The Irish Times |date=7 May 1993 |page=8 |department=Sound & Vision |via=The Irish Times Archive |issn=0791-5144}}</ref> Tháinig ''Invocation'' sa bhliain 1994, agus thug ''The Irish Times'' moladh do Anúna mar ghrúpa córúil nuálach in Éirinn.<ref>{{cite news |last=O'Connor |first=Nuala |title=Anúna: Invocation |newspaper=The Irish Times |date=28 October 1994 |page=10 |department=Sound & Vision |via=The Irish Times Archive |issn=0791-5144}}</ref>
Ó 1994 go 1996, bhí baint ag Anúna le ''Riverdance'', ón gcéad chur i láthair ag Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse i 1994 go dtí forbairt an tsaothair mar léiriú stáitse idirnáisiúnta.<ref>{{cite news |last=Jackson |first=Joe |title=Anúna's River of Sound |newspaper=The Irish Times |date=23 September 1994 |page=10 |via=The Irish Times Archive |issn=0791-5144}}</ref><ref>{{cite news |last=Kisselgoff |first=Anna |title=DANCE REVIEW; Irish Steps and Their Kin |work=The New York Times |date=15 March 1996 |url=[https://www.nytimes.com/1996/03/15/arts/dance-review-irish-steps-and-their-kin.html](https://www.nytimes.com/1996/03/15/arts/dance-review-irish-steps-and-their-kin.html) |access-date=19 January 2026}}</ref> Bhí Anúna ar an eisiúint 1996 de ''Riverdance: Music from the Show'', albam a bhuaigh Grammy Award for Best Musical Show Album sa bhliain 1997.<ref>{{cite web |title=Bill Whelan Riverdance: music from the show [sound recording] / [various performers] |url=[https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/30539](https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/30539) |website=Irish Traditional Music Archive |access-date=25 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=39th Annual GRAMMY Awards |url=[https://www.grammy.com/awards/39th-annual-grammy-awards](https://www.grammy.com/awards/39th-annual-grammy-awards) |website=GRAMMY.com |access-date=25 March 2026}}</ref>
Tar éis ''Riverdance'', lean Anúna de bheith ag obair mar ghrúpa taifeadta agus taibhithe idirnáisiúnta. Bhí ''Deep Dead Blue'' ar an gcairt UK Classical Specialist i 1999, agus bhí an grúpa bainteach le craoltaí agus eisiúintí teilifíse sna Stáit Aontaithe, ina measc ''Celtic Origins'' agus ''Christmas Memories'' ar PBS.<ref>{{cite news |title=The Official UK Charts - Specialist |work=Music Week |date=28 August 1999 |page=14 |publisher=The Official UK Charts Company |url=[https://www.worldradiohistory.com/UK/Music-Week/1999/Music-Week-1999-08-28.pdf}}](https://www.worldradiohistory.com/UK/Music-Week/1999/Music-Week-1999-08-28.pdf}})</ref><ref>{{cite news |last=Peters |first=Mitchell |title=Anúna Preps North American Push |newspaper=Billboard |date=31 May 2007 |url=[https://www.billboard.com/music/music-news/anuna-preps-north-american-push-1322935/}}](https://www.billboard.com/music/music-news/anuna-preps-north-american-push-1322935/}})</ref><ref>{{cite web |title=Anúna's Warm and Inspiring Christmas Memories to Highlight 2008 Holiday Season |website=GlobeNewswire |date=20 October 2008 |url=[https://www.globenewswire.com/us/news-release/2008/10/20/1019968/0/en/Anuna-s-Warm-and-Inspiring-Christmas-Memories-to-Highlight-2008-Holiday-Season.html}}](https://www.globenewswire.com/us/news-release/2008/10/20/1019968/0/en/Anuna-s-Warm-and-Inspiring-Christmas-Memories-to-Highlight-2008-Holiday-Season.html}})</ref><ref>{{cite news |title=Top World Albums |newspaper=Billboard |date=8 November 2008 |page=45 |url=[https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard/00s/2008/BB-2008-11-08.pdf}}](https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard/00s/2008/BB-2008-11-08.pdf}})</ref>
Bhí an grúpa le feiceáil i hallaí agus in ionaid idirnáisiúnta, ina measc an [[Royal Albert Hall]], an [[National Centre for the Performing Arts (China)|National Centre for the Performing Arts]] i mBéising, agus [[Sumida Triphony Hall]] i dTóiceo.<ref>{{cite news |title=World Tour |newspaper=Billboard |date=14 August 1999 |page=42 |url=[https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard/90s/1999/BB-1999-08-14.pdf}}](https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard/90s/1999/BB-1999-08-14.pdf}})</ref><ref>{{cite web |title=Anúna - Irish Choral Ensemble Beijing Concert |website=Theatre Beijing |date=9 June 2015 |url=[https://theatrebeijing.com/whats_on/NCPA/2015/anuna_irish_choral_ensemble_beijing_concert.html](https://theatrebeijing.com/whats_on/NCPA/2015/anuna_irish_choral_ensemble_beijing_concert.html) |access-date=19 January 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=アヌーナ、全国9ヵ所をまわる10年ぶりの来日公演を開催 |website=CDJournal |date=5 June 2024 |url=[https://www.cdjournal.com/main/news/anuna/111074](https://www.cdjournal.com/main/news/anuna/111074) |language=ja}}</ref>
Sa tSeapáin, ghlac Anúna páirt i dtionscadail le [[Yasunori Mitsuda]], lena n-áirítear ceolchoirm chomórtha ''[[Xenogears]]'' in 2018, agus chuir sé ''Yuki Onna'' i láthair in 2024, clár a cheangail ceol córúil le gnéithe den [[Noh]].<ref>{{cite web |title=光田康典さんが制作総指揮を務めた『ゼノギアス』20周年記念コンサートをレポート |website=電撃オンライン |date=9 April 2018 |url=[https://dengekionline.com/elem/000/001/710/1710131/](https://dengekionline.com/elem/000/001/710/1710131/) |language=ja}}</ref><ref>{{cite web |title=ゼノギアス20周年記念関連音源について |website=Square Enix Music |url=[https://www.jp.square-enix.com/music/sem/page/xenogears/](https://www.jp.square-enix.com/music/sem/page/xenogears/) |language=ja}}</ref><ref>{{cite web |title=アヌーナ特別公演『雪女』の幻想 |website=Mikiki |url=[https://mikiki.tokyo.jp/articles/-/39457](https://mikiki.tokyo.jp/articles/-/39457) |language=ja}}</ref> I measc eisiúintí níos déanaí an ghrúpa bhí ''Otherworld'' agus ''Eilífð''.<ref>{{cite news |last=Clayton-Lea |first=Tony |title=Anúna: Otherworld - Voices for good |newspaper=The Irish Times |date=24 November 2023 |page=10 |department=Arts |url=[https://www.irishtimes.com/culture/music/review/2023/11/24/anuna-otherworld-voices-for-good/](https://www.irishtimes.com/culture/music/review/2023/11/24/anuna-otherworld-voices-for-good/) |via=The Irish Times Archive |issn=0791-5144 |access-date=18 January 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Hughes |first=Bernard |title=Classical CDs: Funeral marches, festivals and film noir |website=The Arts Desk |date=8 March 2025 |url=[https://www.theartsdesk.com/classical-music/classical-cds-funeral-marches-festivals-and-film-noir](https://www.theartsdesk.com/classical-music/classical-cds-funeral-marches-festivals-and-film-noir) |access-date=10 March 2026}}</ref>
== Ceol agus stíl ==
Is ceol córúil Michael McGlynn croí shaothar Anúna. Cé go mbaineann an ceol leas as ábhar meánaoiseach, naofa agus traidisiúnta Éireannach, ní mar athchruthú stairiúil a chuirtear i láthair é, ach mar cheol an lae inniu.<ref>{{cite news |last=Dervan |first=Michael |title=A style apart |newspaper=The Irish Times |date=17 December 1994}}</ref><ref>{{cite news |last=Fay |first=Liam |title=Age of Chants |newspaper=Hot Press |date=December 1993}}</ref> D'aithin Axel Klein tionchair éagsúla ar shaothar McGlynn: polafónaíocht luath, ceol traidisiúnta Éireannach, Debussy, Messiaen agus íostachas Meiriceánach.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Axel |title=Die Musik Irlands im 20. Jahrhundert |series=Hildesheimer musikwissenschaftliche Arbeiten |volume=2 |publisher=Georg Olms Verlag |location=Hildesheim; Zürich; New York |year=1996 |pages=430-432 |isbn=3-487-10196-3}}</ref>
Gné lárnach den obair is ea an taibhiú gan stiúrthóir: bogann na hamhránaithe sa spás taibhithe, agus is cuid den chur i láthair é sin.<ref>{{cite book |title=The Companion to Irish Traditional Music |edition=3rd |editor-last=Vallely |editor-first=Fintan |publisher=Cork University Press |location=Cork |year=2011 |pages=27, 538}}</ref><ref>{{cite book |title=The Encyclopaedia of Music in Ireland |editor-last1=White |editor-first1=Harry |editor-last2=Boydell |editor-first2=Barra |publisher=University College Dublin Press |location=Dublin |year=2013 |page=24}}</ref> Rinne Dervan cur síos ar fhuaim an ghrúpa mar fhuaim ina raibh béim ar athshondas, dath agus atmaisféar seachas ar chumasc córúil traidisiúnta.<ref>{{cite news |last=Dervan |first=Michael |title=Voices from the otherworld |newspaper=The Irish Times |date=6 December 1996}}</ref>
== Dioscliosta roghnaithe ==
* ''ANÚNA'' (1993)<ref>{{cite news |last=O'Connor |first=Nuala |title=Anúna: Danú 001 |newspaper=The Irish Times |date=7 May 1993 |page=8 |department=Sound & Vision |via=The Irish Times Archive |issn=0791-5144}}</ref>
* ''Invocation'' (1994)<ref>{{cite news |last=O'Connor |first=Nuala |title=Anúna: Invocation |newspaper=The Irish Times |date=28 October 1994 |page=10 |department=Sound & Vision |via=The Irish Times Archive |issn=0791-5144}}</ref>
* ''Omnis'' (1995)<ref>{{cite news |last=O'Connor |first=Nuala |title=Anúna: Omnis |newspaper=The Irish Times |date=6 October 1995 |page=12 |department=Sound & Vision |via=The Irish Times Archive |issn=0791-5144}}</ref>
* ''Deep Dead Blue'' (1996)<ref>{{cite news |title=World Tour |newspaper=Billboard |date=14 August 1999 |page=42 |url=[https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard/90s/1999/BB-1999-08-14.pdf}}](https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard/90s/1999/BB-1999-08-14.pdf}})</ref>
* ''Behind the Closed Eye'' (1997)<ref>{{cite news |last=Vallely |first=Fintan |title=Anúna. "Behind The Closed Eye" (Danu) |newspaper=The Irish Times |date=17 October 1997 |page=2}}</ref>
* ''Cynara'' (2000)<ref>{{cite news |last=Long |first=Siobhán |title=Cynara |newspaper=The Irish Times |date=13 December 2000 |page=55 |department=The Ticket |via=The Irish Times Archive |issn=0791-5144}}</ref>
* ''Revelation'' (2015)<ref>{{cite news |last=Long |first=Siobhán |title=Anúna: Revelation |newspaper=The Irish Times |date=17 July 2015 |url=[https://www.irishtimes.com/culture/music/anuna-revelation-album-review-1.2287102](https://www.irishtimes.com/culture/music/anuna-revelation-album-review-1.2287102) |access-date=10 March 2026}}</ref>
* ''Otherworld'' (2023)<ref>{{cite news |last=Clayton-Lea |first=Tony |title=Anúna: Otherworld - Voices for good |newspaper=The Irish Times |date=24 November 2023 |page=10 |department=Arts |url=[https://www.irishtimes.com/culture/music/review/2023/11/24/anuna-otherworld-voices-for-good/](https://www.irishtimes.com/culture/music/review/2023/11/24/anuna-otherworld-voices-for-good/) |via=The Irish Times Archive |issn=0791-5144 |access-date=10 March 2026}}</ref>
* ''Eilífð'' (2025)<ref>{{cite web |last=Hughes |first=Bernard |title=Classical CDs: Funeral marches, festivals and film noir |website=The Arts Desk |date=8 March 2025 |url=[https://www.theartsdesk.com/classical-music/classical-cds-funeral-marches-festivals-and-film-noir](https://www.theartsdesk.com/classical-music/classical-cds-funeral-marches-festivals-and-film-noir) |access-date=10 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Releases - July 2025 |website=Irish Music Magazine |date=July 2025 |url=[https://www.irishmusicmagazine.com/releases/releases-july-2025/](https://www.irishmusicmagazine.com/releases/releases-july-2025/) |access-date=10 March 2026}}</ref>
== Tagairtí ==
<references />
eyv48q063wuqibik91g2lrcs14cc72y
1314192
1314188
2026-05-19T17:40:35Z
Brezairola
55726
Achoimre eagarthóireachta: Ceartú tagairtí: teimpléid lua curtha in ionad tagairtí simplí infhíoraithe.
1314192
wikitext
text/x-wiki
'''Anúna''' is grúpa gutha Éireannach é, nó '''ANÚNA''' mar a scríobhtar go minic é.<ref name="AllMusicBio">[[https://www.allmusic.com/artist/an%C3%BAna-mn0000222867/biography](https://www.allmusic.com/artist/an%C3%BAna-mn0000222867/biography) Anúna], AllMusic. Rochtain: 13 Nollaig 2025.</ref> Bhunaigh an cumadóir [[Michael McGlynn]] é sa bhliain 1987.<ref name="BBCMusic">[[https://www.bbc.co.uk/music/artists/c4b2cc61-5fc6-4eaf-97e2-0bd27f9ccf20](https://www.bbc.co.uk/music/artists/c4b2cc61-5fc6-4eaf-97e2-0bd27f9ccf20) Michael McGlynn], BBC Music. Rochtain: 13 Nollaig 2025.</ref><ref name="AllMusicBio" /> Is ar cheol córúil McGlynn is mó atá obair an ghrúpa bunaithe.<ref name="BBCMusic" /><ref name="AllMusicBio" />
'''An Uaithne''' a tugadh ar an ngrúpa ar dtús.<ref name="AllMusicBio" /> Ó 1991 amach, tugadh Anúna air.<ref name="AllMusicBio" /> Tháinig cáil idirnáisiúnta air i lár na nóchaidí mar gheall ar a bhaint le ''[[Riverdance]]'', ach bhí stíl ealaíne dá chuid féin forbartha aige roimhe sin: saothair nua le McGlynn, agus ábhar meánaoiseach, naofa agus traidisiúnta Éireannach á athcheapadh aige.<ref>[[https://www.irishtimes.com/news/sounds-of-the-spirit-1.1107825](https://www.irishtimes.com/news/sounds-of-the-spirit-1.1107825) Sounds of the spirit], ''The Irish Times''. Rochtain: 13 Nollaig 2025.</ref><ref name="AllMusicBio" /><ref>Michael Dervan, “A style apart”, ''The Irish Times'', 17 Nollaig 1994.</ref>
Déanann foinsí criticiúla agus acadúla cur síos ar cheol Anúna mar cheol a tharraingíonn ar pholafónaíocht luath agus ar fhoinsí traidisiúnta Éireannacha, agus a chuireann an t-ábhar sin i láthair trí chumadóireacht chomhaimseartha.<ref>Michael Dervan, “Voices from the otherworld”, ''The Irish Times'', 6 Nollaig 1996.</ref><ref>Fintan Vallely, eag., ''The Companion to Irish Traditional Music'', 3ú heagrán, Cork University Press, 2011, lgh. 27, 538.</ref><ref>Axel Klein, ''Die Musik Irlands im 20. Jahrhundert'', Georg Olms Verlag, 1996, lgh. 430-432.</ref> Ar na gnéithe is mó a shonraíonn an grúpa tá an taibhiú gan stiúrthóir agus gluaiseacht na n-amhránaithe sa spás taibhithe.<ref>Michael Dervan, “Voices from the otherworld”, ''The Irish Times'', 6 Nollaig 1996.</ref><ref>Fintan Vallely, eag., ''The Companion to Irish Traditional Music'', 3ú heagrán, Cork University Press, 2011, lgh. 27, 538.</ref>
Ní le ceolchoirmeacha amháin a bhain obair Anúna.<ref name="JournalMusic">[[https://journalofmusic.com/focus/anuna-fifteen-years](https://journalofmusic.com/focus/anuna-fifteen-years) Anúna: Fifteen Years On], ''The Journal of Music''. Rochtain: 13 Nollaig 2025.</ref> Bhí taifeadtaí, turais idirnáisiúnta, tionscadail chraolta agus comhoibrithe san amharclann, sa scannánaíocht agus i meáin eile mar chuid de ghníomhaíocht an ghrúpa.<ref name="JournalMusic" />
== Stair ==
Bhunaigh Michael McGlynn An Uaithne sa bhliain 1987, tar éis dó a bheith bainteach le cóir choláisteacha i mBaile Átha Cliath.<ref>Stacie Lee Rossow, ''The Choral Music of Irish Composer Michael McGlynn'', tráchtas Doctor of Musical Arts, University of Miami, 2010, lgh. 5-7.</ref><ref>Karen Marrolli, ''An Overview of the Choral Music of Irish Composer Michael McGlynn with a Conductor's Preparatory Guide to His Celtic Mass'', tráchtas Doctor of Musical Arts, Louisiana State University, 2010, lgh. 3-5.</ref> Faoin ainm sin a tháinig aird chriticiúil air ag tús na 1990idí.<ref>Douglas Sealy, “Medieval Music in the House of Lords”, ''The Irish Times'', 15 Bealtaine 1990, lch. 8.</ref><ref>Douglas Sealy, “Religious music recital in TCD”, ''The Irish Times'', 4 Feabhra 1991, lch. 8.</ref>
Eisíodh an chéad albam, ''ANÚNA'', sa bhliain 1993.<ref>Nuala O'Connor, “Anúna: Danú 001”, ''The Irish Times'', 7 Bealtaine 1993, lch. 8.</ref> Tháinig ''Invocation'' sa bhliain 1994, agus thug ''The Irish Times'' moladh do Anúna mar ghrúpa córúil nuálach in Éirinn.<ref>Nuala O'Connor, “Anúna: Invocation”, ''The Irish Times'', 28 Deireadh Fómhair 1994, lch. 10.</ref>
Ó 1994 go 1996, bhí baint ag Anúna le ''Riverdance'', ón gcéad chur i láthair ag Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse i 1994 go dtí forbairt an tsaothair mar léiriú stáitse idirnáisiúnta.<ref>Joe Jackson, “Anúna's River of Sound”, ''The Irish Times'', 23 Meán Fómhair 1994, lch. 10.</ref><ref>Anna Kisselgoff, [[https://www.nytimes.com/1996/03/15/arts/dance-review-irish-steps-and-their-kin.html](https://www.nytimes.com/1996/03/15/arts/dance-review-irish-steps-and-their-kin.html) “DANCE REVIEW; Irish Steps and Their Kin”], ''The New York Times'', 15 Márta 1996. Rochtain: 19 Eanáir 2026.</ref> Bhí Anúna ar an eisiúint 1996 de ''Riverdance: Music from the Show'', albam a bhuaigh Grammy Award for Best Musical Show Album sa bhliain 1997.<ref>[[https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/30539](https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/30539) Bill Whelan Riverdance: music from the show], Irish Traditional Music Archive. Rochtain: 25 Márta 2026.</ref><ref>[[https://www.grammy.com/awards/39th-annual-grammy-awards](https://www.grammy.com/awards/39th-annual-grammy-awards) 39th Annual GRAMMY Awards], GRAMMY.com. Rochtain: 25 Márta 2026.</ref>
Tar éis ''Riverdance'', lean Anúna de bheith ag obair mar ghrúpa taifeadta agus taibhithe idirnáisiúnta. Bhí ''Deep Dead Blue'' ar an gcairt UK Classical Specialist i 1999, agus bhí an grúpa bainteach le craoltaí agus eisiúintí teilifíse sna Stáit Aontaithe, ina measc ''Celtic Origins'' agus ''Christmas Memories'' ar PBS.<ref>[[https://www.worldradiohistory.com/UK/Music-Week/1999/Music-Week-1999-08-28.pdf](https://www.worldradiohistory.com/UK/Music-Week/1999/Music-Week-1999-08-28.pdf) “The Official UK Charts - Specialist”], ''Music Week'', 28 Lúnasa 1999, lch. 14.</ref><ref>Mitchell Peters, [[https://www.billboard.com/music/music-news/anuna-preps-north-american-push-1322935/](https://www.billboard.com/music/music-news/anuna-preps-north-american-push-1322935/) “Anúna Preps North American Push”], ''Billboard'', 31 Bealtaine 2007.</ref><ref>[[https://www.globenewswire.com/us/news-release/2008/10/20/1019968/0/en/Anuna-s-Warm-and-Inspiring-Christmas-Memories-to-Highlight-2008-Holiday-Season.html](https://www.globenewswire.com/us/news-release/2008/10/20/1019968/0/en/Anuna-s-Warm-and-Inspiring-Christmas-Memories-to-Highlight-2008-Holiday-Season.html) “Anúna's Warm and Inspiring Christmas Memories to Highlight 2008 Holiday Season”], GlobeNewswire, 20 Deireadh Fómhair 2008.</ref><ref>[[https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard/00s/2008/BB-2008-11-08.pdf](https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard/00s/2008/BB-2008-11-08.pdf) “Top World Albums”], ''Billboard'', 8 Samhain 2008, lch. 45.</ref>
Bhí an grúpa le feiceáil i hallaí agus in ionaid idirnáisiúnta, ina measc an [[Royal Albert Hall]], an [[National Centre for the Performing Arts (China)|National Centre for the Performing Arts]] i mBéising, agus [[Sumida Triphony Hall]] i dTóiceo.<ref>[[https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard/90s/1999/BB-1999-08-14.pdf](https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard/90s/1999/BB-1999-08-14.pdf) “World Tour”], ''Billboard'', 14 Lúnasa 1999, lch. 42.</ref><ref>[[https://theatrebeijing.com/whats_on/NCPA/2015/anuna_irish_choral_ensemble_beijing_concert.html](https://theatrebeijing.com/whats_on/NCPA/2015/anuna_irish_choral_ensemble_beijing_concert.html) “Anúna - Irish Choral Ensemble Beijing Concert”], Theatre Beijing, 9 Meitheamh 2015. Rochtain: 19 Eanáir 2026.</ref><ref>[[https://www.cdjournal.com/main/news/anuna/111074](https://www.cdjournal.com/main/news/anuna/111074) アヌーナ、全国9ヵ所をまわる10年ぶりの来日公演を開催], CDJournal, 5 Meitheamh 2024.</ref>
Sa tSeapáin, ghlac Anúna páirt i dtionscadail le [[Yasunori Mitsuda]], lena n-áirítear ceolchoirm chomórtha ''[[Xenogears]]'' in 2018, agus chuir sé ''Yuki Onna'' i láthair in 2024, clár a cheangail ceol córúil le gnéithe den [[Noh]].<ref>[[https://dengekionline.com/elem/000/001/710/1710131/](https://dengekionline.com/elem/000/001/710/1710131/) 光田康典さんが制作総指揮を務めた『ゼノギアス』20周年記念コンサートをレポート], 電撃オンライン, 9 Aibreán 2018.</ref><ref>[[https://www.jp.square-enix.com/music/sem/page/xenogears/](https://www.jp.square-enix.com/music/sem/page/xenogears/) ゼノギアス20周年記念関連音源について], Square Enix Music.</ref><ref>[[https://mikiki.tokyo.jp/articles/-/39457](https://mikiki.tokyo.jp/articles/-/39457) アヌーナ特別公演『雪女』の幻想], Mikiki.</ref> I measc eisiúintí níos déanaí an ghrúpa bhí ''Otherworld'' agus ''Eilífð''.<ref>Tony Clayton-Lea, [[https://www.irishtimes.com/culture/music/review/2023/11/24/anuna-otherworld-voices-for-good/](https://www.irishtimes.com/culture/music/review/2023/11/24/anuna-otherworld-voices-for-good/) “Anúna: Otherworld - Voices for good”], ''The Irish Times'', 24 Samhain 2023. Rochtain: 18 Eanáir 2026.</ref><ref>Bernard Hughes, [[https://www.theartsdesk.com/classical-music/classical-cds-funeral-marches-festivals-and-film-noir](https://www.theartsdesk.com/classical-music/classical-cds-funeral-marches-festivals-and-film-noir) “Classical CDs: Funeral marches, festivals and film noir”], ''The Arts Desk'', 8 Márta 2025. Rochtain: 10 Márta 2026.</ref>
== Ceol agus stíl ==
Is ceol córúil Michael McGlynn croí shaothar Anúna. Cé go mbaineann an ceol leas as ábhar meánaoiseach, naofa agus traidisiúnta Éireannach, ní mar athchruthú stairiúil a chuirtear i láthair é, ach mar cheol an lae inniu.<ref>Michael Dervan, “A style apart”, ''The Irish Times'', 17 Nollaig 1994.</ref><ref>Liam Fay, “Age of Chants”, ''Hot Press'', Nollaig 1993.</ref> D'aithin Axel Klein tionchair éagsúla ar shaothar McGlynn: polafónaíocht luath, ceol traidisiúnta Éireannach, Debussy, Messiaen agus íostachas Meiriceánach.<ref>Axel Klein, ''Die Musik Irlands im 20. Jahrhundert'', Georg Olms Verlag, 1996, lgh. 430-432.</ref>
Gné lárnach den obair is ea an taibhiú gan stiúrthóir: bogann na hamhránaithe sa spás taibhithe, agus is cuid den chur i láthair é sin.<ref>Fintan Vallely, eag., ''The Companion to Irish Traditional Music'', 3ú heagrán, Cork University Press, 2011, lgh. 27, 538.</ref><ref>Harry White agus Barra Boydell, eag., ''The Encyclopaedia of Music in Ireland'', University College Dublin Press, 2013, lch. 24.</ref> Rinne Dervan cur síos ar fhuaim an ghrúpa mar fhuaim ina raibh béim ar athshondas, dath agus atmaisféar seachas ar chumasc córúil traidisiúnta.<ref>Michael Dervan, “Voices from the otherworld”, ''The Irish Times'', 6 Nollaig 1996.</ref>
== Dioscliosta roghnaithe ==
* ''ANÚNA'' (1993)<ref>Nuala O'Connor, “Anúna: Danú 001”, ''The Irish Times'', 7 Bealtaine 1993, lch. 8.</ref>
* ''Invocation'' (1994)<ref>Nuala O'Connor, “Anúna: Invocation”, ''The Irish Times'', 28 Deireadh Fómhair 1994, lch. 10.</ref>
* ''Omnis'' (1995)<ref>Nuala O'Connor, “Anúna: Omnis”, ''The Irish Times'', 6 Deireadh Fómhair 1995, lch. 12.</ref>
* ''Deep Dead Blue'' (1996)<ref>[[https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard/90s/1999/BB-1999-08-14.pdf](https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Billboard/90s/1999/BB-1999-08-14.pdf) “World Tour”], ''Billboard'', 14 Lúnasa 1999, lch. 42.</ref>
* ''Behind the Closed Eye'' (1997)<ref>Fintan Vallely, “Anúna. Behind The Closed Eye (Danu)”, ''The Irish Times'', 17 Deireadh Fómhair 1997, lch. 2.</ref>
* ''Cynara'' (2000)<ref>Siobhán Long, “Cynara”, ''The Irish Times'', 13 Nollaig 2000, lch. 55.</ref>
* ''Revelation'' (2015)<ref>Siobhán Long, [[https://www.irishtimes.com/culture/music/anuna-revelation-album-review-1.2287102](https://www.irishtimes.com/culture/music/anuna-revelation-album-review-1.2287102) “Anúna: Revelation”], ''The Irish Times'', 17 Iúil 2015. Rochtain: 10 Márta 2026.</ref>
* ''Otherworld'' (2023)<ref>Tony Clayton-Lea, [[https://www.irishtimes.com/culture/music/review/2023/11/24/anuna-otherworld-voices-for-good/](https://www.irishtimes.com/culture/music/review/2023/11/24/anuna-otherworld-voices-for-good/) “Anúna: Otherworld - Voices for good”], ''The Irish Times'', 24 Samhain 2023. Rochtain: 10 Márta 2026.</ref>
* ''Eilífð'' (2025)<ref>Bernard Hughes, [[https://www.theartsdesk.com/classical-music/classical-cds-funeral-marches-festivals-and-film-noir](https://www.theartsdesk.com/classical-music/classical-cds-funeral-marches-festivals-and-film-noir) “Classical CDs: Funeral marches, festivals and film noir”], ''The Arts Desk'', 8 Márta 2025. Rochtain: 10 Márta 2026.</ref><ref>[[https://www.irishmusicmagazine.com/releases/releases-july-2025/](https://www.irishmusicmagazine.com/releases/releases-july-2025/) “Releases - July 2025”], ''Irish Music Magazine'', Iúil 2025. Rochtain: 10 Márta 2026.</ref>
== Tagairtí ==
<references />
sfn2ratb13a3engg9png48zawlwxchc
Leabharlann Chathair a Phort Láirge
0
126477
1314239
2026-05-19T19:55:49Z
Elliottjk
74136
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1343866221|Waterford City Library]]"
1314239
wikitext
text/x-wiki
'''Leabharlann Chathair a Phort Láirge''' (atá ar eolas lárnach leabharlann freisin) is ea an leabharlann phoiblí i [[Port Láirge|Phort Láirge]], [[Éirinn]]. Tá sé ar an gcéad le tógáil don hÉirin na Cárnegie Leabharlinn go leor. Tá an daonchara Andrew Cárnegie (a roibh sin oscail na leabharleann i Albain agus na Stáit Aontaithe) é féin cur sios an chloch bunú i 1903.
Tá an leabharlann ag thógtha ar an Geata na mBan, cuid don meánaoiseach balla sa cathair. Tá an stumpa na thúr in aice leis Geata na mBan a Lána Mhuire, is féidir é a fheiceáil trí an gloine i don urlár don leabharlinn nuair ag oscailt<ref>{{Cite web-en|url=https://irishwalledtownsnetwork.ie/wp-content/uploads/2024/02/Medieval-Waterford-City-Walls-and-Towers_Illustrated-Guide.pdf|title=Medieval Waterford, City Walls and Towers – an illustrated guide|author=Pollock|first=Dave|work=irishwalledtownsnetwork.ie}}</ref>
[[Íomhá:Foundation_stone_of_Waterford_Free_Library.jpg|deas|mion|Leagann Andrew Carnegie bunchloch na Leabharlainne sa 1903.]]
[[Íomhá:CLinterior.jpg|alt=Internal ground floor library|mion|Leabharlann inmheánach ar an mbunurlár]]
[[Íomhá:Central_Library_at_night_2024.jpg|alt=Central Library at night 2024|mion|An Leabharlann Lárnach san oíche 2024]]
== Féach freisin ==
Chuaigh Carnegie ar aghaidh chun maoiniú a dhéanamh ar cheithre leabharlann eile i [[Contae Phort Láirge|gContae Phort Láirge]] :
* [[An Baile Dubh, Contae Phort Láirge|Baile Dhuibh]], <ref name="Ballyduff">{{Cite web-en|url=http://www.wlp.ie/index.php/2008-projects-projectsmenu-62/132-ballyduff-carnegie-library|title=Ballyduff|author=Waterford Leader Partnership|access-date=15 August 2012|archive-url=https://archive.today/20130217195507/http://www.wlp.ie/index.php/2008-projects-projectsmenu-62/132-ballyduff-carnegie-library|archive-date=17 February 2013}}</ref>
* [[Ceapach Choinn|Cappoquin]]
* [[Lios Mór]] <ref>{{Cite web-en|url=https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/22810025/cappoquin-carnegie-free-library-main-street-cappoquin-cappoquin-co-waterford|title=Cappoquin Carnegie Free Library, Main Street, Cappoquin, Cappoquin, Waterford|language=en-US|work=Buildings of Ireland|access-date=2024-07-15}}</ref>
* [[Tulach an Iarainn|Geir]] <ref name="BranchesT">{{Cite web-en|url=http://waterfordlibraries.ie/branches/|title=Tallow library|access-date=2019-10-26}}</ref>
* [[:en:List_of_libraries_in_the_Republic_of_Ireland|Liosta leabharlanna i bPoblacht na hÉireann]]
== Tagairtí ==
<references />
== Naisc Sheachtracha ==
* https://waterfordlibraries.ie/branches/
hwly7h6t3xqlre5fw8fwjdxozrm0c2q
Gnéaschiapadh
0
126478
1314258
2026-05-19T21:02:19Z
TGcoa
21229
Bhog TGcoa an leathanach [[Gnéaschiapadh]] go [[Ciapadh gnéasach]]
1314258
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Ciapadh gnéasach]]
lasjo932j6sa9ooe4mvmvqhw1552yvc
Cogar (ardán sóisialta)
0
126479
1314270
2026-05-19T23:13:30Z
TGcoa
21229
Leathanach cruthaithe le 'Ardán sóisialta agus aip do phobal na Gaeilge ar líne is ea '''Cogar'''. Bunaíodh é i mí Aibreáin 2026. Bionn úsáideoirí ag cogarnaí agus ag athchogarnaí ar Cogar; is féidir scríobh, postáil, comhrá a dhéanamh le daoine, pobail a aimsiú agus go leor eile a dhéanamh. Tá Cogar ar fáil ar an App Store agus ar Google Play. Tá Cogar á fhorbairt ag Cogar Teicneolaíochta Teoranta le ceadúnas bogearraí agus táirgí ón chomhlacht ‘Busy Lit...'
1314270
wikitext
text/x-wiki
Ardán sóisialta agus aip do phobal na Gaeilge ar líne is ea '''Cogar'''. Bunaíodh é i mí Aibreáin 2026. Bionn úsáideoirí ag cogarnaí agus ag athchogarnaí ar Cogar; is féidir scríobh, postáil, comhrá a dhéanamh le daoine, pobail a aimsiú agus go leor eile a dhéanamh. Tá Cogar ar fáil ar an App Store agus ar Google Play.
Tá Cogar á fhorbairt ag Cogar Teicneolaíochta Teoranta le ceadúnas bogearraí agus táirgí ón chomhlacht ‘Busy Little Pixles’. Is é Ronán Ó Laoire, Cruthaitheoir Cogar, an t-aon duine atá páirteach sa tionscadal in 2026. thosaigh sé an tionscadal anuraidh mar go raibh sé ag iarraidh an dá ábhar is mó a bhfuil grá aige dóibh, an Ghaeilge agus cúrsaí forbartha ar líne, a thabhairt le chéile in aon áit amháin. Thosaigh sé an tionscadal in 2025 mar go raibh sé ag iarraidh an dá ábhar is mó a bhfuil grá aige dóibh, an Ghaeilge agus cúrsaí forbartha ar líne, a thabhairt le chéile in aon áit amháin.
Tá sé mar sprioc ag an chomhlacht ‘Busy Little Pixels’ teicneolaíocht a thógáil do theangacha mionlaigh, do theangacha atá faoi ghannionadaíocht, agus do theangacha nach mbíonn spás ceart acu i saol digiteach an lae inniu agus gurbh é Cogar an chéad sampla de seo.
== Féach freisin ==
[[X (líonra sóisialta)|X]], [[Facebook]], [[Bluesky]], [[Mastodon (bogearraí)|Mastodon]] ...
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:An Ghaeilge]]
[[Catagóir:Twitter]]
[[Catagóir:Meáin shóisialta]]
[[Catagóir:Aipeanna Gaeilge]]
jae12qtzv574fpxqmghia7rqpz6mbdt
1314271
1314270
2026-05-19T23:17:31Z
TGcoa
21229
1314271
wikitext
text/x-wiki
Ardán sóisialta agus aip do phobal na Gaeilge ar líne is ea '''Cogar'''. Bunaíodh é i mí Aibreáin 2026. Bionn úsáideoirí ag cogarnaí agus ag athchogarnaí ar Cogar; is féidir scríobh, postáil, comhrá a dhéanamh le daoine, pobail a aimsiú agus go leor eile a dhéanamh. Tá Cogar ar fáil ar an App Store agus ar Google Play.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cogar-ardan-soisialta-ur-do-phobal-na-gaeilge-beo-ar-line/|teideal=‘Cogar’ – ardán sóisialta úr do phobal na Gaeilge beo ar líne|údar=Darren Ó Dubhgáin|dáta=19 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-19}}</ref>
Tá Cogar á fhorbairt ag Cogar Teicneolaíochta Teoranta le ceadúnas bogearraí agus táirgí ón chomhlacht ‘Busy Little Pixles’. Is é Ronán Ó Laoire, Cruthaitheoir Cogar, an t-aon duine atá páirteach sa tionscadal in 2026. thosaigh sé an tionscadal anuraidh mar go raibh sé ag iarraidh an dá ábhar is mó a bhfuil grá aige dóibh, an Ghaeilge agus cúrsaí forbartha ar líne, a thabhairt le chéile in aon áit amháin. Thosaigh sé an tionscadal in 2025 mar go raibh sé ag iarraidh an dá ábhar is mó a bhfuil grá aige dóibh, an Ghaeilge agus cúrsaí forbartha ar líne, a thabhairt le chéile in aon áit amháin.
Tá sé mar sprioc ag an chomhlacht ‘Busy Little Pixels’<ref>{{Lua idirlín|url=https://busylittlepixels.com/|teideal=Busy Little Pixels {{!}} Creating innovative digital solutions with passion, precision...and a little touch of magic.|údar=Ronan O'Leary|language=ga|work=Busy Little Pixels|dátarochtana=2026-05-19}}</ref> teicneolaíocht a thógáil do theangacha mionlaigh, do theangacha atá faoi ghannionadaíocht, agus do theangacha nach mbíonn spás ceart acu i saol digiteach an lae inniu.<ref name=":0" />
== Féach freisin ==
[[X (líonra sóisialta)|X]], [[Facebook]], [[Bluesky]], [[Mastodon (bogearraí)|Mastodon]] ...
== Naisc sheachtracha ==
* [https://busylittlepixels.com/ga Busy Little Pixels]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:An Ghaeilge]]
[[Catagóir:Twitter]]
[[Catagóir:Meáin shóisialta]]
[[Catagóir:Aipeanna Gaeilge]]
92dmqdufxpgj0e0v3xi7ytk8kq8vy5b
1314281
1314271
2026-05-20T08:11:07Z
TGcoa
21229
1314281
wikitext
text/x-wiki
Ardán sóisialta agus aip do phobal na Gaeilge ar líne is ea '''Cogar'''. Bunaíodh é i mí Aibreáin 2026. Bionn úsáideoirí ag "cogarnaí" agus ag "athchogarnaí" ar 'Cogar'; is féidir scríobh, postáil, comhrá a dhéanamh le daoine, pobail a aimsiú agus go leor eile a dhéanamh. Spreagann sé comhráite bríocha, nascanna domhanda, agus úsáid laethúil na teanga — in Éirinn agus i gcéin. Tá Cogar ar fáil ar an App Store agus ar Google Play.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cogar-ardan-soisialta-ur-do-phobal-na-gaeilge-beo-ar-line/|teideal=‘Cogar’ – ardán sóisialta úr do phobal na Gaeilge beo ar líne|údar=Darren Ó Dubhgáin|dáta=19 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-19}}</ref>
Tá Cogar á fhorbairt ag Cogar Teicneolaíochta Teoranta le ceadúnas bogearraí agus táirgí ón chomhlacht ‘Busy Little Pixles’. Is é Ronán Ó Laoire, Cruthaitheoir Cogar, an t-aon duine atá páirteach sa tionscadal in 2026. Thosaigh sé an tionscadal in 2025 mar go raibh sé ag iarraidh an dá ábhar is mó a bhfuil grá aige dóibh, an Ghaeilge agus cúrsaí forbartha ar líne, a thabhairt le chéile in aon áit amháin.
Tá sé mar sprioc ag an chomhlacht ‘Busy Little Pixels’<ref>{{Lua idirlín|url=https://busylittlepixels.com/|teideal=Busy Little Pixels {{!}} Creating innovative digital solutions with passion, precision...and a little touch of magic.|údar=Ronan O'Leary|language=ga|work=Busy Little Pixels|dátarochtana=2026-05-19}}</ref> teicneolaíocht a thógáil do theangacha mionlaigh, do theangacha atá faoi ghannionadaíocht, agus do theangacha nach mbíonn spás ceart acu i saol digiteach an lae inniu.<ref name=":0" />
== Féach freisin ==
[[X (líonra sóisialta)|X]], [[Facebook]], [[Bluesky]], [[Mastodon (bogearraí)|Mastodon]] ...
== Naisc sheachtracha ==
* [https://busylittlepixels.com/ga Busy Little Pixels]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:An Ghaeilge]]
[[Catagóir:Twitter]]
[[Catagóir:Meáin shóisialta]]
[[Catagóir:Aipeanna Gaeilge]]
5n3kq472s39ku6lhjaio4h7a6i7nvlr