Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4175 1314556 1314467 2026-05-21T15:05:43Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314556 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=Éireannach}} [[Polaiteoir]] i d[[Tuaisceart Éireann]] is ea '''Mark Durkan''' (rugadh ar an [[26 Meitheamh]] [[1960]] é) a bhíodh ina cheannaire ar [[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre|Pháirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (SDLP)]] ó 2001 go 2010. Sular cuireadh [[Tionól Thuaisceart Éireann]] ar fionraí, bhí sé ina LeasChéad-Aire. Tá Durkan ina Fheisire do [[An Feabhal (toghlach)|thoghlach an Fheabhail]], an suíochán céanna a bhí ag John Hume roimh ré. Choiméad sé a shuíochán in Ollthoghchán na Breataine 2005 d'ainneoin brú láidre de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]] agus an gabháil go bhuaigh Sinn Féin an suíochán. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ni}} {{DEFAULTSORT:Durkan, Mark}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1960]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí rialtais]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh]] [[Catagóir:An Feabhal (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Comhaltaí den Chéad Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (1998-2003)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhoire]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]] [[Catagóir:Sóisialaithe Éireannacha]] gaqr33u1mfe37pm54ng9080wn2pktuh 0 4639 1314535 1251122 2026-05-21T14:26:58Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314535 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Liam Tomás Mac Cosgair,''' nó '''W.T. Cosgrave''' ([[6 Meitheamh]] [[1880]] – [[16 Samhain]] [[1965]]) an chéad Uachtarán ar Ard-Chomhairle [[Saorstát Éireann|Shaorstát Éireann]] ó 1922 go 1932. Throid Mac Cosgair le linn [[Éirí Amach 1916]] agus bhí sé ina [[Aire Rialtais|aire rialtais]] sa Chéad agus sa Dara [[Dáil Éireann|Dáil]]. == 1922 == Goineadh an [[Mícheál Ó Coileáin|Coileánach]] go marfach an [[22 Lúnasa]] [[1922]] agus ceapadh Mac Cosgair ina Chathaoirleach ar an [[Rialtas]] Sealadach. An [[9 Meán Fómhair]] [[1922]], toghadh LT Mac Cosgair mar Uachtarán ar an Tríú [[Dáil Éireann|Dáil]], in éagmais na beirte príomhcheannairí ar pháirtí [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar thaobh an Chonartha ([[Art Ó Gríofa]] agus an [[Mícheál Ó Coileáin|Coileánach]]).<ref>{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=Decade-of-Centenaries|údar=centenaries.ucd.ie|dáta=2016|dátarochtana=2020}}</ref> An [[6 Nollaig]] [[1922]], bunaíodh [[Saorstát Éireann]] agus ghlac an Rialtas le forálacha an Chonartha Angla-Éireannaigh agus rinneadh tiarnas de chuid Impireacht na Breataine d’Éirinn go hoifigiúil. Ceapadh LT Mac Cosgair ina Uachtarán ar Ard-Chomhairle Shaorstát Éireann. == 1923-1932 == [[27 Lúnasa]] [[1923]]: Bhuaigh [[Cumann na nGaedheal]], an páirtí a d’eascair as eite Shinn Féin a bhí ar thaobh an Chonartha, an chéad olltoghchán i Saorstát Éireann. Ghnóthaigh páirtí LT Mac Cosgair 63 shuíochán agus [[Éamon de Valera|Éamonn de Valéra]] 44. Staon ionadaithe Shinn Féin [[Éamon de Valera|de Valéra]] ó shuí sa Dáil go dtí 1927. An [[10 Meán Fómhair]] [[1923]], ghlac [[Saorstát Éireann]] ballraíocht i gConradh na Náisiún. Threoraigh LT Mac Cosgair toscaireacht Éireannach sa Ghinéiv, mar a nglacadh le ballraíocht an tSaorstáit i gConradh na Náisiún. Dhearbhaigh sé sin go raibh aitheantas idirnáisiúnta ar stádas an tSaorstáit. Rinneadh é a atoghadh ina Uachtarán ar an Ard-Chomhairle i 1927.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1927-10-11/3|teideal=NOMINATION OF PRESIDENT OF THE EXECUTIVE COUNCIL – Dáil Éireann (6th Dáil) – Tuesday, 11 Oct 1927 – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=1927-10-11|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2020-11-16}}</ref> == 1933 ar aghaidh == Bhí Mac Cosgair ina cheannaire ar [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]] go dtí go ndeachaigh siad le chéile leis an [[Lár-Pháirtí Náisiúnta|Lár-Pháirtí]] agus gluaiseacht na [[Léinte Gorma]]. [[Íomhá:WTCosgrave2.jpg|clé|mion|sna 1930idí ?]] Ar an [[8 Meán Fómhair]] [[1933]], bunaíodh an "United Ireland Party" (Fine Gael níos déanaí). Bhí [[Eoin Ó Dubhthaigh]] i gceannas ar chomhghuaillíocht de pháirtithe ar dtús ([[Cumann na nGaedheal|Cumann na nGael]], [[Lár-Pháirtí Náisiúnta]] agus an Garda Náisiúnta nó na [[Léinte Gorma]]). D'éirigh Mac Cosgair as an uachtaránacht (ní raibh aon suim aige bheith ina uachtarán is cosúil). Bhí iontas agus díomá ar an bpobal ag an am. Bhí Mac Cosgair ina cheannaire ar [[Fine Gael|Fhine Gael]] tar éis dhíbirt Eoin Uí Dhubhthaigh. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Buirg Chorcaí (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i mBuirg Chorcaí (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Catagóir:Buirg Chorcaí (Dáilcheantar)]] {{Taoisigh na hÉireann}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 9ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 11ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Mac Cosgair, Liam Tomás}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] [[Catagóir:Básanna i 1965]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Ceannairí Fhine Gael]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Cheatharlach]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Chainnigh]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Taoisigh na hÉireann]] 0ol45ujv3jg7jcog95qjly8lbwlovmz 1314536 1314535 2026-05-21T14:28:54Z Seachránaí 53315 1314536 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Liam Tomás Mac Cosgair,''' nó '''W.T. Cosgrave''' ([[6 Meitheamh]] [[1880]] – [[16 Samhain]] [[1965]]) an chéad Uachtarán ar Ard-Chomhairle [[Saorstát Éireann|Shaorstát Éireann]] ó 1922 go 1932. Throid Mac Cosgair le linn [[Éirí Amach 1916]] agus bhí sé ina [[Aire Rialtais|aire rialtais]] sa Chéad agus sa Dara [[Dáil Éireann|Dáil]]. == 1922 == Goineadh an [[Mícheál Ó Coileáin|Coileánach]] go marfach an [[22 Lúnasa]] [[1922]] agus ceapadh Mac Cosgair ina Chathaoirleach ar an [[Rialtas]] Sealadach. An [[9 Meán Fómhair]] [[1922]], toghadh LT Mac Cosgair mar Uachtarán ar an Tríú [[Dáil Éireann|Dáil]], in éagmais na beirte príomhcheannairí ar pháirtí [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar thaobh an Chonartha ([[Art Ó Gríofa]] agus an [[Mícheál Ó Coileáin|Coileánach]]).<ref>{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=Decade-of-Centenaries|údar=centenaries.ucd.ie|dáta=2016|dátarochtana=2020}}</ref> An [[6 Nollaig]] [[1922]], bunaíodh [[Saorstát Éireann]] agus ghlac an Rialtas le forálacha an Chonartha Angla-Éireannaigh agus rinneadh tiarnas de chuid Impireacht na Breataine d’Éirinn go hoifigiúil. Ceapadh LT Mac Cosgair ina Uachtarán ar Ard-Chomhairle Shaorstát Éireann. == 1923-1932 == [[27 Lúnasa]] [[1923]]: Bhuaigh [[Cumann na nGaedheal]], an páirtí a d’eascair as eite Shinn Féin a bhí ar thaobh an Chonartha, an chéad olltoghchán i Saorstát Éireann. Ghnóthaigh páirtí LT Mac Cosgair 63 shuíochán agus [[Éamon de Valera|Éamonn de Valéra]] 44. Staon ionadaithe Shinn Féin [[Éamon de Valera|de Valéra]] ó shuí sa Dáil go dtí 1927. An [[10 Meán Fómhair]] [[1923]], ghlac [[Saorstát Éireann]] ballraíocht i gConradh na Náisiún. Threoraigh LT Mac Cosgair toscaireacht Éireannach sa Ghinéiv, mar a nglacadh le ballraíocht an tSaorstáit i gConradh na Náisiún. Dhearbhaigh sé sin go raibh aitheantas idirnáisiúnta ar stádas an tSaorstáit. Rinneadh é a atoghadh ina Uachtarán ar an Ard-Chomhairle i 1927.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1927-10-11/3|teideal=NOMINATION OF PRESIDENT OF THE EXECUTIVE COUNCIL – Dáil Éireann (6th Dáil) – Tuesday, 11 Oct 1927 – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=1927-10-11|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2020-11-16}}</ref> == 1933 ar aghaidh == Bhí Mac Cosgair ina cheannaire ar [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]] go dtí go ndeachaigh siad le chéile leis an [[Lár-Pháirtí Náisiúnta|Lár-Pháirtí]] agus gluaiseacht na [[Léinte Gorma]]. [[Íomhá:WTCosgrave2.jpg|clé|mion|sna 1930idí ?]] Ar an [[8 Meán Fómhair]] [[1933]], bunaíodh an "United Ireland Party" (Fine Gael níos déanaí). Bhí [[Eoin Ó Dubhthaigh]] i gceannas ar chomhghuaillíocht de pháirtithe ar dtús ([[Cumann na nGaedheal|Cumann na nGael]], [[Lár-Pháirtí Náisiúnta]] agus an Garda Náisiúnta nó na [[Léinte Gorma]]). D'éirigh Mac Cosgair as an uachtaránacht (ní raibh aon suim aige bheith ina uachtarán is cosúil). Bhí iontas agus díomá ar an bpobal ag an am. Bhí Mac Cosgair ina cheannaire ar [[Fine Gael|Fhine Gael]] tar éis dhíbirt Eoin Uí Dhubhthaigh. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Buirg Chorcaí (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i mBuirg Chorcaí (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Catagóir:Buirg Chorcaí (Dáilcheantar)]] {{Taoisigh na hÉireann}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 9ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 11ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Mac Cosgair, Liam Tomás}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] [[Catagóir:Básanna i 1965]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Catagóir:Buirg Chorcaí (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Ceannairí Fhine Gael]] [[Catagóir:Ceatharlach–Cill Chainnigh (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Taoisigh na hÉireann]] 1l8g6fofhpltgbdgqqapstx68dotygs 0 5577 1314648 1266824 2026-05-22T09:53:54Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1314648 wikitext text/x-wiki {{Bealtaine}} Is é an '''21 Bealtaine''' an 142ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 143ú lá i mbliain bhisigh. Tá 223 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[California]] - Lá Harvey Milk * [[Poblacht Éimin|Éimin]] - Lá Náisiúnta * [[An Pholainn]] - Féile Chorp Chríost == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1798]] — [[Alexander McDonnell]], imreoir fichille Éireannach (b. [[1835]]) * [[1813]] — [[Richard Wagner]], cumadóir Gearmánach (b.[[1882]]) * [[1844]] — [[Mary Cassatt]], ealaíontóir Meiriceánach (b.[[1926]]) * [[1859]] — [[Arthur Conan Doyle]], Scríbhneoir (b. [[1930]]) * [[1870]] — [[Eva Gore-Booth]], scríbhneoir agus gníomhaí Éireannach (b. [[1926]]) * [[1880]] — [[Ernest Oppenheimer]], fear gnó as an Afraic Theas (b .[[1957]]) * [[1885]] — [[Giacomo Matteotti]], polaiteoir Iodálach (b. [[1924]]) * [[1902]] — [[Donald Caskie]], ministir de chuid Eaglais na hAlban (b. [[1983]]) * [[1907]] — [[Laurence Olivier]], aisteoir Sasanach (b.[[1989]]) * [[1920]] — [[Oliver J. Flanagan]], polaiteoir Éireannach (b. [[1987]]) * [[1930]] — [[Harvey Milk]], Polaiteoir Meiriceánach (b. [[1978]]) * [[1932]] — [[Tavo Burat]], iriseoir agus scríbhneoir Iodálach (b. [[2009]]) * [[1946]] — [[George Best]], imreoir sacair (b.[[2005]]) * [[1947]] — [[Seán Ó Neachtain]], polaiteoir Éireannach * [[1955]] — [[Mary Black]], amhránaí * [[1957]] — [[Lisa Murkowski]], polaiteoir Meiriceánach * [[1959]] — [[Morrissey]], ceoltóir Sasanach * [[1968]] — [[Graham Linehan]], scríbhneoir teilifíse Éireannach * [[1977]] — [[Seán Óg Ó hAilpín]], iománaí * [[1978]] — [[Katie Price]], bean ghnó, mainicín agus réalt teilifíse * [[1983]] — [[Darragh Ó Sé]], peileadóir * [[1986]] — [[Oleksiy Torokhtiy|Олексій Павлович Торохтій]], tógálaí meáchain Oilimpeach * [[1987]] — [[Novak Đoković]], imreoir leadóige == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[337]] — [[Constantine a hAon, Impire na Róimhe|Constantine a hAon]], Impire na Róimhe (r.~272) * [[1667]] — [[Pápa Alastar VII]] (r. [[1599]]) * [[1746]] — [[Thomas Southerne]], drámadóir Éireannach (r.[[1660]]) * [[1802]] — [[Martha Washington]], bean chéile George Washington agus an chéad Chéad-Bhean ar na Stát Aontaithe (r. [[1731]]) * [[1849]] — [[Maria Edgeworth]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1767]]) * [[1885]] — [[Victor Hugo]], úrscéalaí, file, drámadóir agus státaire (r.[[1802]]) * [[1910]] — [[Mary Kelly]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1826]]) * [[1930]] — [[Samuel O'Flaherty]], polaiteoir Éireannach (r. [[1894]]) * [[1932]] — [[Lady Gregory]], drámadóir (r.[[1852]]) * [[1956]] — [[Walther Kossel]], fisiceoir Gearmánach (r. [[1888]]) * [[1983]] — [[Albert Claude]], bitheolaí (r. [[1899]]) * [[1987]] — [[Paddy Belton]], polaiteoir Éireannach (r. [[1926]]) * [[1988]] — [[Giorgio Almirante]], iriseoir agus polaiteoir Iodálach (r. [[1914]]) * [[1990]] — [[Rocky Graziano]], dornálaí (r.[[1919]]) * [[1997]] — [[Alfred Day Hershey]], ceimiceoir Meiriceánach (r. [[1908]]) * [[2018]] — [[Philip Roth]], úrscéalaí Meiriceánach (r. [[1933]]) * [[2022]] — [[Dervla Murphy]], rothaí agus scríbhneoir Éireannach (r. [[1931]]) == Tarluithe eile == * [[1377]] - D'eisigh [[Pápa Gréagóir XI]] cúig bhulla de chuid an Phápa leis na teagasca de chuid [[John Wycliffe]] a cháineadh * [[1455]] - Thosaigh [[Cogadh na Rósanna]] * [[1807]] - Dhíotáil ardghiúiré [[Aaron Burr]], iar[[Leasuachtaráin na Stát Aontaithe|leasuachtarán]], i dtréas * [[1906]] - Fuair [[Deartháireacha Wright]] paitinn do a "[[Eitleán|meaisín eitilte]]" * [[1942]] - Chuaigh [[Meicsiceo]] sa [[Dara Cogadh Domhanda]] leis na [[Comhghuaillithe]] * [[1957]] - D'fhormheas rialtas na hAfraice Theas [[Cinedheighilt|scaradh ciniúil]] in ollscoileanna. * [[1972]] - Ghlac ''Ceylon'' le bunreacht nua, d'éirigh sé ina Phoblacht agus d'athainmnigh sé é féin mar [[Srí Lanca]] * [[1981]] - Gearradh príosún saoil ar [[Peter Sutcliffe]] (''Yorkshire Ripper'') as 12 bean a [[dúnmharú|dhúnmharú]] * [[1987]] - Thosaigh an chéad [[Corn an Domhain sa Rugbaí 1987|Chorn an Domhain sa Rugbaí]]. * [[1990]] - Aontaíodh Éimin Thuaidh agus Theas mar sin bunaíodh [[Poblacht Éimin]] * [[1992]] - Chuaigh [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin]], [[An Chróit]] agus [[An tSlóivéin]] isteach s[[na Náisiúin Aontaithe]] * [[2013]] - Maraigh beirt antoisceach Ioslamacha [[Dúnmharú Lee Rigby|fiúsailéir Lee Rigby]] in [[Woolwich]], [[Sasana]] * [[2015]] - Rinne [[Poblacht na hÉireann]] [[34ú leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2015|dleathach]] [[pósadh comhghnéis]]. * [[2017]] - [[Buamáil Manchester Arena (2017)|Phléasc buama i bhforhalla Manchester Arena]], tar éis ceolchoirm [[Ariana Grande]]. * [[2017]] - Thug [[Donald Trump]] cuairt ar [[Teampall an Tuama Naofa|Theampall an Tuama Naofa]] agus d'éirigh sé ina chéad [[Uachtarán na Stát Aontaithe|uachtarán reatha Mheiriceá]] dul chuig an Bhalla Thiar <!-- idirvicí--> [[Catagóir:Dátaí|0522]] [[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 22]] lczta8ynepb7arui8qhpnwcqesv2yuu 0 8512 1314533 1229064 2026-05-21T14:07:10Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314533 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} '''Bealarúisis''' nó ''Bílearúisis'' - teanga Shlavach Oirthearach a labhraítear sa [[An Bhealarúis|Bhealarúis]] agus i gceantair áirithe na [[an Liotuáin|Liotuáine]] agus na [[an Pholainn|Polainne]]. Ós rud é nach bhfuil teorainn na dteangacha róshoiléir, is gnách canúintí gaolmhara sa [[An Rúis|Rúis]] nó san [[An Úcráin|Úcráin]] a láimhseáil mar chanúintí [[An Rúisis|Rúisise]] agus [[An Úcráinis|Úcráinise]]. [[File:WIKITONGUES- Uladzislau speaking Belarusian.webm|thumb|right|250px|An Bhealarúisis]] == Stair == I mblianta tosaigh Aontas na Polainne agus na Liotuáine, ba nós "Liotuáinis" a thabhairt ar na canúintí Slavacha Oirthearacha a bhí á labhairt sa leath Liotuánach den Aontas, nó bhí cainteoirí na gcanúintí seo i bhfad níos líonmhaire san Aontas ná cainteoirí na fíor-[[An Liotuáinis|Liotuáinise]], nach teanga Shlavach í ar aon nós. Bhí Bealarúisis na linne seo, nó "an teanga seansailéireachta Iar-Rúiseach" (''Ruthenian chancellery language''), mar a thugann lucht an léinn Shlavaigh air ó am go ham, in úsáid mar theanga oifigiúil sa Liotuáin, agus bhláthaigh sí mar theanga chultúrtha freisin san tséú haois déag. Sa chéad aois eile, áfach, rinne na cogaí an-ródach ar an Liotuáin, agus ina dhiaidh sin, tháinig teanga na leithe iartharaí den Aontas, an Pholainnis, go mór chun tosaigh mar theanga chultúrtha sa Liotuáin féin, agus an Bhealarúisis agus an Liotuáinis féin ag géilleadh don fhorlámhas cultúrtha agus teanga seo i measc na scothaicmí. San ochtú haois déag, is beag a bhí fágtha de thraidisiún scríbhneoireachta na Bealarúisise, agus ní raibh ann a thuilleadh ach dornán de chanúintí labhartha. Is féidir, mar sin, cás na Bealarúisise a chur i gcomparáid le cás na Gaeilge. Mar sin féin, d'fhan dream beag de mhaithe is de mhóruaisle áitiúla ag baint úsáide as an teanga lena ndlúthpháirtíocht leis an gcosmhuintir a chur in iúl. Tháinig athrú iomlán air seo nuair a thit oirthear na Polainne, is é sin, an Liotuáin agus an Bhealarúis, leis an Rúis, agus an chríochdheighilt ag dul ar an bPolainn i ndeireadh na hochtú haoise déag. B'é an tuiscint oifigiúil a bhí ag údaráis na Rúise ar an scéal nach raibh sa Bhealarúisis ach canuint de chuid na Rúisise, agus í truaillithe le focail iasachta Polainnise. Thairis sin, ní rabhthas ag labhairt mórán Bealarúisise sna cathracha riamh - b'í teanga na tuaithe í sa Bhealarúis féin, agus na cathracha ag roghnú na Polainnise, mura raibh siad ag dul leis an Rúisis in imeacht na mblianta. Níor thosaigh an mórtas cine ná an náisiúnachas ag forbairt sa Bhealarúis ach deireanach go leor, i dtús na fichiú haoise. Roimh réabhlóid na Rúise, áfach, cheadaigh na húdaráis impiriúla sa Rúis teagasc na teanga sna scoileanna, go háirithe mar chuid de liobrálú an pholasaí i leith na dteangacha mionlaigh i ndiaidh thrioblóidí na bliana 1905. Faoi choimirce na nGearmánach, tháinig stát Bealarúiseach ar an bhfód de thoradh an chonartha síochána a shínigh an Ghearmáin leis na Boilséivigh i mBrest-Litovsk. B'í an Bhealarúisis teanga oifigiúil an stáit nua, ach níor mhair sé thar aon bhliain amháin. Ina dhiaidh sin, thit an leath thiar leis an bPolainn agus an leath thoir leis an Rúis Shóivéadach. Rinneadh poblacht Shóivéadach den chuid oirthearach, áfach. Bhí sé de pholasaí ag na húdaráis Shóivéadacha ar dtús cuspóirí na ngluaiseachtaí náisiúnaíocha sna poblachtaí éagsúla a chomhthoghadh agus an teanga áitiúil a chur chun cinn go láidir - ''korenizatsiya/коренизация'' a thugtaí ar an bpolasaí seo as Rúisis, sin le rá, "dúchasú" nó "dúchasaíocht". Sna fichidí, agus an dúchasaíocht faoi lán an tseoil sa Bhealarúis, rinne an teanga an-dul chun cinn, nó tháinig gramadach chaighdeánaithe [[Branisłaǔ Taraškievič]] in úsáid go forleathan, agus cuireadh leabhair na gclasaiceach ar nós [[Jakub Kołas]] agus [[Janka Kupała]] i gcló. Le teacht na dtríochaidí, áfach, tháinig athrú poirt ag an rialtas Sóivéadach. Bhí iartharachas agus idéalachas na mBoilséavach ag géilleadh do leithliseachas agus do pharanóia Stailín, agus é ag déanamh eirligh ar aon duine nó dream a d'fhéadfadh a fhorlámhas a cheistiú faoin am seo. Cuireadh spiaireacht agus "náisiúnachas buirgéiseach" i leith go leor intleachtóirí agus scríbhneoirí Bealarúiseacha, agus an chuid acu nár básaíodh ar an toirt, tugadh go dtí [[GULag|oileánra na gcampaí géibhinn]] iad, áit a bhfuair go leor eile acu bás agus iad á maslú in oibreacha troma na daorbhroide. Is follasach gur buille trom a bhí ann don teanga féin. Thosaigh na Bealarúisigh ag dul leis an Rúisis leis an milleánú faoi "náisiúnachas" a sheachaint, agus iad ag cur a gcuid páistí i scoileanna Rúisise. Thairis sin, caitheadh caighdeán gramadaí Taraškievič i dtraipisí, agus tugadh isteach caighdeán nua, ''Narkomaǔka'', nó caighdeán Choimeasár an Phobail. Seasann an focal Rúisise "narkom" don "narodnyi kommissar", coimeasár an phobail - i dtúsbhlianta an stáit Shóivéadaigh, thugtaí "coimeasáir phobail" ar na hAirí Rialtais. Mar sin, is é atá i gceist le caighdeán an "narkom" ná caighdeán an Aire Oideachais. Bhí graiméar agus litriú an Aire Oideachais níos cosúla leis an Rúisis ná gramadach Taraškievič, agus is follasach go raibh an caighdeán nua seo ceaptha d'aon turas leis na cosúlachtaí idir an Rúisis agus an Bhealarúisis a íosmhéidiú. Inniu féin, tá lucht leanúna an dá leagan den teanga in adharca a chéile. Mar sin, tá dhá leagan Bealarúisise den Vicipéid ann: [http://be.wikipedia.org an ceann sa cheartlitriú Narkomaǔka] agus [http://be-x-old.wikipedia.org an ceann i gcaighdeán Branisłaǔ Taraškievič]. [[Íomhá:Belarus Census 2009 - languages spoken at home Belarusian&Russian.png|thumb|320px|left|Bealarúisis (dearg) mar chéad teanga (2009)]] I ndiaidh an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], cuireadh an leath Pholannach den Bhealarúis leis an mBealarúis Shóivéadach. Anois, bhí an chuid ba mhó de na Bealarúisigh in aon stát amháin, mura raibh ann ach an stát Sóivéadach. Níor chuidigh an t-athrú seo leis an teanga, áfach. D'fhan an Bhealarúisis ag saothrú an bháis faoi thionchar uileghabhálach na Rúisise, go dtí gur tháinig an [[peireastráice]]. B'ansin a cuireadh spéis sa Bhealarúisis arís. Sa bhliain 1990, tháinig rialtas úr náisiúnaíoch i gceannas ar an mBealarúis, agus chrom sé ar an teanga a athbheochan go fairsing. Ní raibh ádh leis na hiarrachtaí, áfach. Bhí cuid mhór de mhuintir na Bealarúise féin den bharúil nach teanga a bhí ann ar aon nós ach canúint, agus í á labhairt ag na trudairí tuaithe. I ndiaidh cheithre bliana, d'éirigh leis na sean-Chumannaigh ruaigeadh a chur ar na náisiúnaithe, agus thosaigh siadsan ag cur na Rúisise chun cinn arís. Tá uachtarán na Bealarúise, Alaksandr Łukašenka, go tréan in aghaidh an náisiúnachais, agus é an-díspeagúil i leith athbheochan na teanga náisiúnta. Mar sin, siúd is go bhfuil an teanga ag cuid mhór de na Bealarúisigh i gcónaí, caithfidh an ghluaiseacht athbheochana oibriú ar chúla téarmaí. == Saintréithe na Bealarúisise == Cosúil leis an Rúisis, déanann an Bhealarúisis an fhuaim ''a'' den ''o'' roimh an siolla faoi bhéim - feiniméan ar a dtugtar ''akańnie'' as Bealarúisis. Ní hamháin go ndéantar ''a'' den ''o'' san fhuaimniú, áfach - is gnách leis an mBealarúisis ''a'' a úsáid sa litriú freisin. Mar sin, scríobhtar an focal "Cumannachas" féin mar ''k'''a'''munizm'' sa Bhealarúisis. Sa chuid is mó de na teangacha Slavacha, tá claontacht chun na consain roimh na gutaí I agus E a chaolú - cosúil leis an nGaeilge. Bíonn siad éagsúil go leor, áfach, maidir le caolú na gconsan déadach D agus T, agus é i bhfad níos láidre sa Pholainnis agus sa Bhealarúisis ná sa Rúisis, rud atá inaitheanta ar an bhfoirm scríofa féin, cf. an focal a chiallaíonn "páistí", ''dzieci'' sa Pholainnis agus sa Bhealarúisis (''дзеці''), ''deti'' (''дети'') sa Rúisis. === Na hAinmfhocail === Tá seacht dtuiseal ag na hainmfhocail sa Bhealarúisis, mar atá, an tuiseal ainmneach, an tuiseal cuspóireach, an tuiseal ginideach, an tuiseal tabharthach, an tuiseal réamhfhoclach nó áitreabhach, an tuiseal ionstraimeach agus an tuiseal gairmeach. Níl ach iarsmaí beaga fágtha den ghairmeach sa Rúisis, go háirithe sa teanga reiligiúnach, ach is tuiseal beo é sa Bhealarúisis é i gcónaí. Ó thaobh na n-ainmfhocal de, is í an difríocht is mó idir an Bhealarúisis agus na teangacha Slavacha a labhraítear timpeall na Bealarúisise ná an dóigh a bhfuil an iarmhír ''-оў/-oŭ'', ''-аў/aŭ'', -''ёў/ioŭ'', -''яў/-iaў'' ag dul i bhfairsinge. Is í an iarmhír a chuirtear le tamhan an ainmfhocail sa ghinideach iolra. Tá iarmhíreanna gaolmhara sa Pholainnis agus sa Rúisis (''-ów'' na Polainnise, ''-ов/ov'' na Rúisise), ach sna teangacha seo, ní chuirtear ach leis na hainmfhocail fhirinscneacha iad. Sa Bhealarúisis, áfach, tá an iarmhír seo coitianta ag na hainmfhocail neamhinscneacha féin, agus í ag dul i bhfairsinge ag na hainmfhocail bhaininscneacha chomh maith, rud a bheadh dodhéanta ar fad sa Rúisis chaighdeánach. === Na Briathra === Maidir leis na briathra, tá dhá ghné acu, an ghné neamhchríochnaithe agus an ghné chríochnaithe, agus iad á n-úsáid ar dhóigh atá sách cosúil leis na teangacha Slavacha eile. Is é sin, tá trí aimsir ag an mbriathar neamhchríochnaithe, mar atá, an aimsir láithreach, an aimsir fháistineach chomhshuite, agus an aimsir chaite. Tugann an aimsir láithreach le fios an rud atá díreach ag tarlú. An aimsir fháistineach chomhshuite, arís, tagraíonn sé d'imeachtaí nó do ghníomhartha sa todhchaí a bheidh ag tarlú, ach ní luaitear aon aidhm leo, agus ní thugtar le fios go mbainfear an aidhm sin amach. Tá an fhoirm seo comhshuite toisc go mbíonn dhá fhocal ann: infinideach an bhriathair agus é ag teacht ar lorg foirmeacha fáistineacha an bhriathair úd "bheith". Ar ndóigh, tráchtann aimsir chaite an bhriathair neamhchríochnaithe ar imeachtaí a bhí ag titim amach, ach arís, ní deirtear, ar sroicheadh aidhm nó cuspóir. Tá dhá aimsir ag na briathra críochnaithe, is é sin, an fáistineach simplí agus an aimsir chaite. Cruthaítear foirmeacha an fháistinigh shimplí trí iarmhíreanna na haimsire láithrí a chur leis an tamhan, ach ós rud é go bhfuil ciall chríochnaithe leis an mbriathar, is í an chiall a bhainfear as na foirmeacha seo ná ciall an ghnímh a chríochnófar (agus a shroichfidh a chuspóir) sa todhchaí. Ar dhóigh cosúil leis, tagraíonn aimsir chaite na gné críochnaithe do ghníomh a críochnaíodh cheana agus a bhain amach a ainm. Tugann gramadóirí áirithe Bealarúiseacha le fios go bhfuil córas na mbriathar níos casta ná sin sa Bhealarúisis, is é sin, go bhfuil aimsir ollfhoirfe sa Bhealarúisis freisin. Níltear ar aon fhocal, an foirm bheo í i gcónaí, nó an bhfuil na gramadóirí seo ag iarraidh béim ar leith a chur ar an difríocht idir an Bhealarúisis agus an Rúisis trí shúil a tharraingt ar fhoirm mharbh nó chanúnach nach gcloistear sa ghnáthchaint. == An Bhealarúisis á cur i gcomparáid leis an bPolainnis agus an Rúisis == Gaeilge: "Heileo, Dia dhuit": * Bealarúisis: Вітаю/Vitaju! * Rúisis: Здравствуйте/Zdravstvuyte * Polainnis: Witam Gaeilge: "Is ea - Ní hea" * Bealarúisis: Так/Tak - Не/Nie * Rúisis: Да/Da - Нет/Net * Polainnis: Tak - Nie Gaeilge: "Go raibh maith agat" * Bealarúisis: Дзякую вам/Dziakuju vam * Rúisis: Спасибо/Spasibo * Polainnis: Dziękuję Gaeilge: "Go seoigh ar fad! Thar barr! Ar fheabhas!" * Bealarúisis: Выдатна/Vydatna; файна/fajna * Rúisis: Отлично/Otlichno * Polainnis: Fajnie == Naisc sheachtracha == * [http://www.pravapis.org/fundamental_belarusian.pdf Uraiceacht na Bealarúisise le Chris Marchant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070820043711/http://www.pravapis.org/fundamental_belarusian.pdf |date=2007-08-20 }} - téacsleabhar Bealarúisise i litriú oifigiúil na Bealarúise (Narkomaǔka). Tá an téacsleabhar seo scríofa i mBéarla, ach tá sé dírithe ar dhaoine a bhfuil Rúisis nó Úcráinis acu cheana féin. * [http://www.pravapis.org Láithreán idirlín as Béarla faoin mBealarúisis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030719133241/http://www.pravapis.org/ |date=2003-07-19 }}, agus go leor ábhar ar fáil ansin saor in aisce. * [http://www.knihi.com Leabharlann Idirlín as Bealarúisis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210404051423/https://knihi.com/ |date=2021-04-04 }}. Tá go leor leabhar Bealarúisise le léamh ar an láithreán seo, ach is í an Bhealarúisis an t-aon teanga amháin a úsáidtear ar an láithreán. * [http://knihi.com/Hierbert_Uels/Vajna_susvietau.html Cogadh na Reann as Bealarúisis] - leagan Bealarúisise de ''[[Cogadh na Reann|Chogadh na Reann]]'' le [[H. G. Wells]], aistrithe ag V. Tamaševič. Sampla den chineál litríochta atá ar fáil ó www.knihi.com. * [http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html Калита И. В. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem, ISBN 978-80-7414-324-3, 2010, 300 s. s. 112-190.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924220713/http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html |date=2020-09-24 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-teanga}} {{DEFAULTSORT:Bhealaruisis, An}} [[Catagóir:Teangacha Slavacha]] [[Catagóir:Teangacha na hEorpa]] [[Catagóir:An Bhealarúis]] axiylv2r6f514yd7g2415rimwjk7tv0 0 9838 1314576 1307161 2026-05-21T16:17:23Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314576 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is poblacht sa [[An Meánoirthear|Mheánoirthear]] í '''an Liobáin''',<ref>{{lang-en|the Lebanon}}</ref> agus í suite ar chósta thoir na [[An Mheánmhuir|Meánmhara]]. Tá teorainneacha na Liobáine le h[[Iosrael]] sa deisceart agus leis [[an tSiria]] san oirthear agus sa tuaisceart. Is í an [[An Araibis|Araibis]] an [[teanga oifigiúil]] agus an teanga is mó a labhraítear. Is í [[Béiriút]] príomhchathair na tíre. Scrios Iosrael cuid mhaith den tír sna 2020idí; féach ar [[Cogadh na hIaráine 2026|Chogadh na hIaráine 2026]] srl. [[Íomhá:Beirutcity.jpg|mion|[[Béiriút]] |clé|220x220px]] [[Íomhá:Downtown Beirut 1974.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: [[Béiriút]] sa "ré órga", 1974]] [[Íomhá:Garden of Forgiveness To Heal Wounds of War.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: "Garden of Forgiveness"<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Garden of Forgiveness|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Garden_of_Forgiveness&oldid=1315846018|journal=Wikipedia|date=2025-10-09|language=en}}</ref>, 2013]] [[Íomhá:360 Video Syrians "Have to Survive Having No Rights" in Lebanon.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: na teifigh sa Ghleann Bekaa in 2016]] [[Íomhá:What happens when a country runs out of water.webm|clé|mion|220x220px|Físeán in 2023: strus maidir le hacmhainní uisce]] [[Íomhá:Lebanese Areas Targeted 7-12 to 7-27.jpg|clé|mion|328x328px|aer ruathair de chuid Iosrael i mí Iúil 2020]] [[Íomhá:SoI-War_23-10-08_IDF_05.webm|clé|mion|220x220px|Físeán - ceantar Har Dov sa Liobáin, 8 Deireadh Fómhair 2023 : bhuail Iosrael láthair de chuid Hezbollah]] [[Íomhá:In Lebanon, Packed Restaurants Hide a Deepening Divide ｜ VOANews.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: an geilleagar in 2023 agus míchothromaíochtaí idir na haicmí sóisialta éagsúla]] == Tíreolaíocht == Tír bheag atá ann, 10,452 km^2, níos lú ná [[Contae an Chláir]], [[Contae Luimnigh]] agus [[Contae Thiobraid Árann|Contae Thiobraid Arainn]] le chéile, agus daonra 6 milliún ann, nó b'fhéidir seacht milliún, na Palaistínigh agus na teifigh as Siria san áireamh. == Stair == Bhí roinnt prionsacht uathrialach i Sliabh Liobáine ó dheireadh na [[16ú haois|séú haois déag]] i leith, faoi réim na n[[Impireacht Otamánach|Otománach]]. '''1920-1974''' Cruthaíodh an stát Liobánach mar atá inniu ann i 1920 nuair a dheighil na húdaráis [[An Fhrainc|Fhrancacha]] amach é ó na críocha de chuid na Siria a tugadh dóibh faoi Shainordú [[Conradh na Náisiún|Chonradh na Náisiún]]. Bhain an stát nua a neamhspleáchas amach sa bhliain 1943. Ionad tábhachtach don chultúr Arabach ba ea an Liobáin. Roimh an Chogadh Chathartha (1975 - 1990) mheall sí scríbhneoirí agus smaointeoirí ón domhan Arabach mar gheall ar an tsaoirse intleachtúil a bhí le blaiseadh inti, tráth a bhí deachtóireachtaí ag cur greim ar fhormhór na bpoblachtaí eile sa réigiún. Bhí neart comhlachtaí foilsitheoireachta agus preas beoga lonnaithe i mBéiriút agus bhí an chathair ina lárionad don cheol fosta. Go dtí tús an chogaidh, bhí sí ar na hionaid tráchtála ba thábhachtaí sa Mheánoirthear, le tionscnamh mór baincéireachta. '''Na Palaistínigh sa Liobáin sa 20ú haois''' I dteannta an daonra Liobánaigh dhúchasaigh bhí thart faoi 400,000 [[An Phalaistín|Palaistíneach]] ina gcónaí sa Liobáin, an formhór mór acu teifigh a díbríodh óna dtír dhúchais nuair a bunaíodh Stát Iosrael sa bhliain 1948. Ní raibh ach cearta an-teoranta acu. Ós rud é go raibh an formhór acu ina [[Ioslam Sunnaíoch|Sunnaígh]] agus iad uile, beag nó mór, i bhfabhar an náisiúnachais, ní raibh na fórsaí polaitíochta Críostúla sásta ariamh na cearta céanna a thabhairt dóibh agus a tugadh do na teifigh Phalaistíneacha sa tSiria nó san [[An Iordáin|Iordáin]]. Dá ainneoin sin, agus mar gheall ar laige an Stáit Liobánaigh, bhí Eagraíocht Fuascailte na Palaistíne in inmhe fórsa míleata suntasach a eagrú sa Liobáin ó dheireadh na [[1960idí]], rud a tháinig salach ar shocracht na tíre. D'éirigh na hairm Phalaistíneacha ina n-ábhar conspóide idir an eite chlé (Moslamach don chuid is mó agus báúil don náisiúnachas Arabach) agus an eite dheis (Márúnach don chuid is mó agus níos meáite ar fhéiniúlacht agus neamhspleáchas Liobánach). '''1975-2004''' D'fhulaing an Liobáin cogadh cathartha fada millteanach ó 1975 go 1990. B'é ionsaí de chuid mhílíste Críostaí na [[Falange|bhFalangach]], an [[13 Aibreán]] [[1975]] (ar bhus a bhí ag iompar sibhialtach Palaistíneach ó agóid) an chéad bheartas de [[Cogadh Sibhialta na Liobáine|Chogadh Sibhialta na Liobáine]]. Bhí cuid den Liobáin faoi fhorghabháil mhíleata Iosraelach ó 1982 go 2000. Rinne Iosrael ionraithe ar an tír i 1978, 1982 agus arís in 2026. Chuir Iosrael léigear ar Bhéiriút in 1982 agus cuireadh iallach ar na fórsaí armtha Palaistíneacha an chathair a fhágáil. Choinnigh Iosrael stráice de dheisceart na tíre faoi fhorghabháil mhíleata go dtí 2000 nuair a tharraing siad amach faoi bhrú ón ghluaiseacht Shíach [[Hizbullah]]. Bhí forlámhas ag an tSiria ar chuid mhór den tír ó 1976 i leith, agus ar gach chuid de nach raibh faoin fhorghabháil Iosraelach ó dheireadh an Chogaidh Shibhialta sa bhliain 1990 go dtí 2005. {{Príomhalt|Buamáil ambasáid na Stát Aontaithe sa bhliain 1983}}{{Príomhalt|Buamáil bheairice Bhéiriút, 1983}} '''2005''' I 2005 dúnmharaíodh iar-Uachtarán Chomhairle na nAirí Rafiq al-Hariri le buama, tar éis dó cur i gcoinne bheartas na Siriach fadú téarma a shocrú do Uachtarán na Poblachta Emíl Lahúd. Dúirt roinnt polaiteoirí Liobánacha gurbh iad na Siriacha a mharaigh an t-iar-Uachtarán. Mar gheall ar agóidí móra i mBéiriút agus brú idirnáisiúnta le linn 2005, tharraing an tSiria a fórsaí armtha agus a seirbhísí slándála as an tír. Thug lucht tacaithe na n-agóidí ''Intifada an Neamhspleáchais'' orthu, agus bháistigh rialtas Mheiriceá, a thug tacaíocht dóibh, ''the Cedar Revolution''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cedar Revolution|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cedar_Revolution&oldid=1341514687|journal=Wikipedia|date=2026-03-03|language=en}}</ref> orthu. === 2020idí === {{Príomhalt|Pléascanna Bhéiriút 2020}}{{Príomhalt|Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí}}{{Príomhalt|Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024}} '''2026''' Thug an [[Cogadh na hIaráine 2026|Cogadh san Iaráin]] leithscéal do Iosrael an ruaig a chur an an daonra i ndeisceart an Liobáine. Ní raibh an rún ag Iosrael, a mhaígh an rialtas, ach an ruaig a chur ar an grúpa míleata Hezbollah, eagraíocht a dtacaíonn an Iaráin leis. Ach thug an cogadh san Iaráin leithscéal do Iosrael chun an Liobáin a scrios. Thug Hezbollah a n-aghaidh ar Iosrael; sna chéad laethanta de mhí an Mhárta, scaoileadh diúracáin agus buaileadh bunáiteanna leis na hIosraelaigh in [[Ardáin Ghóláin]] sa tSiria agus i dtuaisceart Iosrael, gan mórán damáiste. Theilg scairdeitleáin na nIosraelach diúracáin le hionaid éagsúla ar fud na tíre gach lá, na comharsanachtaí Siacha go háirithe i ndeisceart na tíre, ach fiú ceantair cónaithe i lár Bhéiriút.  Buamáil thréan a bhí ann ar cheantar dlúthchónaithe lán d'árasáin agus de shiopaí beaga,  Bhuail buamaí Iosrael lár na príomhchathrach, áit nach bhfuil i ngaobhar dhaingean Hezbollah ó dheas de Bhéiriút.<ref name=":16">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-scortha-maraithe-no-go-gortaithe-sna-hionsaithe-is-deanai-ar-beirut/|teideal=Na scórtha maraithe nó go gortaithe sna hionsaithe is déanaí ar Beirut|dáta=2026-03-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-18}}</ref> Bhuamáil Iosrael an bonneagar sibhialta, áiseanna sláinte, bóithre agus droichid ina measc.<ref name=":9">{{Luaigh foilseachán|title=Ionsaithe tréana á ndéanamh ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0314/1563407-ionsaithe-treana-a-ndeanamh-ar-an-liobain/|date=2026-03-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mhaígh na hIosraelaigh gur ar lucht Hezbollah a bhí a gcuid arm dírithe ach ní raibh a n-amas ró-chruinn.<ref name=":10">{{Luaigh foilseachán|title=Bonneagar na hIaráine á leacú tuilleadh ag Iosrael, Meiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0313/1563219-bonneagar-na-hiaraine-a-leacu-tuilleadh-ag-iosrael-meiricea/|date=2026-03-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chuir Iosrael saighdiúirí thar teorainn isteach i ndeisceart na Liobáine, áit a raibh [[UNIFIL|saighdiúirí na hÉireann ar dualgas síochána leis na Náisiúin Aontaithe]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/achrann-ag-scaipeadh-sa-mheanoirthear-i-ndiaidh-ionsaithe-stait-aontaithe-mheiricea-agus-iosrael-ar-an-iarain/|teideal=Achrann ag scaipeadh sa mheánoirthear i ndiaidh ionsaithe Stáit Aontaithe Mheiriceá agus Iosrael ar an Iaráin|dáta=2026-03-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-03}}</ref> Dúirt Rialtas na Liobáine go raibh 570 duine maraithe ag fórsaí Iosrael sa tír idir 28 Feabhra - 9 Márta agus bhí 760,000 duine curtha as a mbailte.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title='Luach $5.6 billiún d'airm scaoilte ag Meiriceá leis an Iaráin'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0310/1562621-luach-5-6-billun-dairm-scaoilte-ag-meiricea-leis-an-iarain/|date=2026-03-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tugadh "pionós comhchoiteann" ar easáitiú éigeantach an phobail seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/6/israel-extending-gaza-playbook-to-lebanon-charity-warns|teideal=Israel extending ‘Gaza playbook’ to Lebanon, charity warns|údar=Al Jazeera Staff|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-03-11}}</ref> <ref>{{Lua idirlín|url=https://thewire.in/world/the-world-watches-as-israel-destroys-lebanon-implementing-a-doctrine-of-war-crimes|teideal=The World Watches as Israel Destroys Lebanon, Implementing a Doctrine of War Crimes|language=en|work=The Wire|dátarochtana=2026-03-11}}</ref> D'fhoilsigh [[Human Rights Watch]] tuairisc ag léiriú fianaise gur bhain Iosrael leas as an nimh fosfar bán i gceantair ina bhfuil cónaí ar dhaoine i ndeisceart na Liobáine (mar a tharla le linn DF 2023-Bealtaine 2024) (9 Márta).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2026/03/09/lebanon-israel-unlawfully-using-white-phosphorus|teideal=Lebanon: Israel Unlawfully Using White Phosphorus {{!}} Human Rights Watch|dáta=2026-03-09|language=en|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=22 duine maraithe, 117 leonta ag fórsaí Iosrael i mBéiriút|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1011/1474867-22-duine-maraithe-117-leonta-ag-forsai-iosrael-i-mbeiriut/|date=2024-10-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>   Maíodh go raibh  coireanna cogaidh agus coireanna in aghaidh na daonnachta á ndéanamh ag na hIosraelaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167098|teideal=Nearly 700,000 displaced in Lebanon as Middle East crisis escalates {{!}} UN News|dáta=2026-03-09|language=en|work=news.un.org|dátarochtana=2026-03-13|archivedate=2026-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260312032502/https://news.un.org/en/story/2026/03/1167098}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://globalvoices.org/2026/03/12/from-gaza-to-lebanon-and-iran-the-normalization-of-atrocity/|teideal=From Gaza to Lebanon and Iran: The normalization of atrocity|dáta=2026-03-12|language=en|work=Global Voices|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.justsecurity.org/133550/illegality-israels-military-campaign-lebanon/|teideal=The Illegality of Israel’s Military Campaign in Lebanon|údar=Adil Ahmad Haque|dáta=2026-03-11|language=en-US|work=Just Security|dátarochtana=2026-03-13}}</ref>    == An córas polaitiúil == Poblacht dhaonlathach atá inti ina bhfuil ról tábhachtach ag na seicteanna éagsúla lena mbaineann muintir na tíre. B'iad na [[An Chríostaíocht|Críostaithe]] Márúnacha an tseict ba chumhachtaí nuair a cruthaíodh an Liobáin Mhór in 1920, agus iad i bhfabhar ag na húdaráis Fhrancacha. Faoin am chéanna b'iad na [[Ioslam Sunnaíoch|Sunnaígh]] an dara dream ó thaobh cumhachta de agus bhí an tríú áit ag na [[Ioslam Siach|Siacha]]. B'iad na Críostaithe Caitliceacha Gréagacha agus [[Ceartchreidmheachas|Ceartchreidmheacha]] Gréagacha agus na Moslamaigh Dhrúsacha na grúpaí eile ba mhó tábhachta. Mar gheall air sin cuireadh socrú [[polaitíocht]]a, ar a dtugadh an Pact Náisiúnta, ar bun sna 1940idí a gheall post Uachtarán na Poblachta do Chríostaí Marúnach, post Uachtarán Chomhairle na nAirí do Mhoslamach Sunnaíoch, agus post Uachtarán na Parlaiminte do Mhoslamach Siach. Rinneadh socrú a scar suíocháin na Parlaiminte ar bhunús 6:5 idir na seicteanna Críostúla agus na seicteanna Moslamacha fosta. De réir a chéile tháinig nós i bhfeidhm maidir le postanna riaracháin agus postanna míleata a scaradh de réir na seicte fosta. Tháinig athrú ar na socruithe seo i ndiaidh Chogadh Sibhialta na Liobáine a mhair ó 1975 go 1990, nuair a hathscaradh suíocháin na Parlaiminte ar bhunús cothrom idir Críostaithe agus Moslamaigh agus tugadh roinnt cumhachtaí, a bhí ag Uachtarán na Poblachta roimhe sin, don rialtas. Rinneadh a leithéid mar gheall ar an bhorradh suntasach a bhí tagtha ar chion na Moslamach sa daonra, agus cion na Moslamach Siach go háirithe, ó aontaíodh an Pact Náisiúnta an chéad uair. [[Íomhá:45_Inf_Gp_UNIFIL_Ministerial_Review_Curragh_Camp_017_(14122987296).jpg|mion|220x220px|45 Inf Gp UNIFIL, Campa an Churraigh, 2014]] == Éire == Bhí saighdiúirí na hÉireann ar dualgas síochána leis na Náisiúin Aontaithe, [[UNIFIL]], i ndeisceart na Liobáine. {{Príomhalt|UNIFIL}}I dtús Dheireadh Fómhair 2024, bhí an [[Fórsaí Cosanta Iosrael|IDF]] lonnaithe 100 méadar ó ionad faire leis na saighdiúirí Éireannacha. Bhí feachtas forleathan [[imeaglú|imeaglaithe]] ar bun ag Iosrael. D'iarr an tUachtarán [[Joe Biden|Biden]] agus [[António Guterres]] araon ar na hIosraelaigh gan drannadh leis na hÉireannaigh. Ar an 9 Deireadh Fómhair, tharraing saighdiúirí Iosraelacha siar ón áit a raibh na hÓglaigh bunaithe.'''<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|title=Ár ar muin áir sa Liobáin, díbirt agus ocras in Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1014/1475304-ar-ar-muin-air-sa-liobain-dibirt-agus-ocras-in-gaza/|date=2024-10-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Iosraelaigh tarraingthe siar ó ionad faire na nÉireannach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1009/1474384-iosraelaigh-tarraingthe-siar-o-ionad-faire-na-neireannach/|date=2024-10-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Airtléire scaoilte ag Iosraelaigh leis na Náisiúin Aontaithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1010/1474649-airtleire-scaoilte-ag-iosraelaigh-leis-na-naisiuin-aontaithe/|date=2024-10-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>''' == Féach freisin == * [[Cogadh na hIaráine 2026]], [[Hezbollah]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Liobáin, An}} [[Catagóir:An Liobáin|*]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]] [[Catagóir:An Leiveaint]] [[Catagóir:Oirthear na Meánmhara]] [[Catagóir:Poblachtaí]] [[Catagóir:Tíortha na hÁise]] cd5m9e286cop10mwje1gqu74dv5wxs5 0 12042 1314555 1306652 2026-05-21T15:02:18Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314555 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Polaiteoir]], [[Dlí|dlíodóir]] agus [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]] [[Éire]]annach ab ea '''Éamonn Ó Dúgáin''' ([[1874]] - [[6 Meitheamh]] [[1936]]), nó ''Eamonn S. Duggan'' mar a ghlaoitear air as [[Béarla]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://localwiki.org/dl/Eamonn_S_Duggan|teideal=Eamonn S Duggan - Dún Laoghaire - LocalWiki|work=localwiki.org|dátarochtana=2020-06-06|archivedate=2020-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606225332/https://localwiki.org/dl/Eamonn_S_Duggan}}</ref> Bhí sé ina bhall den pháirtí Éireannach [[Sinn Féin]] agus [[Cumann na nGaedheal]] níos déanaí. == Saol == B'as [[Contae na Mí]] é Ó Dúgáin.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.navanhistory.ie/index.php?page=eamon-duggan|teideal=Navan Historical Society - Duggan, Eamon (Patriot & Politician)|work=www.navanhistory.ie|dátarochtana=2020-06-06|archivedate=2016-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160326195620/http://www.navanhistory.ie/index.php?page=eamon-duggan}}</ref> Throid an Dúgánach le linn [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain [[1916]]. Cuireadh faoi ghlas é, ach ligeadh saor é sa bhliain [[1917]] agus chuaigh sé díreach isteach san [[IRB]]. Toghadh é ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] sa [[an Chéad Dáil|Chéad Dáil]] sa bhliain [[1919]]. Bhí an Dúgánach i measc na daoine a shínigh an [[Conradh Angla-Éireannach]] sa bhliain [[1921]]. [[Íomhá:Dun Laoghaire Town Hall (2011).jpg|clé|mion|halla an bhaile, [[Dún Laoghaire]]]] Rinneadh Aire Gnóthaí Baile de i [[rialtas]] an t[[Saorstát Éireann|Saorstáit]] nua. Chaith sé tréimhse ina rúnaí don Aire Cosanta agus an Choiste Fheidhmiúcháin. D'fhan Ó Dúgáin amach as an [[olltoghchán]] sa bhliain [[1933]], ach d'éirigh sé ina sheanadóir i [[Seanad Éireann]]. B'é Ó Dugain an [[Seanad Éireann|Seanadóir]] deireanach a ghlac an mionn dílseachta don Rí sa bhliain 1933 agus é ag dul isteach san [[Oireachtas]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/seanad/1933-03-15/3|teideal=Public Business. - Constitution (Removal of Oath) Bill, 1933—Second Stage. – Seanad Éireann (1931 Seanad) – Wednesday, 15 Mar 1933 – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=1933-03-15|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2020-06-06}}</ref> Fuair an Dúgánach bás gan choinne le linn shlógadh Fhine Gael i halla an bhaile, [[Dún Laoghaire]], [[Baile Átha Cliath]] sa bhliain 1936.<ref>{{Lua idirlín|url=http://treaty.nationalarchives.ie/wp-content/uploads/2011/11/Duggan.pdf|teideal=Duggan, Éamonn John|údar=nationalarchives.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2018-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180424173517/http://treaty.nationalarchives.ie/wp-content/uploads/2011/11/Duggan.pdf}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Ó Dúgáin, Éamonn}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1874]] [[Catagóir:Básanna i 1936]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Sheanad Éireann]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Mí]] t5029622zuuw2lhzwkcma8hhc6kt8jc 0 12077 1314560 1235962 2026-05-21T15:15:22Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314560 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[Polaitíocht|pholaiteoir]] agus [[iriseoir]] [[Éire]]annach as g[[Contae Loch Garman]] é '''Seán Eichingeam''' ({{lang-en|Seán Redmond Etchingham}}), a fuair [[bás]] ar an [[23 Aibreán]] [[1923]]. Bhí aithne ag a lán [[Duine|daoine]] air faoin leasainm ''Patsy'', mar gheall ar an ainm cleite ''Patsy Patrick'' a d'úsáid sé agus é ag scríobh don nuachtán [[Enniscorthy Echo]]. Iar-mharcach gairmiúil a bhí ann chomh maith, agus bhí sé i measc na céad iriseoirí [[Spórt|spóirt]] a bhí gníomhach sa [[tír]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://oakland.edu/Assets/Oakland/oujournal/files-and-documents/19_therising.pdf|teideal=One man's part in the rising|údar=Bill Byrne|dáta=unpublished manuscript entitled “The Tommy. Furlong Story,” written by my uncle, Thomas Furlong|dátarochtana=2021}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/1918-election-your-constituency-4388399-Dec2018/|teideal=Who was your Irish MP in 1918? Here's a list of everyone elected in that historic election|údar=Rónán Duffy|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2021-04-23}}</ref> Ba bhall de [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]], [[Sinn Féin]], [[Conradh na Gaeilge]] agus [[Bráithreachas na Poblachta]] é. == Éirí Amach == Nuair a fuair siad nuacht faoi thús an [[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach]] i m[[Baile Átha Cliath]] sa bhliain [[1916]], bhailigh Eichingeam agus roinnt Óglach eile le chéile in [[Inis Córthaidh]], agus thóg siad cúpla [[Foirgneamh|fhoirgneamh]] agus beairic sa [[Cathair (lonnaíocht)|chathair]]. Ní bhfuair siad an seans troid i gcoinne na Sasanach, mar tháinig an t-ordú ó [[Pádraig Mac Piarais|Phádraig Mac Piarais]] géilleadh a dhéanamh. Níor chreid siad an scéal ar dtús, mar b'iad na Sasanaigh a d'inis an nuacht dóibh. Chuaigh Eichingeam agus Seamus Doyle chun buaileadh leis an bPiarsach i bpríosún, agus ansin bhí siad sásta gur tháinig an t-ordú uaidh. Ghéill siad freisin, agus chaith siad bliain go leith faoi ghlas i [[Sasana]]. Bhí Eichingeam níos sine ná an chuid is mó de na hÓglaigh eile i bPríosún Dartmoor, agus ba bheag nár chailleadh é de bharr an droch[[Bia|bhia]] a bhí acu. D'ainneoin a dhroch-shláinte, ba dhuine coitianta é leis na fir eile. Ligeadh amach é sa bhliain [[1917]]. [[Íomhá:Firstdail.jpg|mion|Céad Dáil. 10 Aibreán 1919. Eichingeam ar chúl - séú líne, ar dheis|clé]] == An Chéad Dáil == Chuaigh Eichingeam ina iarrthóir ó Shinn Féin san olltoghchán sa bhliain [[1918]], ón ndáilcheantar Cill Mhantáin Iarthar. Toghadh é, agus ghlac sé áit sa [[an Chéad Dáil|Chéad Dáil]] sa bhliain [[1919]]. Roghnaíodh é ina Aire Iascaigh i nDara Aireacht na Chéad Dála, agus arís sa Tríú Aireacht. Le linn an g[[Cogadh Angla-Éireannach]], cuireadh é faoi ghlas níos mó ná uair amháin. Toghadh é arís sa bhliain [[1921]], ón ndáil-cheantar [[Loch Garman]]. == Cogadh na gCarad == Bhí sé i gcoinne an [[Conradh Angla-Éireannach]], agus bhí sé gníomhach i gcoinne é sa Dháil agus i bhfeidhmeannach na nÓglach. Cuireadh faoi glas arís é i rith [[Cogadh Cathartha na hÉireann]]. Cuireadh chun báis a chara [[Liam Ó Maoilíosa]]; bhí tionchar uafásach an bású seo air, agus thosaigh a shláinte ag éirí go dona go tapaidh. Cailleadh é níos déanaí sa bhliain chéanna; fuair sé bás le hadhairt i bpríosún.<ref name=":0" /> == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Eichingeam, Seán}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1870]] [[Catagóir:Básanna i 1923]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lucht Chonradh na Gaeilge]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] meu6lknzfci125usft77isocaw6jsjv 0 13445 1314568 1179375 2026-05-21T15:41:10Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314568 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Ba [[Polaitíocht|pholaiteoir]] as [[Tuaisceart na Éireann|Tuaisceart Éireann]] é '''Gerard "Gerry" Fitt''', nó '''Barún Fitt of Bell's Hill''', ([[9 Aibreán]] [[1926]] – [[26 Lúnasa]] [[2005]]). Bhí sé i measc na ndaoine a bhunaigh an SDLP ([[Páirtí Sóisialach Daonlathach an Lucht Oibre]]) sa bhliain 1970.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Gerry Fitt: A Political Chameleon|url=https://books.google.com/books/about/Gerry_Fitt.html?id=I5pnAAAAMAAJ|publisher=Dufour Editions|date=2007|language=en|author=Michael A. Murphy}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.goodreads.com/work/40491834-fighting-fitt-the-gerry-fitt-story|teideal=Fighting Fitt: The Gerry Fitt Story|language=en|work=Goodreads|dátarochtana=2022-08-26}}</ref> == Tús a shaoil == Rugadh Fitt i m[[Béal Feirste]]. Fuair sé a chuid [[Oideachas|oideachais]] ó na m[[Bráithre Críostaí|Bráithre Críostaí.]] Chaith sé na blianta idir 1941 agus 1953 i sheirbhís an [[Cabhlach cogaidh|chabhlaigh]]. Bhíodh cónaí ar Fitt i m[[Bóthar na bhFál]], agus sheas sé mar ionadaí don bhóthar ar son pháirtí lucht oibre sa bhliain 1956. Fuair Paddy Devlin, ó Pháirtí Lucht Oibre na hÉireann an ceann is fearr air, áfach. Sa bhliain 1958, toghadh Fitt do Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste mar bhall de Pháirtí Lucht Oibre na hÉireann. Sa bhliain 1962, bhuaigh sé suíochán i Stormont. San olltoghchán Westminster sa bhliain 1966, bhuaigh Fitt an suíochán in iarthar Bhéal Feirste. == SDLP == [[Íomhá:PalaceOfWestminsterAtNight.jpg|clé|mion|Westminster]] D'úsáid Fitt a shuíochán i Westminster chun fadhbanna i dTuaisceart Éireann a chuir os chomhair na Breataine. Ba MP comhbhraiteach é a bhí i láthair ag an agóid [[cearta daonna]] i n[[Doire]] ar an [[5 Deireadh Fómhair]] [[1968]]. Chloígh [[Constáblacht Ríoga Uladh]] Fitt an lá sin, i measc daoine eile. Thug Fitt tacaíocht do [[Bernadette Devlin]] sa bhliain 1969. [[Íomhá:SDLP logo.svg|clé|mion]] I mí Lúnasa 1970 bhí Fitt mar an chéad cheannaire ar pháirtí nua, [[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre]] ([[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre|SDLP]]). Bunaíodh an SDLP tar éis comhráite sa nGaeltacht i dTír Chonaill idir [[John Hume]], [[Austin Currie]], Paddy O’Hanlon, Paddy Devlin agus Gerry Fitt. Ba é Gerry Fitt an ceannaire mar gurbh é an polaiteoir ba shinsearaí díobh, an t-aon Fheisire Parlaiminte in Westminster ina measc.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuis-cheiliurtha-ag-an-sdlp-agus-iad-50-bliain-ar-an-bhfod/|teideal=Cúis cheiliúrtha ag an SDLP agus iad 50 bliain ar an bhfód|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-08-26}}</ref> Ghlac an SDLP páirt i Westminster (rud nach ndearna [[Sinn Féin]]). == Titim amach == [[Íomhá:House of Lords 2011.jpg|clé|mion|Tiarnaí, Westminster]] Bhí síorcháineadh ar a ceannaireachtaagus b'fhéidir nach raibh bua na ceannaireachta ag Fitt, san áit chontráilte ag an am contráilte.<ref name=":0" /> De réir a chéile, thit Fitt amach lena pháirtí, le náisiúnaigh, agus le [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas]] na Breataine. Sa bhliain 1979 staon Fitt ó vóta tábhachtach i Westminster; thit an rialtas [[Lucht oibre|Lucht Oibre]] as chumhacht agus tháinig [[Margaret Thatcher]] agus na [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Toraithe]] isteach. Sa bhliain 1980 cuireadh [[John Hume]] ina áit mar cheannaire, agus d'fhág Fitt an páirtí. Sa bhliain 1981 bhí Fitt in aghaidh na [[Stailc ocrais 1981|Stailceanna ocrais]] sa [[An Cheis Fhada|phríosún Maze]] i m[[Béal Feirste]]. I mí na Bealtaine na bliana 1983, chaill Fitt a shuíochán do [[Gerry Adams]]. Fuair Fitt bás ar an [[26 Lúnasa]] [[2005]], 79 bliain d'aois, de bharr galair [[croí]]. Bhí ceathrar iníon aige. == Féach freisin   == ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Fitt, Gerry}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1926]] [[Catagóir:Básanna in 2005]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Sóisialaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] pxgy4e347vf3ju3v7e2zvhubx37l6qe 0 20202 1314658 1206461 2026-05-22T11:28:16Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314658 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca_Sonraí_Duine}} Is ea amhránaí, cumadóir ceoil agus aisteoir '''Dolly Rebecca Parton''' ([[19 Eanáir]] [[1946]], in [[Sevierville, Tennessee|Sevierville]], [[Tennessee]], [[SAM|Stáit Aontaithe]]). == Dioscliosta == {| class="wikitable" width=50% |- ! rowspan="2"| Bliain ! rowspan="2"| Albam ! colspan="3"| Cairteanna<ref name="DollyPartonAHistory">{{Lua idirlín |url=http://www.lpdiscography.cz/p/Parton/parton2.htm |teideal=LP Discography - Dolly Parton Discography |dátarochtana=2009-01-25 |archivedate=2008-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210164734/http://www.lpdiscography.cz/p/Parton/parton2.htm }}</ref> ! colspan="2"| Teastais ! rowspan="2"| Lipéad |- style="font-size:smaller;" ! width="45"| [[Stáit Aontaithe|US Country]] ! width="45"| [[Stáit Aontaithe|US 200]] ! width="45"| [[An Ríocht Aontaithe|RA]] ! <small>[[Stáit Aontaithe|SAM]]</small><ref name="DollyPartonASearch">[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=Dolly%20Parton&format=ALBUM&go=Search&perPage=50 RIAA Gold and Platinum Search for albums by Dolly Parton]</ref> ! <small>[[Ceanada|CDA]]</small><ref name="DollyPartonCRIA">{{Lua idirlín |url=http://www.cria.ca/cert_db_search.php |teideal=CRIA Certification Database |dátarochtana=2009-01-25 |archivedate=2016-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160111074458/http://www.cria.ca/cert_db_search.php }}</ref> |- | 1967 | align="left"| ''[[Hello, I'm Dolly]]'' | 11 | — | — | — | — | Monument |- | 1968 | align="left"| ''[[Just Because I'm a Woman (1968 album)|Just Because I'm a Woman]]'' | 22 | — | — | — | — | rowspan="26"| RCA |- | rowspan="2"| 1969 | align="left"| ''[[In the Good Old Days (When Times Were Bad)]]'' | 15 | — | — | — | — |- | align="left"| ''[[My Blue Ridge Mountain Boy]]'' | 6 | 194 | — | — | — |- | 1970 | align="left"| ''[[The Fairest of Them All (Dolly Parton album)|The Fairest of Them All]]'' | 13 | — | — | — | — |- | rowspan="3"| 1971 | align="left"| ''[[Golden Streets of Glory]]'' | 22 | — | — | — | — |- | align="left"| ''[[Joshua (Dolly Parton album)|Joshua]]'' | 16 | 198 | — | — | — |- | align="left"| ''[[Coat of Many Colors]]'' | 7 | — | — | — | — |- | rowspan="2"| 1972 | align="left"| ''[[Touch Your Woman]]'' | 19 | — | — | — | — |- | align="left"| ''[[My Favorite Songwriter: Porter Wagoner]]'' | 33 | — | — | — | — |- | rowspan="2"| 1973 | align="left"| ''[[My Tennessee Mountain Home]]'' | 19 | — | — | — | — |- | align="left"| ''[[Bubbling Over]]'' | 14 | — | — | — | — |- | rowspan="2"| 1974 | align="left"| ''[[Jolene (album)|Jolene]]'' | 6 | — | — | — | — |- | align="left"| ''[[Love Is Like a Butterfly]]'' | 7 | — | — | — | — |- | rowspan="2"| 1975 | align="left"| ''[[The Bargain Store]]'' | 9 | — | — | — | — |- | align="left"| ''[[Dolly: The Seeker/We Used To]]'' | 14 | — | — | — | — |- | 1976 | align="left"| ''[[All I Can Do]]'' | 3 | — | — | — | — |- | rowspan="2"| 1977 | align="left"| ''[[New Harvest - First Gathering|New Harvest... First Gathering]]'' | 1 | 71 | — | — | — |- | align="left"| ''[[Here You Come Again]]'' | 1 | 20 | — | Platanam | Ór |- | 1978 | align="left"| ''[[Heartbreaker (Dolly Parton album)|Heartbreaker]]'' | 1 | 27 | — | Ór | Ór |- | 1979 | align="left"| ''[[Great Balls of Fire (Dolly Parton album)|Great Balls of Fire]]'' | 4 | 40 | — | Ór | — |- | rowspan="2"| 1980 | align="left"| ''[[Dolly, Dolly, Dolly]]'' | 7 | 71 | — | — | — |- | align="left"| ''[[9 to 5 and Odd Jobs]]'' | 1 | 11 | — | Ór | Ór |- | 1982 | align="left"| ''[[Heartbreak Express]]'' | 5 | 106 | — | — | — |- | 1983 | align="left"| ''[[Burlap & Satin]]'' | 5 | 127 | — | — | — |- | 1984 | align="left"| ''[[The Great Pretender (Dolly Parton album)|The Great Pretender]]' | 7 | 73 | — | — | — |- | 1985 | align="left"| ''[[Real Love (Dolly Parton album)|Real Love]]'' | 9 | — | — | — | — |- | 1987 | align="left"| ''[[Rainbow (Dolly Parton album)|Rainbow]]'' | 18 | 153 | — | — | — | rowspan="6"| Columbia |- | 1989 | align="left"| ''[[White Limozeen]]'' | 3 | — | — | Ór | — |- | 1990 | align="left"| ''[[Home for Christmas (Dolly Parton album)|Home for Christmas]]'' | 74 | — | — | Ór | — |- | 1991 | align="left"| ''[[Eagle When She Flies]]'' | 1 | 24 | — | Platanam | Ór |- | 1993 | align="left"| ''[[Slow Dancing with the Moon]]'' | 4 | 16 | — | Platanam | Ór |- | 1995 | align="left"| ''[[Something Special (Dolly Parton album)|Something Special]]'' | 10 | 54 | — | — | — |- | 1996 | align="left"| ''[[Treasures (Dolly Parton album)|Treasures]]'' | 21 | 122 | — | — | — | Rising Tide |- | 1998 | align="left"| ''[[Hungry Again]]'' | 23 | 167 | 41 | — | — | rowspan="2"|Blue Eye/MCA |- | rowspan="2"| 1999 | align="left"| ''[[Precious Memories (Dolly Parton album)|Precious Memories]]'' | — | — | — | — | — |- | align="left"| ''[[The Grass Is Blue]]'' | 24 | 198 | — | — | — | rowspan="5"| Sugar Hill |- | 2001 | align="left"| ''[[Little Sparrow]]'' | 12 | 97 | 30 | — | — |- | 2002 | align="left"| ''[[Halos & Horns]]'' | 4 | 58 | 37 | — | — |- | 2003 | align="left"| ''[[For God and Country (album)|For God and Country]]'' | 23 | 167 | — | — | — |- | 2005 | align="left"| ''[[Those Were the Days (Dolly Parton album)|Those Were the Days]]'' | 9 | 48 | 35 | — | — |- | 2008 | align="left"| ''[[Backwoods Barbie]]'' | 2 | 17 | 35 | — | — | Dolly |- | align="center" colspan="8"| <small>"—" Cuireann sé in iúl nár éirí leis sna cairteanna nó ní bhfuarthas teastas</small> |- |} == Tagairtí == {{reflist}} == Nasc seachtrach == * [http://www.dollypartonmusic.net Suíomh oifigiúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150622025454/http://www.dollypartonmusic.net/ |date=2015-06-22 }} {{síolta ceol}} {{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}} [[Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]] [[Catagóir:Daoine beo]] ezlgzrh70qzwgn4gxzgsex81vfsu9hk 2 24114 1314629 1282942 2026-05-22T04:13:01Z PK2 4904 add user pages for new Wikipedia editions 1314629 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- | [[User:PK2/Clár Dubh|This]] is where my sandbox pages in different languages are |} ;<div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; font-size:85%">My user pages in different languages by language code</div> {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ A |- | [[:ab:User:PK2|User page]] in [[:en:Abkhaz language|Abkhaz]]<br />(code: <code>ab</code>) | [[:ace:User:PK2|User page]] in [[:en:Acehnese language|Acehnese]]<br />(code: <code>ace</code>) | [[:ady:User:PK2|User page]] in [[:en:Adyghe language|Adyghe]]<br />(code: <code>ady</code>) | [[:af:User:PK2|User page]] in [[:en:Afrikaans|Afrikaans]]<br />(code: <code>af</code>) | [[:als:User:PK2|User page]] in [[:en:Alemannic German|Alemannic German]]<br />(code: <code>als</code>) | [[:alt:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Altai language|Southern Altai]]<br />(code: <code>alt</code>) | [[:am:User:PK2|User page]] in [[:en:Amharic|Amharic]]<br />(code: <code>am</code>) | [[:ami:User:PK2|User page]] in [[:en:Amis language|Amis]]<br />(code: <code>ami</code>) | [[:an:User:PK2|User page]] in [[:en:Aragonese language|Aragonese]]<br />(code: <code>an</code>) | [[:ang:User:PK2|User page]] in [[:en:Old English|Old English]]<br />(code: <code>ang</code>) |- | [[:ann:User:PK2|User page]] in [[:en:Obolo language|Obolo]]<br />(code: <code>ann</code>) | [[:anp:User:PK2|User page]] in [[:en:Angika|Angika]]<br />(code: <code>anp</code>) | [[:ar:User:PK2|User page]] in [[:en:Arabic|Arabic]]<br />(code: <code>ar</code>) | [[:arc:User:PK2|User page]] in [[:en:Aramaic|Aramaic]] ([[:en:Syriac language|Syriac]])<br />(code: <code>arc</code>) | [[:ary:User:PK2|User page]] in [[:en:Moroccan Arabic|Moroccan Arabic]]<br />(code: <code>ary</code>) | [[:arz:User:PK2|User page]] in [[:en:Egyptian Arabic|Egyptian Arabic]]<br />(code: <code>arz</code>) | [[:as:User:PK2|User page]] in [[:en:Assamese language|Assamese]]<br />(code: <code>as</code>) | [[:ast:User:PK2|User page]] in [[:en:Asturleonese language|Asturleonese]] ([[:en:Asturian language|Asturian]])<br />(code: <code>ast</code>) | [[:atj:User:PK2|User page]] in [[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]<br />(code: <code>atj</code>) | [[:av:User:PK2|User page]] in [[:en:Avar language|Avar]]<br />(code: <code>av</code>) |- | [[:avk:User:PK2|User page]] in [[:en:Kotava|Kotava]]<br />(code: <code>avk</code>) | [[:awa:User:PK2|User page]] in [[:en:Awadhi language|Awadhi]]<br />(code: <code>awa</code>) | [[:ay:User:PK2|User page]] in [[:en:Aymara language|Aymara]]<br />(code: <code>ay</code>) | [[:az:User:PK2|User page]] in [[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]]<br />(code: <code>az</code>) | [[:azb:User:PK2|User page]] in [[:en:Azerbaijani language#South Azerbaijani|South Azerbaijani]]<br />(code: <code>azb</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ B |- | [[:ba:User:PK2|User page]] in [[:en:Bashkir language|Bashkir]]<br />(code: <code>ba</code>) | [[:ban:User:PK2|User page]] in [[:en:Balinese language|Balinese]]<br />(code: <code>ban</code>) | [[:bar:User:PK2|User page]] in [[:en:Bavarian language|Bavarian]]<br />(code: <code>bar</code>) | [[:bat-smg:User:PK2|User page]] in [[:en:Samogitian language|Samogitian]]<br />(code: <code>bat-smg</code>) | [[:bbc:User:PK2|User page]] in [[:en:Toba Batak language|Toba Batak]]<br />(code: <code>bbc</code>) | [[:bcl:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Bikol|Central Bikol]]<br />(code: <code>bcl</code>) | [[:bdr:User:PK2|User page]] in [[:en:Sama–Bajaw languages|West Coast Bajau]]<br />(code: <code>bdr</code>) | [[:be:User:PK2|User page]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]]<br />(code: <code>be</code>) | [[:be-tarask:User:PK2|User page]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]] ([[:en:Taraškievica|Taraškievica]])<br />(code: <code>be-tarask</code>) | [[:bew:User:PK2|User page]] in [[:en:Betawi language|Betawi]]<br />(code: <code>bew</code>) |- | [[:bg:User:PK2|User page]] in [[:en:Bulgarian language|Bulgarian]]<br />(code: <code>bg</code>) | [[:bh:User:PK2|User page]] in [[:en:Bihari languages|Bihari]] ([[:en:Bhojpuri language|Bhojpuri]])<br />(code: <code>bh</code>) | [[:bi:User:PK2|User page]] in [[:en:Bislama|Bislama]]<br />(code: <code>bi</code>) | [[:bjn:User:PK2|User page]] in [[:en:Banjarese language|Banjarese]]<br />(code: <code>bjn</code>) | [[:blk:User:PK2|User page]] in [[:en:Pa'O language|Pa'O]]<br />(code: <code>blk</code>) | [[:bm:User:PK2|User page]] in [[:en:Bambara language|Bambara]]<br />(code: <code>bm</code>) | [[:bn:User:PK2|User page]] in [[:en:Bengali language|Bengali]]<br />(code: <code>bn</code>) | [[:bo:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Tibetan|Central Tibetan]] ([[:en:Lhasa Tibetan|Lhasa Tibetan]])<br />(code: <code>bo</code>) | [[:bpy:User:PK2|User page]] in [[:en:Bishnupriya Manipuri|Bishnupriya Manipuri]]<br />(code: <code>bpy</code>) | [[:br:User:PK2|User page]] in [[:en:Breton language|Breton]]<br />(code: <code>br</code>) |- | [[:bs:User:PK2|User page]] in [[:en:Bosnian language|Bosnian]]<br />(code: <code>bs</code>) | [[:btm:User:PK2|User page]] in [[:en:Mandailing Batak language|Mandailing Batak]]<br />(code: <code>btm</code>) | [[:bug:User:PK2|User page]] in [[:en:Buginese language|Buginese]]<br />(code: <code>bug</code>) | [[:bxr:User:PK2|User page]] in [[:en:Buryat language|Buryat]] (Russia Buriat)<br />(code: <code>bxr</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ C |- | [[:ca:User:PK2|User page]] in [[:en:Catalan language|Catalan]]<br />(code: <code>ca</code>) | [[:cbk-zam:User:PK2|User page]] in [[:en:Chavacano|Chavacano]] (Zamboanga)<br />(code: <code>cbk-zam</code>) | [[:cdo:User:PK2|User page]] in [[:en:Eastern Min|Eastern Min]]<br />(code: <code>cdo</code>) | [[:ce:User:PK2|User page]] in [[:en:Chechen language|Chechen]]<br />(code: <code>ce</code>) | [[:ceb:User:PK2|User page]] in [[:en:Cebuano language|Cebuano]]<br />(code: <code>ceb</code>) | [[:ch:User:PK2|User page]] in [[:en:Chamorro language|Chamorro]]<br />(code: <code>ch</code>) | [[:chr:User:PK2|User page]] in [[:en:Cherokee language|Cherokee]]<br />(code: <code>chr</code>) | [[:chy:User:PK2|User page]] in [[:en:Cheyenne language|Cheyenne]]<br />(code: <code>chy</code>) |- | [[:ckb:User:PK2|User page]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Sorani|Sorani]])<br />(code: <code>ckb</code>) | [[:co:User:PK2|User page]] in [[:en:Corsican language|Corsican]]<br />(code: <code>co</code>) | [[:crh:User:PK2|User page]] in [[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]]<br />(code: <code>crh</code>) | [[:cs:User:PK2|User page]] in [[:en:Czech language|Czech]]<br />(code: <code>cs</code>) | [[:csb:User:PK2|User page]] in [[:en:Kashubian language|Kashubian]]<br />(code: <code>csb</code>) | [[:cu:User:PK2|User page]] in [[:en:Old Church Slavonic|Old Church Slavonic]]<br />(code: <code>cu</code>) | [[:cv:User:PK2|User page]] in [[:en:Chuvash language|Chuvash]]<br />(code: <code>cv</code>) | [[:cy:User:PK2|User page]] in [[:en:Welsh language|Welsh]]<br />(code: <code>cy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ D |- | [[:da:User:PK2|User page]] in [[:en:Danish language|Danish]]<br />(code: <code>da</code>) | [[:dag:User:PK2|User page]] in [[:en:Dagbani language|Dagbani]]<br />(code: <code>dag</code>) | [[:de:User:PK2|User page]] in [[:en:German language|German]]<br />(code: <code>de</code>) | [[:dga:User:PK2|User page]] in [[:en:Dagaare language|Dagaare]]<br />(code: <code>dga</code>) | [[:din:User:PK2|User page]] in [[:en:Dinka language|Dinka]]<br />(code: <code>din</code>) | [[:diq:User:PK2|User page]] in [[:en:Zaza language|Zaza]]<br />(code: <code>diq</code>) | [[:dsb:User:PK2|User page]] in [[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]<br />(code: <code>dsb</code>) | [[:dtp:User:PK2|User page]] in [[:en:Dusun language|Dusun]]<br />(code: <code>dtp</code>) | [[:dty:User:PK2|User page]] in [[:en:Doteli|Doteli]]<br />(code: <code>dty</code>) | [[:dv:User:PK2|User page]] in [[:en:Maldivian language|Maldivian]]<br />(code: <code>dv</code>) | [[:dz:User:PK2|User page]] in [[:en:Dzongkha|Dzongkha]]<br />(code: <code>dz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ E |- | [[:ee:User:PK2|User page]] in [[:en:Ewe language|Ewe]]<br />(code: <code>ee</code>) | [[:el:User:PK2|User page]] in [[:en:Greek language|Greek]]<br />(code: <code>el</code>) | [[:eml:User:PK2|User page]] in [[:en:Emilian–Romagnol|Emilian–Romagnol]]<br />(code: <code>eml</code>) | [[:en:User:PK2|User page]] in [[:en:English language|English]]<br />(code: <code>en</code>) | [[:eo:User:PK2|User page]] in [[:en:Esperanto|Esperanto]]<br />(code: <code>eo</code>) | [[:es:User:PK2|User page]] in [[:en:Spanish language|Spanish]]<br />(code: <code>es</code>) | [[:et:User:PK2|User page]] in [[:en:Estonian language|Estonian]]<br />(code: <code>et</code>) | [[:eu:User:PK2|User page]] in [[:en:Basque language|Basque]]<br />(code: <code>eu</code>) | [[:ext:User:PK2|User page]] in [[:en:Extremaduran language|Extremaduran]]<br />(code: <code>ext</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ F |- | [[:fa:User:PK2|User page]] in [[:en:Persian language|Persian]]<br />(code: <code>fa</code>) | [[:fat:User:PK2|User page]] in [[:en:Akan language|Akan]] ([[:en:Fante dialect|Fante]])<br />(code: <code>fat</code>) | [[:ff:User:PK2|User page]] in [[:en:Fula language|Fula]]<br />(code: <code>ff</code>) | [[:fi:User:PK2|User page]] in [[:en:Finnish language|Finnish]]<br />(code: <code>fi</code>) | [[:fiu-vro:User:PK2|User page]] in [[:en:Võro language|Võro]]<br />(code: <code>fiu-vro</code>) | [[:fj:User:PK2|User page]] in [[:en:Fijian language|Fijian]]<br />(code: <code>fj</code>) | [[:fo:User:PK2|User page]] in [[:en:Faroese language|Faroese]]<br />(code: <code>fo</code>) | [[:fon:User:PK2|User page]] in [[:en:Fon language|Fon]]<br />(code: <code>fon</code>) | [[:fr:User:PK2|User page]] in [[:en:French language|French]]<br />(code: <code>fr</code>) | [[:frp:User:PK2|User page]] in [[:en:Franco-Provençal|Franco-Provençal]]<br />(code: <code>frp</code>) | [[:frr:User:PK2|User page]] in [[:en:North Frisian language|North Frisian]]<br />(code: <code>frr</code>) | [[:fur:User:PK2|User page]] in [[:en:Friulian language|Friulian]]<br />(code: <code>fur</code>) | [[:fy:User:PK2|User page]] in [[:en:West Frisian language|West Frisian]]<br />(code: <code>fy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ G |- | [[:ga:User:PK2|User page]] in [[:en:Irish language|Irish]]<br />(code: <code>ga</code>) | [[:gag:User:PK2|User page]] in [[:en:Gagauz language|Gagauz]]<br />(code: <code>gag</code>) | [[:gan:User:PK2|User page]] in [[:en:Gan Chinese|Gan Chinese]]<br />(code: <code>gan</code>) | [[:gcr:User:PK2|User page]] in [[:en:French Guianese Creole|French Guianese Creole]]<br />(code: <code>gcr</code>) | [[:gd:User:PK2|User page]] in [[:en:Scottish Gaelic|Scottish Gaelic]]<br />(code: <code>gd</code>) | [[:gl:User:PK2|User page]] in [[:en:Galician language|Galician]]<br />(code: <code>gl</code>) | [[:glk:User:PK2|User page]] in [[:en:Gilaki language|Gilaki]]<br />(code: <code>glk</code>) | [[:gn:User:PK2|User page]] in [[:en:Guarani language|Guarani]]<br />(code: <code>gn</code>) | [[:gom:User:PK2|User page]] in [[:en:Konkani language|Konkani]] (Goan Konkani)<br />(code: <code>gom</code>) |- | [[:gor:User:PK2|User page]] in [[:en:Gorontalo language|Gorontalo]]<br />(code: <code>gor</code>) | [[:got:User:PK2|User page]] in [[:en:Gothic language|Gothic]]<br />(code: <code>got</code>) | [[:gpe:User:PK2|User page]] in [[:en:Ghanaian Pidgin English|Ghanaian Pidgin English]]<br />(code: <code>gpe</code>) | [[:gu:User:PK2|User page]] in [[:en:Gujarati language|Gujarati]]<br />(code: <code>gu</code>) | [[:guc:User:PK2|User page]] in [[:en:Wayuu language|Wayuu]]<br />(code: <code>guc</code>) | [[:gur:User:PK2|User page]] in [[:en:Farefare language|Farefare]]<br />(code: <code>gur</code>) | [[:guw:User:PK2|User page]] in [[:en:Gun language|Gun]]<br />(code: <code>guw</code>) | [[:gv:User:PK2|User page]] in [[:en:Manx language|Manx]]<br />(code: <code>gv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ H |- | [[:ha:User:PK2|User page]] in [[:en:Hausa language|Hausa]]<br />(code: <code>ha</code>) | [[:hak:User:PK2|User page]] in [[:en:Hakka Chinese|Hakka Chinese]]<br />(code: <code>hak</code>) | [[:haw:User:PK2|User page]] in [[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]<br />(code: <code>haw</code>) | [[:he:User:PK2|User page]] in [[:en:Hebrew language|Hebrew]]<br />(code: <code>he</code>) | [[:hi:User:PK2|User page]] in [[:en:Hindi|Hindi]]<br />(code: <code>hi</code>) | [[:hif:User:PK2|User page]] in [[:en:Fiji Hindi|Fiji Hindi]]<br />(code: <code>hif</code>) | [[:hr:User:PK2|User page]] in [[:en:Croatian language|Croatian]]<br />(code: <code>hr</code>) | [[:hsb:User:PK2|User page]] in [[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]]<br />(code: <code>hsb</code>) | [[:ht:User:PK2|User page]] in [[:en:Haitian Creole|Haitian Creole]]<br />(code: <code>ht</code>) | [[:hu:User:PK2|User page]] in [[:en:Hungarian language|Hungarian]]<br />(code: <code>hu</code>) | [[:hy:User:PK2|User page]] in [[:en:Armenian language|Armenian]] ([[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]])<br />(code: <code>hy</code>) | [[:hyw:User:PK2|User page]] in [[:en:Western Armenian|Western Armenian]]<br />(code: <code>hyw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ I |- | [[:ia:User:PK2|User page]] in [[:en:Interlingua|Interlingua]]<br />(code: <code>ia</code>) | [[:iba:User:PK2|User page]] in [[:en:Iban language|Iban]]<br />(code: <code>iba</code>) | [[:id:User:PK2|User page]] in [[:en:Indonesian language|Indonesian]]<br />(code: <code>id</code>) | [[:ie:User:PK2|User page]] in [[:en:Interlingue|Interlingue]]<br />(code: <code>ie</code>) | [[:ig:User:PK2|User page]] in [[:en:Igbo language|Igbo]]<br />(code: <code>ig</code>) | [[:igl:User:PK2|User page]] in [[:en:Igala language|Igala]]<br />(code: <code>igl</code>) | [[:ik:User:PK2|User page]] in [[:en:Iñupiaq language|Iñupiaq]]<br />(code: <code>ik</code>) | [[:ilo:User:PK2|User page]] in [[:en:Ilocano language|Ilocano]]<br />(code: <code>ilo</code>) | [[:inh:User:PK2|User page]] in [[:en:Ingush language|Ingush]]<br />(code: <code>inh</code>) | [[:io:User:PK2|User page]] in [[:en:Ido|Ido]]<br />(code: <code>io</code>) | [[:is:User:PK2|User page]] in [[:en:Icelandic language|Icelandic]]<br />(code: <code>is</code>) | [[:it:User:PK2|User page]] in [[:en:Italian language|Italian]]<br />(code: <code>it</code>) | [[:iu:User:PK2|User page]] in [[:en:Inuktitut|Inuktitut]]<br />(code: <code>iu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ J |- | [[:ja:User:PK2|User page]] in [[:en:Japanese language|Japanese]]<br />(code: <code>ja</code>) | [[:jam:User:PK2|User page]] in [[:en:Jamaican Patois|Jamaican Patois]]<br />(code: <code>jam</code>) | [[:jbo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lojban|Lojban]]<br />(code: <code>jbo</code>) | [[:jv:User:PK2|User page]] in [[:en:Javanese language|Javanese]]<br />(code: <code>jv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ K |- | [[:ka:User:PK2|User page]] in [[:en:Georgian language|Georgian]]<br />(code: <code>ka</code>) | [[:kaa:User:PK2|User page]] in [[:en:Karakalpak language|Karakalpak]]<br />(code: <code>kaa</code>) | [[:kab:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabyle language|Kabyle]]<br />(code: <code>kab</code>) | [[:kai:User:PK2|User page]] in [[:en:Karai-karai|Karai-karai]]<br />(code: <code>kai</code>) | [[:kaj:User:PK2|User page]] in [[:en:Jju language|Jju]]<br />(code: <code>kaj</code>) | [[:kbd:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabardian language|Kabardian]]<br />(code: <code>kbd</code>) | [[:kbp:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabiye language|Kabiye]]<br />(code: <code>kbp</code>) | [[:kcg:User:PK2|User page]] in [[:en:Tyap|Tyap]]<br />(code: <code>kcg</code>) | [[:kg:User:PK2|User page]] in [[:en:Kongo language|Kongo]]<br />(code: <code>kg</code>) | [[:kge:User:PK2|User page]] in [[:en:Komering language|Komering]]<br />(code: <code>kge</code>) | [[:ki:User:PK2|User page]] in [[:en:Kikuyu language|Kikuyu]]<br />(code: <code>ki</code>) | [[:kk:User:PK2|User page]] in [[:en:Kazakh language|Kazakh]]<br />(code: <code>kk</code>) | [[:km:User:PK2|User page]] in [[:en:Khmer language|Khmer]]<br />(code: <code>km</code>) |- | [[:kn:User:PK2|User page]] in [[:en:Kannada|Kannada]]<br />(code: <code>kn</code>) | [[:knc:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Kanuri|Central Kanuri]]<br />(code: <code>knc</code>) | [[:ko:User:PK2|User page]] in [[:en:Korean language|Korean]]<br />(code: <code>ko</code>) | [[:koi:User:PK2|User page]] in [[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]]<br />(code: <code>koi</code>) | [[:krc:User:PK2|User page]] in [[:en:Karachay-Balkar|Karachay-Balkar]]<br />(code: <code>krc</code>) | [[:ks:User:PK2|User page]] in [[:en:Kashmiri language|Kashmiri]]<br />(code: <code>ks</code>) | [[:ksh:User:PK2|User page]] in [[:en:Ripuarian language|Ripuarian]]<br />(code: <code>ksh</code>) | [[:ku:User:PK2|User page]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Kurmanji|Kurmanji]])<br />(code: <code>ku</code>) | [[:kus:User:PK2|User page]] in [[:en:Kusaal language|Kusaal]]<br />(code: <code>kus</code>) | [[:kv:User:PK2|User page]] in [[:en:Komi language|Komi]]<br />(code: <code>kv</code>) | [[:kw:User:PK2|User page]] in [[:en:Cornish language|Cornish]]<br />(code: <code>kw</code>) | [[:ky:User:PK2|User page]] in [[:en:Kyrgyz language|Kyrgyz]]<br />(code: <code>ky</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ L |- | [[:la:User:PK2|User page]] in [[:en:Latin|Latin]]<br />(code: <code>la</code>) | [[:lad:User:PK2|User page]] in [[:en:Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish]]<br />(code: <code>lad</code>) | [[:lb:User:PK2|User page]] in [[:en:Luxembourgish|Luxembourgish]]<br />(code: <code>lb</code>) | [[:lbe:User:PK2|User page]] in [[:en:Lak language|Lak]]<br />(code: <code>lbe</code>) | [[:lez:User:PK2|User page]] in [[:en:Lezgian language|Lezgian]]<br />(code: <code>lez</code>) | [[:lfn:User:PK2|User page]] in [[:en:Lingua Franca Nova|Lingua Franca Nova]]<br />(code: <code>lfn</code>) | [[:lg:User:PK2|User page]] in [[:en:Luganda|Luganda]]<br />(code: <code>lg</code>) | [[:li:User:PK2|User page]] in [[:en:Limburgish|Limburgish]]<br />(code: <code>li</code>) |- | [[:lij:User:PK2|User page]] in [[:en:Ligurian language|Ligurian]]<br />(code: <code>lij</code>) | [[:lld:User:PK2|User page]] in [[:en:Ladin language|Ladin]]<br />(code: <code>lld</code>) | [[:lmo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lombard language|Lombard]]<br />(code: <code>lmo</code>) | [[:ln:User:PK2|User page]] in [[:en:Lingala|Lingala]]<br />(code: <code>ln</code>) | [[:lo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lao language|Lao]]<br />(code: <code>lo</code>) | [[:lt:User:PK2|User page]] in [[:en:Lithuanian language|Lithuanian]]<br />(code: <code>lt</code>) | [[:ltg:User:PK2|User page]] in [[:en:Latgalian language|Latgalian]]<br />(code: <code>ltg</code>) | [[:lv:User:PK2|User page]] in [[:en:Latvian language|Latvian]]<br />(code: <code>lv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ M |- | [[:mad:User:PK2|User page]] in [[:en:Madurese language|Madurese]]<br />(code: <code>mad</code>) | [[:mai:User:PK2|User page]] in [[:en:Maithili language|Maithili]]<br />(code: <code>mai</code>) | [[:map-bms:User:PK2|User page]] in [[:en:Javanese language|Javanese]] ([[:en:Banyumasan dialect|Banyumasan]])<br />(code: <code>map-bms</code>) | [[:mdf:User:PK2|User page]] in [[:en:Moksha language|Moksha]]<br />(code: <code>mdf</code>) | [[:mg:User:PK2|User page]] in [[:en:Malagasy language|Malagasy]]<br />(code: <code>mg</code>) | [[:mhr:User:PK2|User page]] in [[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]]<br />(code: <code>mhr</code>) | [[:mi:User:PK2|User page]] in [[:en:Māori language|Māori]]<br />(code: <code>mi</code>) | [[:min:User:PK2|User page]] in [[:en:Minangkabau language|Minangkabau]]<br />(code: <code>min</code>) | [[:mk:User:PK2|User page]] in [[:en:Macedonian language|Macedonian]]<br />(code: <code>mk</code>) | [[:ml:User:PK2|User page]] in [[:en:Malayalam|Malayalam]]<br />(code: <code>ml</code>) | [[:mn:User:PK2|User page]] in [[:en:Mongolian language|Mongolian]]<br />(code: <code>mn</code>) |- | [[:mni:User:PK2|User page]] in [[:en:Meitei language|Meitei]]<br />(code: <code>mni</code>) | [[:mnw:User:PK2|User page]] in [[:en:Mon language|Mon]]<br />(code: <code>mnw</code>) | [[:m:mos:User:PK2|User page]] in [[:en:Mooré|Mooré]]<br />(code: <code>mos</code>) | [[:mr:User:PK2|User page]] in [[:en:Marathi language|Marathi]]<br />(code: <code>mr</code>) | [[:mrj:User:PK2|User page]] in [[:en:Hill Mari language|Hill Mari]]<br />(code: <code>mrj</code>) | [[:ms:User:PK2|User page]] in [[:en:Malay language|Malay]]<br />(code: <code>ms</code>) | [[:mt:User:PK2|User page]] in [[:en:Maltese language|Maltese]]<br />(code: <code>mt</code>) | [[:mwl:User:PK2|User page]] in [[:en:Mirandese language|Mirandese]]<br />(code: <code>mwl</code>) | [[:my:User:PK2|User page]] in [[:en:Burmese language|Burmese]]<br />(code: <code>my</code>) | [[:myv:User:PK2|User page]] in [[:en:Erzya language|Erzya]]<br />(code: <code>myv</code>) | [[:mzn:User:PK2|User page]] in [[:en:Mazanderani language|Mazanderani]]<br />(code: <code>mzn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ N |- | [[:nah:User:PK2|User page]] in [[:en:Nahuatl|Nahuatl]]<br />(code: <code>nah</code>) | [[:nap:User:PK2|User page]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]]<br />(code: <code>nap</code>) | [[:nds:User:PK2|User page]] in [[:en:Low German|Low German]]<br />(code: <code>nds</code>) | [[:nds-nl:User:PK2|User page]] in [[:en:Dutch Low Saxon|Dutch Low Saxon]]<br />(code: <code>nds-nl</code>) | [[:ne:User:PK2|User page]] in [[:en:Nepali language|Nepali]]<br />(code: <code>ne</code>) | [[:new:User:PK2|User page]] in [[:en:Newar language|Newar]]<br />(code: <code>new</code>) | [[:nia:User:PK2|User page]] in [[:en:Nias language|Nias]]<br />(code: <code>nia</code>) | [[:nl:User:PK2|User page]] in [[:en:Dutch language|Dutch]]<br />(code: <code>nl</code>) | [[:nn:User:PK2|User page]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Nynorsk|Nynorsk]])<br />(code: <code>nn</code>) |- | [[:no:User:PK2|User page]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Bokmål|Bokmål]])<br />(code: <code>no</code>) | [[:nov:User:PK2|User page]] in [[:en:Novial|Novial]]<br />(code: <code>nov</code>) | [[:nqo:User:PK2|User page]] in [[:en:N'Ko language|N'Ko]]<br />(code: <code>nqo</code>) | [[:nr:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]<br />(code: <code>nr</code>) | [[:nrm:User:PK2|User page]] in [[:en:Norman language|Norman]]<br />(code: <code>nrm</code>) | [[:nso:User:PK2|User page]] in [[:en:Northern Sotho|Northern Sotho]]<br />(code: <code>nso</code>) | [[:nup:User:PK2|User page]] in [[:en:Nupe language|Nupe]]<br />(code: <code>nup</code>) | [[:nv:User:PK2|User page]] in [[:en:Navajo language|Navajo]]<br />(code: <code>nv</code>) | [[:ny:User:PK2|User page]] in [[:en:Chewa language|Chewa]]<br />(code: <code>ny</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ O |- | [[:oc:User:PK2|User page]] in [[:en:Occitan language|Occitan]]<br />(code: <code>oc</code>) | [[:olo:User:PK2|User page]] in [[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]]<br />(code: <code>olo</code>) | [[:om:User:PK2|User page]] in [[:en:Oromo language|Oromo]]<br />(code: <code>om</code>) | [[:or:User:PK2|User page]] in [[:en:Odia language|Odia]]<br />(code: <code>or</code>) | [[:os:User:PK2|User page]] in [[:en:Ossetian language|Ossetian]]<br />(code: <code>os</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ P |- | [[:pa:User:PK2|User page]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]]<br />(code: <code>pa</code>) | [[:pag:User:PK2|User page]] in [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]]<br />(code: <code>pag</code>) | [[:pam:User:PK2|User page]] in [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]]<br />(code: <code>pam</code>) | [[:pap:User:PK2|User page]] in [[:en:Papiamento|Papiamento]]<br />(code: <code>pap</code>) | [[:pcd:User:PK2|User page]] in [[:en:Picard language|Picard]]<br />(code: <code>pcd</code>) | [[:pcm:User:PK2|User page]] in [[:en:Nigerian Pidgin|Nigerian Pidgin]]<br />(code: <code>pcm</code>) | [[:pdc:User:PK2|User page]] in [[:en:Pennsylvania Dutch language|Pennsylvania Dutch]]<br />(code: <code>pdc</code>) | [[:pfl:User:PK2|User page]] in [[:en:Palatine German dialects|Palatine German]]<br />(code: <code>pfl</code>) | [[:pi:User:PK2|User page]] in [[:en:Pali|Pali]]<br />(code: <code>pi</code>) |- | [[:pl:User:PK2|User page]] in [[:en:Polish language|Polish]]<br />(code: <code>pl</code>) | [[:pms:User:PK2|User page]] in [[:en:Piedmontese language|Piedmontese]]<br />(code: <code>pms</code>) | [[:pnb:User:PK2|User page]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]] (Western Punjabi)<br />(code: <code>pnb</code>) | [[:pnt:User:PK2|User page]] in [[:en:Pontic Greek|Pontic Greek]]<br />(code: <code>pnt</code>) | [[:ppl:User:PK2|User page]] in [[:en:Nawat language|Nawat]]<br />(code: <code>ppl</code>) | [[:ps:User:PK2|User page]] in [[:en:Pashto|Pashto]]<br />(code: <code>ps</code>) | [[:pt:User:PK2|User page]] in [[:en:Portuguese language|Portuguese]]<br />(code: <code>pt</code>) | [[:pwn:User:PK2|User page]] in [[:en:Paiwan language|Paiwan]]<br />(code: <code>pwn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Q |- | [[:qu:User:PK2|User page]] in [[:en:Quechuan languages|Quechua]] ([[:en:Southern Quechua|Southern Quechua]])<br />(code: <code>qu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ R |- | [[:rki:User:PK2|User page]] in [[:en:Rakhine language|Rakhine]]<br />(code: <code>rki</code>) | [[:rm:User:PK2|User page]] in [[:en:Romansh language|Romansh]]<br />(code: <code>rm</code>) | [[:rmy:User:PK2|User page]] in [[:en:Romani language|Romani]] ([[:en:Vlax Romani language|Vlax Romani]])<br />(code: <code>rmy</code>) | [[:rn:User:PK2|User page]] in [[:en:Kirundi|Kirundi]]<br />(code: <code>rn</code>) | [[:ro:User:PK2|User page]] in [[:en:Romanian language|Romanian]]<br />(code: <code>ro</code>) | [[:roa-rup:User:PK2|User page]] in [[:en:Aromanian language|Aromanian]]<br />(code: <code>roa-rup</code>) | [[:roa-tara:User:PK2|User page]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] ([[:en:Tarantino dialect|Tarantino]])<br />(code: <code>roa-tara</code>) | [[:rsk:User:PK2|User page]] in [[:en:Pannonian Rusyn|Pannonian Rusyn]]<br />(code: <code>rsk</code>) | [[:ru:User:PK2|User page]] in [[:en:Russian language|Russian]]<br />(code: <code>ru</code>) | [[:rue:User:PK2|User page]] in [[:en:Rusyn language|Rusyn]]<br />(code: <code>rue</code>) | [[:rw:User:PK2|User page]] in [[:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]]<br />(code: <code>rw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ S |- | [[:sa:User:PK2|User page]] in [[:en:Sanskrit|Sanskrit]]<br />(code: <code>sa</code>) | [[:sah:User:PK2|User page]] in [[:en:Yakut language|Yakut]]<br />(code: <code>sah</code>) | [[:sat:User:PK2|User page]] in [[:en:Santali language|Santali]]<br />(code: <code>sat</code>) | [[:sc:User:PK2|User page]] in [[:en:Sardinian language|Sardinian]]<br />(code: <code>sc</code>) | [[:scn:User:PK2|User page]] in [[:en:Sicilian language|Sicilian]]<br />(code: <code>scn</code>) | [[:sco:User:PK2|User page]] in [[:en:Scots language|Scots]]<br />(code: <code>sco</code>) | [[:sd:User:PK2|User page]] in [[:en:Sindhi language|Sindhi]]<br />(code: <code>sd</code>) | [[:se:User:PK2|User page]] in [[:en:Northern Sámi|Northern Sámi]]<br />(code: <code>se</code>) | [[:sg:User:PK2|User page]] in [[:en:Sango language|Sango]]<br />(code: <code>sg</code>) | [[:sh:User:PK2|User page]] in [[:en:Serbo-Croatian|Serbo-Croatian]]<br />(code: <code>sh</code>) | [[:shi:User:PK2|User page]] in [[:en:Shilha language|Shilha]]<br />(code: <code>shi</code>) |- | [[:shn:User:PK2|User page]] in [[:en:Shan language|Shan]]<br />(code: <code>shn</code>) | [[:si:User:PK2|User page]] in [[:en:Sinhala language|Sinhala]]<br />(code: <code>si</code>) | [[:simple:User:PK2|User page]] in [[:en:Basic English|Basic English]]<br />(code: <code>simple</code>) | [[:sk:User:PK2|User page]] in [[:en:Slovak language|Slovak]]<br />(code: <code>sk</code>) | [[:skr:User:PK2|User page]] in [[:en:Saraiki language|Saraiki]]<br />(code: <code>skr</code>) | [[:sl:User:PK2|User page]] in [[:en:Slovene language|Slovene]]<br />(code: <code>sl</code>) | [[:sm:User:PK2|User page]] in [[:en:Samoan language|Samoan]]<br />(code: <code>sm</code>) | [[:smn:User:PK2|User page]] in [[:en:Inari Sámi language|Inari Sámi]]<br />(code: <code>smn</code>) | [[:sn:User:PK2|User page]] in [[:en:Shona language|Shona]]<br />(code: <code>sn</code>) | [[:so:User:PK2|User page]] in [[:en:Somali language|Somali]]<br />(code: <code>so</code>) | [[:sq:User:PK2|User page]] in [[:en:Albanian language|Albanian]]<br />(code: <code>sq</code>) |- | [[:sr:User:PK2|User page]] in [[:en:Serbian language|Serbian]]<br />(code: <code>sr</code>) | [[:srn:User:PK2|User page]] in [[:en:Sranan Tongo|Sranan Tongo]]<br />(code: <code>srn</code>) | [[:ss:User:PK2|User page]] in [[:en:Swazi language|Swazi]]<br />(code: <code>ss</code>) | [[:st:User:PK2|User page]] in [[:en:Sotho language|Sotho]]<br />(code: <code>st</code>) | [[:stq:User:PK2|User page]] in [[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]]<br />(code: <code>stq</code>) | [[:su:User:PK2|User page]] in [[:en:Sundanese language|Sundanese]]<br />(code: <code>su</code>) | [[:sv:User:PK2|User page]] in [[:en:Swedish language|Swedish]]<br />(code: <code>sv</code>) | [[:sw:User:PK2|User page]] in [[:en:Swahili language|Swahili]]<br />(code: <code>sw</code>) | [[:syl:User:PK2|User page]] in [[:en:Sylheti language|Sylheti]]<br />(code: <code>syl</code>) | [[:szl:User:PK2|User page]] in [[:en:Silesian language|Silesian]]<br />(code: <code>szl</code>) | [[:szy:User:PK2|User page]] in [[:en:Sakizaya language|Sakizaya]]<br />(code: <code>szy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ T |- | [[:ta:User:PK2|User page]] in [[:en:Tamil language|Tamil]]<br />(code: <code>ta</code>) | [[:tay:User:PK2|User page]] in [[:en:Atayal language|Atayal]]<br />(code: <code>tay</code>) | [[:tcy:User:PK2|User page]] in [[:en:Tulu language|Tulu]]<br />(code: <code>tcy</code>) | [[:tdd:User:PK2|User page]] in [[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]]<br />(code: <code>tdd</code>) | [[:te:User:PK2|User page]] in [[:en:Telugu language|Telugu]]<br />(code: <code>te</code>) | [[:tet:User:PK2|User page]] in [[:en:Tetum language|Tetum]]<br />(code: <code>tet</code>) | [[:tg:User:PK2|User page]] in [[:en:Tajik language|Tajik]]<br />(code: <code>tg</code>) | [[:th:User:PK2|User page]] in [[:en:Thai language|Thai]]<br />(code: <code>th</code>) | [[:ti:User:PK2|User page]] in [[:en:Tigrinya language|Tigrinya]]<br />(code: <code>ti</code>) | [[:tig:User:PK2|User page]] in [[:en:Tigre language|Tigre]]<br />(code: <code>tig</code>) | [[:tk:User:PK2|User page]] in [[:en:Turkmen language|Turkmen]]<br />(code: <code>tk</code>) | [[:tl:User:PK2|User page]] in [[:en:Tagalog language|Tagalog]]<br />(code: <code>tl</code>) | [[:tly:User:PK2|User page]] in [[:en:Talysh language|Talysh]]<br />(code: <code>tly</code>) |- | [[:tn:User:PK2|User page]] in [[:en:Tswana language|Tswana]]<br />(code: <code>tn</code>) | [[:to:User:PK2|User page]] in [[:en:Tongan language|Tongan]]<br />(code: <code>to</code>) | [[:tok:User:PK2|User page]] in [[:en:Toki Pona|Toki Pona]]<br />(code: <code>tok</code>) | [[:tpi:User:PK2|User page]] in [[:en:Tok Pisin|Tok Pisin]]<br />(code: <code>tpi</code>) | [[:tr:User:PK2|User page]] in [[:en:Turkish language|Turkish]]<br />(code: <code>tr</code>) | [[:trv:User:PK2|User page]] in [[:en:Seediq language|Seediq]]<br />(code: <code>trv</code>) | [[:ts:User:PK2|User page]] in [[:en:Tsonga language|Tsonga]]<br />(code: <code>ts</code>) | [[:tt:User:PK2|User page]] in [[:en:Tatar language|Tatar]]<br />(code: <code>tt</code>) | [[:tum:User:PK2|User page]] in [[:en:Tumbuka language|Tumbuka]]<br />(code: <code>tum</code>) | [[:tw:User:PK2|User page]] in [[:en:Akan language|Akan]] (Twi)<br />(code: <code>tw</code>) | [[:ty:User:PK2|User page]] in [[:en:Tahitian language|Tahitian]]<br />(code: <code>ty</code>) | [[:tyv:User:PK2|User page]] in [[:en:Tuvan language|Tuvan]]<br />(code: <code>tyv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ U |- | [[:udm:User:PK2|User page]] in [[:en:Udmurt language|Udmurt]]<br />(code: <code>udm</code>) | [[:ug:User:PK2|User page]] in [[:en:Uyghur language|Uyghur]]<br />(code: <code>ug</code>) | [[:uk:User:PK2|User page]] in [[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]<br />(code: <code>uk</code>) | [[:ur:User:PK2|User page]] in [[:en:Urdu|Urdu]]<br />(code: <code>ur</code>) | [[:uz:User:PK2|User page]] in [[:en:Uzbek language|Uzbek]]<br />(code: <code>uz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ V |- | [[:ve:User:PK2|User page]] in [[:en:Venda language|Venda]]<br />(code: <code>ve</code>) | [[:vec:User:PK2|User page]] in [[:en:Venetian language|Venetian]]<br />(code: <code>vec</code>) | [[:vep:User:PK2|User page]] in [[:en:Veps language|Veps]]<br />(code: <code>vep</code>) | [[:vi:User:PK2|User page]] in [[:en:Vietnamese language|Vietnamese]]<br />(code: <code>vi</code>) | [[:vls:User:PK2|User page]] in [[:en:West Flemish|West Flemish]]<br />(code: <code>vls</code>) | [[:vo:User:PK2|User page]] in [[:en:Volapük|Volapük]]<br />(code: <code>vo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ W |- | [[:wa:User:PK2|User page]] in [[:en:Walloon language|Walloon]]<br />(code: <code>wa</code>) | [[:war:User:PK2|User page]] in [[:en:Waray language|Waray]]<br />(code: <code>war</code>) | [[:wo:User:PK2|User page]] in [[:en:Wolof language|Wolof]]<br />(code: <code>wo</code>) | [[:wuu:User:PK2|User page]] in [[:en:Wu Chinese|Wu Chinese]]<br />(code: <code>wuu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ X |- | [[:xal:User:PK2|User page]] in [[:en:Oirat language|Oirat]] ([[:en:Kalmyk Oirat|Kalmyk Oirat]])<br />(code: <code>xal</code>) | [[:xh:User:PK2|User page]] in [[:en:Xhosa language|Xhosa]]<br />(code: <code>xh</code>) | [[:xmf:User:PK2|User page]] in [[:en:Mingrelian language|Mingrelian]]<br />(code: <code>xmf</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Y |- | [[:yi:User:PK2|User page]] in [[:en:Yiddish|Yiddish]]<br />(code: <code>yi</code>) | [[:yo:User:PK2|User page]] in [[:en:Yoruba language|Yoruba]]<br />(code: <code>yo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Z |- | [[:za:User:PK2|User page]] in [[:en:Zhuang languages|Zhuang]] ([[:en:Standard Zhuang|Standard Zhuang]])<br />(code: <code>za</code>) | [[:zea:User:PK2|User page]] in [[:en:Zeelandic|Zeelandic]]<br />(code: <code>zea</code>) | [[:zgh:User:PK2|User page]] in [[:en:Standard Moroccan Amazigh|Standard Moroccan Amazigh]]<br />(code: <code>zgh</code>) | [[:zh:User:PK2|User page]] in [[:en:Chinese language|Chinese]] ([[:en:Mandarin Chinese|Mandarin Chinese]])<br />(code: <code>zh</code>) | [[:zh-classical:User:PK2|User page]] in [[:en:Classical Chinese|Classical Chinese]]<br />(code: <code>zh-classical</code>) | [[:zh-min-nan:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Min|Southern Min]]<br />(code: <code>zh-min-nan</code>) | [[:zh-yue:User:PK2|User page]] in [[:en:Cantonese|Cantonese]]<br />(code: <code>zh-yue</code>) | [[:zu:User:PK2|User page]] in [[:en:Zulu language|Zulu]]<br />(code: <code>zu</code>) |} kxh8dk4rjwpuygf83iynw98mutv6h1g 0 27828 1314619 1294023 2026-05-21T22:46:38Z TGcoa 21229 1314619 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Galar}} Is éard is '''Heipitíteas''' nó '''an galar buí''' ann ná [[athlasadh]] an ae, arb é is príomhthréith ann ná [[Cill (bitheolaíocht)|cealla]] athlastacha a bheith i láthair i [[fíochán|bhfíochán]] an orgáin. [[Athlasadh]] san [[ae]] ar [[víreas]] is bun leis<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|url=|title=Fréamh an Eolais|journal=|volume=|issue=}}</ref>. Is iad na víris is coitianta ná heipitíteas A, [[heipitíteas B]] agus [[heipitíteas C]]. == Tréithe == Is féidir leis an ngalar a bheith féinteorannaithe, ag cneasú leis féin nó is féidir leis an ngalar dul chun cinn ag fágáil colm ar an ae. Bíonn Heipitíteas géar nuair a mhaireann sé níos lú ná sé mhí agus ainsealach nuair a leanann sé níos faide na sin. Is cúis le grúpa de víreas, a dtugtar víris heipitítis orthu, formhór na gcásanna ar fud an domhain. Is féidir le [[Tocsain|tocsainí]] (alcól ach go háirithe), ionfhabhtuithe eile nó ón bpróiseas uath-imdhíonachta freisin a bheith freagrach as Heipitíteas. Féadfaidh ionfhabhtú fochliniciúil a bheith i gceist leis an ngalar nuair nach mothaíonn an duine tinn. Éiríonn an t-othar tinn agus bíonn airíonna siomptómacha ag gabháil leis nuair atá laghdaithe ar chumas an ae; substaintí dochracha a ghlanadh amach, comhdhéanamh na fola a rialú, agus táirgeadh domlais chun cabhrú le díleá i measc rudaí eile. [[Íomhá:Jaundice eye.jpg|clé|mion|[[Heipitíteas ionfhabhtaíoch]] nó Heipitíteas A]] == Cineálacha Éagsúla Heipitítis == Tá cineálacha éagsúla heipitítis ann, mar atá; * A ([[Heipitíteas ionfhabhtaíoch]]). Faightear heipitíteas A trí uisce nó bia truaillithe a ionghabháil. Tarlaíonn galar géar dá thoradh, le [[fiabhras]], masmas, tuirse, is [[buíochán]]. Is féidir go mbeidh an t-othar lagaithe ar feadh cuid mhaith míonna, agus go bhfaighidh seanduine bás uaidh. Ní bhíonn torthaí fadsaolacha ar dhaoine a thagann slán uaidh. Is scéal eile é maidir le heipitíteas B agus C, galair nimhiúla thógálacha. * [[Heipitíteas B]] agus [[heipitíteas C]].Faightear heipitíteas B agus C ó fhuil nó sreabháin cholainne thruaillithe, go díreach (mar shampla, ó shnáthaid nó i [[Fuilaistriú|bhfuilaistriú]]) nó trí [[Comhriachtain|chomhriachtain]]. Galair ghéara cosúil le heipitíteas A is ea iad, ach déantar dochar buan don ae agus tarlaíonn ciorróis is ailse mar thoradh orthu. Cuireann siad tús le timpeall 80% d'ailsí an ae, agus gach bliain maraíonn siad cúpla milliún duine ar fud [[An Domhan|an Domhain]]. Meastar go bhfuil an baol d'fhiaclóir 5 oiread níos mó ná don ghnáthdhuine, de bhrí go mbíonn sé ag láimhseáil suas le 20 othar in aghaidh an lae, ag teacht i dteagmháil le sreabháin cholainne mar fhuil is seile na n-othar. Bíonn baol freisin do theicneoirí fiaclacha a thagann i dteagmháil le múnluithe ó na hothair, fiú i bhfad tar éis don [[sreabhán]] triomú, mar go bhfanann an víreas nimhiúil tríd an bpróiseas seo. Ar ámharaí an tsaoil, tá ionaclú éifeachtach ar fáil i gcoinne heipitíteas B, agus tá sé práinneach go nglacfaidh teicneoirí atá i mbaol leis. * D. * E. == Téarmaíocht == Is é an t-ainm sa t[[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]] ná hepar (ἧπαρ), ón fhréamh hepat-(ἡπατ-), rud a chiallaíonn ae, agus ciallaíonn an t-iarmhír ''-íteas'' "athlasadh" (c. 1727) <ref>[http://www.etymonline.com/index.php?search=hepatitis&searchmode=none Online Etymology Dictionary]</ref>. == Eipidéimeolaíocht == [[Íomhá:Distribution of Hepatitis B.PNG|mion|clé|299x299px|Eipidéimeolaíocht Heipitíteas B]] Reáchtáiltear an ''Lá Domhanda in aghaidh an Heipitítis'' ar an [[28 Iúil]] gach bliain. Pléann na saineolaithe an chaoi inar féidir le tíortha an faireachas ar ghalair a fheabhsú i leith an heipitítis víreasaigh, faireachán a dhéanamh ar an dul chun cinn i dtreo díothú an heipitítis, agus freagairt níos fearr don heipitíteas i measc daoine a insteallann drugaí iontu féin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ecdc.europa.eu/sites/portal/files/documents/Director2017_Citizen_FD_GA.pdf|teideal=VEID, ionfhabhtuithe gnéas-tarchurtha agus heipitíteas víreasach: HSH|údar=ECDC|dáta=2017|dátarochtana=2019|archivedate=2019-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190728155813/https://ecdc.europa.eu/sites/portal/files/documents/Director2017_Citizen_FD_GA.pdf}}</ref> == Naisc sheachtracha == * [http://www.who.int/topics/hepatitis/en/ Bileog fíricí 'WHO'] * [http://www.cdc.gov/ncidod/diseases/hepatitis/ An heipitíteas] ag an CDC (Centers for Disease Control and Prevention, SAM) == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Heipitíteas}} [[Catagóir:Athlasadh]] [[Catagóir:Gaistreintreolaíocht]] [[Catagóir:Heipitíteas]] [[Catagóir:Víris]] a9eq0rq4y1ck0b4oy4sgx2vu2lcud3u 0 40694 1314598 1266397 2026-05-21T19:38:17Z Ériugena 188 1314598 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Fear [[Gaeltacht]]a as Contae Mhaigh Eo a bhí i '''Maolra Seoighe''' a ciontaíodh agus a crochadh go héagórach ar an [[15 Nollaig]] [[1882]].<ref>{{cite web |author=Galway Advertiser - Kernan Andrews |url=http://www.gaelport.com/nuacht/Lords-seek-to-declare-execution-of-Mammatrasna-murder-accused-a-miscarriage-of-justice/ |teideal=Lords seek to declare execution of Mammatrasna murder accused a miscarriage of justice |foilsitheoir=Gaelport.com |date= |accessdate=2012-12-18 |dátarochtana=2012-12-18 |archivedate=2017-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170910193400/http://www.gaelport.com/nuacht/Lords-seek-to-declare-execution-of-Mammatrasna-murder-accused-a-miscarriage-of-justice/ }}</ref> Frítheadh é ciontach as [[Dúnmharuithe Mhám Trasna]], eachtra ina [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] Séan Seoighe agus a chlann, agus daoradh chun báis é dá bharr.<ref>{{cite web |url=http://www.gaelport.com/default.aspx?treeid=163&EventItemID=2000 |teideal=Prí­omhshuí­omh Eolais na Gaeilge |foilsitheoir=Gaelport.com |date= |accessdate=2012-12-18 |dátarochtana=2012-12-18 |archivedate=2017-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223054949/http://www.gaelport.com/default.aspx?treeid=163&EventItemID=2000 }}</ref> As [[An Béarla|Béarla]] amháin a bhí an cás, cé nach raibh ach [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ag an Seoigheach.<ref>{{cite web |url=http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2012/1212/1224327770902.html |teideal=Maolra Seoighe le comóradh ar Aifreann speisialta i nGaillimh - The Irish Times - Wed, Dec 12, 2012 |foilsitheoir=The Irish Times |date=2012-12-12 |accessdate=2012-12-18 |dátarochtana=2012-12-18 |archivedate=2012-12-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121218080314/http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2012/1212/1224327770902.html }}</ref> Ar an [[17 Lúnasa]] [[1882]] a tharla an t-uafás ar a dtugtar Dúnmharuithe Mhám Trasna. Ceantar [[An Ghaeltacht|Gaeltacht]]<nowiki/>a é [[Mám Trasna]] atá suite ar bhruach [[Loch Measca|Locha Measca]] ar an teorainn idir [[Gaillimh]] agus [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo.]] Maraíodh cúigear ar fad: Seán Seoighe, a bhean Bríd, a iníon Peigí agus a mháthair Mairéad. Gortaíodh a mhac, Micheál, go dona agus bhásaigh seisean an lá ina dhiaidh sin de thoradh na ngortuithe. Gortaíodh mac óg eile, Pádraig (Patsy), ach tháinig seisean slán. Bhí mac eile de chuid an tí, Máirtín, ar fostú ag teaghlach ar an bhFairche agus bhí sé as baile oíche an tsléachta. Níl aon aontú ar an gcúis a bhí leis an marú agus luaitear teoiricí éagsúla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/táirge%20/agoir-maolra-seoighe-agus-dunmharuithe-mham-trasna/|teideal=Éagóir. Maolra Seoighe agus dúnmharuithe Mhám Trasna|dáta=2016-04-20|language=en-GB|work=Litríocht|dátarochtana=2019-08-17}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Mhaígh na húdaráis go raibh Seán Seoighe ina chisteoir ar cheann de na cumainn rúnda áitiúla, lucht Ribíní/Fíníní, a bhí ag cur in aghaidh na dtiarnaí talún ag an am, agus dúradh gur mar dhíoltas a ionsaíodh a theaghlach nuair a chúbláil sé airgead de chuid an chumainn. Bhí teoiric láidir eile ann gur nós le Seán Seoighe a bheith ag goid chaoirigh na gcomharsan ó na cnoic agus gurbh é sin príomhchúis an ionsaithe. Bhí tuilleadh a mheas gurbh í a mháthair, Mairéad, an phríomhsprioc mar gur ceapadh gur sceith sí eolas leis na húdaráis faoin láthair i Loch Measca inar caitheadh coirp beirt bhall foirne le tiarna talún a chuaigh ar iarraidh tamall roimhe sin. Agus bhíodar ann a chreid gur bhain na dúnmharuithe leis an iomarca cairdis a bheith idir iníon an tí, Peigí, a bhí ina déagóir, agus duine den [[Constáblacht Ríoga na hÉireann |RIC]] - caidreamh nach raibh inghlactha ag an am. ==Deichniúr cúisithe== Gabhadh agus cúisíodh deichniúr fear ón gceantar as na dúnmharuithe: '''Maolra Seoighe'''; a dheartháireacha, Máirtín agus Páidín; agus nia leis, Tomás, ó bhaile fearainn Cheapach na Creiche; Pádraig, Micheál agus Seán Ó Cathasaigh ón áit chéanna; chomh maith le Pádraig Seoighe ó Sheanbhaile Uí Chathail; Tomás Ó Cathasaigh ó Ghleann Sal; agus Antaine Ó Pilbin ón gCeapach Dhubh. Cuireadh ar a dtriail i m[[Baile Átha Cliath]] iad os comhair breithimh agus giúiré gan Ghaeilge cé gur chainteoirí aonteangach Gaeilge iad formhór na bhfear. Chinn beirt acu - faoi bhagairt báis nó meallta ag luach saothair, deirtear - fianaise a thabhairt in aghaidh an ochtair eile.   Ciontaíodh an chéad triúr a cuireadh ar a dtriail - Pádraig Seoighe, "Pádraig Shéamuis" Ó Cathasaigh agus Maolra Seoighe -agus gearradh pionóis an bháis orthu. Bheartaigh an cúigear eile a bhí le cur ar a dtriail ar chomhairle ón sagart, an tAth. Micheál Mac Aoidh ón bhFairche, gur cheart dóibh pléadáil go raibh siad ciontach leis an gcrochadóir a sheachaint. Daoradh chun báis iad ach shocraigh Fear Ionaid na Banríona in Éirinn, an tIarla Spenser, go malartófaí sin ar phríosún saoil. Tuairiscíodh gur theastaigh ón mBanríon Victoria féin go gcrochfaí an t-ochtar. Tugadh an triúr a bhí le crochadh ar ais go Gaillimh chuig an bpríosún a bhí ansin ag an am - san áit a bhfuil Ardeaglais na Gaillimhe anois. Go gairid sular crochadh iad d'admháil beirt acu, ina nduine agus ina nduine, i ráitis scríofa go raibh siad ciontach as na dúnmharuithe ach go raibh Maolra Seoighe neamhchiontach. Níor leor seo don '''Iarla Spenser''' leis an gcrochadh a chur ar athló nó a stopadh. Dhearbhaigh sé i dteileagram chuig gobharnóir an phríosúin; ''"The law must take its course".'' ==Crochadh== Crochadh an triúr le chéile maidin an 15 Nollaig 1882 agus cuireadh a gcuid corp ar thalamh an phríosúin san áit a bhfuil carrchlós na hArdeaglaise anois. Ar a bhealach chun a chrochta an mhaidin sin tuairiscíodh go ndúirt Maolra Seoighe:'' "Feicfidh mé Iosa Críost ar ball beag - crochadh eisean san éagóir chomh maith. ...Ara, tá mé ag imeacht...Go bhfóire Dia ar mo bhean agus a cúigear dílleachtaí."'' Tuairiscíodh nach ndearna an crochadóir, William Marwood, a chuid oibre go críochnúil, gur tachtadh Maolra Seoighe agus gur shaothraigh sé an bás go mall agus go pianmhar. ==Aistharraingt agus feachtasaíocht== [[Íomhá:Maam_Cross_Lough_Maamwee_geograph-3178854-by-Ben-Brooksbank.jpg|mion|Maam Cross agus na sléibhte]] Dhá bhliain ina dhiaidh sin tháinig duine den bheirt bhrathadóirí a thug fianaise in aghaidh Mhaolra Seoighe i láthair an phobail agus i láthair Ardeaspag Thuama, an Dr Mac an Mhílidh agus é ag cur ógánaigh an cheantair faoina láimh ag Séipéal Thuar Mhic Eadaigh agus mhionnaigh sé gur fianaise bhréige a bhí tugtha faoi mhóid aige; ní raibh aon bhunús lena fhianaise sa chúirt go raibh baint ag Maolra Seoighe leis na dúnmharuithe. Dhiúltaigh údaráis na Breataine don fhiosrúchán iomlán faoin gcás a bhí éilithe ag Ardeaspag Thuama, ag iriseoirí agus ag polaiteoirí go leor, Charles Stewart Parnell ina measc. Tháinig tuilleadh eolais chun cinn faoin gcás in imeacht na mblianta<ref>[http://www.beo.ie/alt-ceacht-staire-ar-chearta-teanga-dunmharuithe-mham.aspx "Ceacht Staire ar Chearta Teanga: Dúnmharuithe Mhám Trasna"] Beo.ie </ref>. Ba chosúil gur coinníodh siar ón gcúirt agus ó dhlíodóirí cosanta na bhfear fianaise a chabhródh le neamhchiontacht cuid acu a chruthú. Tháinig líomhaintí chun cinn go ndearna na húdaráis gach iarracht líon na gCaitliceach a theorannú a bheadh ar na giúiréithe a rinne breithiúnais sna cásanna. Tuigeadh go ndearna neamhaird den fhianaise i nGaeilge agus gur beag di a aistríodh go Béarla sa chúirt. Póilín a bhí i mbun an chúraim le caint na bhfear a aistriú go Béarla. Mhéadaigh an fhianaise go raibh iomrall ceartais i gceist ach níor géilleadh d'fhiosrúchán iomlán. Glacadh go forleathan leis go raibh duine amháin den chúigear a bhí i bpríosún ciontach as a bheith páirteach sna dúnmharuithe (i dteannta na beirte a crochadh) ach glacadh leis go raibh an ceathrar eile chomh neamhchiontach céanna le Maolra Seoighe. Creideadh freisin go raibh triúr eile a bhí páirteach sna dúnmharuithe nár cúisíodh riamh, ina measc an duine a phleanáil agus a threoraigh iad. ==Maamtrasna Alliance== [[Íomhá:Swallow_Hole,_Castle_Bay,_Lough_Mask_-_geograph.org.uk_-_178933.jpg|mion|[[Loch Measca]]]] Pléadh cás Mhám Trasna ar fud na tíre seo agus i meáin an domhain mhóir. Bhí díospóireachtaí fada faoi i dTeach na Parlaiminte in Westminster - díospóireacht amháin a mhair ceithre lá agus a raibh ainmneacha móra i stair na polaitíochta páirteach inti. Diúltaíodh d'fhiosrúchán poiblí ar an gcás agus d'fhág sin go raibh sé ar cheann amháin de na cúiseanna gur thit Rialtas Liobrálach William Gladstone in 1885 nuair a thacaigh na teachtaí Éireannacha faoi cheannas Charles Stewart Parnell leis na Tóraithe faoi cheannas Randolph Churchill. An'' "Maamtrasna Alliance"'' a tugadh ar an gcomhghuaillíocht sin. Cailleadh sa phríosún beirt den chúigear a ciontaíodh sa choir agus chaith an triúr eile, beirt deartháireacha agus nia Mhaolra Seoighe, scór bliain i ngéibheann. Rinne a gcuid mná céile impí ar Fhear Ionaid na Banríona, an Tiarna Dudley, agus a bhean chéile le linn cuairte ar Chonamara iad a shaoradh. Nuair a scaoileadh amach sna laethanta ina dhiaidh sin iad, ar an 24 Deireadh Fómhair 1902, cuireadh ar thraein as Baile Átha Cliath go Baile an Róba iad agus shiúil siad na 18 míle as sin i ndorchadas na hoíche agus sa bháisteach abhaile go Ceapach an Creiche faoi scáth Mhám Trasna. ==Comóradh== Bhí [http://anghaeltacht.net/Mam1882/index.html comóradh ar a bhás i nGaillimh ar an 15 Nollaig 2012] eagraithe ag [[An_Coimisinéir_Teanga|An Coimisinéir Teanga]]. Bhí [[Uachtarán na hÉireann]] i láthair. Aifreann san Ard Eaglais - atá tógtha ar shuíomh Phríosúin na Gaillimhe inar crochadh Maolra Seoighe. [[Íomhá:Cludach Leabhair Sheáin Uí Chuirreáin.jpg|mion|160x160px|Leabhar le [[Seán Ó Cuirreáin]]]] ==Leabhair foilsithe== Seoladh leabhar nua ar an eachtra seo ar an 19ú Lá Bealtaine 2016 i dTeach Cúirte Sráid na Faiche, i m[[Baile Átha Cliath]]. Ba istigh sa gcúirt sin a daoradh Maolra Seoighe agus na daoine eile chun bháis sa bhliain 1882. Sé [[Seán Ó Cuirreáin]], iar [[An Coimisinéir Teanga|Choimisinéir Teanga]] na hÉireann údar an leabhair, [http://www.coislife.ie/leabhar/166/eagoir "Éagóir - Maolra Seoighe agus dúnmharuithe Mhám Trasna"]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} agus tá sé foilsithe ag [[Cois Life]]. Insint úrnua í seo ar iomlán an scéil le pictiúir stairiúla agus taifid oifigiúla nár foilsíodh cheana i bhfoirm leabhair. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Seoighe, Maolra}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 19ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 1882]] [[Catagóir:Iomrall ceartais]] [[Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Mhaigh Eo]] 61p17co3d1yaxsde7a0re9ltepung8v 0 45419 1314614 1210106 2026-05-21T22:25:05Z TGcoa 21229 1314614 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Anatamaíocht}} Is [[Gnéasorgán|gnéasorgán]] baineannach é '''an brillín''' ([[An Laidin|Laidin]]:''glans clitoris''), atá i láthair i [[Mamach|mamaigh]], [[Ostrais|ostraisí]] agus líon teoranta ainmhithe eile. I ndaoine, tá an chuid infheicthe - [[Breall|an bhreall]] - ag acomhal tosaigh na ''labia minora'', os cionn oscailt an [[úiréadra]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/cen-ghaeilge-ata-ar-clitoris-morcheist-bhlaithin-de-burca-ar-the-irish-for-sex/|teideal="Cén Ghaeilge atá ar clitoris?" - mórcheist Bhláithín de Burca ar The Irish for Sex|údar=Conor Torbóid|dáta=14 Márta 2024|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2026-05-21}}</ref> Murab ionann agus an péineas, sé sin, an [[Homalógacht|homalóg]] fireann atá coibhéiseach leis an mbrillín, de ghnáth ní bhíonn an chuid aimhneasaigh (nó oscailte) den úiréadra ann, agus mar sin ní úsáidtear é le haghaidh an mhúin. I bhformhór na speiceas, níl aon fheidhm atáirgthe ag an mbrillín. Cé go ní mhúnann roinnt ainmhithe tríd an mbrillín nó a úsáideann é i gcomhair atáirgthe, Fualann, cúplálann agus gineann an [[hiéana breac]], a bhfuil brillín thar a bheith mór aige, tríd an orgán. Tá brillín mór ag roinnt mamach eile freisin, mar shampla [[Léamar|léamair]] agus moncaithe géagach.<ref>Goodman, S. (2009). "Family Eupleridae (Madagascar Carnivores)". In Wilson, D; Mittermeier, R (eds.). Handbook of the Mammals of the World. Vol. 1: Carnivores. Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-49-1.</ref> [[File:Human genitalia - development 1.png|thumb|300px|left|]] [[File:Clitoris Penis Homology 1.png|thumb|300px|left|]] Is é an brillín an réimse earóigineach is íogaire ag an ndaonnaí baineann agus go ginearálta príomhfhoinse [[Anatamaíocht|anatamaíoch]] an phléisiúir ghnéasaigh.<ref> Rodgers, Joann Ellison (2003). Sex: A Natural History. Macmillan. ISBN 978-0-8050-7281-5.</ref> I ndaoine agus i mamaigh eile, forbraíonn sé as fhiafhás san [[suth]] ar a dtugtar an tiúbarcal giniúna. Neamhdhifreáilte, ar dtús, forbraíonn an tiúbarcal ina '''phéineas''' nó ina bhrillín le linn forbairt an chórais atáirgthe ag brath ar nochtadh do andraiginí (ar hormóin fireann iad go príomha). Is struchtúr casta é an brillín, agus is féidir a mhéid agus a íogaireacht a athrú. Bíonn breall (ceann) an bhrillín daonna thart ar mhéid agus cruth pise agus meastar go bhfuil 8,000, agus b'fhéidir níos mó ná 10,000 néarchinn chéadfacha aige.<ref>Carroll, Janell L. (2012). Sexuality Now: Embracing Diversity. Cengage Learning. ISBN 978-1-111-83581-1 </ref><ref> White, Franny (27 October 2022). "Pleasure-producing human clitoris has more than 10,000 nerve fibers". News. Oregon Health & Science University. Retrieved 2 November 2022. Blair Peters, M.D., an assistant professor of surgery in the OHSU School of Medicine and a plastic surgeon who specializes in gender-affirming care as part of the OHSU Transgender Health Program, led the research and presented the findings. Peters obtained clitoral nerve tissue from seven adult transmasculine volunteers who underwent gender-affirming genital surgery. Tissues were dyed and magnified 1,000 times under a microscope so individual nerve fibers could be counted with the help of image analysis software. Peters, B; Uloko, M; Isabey, P; How many Nerve Fibers Innervate the Human Clitoris? A Histomorphometric Evaluation of the Dorsal Nerve of the Clitoris 2 p.m. ET 27 October 2022, 23rd annual joint scientific meeting of Sexual Medicine Society of North America and International Society for Sexual Medicine</ref> ==Naisc sheachtracha== *[https://www.theguardian.com/environment/2022/dec/14/snakes-have-a-clitoris-scientists-overcome-a-massive-taboo-around-female-genitalia Snakes have a clitoris: scientists overcome ‘a massive taboo around female genitalia’] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Clitoris| ]] [[Catagóir:Córas atáirgthe baineann mamach]] [[Catagóir:Pit|*]] [[Catagóir:Sláinte na mban]] [[Catagóir:Anatamaíocht]] c5smqkz44dx5slz2nt1vxda8bdbbud0 0 47208 1314628 1289826 2026-05-22T02:10:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314628 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil }} Is [[baile]] cósta é '''Ceann Chlochair'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/132307|title=Ceann Chlochair/Clogherhead {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> (Béarla: Clogherhead)<ref name=":11">{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/132307?s=Ceann+Chlochair|teideal=Ceann Chlochair/Clogherhead|údar=|dáta=|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-12-01}}</ref> atá suite i g[[Contae Lú|Contae Lú.]] Ciallaíonn an t-ainm ‘ceann tíre creagach’.<ref name=":11" /> Tá sé i mbailte fearainn Clochar agus Baile na gCailleach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://latitude.to:8080/articles-by-country/ie/ireland/74473/clogherhead|teideal=GPS coordinates of Clogherhead, Ireland. Latitude: 53.8000 Longitude: -6.2333|údar=Latitude.to|dáta=|language=en|work=Latitude.to, maps, geolocated articles, latitude longitude coordinate conversion.|dátarochtana=2020-12-01}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Is paróiste dlí é Clochar.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.johngrenham.com/browse/county_civil.php?county=Louth|teideal=Louth civil parishes|údar=|dáta=|work=www.johngrenham.com|dátarochtana=2020-12-01}}</ref> Is iad [[Tearmann Feichín]] agus [[Áth na gCasán]] an dá shráidbhaile is gaire do Cheann Chlochair.<ref name=":0" /> Is é [[Droichead Átha]] an baile is gaire.<ref name=":0" /> De réir [[Daonáireamh|dhaonáireamh]] 2016, is é daonra Ceann Chlochair ná 2,145.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citypopulation.de/en/ireland/towns/louth/0281__clogherhead/|teideal=Clogherhead (Louth, All Towns, Ireland) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information|údar=|dáta=|work=www.citypopulation.de|dátarochtana=2020-12-01}}</ref> == Stair == Tá fothracha meánaoiseacha eaglais ar chnoc beag clochach i sráidbhaile Ceann Chlochair.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://visionsofthepastblog.com/2016/09/03/mullagh-church-louth-ireland/|teideal=Mullagh Church, Louth, Ireland|údar=Ed Hannon-Visions of the Past|dáta=2016-09-03|language=en-US|work=Visions Of The Past|dátarochtana=2020-12-02}}</ref> Deirtear gur tógadh an eaglais ar shuíomh mhainistir ón 6ú haois a bhunaigh Naomh Nectan, nia [[Naomh Pádraig|Naomh Pádraig.]]<ref name=":1" /> San am atá caite, tugadh Clochar nó Cill Chlochair ar an sráidbhaile Ceann Chlochair.<ref name=":1" /> Chiallaigh an t-ainm Cill Chlochair 'Eaglais na háite clochach'.<ref name=":1" /> == Geilleagar == Tá iascaireacht ar cheann de na príomhthionscail sa sráidbhaile.<ref name=":0" /> D’fhorbair Ceann Chlochair ar dtús mar shráidbhaile beag iascaireachta.<ref name=":4" /> Leanann cuan Ceann Chlochair, ar a dtugtar Port Oirialla (Béarla: Port Oriel)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/126079?s=Port+Oirialla|teideal=Port Oirialla/Port Oriel|údar=|dáta=|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-12-04}}</ref>, ag feidhmiú go príomha mar chalafort iascaireachta.<ref name=":4" /> Feabhsaíodh an cuan le déanaí, ag soláthar áiseanna do chabhlaigh mhóra iascaireachta agus do shlatiascairí farraige.<ref name=":4" /> Táirgtear salann sáile Oirialla i bPort Oirialla. Bunaíodh an comhlacht i 2010.<ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://orielseasalt.com/|teideal=Oriel Sea Salt, 25% lower Sodium, Organic Approved. - Oriel Sea Salt|údar=|dáta=|work=orielseasalt.com|dátarochtana=2020-12-05|archivedate=2020-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125103653/https://orielseasalt.com/}}</ref> Úsáideann níos mó ná 250 bialanna, óstáin, cuideachtaí lónadóireachta agus comhlachtaí bia salann sáile Oirialla.<ref name=":8" /> I 2016, fuair siad sonrúcháin tionscnaimh faoi chosaint.<ref name=":8" /> Táirgtear Mianraí Mara Oirialla i bPort Oirialla freisin. Bunaíodh an comhlacht i 2012.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.solocheck.ie/Irish-Company/Oriel-Sea-Minerals-Limited-508921|teideal=Oriel Sea Minerals Ltd - Irish Company Info - SoloCheck|údar=|dáta=|work=www.solocheck.ie|dátarochtana=2020-12-05}}</ref> Fuair siad sonrúcháin tionscnaimh faoi chosaint i 2016 freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/en/publication/f51b7-protected-designations-of-origin-oriel-sea-minerals/|teideal=Protected Designations of Origin - Oriel Sea Minerals|údar=|dáta=|language=en|work=www.gov.ie|dátarochtana=2020-12-05}}</ref> Is ceann scríbe turasóireachta é Ceann Chlochair.<ref>{{Lua idirlín|url=http://ashlingpark.com/aboutus/|teideal=About Us – Ashling Park|údar=|dáta=|language=en-US|dátarochtana=2020-12-05|archivedate=2020-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204111514/http://ashlingpark.com/aboutus/}}</ref> Meallann féilte áitiúla ar nós ‘Seafood Rocks’ go leor cuairteoirí chuig an sráidbhaile.<ref name=":4" /> Tá páirceanna carbhán i gCeann Chlochair freisin a chuireann lóistín ar fáil do thurasóirí.<ref name=":4" /> [[Íomhá:Ceann Chlochair Tra - geograph.org.uk - 491566.jpg|mion|'''Trá Cheann Chlochair'''|211x211px]] == Áiseanna == === '''Trá Cheann Chlochair''' === [[Íomhá:Stáisiún bád tarrthála INRBT.jpg|mion|'''Stáisiún bád tarrthála INRBT''' ]] Tá dhá [[Trá|thrá]] i gCeann Chlochair. Tá trá Cheann Chlochair suite sa sráidbhaile. Is trá bratach ghorm é a chiallaíonn go bhfuil cáilíocht uisce den scoth aige agus go gcoinníonn sé caighdeáin eile ar nós caighdeáin sábháilteachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.talkofthetown.ie/three-beaches-in-louth-awarded-blue-flag-status/|teideal=Three Louth beaches claim Blue Flag status|údar=David Lynch|dáta=09-06-2020|dátarochtana=2020-12-03|archivedate=2020-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201126160339/https://www.talkofthetown.ie/three-beaches-in-louth-awarded-blue-flag-status/}}</ref> Tá ionad eachtraíochta suite ar an trá a sholáthraíonn réimse gníomhaíochtaí bunaithe ar thalamh agus ar uisce cosúil le curachóireacht, cadhcáil, boghdóireacht, dreapadóireacht agus sórbáil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visitlouth.ie/explore-and-do/do/adventure-activities-and-family-fun/celtic-adventures.html|teideal=Celtic Adventures|údar=|dáta=|language=en|work=Visit Louth|dátarochtana=2020-12-04|archivedate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124090618/https://www.visitlouth.ie/explore-and-do/do/adventure-activities-and-family-fun/celtic-adventures.html}}</ref> Chomh maith le sin, tá stáisiún bád tarrthála INRBT suite ag an trá.<ref name=":3" /> Seasann INRBT d'Institiúid Náisiúnta Ríoga na mBád Tarrthála. Tá sé ag feidhmiú i gCeann Chlochair ó shocraigh an INRBT stáisiún bád tarrthála a bhunú i 1899.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://rnli.org/find-my-nearest/lifeboat-stations/clogher-head-lifeboat-station/station-history-clogher-head|teideal=Station history {{!}} RNLI|údar=|dáta=|language=en|work=rnli.org|dátarochtana=2020-12-04|archivedate=2020-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201031230328/https://rnli.org/find-my-nearest/lifeboat-stations/clogher-head-lifeboat-station/station-history-clogher-head}}</ref> I 1993, scartáladh teach an bháid toisc go raibh sé róbheag agus tógadh ceann nua chun freastal ar mhéid an bháid tarrthála nua.<ref name=":3" /> Bhí an bád tarrthála níos mó seo i bhfeidhm ó 1993 go dtí 2019.<ref name=":13" /> I 2019, fuair stáisiún bád tarrthála INRBT bád tarrthála nua leis na teicneolaíochtaí is déanaí.<ref name=":13">{{Lua idirlín|url=https://rnli.org/news-and-media/2019/june/02/clogherhead-rnli-welcomes-latest-25m-shannon-class-lifeboat-to-louth-station|teideal=Clogherhead RNLI welcomes latest €2.5m Shannon class lifeboat to Louth station {{!}} RNLI|údar=|dáta=|language=en|work=rnli.org|dátarochtana=2020-12-04|archivedate=2021-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304190919/https://rnli.org/news-and-media/2019/june/02/clogherhead-rnli-welcomes-latest-25m-shannon-class-lifeboat-to-louth-station}}</ref> Is é an bád tarrthála seo an bád tarrthála gníomhach sa stáisiún anois.<ref name=":3" /> === '''Trá Phort''' === Tá an trá eile suite cúpla ciliméadar ó thuaidh ó Cheann Chlochair. Tugtar trá Phort air. Is trá bratach ghorm é freisin.<ref name=":5" /> Bíonn gardaí tarrthála ar dualgas ar an dá thrá i rith míonna an tsamhraidh.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://www.visitlouth.ie/explore-and-do/do/enjoy-our-coast/coasts-and-beaches-in-louth.html|teideal=Coasts & Beaches in Louth|údar=|dáta=|language=en|work=Visit Louth|dátarochtana=2020-12-04|archivedate=2020-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024024401/https://www.visitlouth.ie/explore-and-do/do/enjoy-our-coast/coasts-and-beaches-in-louth.html}}</ref> === An Ceann Tíre === Is é ceann tíre Ceann Chlochair an t-aon cheann tíre ard carraigeach ar an gcósta thoir idir Sléibhte Mhúrna agus Binn Éadair i gContae Bhaile Átha Cliath.<ref name=":9">{{Lua idirlín|url=https://www.visitlouth.ie/explore-and-do/do/enjoy-our-coast/coasts-and-beaches-in-louth.html|teideal=Coasts & Beaches in Louth|údar=|dáta=|language=en|work=Visit Louth|dátarochtana=2020-12-05|archivedate=2020-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024024401/https://www.visitlouth.ie/explore-and-do/do/enjoy-our-coast/coasts-and-beaches-in-louth.html}}</ref> Is Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta é an ceann tíre.<ref name=":9" /> Tá sé liostaithe freisin mar limistéar sáráilleachta nádúrtha.<ref name=":9" /> Tá roinnt cosán neamhfhoirmiúil thar an gceann tíre idir an sráidbhaile agus Port Oirialla.<ref name=":9" /> Tugann siad seo deis duit siúl thar an gceann tíre. === '''Halla Pobail''' === Tá halla pobail i gCeann Chlochair. Is í an foirgneamh seo an iarscoil náisiúnta a ndearnadh athchóiriú uirthi.<ref name=":4" /> Éascaíonn an halla gníomhaíochtaí sóisialta éagsúla.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.louthcoco.ie/en/publications/development-plans/draft-louth-county-development-plan-2021-2027/3-clogherhead-optimised.pdf|teideal=Clogherhead|údar=|dáta=|dátarochtana=2020-12-04|archivedate=2021-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602062448/https://www.louthcoco.ie/en/publications/development-plans/draft-louth-county-development-plan-2021-2027/3-clogherhead-optimised.pdf}}</ref> Is gníomhaíochtaí a bhíonn ar siúl sa halla faoi láthair ná biongó agus damhsa.<ref>{{Lua idirlín|url=https://clogherhead1.wordpress.com/community-centre/|teideal=Community Centre|údar=|dáta=2016-04-22|language=en|work=Clogherhead Village|dátarochtana=2020-12-04}}</ref> === Áiseanna eile === Tá áiseanna agus seirbhísí eile i gCeann Chlochair freisin ar nós tithe tábhairne, bialann ghasta, siopa áise, ionad sláinte agus cógaslann.<ref name=":4" /> == Spórt == [[Íomhá:Dreadnots.jpg|mion|197x197px|'''Dreadnots CLG''']] [[Íomhá:Eaglais Naomh Mícheál.jpg|mion|169x169px|'''Eaglais Naomh Mícheál''']] === Cumann Lúthchleas Gael (CLG) === Tá Dreadnots [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] suite díreach taobh amuigh de shráidbhaile Ceann Chlochair. Tá foireann peile na bhfear agus foireann peile na mban acu.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=http://www.dreadnots.gaa.ie/pages/parishdistricthistory.aspx|teideal=Club History|údar=|dáta=|work=www.dreadnots.gaa.ie|dátarochtana=2020-12-04|archivedate=2017-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170910192212/http://www.dreadnots.gaa.ie/pages/parishdistricthistory.aspx}}</ref> Tá foirne peile buachaillí agus cailíní faoi aois acu freisin.<ref name=":6" /> Tugadh Naomh Mícheál orthu uair amháin ach fuair siad an t-ainm Dreadnots ina dhiaidh sin.<ref name=":6" /> Bunaíodh an club i 1887.<ref name=":6" /> Tá sé ar cheann de na clubanna is sine i gContae Lú.<ref name=":6" /> I 1887, bhí siad ar cheann de cheithre fhoireann is fiche a chuir isteach ar chéad Chraobh Chontae Lú.<ref name=":6" /> I 1978, atheagraíodh craobh an chontae agus cuireadh an club sa chraobh idirmheánach.<ref name=":6" /> Ó shin i leith, tá ceithre chraobh idirmheánacha buaite acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hoganstand.com/Louth/ClubTitles|teideal=HoganStand GAA Football and Hurling|údar=|dáta=|work=www.hoganstand.com|dátarochtana=2020-12-04}}</ref> Shroich siad an cluiche ceannais craobh sinsear i 2012 agus 2014 freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/sport/gaa/arid-20289092.html|teideal=O’Connor helps St Pat’s over the line|údar=Joe Carroll|dáta=2014-09-29|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2020-12-04}}</ref> Gach samhraidh tarlaíonn 'Cúl Camps' sa pháirc peil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.kelloggsculcamps.gaa.ie/booking/online-closed/|teideal=Season Closed - GAA Cúl Camps Summer 2020|údar=|dáta=|language=en|work=GAA Cúl Camps|dátarochtana=2020-12-05|archivedate=2020-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201127163407/https://www.kelloggsculcamps.gaa.ie/booking/online-closed/}}</ref> == Reiligiún == Tá Eaglais Naomh Mícheál suite díreach taobh amuigh de shráidbhaile Ceann Chlochair. Tógadh an séipéal i 1853.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/droghedaindependent/news/archbishop-to-mark-150-years-of-st-michaels-church-27111474.html|teideal=Archbishop to mark 150 years of St Michaels church|údar=|dáta=|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-12-03}}</ref> Tógadh Eaglais Naomh Mícheál ar an suíomh céanna le sean eaglais.<ref name=":2" /> Tógadh é timpeall an tseanstruchtúir.<ref name=":2" /> Tógadh an eaglais nua ag saoir chloiche áitiúla ag baint úsáide as cloch a cairéalaíodh ón gCeann ag cuan Ceann Chlochair.<ref name=":2" /> Cuireadh an chloch ar bháid agus tugadh chun na trá í.<ref name=":2" /> Ón áit sin, tharraing muintir na háite an chloch chuig an suíomh ag úsáid chapaill agus cairteacha.<ref name=":2" /> == Oideachas == === '''Na Naíonraí''' === Tá dhá naíonra i gCeann Chlochair.<ref name=":12">{{Lua idirlín|url=https://www.tusla.ie/uploads/content/LouthJul19.pdf|teideal=Early Years Services|údar=Tusla.ie|dáta=2019-07|dátarochtana=2020-12-04}}{{Dead link|date=Meán Fómhair 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>Tá an bheirt acu lonnaithe i sráidbhaile Ceann Chlochair.<ref name=":12" /> === '''An Bhunscoil''' === Scoil Náisiúnta Baile na gCailleach is ainm don [[Bunscoil|bhunscoil]]. Bunaíodh an chéad scoil in aice le heaglais Naomh Mícheál.<ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://callystownnationalschool.ie/about-us/|teideal=About Us -|údar=|dáta=|language=en-US|dátarochtana=2020-12-04|archivedate=2020-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125031214/https://callystownnationalschool.ie/about-us/}}</ref> Chuaigh an scoil isteach sa chóras na scoileanna náisiúnta nua i 1832.<ref name=":7" /> I 1897, d’aistrigh 75 dalta go foirgneamh nua.<ref name=":7" /> Bhí ceithre sheomra san fhoirgneamh.<ref name=":7" /> Bhí dhá scoil san fhoirgneamh, ceann do bhuachaillí agus ceann do chailíní.<ref name=":7" /> Cónascadh an dá scoil i 1958.<ref name=":7" /> Ba é seo foirgneamh na scoile ar feadh 91 bliana go dtí 1988.<ref name=":7" /> I 1988, bhog baill fhoirne agus daltaí isteach i bhfoirgneamh scoile nua.<ref name=":7" /> Seo an foirgneamh atá in úsáid inniu. Tá an scoil suite i lár an tsráidbhaile. Tá 319 dalta sa scoil faoi láthair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.schooldays.ie/school/callystown-mixed-n-s-rollnumber-14252G|teideal=Callystown National School, Louth on SchoolDays.ie|údar=|dáta=|work=www.schooldays.ie|dátarochtana=2020-12-04}}</ref> == Taisteal == Nascann bealach [[Bus Éireann]] 168 Droichead Átha, Ceann Chlochair agus Dún Dealgan.<ref name=":10">{{Lua idirlín|url=https://www.buseireann.ie/inner.php?id=406&form-view-timetables-from=Drogheda+(Bus+Station)&form-view-timetables-to=Clogher+(Main+Street)&form-view-timetables-route=168&form-view-timetables-submit=1|teideal=Bus Éireann Timetable Route 168, Dundalk - Drogheda - Bus Éireann - View Ireland Bus and Coach Timetables & Buy Tickets|údar=|dáta=|work=www.buseireann.ie|dátarochtana=2020-12-06}}</ref> Feidhmíonn an tseirbhís seo Luan go Domhnach.<ref name=":10" /> == Tagairtí == {{Reflist}} 47f1uobh6jr5ox6vvzrct536brb8fy0 0 48352 1314656 1150196 2026-05-22T10:24:38Z Alison 570 Catagóir:Eagraíochtaí oideachais atá lonnaithe i bPoblacht na hÉireann 1314656 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} An fhondúireacht reachtúil náisiúnta chun deontais a bhronnadh ar [[Taighde|thaighde]] eolaíochta is innealtóireachta is ea '''Fondúireacht Eolaíochta Éireann'''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Science%20Foundation%20Ireland/|title=“Science Foundation Ireland” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-14}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sfi.ie/research-news/news/reachtaiocht-phriomha/|teideal=Sonraí maidir le Reachtaíocht Phríomha Coimeádta Chun Tacú le Teicneolaíocht na Gaeilge|dátarochtana=2023-06-14}}</ref> (''SFI'' i mBéarla). Bronnann sí deontais ar bhonn iomaíoch do thaighdeoirí acadúla is foirne taighde a léiríonn cumas is [[dóchúlacht]] go nginfidh siad eolas nua, teicneolaíochtaí nuálacha, agus fiontair iomaíocha sa [[Biteicneolaíocht|bhiteicneolaíocht]], an [[teicneolaíocht faisnéise]] is teileachumarsáide, agus na teicneolaíochtaí fuinnimh inmharthana is teicneolaíochtaí atá tíosach ar fhuinnimh.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Fondúireacht Eolaíochta Éireann|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=280}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol-ie}} [[Catagóir:Eagraíochtaí oideachais atá lonnaithe i bPoblacht na hÉireann]] pgtrj49lhqo61n1sj6bagwlo3jgx3m1 0 54226 1314613 1284808 2026-05-21T22:14:56Z TGcoa 21229 1314613 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} File, úrscéalaí agus scríbhneoir aistí is ea '''Doireann Ní Ghríofa''' a scríobhann i nGaeilge agus i mBéarla. Rugadh í sa bhliain 1981 i [[Contae na Gaillimhe|gContae na Gaillimhe]] agus tógadh i g[[Contae an Chláir]] í. Faoi láthair tá cónaí uirthi i g[[Corcaigh]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.headstuff.org/culture/literature/poetry/interview-with-doireann-ni-ghriofa/|teideal=I’m More Interested In The ‘Ish’ Bit Of True-Ish {{!}} Interview With Doireann Ní Ghríofa|dáta=2018-11-14|language=en-GB|work=HeadStuff|dátarochtana=2020-03-10}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leirmheas-teilifise-clar-speisiuil-faoi-fhile-speisiuil-ach-ni-raibh-a-fhios-agam-gur-craoladh-dha-bhliain-o-shin-e/|teideal=LÉIRMHEAS TEILIFÍSE: Clár spéisiúil faoi fhile spéisiúil, ach ní raibh a fhios agam gur craoladh dhá bhliain ó shin é|údar=Pól Ó Muirí|dáta=21 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-21}}</ref> == Saothar == Tá dánta foilsithe aici ar irisí in Éirinn agus thar lear.<ref>Ennis Bookclub Festival-Doireann Ní Ghríofa http://www.ennisbookclubfestival.com/index.php/doireann-ni-ghriofa {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102054314/http://www.ennisbookclubfestival.com/index.php/doireann-ni-ghriofa |date=2014-01-02 }}</ref> Bhuaigh sí duais i gcatagóir na scríbhneoirí nua in [[Oireachtas na Gaeilge]] sa bhliain 2010, agus bhí sí ar an ngearrliosta in dhá chomórtas eile: Siarscéal sna blianta 2011 agus 2012 agus Comórtas Uí Néill sna blianta 2011 agus 2012. Fuair sí sparánacht liteartha ó Chomhairle Ealaíon na hÉireann.<ref>Irish Writers Online-Ní Ghríofa, Doireann http://www.irishwriters-online.com/ni-ghriofa-doireann/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101100611/http://www.irishwriters-online.com/ni-ghriofa-doireann/ |date=2014-01-01 }}</ref> Bhain Ní Ghríofa cáil idirnáisiúnta amach sa bhliain 2020 nuair a d'fhoilsigh sí a céad úrscéal, ''A Ghost in the Throat'', a fuair ardmholadh ó léirmheastóirí [[The New York Times]] agus [[The Guardian]]. Bhuaigh sí ''Leabhar Éireannach na Bliana an Post'' ina dhiaidh sin don leabhar.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Aisling Trí Néallaibh Dhoireann Ní Ghríofa|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0902/1467889-aisling-tri-neallaibh-dhoireann-ni-ghriofa/|date=2024-09-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Is ball í den [[Aosdána]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ucc.ie/en/magazine/ezine/doireann-ni-ghriofa-among-six-new-members-elected-to-aosdana-at-ucc-ceremony.html|teideal=eZine|language=en|work=University College Cork|dátarochtana=2020-03-10}}</ref> [[Íomhá:To Star the Dark, Doireann Ní Ghríofa, 2021.jpg|clé|mion|''<nowiki/>'To Star the Dark''']] == Saol == Mhínigh sí an áit ina d’fhoghlaim sí an teanga. "Ní raibh Gaelainn sa bhaile againn, is Béarla amháin a bhí againn. Tá beagán Gaeilge ag m’athair agus Gaeilge líofa go leor ag mo Mham ach Béarla amháin a bhí sa bhaile againn. Gan an cinneadh sin, gach seans nach mbeadh Gaeilge agam. Táim an-sásta gur cuirtear chuig an Ghaelscoil sin mé, Gaelscoil Mhichíl Ciosóg in Inis, Contae an Chláir." ... "bhí uaigneas i gceist [in Inis] agus nuair a bhí mé níos óige, shíl mé gur droch rud a bhí ann ach anois ag breathnú siar, déarfainn gur rud maith é agus nach mbéinn i mo scríbhneoir murach an t-éispéireas sin.”<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eolasmagazine.ie/doireann-ni-ghriofa-a-ghost-in-the-throat/|teideal=Agallamh le Doireann Ní Ghríofa|údar=eolas|dáta=2020-12-15|language=ga-IE|work=Eolas Magazine|dátarochtana=2025-10-26}}</ref> ==Foilseacháin== * ''Résheoid'' ([[Coiscéim]] 2011)<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/resheoid.html|teideal=Résheoid Doireann Ní Ghríofa|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2020-03-10}}</ref> * ''Dúlasair'' (Coiscéim 2012)<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/dulasair.html|teideal=Dúlasair Doireann Ní Ghríofa|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2020-03-10}}</ref> *''Dordéan, do Chroí / A Hummingbird, your Heart'' ([[Smithereens Press]], 2014)<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.smithereenspress.com/publications/sp8.html|teideal=Smithereens Press - SP8 Dordéan, do Chroí -- A Hummingbird, your Heart by Doireann Ní Ghríofa|work=www.smithereenspress.com|dátarochtana=2020-03-10}}</ref> *''Clasp'' ([[Dedalus Press]], 2015)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dedaluspress.com/product/clasp/|teideal=Clasp|language=en-GB|work=Dedalus Press|dátarochtana=2020-03-10}}</ref> *''Oighear'' (Coiscéim, 2017)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=EAiPiVsiIVc&t=16s|teideal=Doireann Ní Ghríofa - Imeall|údar=TG4|dáta=09/01/2017|dátarochtana=}}</ref> *''Lies'' (Dedalus Press, 2018)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dedaluspress.com/product/lies/|teideal=Lies, a bilingual selection of poems by Doireann Ní Ghríofa|language=en-GB|work=Dedalus Press|dátarochtana=2020-03-10}}</ref> *''Singing, Still - A Libretto for the 1847 Choctaw Gift to the Irish for Famine Relief'' (LeAnne Howe mar chomhúdar an leabhair; 2017)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/famine-bonds-choctaw-and-irish-poets-combine-1.3130918|teideal=Famine bonds: Choctaw and Irish poets combine|údar=LeAnne Howe|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-03-10}}</ref> *''A Ghost in the Throat'' (Tramp Press, 2020)<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://booksirelandmagazine.com/tramp-press-announce-their-new-books-for-2020/|teideal=Tramp Press announce their new books for 2020 {{!}} Books Ireland|údar=admin|language=en-GB|dátarochtana=2020-03-10}}</ref> in ómós don fhile Eibhlín Dubh Ní Chonaill agus an dán ‘[[Caoineadh Airt Uí Laoghaire]]'. 📖🖋 ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Griofa, Doireann Ni}} [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1981]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine as Inis, Contae an Chláir]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]] s04lhzmzpiy3dlxoe1ortwqpvavskl7 0 56752 1314563 1290961 2026-05-21T15:23:07Z Seachránaí 53315 1314563 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir, craoltóir agus tráchtaire polaitíochta [[Sasanaigh|Sasanach]] is ea '''Nigel Farage''' a bhí mar cheannaire ar [[Páirtí Neamhspleách na Ríochta Aontaithe]] (UKIP) ó 2006 go dtí 2009 agus arís ó 2010 go dtí 2016. Bhí baint mhór aige le feachtas an Bhreatimeachta sna 1990idí - 2010idí. Is Eoraisceipteach mór le rá é. Bhí sé mar Fheisire de [[Parlaimint na hEorpa|Pharlaimint na hEorpa]] i gcomhair [[Oirdheisceart Shasana]] idir 2009-2020. Bhí cáil ar a óráidí conspóideacha i bParlaimint na hEorpa agus cháin sé an Euro srl go láidir. Bhí sé ina chathaoirleach ar an ngrúpa "Europe of Freedom and Direct Democracy". [[Íomhá:Nigel Farage (40542055821).jpg|clé|mion|2018, CPAC i SAM]] [[Íomhá:Nigel Farage (40499351592).jpg|clé|mion|2018, CPAC i SAM]] [[Íomhá:President Donald Trump and Nigel Farage.jpg|clé|mion|2019: tá Farage an-mhór le [[Donald Trump]]]] == Gairm == D'fhág Farage an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí Coimeádach]] i 1992 mar gheall ar [[Conradh Maastricht|Chonradh Maastricht]]. Bhí Farage mar dhuine de bhunaitheoirí Páirtí Neamhspleách na Ríochta Aontaithe (UKIP). I ndiaidh feachtais neamhthorthúil i dtoghcháin Pharlaiminte na hEorpa agus i Westminster i gcomhair UKIP in 1994, toghadh é san Oirdheisceart Shasana i dToghchán do Pharlaimint na hEorpa i 1999. Atoghadh é i 2004, 2009, 2014 agus sa bhliain 2019. D'fhág Farage UKIP i Mí na Nollag 2018, agus é ag scríobh sa nuachtán ''The Telegraph'' "nach é UKIP páirtí an Bhreatimeachta ar gá linn é", agus é ag cáineadh an pháirtí as a bheith fríth-Ioslamach agus róghafa le [[Tommy Robinson]], duine mór ar an eite an-deis i Sasana.<ref>{{Cite news|teideal=With a heavy heart, I am leaving Ukip. It is not the Brexit party our nation so badly needs|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2018/12/04/heavy-heart-leaving-ukip-not-brexit-party-nation-badly-needs/|work=The Telegraph|dáta=2018-12-04|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Nigel Farage}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.huffingtonpost.fr/2018/12/04/nigel-farage-partisan-du-brexit-quitte-son-parti-europhobe-ukip_a_23608438/|teideal=Le partisan du Brexit Nigel Farage quitte l'Ukip, son parti europhobe|dáta=2018-12-04|language=fr|work=Le Huffington Post|dátarochtana=2019-05-08}}</ref><ref>{{Cite news|teideal=Nigel Farage quits Ukip over its anti-Muslim 'fixation'|url=https://www.theguardian.com/politics/2018/dec/04/nigel-farage-quits-ukip-over-fixation-anti-muslim-policies|work=The Guardian|dáta=2018-12-04|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Peter Walker Political correspondent}}</ref> Idir Eanáir 2019-2020, bhí Farage ina cheannaire ar pháirtí polaitíochta nua, an [[Brexit Party]] ('Páirtí an [[Breatimeacht|Bhreatimeachta]]'), agus "[[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Athchóirithe]]" inniu. Bhí sé ag stocaireacht le haghaidh imeacht láithreach den Aontas Eorpach. Sheas iarrthóirí den Pháirtí sna toghcháin Eorpacha i mí na Bealtaine 2019.<ref>{{Cite news|teideal=Nigel Farage to lead new pro-Brexit party if EU departure delayed|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/jan/20/nigel-farage-to-lead-new-pro-brexit-party-if-eu-departure-delayed-ukip|work=The Guardian|dáta=2019-01-20|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Josh Halliday}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://search.electoralcommission.org.uk/English/Registrations/PP7931|teideal=View registration - The Electoral Commission|work=search.electoralcommission.org.uk|dátarochtana=2019-05-08}}</ref> Sheas sé mar iarrthóir in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán na Breataine 2024]] i dtoghlach [[Clacton-on-Sea|Clacton]] in oirthear Shasana. Ar dtús, dúirt sé nach mbeadh sé san iomaíocht sa toghchán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3gg66pm8ylo|teideal=Nigel Farage to run as Reform UK candidate in Clacton|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2024-06-03}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Farage ag seasamh in Olltoghchán na Breataine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0603/1452806-farage-ag-seasamh-in-olltoghchan-na-breataine/|date=2024-06-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Páirtí Neamhspleách na Ríochta Aontaithe]] (UKIP) * [[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Athchóirithe]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Farage, Nigel}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1964]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Breatimeacht]] [[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]] [[Catagóir:Essex]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Kent]] [[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Pobalóirí]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] ma1lbwn2aou7lwz007xe2g6onjvqhnq 0 63230 1314602 1255665 2026-05-21T19:47:26Z An RíomhGael 72410 Cur síos níos sonraí ar Anúbas 1314602 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}}Dia báis i reiligiún na Sean-Éigipte is ea '''Anúbas'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Anubis/|title=“Anubis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-09-16}}</ref>. Is é ceann de na bpríomhdhéithe básanna i gcultúr na Sean-Éigipte, agus bhí sé an-tábhachtach i gcúrsaí adhlactha. Tháinig an t-ainm Anúbas ón Gréigis ''Ανουβις'' agus ón Sean-Éigiptis ''Inpw'', ''Jnpw'' nó ''Inpu'' (𓇋𓈖𓊪𓅱𓃣). De ghnáth, léirítear é mar sheacál nó cainíneach eile ina shuí ar bharr scríne nó ina sheasamh le ceann seacáil agus corp daonna. In íomhánna ón ré Gréag-Rómhánaigh, taispeántar é uaireanta ag caitheamh cathéide. Athnaíodh é mar phátrún na mbalsamóra. == Miotaseolaíocht == Ba é Anúbas príomhdhia an bháis sular tháinig [[Óisíris]] sa ról seo mar Rí an tSaoil Eile agus an domhain thíos. D'fhan Anúbas tábhachtach sa mhiotaseolaíocht áfach agus creideadh gurb é i gceannas an próiseas mumaithe agus gur threoraigh sé agus chosain sé anamacha na marbh. Bhí ról lárnach aige i mbreithiúnas na marbh bainte le searmanas ualú na gcroíthe, nuair a cuireann sé croí an duine bás ar meá le cleite an bhandé Mát chun cead a thugaint don anam dul ar aghaidh chuig an Saol Eile<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.centreofexcellence.com/anubis-in-egyptian-mythology/#5|teideal=Anubis in Egyptian Mythology|údar=Centre of Excellence|dátarochtana=2026-05-21}}</ref>. == Adhradh == Bhí Anúbas ina phríomhdhia don 17ú réigiún sa Dheisceart Éigipte agus a phríomhchathair ''Cynopolis'' ach bhí a chultas aithnithe fud fad na hÉigipte, croílár a chultas a bhí an reilig [[Meimfís (An Éigipt)|Mheimfis]] sa Ré Déanach agus Ré na dTolamaesach mar shampla<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Richard H. Wilkinson|date=2003|title=The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt}}</ref>. Credítear gur chaitheadh sagairt maisc Anúbas i rith deasghnátha sochraide. == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Anúbas}} [[Catagóir:Déithe Afracacha]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na hÉigipte]] jdz53mjwmq4blem7bil4fulw7gyflui 1314620 1314602 2026-05-21T22:51:16Z An RíomhGael 72410 1314620 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}}Dia báis i reiligiún na Sean-Éigipte is ea '''Anúbas'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Anubis/|title=“Anubis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-09-16}}</ref>. Is é ceann de na bpríomhdhéithe básanna i gcultúr na Sean-Éigipte, agus bhí sé an-tábhachtach i gcúrsaí adhlactha. Tháinig an t-ainm Anúbas ón Gréigis ''Ανουβις'' agus ón Sean-Éigiptis ''Inpw'', ''Jnpw'' nó ''Inpu'' (𓇋𓈖𓊪𓅱𓃣). De ghnáth, léirítear é mar sheacál nó cainíneach eile ina shuí ar bharr scríne nó ina sheasamh le ceann seacáil agus corp daonna. In íomhánna ón ré Gréag-Rómhánaigh, taispeántar é uaireanta ag caitheamh cathéide. Athnaíodh é mar phátrún na mbalsamóra. == Miotaseolaíocht == Ba é Anúbas príomhdhia an bháis sular tháinig [[Óisíris]] sa ról seo mar Rí an tSaoil Eile agus an domhain thíos. D'fhan Anúbas tábhachtach sa mhiotaseolaíocht áfach agus creideadh gurb é i gceannas an próiseas mumaithe agus gur threoraigh sé agus chosain sé anamacha na marbh. Bhí ról lárnach aige i mbreithiúnas na marbh bainte le searmanas ualú na gcroíthe, nuair a cuireann sé croí an duine bás ar meá le cleite an bhandé Mát chun cead a thugaint don anam dul ar aghaidh chuig an Saol Eile<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.centreofexcellence.com/anubis-in-egyptian-mythology/#5|teideal=Anubis in Egyptian Mythology|údar=Centre of Excellence|dátarochtana=2026-05-21}}</ref>. == Adhradh == Bhí Anúbas ina phríomhdhia don 17ú réigiún sa Dheisceart Éigipte agus a phríomhchathair ''Cynopolis'' ach bhí a chultas aithnithe fud fad na hÉigipte, mar shampla croílár a chultas a bhí an reilig [[Meimfís (An Éigipt)|Mheimfis]] sa Ré Déanach agus Ré na dTolamaesach<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Richard H. Wilkinson|date=2003|title=The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt}}</ref>. Credítear gur chaitheadh sagairt maisc Anúbas i rith deasghnátha sochraide. == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Anúbas}} [[Catagóir:Déithe Afracacha]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na hÉigipte]] mycgqnz400ejc8tedk3wx9pxnmt7zb3 0 63250 1314623 1255669 2026-05-21T23:52:36Z An RíomhGael 72410 Níos mó sonraí ar an leathanach 1314623 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar|name=Sobac 𓋴𓃀𓎡𓆋}} Is ceann de na príomhdhéithe i [[miotaseolaíocht na hÉigipte]] é '''Sobac'''. Dia an uisce a bhí ann agus chomh maith leis sin bhí sé ceangailte leis an Níl (creideadh gur tháinig an abhainn óna chuid allais), portaigh, aon áit a bhfuil crogaill le fáil, torthúlacht, agus cumhacht na bhfarónna.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Richard H. Wilkinson|date=2003|title=The Complete Gods and Godesses of Ancient Egypt|language=Béarla|pages=219-220}}</ref> Léirítear é mar chrogall nó mar fhear le ceann crogaill ag caitheamh corónach le diosca gréine, adhairce agus cleití fada. == Miotaseolaíocht == Dia an-tábhachtach a bhí Sobac, a bhí á adhradh ó ré na Sean-Ríochta ar a laghad san Éigipt (~2650-2181 R.C.R). Tugadh an teideal 'Tiarna Bakhu' air, sliabh miotaseolaíochta ag bun na spéire a creideadh go raibh teampall tiomnaithe dó a bhí tógadh as coirnéalain, cloch lómhar rua. Bhí sé nasctha le déithe eile sa phaintéón Éigipteach cosúil le Amúin, Óisíris agus go háirithe Ra. Ba mhinic a bhí Sobac agus Ra curtha le chéile chun pearsan amháin Sobac-Ra nó Sobac-Ré a chruthú<ref name=":0" />. == Ionaid Chultas == Ba é Shedet (Medinet el-Fayum sa lá atá inniu ann) agus Kom Ombo príomhionaid chultas an dé le ionaid thabhachtacha eile i nGebelein agus Gebel el-Silsila. Ba mhinic a bhí linnte uisce ag a theampaill le crogaill naofa a bhí mumaithe tar éis a mbáis.<ref name=":0" /> == Tagairtí == {{Reflist}}{{DEFAULTSORT:Sobac}} [[Catagóir:Déithe Afracacha]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na hÉigipte]] kg1ei04gdiu1i62cpkvbbvxkv83pkcc 1314624 1314623 2026-05-21T23:56:37Z An RíomhGael 72410 1314624 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar|name=Sobac 𓋴𓃀𓎡𓆋}} Is ceann de na príomhdhéithe i [[miotaseolaíocht na hÉigipte]] é '''Sobac'''. Dia an uisce a bhí ann agus chomh maith leis sin bhí sé ceangailte leis an Níl (creideadh gur tháinig an abhainn óna chuid allais), portaigh, aon áit a bhfuil crogaill le fáil, torthúlacht, agus cumhacht na bhfarónna.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Richard H. Wilkinson|date=2003|title=The Complete Gods and Godesses of Ancient Egypt|language=Béarla|pages=219-220}}</ref> Léirítear é mar chrogall nó mar fhear le ceann crogaill ag caitheamh corónach le diosca gréine, adhairce agus cleití fada. == Miotaseolaíocht == Dia an-tábhachtach a bhí Sobac, a bhí á adhradh ó ré na Sean-Ríochta ar a laghad san Éigipt (~2650-2181 R.C.R). Tugadh an teideal 'Tiarna Bakhu' air, sliabh miotaseolaíochta ag bun na spéire agus creideadh go raibh teampall tiomnaithe do Sobac a bhí tógadh as coirnéalain, cloch lómhar rua, ann. Bhí sé nasctha le déithe eile sa phaintéón Éigipteach cosúil le Amúin, Óisíris agus go háirithe Ra. Ba mhinic a bhí Sobac agus Ra curtha le chéile chun pearsan amháin Sobac-Ra nó Sobac-Ré a chruthú<ref name=":0" />. == Ionaid Chultas == Ba é Shedet (Medinet el-Fayum sa lá atá inniu ann) agus Kom Ombo príomhionaid chultas an dé le ionaid thabhachtacha eile i nGebelein agus Gebel el-Silsila. Ba mhinic a bhí linnte uisce ag a theampaill le crogaill naofa a bhí mumaithe tar éis a mbáis.<ref name=":0" /> == Tagairtí == {{Reflist}}{{DEFAULTSORT:Sobac}} [[Catagóir:Déithe Afracacha]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na hÉigipte]] 2cfrxr0p6li8kcd5d7tm2ggn4a0ic39 1314626 1314624 2026-05-22T00:52:34Z An RíomhGael 72410 Ceartúchán gramadaí 1314626 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar|name=Sobac 𓋴𓃀𓎡𓆋}} Is ceann de na príomhdhéithe i [[miotaseolaíocht na hÉigipte]] é '''Sobac'''. Dia an uisce a bhí ann agus chomh maith leis sin bhí sé ceangailte leis an Níl (creideadh gur tháinig an abhainn óna chuid allais), portaigh, aon áit a bhfuil crogaill le fáil, torthúlacht, agus cumhacht na bhfarónna.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Richard H. Wilkinson|date=2003|title=The Complete Gods and Godesses of Ancient Egypt|language=Béarla|pages=219-220}}</ref> Léirítear é mar chrogall nó mar fhear le ceann crogaill ag caitheamh corónach le diosca gréine, adhairce agus cleití fada. == Miotaseolaíocht == Dia an-tábhachtach a bhí Sobac, a bhí á adhradh ó ré na Sean-Ríochta ar a laghad san Éigipt (~2650-2181 R.C.R). Tugadh an teideal 'Tiarna Bakhu' air, sliabh miotaseolaíochta ag bun na spéire agus creideadh go raibh teampall tiomnaithe do Sobac a bhí tógadh as coirnéalain, cloch lómhar rua, ann. Bhí sé nasctha le déithe eile sa phaintéón Éigipteach cosúil le Amúin, Óisíris agus go háirithe Ra. Ba mhinic a bhí Sobac agus Ra curtha le chéile chun pearsan amháin Sobac-Ra nó Sobac-Ré a chruthú<ref name=":0" />. == Ionaid Chultas == Ba é Shedet (Medinet el-Fayum sa lá atá inniu ann) agus Kom Ombo príomhionaid chultas an dé le hionaid thábhachtacha eile i nGebelein agus Gebel el-Silsila. Ba mhinic a bhí linnte uisce ag a theampaill le crogaill naofa a bhí mumaithe tar éis a mbáis.<ref name=":0" /> == Tagairtí == {{Reflist}}{{DEFAULTSORT:Sobac}} [[Catagóir:Déithe Afracacha]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na hÉigipte]] g3iyeduv7a205fzbvbyfx3ertp9jbiu 0 63251 1314617 1255670 2026-05-21T22:41:18Z An RíomhGael 72410 Níos mó sonraí ar an leathanach 1314617 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar|name=Tót 𓅝𓏏𓏭}}Dia i [[Miotaseolaíocht na hÉigipte|miotaseolaíocht na]] [[Miotaseolaíocht na hÉigipte|hÉigipte]] is ea '''Tót'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Thoth/|title=“Thoth” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-09-16}}</ref>. Dia na gealaí a bhí ann ach níos déanaí d’éirigh sé ina dhia ar son na scríbhneoireachta agus eolais chomh maith. Pátrún na scríobhaithe agus scoláirí a bhí ann. Léirítear é mar [[íbis]] nó mar bhabún. [[Íomhá:Amulet depicting the god Thoth, faience - Museo Egizio, Turin C 782 p03.jpg|lár|mion|227x227px|Briocht le Tót léirithe mar bhabún]] == Ainm == Tháinig an leagan Gaeilge den ainm Tót ón mBéarla ''Thoth'' a tháinig ón sean-Gréigis ''Θώθ'' agus ón sean-Éigiptis ''Ḏḥwtj'' (𓅝𓏏𓏭). Is féidir go ciallaíonn a ainm 'eisean atá cosúil le híbis'<ref>{{Lua idirlín|url=https://egyptianmuseum.org/deities-thoth|teideal=Deities in Ancient Egypt - Thoth|language=Béarla|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> ag déanamh tagairt ar a chosúlacht leis an ainmhí a bhí naofa dó == Miotaseolaíocht == Mar dhia na gealaí, tá nasc láidir ann idir Tót agus dia na gréine Ra. Cuireadh Tót i gcomparaid le Ra mar 'ghrian na hoíche' agus dúradh gur mhac Ra a bhí Tót. I bhfinscéalta eile áfach dúradh gurb é [[Hóras]] a athair agus bhí Tót in ann súil gortaithe Hórais, ceangailte leis an ngealach, a chneasú. D'fheidhmigh sé go coitianta mar theachtaire agus mar chomhréiteoir idir na déithe<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Richard H. Wilkinson|date=2003|title=The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt|pages=215-217}}</ref>. Bhí ról lárnach aige in ualú na gcroíthe mar a luaitear i ''Leabhar na Marbh, le Tót'' ina sheasamh roimh an meá a mheánn croí an anama leis an dia Anúbas ag tabhairt breithiúnas orthu chun cead a thabhirt dóibh teacht isteach sa Saol Eile agus é ag déanamh taifid ar na torthaí<ref name=":0" />. Bhí an bandia Nehemetawey a bhean chéile ach bhí sé nasctha go han-minic le bandia na scríbhneoireachta Seshat. De bharr a thréithe bainte leis an eolas agus an scríbhneoireacht creideadh go raibh draíocht agus rúin ar eolas aige, nach raibh ar eolas ag na déithe eile fiú<ref name=":0" />. == Ionaid Chultas == Dia an-tábhachtach a bhí Tót i rith ré na sean-Éigipte agus bhí ionaid chultas tiomnaithe don dia ar fud Gleann na Níle agus níos faide de. Ba é an chathair ''Hermopolis'' an príomhionad, le hionaid thábhachtacha eile in el-Baqliya, an ósais Dakhla agus Serabit el-Khadim ar [[leithinis Síonáí]]<ref name=":0" /> [[Íomhá:Reliefs at Deir el-Haggar (VII) (8157856466).jpg|lár|mion|Snoiteáin ar bhalla sa theampall Deir-al-Hagar san ósais Dakhla leis an impire Titus (ar dheis) ag tabhairt eisiúintí don dia Consú (ar chlé)]] == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Tót}} [[Catagóir:Déithe Afracacha]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na hÉigipte]] 3fgdjee0ohckwioe2r6vwtr73fxdu9z 1314618 1314617 2026-05-21T22:44:31Z An RíomhGael 72410 1314618 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar|name=Tót 𓅝𓏏𓏭}}Dia i [[Miotaseolaíocht na hÉigipte|miotaseolaíocht na]] [[Miotaseolaíocht na hÉigipte|hÉigipte]] is ea '''Tót'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Thoth/|title=“Thoth” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-09-16}}</ref>. Dia na gealaí a bhí ann ach níos déanaí d’éirigh sé ina dhia ar son na scríbhneoireachta agus eolais chomh maith. Pátrún na scríobhaithe agus scoláirí a bhí ann. Léirítear é mar [[íbis]] nó mar bhabún. [[Íomhá:Amulet depicting the god Thoth, faience - Museo Egizio, Turin C 782 p03.jpg|lár|mion|227x227px|Briocht le Tót léirithe mar bhabún]] == Ainm == Tháinig an leagan Gaeilge den ainm Tót ón mBéarla ''Thoth'' a tháinig ón sean-Gréigis ''Θώθ'' agus ón sean-Éigiptis ''Ḏḥwtj'' (𓅝𓏏𓏭). Is féidir go ciallaíonn a ainm 'eisean atá cosúil le híbis'<ref>{{Lua idirlín|url=https://egyptianmuseum.org/deities-thoth|teideal=Deities in Ancient Egypt - Thoth|language=Béarla|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> ag déanamh tagairt ar a chosúlacht leis an ainmhí a bhí naofa dó == Miotaseolaíocht == Mar dhia na gealaí, tá nasc láidir ann idir Tót agus dia na gréine Ra. Cuireadh Tót i gcomparaid le Ra mar 'ghrian na hoíche' agus dúradh gur mhac Ra a bhí Tót. I bhfinscéalta eile áfach dúradh gurb é [[Hóras]] a athair agus bhí Tót in ann súil gortaithe Hórais, ceangailte leis an ngealach, a chneasú. D'fheidhmigh sé go coitianta mar theachtaire agus mar chomhréiteoir idir na déithe<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Richard H. Wilkinson|date=2003|title=The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt|pages=215-217}}</ref>. Bhí ról lárnach aige in ualú na gcroíthe mar a luaitear i ''Leabhar na Marbh,'' le ''Tót'' ina sheasamh roimh an meá a mheánn croí na n-anamacha leis an dia Anúbas ag tabhairt breithiúnas orthu chun cead a thabhirt dóibh teacht isteach sa Saol Eile agus é ag déanamh taifid ar na torthaí<ref name=":0" />. Bhí an bandia Nehemetawey a bhean chéile ach bhí sé nasctha go han-minic le bandia na scríbhneoireachta Seshat. De bharr a thréithe bainte leis an eolas agus an scríbhneoireacht creideadh go raibh draíocht agus rúin ar eolas aige, nach raibh ar eolas ag na déithe eile fiú<ref name=":0" />. == Ionaid Chultas == Dia an-tábhachtach a bhí Tót i rith ré na sean-Éigipte agus bhí ionaid chultas tiomnaithe don dia ar fud Gleann na Níle agus níos faide de. Ba é an chathair ''Hermopolis'' an príomhionad, le hionaid thábhachtacha eile in el-Baqliya, an ósais Dakhla agus Serabit el-Khadim ar [[leithinis Síonáí]]<ref name=":0" /> [[Íomhá:Reliefs at Deir el-Haggar (VII) (8157856466).jpg|lár|mion|Snoiteáin ar bhalla sa theampall Deir-al-Hagar san ósais Dakhla leis an impire Titus (ar dheis) ag tabhairt eisiúintí don dia Consú (ar chlé)]] == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Tót}} [[Catagóir:Déithe Afracacha]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na hÉigipte]] 8qafkjwfov5fbzhf7y8gm0hh3v1aj1h 1314627 1314618 2026-05-22T01:12:21Z An RíomhGael 72410 /* Miotaseolaíocht */ ceartúchán litrithe 1314627 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar|name=Tót 𓅝𓏏𓏭}}Dia i [[Miotaseolaíocht na hÉigipte|miotaseolaíocht na]] [[Miotaseolaíocht na hÉigipte|hÉigipte]] is ea '''Tót'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Thoth/|title=“Thoth” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-09-16}}</ref>. Dia na gealaí a bhí ann ach níos déanaí d’éirigh sé ina dhia ar son na scríbhneoireachta agus eolais chomh maith. Pátrún na scríobhaithe agus scoláirí a bhí ann. Léirítear é mar [[íbis]] nó mar bhabún. [[Íomhá:Amulet depicting the god Thoth, faience - Museo Egizio, Turin C 782 p03.jpg|lár|mion|227x227px|Briocht le Tót léirithe mar bhabún]] == Ainm == Tháinig an leagan Gaeilge den ainm Tót ón mBéarla ''Thoth'' a tháinig ón sean-Gréigis ''Θώθ'' agus ón sean-Éigiptis ''Ḏḥwtj'' (𓅝𓏏𓏭). Is féidir go ciallaíonn a ainm 'eisean atá cosúil le híbis'<ref>{{Lua idirlín|url=https://egyptianmuseum.org/deities-thoth|teideal=Deities in Ancient Egypt - Thoth|language=Béarla|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> ag déanamh tagairt ar a chosúlacht leis an ainmhí a bhí naofa dó == Miotaseolaíocht == Mar dhia na gealaí, tá nasc láidir ann idir Tót agus dia na gréine Ra. Cuireadh Tót i gcomparaid le Ra mar 'ghrian na hoíche' agus dúradh gur mhac Ra a bhí Tót. I bhfinscéalta eile áfach dúradh gurb é [[Hóras]] a athair agus bhí Tót in ann súil gortaithe Hórais, ceangailte leis an ngealach, a chneasú. D'fheidhmigh sé go coitianta mar theachtaire agus mar chomhréiteoir idir na déithe<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Richard H. Wilkinson|date=2003|title=The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt|pages=215-217}}</ref>. Bhí ról lárnach aige in ualú na gcroíthe mar a luaitear i ''Leabhar na Marbh,'' le ''Tót'' ina sheasamh roimh an meá a mheánn croí na n-anamacha leis an dia Anúbas ag tabhairt breithiúnas orthu chun cead a thabhairt dóibh teacht isteach sa Saol Eile agus é ag déanamh taifid ar na torthaí<ref name=":0" />. Bhí an bandia Nehemetawey a bhean chéile ach bhí sé nasctha go han-minic le bandia na scríbhneoireachta Seshat. De bharr a thréithe bainte leis an eolas agus an scríbhneoireacht creideadh go raibh draíocht agus rúin ar eolas aige, nach raibh ar eolas ag na déithe eile fiú<ref name=":0" />. == Ionaid Chultas == Dia an-tábhachtach a bhí Tót i rith ré na sean-Éigipte agus bhí ionaid chultas tiomnaithe don dia ar fud Gleann na Níle agus níos faide de. Ba é an chathair ''Hermopolis'' an príomhionad, le hionaid thábhachtacha eile in el-Baqliya, an ósais Dakhla agus Serabit el-Khadim ar [[leithinis Síonáí]]<ref name=":0" /> [[Íomhá:Reliefs at Deir el-Haggar (VII) (8157856466).jpg|lár|mion|Snoiteáin ar bhalla sa theampall Deir-al-Hagar san ósais Dakhla leis an impire Titus (ar dheis) ag tabhairt eisiúintí don dia Consú (ar chlé)]] == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Tót}} [[Catagóir:Déithe Afracacha]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na hÉigipte]] dwqfovff3fhkhj8skwpgfxr8ihaynu0 0 66125 1314557 1314010 2026-05-21T15:07:47Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314557 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=Éireannach}} Polaiteoir i dTuaisceart Éireann is ea '''Colum Eastwood''' (a rugadh ar an 30 Aibreán 1983), a bhí ina cheannaire ar an [[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre|bPáirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre]] (PSDLO)<ref>an ''Social Democratic and Labour Party (SDLP)''</ref> idir 14 Samhain 2015 - 5 Deireadh Fómhair 2024. Toghadh é do [[Tionól Thuaisceart Éireann|Thionól Thuaisceart Éireann]] sa bhliain 2011<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/special/election2011/constituency/html/36717.stm BBC News - Election 2011]</ref> agus mar [[MP]] in 2019. Toghadh é arís san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> [[Íomhá:Colum Eastwood SDLP Conference 2023.jpg|clé|mion|2023]] ==Gairm bheatha== Toghadh Eastwood chun [[Comhairle Cathrach Dhoire|Chomhairle Cathrach Dhoire]] sa bhliain 2005, agus toghadh é ar feadh téarma bliana mar Mhéara Dhoire i Meitheamh 2010. In aois a 27, ba é an méara is óige sa chathair go dtí sin..<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.derrycity.gov.uk/Mayor/Mayor |teideal=Derry City Council |dátarochtana=2016-02-22 |archivedate=2011-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110111041512/http://www.derrycity.gov.uk/Mayor/Mayor }}</ref> Tar éis é a bheith tofa do Thionól Thuaisceart Éireann i mBealtaine 2011, ceapadh Eastwood mar Ionadaí an PSDLO ar Choiste Oifig an Chéad Aire agus an Leas-Chéad-Aire. Suígh sé ar an Choiste um Chaighdeáin agus Pribhléidí. Ar an 14 Samhain 2015, chuaigh sé san iomaíocht sa toghchán ceannaireachta a bhí ar siúl ag Comhdháil Bhliantúil an PSDLO agus fuair sé an lámh in uachtar ar an sealbhóir, [[Alasdair McDonnell]], le 172 vóta in aghaidh 133. Toghadh é mar fheisire parlaiminte thoghcheantar an Fheabhail atá sa bhliain 2019, tráth a thóg sé an suíochán ar ais ó Shinn Féin ar son an SDLP le móramh de 17,000 vóta. Atoghadh é san olltoghchán i mí Iúil 2024 le móramh de 4,000 vóta.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Colum Eastwood|url=https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Colum_Eastwood&veaction=edit|journal=Vicipéid|date=2024-07-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 29 Lúnasa 2024, d'fhógair Eastwood go foirmiúil go raibh sé le héirí as a chúram mar cheannaire an Pháirtí. == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] * [[Claire Hanna]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Parlaiminte do Thuaisceart Éireann}} {{DEFAULTSORT:Eastwood, Colum}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1983]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Learphoill]] [[Catagóir:An Feabhal (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhoire]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]] [[Catagóir:Sóisialaithe Éireannacha]] 305ru24aia2irggtv3rfnxqxdqzd89o 0 66387 1314566 1125098 2026-05-21T15:32:12Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314566 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bá dhlíodóir agus státaire [[Éire]]annach é '''Labhrás Mag Fhionnail''' ([[1852]] - [[17 Aibreán]], [[1923]]), nó '''Laurence Ginnell''' as [[Béarla]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:Mag Fhionnail, Labhras}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1852]] [[Catagóir:Básanna i 1923]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na hIarmhí]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] k0yrh8ts29vbja9n86pjtvf0yhir4fi 0 66543 1314553 1122229 2026-05-21T14:59:36Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314553 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir Éireannach le [[Sinn Féin]] é '''Seoirse Gabhán Ó Dubhthaigh''' ([[21 Deireadh Fómhair]] [[1882]] – [[10 Meitheamh]] [[1951]]). ==Tagairtí== {{reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Dubhthaigh, George Gabhan O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1951]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Aturnaetha Sasanacha]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Breithiúna Éireannacha]] [[Catagóir:Cheshire]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] kvkc529rwzuvdog98hpjlmvy3gw7suv 1314554 1314553 2026-05-21T15:00:03Z Seachránaí 53315 1314554 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir Éireannach le [[Sinn Féin]] é '''Seoirse Gabhán Ó Dubhthaigh''' ([[21 Deireadh Fómhair]] [[1882]] – [[10 Meitheamh]] [[1951]]). ==Tagairtí== {{reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Ó Dubhthaigh, Seoirse Gabhán}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1951]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Aturnaetha Sasanacha]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Breithiúna Éireannacha]] [[Catagóir:Cheshire]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] sycqv8lgvted6s5y8dflf02pesddh1c 0 70792 1314565 1032331 2026-05-21T15:28:38Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314565 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Proinsias Pádraig Ó Fathaigh''' ({{lang-en|Francis Patrick "Frank" Fahy}}) ([[23 Bealtaine]] [[1879]] - [[14 Iúil]] [[1953]]). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar dtús agus ansin [[Fianna Fáil]]. Bhí sé ina Cheann Comhairle ó 9 Márta 1932 go 13 Meitheamh 1951. <gallery> Piece 097-07; Prosecution of A McCabe, Countess Markievicz, B Ryan, D McHugh, Michael Farrell, Frank Fahy and others; Sinn Fein demonstrations; 1917; Counties Sligo, Roscommon, Galway, Cork.pdf Piece 201-001; Captain Frank Fahy, Irish Volunteers (1915-1918).pdf Piece 207-078 Frank Fahy (1922).pdf|Comhad faisnéise míleata ar Frank Fahy ó Arm na Breataine Móire </gallery> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 9ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 11ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 12ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 13ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Ó Fathaigh, Proinsias}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1953]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghráinseach an Déin]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] m82xg2bnv1esrjzwjllle8lk84gsm8c 0 73197 1314550 1280370 2026-05-21T14:55:46Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314550 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''James Dolan''' ([[29 Márta]] [[1882]] - [[14 Iúil]] [[1955]]). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar dtús agus ansin [[Fine Gael]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Dolan, James}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1955]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Liatroma]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] 6rqk6jxu9lfydm0hc98gp4rzlffzqm1 0 73202 1314539 1249369 2026-05-21T14:35:03Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314539 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''James Crowley''' ([[1880]] - [[21 Eanáir]], [[1946]]). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar dtús agus ansin [[Cumann na nGaedheal]]. == Féach freisin == * [[Ciarraí (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCiarraí]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Crowley, James}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1953]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Máinlianna Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Tréidlianna]] eejv4loycocbn0ot2ufcrq3mfhcsn03 1314551 1314539 2026-05-21T14:56:23Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314551 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''James Crowley''' ([[1880]] - [[21 Eanáir]] [[1946]]). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar dtús agus ansin [[Cumann na nGaedheal]]. == Féach freisin == * [[Ciarraí (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCiarraí]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Crowley, James}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1953]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Máinlianna Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Tréidlianna]] lajqn2v67x9a1r250xe8ak14babehdj 0 73234 1314541 1284722 2026-05-21T14:36:42Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314541 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''John Crowley''' ([[1870]] - [[1934]]). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Crowley, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1870]] [[Catagóir:Básanna i 1934]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Dhún Éideann]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lianna Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo]] 2xn5cw938gczlcw9itmyc6omwjx3y0d 0 73257 1314543 1068719 2026-05-21T14:42:13Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314543 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Bryan Cusack''' ([[2 Lúnasa]] [[1882]] - [[24 Bealtaine]] [[1973]]). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar dtús agus ansin [[Fianna Fáil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Cusack, Bryan}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1973]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lianna Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Gaillimhe]] 52hdjxky4p843t9hlekurep7dzv2wnx 1314552 1314543 2026-05-21T14:56:35Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314552 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Bryan Cusack''' ([[2 Lúnasa]] [[1882]] - [[24 Bealtaine]] [[1973]]). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar dtús agus ansin [[Fianna Fáil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Cusack, Bryan}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1973]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lianna Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] d40xxchdw5xb6vneo2776kwmpzuu8hj 0 74225 1314534 1032097 2026-05-21T14:19:42Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314534 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Bryan Cooper''' ([[17 Meitheamh]] [[1884]] - [[5 Iúil]] [[1930]]). Bhí sé ina bhall de [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Síol-beath-in}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Cooper, Bryan}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1884]] [[Catagóir:Básanna i 1930]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine Indiacha]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Pearsanra míleata na Breataine]] [[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann]] 0a9fecp96wxmynn206ay15xwbqni4pw 0 75030 1314559 1310773 2026-05-21T15:12:19Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314559 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[polaitíocht|pholaiteoir]] agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é '''Robert Anthony Eden, 1st Earl of Avon''' a rugadh ar an [[12 Meitheamh]] [[1897]] – [[14 Eanáir]] [[1977]]. Bhí sé ina Phríomh-Aire le linn Ghéarchéim Suez. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe}} {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Eden, Anthony}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1897]] [[Catagóir:Básanna i 1977]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse phróstataigh]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Taidhleoirí Briotanacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] [[Catagóir:Warwickshire]] gsgbdc3neugj2f185djjvf7auu15kml 14 80774 1314562 1102783 2026-05-21T15:22:34Z Seachránaí 53315 Catagóir:Eoraisceiptigh 1314562 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Breatimeacht]] [[Catagóir:Eoraisceiptigh]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe]] khn93k5mrkb11jm7405272s1dasetmd 0 82335 1314569 1217554 2026-05-21T15:46:03Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314569 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]] sa [[Ríocht Aontaithe]] ab ea '''Michael Mackintosh Foot'''. Rugadh é in [[Plymouth]], [[Devon]] ar an [[23 Iúil]] [[1913]] agus fuair sé bás ar an [[3 Márta]] [[2010]] in [[Hampstead]], [[Londain]]. {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Foot, Michael}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1913]] [[Catagóir:Básanna in 2010]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Beathaisnéisithe]] [[Catagóir:Daoine as Devon]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Eagarthóirí]] [[Catagóir:Eoraisceiptigh]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Imreoirí sacair Shasana]] [[Catagóir:Iriseoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Lucht spóirt na Sasana]] [[Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Breataine Bige]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Sasanacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] cusd88yt6nrqc8sii73tsjj3tiu0fau 1314570 1314569 2026-05-21T15:46:37Z Seachránaí 53315 1314570 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]] sa [[Ríocht Aontaithe]] ab ea '''Michael Mackintosh Foot'''. Rugadh é in [[Plymouth]], [[Devon]] ar an [[23 Iúil]] [[1913]] agus fuair sé bás ar an [[3 Márta]] [[2010]] in [[Hampstead]], [[Londain]]. {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Foot, Michael}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1913]] [[Catagóir:Básanna in 2010]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Beathaisnéisithe]] [[Catagóir:Daoine as Devon]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Eagarthóirí]] [[Catagóir:Eoraisceiptigh]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Imreoirí sacair Shasana]] [[Catagóir:Iriseoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Breataine Bige]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Sasanacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] f6zv7yddqjtftsdbhod9y11jd3rrsbr 1314571 1314570 2026-05-21T15:47:45Z Seachránaí 53315 1314571 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]] sa [[Ríocht Aontaithe]] ab ea '''Michael Mackintosh Foot'''. Rugadh é in [[Plymouth]], [[Devon]] ar an [[23 Iúil]] [[1913]] agus fuair sé bás ar an [[3 Márta]] [[2010]] in [[Hampstead]], [[Londain]]. {{Síol-beath-en}} {{Síol-cy}} {{DEFAULTSORT:Foot, Michael}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1913]] [[Catagóir:Básanna in 2010]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Beathaisnéisithe]] [[Catagóir:Daoine as Devon]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Eagarthóirí]] [[Catagóir:Eoraisceiptigh]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Imreoirí sacair Shasana]] [[Catagóir:Iriseoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Breataine Bige]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Sasanacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] 9qddyyg6r97tyssn6rmmx46hmua9ij2 0 82345 1314594 1245349 2026-05-21T17:28:17Z Conradder 34685 /* Féach freisin */ 1314594 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Is toghcheantar i d[[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe]] é '''An Bhanna Uachtarach'''. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. I mí na Nollag 2019, bhí [[Carla Lockhart]] ([[Páirtí Aontachtach Daonlathach|PAD]]) tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do An Bhanna Uachtarach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tromlach glan ag na Tóraithe - bua rábach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/1212/1098828-beo-toradh-olltoghchan-na-breataine-baruil-mhaith-ag-10-a-chlog/|date=2019-12-12|language=ga|author=Ciarán Lenoach}}</ref> Toghadh í arís san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> == Feisirí de Pharlaimint == {| class="wikitable sortable";" |- ! colspan="2" | Toghchán !! Portráid ||Feisire || Páirtí |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | 1983 | |[[Harold McCusker]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | Fothoghchán 1990 | [[File:David Trimble (3x4 crop).jpg|100px]] |[[David Trimble]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2005 | [[File:David Simpson MP.jpg|100px]] | [[David Simpson]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2019 | [[File:Official portrait of Carla Lockhart MP crop 2.jpg|100px]] | [[Carla Lockhart]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |} ==Toghcháin== === 2020idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán, 2024]]<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/election/2024/uk/constituencies/N05000017|teideal=Upper Bann - General election results 2024|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2026-05-21}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''21,642''' | '''45.7''' | '''+4.9''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Nelson]] | 14,236 | 30.1 | +5.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,322 | 13.3 | +0.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |Kate Evans | 3,662 | 7.7 | -4.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Malachy Quinn | 1,496 | 3.2 | -6.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,406 | 15.6 | -0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,358 | 58.3 | -0.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 81,249 | | |} === 2010idí=== ===2000idí=== ===1990idí=== ===1980idí=== == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann}} {{stumpa}} {{DEFAULTSORT:Banna Uachtarach, An}} [[Catagóir:Toghcheantair Westminster i dTuaisceart Éireann]] [[Catagóir:An Bhanna Uachtarach (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] oghrstj8imoatisqb13yd9jrvkttjx8 0 82349 1314589 1301697 2026-05-21T17:15:18Z Conradder 34685 /* Feisirí de Pharlaimint */ 1314589 wikitext text/x-wiki NB'':Maidir le dáilcheantair eile den ainm céanna, féach'' [[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar Tionóil)]]. {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Is toghcheantar i d[[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe]] é '''Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha'''. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. I mí na Bealtaine 2015, toghadh [[Mickey Brady]] ([[Sinn Féin|SF]]) den chéad uair ina theachta parlaiminte agus atoghadh é sna Olltoghcháin i [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|2017]] agus [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|2019]]. Toghadh [[Dáire Hughes]] san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> == Feisirí de Pharlaimint == {| class="wikitable sortable" style="width: 800px;" |- ! colspan="2" | Toghchán !! Feisire || Páirtí || Nótaí |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | 1983 |[[Jim Nicholson]] |[[PAU|Aontachtaí Uladh]] | D'éirigh sé as mar agóid mar an [[Comhaontú Angla-Éireannach]]. Chaillte sé a shuíochán sa fhothoghchán ina dhiaidh sin. |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| | Fothoghchán 1986 | [[Seamus Mallon]] | [[PSDLO]] | Leas-Cheannaire ar an PSDLO (1987-2001). LeasChéad-Aire Thuaisceart Éireann (1998-2001) |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| | 2005 | [[Conor Murphy]] | [[Sinn Féin]] | |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| | 2015 | [[Mickey Brady]] | [[Sinn Féin]] | |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| | 2024 | [[Dáire Hughes]] | [[Sinn Féin]] | |} ==Toghcháin== === 2020i === {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán, 2024]]<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/election/2024/uk/constituencies/N05000011|teideal=Newry and Armagh - General election results 2024|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2024-07-08}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |'''[[Sinn Féin]]''' |'''[[Dáire Hughes]]''' | '''22,299''' | '''48.5''' | '''+7.5''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Pete Byrne | 6,806 | 14.8 | -4.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[Gareth Wilson]] | 5,900 | 12.8 | -7.4 |- | style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};"| |[[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] | Keith Ratcliffe | 4,099 | 8.9 | +8.9 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |Sam Nicholson | 3,175 | 6.9 | -0.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Helena Young | 2,692 | 5.9 | -2.5 |- |scope="row" style="background:{{Aontú/meta/color}};"| |[[Aontú]] | Liam Reichenberg | 888 | 1.9 | -1.4 |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)#An_Páirtí_i_dTuaisceart_Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Samantha Rayner | 83 | 0.2 | +0.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 15,493 | 33.7 | +15.4 |- ! colspan="3" |Ballóid | 46,236 | 59.09 | -3.7 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 78,244 | | |} ===2010i=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán, 2019]] <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/politics/constituencies/N06000011|teideal=Newry & Armagh parliamentary constituency - Election 2019|language=en-GB|dátarochtana=2019-12-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://electionresults.parliament.uk/election/2019-12-12/Results/Location/Constituency/Newry%20and%20Armagh|teideal=Newry and Armagh (Constituency) 2019 results - General election results - UK Parliament|language=en|work=electionresults.parliament.uk|dátarochtana=2021-03-21|archivedate=2020-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201124184935/https://electionresults.parliament.uk/election/2019-12-12/results/Location/Constituency/Newry%20and%20Armagh}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2019/UK-Parliamentary-Election-Result-2019-Newry-and-Ar|teideal=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|work=www.eoni.org.uk|dátarochtana=2021-04-22|archivedate=2021-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422153853/https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2019/UK-Parliamentary-Election-Result-2019-Newry-and-Ar}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |'''[[Sinn Féin]]''' |'''[[Mickey Brady]]''' |'''20,287''' |'''40.0''' |'''-8.0''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[William Irwin]] |11,000 |21.7 | -2.9 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Pete Byrne |9,449 |18.6 | +1.7 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] |Jackie Coade |4,211 |8.3 | +5.9 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |Sam Nicholson |4,204 |8.3 | +0.0 |- |scope="row" style="background:{{Aontú/meta/color}};"| |[[Aontú]] |Martin Kelly | 1,628 |3.2 | +3.2 |- ! colspan="3" |Tromlach |9,287 |18.3 | -5.0 |- ! colspan="3" |Ballóid |50,779 |62.5 | -6.0 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe |81,246 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|Olltoghchán, 2017]] <ref>{{Lua idirlín|url=https://electionresults.parliament.uk/election/2017-06-08/results/Location/Constituency/Newry%20and%20Armagh|teideal=Newry and Armagh (Constituency) 2017 results - General election results - UK Parliament|language=en|work=electionresults.parliament.uk|dátarochtana=2021-03-21|archivedate=2019-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190113040236/http://electionresults.parliament.uk/election/2017-06-08/results/Location/Constituency/Newry%20and%20Armagh}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2017/UK-Parliamentary-Election-2017-Results/UK-Parliamentary-Election-Result-2017-Newry-Armagh|teideal=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|work=www.eoni.org.uk|dátarochtana=2021-04-22|archivedate=2021-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422153842/https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2017/UK-Parliamentary-Election-2017-Results/UK-Parliamentary-Election-Result-2017-Newry-Armagh}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |'''[[Sinn Féin]]''' |'''[[Mickey Brady]]''' |'''25,666''' |'''47.9''' |'''+6.8''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[William Irwin]] |13,177 |24.6 | +24.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Justin McNulty]] |9,055 |16.9 | -7.2 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |Sam Nicholson |4,425 |8.3 | -24.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] |Jackie Coade |1,256 |2.3 | +0.7 |- ! colspan="3" |Tromlach |12,489 |23.3 | +14.9 |- ! colspan="3" |Ballóid |53,579 |68.5 | +4.3 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe |78,266 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2015|Olltoghchán, 2015]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2015/UK-Parliamentary-Election-Results/UK-Parliamentary-Election-Result-Belfast-East-(10)|teideal=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|work=www.eoni.org.uk|dátarochtana=2021-04-22|archivedate=2021-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422153850/https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2015/UK-Parliamentary-Election-Results/UK-Parliamentary-Election-Result-Belfast-East-(10)}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |'''[[Sinn Féin]]''' |'''[[Mickey Brady]]''' |'''20,488''' |'''41.1''' |'''-0.9''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Danny Kennedy]] |16,312 | 32.7 | +13.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Justin McNulty]] |12,026 |24.1 | +0.7 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] |[[Kate Nicholl]] |841 |1.7 | +0.5 |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)#An_Páirtí_i_dTuaisceart_Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] |Robert Rigby |210 |0.4 | +0.4 |- ! colspan="3" |Tromlach |4,176 |8.4 | -10.2 |- ! colspan="3" |Ballóid |49,877 |64.2 | +3.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe |78,633 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2010|Olltoghchán, 2010]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://electionresults.parliament.uk/election/2010-05-06/Results/Location/Constituency/Newry%20and%20Armagh|teideal=Newry and Armagh (Constituency) 2010 results - General election results - UK Parliament|language=en|work=electionresults.parliament.uk|dátarochtana=2021-03-21|archivedate=2020-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130084236/https://electionresults.parliament.uk/election/2010-05-06/results/Location/Constituency/Newry%20and%20Armagh}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2010/Election-results|teideal=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|work=www.eoni.org.uk|dátarochtana=2021-04-22|archivedate=2022-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220216144504/https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2010/Election-results}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |'''[[Sinn Féin]]''' |'''[[Conor Murphy]]''' |'''18,857''' |'''42.0''' |'''-0.9''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dominic Bradley]] |10,526 |23.4 | -1.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh agus Aontachtaithe Uladh|CAU-FN]] |[[Danny Kennedy]] |8,558 |19.1 | +5.2 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[William Irwin]] |5,764 |12.8 | -5.6 |- |scope="row" style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};"| |Neamhspleách |[[Willie Frazer]] |656 |1.5 | +1.5 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] |[[Andrew Muir]] |545 |1.2 | +1.2 |- ! colspan="3" |Tromlach |8,331 | 18.6 | +2.4 |- ! colspan="3" |Ballóid |44,906 | 60.4 | -9.6 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe |74,308 | | |} ===2000i=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2005|Olltoghchán, 2005]] <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/getmedia/006a3e7a-3b3e-401e-8c5f-092b91004bb2/Parliamentary-Election-2005-Result-Booklet|teideal=Parliamentary Election 2005 Result Booklet|údar=The Electoral Office for Northern Ireland|year=2005|format=PDF|language=Béarla|dátarochtana=22/04/2021|archivedate=2021-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422152153/https://www.eoni.org.uk/getmedia/006a3e7a-3b3e-401e-8c5f-092b91004bb2/Parliamentary-Election-2005-Result-Booklet}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |'''[[Sinn Féin]]''' |'''[[Conor Murphy]]''' |'''20,965''' |'''41.4''' |'''+10.5''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dominic Bradley]] |12,770 |25.2 | -12.2 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[Paul Berry]] |9,311 |18.4 | -1.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Danny Kennedy]] |7,025 |13.9 | +1.6 |- |scope="row" style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};"| |Neamhspleách |Gerry Markey |625 |1.2 | +1.2 |- ! colspan="3" |Tromlach |8,195 | 16.2 | |- ! colspan="3" |Ballóid |50,696 | 70 | -6.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe |71,771 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2001|Olltoghchán, 2001]] <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/getmedia/b735c0db-b510-4304-87e5-bf12a0d91164/parliamentary_election_results_2001|teideal=Parliamentary Election Results 2001|údar=The Electoral Office for Northern Ireland|year=2001|format=PDF|dátarochtana=22/04/2021|archivedate=2019-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806054922/http://www.eoni.org.uk/getmedia/b735c0db-b510-4304-87e5-bf12a0d91164/parliamentary_election_results_2001}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |'''[[PSDLO]]''' |'''[[Seamus Mallon]]''' |'''20,784''' |'''37.4''' |'''-5.6''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Conor Murphy]] |17,209 |30.9 | +9.9 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[Paul Berry]] |10,795 |19.4 | +19.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |Sylvia McRoberts |6,833 |12.3 | -21.5 |- ! colspan="3" |Tromlach |3,575 | 6.4 | -2.8 |- ! colspan="3" |Ballóid |55,621 | 76.8 | +1.3 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe |72,466 | | |} ===1990i=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1997|Olltoghchán, 1997]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/getmedia/5bda9c23-3731-421c-9849-a05ec5656db7/parliamentary_election_results_1997|teideal=Parliamentary Election Results 1997|údar=The Electoral Office for Northern Ireland|year=1997|language=Béarla|dátarochtana=22-04-2021|archivedate=2022-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221003123057/https://www.eoni.org.uk/getmedia/5bda9c23-3731-421c-9849-a05ec5656db7/parliamentary_election_results_1997}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |'''[[PSDLO]]''' |'''[[Seamus Mallon]]''' |'''22,904''' |'''43.0''' |''' -6.3''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Danny Kennedy]] |18,015 |33.8 | -2.4 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Pat McNamee]] |11,218 |21.1 | +8.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí_Comhghuaillíochta_Thuaisceart_Éireann|Comhghuaillíochta]] |Peter Whitcroft |1,015 |1.9 | +0.1 |- |scope="row" style="background:{{Natural Law Party (Ireland)/meta/color}};"| |Páirtí Dlí Nádúrtha |David Evans |123 |0.2 | 0.2 |- ! colspan="3" |Tromlach |4,889 | 9.2 | -4.3 |- ! colspan="3" |Ballóid |53,275 | 75.4 | -2.5 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe |70,807 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1992|Olltoghchán, 1992]] <ref name=$ark>{{Lua idirlín|url=https://www.ark.ac.uk/elections/bnanda.htm|teideal=Newry and Armagh, 1983-1992|work=www.ark.ac.uk|dátarochtana=2021-03-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/getmedia/1ec60f8d-0853-4efb-9f01-909d21086179/parliamentary_election_results_1992|teideal=Parliamentary Election Results 1992|údar=The Electoral Office for Northern Ireland|year=1992|format=PDF|dátarochtana=22-04-21|archivedate=2021-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422153843/https://www.eoni.org.uk/getmedia/1ec60f8d-0853-4efb-9f01-909d21086179/parliamentary_election_results_1992}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |'''[[PSDLO]]''' |'''[[Seamus Mallon]]''' |'''26,073''' |'''49.6''' |'''+1.5''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |Jim Speers |18,982 |36.1 | -1.8 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Brendan Curran |6,547 |12.5 | +0.7 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí_Comhghuaillíochta_Thuaisceart_Éireann|Comhghuaillíochta]] |[[Eileen Bell]] |972 |1.8 | +0.5 |- ! colspan="3" |Tromlach |7,091 | 13.5 | +3.3 |- ! colspan="3" |Ballóid |52,574 | 77.9 | -1.3 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe |67,531 | | |} ===1980i=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1987|Olltoghchán, 1987]] <ref name=$ark /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/getmedia/0731035c-d37c-4750-aa9c-0aea8cc8f9a2/parliamentary_election_results_1987|teideal=Parliamentary Election Results 1987|údar=The Electoral Office for Northern Ireland|year=1987|format=PDF|language=Béarla|pages=10|dátarochtana=22 Aibreán 2021|archivedate=22 Aibreán 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422153843/https://www.eoni.org.uk/getmedia/0731035c-d37c-4750-aa9c-0aea8cc8f9a2/parliamentary_election_results_1987}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |'''[[PSDLO]]''' |'''[[Seamus Mallon]]''' |'''25,137''' |'''48.1''' |''' +11.3''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Jim Nicholson]] |19,812 |37.9 | -2.1 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Jim McAllister |6,173 |11.8 | -9.1 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí_Comhghuaillíochta_Thuaisceart_Éireann|Comhghuaillíochta]] |William Henry Jeffrey |664 |1.3 | +1.3 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] |Gerard O'Hanlon |482 |0.9 | -1.4 |- ! colspan="3" |Tromlach |5,325 | 10.2 | |- ! colspan="3" |Ballóid |52,268 | 79.2 | +3.2 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe |66,027 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |Corrthoghchán, 1986 <ref name=$ark /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/EONI/files/56/5672072d-7bca-45dc-81d5-4fe120715b40.pdf|teideal=15 Constituencies By-Election Result 23 January 1986 (pdf)|údar=The Electoral Office for Northern Ireland|year=1986|format=PDF|dátarochtana=22-04-21|archivedate=6 Lúnasa 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806060117/http://www.eoni.org.uk/EONI/files/56/5672072d-7bca-45dc-81d5-4fe120715b40.pdf}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |'''[[PSDLO]]''' |'''[[Seamus Mallon]]''' |'''22,694''' |'''45.5''' |''' +8.7''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Jim Nicholson]] |20,111 |40.3 | +0.3 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Jim McAllister |6,609 |13.2 | -7.7 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] |Patrick McCusker |515 |1.0 | -1.3 |- ! colspan="3" |Tromlach |2,583 | 5.2 | |- ! colspan="3" |Ballóid |49,929 | 76.9 | +0.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe |65,142 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1983|Olltoghchán, 1983]] <ref name=$ark /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/getmedia/c525ec6e-37b5-4bd4-8fc7-5bc130572335/parliamentary_election_results_1983|teideal=Parliamentary Election Results 1983|údar=The Electoral Office for Northern Ireland|year=1983|format=PDF|dátarochtana=22-04-21|archivedate=2019-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806055607/http://www.eoni.org.uk/getmedia/c525ec6e-37b5-4bd4-8fc7-5bc130572335/parliamentary_election_results_1983}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Jim Nicholson]]''' |'''18,988''' |'''40.0''' | '''-''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Seamus Mallon]] |17,434 | 36.8 | - |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Jim McAllister |9,928 |20.9 | - |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] |Thomas Moore |1,070 |2.3 | - |- ! colspan="3" |Tromlach |1,554 | 3.3 | |- ! colspan="3" |Ballóid |47,420 | 76.0 | - |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe |62,298 | | |} == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann}} {{stumpa}} [[Catagóir:Toghcheantair Westminster i dTuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] 5w5vt9qlsc8camgtpmi6usvwp9y8nli 0 82894 1314544 1220106 2026-05-21T14:44:54Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314544 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Polaiteoir]] de chuid an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Choimeádaigh]] sa [[Ríocht Aontaithe]] is ea '''David Michael Davis'''. Rugadh é i [[Eabhrac|nEabhrac]], [[Sasana]] ar an [[23 Nollaig]] [[1948]]. == Saol == Tugadh Davis in Eastát Aboyne, eastát comhairle in Toofing, in Iar-dheisceart Londan. Tar éis dó freastail ar Bec Grammar School in Toofing, d'éirigh leis céim mháistir sa ghnó a bhaint amach faoin am go raibh sé 25 bliana d'aois agus ansin chuaigh sé le gairm ag obair i Tate & Lyle. Toghadh Davis mar chomhalta de Theach na dTeachtaí ar son Boothferry in 1987. Ar dhul isteach sa pharlaimint mar fheisire do Boothferry dó nuair a bhí sé 38 bliana d'aois. Toghadh é den athuair in 1992. Bhí sé ina Aire Stáit um Chúrsaí Eorpacha ó 1994 go dtí 1997. Cheap an [[John Major|Príomh-Aire John Major]] Davis mar Aire don Eoraip i mí an Mheithimh 1994, dualgas a ghlac sé go dtí olltoghchán na bliana 1997. Tugadh mionn an Rí-Chomhairle dó ag searmanas don 1997 New Year Honours Bhí Davis ina Fheisire (MP) do dháilcheantar Haltemprice and Howden ó olltoghchán 1997 anuas. Bhí poist eile a tugadh dó ina dhiaidh sin: Cathaoirleach an Pháirtí Choimeádaigh agus Scáth-Rúnaí Stáit d'Oifig an Leas-Phríomh Aire. Idir 2003 agus 2008, d'fhreastail sé mar Scáth-Rúnaí Baile ar Scáth-chomhaireacht faoi stiúir [[Michael Howard]] agus ina dhiaidh sin faoi stiúir [[David Cameron]]. Bhí Davis ina iarrthóir do cheannaracht an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Choimeádaigh]] in 2001 agus in 2005, agus tháinig sé sa cheathrú is sa dara háit sa dá fheachtas sin, faoi sceach. Ar an 12 Meitheamh 2008, d'fhógair Davis go raibh sé chun éirí as a shuíochán mar fheisire, rud nach raibh aon duine ag súil leis a dhéanamh. Cuireadh duine eile ina áit mar Scáth-Rúnaí Baile ar an toirt. Is é an fáth a ndearna sé seo ná chun déanamh cinnte go mbeadh fo-thoghchán le rith dá shuíochán, ionas go mbeadh sé in ann an feachtas sin a úsáid chun aird a tharraingt ar an tslí ina raibh meathadh ag teacht ar shaoirsí sibhialta sa Ríocht Aontaithe a chur faoi chaibidil go poiblí trína feachtas, ina mbeadh an t-ábhar sin ina chroílár. Bhí Davis ag feidhmiú ó 2016 i leith mar Rúnaí Stáit um Éalú ón [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Davis, David}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:East Riding of Yorkshire]] [[Catagóir:Daoine as Eabhrac]] [[Catagóir:Eoraisceiptigh]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] p10kkvme4949muty9vh8l41yl17sgq3 1314545 1314544 2026-05-21T14:45:39Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha 1314545 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Polaiteoir]] de chuid an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Choimeádaigh]] sa [[Ríocht Aontaithe]] is ea '''David Michael Davis'''. Rugadh é i [[Eabhrac|nEabhrac]], [[Sasana]] ar an [[23 Nollaig]] [[1948]]. == Saol == Tugadh Davis in Eastát Aboyne, eastát comhairle in Toofing, in Iar-dheisceart Londan. Tar éis dó freastail ar Bec Grammar School in Toofing, d'éirigh leis céim mháistir sa ghnó a bhaint amach faoin am go raibh sé 25 bliana d'aois agus ansin chuaigh sé le gairm ag obair i Tate & Lyle. Toghadh Davis mar chomhalta de Theach na dTeachtaí ar son Boothferry in 1987. Ar dhul isteach sa pharlaimint mar fheisire do Boothferry dó nuair a bhí sé 38 bliana d'aois. Toghadh é den athuair in 1992. Bhí sé ina Aire Stáit um Chúrsaí Eorpacha ó 1994 go dtí 1997. Cheap an [[John Major|Príomh-Aire John Major]] Davis mar Aire don Eoraip i mí an Mheithimh 1994, dualgas a ghlac sé go dtí olltoghchán na bliana 1997. Tugadh mionn an Rí-Chomhairle dó ag searmanas don 1997 New Year Honours Bhí Davis ina Fheisire (MP) do dháilcheantar Haltemprice and Howden ó olltoghchán 1997 anuas. Bhí poist eile a tugadh dó ina dhiaidh sin: Cathaoirleach an Pháirtí Choimeádaigh agus Scáth-Rúnaí Stáit d'Oifig an Leas-Phríomh Aire. Idir 2003 agus 2008, d'fhreastail sé mar Scáth-Rúnaí Baile ar Scáth-chomhaireacht faoi stiúir [[Michael Howard]] agus ina dhiaidh sin faoi stiúir [[David Cameron]]. Bhí Davis ina iarrthóir do cheannaracht an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Choimeádaigh]] in 2001 agus in 2005, agus tháinig sé sa cheathrú is sa dara háit sa dá fheachtas sin, faoi sceach. Ar an 12 Meitheamh 2008, d'fhógair Davis go raibh sé chun éirí as a shuíochán mar fheisire, rud nach raibh aon duine ag súil leis a dhéanamh. Cuireadh duine eile ina áit mar Scáth-Rúnaí Baile ar an toirt. Is é an fáth a ndearna sé seo ná chun déanamh cinnte go mbeadh fo-thoghchán le rith dá shuíochán, ionas go mbeadh sé in ann an feachtas sin a úsáid chun aird a tharraingt ar an tslí ina raibh meathadh ag teacht ar shaoirsí sibhialta sa Ríocht Aontaithe a chur faoi chaibidil go poiblí trína feachtas, ina mbeadh an t-ábhar sin ina chroílár. Bhí Davis ag feidhmiú ó 2016 i leith mar Rúnaí Stáit um Éalú ón [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Davis, David}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:East Riding of Yorkshire]] [[Catagóir:Daoine as Eabhrac]] [[Catagóir:Eoraisceiptigh]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] 4dx2vrjfqo45bd9bp484boweu5nuafg 0 83570 1314540 1266968 2026-05-21T14:36:10Z Lára Nuinseann 71347 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1314540 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tá '''Natsuo Kirino''' (桐野 夏生 - Kirino Natsuo) á úsáid mar ainm cleite ag Mariko Hashioka (r. 7 Deireadh Fómhair 1951 in Kanazawa i Maoracht Ishikawa),<ref>Scalise, Paul: http://www.japanreview.net/interview_Natsuo_Kirino.htm: JapanReview.Net, Summer 2003: https://web.archive.org/web/20130220125455/http://japanreview.net/interview_Natsuo_Kirino.htm: dáta cartlainne 20 Feabhra 2013</ref> úrscéalaí [[An tSeapáin|Seapánach]] ar cuid suntais í sa slua scríbhneoirí mná atá ag scríobh scéalta bleachtaireachta sa tSeapáin.<ref name=Lutz>{{cite book|last=Lutz|first=R.C.|title=Critical Survey of Mystery & Detective Fiction|year=2008|publisher=Salem Press|location=Pasadena, CA|edition=Revised|editor=Carl Rollyson|chapter=Natsuo Kirino}}</ref> ==Beatha== Bhí Kirino ina cónaí ina lán cathracha sular chuir sí fúthu i d[[Tóiceo]], mar a bhfuil sí fós. Phós sí sa bhliain 1975 agus rugadh a hiníon sa bhliain 1981.<ref name=Lutz /><ref>http://www.kirino-natsuo.com/eng/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304072213/http://www.kirino-natsuo.com/eng/ |date=2016-03-04 }}: Bubblonia: Natsuo Kirino</ref> Bhain sí céim sa dlí amach in Ollscoil Seikei sa bhliain 1974.<ref name=Lutz /> Is iomaí post a bhí aici sular shocraigh sí ina tríochaidí ar dhul le scríbhneoireacht,<ref name=Nagai>{{cite journal|last=Nagai|first=Mariko|title=An Interview with Natsuo Kirino|journal=Chattahoochee Review|year=2008|volume=28|issue=1|pages=98–119}}</ref> agus níor tháinig aoibh na léitheoirí uirthi go dtí go raibh sí ina daichidí.<ref name=Davis>{{cite journal|last=Davis|first=J. Madison|title=Unimaginable Things: The Feminist Noir of Natsuo Kirino|journal=World Literature Today|date=January–February 2010|volume=84|issue=1|pages=9–11}}</ref> ==Scríbhneoireacht== Chuaigh Kirino i mbun oibre mar scríbhneoir sa bhliain 1984 agus í ag scríobh úrscéalta rómánsacha. Ach ní mór an glaoch a bhí ar a leithéidí agus go luath sna 1990í ghéill sí don fhonn a bhí uirthi scéinséirí a scríobh agus iniúchadh a dhéanamh ar aigne an choirpigh.<ref>Duncan, Andrew: Natsuo Kirino Interview: http://www.indiebound.org/author-interviews/kirinonatsuo:</ref> Tá mórán úrscéalta scríofa aici anois agus a lán cnuasach gearrscéalta, agus tá sí ar na húdair is mó a bhfuil tóir orthu sa tSeapáin.<ref name=Seaman>{{cite journal|last=Seaman|first=Amanda C.|title=Inside OUT: Space, Gender, and Power in Kirino Natsuo|journal=Japanese Language and Literature|year=2006|volume=40|issue=2|pages=197–217|jstor=30198010|doi=10.2307/30198010}}</ref> Chuirfeadh a saothar scéalta Meiriceánacha faoi bhleachtairí crua i gcuimhne duit, ach is iomaí dearcadh agus insint atá ann agus gan aon saininsint údarásach le fáil chun an léitheoir a threorú.<ref name=Lutz/>. Murab ionann is an chuid is mó de scéalta faoi bhleachtairí crua-intinneacha, is minic atá príomhcharachtar mná in úrscéalta Kirino, de shaghas an bhleachtaire Miro Murano, bean a chuireann cor san ghnáthinsint agus í ina laoch agus ina híospartach araon.<ref name=Copeland>{{cite journal|last=Copeland|first=Rebecca|title=Woman Uncovered: Pornography and Power in the Detective Fiction of Kirino Natsuo|url=https://archive.org/details/sim_japan-forum_2004_16_2/page/249|journal=Japan Forum|year=2004|volume=16|issue=2|pages=249–69|doi=10.1080/0955580042000222673}} </ref> Is minic an t-uaigneas le fáil ina saothar, agus é á chur in iúl freisin go bhfuil saol na Seapáine truaillithe ag an maoin, go háirithe i gcúrsaí teaghlaigh agus grá.<ref name=Lutz /> Is iondúil go dtugtar cuntas ina leabhair ar mhná a dhéanann gníomhartha uafáis, i dtreo go bhféadfaí a saothar a mheas mar “fheimineachas ''noir''”. Tá craiceann na fírinne ar a scéalta agus is féidir leis an léitheoir fíorthuiscint a fháil ar aigne na mban dá bharr.<ref name=Davis/> ===Leabhair faoin mBleachtaire Miro Murano=== * Úrscéalta ** ''Kao ni furikakaru ame'' (Tóiceo: Kodansha, 1993) ** ''Tenshi ni misuterareta yoru'' (Tóiceo: Kodansha, 1994) ** ''Mizu no nemuri hai no yume'' (Tóiceo: Bungei Shunju, 1998) ** ''Dāku'' (Tóiceo: Kodansha: 2002) * Cnuasach gearrscéalta ** ''Rōzu gāden'' (Tóiceo: Kodansha, 2000) ===Fireball Blues=== * ''Faiabōru burūsu'' (Tóiceo: Shueisha, 1995) * ''Faiabōru burūsu 2'' (Tóiceo: Bungei Shunju, 2001) ===Úrscéalta eile=== * ''Auto'' (Tóiceo: Kodansha, 1997); aistrithe go [[An Béarla|Béarla]] ag Stephen Snyder mar ''Out'' (Nua-Eabhrac: Kodansha, 2003; Nua-Eabhrac: Vintage, 2005) * ''Yawarakana hoho'' (Tóiceo: Kodansha, 1999); * ''Kogen'' (Tóiceo: Bungei Shunju, 2000) * ''Gyokuran'' (Tóiceo: Asahi Shinbunsha, 2001) * ''Riaru warudo'' (Tóiceo: Shueisha, 2003); aistrithe go Béarla ag J. Philip Gabriel mar ''Real World]]'' (Nua-Eabhrac: Alfred A. Knopf, 2008) * ''Gurotesuku'' (Tóiceo: Bungei Shunju, 2003); aistrithe go Béarla ag Rebecca L. Copeland mar ''Grotesque'' (Nua-Eabhrac: Knopf, 2007) * ''Zangyakuki'' (Tóiceo: Shinchosha, 2004) * ''Aimu sōrī mama'' (Tóiceo: Shueisha, 2004) * ''Tamamoe!'' (Tóiceo: Mainichi Shinbunsha, 2005) * ''Bōken no kuni'' (Tóiceo: Shinchosha, 2005) * ''Metabora'' (Tóiceo: Asahi Shinbunsha, 2007) * ''Tōkyō-jima'' (Tóiceo: Shinchosha, 2008) * ''Joshinki'' (Tóiceo: Kadokawa Shoten, 2008); aistrithe go Béarla ag Rebecca L. Copeland mar ''The Goddess Chronicle'' ([[Dùn Èideann|Dún Éideann]]: Canongate Books, 2013) * ''In'' (Tóiceo: Shueisha, 2009) * ''Nanika aru'' (Tóiceo: Shinchosha, 2010) * ''Yasashii Otona'' (Tóiceo: Chuokoron-Shinsha, 2010) * ''Poritikon'' (Tóiceo: Bungei Shunju, 2011) * ''Midori no doku'' (Tóiceo: Kadokawa Shoten, 2011) * ''Hapinesu'' (Tóiceo: Kōbunsha, 2013) ===Cnuasacha gearrscéalta=== * ''Sabiru kokoro'' (Tóiceo: Bungei Shunju, 1997) * ''Jiorama'' (Tóiceo: Shinchosha, 1998) * ''Ambosu mundosu'' (Tóiceo: Bungei Shunju, 2005) == Nótaí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * Suíomh oifigiúil: http://www.kirino-natsuo.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824211842/http://www.kirino-natsuo.com/ |date=2006-08-24 }} *[http://media.www.columbiaspectator.com/media/storage/paper865/news/2007/04/13/ArtsEntertainment/Kirinos.DarkAdapted.Eye-2840404.shtml Agallamh le Kirino in ''Spectator'' Ollscoil Columbia (Aibreán 2007)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610054204/http://media.www.columbiaspectator.com/media/storage/paper865/news/2007/04/13/ArtsEntertainment/Kirinos.DarkAdapted.Eye-2840404.shtml |date=2007-06-10 }} * [http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fb20030518a2.html 2003 ''Japan Times'': agallamh le Kirino] {{en icon}} * [http://www.granta.com/Interview-Natsuo-Kirinos-Fiction Agallamh: Natsuo Kirino’s Fiction | Granta Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003004138/http://www.granta.com/Interview-Natsuo-Kirinos-Fiction |date=2013-10-03 }} {{en icon}} * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/306-natsuo-kirino J'Lit | Authors : Natsuo Kirino | Books from Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019064903/http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/306-natsuo-kirino |date=2018-10-19 }} {{en icon}} {{DEFAULTSORT:Kirino, Natsuo}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1951]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Seapánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scéalta bleachtaireachta]] 23ep94owfnlprefcohpoamwr3mtuoyx 0 89111 1314549 1314463 2026-05-21T14:54:23Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314549 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] é '''Baron Nigel Alexander Dodds of Duncairn, OBE, PC,''' a rugadh ar an [[20 Lúnasa]] [[1958]]. Ba é scéal mór an toghcháin é in 2019 nuair a bhain [[John Finucane]],<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tromlach glan ag na Tóraithe - bua rábach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/1212/1098828-beo-toradh-olltoghchan-na-breataine-baruil-mhaith-ag-10-a-chlog/|date=2019-12-12|language=ga|author=Ciarán Lenoach}}</ref> [[Sinn Féin]] an suíochán Westminster ó [[Nigel Dodds]], leascheannaire an [[DUP]] ag an am. Chuaigh Dodds chuig [[Teach na dTiarnaí]] in Westminster in 2021. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ni}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:Dodds, Nigel}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1958]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Ard-Mhéaraí Bhéal Feirste]] [[Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Comhaltaí den Chéad Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (1998-2003)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhoire]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]] [[Catagóir:Preispitéirigh Éireannacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] ide6azly5pqdg4wczn48tmspcr3vhd2 0 90780 1314548 1264950 2026-05-21T14:51:23Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314548 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Leo Docherty visits Arlington National Cemetery, Virginia on 18 November 2021 (cropped).jpg}}Polaiteoir de chuid an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Choimeádaigh]] sa [[Ríocht Aontaithe]] is ea '''Leo Docherty'''. Rugadh é i n[[Glaschú]] ar an [[4 Deireadh Fómhair]] [[1976]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-gd}} {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Docherty, Leo}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1976]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Cogadh na hAfganastáine (2001 - 2021)]] [[Catagóir:Cogadh na hIaráice]] [[Catagóir:Daoine as Glaschú]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Hampshire]] [[Catagóir:Pearsanra míleata na Breataine]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] 8c7e7q1kk2mylmtwhy5ttxxlkmrgqle 0 90786 1314546 1217647 2026-05-21T14:47:01Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314546 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]] sa [[Ríocht Aontaithe]] is ea '''Gloria De Piero'''. Rugadh í in [[Bradford]], West Riding of Yorkshire ar an [[21 Nollaig]] [[1972]]. {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:De Piero, Gloria}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1972]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Iriseoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Láithreoirí raidió]] [[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] [[Catagóir:Nottinghamshire]] [[Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Yorkshire Thiar]] fg65wtkifewmezfy80ufxm659ulmf25 2 90902 1314572 1314530 2026-05-21T16:00:21Z Marcas.oduinn 33120 /* Áth Eine */ 1314572 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Áth Eine]] == Áth Eine == [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | '' Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] |coordinates = {{coord|52.4122|-7.3938|dim:100000_region:IE|format=dms|display=inline,title}} Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]].<ref name=logainm /> Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair '' Ahenny is situated close to the border dividing counties Tipperary and [[Contae Chill Chainnigh]], on the slopes of Carrigadoon Hill overlooking the valley of the river Lingaun.<ref name=carrigadoon /> Scattered remnants of a once thriving slate industry spanning the Tipperary-Kilkenny border-lands, act as reminders of modern Ahenny's roots.<ref name=Curtis1829 /> '' A number of megalithic tombs dot the landscape surrounding Ahenny, which was located in the ancient [[Osraige]]. Two kilometres east on Killmacoliver Hill is the Baunfree megalithic tomb, while two kilometres north, the [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]] sits on a hill summit.<ref name=society1879 /> The Knockroe passage tomb shares similarities with [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]] and is one of the most decorated tombs outside of the Boyne valley group.<ref name=Jones2012 /> '' Ten kilometres to the west is [[Sliabh na mBan]], also with a [[Neoiliteach]] summit cairn. The An Loinneán rises on Sliabh na mBan and flows east for ten kilometres before turning south to flow through a valley idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | '' Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] '' The Ossory group of [[ardchros]]a are amongst the earliest (8th/9th century) examples of Celtic high crosses to be found in Ireland.<ref name=MonkSheehan1998 /> The Ahenny high crosses ([[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] #124) are early examples, which still bear resemblance to their wooden predecessors. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 1otjkvvieyg3umqnq4y1lgrfly0nwh8 1314573 1314572 2026-05-21T16:00:33Z Marcas.oduinn 33120 /* Áth Eine */ 1314573 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Áth Eine]] == Áth Eine == [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | '' Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] |coordinates = {{coord|52.4122|-7.3938|dim:100000_region:IE|format=dms|display=inline,title}} Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]].<ref name=logainm /> Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair '' Ahenny is situated close to the border dividing counties Tipperary and [[Contae Chill Chainnigh]], on the slopes of Carrigadoon Hill overlooking the valley of the river Lingaun.<ref name=carrigadoon /> Scattered remnants of a once thriving slate industry spanning the Tipperary-Kilkenny border-lands, act as reminders of modern Ahenny's roots.<ref name=Curtis1829 /> '' A number of megalithic tombs dot the landscape surrounding Ahenny, which was located in the ancient [[Osraige]]. Two kilometres east on Killmacoliver Hill is the Baunfree megalithic tomb, while two kilometres north, the [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]] sits on a hill summit.<ref name=society1879 /> The Knockroe passage tomb shares similarities with [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]] and is one of the most decorated tombs outside of the Boyne valley group.<ref name=Jones2012 /> '' Ten kilometres to the west is [[Sliabh na mBan]], also with a [[Neoiliteach]] summit cairn. The An Loinneán rises on Sliabh na mBan and flows east for ten kilometres before turning south to flow through a valley idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | '' Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] '' The Ossory group of [[ardchros]]a are amongst the earliest (8th/9th century) examples of Celtic high crosses to be found in Ireland.<ref name=MonkSheehan1998 /> The Ahenny high crosses ([[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] #124) are early examples, which still bear resemblance to their wooden predecessors. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = | year = 1857 | pages = }}</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ ii7e4bt03i4pn44ehibigpuyeiaq91j 1314574 1314573 2026-05-21T16:04:45Z Marcas.oduinn 33120 /* Áth Eine */ 1314574 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Áth Eine]] == Áth Eine == [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | '' Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] |coordinates = {{coord|52.4122|-7.3938|dim:100000_region:IE|format=dms|display=inline,title}} Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]].<ref name=logainm /> Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair '' Ahenny is situated close to the border dividing counties Tipperary and [[Contae Chill Chainnigh]], on the slopes of Carrigadoon Hill overlooking the valley of the river Lingaun.<ref name=carrigadoon /> Scattered remnants of a once thriving slate industry spanning the Tipperary-Kilkenny border-lands, act as reminders of modern Ahenny's roots.<ref name=Curtis1829 /> '' A number of megalithic tombs dot the landscape surrounding Ahenny, which was located in the ancient [[Osraige]]. Two kilometres east on Killmacoliver Hill is the Baunfree megalithic tomb, while two kilometres north, the [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]] sits on a hill summit.<ref name=society1879 /> The Knockroe passage tomb shares similarities with [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]] and is one of the most decorated tombs outside of the Boyne valley group.<ref name=Jones2012 /> '' Ten kilometres to the west is [[Sliabh na mBan]], also with a [[Neoiliteach]] summit cairn. The An Loinneán rises on Sliabh na mBan and flows east for ten kilometres before turning south to flow through a valley idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | '' Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] '' The Ossory group of [[ardchros]]a are amongst the earliest (8th/9th century) examples of Celtic high crosses to be found in Ireland.<ref name=MonkSheehan1998 /> The Ahenny high crosses ([[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] #124) are early examples, which still bear resemblance to their wooden predecessors. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | url = https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000167471 | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = Trubner & Company | year = 1857 | pages = }}</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ sscomkemuwwb4d2ajin7hwxu3mbwdxk 1314575 1314574 2026-05-21T16:11:28Z Marcas.oduinn 33120 1314575 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Áth Eine]] == Áth Eine == [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] |coordinates = {{coord|52.4122|-7.3938|dim:100000_region:IE|format=dms|display=inline,title}} Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]].<ref name=logainm /> Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair Tá Áth Eine Siúire gar den teorainn le [[Contae Chill Chainnigh]], ar chnoc Charraig an Dúin.<ref name=carrigadoon /> Feictear an iarsmaí den tionscal slinne bhí ann tráth.<ref name=Curtis1829 /> '' A number of megalithic tombs dot the landscape surrounding Ahenny, which was located in the ancient [[Osraige]]. Two kilometres east on Killmacoliver Hill is the Baunfree megalithic tomb, while two kilometres north, the [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]] sits on a hill summit.<ref name=society1879 /> The Knockroe passage tomb shares similarities with [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]] and is one of the most decorated tombs outside of the Boyne valley group.<ref name=Jones2012 /> '' Ten kilometres to the west is [[Sliabh na mBan]], also with a [[Neoiliteach]] summit cairn. The An Loinneán rises on Sliabh na mBan and flows east for ten kilometres before turning south to flow through a valley idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | '' Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] '' The Ossory group of [[ardchros]]a are amongst the earliest (8th/9th century) examples of Celtic high crosses to be found in Ireland.<ref name=MonkSheehan1998 /> The Ahenny high crosses ([[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] #124) are early examples, which still bear resemblance to their wooden predecessors. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | url = https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000167471 | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = Trubner & Company | year = 1857 | pages = }}</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ edctcrn4h4aotcbufa6qjdgia1jnyi3 1314577 1314575 2026-05-21T16:18:23Z Marcas.oduinn 33120 1314577 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Áth Eine]] == Áth Eine == [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] |coordinates = {{coord|52.4122|-7.3938|dim:100000_region:IE|format=dms|display=inline,title}} Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]],<ref name=logainm /> sna [[Osraige|hOaraí]] ársa. Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair Tá Áth Eine Siúire gar den teorainn le [[Contae Chill Chainnigh]], ar chnoc Charraig an Dúin.<ref name=carrigadoon /> Feictear an iarsmaí den tionscal slinne bhí ann tráth.<ref name=Curtis1829 /> Faightear tuamaí megalithic mórthimpeall na háite. Two kilometres east on Killmacoliver Hill is the Baunfree megalithic tomb, while two kilometres north, the [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]] sits on a hill summit.<ref name=society1879 /> The Knockroe passage tomb shares similarities with [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]] and is one of the most decorated tombs outside of the Boyne valley group.<ref name=Jones2012 /> '' Ten kilometres to the west is [[Sliabh na mBan]], also with a [[Neoiliteach]] summit cairn. The An Loinneán rises on Sliabh na mBan and flows east for ten kilometres before turning south to flow through a valley idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | '' Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] '' The Ossory group of [[ardchros]]a are amongst the earliest (8th/9th century) examples of Celtic high crosses to be found in Ireland.<ref name=MonkSheehan1998 /> The Ahenny high crosses ([[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] #124) are early examples, which still bear resemblance to their wooden predecessors. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | url = https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000167471 | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = Trubner & Company | year = 1857 | pages = }}</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 8r83y64q60wlxbn090lkdlbkb3qa7b0 1314579 1314577 2026-05-21T16:29:34Z Marcas.oduinn 33120 /* */ 1314579 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] # [[Áth Eine]] == Áth Eine == [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] |coordinates = {{coord|52.4122|-7.3938|dim:100000_region:IE|format=dms|display=inline,title}} Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]],<ref name=logainm /> sna [[Osraige|hOaraí]] ársa. Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair Tá Áth Eine Siúire gar den teorainn le [[Contae Chill Chainnigh]], ar chnoc Charraig an Dúin.<ref name=carrigadoon /> Feictear an iarsmaí den tionscal slinne bhí ann tráth.<ref name=Curtis1829 /> Faightear tuamaí megalithic mórthimpeall na háite. Two kilometres east on Killmacoliver Hill is the Baunfree megalithic tomb, while two kilometres north, the [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]] sits on a hill summit.<ref name=society1879 /> The Knockroe passage tomb shares similarities with [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]] and is one of the most decorated tombs outside of the Boyne valley group.<ref name=Jones2012 /> '' Ten kilometres to the west is [[Sliabh na mBan]], also with a [[Neoiliteach]] summit cairn. The An Loinneán rises on Sliabh na mBan and flows east for ten kilometres before turning south to flow through a valley idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | '' Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] '' The Ossory group of [[ardchros]]a are amongst the earliest (8th/9th century) examples of Celtic high crosses to be found in Ireland.<ref name=MonkSheehan1998 /> The Ahenny high crosses ([[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] #124) are early examples, which still bear resemblance to their wooden predecessors. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | url = https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000167471 | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = Trubner & Company | year = 1857 | pages = }}</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ m7w0dvbqr7amp1syyoar4abo3l741bu 1314580 1314579 2026-05-21T16:31:52Z Marcas.oduinn 33120 /* Áth Eine */ 1314580 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] # [[Áth Eine]] == Áth Eine == [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] |coordinates = {{coord|52.4122|-7.3938|dim:100000_region:IE|format=dms|display=inline,title}} Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]],<ref name=logainm /> sna [[Osraige|hOaraí]] ársa. Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair Tá Áth Eine Siúire gar den teorainn le [[Contae Chill Chainnigh]], ar chnoc Charraig an Dúin.<ref name=carrigadoon /> Feictear ann iarsmaí den tionscal slinne bhí ann tráth.<ref name=Curtis1829 /> Faightear tuamaí megalithic mórthimpeall na háite. Two kilometres east on Killmacoliver Hill is the Baunfree megalithic tomb, while two kilometres north, the [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]] sits on a hill summit.<ref name=society1879 /> The Knockroe passage tomb shares similarities with [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]] and is one of the most decorated tombs outside of the Boyne valley group.<ref name=Jones2012 /> '' Ten kilometres to the west is [[Sliabh na mBan]], also with a [[Neoiliteach]] summit cairn. The An Loinneán rises on Sliabh na mBan and flows east for ten kilometres before turning south to flow through a valley idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | '' Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] '' The Ossory group of [[ardchros]]a are amongst the earliest (8th/9th century) examples of Celtic high crosses to be found in Ireland.<ref name=MonkSheehan1998 /> The Ahenny high crosses ([[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] #124) are early examples, which still bear resemblance to their wooden predecessors. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | url = https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000167471 | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = Trubner & Company | year = 1857 | pages = }}</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ bpxictkfuuk6s10pz7nbaug9sre7zna 0 91065 1314616 1266082 2026-05-21T22:38:28Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314616 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Gairm}} :''Féach freisin: [[Breitheamh]] I seanchas dlí na hÉireann ársa, chomhlíonadh ''breithem'' ról eadrána, idirghabhála agus dlíthiúla. Gar don taoiseach ba ea é, ó thaobh aicme de. == Stair == Téann dlí dúchais na hÉireann, [[An Féineachas]], siar go dtí an [[iarannaois]] (c. 500 RC). D'fhorbair sé ó nósanna seachadta ar aghaidh ó bhéal, ó ghlúin go glúin. Ba chosúil le breithiúna an lae inniu a bhí breithiúna an Fhéineachais, ach go raibh ról ar nós eadránaí acu.<ref>[http://www.courts.ie/Courts.ie/library3.nsf/pagecurrent/3CBAE4FE856E917B80256DF800494ED9 "Brehon Law"], An tSeirbhís Chúirteanna {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714105039/http://www.courts.ie/Courts.ie/library3.nsf/pagecurrent/3CBAE4FE856E917B80256DF800494ED9 |date=2015-07-14}}</ref> Chuireadh na breithiúna na dlíthe de ghlanmheabhair agus i bhfeidhm chun aighnis a réiteach. <!-- '' In the history of the [[Kingdom of Dublin]], the Gaelic Irish recaptured the city from the Norse Vikings after the [[Battle of Tara (Ireland)|Battle of Tara]]. Dublin was officially founded in 988 when the Norse [[Glúniairn|King Glúniairn]] first recognised [[Máel Sechnaill mac Domnaill]] as the High King of Ireland, he also agreed to pay taxes and accept [[Brehon law]]. The city celebrated its millennium in 1988 to mark 1000 years from its founding. Even though this event was seen as the first recorded establishment of the city, evidence exists of [[History of Dublin to 795|other settlements]] on the [[River Liffey]] prior to this event, one of being Viking known as Dyflin and the other Gaelic Irish known as Átha Cliath (Ford of Hurdles).<ref>[https://stairnaheireann.net/2016/07/10/988-the-norse-king-gluniairn-recognises-mael-sechnaill-mac-domnaill-high-king-of-ireland-and-agrees-to-pay-taxes-and-accept-brehon-law-the-event-is-considered-to-be-the-founding-of-the-ci/ 988 The Norse King Glúniairn recognises Mael Sechnaill Mac Domhnaill as the High King of Ireland, and agrees to pay taxes and accept Brehon law], Stair na hEireann</ref> --> Gaolmhar le treibheanna a bhíodh roinnt breithiúna, agus bhronntaí talamh orthu; neamhspleách a bhíodh roinnt eile. Aicme dá gcuid féin a bhíodh ann, difriúil le [[draoi]]the agus [[bard]]. D'éiríodar go formhór oidhreachtúil.<ref name=Ginnell>Ginnell, Laurence. [http://www.libraryireland.com/Brehon-Laws/Brehons.php "the Brehons", ''The Brehon Laws: a Legal Handbook''], 1844</ref><!-- The term "bard" is associated with a Brehon family of poets, called [[Mac an Bhaird|Mac an Bháird]] (Son of the Bard). They were one of the descendants of the ancient tribes of [[Soghain]] in the Kingdom of [[Uí Maine]].<ref>[http://www.aughty.org/pdf/bards_of_irl.pdf The Bards of Ireland, Owen Connellan, Aughty]</ref>--> Mhair oiliúint breithimh le fiche bliain. Cumtha i rannta a bhí na dlíthe ó bhunús. Bhí na breithiúna faoi dhliteanas pearsanta i leith damáistí dá mbá rud é gur mhícheart, mhídhleathach nó éagórach í an bhreith. Níorbh fhéidir achomharc a dhéanamh chun breithimh den chéim chéanna, ach amháin chun cúirte níos airde agus urrús tugtha ag an achomharcóir.<ref name=Ginnell/> Bhraith céim breithimh ar a chumas agus ar a eolas faoina trí bhunús an dlí: an Féineachas féin, filíocht agus (níos deireanaí) [[Dlí canónta na hEaglaise Caitlicí|dlí canónta]]. Tugadh an rí an breithiúnas, bunaithe ar comhairle breitheamh. Mar ba chuí dá gcéimíocht, ghlacadh breithiúna páirt i bh[[Feis Teamhraigh]] gach trí bhliain ar an [[Samhain]]. Shocraítí ann aighnis réigiúnacha maidir le haicme agus réadmhaoin. Scríobhadh na breithiúnais sna hamanna oifigiúla ag an [[Ollamh Éireann]]. Eagraíodh an imeacht dheireanach dá leithéid sa bhliain 560 AD ag [[Diarmait mac Cerbaill]].<ref>[https://www.libraryireland.com/Brehon-Laws/Feis-Tara.php Feis of Tara], Library Ireland</ref><ref>[http://thewildgeese.irish/profiles/blogs/the-feis-at-tara-part-one The Great Assembly of Tara], The Wild Geese</ref> <!-- '' In Prechristian Medieval Ireland prior to the earliest written manuscript. Law was practised by hereditary judges known as [[bards]] or [[fili]], who passed on information orally down the generations, they held the positions of [[Ollam]] to a provincial High king or [[rí]].<ref>[https://www.libraryireland.com/Brehon-Laws/Bards.php The Bards], Library Ireland</ref>--> Creidtear gur cuireadh dlí cóipchirt i bhfeidhm in Éirinn agus é scríofa síos don chéad uair riamh sa domhain. Sa bhliain 561, bhí aighneas géar an idir [[Colm Cille]] agus [[Finnian Mhainistir Mhaigh Bhile|Naomh Finnian]] de dheasca lámhscríbhinn dar teideal "[[Cathach Cholm Cille]]". In ainneoin breithiúnas an rí, tharla cath dearg the ag [[Cath Chúl Dreimhne|Cúl Dreimhne]], agus bhí ár mór ann.<ref>[https://stairnaheireann.net/2016/07/15/brehon-law-and-the-history-of-copyrights/ Brehon Law and the Establishment of Copyright] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211122202008/https://stairnaheireann.net/2016/07/15/brehon-law-and-the-history-of-copyrights/ |date=2021-11-22 }}, Stair na hÉireann</ref><ref>[http://thewildgeese.irish/profiles/blogs/the-battle-of-c-l-dreimhne-battle-of-the-book-1 The Battle-of-the-book], The Wild Geese</ref> Bhí sé mar phríomhchúram ag na breithiúna na ginealaigh daoine a chlárú. San Fhéineachais, ba í an ''[[derbfine]]'' í an bunaonad clainne.<ref>[http://ua_tuathal.tripod.com/genealogy1.html Genealogy and Brehon Law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211122202010/http://ua_tuathal.tripod.com/genealogy1.html |date=2021-11-22 }}, Tripod</ref> Gineolaithe agus [[seanchaí|seanchaithe]] den scoth ba ea clann [[Mhic Fhirbhisigh]]. Rinne [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Firbhisigh]] [[Leabhar na nGinealach]], [[Coimre na nGinealach]] agus [[Leabhar Mór Leacáin]]. Clann [[Uí Chléirigh]] ba ea breithiúna agus gineolaithe suntasacha eile, mar shampla [[Mícheál Ó Cléirigh]], údar [[Annála na gCeithre Máistrí]]. <!-- '' A [[megalithic]] site exists in [[Ráth Fearnáin]], County Dublin, known as [[Brehon's Chair]] or Druid's Table. It is believed to be the seat of judgment for the [[draoi]] in prehistoric times.--> <!-- '' In 2000, controversial Irish lawyer [[Vincent Salafia]] founded the Brehon Law Project, to promote the academic study of Brehon law. The courses were formed to aid the funding of the translation of early Irish Law manuscripts and to make the study of Ancient Irish Law available for academic scholarship.<ref>[https://www.irishtimes.com/news/development-frenzy-is-at-the-cost-of-everything-else-1.1263574 Development frenzy is at the cost of everything else], Sylvia Thompson, The Irish Times, 2006</ref><ref>[https://www.ucc.ie/academic/law/irishlaw/events/brehonfinalschedule.shtml Brehon Law Project Symposium], UCC, 2002</ref><ref>[http://ua_tuathal.tripod.com/law.html Law, Literature and Legend, The definitional problem of Brehon Law], Vincent Salafia, Tuathal Tripod</ref>--> <!-- '' Several dozen families were recognised as [[Heredity|hereditary]] brehon clans.--> ==Tagairtí== {{reflist}} {{Dlí luath na hÉireann}} {{Síol-ie}} [[Catagóir:Seanchas]] j8zsn45huq5v48cxdbo1kjec8vt99at 0 92821 1314531 1220128 2026-05-21T12:33:59Z Marcas.oduinn 33120 /* Ríthe na nOsraí go dtí 1103 */ Typos 1314531 wikitext text/x-wiki Bhí '''Ríthe na nOsraí''' i gceannas ar ríocht na n[[Osraí]] ([[Meán-Ghaeilge]] ''Osraige''), suite i n-oirdheisceart ná hÉireann, ón chéad nó dara haois AD go dtí an 12ú haois dhéanach le teacht na [[Normannaigh]]. Caomhnaítear roinnt ginealaigh ríoga na nOsraí, go háirithe [[Rawlinson B 502]]<ref>[http://www.ucc.ie/celt/online/G105003.html Ginealaigh] ó [[Rawlinson B 502]]</ref><ref>[http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=msrawlb502 Íomhánna digiteacha] de Rawlinson B 502, Oxford Bodleian Library. Ginealach Osraí ar fhóilió 70v</ref> (a rianaíonn [[Mhic Giolla Phádraig]] ar ais go dtí [[Óengus Osrithe|Aonghas Osraithe]]) agus ceann sa [[Leabhar Laighneach]].<ref>[http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ Book of Leinster, formerly Lebar na Núachongbála], ar CELT</ref><ref>''[https://www.isos.dias.ie/ Reges Ossairg]'', 41 a (lch. 191), </ref> Moltar trí anailís déanta le déanaí ar chomharbas ríoga sna hOsraí sa naoú agus deichiú haoiseanna that in amanna síochána, aistríodh an ríogacht go príomha ó dheartháir níos sine go níos óige, agus ansin trasna na nglúnta go mic agus nianna.<ref>Jim Reid, ''[https://www.academia.edu/6401329/Early_Irish_Regnal_Succession_A_Case_Study Early Irish Regnal Succession: A Case Study]''</ref> ==Luath-ríthe na nOsraí== Faightear na ríthe a leanas i ngach mórghinealach, ach tagann siar as réamhstair na nGael, agus is dócha go bhfuil suas fréamhaithe sa [[béaloideas|bhéaloideas]].<ref>{{ cite web | url = http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/kilkings.htm#osraige | teideal = County Kilkenny Ireland - Rulers and Clans | accessdate = 16ú Márta 2017 }}</ref> * [[Óengus Osrithe]], c. 100 AD, bunaitheoir leathstairiúil ríocht na nOsraí. * [[Lóegaire Birn Búadach]], a quo [[Dál Birn]]. * Amhalgadh * Echach Lámdóit * Buan * Niadh Corb * Cairbre Caomh (ní fhaightear é sa [[Leabhar Laighneach]]) * Conall * Rumaind Duach * Laignich Fáelad * Bicne Cáech ==Ríthe na nOsraí go dtí 1103== Seo a leanas ginealach ríthe na nOsraí ó amanna stairiúil go dtí bás Ghiolla Pádraig Rua sa bhliain 1103, agus ina dhiaidh sin, tharla sa ríocht roinnt deighilte polaitiúla.<ref>Féach liostaí ríthe san ''[[Leabhar Laighneach]]'' agus i [[Annála na hÉireann|nAnnála Éireann]] éagsúla.</ref> * Colmán Mór (bás 574) mac of Bicne Cáech * Feradach Finn mac Dan Ouach (bás 581 nó 583), sliocht na [[Corca Laidhe]]<ref>ACM 582, AU 584, AT 584, AI 585.</ref> De réir na bhfoinsí, ba iad ''Fearadach Finn'' agus a mhac, Colmán, na rithe dearanacha na nOsraí den Chorca Laidhe. Ag an am gcéanna, bhí ríthe Osraí i gceannas ar an gCorca Laidhe. Ba dhlúth-chomhghuaillithe iad an dá ríocht, ach bhí an gaol imithe ó mhaith, agus mharaigh na hOsraí Fearadach. Féach [[Annála Easpacha na hÉireann|AEÉ (583)]] * Colmán mac Feradaig (bás 603) * Rónán Rígflaith - (bás 624) mac le Colmán Mór * Scannlan Mór mac Cinn Fáelad (bás 644) * Crundmáol - (bás 656) mac le Rónán Ríghfhlaith * Fáelán mac Crundmaíl (bás 660) * Tuaim Snámha (bás 678) * [[Fáelchar Ua Máele Ódrain]] (bás 693) * [[Cú Cherca mac Fáeláin]] (bás 712) * Fland mac Congaile * [[Ailill mac Fáeláin]] * [[Cellach mac Fáelchair]] (bás 735) * [[Forbasach mac Ailella]] (bás 740) * [[Anmchad mac Con Cherca]] (bás circa 761) * [[Tóim Snáma mac Flainn]] (bás 770) * [[Dúngal mac Cellaig]] (bás 772) * [[Fáelán mac Forbasaig]] (bás 786) * Máel Dúin mac Cummascaig * [[Fergal mac Anmchada]] (bás 802) * [[Dúngal mac Fergaile]] (802-842) * [[Cerball mac Dúnlainge]] (842-888) rí Osraí den scoth ab ea é, i réim le linn tréimhse chorrach i stair na hÉireann agus i measc ionraí Uigingeach. Tháinig sé chun cinn in aghaidh [[Leath Mhogha]]. Ar thosach a tslua, insítear gur mharaigh sé 1,200 Dúghall ag ''Carn-Brammin'' (Baile an Bhramailigh), Contae Chill Ceannaigh sa bhliain 845. Sa bhliain 847, moltar go raibh cloigtheach [[Naomh Cainneach|Naomh Cainnigh]]<!-- ... Naoimh Chainnigh... eile--> tógtha aige.<ref>''[https://books.google.com/books?id=a7uTAgAAQBAJ&pg=PA123&lpg=PA123&dq=osraige+viking&source=bl&ots=OGldrar3UT&sig=YzW8BejTNRvScJFnqqHKe_zP_DI&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiXwZve39zLAhXI4SYKHaE3ABQQ6AEIWzAO#v=onepage&q&f=false Medieval Ireland: An Encyclopedia], eag. Seán Duffy; ''Cerball mac Dúnlainge'', iontráil le Clare Downham</ref> * [[Riagan mac Dúnlainge]] (888-894) * [[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)|Diarmait mac Cerbaill]] (894-905) (curtha as) * [[Cellach mac Cerbaill]] (905-908) * [[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)|Diarmait mac Cerbaill]] (908-928) (curtha ar ais) * Cuilen mac Cellaig (928-933) * Donnchad mac Cellaig (934-976) * [[Gilla Pátraic mac Donnchada]] (976-996) * Cellach mac Diarmata (996-1003) Mharaigh a chol ceathrar, Donnchadh mac Giolla Phádraig, é.<ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 1003.3</ref> * [[Donnchad mac Gilla Pátraic]] (1003-1039) Rí na Laighean freisin ó 1033 go 1039. Tugtar "Ánradh (laoch) na hÉireann" air i nAnnála Tiarnaigh.<ref>AT 1039.7</ref> * Gilla Patráic mac Donnchada (1039-1055) * Muirchertach mac Gilla Pátraic (????-1041) * Domnall mac Gilla Pátraic (1055 - tar éis 1072) * Donnchad mac Domnaill (tar éis 1072 - 1090) * Gilla Pátraic Ruad (1090-1103) ==Ríthe na nOsraí ó 1103 go dtí Ionradh na Normannach== Tar éis bhás Giolla Phádraig Rua sa bhliain 1103, thóg dhá roinn bheaga a gcosa leo ó lár-ríoga na nOsraí: Maigh Lacha sa tuaisceart, i gceannas ag Uí Chaollaí; agus Deisceart Osraí, ó am go ham i gceannas ag baill iomaíocha Mac Giolla Pádraig. * Cerball (1103-c.1113) * Domnall mac Donnchada Mac Gilla Patráic (????-1113) * Finn Ua Caellaide (????-????), i gceannas go neamhspleách ar [[Chlár Maí Loch|Chlár Maí Locha]] * Donnchad Balc mac Gilla Patráic Ruaid (tar éis 1119-1123). Is dócha an Donnchadh céanna a chuaigh in éineacht leis an Ardrí [[Toirdhealbhach Ua Conchobhair|Toirdhealbhach Ó Conchúir]] agus [[Éanna Mac Murchadha]], rí na Laighean, ar ruathair ar an Mumhain chun a cuid soláithrí bia a ghoid.<ref>AT 1119.5</ref> * Donnchad Dub (c.1121-c.1121) * Murchad Mac Murchada (c.1123-1126) * Conchobar mac Cerbaill (1123-c.1126) * Gilla Patráic mac Domnaill Mac Gilla Patráic (c.1126-1146). Mharaigh a ghaolta i bhfad amach, [[Uí Bhraonáin]], é.<ref>AT 1146.3</ref> * Cerball mac Domnaill Mac Gilla Patraic (1146-1163) * Murchad Ua Caellaide (????-????) * Donnchad mac Gilla Patráic Mac Gilla Patráic (tar éis 1151-1162) * Domnall Mac Gilla Patraic (1162/63-1165) * Donchadh ua Donoghoe Mac Gilla Patráic (1162-1185). Dhallaigh sé Éanna Mac Murchadha, rídhamhna na Laighean.<ref>AT 1168.2</ref> * Diarmait Ua Caellaide (1170-1172). Tiarna Chlár Maí Locha, an chuid is sia ó thuaidh sna hOsraí * Maelseachlainn Mac Gilla Patráic (1185-1194)<ref>ALC 1193.13, ACM 1194.6</ref> ==Ríthe na nOsraí óna Normannaigh go dtí na Túdair== Níor imigh ríocht na nOsraí go hiomlán tar éis teacht na Normannach, cé gurbh i bhfad níos lú ab ea í. Chuir [[William Marshal]] amach iad as an chuid is mó den ríocht, ach bhíodh ríthe na nOsraí fós i réim sa tríú ó thuaidh desna críocha. Ghlaoití sna hanála ar na tuamaí i gceannas anseo "Prionsaí Osraí", ríthe Osraí Uachtair nó Thuaidh, nó ríthe [[Sliabh Bladhma|Sliabh Bladhma]]. Bhí siad fós neamhspleách ó Choróin na Sassana go dtí gur ghéill faoi dheireadh [[Barnaby Fitzpatrick, 1st Baron Upper Ossory|Barnaby McGillaPatrick]] sa bhliain 1539, agus sa bhliain 1541, thóg sé an teideal 1d Bharún Osraí Uachtarach. Is éiginnte go minic é an taifead comharbais ón ré chorraitheach úd. Sa liosta a leanas, faightear b'fhéidir baill chumachtachta de ghéaga éagsúla an teaghlaigh. D'fhéadfadh é gur nó nár insealbhaíodh iad mar rí Osraí ''per se'', ach glacadh iad in ainneoin sin mar rialtóir de facto nó ábhar oidhre, agus ar aon chuma bhí tagairt tuillte acu de réir na npannálaithe.<ref>{{ cite book | url = https://archive.org/details/historyandantiq02carrgoog | title = The history and antiquities of the diocese of Ossory | last = Carrigan | first = William | date = 1905-01-01 | publisher = Sealy, Bryers & Walker | language = en }}</ref> {| class=wikitable ! width=45% | Mac Giolla Phádraig ! Réimse ! Scéala |- valign=top || Donnell Clannagh || fl. 1212-1219 || Dúirt [[Edmund Campion]] gurbh ann "laoch nach raibh a shamhail de".<ref>{{ cite book | url = https://books.google.com/books?id=g8gvAAAAMAAJ| title = Ancient Irish Histories: The Works of Spencer, Campion, Hanmer, and Marleburrough | last = Ware | first = Sir James | date = 1809-01-01 | publisher = Hibernia Press | language = en }}</ref> |- valign=top || Donnagh mac Anmchadh mac Donnogh || bás 1249 || Mhol na annálaithe é mar sárcheannaire agus namhaid neamhthrócaireach na Sasanach. Insítear gur thaiscéaladh sé airm na Sasanach faoi bréagriochtaí éagsúla.<ref>[[Annála Chluain Mhic Nóis]], 1249</ref> |- valign=top || Jeffrey mac Donnell Clannagh || bás 1269 || "Rí Shliabh Bladhma" |- valign=top || Eochaghan (?) || bás 1281 || |- valign=top || Mollachlyn (?) || fl. 1286 || D'íoc sé £6 leis an Choróin le haghaidh síochána sa bhliain 1286 |- valign=top || Donnogh || bás 1324 || Ghair [[Éadbhard II Shasana|Éadbhard II]] ar "Thiarna na nOsraí" chun dul leis ar fheachtas san [[Albain]] |- valign=top || Donnell Duff (?) || bás 1325 || Maraithe ag a ghaolta féin |- valign=top || Donough mac Jeffrey || bás 1329-30 || |- valign=top || Scanlan || fl. 1333-6 || |- valign=top || Carroll || bás 1345 || |- valign=top || Dermot || fl. 1346 || Rinne sé ionsaí ar an ngarastún Sasanach ag [[Achadh Bhó]]. Dódh an Mhainistir ar na gaobhair mar dhamáiste comhthaobhach sa bhliain 1346 |- valign=top || Maelechlainn mac Jeffrey || bás 1367 || |- valign=top || Finghin mac Cellach || bás 1383 || D'athbunaigh sé [[Mainistir Achadh Bhó]] dóite ar son na [[Ord Doiminiceach|nDoiminiceach]] sa bhliain 1382 |- valign=top || MGP || bás 1396 || "Tiarna Osraí"<ref>Annála Mhic Fhirbhisigh</ref> |- valign=top || Finghin || bás 1443 || Tugadh "Rí Osraí" air sna hannála. Mharaigh é agus beirt dá mhic ar ordú ''[[Edmund MacRichard Butler|MacRichard Bulter]] |- valign=top || Seaghan mac Finghin || bás 1468 || Adhlactha lena bhean chéile Caitríona, i dteannta lena mhac Brian agus a bhean chéilese Nóirín Uí Mhóir i n[[Gráinseach na Fearta]], faoi bhun altóir chloiche greanta le samhlacha Seáin agus a mhná chéile Caitríona i n-ardrilíf |- valign=top || Geoffrey mac Finghin || bás 1489 || Tugadh "Rí Osraí" agus "Tiarna Osraí" air; deartháir Sheáin. Bhain deartháir eile darbh ainm Finghin díoltas as dúnmharú a athar agus mac ''[[Edmund MacRichard Butler|MacRichard Butler]] á mharú aige |- valign=top || Brian na Lúirech || bás c. 1511 || Tá roinnt ginealach suntasach ag Brian, a rianaíonn a shíolrú athartha siar go ''[[Cerball mac Dúnlainge]] |- valign=top || Brían Óg || c.1485–1575 || Rí dearanach na nOsraí. B'eisean an chéad mórthiarna na nGael a ghlac leis an polasaí Túdarach, mar a bhí "Géilleadh agus Athbhronnadh", agus rinneadh ''[[Barnaby Fitzpatrick, 1st Baron Upper Ossory]]'' de. Dá shliocht tá barúin agus iarlaí na nOsraí Uachtaraigh, agus barúin Bhaile an Chaisleáin |} ==Féach freisin== * [[Osraí]] * [[Dál Birn]] * [[Mhic Giolla Phádraig]] ==Foinsí== * "Kings of Osraige, a. 842-1176", ll. 202-203, in "A New History of Ireland", imleabhar IX, eag. [[Francis John Byrne|Byrne]], Martin, Moody, 1984. * "The FitzPatricks of Ossory", T. Lyng, Old Kilkenny Review, Iml. 2, ui. 3, 1981. * ''[[Leabhar Laighneach]]'', ''Reges Ossairge'' ar [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] * "Kilkenny..." John Hogan/P.M. Egan, 1884 * "The Encyclopaedia of Ireland", B. Lawlor, Gill & McMillan, 2003. {{ISBN|0-7171-3000-2}} ==Naisc sheachtracha== * [http://sbaldw.home.mindspring.com/Ireland/Osr/lists/Osraige.htm Kings of Osraige] le Stewart Baldwin * [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/kilkings.htm#osraige Kings of Osraige] le Dennis Walsh * ''[https://www.academia.edu/4144299/Genealogical_tables_of_medieval_Irish_royal_dynasties Genealogical tables of medieval Irish royal dynasties]'' le Bart Jaski, Osraige, ll. 126-127 ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Ríthe na nOsraí| ]] ce8dmlg886lv6p8aldk3iza8ncxm0ap 1314532 1314531 2026-05-21T12:35:49Z Marcas.oduinn 33120 /* Luath-ríthe na nOsraí */ Typos 1314532 wikitext text/x-wiki Bhí '''Ríthe na nOsraí''' i gceannas ar ríocht na n[[Osraí]] ([[Meán-Ghaeilge]] ''Osraige''), suite i n-oirdheisceart ná hÉireann, ón chéad nó dara haois AD go dtí an 12ú haois dhéanach le teacht na [[Normannaigh]]. Caomhnaítear roinnt ginealaigh ríoga na nOsraí, go háirithe [[Rawlinson B 502]]<ref>[http://www.ucc.ie/celt/online/G105003.html Ginealaigh] ó [[Rawlinson B 502]]</ref><ref>[http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=msrawlb502 Íomhánna digiteacha] de Rawlinson B 502, Oxford Bodleian Library. Ginealach Osraí ar fhóilió 70v</ref> (a rianaíonn [[Mhic Giolla Phádraig]] ar ais go dtí [[Óengus Osrithe|Aonghas Osraithe]]) agus ceann sa [[Leabhar Laighneach]].<ref>[http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ Book of Leinster, formerly Lebar na Núachongbála], ar CELT</ref><ref>''[https://www.isos.dias.ie/ Reges Ossairg]'', 41 a (lch. 191), </ref> Moltar trí anailís déanta le déanaí ar chomharbas ríoga sna hOsraí sa naoú agus deichiú haoiseanna that in amanna síochána, aistríodh an ríogacht go príomha ó dheartháir níos sine go níos óige, agus ansin trasna na nglúnta go mic agus nianna.<ref>Jim Reid, ''[https://www.academia.edu/6401329/Early_Irish_Regnal_Succession_A_Case_Study Early Irish Regnal Succession: A Case Study]''</ref> ==Luath-ríthe na nOsraí== Faightear na ríthe a leanas i ngach mórghinealach, ach tagann siad as réamhstair na nGael, agus is dócha go bhfuil siad fréamhaithe sa [[béaloideas|bhéaloideas]].<ref>{{ cite web | url = http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/kilkings.htm#osraige | teideal = County Kilkenny Ireland - Rulers and Clans | accessdate = 16ú Márta 2017 }}</ref> * [[Óengus Osrithe]], c. 100 AD, bunaitheoir leathstairiúil ríocht na nOsraí. * [[Lóegaire Birn Búadach]], a quo [[Dál Birn]]. * Amhalgadh * Echach Lámdóit * Buan * Niadh Corb * Cairbre Caomh (ní fhaightear é sa [[Leabhar Laighneach]]) * Conall * Rumaind Duach * Laignich Fáelad * Bicne Cáech ==Ríthe na nOsraí go dtí 1103== Seo a leanas ginealach ríthe na nOsraí ó amanna stairiúil go dtí bás Ghiolla Pádraig Rua sa bhliain 1103, agus ina dhiaidh sin, tharla sa ríocht roinnt deighilte polaitiúla.<ref>Féach liostaí ríthe san ''[[Leabhar Laighneach]]'' agus i [[Annála na hÉireann|nAnnála Éireann]] éagsúla.</ref> * Colmán Mór (bás 574) mac of Bicne Cáech * Feradach Finn mac Dan Ouach (bás 581 nó 583), sliocht na [[Corca Laidhe]]<ref>ACM 582, AU 584, AT 584, AI 585.</ref> De réir na bhfoinsí, ba iad ''Fearadach Finn'' agus a mhac, Colmán, na rithe dearanacha na nOsraí den Chorca Laidhe. Ag an am gcéanna, bhí ríthe Osraí i gceannas ar an gCorca Laidhe. Ba dhlúth-chomhghuaillithe iad an dá ríocht, ach bhí an gaol imithe ó mhaith, agus mharaigh na hOsraí Fearadach. Féach [[Annála Easpacha na hÉireann|AEÉ (583)]] * Colmán mac Feradaig (bás 603) * Rónán Rígflaith - (bás 624) mac le Colmán Mór * Scannlan Mór mac Cinn Fáelad (bás 644) * Crundmáol - (bás 656) mac le Rónán Ríghfhlaith * Fáelán mac Crundmaíl (bás 660) * Tuaim Snámha (bás 678) * [[Fáelchar Ua Máele Ódrain]] (bás 693) * [[Cú Cherca mac Fáeláin]] (bás 712) * Fland mac Congaile * [[Ailill mac Fáeláin]] * [[Cellach mac Fáelchair]] (bás 735) * [[Forbasach mac Ailella]] (bás 740) * [[Anmchad mac Con Cherca]] (bás circa 761) * [[Tóim Snáma mac Flainn]] (bás 770) * [[Dúngal mac Cellaig]] (bás 772) * [[Fáelán mac Forbasaig]] (bás 786) * Máel Dúin mac Cummascaig * [[Fergal mac Anmchada]] (bás 802) * [[Dúngal mac Fergaile]] (802-842) * [[Cerball mac Dúnlainge]] (842-888) rí Osraí den scoth ab ea é, i réim le linn tréimhse chorrach i stair na hÉireann agus i measc ionraí Uigingeach. Tháinig sé chun cinn in aghaidh [[Leath Mhogha]]. Ar thosach a tslua, insítear gur mharaigh sé 1,200 Dúghall ag ''Carn-Brammin'' (Baile an Bhramailigh), Contae Chill Ceannaigh sa bhliain 845. Sa bhliain 847, moltar go raibh cloigtheach [[Naomh Cainneach|Naomh Cainnigh]]<!-- ... Naoimh Chainnigh... eile--> tógtha aige.<ref>''[https://books.google.com/books?id=a7uTAgAAQBAJ&pg=PA123&lpg=PA123&dq=osraige+viking&source=bl&ots=OGldrar3UT&sig=YzW8BejTNRvScJFnqqHKe_zP_DI&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiXwZve39zLAhXI4SYKHaE3ABQQ6AEIWzAO#v=onepage&q&f=false Medieval Ireland: An Encyclopedia], eag. Seán Duffy; ''Cerball mac Dúnlainge'', iontráil le Clare Downham</ref> * [[Riagan mac Dúnlainge]] (888-894) * [[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)|Diarmait mac Cerbaill]] (894-905) (curtha as) * [[Cellach mac Cerbaill]] (905-908) * [[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)|Diarmait mac Cerbaill]] (908-928) (curtha ar ais) * Cuilen mac Cellaig (928-933) * Donnchad mac Cellaig (934-976) * [[Gilla Pátraic mac Donnchada]] (976-996) * Cellach mac Diarmata (996-1003) Mharaigh a chol ceathrar, Donnchadh mac Giolla Phádraig, é.<ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 1003.3</ref> * [[Donnchad mac Gilla Pátraic]] (1003-1039) Rí na Laighean freisin ó 1033 go 1039. Tugtar "Ánradh (laoch) na hÉireann" air i nAnnála Tiarnaigh.<ref>AT 1039.7</ref> * Gilla Patráic mac Donnchada (1039-1055) * Muirchertach mac Gilla Pátraic (????-1041) * Domnall mac Gilla Pátraic (1055 - tar éis 1072) * Donnchad mac Domnaill (tar éis 1072 - 1090) * Gilla Pátraic Ruad (1090-1103) ==Ríthe na nOsraí ó 1103 go dtí Ionradh na Normannach== Tar éis bhás Giolla Phádraig Rua sa bhliain 1103, thóg dhá roinn bheaga a gcosa leo ó lár-ríoga na nOsraí: Maigh Lacha sa tuaisceart, i gceannas ag Uí Chaollaí; agus Deisceart Osraí, ó am go ham i gceannas ag baill iomaíocha Mac Giolla Pádraig. * Cerball (1103-c.1113) * Domnall mac Donnchada Mac Gilla Patráic (????-1113) * Finn Ua Caellaide (????-????), i gceannas go neamhspleách ar [[Chlár Maí Loch|Chlár Maí Locha]] * Donnchad Balc mac Gilla Patráic Ruaid (tar éis 1119-1123). Is dócha an Donnchadh céanna a chuaigh in éineacht leis an Ardrí [[Toirdhealbhach Ua Conchobhair|Toirdhealbhach Ó Conchúir]] agus [[Éanna Mac Murchadha]], rí na Laighean, ar ruathair ar an Mumhain chun a cuid soláithrí bia a ghoid.<ref>AT 1119.5</ref> * Donnchad Dub (c.1121-c.1121) * Murchad Mac Murchada (c.1123-1126) * Conchobar mac Cerbaill (1123-c.1126) * Gilla Patráic mac Domnaill Mac Gilla Patráic (c.1126-1146). Mharaigh a ghaolta i bhfad amach, [[Uí Bhraonáin]], é.<ref>AT 1146.3</ref> * Cerball mac Domnaill Mac Gilla Patraic (1146-1163) * Murchad Ua Caellaide (????-????) * Donnchad mac Gilla Patráic Mac Gilla Patráic (tar éis 1151-1162) * Domnall Mac Gilla Patraic (1162/63-1165) * Donchadh ua Donoghoe Mac Gilla Patráic (1162-1185). Dhallaigh sé Éanna Mac Murchadha, rídhamhna na Laighean.<ref>AT 1168.2</ref> * Diarmait Ua Caellaide (1170-1172). Tiarna Chlár Maí Locha, an chuid is sia ó thuaidh sna hOsraí * Maelseachlainn Mac Gilla Patráic (1185-1194)<ref>ALC 1193.13, ACM 1194.6</ref> ==Ríthe na nOsraí óna Normannaigh go dtí na Túdair== Níor imigh ríocht na nOsraí go hiomlán tar éis teacht na Normannach, cé gurbh i bhfad níos lú ab ea í. Chuir [[William Marshal]] amach iad as an chuid is mó den ríocht, ach bhíodh ríthe na nOsraí fós i réim sa tríú ó thuaidh desna críocha. Ghlaoití sna hanála ar na tuamaí i gceannas anseo "Prionsaí Osraí", ríthe Osraí Uachtair nó Thuaidh, nó ríthe [[Sliabh Bladhma|Sliabh Bladhma]]. Bhí siad fós neamhspleách ó Choróin na Sassana go dtí gur ghéill faoi dheireadh [[Barnaby Fitzpatrick, 1st Baron Upper Ossory|Barnaby McGillaPatrick]] sa bhliain 1539, agus sa bhliain 1541, thóg sé an teideal 1d Bharún Osraí Uachtarach. Is éiginnte go minic é an taifead comharbais ón ré chorraitheach úd. Sa liosta a leanas, faightear b'fhéidir baill chumachtachta de ghéaga éagsúla an teaghlaigh. D'fhéadfadh é gur nó nár insealbhaíodh iad mar rí Osraí ''per se'', ach glacadh iad in ainneoin sin mar rialtóir de facto nó ábhar oidhre, agus ar aon chuma bhí tagairt tuillte acu de réir na npannálaithe.<ref>{{ cite book | url = https://archive.org/details/historyandantiq02carrgoog | title = The history and antiquities of the diocese of Ossory | last = Carrigan | first = William | date = 1905-01-01 | publisher = Sealy, Bryers & Walker | language = en }}</ref> {| class=wikitable ! width=45% | Mac Giolla Phádraig ! Réimse ! Scéala |- valign=top || Donnell Clannagh || fl. 1212-1219 || Dúirt [[Edmund Campion]] gurbh ann "laoch nach raibh a shamhail de".<ref>{{ cite book | url = https://books.google.com/books?id=g8gvAAAAMAAJ| title = Ancient Irish Histories: The Works of Spencer, Campion, Hanmer, and Marleburrough | last = Ware | first = Sir James | date = 1809-01-01 | publisher = Hibernia Press | language = en }}</ref> |- valign=top || Donnagh mac Anmchadh mac Donnogh || bás 1249 || Mhol na annálaithe é mar sárcheannaire agus namhaid neamhthrócaireach na Sasanach. Insítear gur thaiscéaladh sé airm na Sasanach faoi bréagriochtaí éagsúla.<ref>[[Annála Chluain Mhic Nóis]], 1249</ref> |- valign=top || Jeffrey mac Donnell Clannagh || bás 1269 || "Rí Shliabh Bladhma" |- valign=top || Eochaghan (?) || bás 1281 || |- valign=top || Mollachlyn (?) || fl. 1286 || D'íoc sé £6 leis an Choróin le haghaidh síochána sa bhliain 1286 |- valign=top || Donnogh || bás 1324 || Ghair [[Éadbhard II Shasana|Éadbhard II]] ar "Thiarna na nOsraí" chun dul leis ar fheachtas san [[Albain]] |- valign=top || Donnell Duff (?) || bás 1325 || Maraithe ag a ghaolta féin |- valign=top || Donough mac Jeffrey || bás 1329-30 || |- valign=top || Scanlan || fl. 1333-6 || |- valign=top || Carroll || bás 1345 || |- valign=top || Dermot || fl. 1346 || Rinne sé ionsaí ar an ngarastún Sasanach ag [[Achadh Bhó]]. Dódh an Mhainistir ar na gaobhair mar dhamáiste comhthaobhach sa bhliain 1346 |- valign=top || Maelechlainn mac Jeffrey || bás 1367 || |- valign=top || Finghin mac Cellach || bás 1383 || D'athbunaigh sé [[Mainistir Achadh Bhó]] dóite ar son na [[Ord Doiminiceach|nDoiminiceach]] sa bhliain 1382 |- valign=top || MGP || bás 1396 || "Tiarna Osraí"<ref>Annála Mhic Fhirbhisigh</ref> |- valign=top || Finghin || bás 1443 || Tugadh "Rí Osraí" air sna hannála. Mharaigh é agus beirt dá mhic ar ordú ''[[Edmund MacRichard Butler|MacRichard Bulter]] |- valign=top || Seaghan mac Finghin || bás 1468 || Adhlactha lena bhean chéile Caitríona, i dteannta lena mhac Brian agus a bhean chéilese Nóirín Uí Mhóir i n[[Gráinseach na Fearta]], faoi bhun altóir chloiche greanta le samhlacha Seáin agus a mhná chéile Caitríona i n-ardrilíf |- valign=top || Geoffrey mac Finghin || bás 1489 || Tugadh "Rí Osraí" agus "Tiarna Osraí" air; deartháir Sheáin. Bhain deartháir eile darbh ainm Finghin díoltas as dúnmharú a athar agus mac ''[[Edmund MacRichard Butler|MacRichard Butler]] á mharú aige |- valign=top || Brian na Lúirech || bás c. 1511 || Tá roinnt ginealach suntasach ag Brian, a rianaíonn a shíolrú athartha siar go ''[[Cerball mac Dúnlainge]] |- valign=top || Brían Óg || c.1485–1575 || Rí dearanach na nOsraí. B'eisean an chéad mórthiarna na nGael a ghlac leis an polasaí Túdarach, mar a bhí "Géilleadh agus Athbhronnadh", agus rinneadh ''[[Barnaby Fitzpatrick, 1st Baron Upper Ossory]]'' de. Dá shliocht tá barúin agus iarlaí na nOsraí Uachtaraigh, agus barúin Bhaile an Chaisleáin |} ==Féach freisin== * [[Osraí]] * [[Dál Birn]] * [[Mhic Giolla Phádraig]] ==Foinsí== * "Kings of Osraige, a. 842-1176", ll. 202-203, in "A New History of Ireland", imleabhar IX, eag. [[Francis John Byrne|Byrne]], Martin, Moody, 1984. * "The FitzPatricks of Ossory", T. Lyng, Old Kilkenny Review, Iml. 2, ui. 3, 1981. * ''[[Leabhar Laighneach]]'', ''Reges Ossairge'' ar [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] * "Kilkenny..." John Hogan/P.M. Egan, 1884 * "The Encyclopaedia of Ireland", B. Lawlor, Gill & McMillan, 2003. {{ISBN|0-7171-3000-2}} ==Naisc sheachtracha== * [http://sbaldw.home.mindspring.com/Ireland/Osr/lists/Osraige.htm Kings of Osraige] le Stewart Baldwin * [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/kilkings.htm#osraige Kings of Osraige] le Dennis Walsh * ''[https://www.academia.edu/4144299/Genealogical_tables_of_medieval_Irish_royal_dynasties Genealogical tables of medieval Irish royal dynasties]'' le Bart Jaski, Osraige, ll. 126-127 ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Ríthe na nOsraí| ]] 5f2qrunqpgg2bl2uk1ekegexx1uykgs 0 93442 1314537 1214122 2026-05-21T14:32:07Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314537 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Voters attending memorial to Jo Cox.jpg|mion|clé]] Ba [[Teachta Parlaiminte|Fheisire Parlaiminte]] í '''Jo Cox''' de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]] sa [[An Bhreatain|Bhreatain]], a rugadh ar [[22 Meitheamh]] [[1974]] . [[Dúnmharú|Feallmharaíodh]] í ina toghcheantar féin, i mBirstall, [[Yorkshire Thiar]], tamall gearr roimh an reifreann ar imeacht na Ríochta Aontaithe as an Aontas Eorpach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Stocaireacht an Taoisigh sa Bhreatain ar atráth|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0616/795977-an-taoiseach-ag-stocaireacht-sa-bhreatain/|date=2016-06-16|language=ga|author=RTÉ|journal=|volume=|issue=}}</ref> Bhéic an t-ionsaitheoir,Thomas Mair, na focla "Túsáite don Bhreatain" nó 'Britain First' agus é á hionsaí. Chaith sé trí philéar leis an bhfeisire óg sular sháigh sé cúig uaire déag í. Maraíodh í taobh amuigh den [[leabharlann]] ina raibh sí ag casadh le muintir an toghcheantair tráthnóna. Ní raibh de chúis ag Mair an mháthair óg a ionsaí go fíochmhar le gunna agus scian ach gur theastaigh uaidh go bh[[Breatimeacht|fágfadh an Bhreatain]] an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] agus go raibh an reifreann sin ar siúl ag an am.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bimis-curamach-gan-a-dhul-thar-foir-leis-an-drochide-ar-pholaiteoiri/|teideal=Bímis cúramach gan a dhul thar fóir leis an drochíde ar pholaiteoirí|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-06-16}}</ref> Bhí caint ainmheasartha san aer ag an am ag brú miotas na ríochta uilechumhachtaí agus bhí tionchar aige sin ar [[Meáin chumarsáide|mheon]] an [[Dúnmharú|dúnmharfóra]] gan dabht.[[Íomhá:Jo Cox memorial Parliament Square, London (4).jpg|mion|alt=|clé]] == Gairm == Toghadh Cox i dtoghchán na bliana 2015.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/feisire-parlaiminte-tar-eis-bhais-i-dtuaisceart-shasana-de-bharr-a-hionsaithe/|teideal=Feisire Parlaiminte tar éis bháis i dtuaisceart Shasana de bharr a hionsaithe|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-06-16}}</ref> D’fhreastail sí ar [[Ollscoil Cambridge]] agus bhíodh sí ina comhairleoir ag Sarah Brown, deirfiúr an iarPhríomh-Aire [[Gordon Brown]], agus an Banbharún Kinnock sular toghadh ina feisire í.[[Íomhá:People's Vote March For The Future (44623210085).jpg|mion|clé]] Bhí an feisire Cox ar dhuine den bheagán a labhair amach go hoscailte, bríomhar faoi na buntáistí a bhain an Bhreatain as [[inimirce]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/brexit-ni-hionann-agus-polasai-fearg-agus-faitios/|teideal=BREXIT: Ní hionann agus polasaí ‘fearg agus faitíos’|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-06-16}}</ref> Chaith Cox a saol i mbun seirbhíse & feachtais ar son daoine eile sa bhaile agus i gcéin. Polaiteoir óg, ar sheol na braiche, máthair beirt chlainne, ba ea Cox. Bean 41 bhliain a bhí í Jo Cox a bhí pósta le Brendan Cox.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=MP Jo Cox básaithe tar éis ionsaí gunna agus sceana|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0616/796100-mp-jo-cox-caite-agus-gonta-do-dona-i-leeds/|date=2016-06-16|language=ga}}</ref> == Féach freisin == *[[Breatimeacht|Breaitimeacht]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Cox, Jo}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1974]] [[Catagóir:Básanna in 2016]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] [[Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Sceimhlitheoireacht]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Yorkshire Thiar]] 1skqor5axl0php62xcbq0f99zr2egkq 0 94026 1314632 1046678 2026-05-22T06:10:57Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314632 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Trinity College, Dublin, October 2010 (10).JPG|mion|[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]] agus Teach an Leasrí (Regent House), áit a raibh an Chomhdháil ar siúl]] Ar [[25 Iúil]] [[1917]], tháinig '''Comhdháil na hÉireann''' le chéile i m[[Baile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]. Reáchtáladh [[David Lloyd George|Lloyd George]] an cruinniú ar mholadh ó [[John Redmond]] chun socrú polaitiúil a dhéanamh ar cheist [[Bunreacht|bhunreachtúil]] na hÉireann, agus é ag iarraidh teacht ar réiteach maidir le [[Rialtas Dúchais|féinrialú]] na hÉireann,<ref>{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=DEICH mBLIANA na gCUIMHNEACHÁN|údar=UCD Decade of Centenaries|dáta=2016|dátarochtana=2020}}</ref> agus céim chun tosaigh maidir le heisiamh na [[Tuaisceart Éireann|sé chontae]] a chur i bhfeidhm.<ref>{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/maynoothuniversity/docs/nui_library_timeline_04_spreads_s_-|teideal=Decade of Commemorations Timeline|údar=Ollscoil Mhá Nuad|dáta=1916|language=ga|work=Issuu|dátarochtana=2020-07-25|archivedate=2023-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230228071744/https://issuu.com/maynoothuniversity/docs/nui_library_timeline_04_spreads_s_-}}</ref> [[Íomhá:Horace Plunkett 1923.jpg|clé|mion|Bhí Sir [[Horace Plunkett]] ina chathaoirleach air. ]] == Imeachtaí == Cuireadh ar siúl an chéad chruinniú de chuid Chomhdháil na hÉireann i g[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]] ar 25 Iúil. Bhí Sir [[Horace Plunkett]] ina chathaoirleach air. Is iad baill Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann is mó a stiúrann an Chomhdháil tar éis do Shinn Féin diúltú páirt a ghlacadh ann. Ní fhéadfaí teacht ar chomhaontú le hAontachtaithe Uladh ar an gceist ach an oiread. Tharla cliseadh Chomhdháil na hÉireann in Aibreán 1918.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/documents/history/2021/01/u6.-bileoga-oibre-na-sraithe-sinsearai-c.2.pdf|teideal=AONAD 6: Cuid a Dó - Réabhlóid Pholaitiúil: Borradh Shinn Féin / GÉARCHÉIM AN CHOINSCRÍOFA|údar=UCC / Atlas of the Irish Revolution|dáta=|dátarochtana=2021}}</ref> == Féach freisin == * [[Géarchéim an Choinscríofa (Éire, 1918)|Géarchéim an Choinscríofa, 1918.]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair na hÉireann]] [[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn]] [[Catagóir:1917]] 57wqwdhqqtyuk666kxbr77qgpavtiyz 0 95863 1314567 1256139 2026-05-21T15:34:44Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314567 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[dlíodóir]] agus polaiteoir de chuid [[Sinn Féin]] i d[[Tuaisceart Éireann]] é '''John Finucane'''. I mí an Mheithimh 2019, bhí sé tofa don chéad uair mar [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|theachta parlaiminte]] do [[Béal Feirste Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thuaidh]]. Toghadh é arís san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] * [[Béal Feirste Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Teachtaí Parlaiminte do Thuaisceart Éireann}} {{Síol-beath-ni}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:Finucane, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1980]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Ard-Mhéaraí Bhéal Feirste]] [[Catagóir:Aturnaetha Éireannacha]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Béal Feirste Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Peileadóirí Gaelaí]] 7ceumcbb93i6sozx9qgmh88veumk4ic 0 103574 1314561 1314177 2026-05-21T15:19:25Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314561 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is iar[[saighdiúir|shaighdiúir]] agus [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] é '''Thomas Beatty Elliott''' ({{lang-ga|Tomás Mac Uileagóid}}). Rugadh ar [[11 Nollaig]] [[1963]] in [[Inis Ceithleann]] é. Is ball agus iarcheannaire de [[Páirtí Aontachtach Uladh|Pháirtí Aontachtach Uladh]] é. Is [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól Reachtach]] é d'[[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar Tionóil)|Fhear Manach agus Tír Eoghain Theas]], ó 2003 go 2015 agus [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|2022]] ar aghaidh <ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18764&per=128&sel=1&ind=4&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-08-02}}</ref>. Ba [[Teachta Parlaiminte|Theachta Parlaiminte]] é d'[[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Fhear Manach agus Tír Eoghain Theas]], ó 2015 go [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|2017]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://members.parliament.uk/member/4367/career|teideal=Parliamentary Career for Tom Elliot|language=en-GB|work=https://members.parliament.uk/|dátarochtana=2022-08-02}}</ref>. == Saol pearsanta == Tá sé pósta le Anne. Tá beirt pháistí acu. Is ball den [[An tOrd Oráisteach|Ord Oráisteach]], [[Printísigh Dhoire|na Printísigh]] agus ''The Royal Black Preceptory'' é. == Féach freisin == * [[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ni}} {{DEFAULTSORT:Elliot, Tom}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh]] [[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae Fhear Manach]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Na Trioblóidí]] [[Catagóir:Pearsanra míleata na Breataine]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] mo9lbqaxxoirpeqb11zj4dh5ot1smbu 0 103726 1314558 1314322 2026-05-21T15:10:24Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314558 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] í '''Sorcha-Lucy Eastwood''' ({{lang-ga|Sorcha Mhic Conurchoille}}). Is ball den [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann]] í. Bhí sí ina [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól Reachtach]] í do [[Gleann an Lagáin (Toghcheantar Tionóil)|Ghleann an Lagáin]], idir [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|2022]]-2024 ([[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022]]).<ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18872&per=8086&sel=1&ind=4&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-08-05}}</ref> San [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> toghadh Eastwood mar [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|MP]] i n[[Gleann an Lagáin (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Gleann an Lagáin]] in áit [[Jeffrey Donaldson]] nach raibh san iomaíocht.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sorcha Eastwood makes history as Alliance Party wins in Lagan Valley|url=https://www.youtube.com/watch?v=VgURXYpsYqw|date=2024-07-05|author=Belfast Telegraph}}</ref> == Saol pearsanta == Phós Sorcha Eastwood Dale Shirlow ar an [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|8 Meitheamh 2017.]]<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/magazine/daily/2017/06/08/news/this-married-couple-interrupted-their-wedding-day-to-vote-in-the-general-election-1049282/|teideal=This Lisburn couple interrupted their wedding day to vote in the General Election|dáta=2017-06-08|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2022-08-09}}</ref> == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] * [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022]] * [[Colum Eastwood]] ([[An Feabhal (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Feabhal]]) == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Parlaiminte do Thuaisceart Éireann}} {{Síol-beath-ni}} {{DEFAULTSORT:Eastwood, Sorcha}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1985]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] [[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] ikrs6onhg3fz25singlqifodjw0w4cp 0 104509 1314654 1231050 2026-05-22T10:19:28Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314654 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Nádúraí, scoláire agus múinteoir ar scor, a bhfuil cónaí air sa Bhreatain Bheag, is ea '''Davyth Fear''' (rugadh '''David Frederick Fear''' ar 17 Márta 1960).<ref>[https://millionaire.fandom.com/wiki/Davyth_Fear]; millionaire.fandom.com; Dáta rochtana 6 Iúil 2020.</ref> Rugadh i m[[Briostó]] é ach bhog sé go [[Manchain]] agus é ina leanbh óg; is é an duine is sine de cheathrar clainne é. Bhog a theaghlach nuair a bhí sé ina dhéagóir go [[Corn na Breataine]], áit a raibh sé ina dhalta i gColáiste Lannstevan agus áit ar chuir sé spéis sna [[Teangacha Ceilteacha|teangacha Ceilteacha]] agus sa chultúr.<ref>Cyfweliad ar gyfer https://www.saysomethingin.com/welsh/advanced {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629115044/https://www.saysomethingin.com/welsh/advanced |date=2020-06-29 }}; Dáta rochtana 6 Gorffennag 2020.</ref> Faoi 1982 bhí an fhoirm Choirnise dá ainm, Davyth, glactha aige agus chuaigh sé isteach sa [[Conradh Ceilteach|Chonradh Ceilteach]]. Bhí sé ina Leas-Ard-Rúnaí ar an gConradh idir 1984 agus 1988, agus ina Ard-Rúnaí idir 1988 agus 1990. Sa bhliain 1984, bhog sé go dtí an [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]] agus d'fhoghlaim sé [[An Bhreatnais|an Bhreatnais]]. I 1986, shroich sé an babhta deireanach den chomórtas Foghlaimeoir na Bliana ag an Eisteddfod Náisiúnta in Abergwaun ''([[:cy:Eisteddfod_Genedlaethol_Cymru_Abergwaun_a'r_Fro_1986|Eisteddfod Genedlaethol Abergwaun]]).''<ref>[https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/49564187]; bbc.co.uk; Dáta rochtana 6 Iúil 2020.</ref> Le linn 1986-1987, d'eagraigh sé an chéad taifead il-háirteach d'amhráin pop agus rac sna sé theanga Cheilteacha ([[An Bhreatnais|Breatnais]], [[An Choirnis|Coirnis]], [[An Bhriotáinis|Briotáinis]], [[An Ghaeilge|Gaeilge]], [[Gaeilge na hAlban]], agus [[Gaeilge Mhanann|Manainnis]]) faoin ainm 'Keltia Rok'. Eisithe ar lipéad ''Recordiau Sain'' i 1987 don Eisteddfod i bPorthmadog (''Eisteddfod ym Mhorthmadog''). Sa taifead bhí na chéad amhráin rac a eisíodh riamh i dteangacha na Coirnise agus na Manainnise.<ref>[https://www.discogs.com/Keltia-Rok-Compilation-of-Contemporary-Music-from-the-six-Celtic-Nations/release/10151316]; discogs.com; Dáta rochtana 6 Iúil 2020</ref> Rinne an ''New Musical Express'', iris cheoil Bhéarla, achoimre ar an taifead mar seo a leanas: “''I ndeireadh na dála, is é an tábhacht a bhaineann leis an taifead go bhfuil na teangacha seo beo agus nach bhfuil siad i músaem''.”<ref>[http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/carn/1987__88_Carn.pdf bibliotheque.idbe-bzh.org bibliotheque.idbe-bzh.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211118024722/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/carn/1987__88_Carn.pdf |date=2021-11-18 }}; Dáta rochtana 56 Iúil 2020</ref> Dar leis an iris ''Welsh Music History'', ba chéim mhór chun cinn é do chultúr an cheoil chomhaimseartha sna náisiúin Cheilteacha.<ref>[https://journals.library.wales/view/1175725/1177095/231#?xywh=-1992%2C0%2C6615%2C3940 journals.library.wales]; Dáta rochtana 6 Iúil 2020.</ref> Tar éis dó cuairt a thabhairt ar an [[An tSiombáib|tSiombáib]], bhunaigh sé grúpa oibre nádúraithe chun ainmneacha éan na hAfraice sa Bhreatnais a chaighdeánú. Ansin, chaighdeánaigh an grúpa ainmneacha éan na Eorpa ar an láithreán gréasáin ''Avionary''. Chuidigh Davyth le liostaí éan a eagrú i gCoirnis, i Manainnis, i nGaeilge na hAlban agus sa Bhriotáinis.<ref>[https://www.avionary.info/ avionary.info]; Dáta rochtana 6 Iúil 2020.</ref> Lean an grúpa ar aghaidh ag cruthú liosta ainmneacha éan ó gach cearn den domhan.<ref>[http://termau.cymru/ termau.cymru]</ref> Tiontaíodh liosta éan an domhain trí [[algartam]] a d'fhorbair Ollscoil Bangor ([[:cy:Prifysgol_Bangor|Brifysgol Bangor]]) agus ''Wikimedia UK'' go beagnach 10,000 leathanach ar [[Vicipéid na Breatnaise]].<ref>[[wmuk:Cy_Blog_Archives_4|Gwefan Wikimedia UK]]; blog gan [[Robin Llwyd ab Owain]]; 17 Samhain 2016; Dáta rochtana 6 Iúil 2020.</ref> Ba é toradh an tsaothair seo ar fad ná breis agus 17,000 grianghraf ó ''Wikimedia Commons'' a chur leis [https://llennatur.cymru/Y-Bywiadur an bhfoclóir ‘Y Bywiadur’]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Ceann de thionscadail Cymdeithas Edward Llwyd ná Stair an Dúlra. Is suíomh idirlín Breatnaise é a bhaineann le gach rud sa chomhshaol, sa Bhreatain Bheag). D’oibrigh Davyth mar mhúinteoir tíreolaíochta ar dtús i Scoil Eifionydd, Porthmadog, agus ansin i Scoil Uwchradd Bodedern, [[Inis Món|Ynys Môn]]. I measc na ndaltaí a mhúin sé bhí George North agus [[:en:Death_of_Gareth_Williams|Gareth Wyn Williams]]. Le linn na tréimhse sin, scríobh sé roinnt alt do théacsleabhair agus d’irisí tíreolaíochta na Breatnaise,<ref>{{Lua idirlín |url=http://resources.hwb.wales.gov.uk/VTC/2012-13/geography/gwefan-caa/rhifyn-1/hinsawdd.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2022-09-10 |archivedate=2017-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170711124801/http://resources.hwb.wales.gov.uk/VTC/2012-13/geography/gwefan-caa/rhifyn-1/hinsawdd.pdf }}</ref> agus threoraigh sé turais scoile go roinnt tíortha.<ref>[http://www.santarve.lt/pagreitis/globalizacijos-projekto-dalyvius-labiausiai-suzavejo-darzelio-vaiku-nuosirdumas/]</ref> Sa bhliain 2019, bhí Davyth le feiceáil sa chlár teilifíse ''Who Wants to Be a Millionaire?'' áit a raibh sé ar an 10ú iomaitheoir a bhuaigh £500,000. Ba shuntasach an chuma a bhí air as an úsáid a bhain sé as ‘''Ask the audience''' don cheist £500,000.<ref>[https://millionaire.fandom.com/wiki/Davyth_Fear]</ref> Ba é sin an dara huair ar an gclár ina chruth nua le [[Jeremy Clarkson]] gur thug duine aghaidh ar an gceist £1,000,000. I mí Mheán Fómhair 2020, ba é a dheartháir, Donald Fear, an séú duine a bhuaigh £1,000,000 ar an gclár céanna, agus an chéad duine a rinne amhlaidh gan a rópaí sábháilteachta go léir a úsáid.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-54126588|title=Who wants to be a millionaire: Teacher beats brother to win jackpot|author=|first=|date=11 Medi 2020|work=BBC Entertainments and Arts|access-date=12 Medi 2020|archive-url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-54126588|archive-date=11 Medi 2020}}</ref> In 2020 bhí Davyth le feiceáil ar an gclár tráth na gceist ‘''Mastermind Cymru''’ ag críochnú sa chúigiú háit, agus in 2022 ar an gclár ‘''Eggheads''’ lena dheartháir.<ref>[https://twitter.com/i/status/1334169237544382468]</ref> <ref>https://www.shropshirestar.com/entertainment/telford-entertainment/2022/02/19/telford-quizzersled-by-who-wants-to-be-a-millionaire-brothers-take-on-the-eggheads/</ref> [[Íomhá:Davyth_Fear_and_Donald_Fear.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Davyth_Fear_and_Donald_Fear.jpg/220px-Davyth_Fear_and_Donald_Fear.jpg|mion| David Fear agus Donald Fear]] Ó 1995 i leith tá sé ina rúnaí ar Chumann Réalteolaíochta Gwynedd (''Cymdeithas Seryddol Gwynedd''), ag cur os cionn 30 léacht i láthair dóibh thar na blianta.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.gwyneddastronomysociety.co.uk/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2022-09-10 |archivedate=2022-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220910113356/http://www.gwyneddastronomysociety.co.uk/ }}</ref> Tá sé ina bhall freisin d’fhoireann galf cróice [[Llanfairfechan]] a imríonn i Sraith an Iarthuaiscirt <ref>[https://www.latest.facebook.com/pg/CroquetinLlanfairfechanNorthWales/photos/?tab=album&album_id=2215579648551993&__xts__%5B0%5D=68.ARDi7T_TDfPVZo134bXbSV6SOd_MvuxsezGGLzBDghPJLNc34Xilqgu6PhDJMTxZ6xN1BPM4QMfd5b2fQCzB_BVlUZyw9Z7twj5eQMmAv6hTDqQa-n6l-2OUWGVqu-eh3dxaNKgbPKKU2XIIh7f1ulA8uyuuTP5zksebNavIthI2jlSKOxTCwxMRV6DFr1lbcSIzQtc9UeTPq3ru2UCTrhURw8gCacrnsMjXhVu4U-7PNcEtqmzihz4Qqv3xyYOX9keYMpVxaxhG2R4BJcWO8x_V16tg6hHFbEKyKx0xcvAdmLKC8UlNIT3UxQya4-3PHcLlrlpp2N_Z5nfIQM_zI_gYzjQFZ4g8L-t3psqx4AG1F9sz5KMIMqGnuY1xSQr-ghIAmdHvfpPRKO6NCGQfRuBkVYRwns0cY0O2x5hhZ4x-RAGMhO45RCOgUWXSpLIivAU2wMUzdAD2L7rY8P4ce9w2ShWrHEGiZ4nJXF_-FRe0-JVrMeVtTn2JYJ2zRgGQx0qFEMrDOYW4YzWeTP2QdeTJ3PaHZMqwBaaVu6L0Nw&__tn__=-UC-R]</ref> agus Club Ceamara Dyffryn Ogwen.<ref>[https://www.dyffrynogwencamera.co.uk/en/members/]</ref> Sa bhliain 2020, thosaigh sé ag foghlaim na [[An Choirnis|Coirnise]]. Tá sé ina bhall de Phainéal Téarmaíochta na Teanga. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Fear, Davyth}} [[Catagóir:Teangeolaithe Breatnacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1960]] edhgysmxnt80zlypox9jpt3961bos0v 0 104952 1314564 1314142 2026-05-21T15:25:36Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314564 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] é '''Stephen Anthony Farry''' ({{lang-ga|Stíofán Ó Fearadhaigh}}). Rugadh é ar [[22 Aibreán]] [[1971]] i m[[Baile Nua na hArda]]. Is ball de [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann]] é. Ba chomhalta den [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól Reachtach]] é don [[An Dún Thuaidh (Toghcheantar Tionóil)|Dún Thuaidh]], ó [[2007]] go [[2019]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=13222&per=180&sel=1&ind=5&prv=1|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-10-13}}</ref> I mí na Nollag 2019, bhí sé tofa den chéad uair mar [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|theachta parlaiminte]] don [[An Dún Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Dún Thuaidh]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://members.parliament.uk/member/4856/career|teideal=Parliamentary Career for Stephen Farry|language=en-GB|work=https://members.parliament.uk/|dátarochtana=2022-10-13}}</ref> San [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]] sa [[An Dún Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Dún Thuaidh]] fuair Easton an ceann is fearr ar Farry. (B'é an t-aontachtaí Alex Easton an t-aon iarrthóir neamhspleách a toghadh i dTÉ in 2024).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> == Saol pearsanta == Is mac le Vincent Farry agus Margaret Farry (née Greer). Rinne sí staidéar ar an bpolaitíocht agus caidreamh idirnáisiúnta in [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]. Phós sé Wendy Watt in [[2005]]. == Féach freisin == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ni}} {{DEFAULTSORT:Farry, Stephen}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí rialtais]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:An Dún Thuaidh (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Méaraí Éireannacha]] 7vv50bbknpqajc2rot80qich09a9172 0 107576 1314612 1281581 2026-05-21T22:10:58Z TGcoa 21229 1314612 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Ar an [[1 Meitheamh]] [[2009]], thuairt eitleán A330 de chuid Air France, AF Eitilt 447, san Aigéan Atlantach agus í ar a bealach go Páras as Rio de Janeiro <ref>{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2023/04/17/crash-du-vol-rio-paris-verdict-attendu-pour-airbus-et-air-france_6169854_3224.html|teideal=Crash du vol Rio-Paris : Airbus et Air France relaxés|dáta=2023-04-17|language=fr|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-04-17}}</ref> Maraíodh 228 duine in iomlán, triúr Éireannach ina measc.Maraíodh gach uile dhuine a bhí ar bord an eitleáin, triúr dochtúirí óga as Éirinn ina measc. B'in iad Aisling Butler, 26 bliain, as Ros Cré, Co Thiobraid Árann; Jane Deasy, 27 bliain, as Baile Átha Cliath; agus Eithne Walls, 28 bliain, as Béal Feirste.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Comhlachtaí faighte neamhchiontach maidir le tubaiste eitleáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0417/1377473-comhlachtai-faighte-neamhchiontach-maidir-le-tubaiste-eitleain/|date=2023-04-17|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:AF 447 path-en.svg|clé|mion|220x220px]] [[Íomhá:Voo Air France 447-2006-06-14.jpg|clé|mion|Smionagar an eitleáin A330|220x220px]] [[Íomhá:Af447 rio.jpg|clé|mion|220x220px|Cuimhneachán, Rio de Janeiro]] == Cúiseanna == Ní bhfuarthas taifeadáin an eitleáin go ceann dhá bhliain i ndiaidh na tubaiste. In 2012 chinn imscrúdaitheoirí eitlíochta gur earráidí a rinne na píolótaí ba chúis leis an tubaiste. Mar sin féin, dúradh gur cuireadh na píolótaí dá dtreoir mar gheall ar fhabht a bhí sa trealamh monatóireachta luais.<ref name=":0" /> == Dlí == '''2021''' Sa bhliain 2021 cuireadh Airbus agus Air France ar a thriail faoi dhúnorgain neamhdheonach. Phléadáil an dá chomhlacht neamhchiontach sa chúis choiriúil, arbh é fíneáil €225,000 an pionós ba dhéine a d'fhéadfaí a ghearradh orthu faoi.<ref name=":0" /> '''2023''' Ar 17 Aibreán 2023, i gcúirt choiriúil sa Fhrainc, fuarthas an comhlacht déantúsaíochta eitleán Airbus agus an aerlíne [[Air France]] neamhchiontach i ndúnorgain neamhdheonach i dtaca leis an tubaiste.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/17/air-france-and-airbus-cleared-of-involuntary-manslaughter-over-2009-crash|teideal=Air France and Airbus cleared of involuntary manslaughter over 2009 crash|údar=Kim Willsher|dáta=2023-04-17|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-04-17}}</ref> Rialaigh an chúirt nach bhféadfaí a chruthú gur ar Airbus ná ar Air France a bhí an milleán faoin tubaiste. Cé gur ghlac an chúirt leis go raibh faillí i gceist dúirt an breitheamh nárbh ionann sin agus freagracht gan agó nó freagracht choiriúil. Ní leor nasc cúisíoch dóchúil le cion a chruthú, a dúirt an breitheamh.<ref name=":0" /> '''2025''' Ba léir ón tús go raibh freagracht shibhialta ar Airbus agus Air France. Cuireadh tús le imeachtaí sibhialta ar an 29 Meán Fómhair 2025. Sa triail seo, bhí dlíodóirí theaghlaigh na marbh ag féachaint le cur ina luí ar an gcúirt go raibh baint dhíreach ag an bhfaillí úd leis an tubaiste.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Triail nua faoi thubaiste eitleáin in 2009|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0929/1535885-triail-nua-faoi-thubaiste-eitleain-in-2009/|date=2025-09-29|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> '''2026''' Ar an 21 Bealtaine 2026 i gcúirt achomharc i bPáras, ciontaíodh Airbus agus Air France i ndúnorgain chorparáideach. An uair seo dhírigh na dlíodóirí ar mhí-éifeachtacht Airbus agus Air France agus ar an neamhshuim a mhaígh na dlíodóirí a rinne an dá chomhlacht de thuaiplisí áirithe a rinneadh roimh an tubaiste. Ar deireadh, ghlac an chúirt achomharc le háitiú na ndlíodóirí, ciontaíodh an dá chomhlacht i ndúnorgain chorparáideach agus gearradh an uasfhíneáil de €225,000 ar gach aon cheann díobh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Airbus, Air France ciontaithe i ndúnorgain chorparáideach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0521/1574490-air-france-airbus-ciontaithe-i-ndunorgain-chorparaideach/|date=2026-05-21|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Teagmhais eitlíochta|Teagmhais eitlíochta]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair na Fraince]] [[Catagóir:2009]] [[Catagóir:Stair na Brasaíle]] [[Catagóir:Teagmhais eitlíochta]] [[Catagóir:2009 sa Fhrainc]] fkl0m0cbd8yl1qunjm8u1kpe1y27e6m 0 111702 1314547 1294699 2026-05-21T14:48:41Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314547 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Fear gnó agus polaiteoir [[Muintir na hÉireann|Éireannach]] ab ea '''Sir Daniel Dixon, 1ú Bhairnéad''' (28 Márta 1844 – 10 Márta 1907). == Tús a shaoil == Rugadh Dixon ar 28 Márta 1844, mac do Thomás agus Sarah Dixon ó [[Latharna]], [[Contae Aontroma]]. Ceannaí agus úinéir loinge ab ea a athair.<ref name="obit">"Sir. Daniel Dixon." Times [London, England] 11 March 1907: 6. The Times Digital Archive. Web. 10 April 2014.</ref> Fuair sé a chuid oideachais ag an Royal Belfast Academical Institution.<ref name="obit" /> Chuaigh sé isteach i ngnó adhmaid a athar, Thomas Dixon and Sons, agus é ina chomhpháirtí in 1864. == Gairm pholaitiúil == Sa bhliain 1892 ceapadh Dixon ina chéad Árd-Mhéara ar Bhéal Feirste, agus bhí an post sin aige ar feadh trí théarma; 1892 go 1893, 1901 go 1903, agus 1905 go 1906. Bhí sé ina fheisire parlaiminte freisin do Bhéal Feirste Thuaidh mar Aontachtóir Éireannach ó 1905 go 1907. Ceapadh Dixon ar Ríchomhairle na hÉireann ar Liosta Gradam an Chorónaithe 1902 a foilsíodh ar 26 Meitheamh 1902, agus chuir Ard-Leifteanant na hÉireann, Iarla Cadogan é faoi mhionn, i [[Caisleán Bhaile Átha Cliath|gCaisleán Bhaile Átha Cliath]] ar an 11 Lúnasa 1902. I nDeireadh Fómhair 1903 rinneadh bairnéad de, de chuid Bhaile Meadhonach i gContae Aontroma. [[Íomhá:Sir_Daniel_Dixon.jpg|clé|mion|Séadchomhartha do Sir Daniel Dixon, ar thailte [[Halla na Cathrach, Béal Feirste|Halla na Cathrach i mBéal Feirste]], [[Tuaisceart Éireann]]]] == Fear gnó == Bhí Dixon i gceannas ar cheann de na comhlachtaí loingis is mó in Éirinn.<ref name="obit">"Sir. Daniel Dixon." Times [London, England] 11 March 1907: 6. The Times Digital Archive. Web. 10 April 2014.</ref> == Saol an teaghlaigh == Phós Dixon, ar an gcéad dul síos, Lizzie, iníon le James Agnew, sa bhliain 1867. Tar éis bás a chéad bhanchéile sa bhliain 1868 phós sé, ar an dara dul síos, Annie, iníon le James Shaw, in 1870. D’éag sé an 10ú Márta 1907 i mBéal Feirste, é 62 bliain d’aois, agus tháinig a mhac ba shine Thomas i gcomharbacht air sa bhairnéadacht. Fuair an Bhantiarna Dixon bás sa bhliain 1918. == Tagairtí == {{Reflist}} * Kidd, Charles, Williamson, David (eagarthóirí). ''Peerage and Baronetage Debrett'' (eagrán 1990). Nua Eabhrac: St Martin's Press, 1990. * Leigh Rayment's list of baronets * Leigh Rayment's Historical List of MPs == Naisc sheachtracha == {{DEFAULTSORT:Dixon, Daniel}} [[Catagóir:Básanna i 1907]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1844]] [[Catagóir:Ard-Mhéaraí Bhéal Feirste]] [[Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh]] [[Catagóir:Béal Feirste Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] ogu0no5u0rseq2il609srhg6tbtny0u 0 114630 1314542 1256138 2026-05-21T14:40:12Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314542 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[altra]], [[Ceardchumann|ceardchumannaí]] agus [[polaiteoir]] de chuid [[Sinn Féin]] í '''Patricia Yvonne Cullen''' (a rugadh i 1965 sa [[An Charraig Mhór|Charraig Mhór]]). I mí [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Iúil 2024]], bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte d'[[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Fhear Manach agus Tír Eoghain Theas]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{Teachtaí Parlaiminte do Thuaisceart Éireann}} {{DEFAULTSORT:Cullen, Pat}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1965]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Banaltraí]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] d3eqhhdskgffbbhlgoyoj2so2pc6txt 0 115646 1314631 1304611 2026-05-22T05:10:30Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314631 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Bhí coimhlint trasteorann ar siúl idir [[Hezbollah]] agus Iosrael ó thosaigh an [[Cogadh Iosrael-Gaza]] i mí Dheireadh Fómhair 2023. Rinne na míleataigh Ioslamacha [[Hamas]] ionsaí mór, gan choinne, ar [[Iosrael]] ar an [[7 Deireadh Fómhair]] [[2023]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-1100-duine-marbh-sa-choimhlint-idir-hamas-agus-iosrael/|teideal=Os cionn 1,100 duine marbh sa choimhlint idir Hamas agus Iosrael|dáta=2023-10-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-09}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Léigear iomlán ordaithe ag Aire Cosanta Iosrael ar Stráice Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1009/1409764-os-cionn-1-100-maraithe-i-gcoimhlint-iosrael-hamas/|date=2023-10-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tá Hezbollah na [[An Liobáin|Liobáine]] ar son chúis na Palaistíne agus cuireadh tús leis an g'''Coimhlint Iosrael–Hezbollah''' an lá dár gcionn, ar an 8 Deireadh Fómhair 2023, nuair a thosaigh Hezbollah ag scaoileadh roicéad le Tuaisceart Iosrael, ag ionsaí bailte agus sráidbhailte i ndlúthpháirtíocht leis na Palaistínigh. [[Íomhá:SoI-War 23-10-08 IDF 05.webm|clé|mion|Físeán - ceantar Har Dov sa Liobáin, 8 Deireadh Fómhair 2023 : bhuail Iosrael láthair de chuid Hezbollah ]] [[Íomhá:SoI-War 24-02-29 IDF 03.webm|clé|mion|29 Feabhra 2024: ionsaí de chuid Iosrael ar na "[[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoirí]]"]] [[Íomhá:Clashes Along Israel-Lebanon Border Escalate.webm|clé|mion|Nuacht Voice of America, VoA, 20 Nollaig 2023]] [[Íomhá:IDF 2024-08-25 01-en.webm|clé|mion|Físeán - Bolscaireacht de chuid Iosrael, 25 Lúnasa 2024 (Daniel Hagari, urlabhraí [[IDF]])]] == Cúlra == Ba é an cogadh i stráice Gaza idir Iosrael agus Hamas a d'fhág Iosrael agus Hezbollah in árthach a chéile le linn. Ach thosaigh na cogaí agus an treallchogaíocht sna 1970idí. I ndiaidh ionradh [[Iosrael]] ar an Liobáin i 1978 a bunaíodh [[UNIFIL]], chun maoirsiú a dhéanamh ar Fhórsaí Iosrael. {{Main|UNIFIL}} == 2023 - Lúnasa 2024 == Lean an bombardú ar aghaidh ar feadh 2023/2024 agus de réir a chéile thug daoine a bhí ina gcónaí i dTuaisceart Iosrael aghaidh ó theas agus iad ar a dteitheadh ón mbombardú. Mhaígh Hezbollah ag an am go raibh na hionsaithe dírithe ar bhunáiteanna míleata i dtuaisceart Iosrael agus gur mar fhreagra ar “ionsaithe naimhdeacha” a bhí siad.<ref name=":0" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title='Gairis phléascacha curtha i nglaoirí póca sular ceannaíodh iad'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0918/1470686-gairis-phleascacha-curtha-i-nglaoiri-poca-sular-ceannaiodh-iad/|date=2024-09-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Sin ráite, bhí Hezbollah ag an am dírithe ar ghreim a choimeád ar a gcuid cumhachta, go háirithe i ndeisceart na Liobáine agus ní raibh fonn orthu an chumhacht sin a chur i mbaol ná dul i mbun cogaíochta i gcoinne Iosrael ar son Hamas. Ní raibh fonn ach oiread ar na hIosraelaigh le linn 2023 cogadh dearg a fhógairt i gcoinne Hezbollah.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuis-na-siochana-curtha-siar-go-ceann-i-bhfad-ag-an-bhfainne-fi/|teideal=Cúis na síochána curtha siar go ceann i bhfad ag an bhfáinne fí|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=20 Deireadh Fómhair 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-25}}</ref> Le linn 2024, bhain Iosrael úsáid as an aerfhórsa chun armlanna Hezbollah a ionsaí go rialta. D’éirigh le Iosrael roinnt ceannairí Hezbollah a fheallmharú agus chuir sé sin go mór leis an teannas sa réigiún.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dfheadfadh-an-cogadh-in-gaza-scaipeadh-nios-forleithne-an-easca/|teideal=D’fhéadfadh an cogadh in Gaza scaipeadh níos forleithne an-éasca|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=15 Eanáir 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-25}}</ref> Tharla go leor eachtraithe eile, mar shampla an 13 Eanáir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sileann-fear-na-buile-gurb-e-fein-fear-na-ceille-100-la-dionsaithe-ar-gaza/|teideal=‘Síleann fear na buile gurb é féin fear na céille’ – 100 lá d’ionsaithe ar Gaza|údar=Bertie Ó hAinmhire|dáta=14 Eanáir 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-25}}</ref> == Meán Fómhair 2024 == Ghéaraigh an foréigean go tréan i rith mhí Mheán Fómhair 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22435282/|teideal=An Ceannfort Frank Reidy, saineolaí míleata agus taidhleoireachta.|údar=Raidió na Gaeltachta RnaG|dáta=2024-09-23|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2024-09-25}}</ref> B'fhéidir go raibh 60,000 duine curtha as seilbh i mí Mheán Fómhair 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/cglkkrj94ldo|teideal=Israel sets new war goal of returning residents to the north|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2024-09-25}}</ref> Mhaígh Iosrael fiú go bhfuil milliúin dá chuid saoránach ag teitheadh chuig foscadáin buamála i Haifa i dtuaisceart na tíre, ag éalú ó ionsaithe Hezbollah.<ref name=":2" /> Dúirt na húdaráis in Iosrael gurb í an aidhm a bhí acu leis an bhfeachtas buamála de chuid Hezbollah na mílte lonnaitheoirí Iosraelacha - a ruaigeadh as a gceantair sa tuaisceart - a thabhairt ar ais ansin.<ref name=":0" /> Bhagair Iosrael ionsaí a dhéanamh ar an talamh i ndeisceart na Liobáine in iarracht na trodaithe de chuid Hezbollah a ruaigeadh as ceantar na teorann idir an dá thír. Ar an 17 agus 18 Meán Fómhair 2024, phléasc [[Iosrael]] na mílte [[glaoire]] agus [[Siúlscéalaí|siúlscéalaití]] sa [[An Liobáin|Liobáin]] agus sa [[An tSiria|tSiria]].<ref name=":03">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beirt-phaisti-i-measc-na-marbh-i-ndiaidh-pleascadh-glaoiri-sa-liobain/|teideal=Beirt pháistí i measc na marbh i ndiaidh pléascadh glaoirí sa Liobáin|dáta=2024-09-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-18}}</ref> Cuireadh an córas cumarsáide de chuid Hezbollah as feidhm dá bharr. Ag an am céanna, thionscain Iosrael feachtas forleathan imeaglaithe agus bhí pobal uilig na Liobáine scanraithe ar fad. {{Main|Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024}} Ar an 19 Meán Fómhair, rinne fórsaí Iosrael ionsaithe buamála ar ionaid i ndeisceart na Liobáine le cneá oscailte Hezbollah a shailleadh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ionsaithe buamála déanta ag Iosrael ar dheisceart na Liobáine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0919/1470842-ionsaithe-buamala-deanta-ag-iosrael-ar-dheisceart-na-liobaine/|date=2024-09-19|language=ga}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22434659/|teideal=Seosamh Mac Donncha - Iar Cheannfort Airm.|údar=Raidió na Gaeltachta RnaG|dáta=2024-09-20|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2024-09-25}}</ref> Ar an 22/23 Meán Fómhair, chomhairligh Iosrael do mhuintir na Liobáine a gcuid bailte a fhágáil sula ndéanfaí an ráig aerionsaithe. Cuireadh b'fhéidir 80,000+ glaoch gutháin uathoibrithe go dtí daoine atá ina gcónaí sa Liobáin, agus i bhfad níos mó SMS, ag rá leo an áit a fhágáil. Dúirt ceannasaí Ogero, comhlacht teileachumarsáide stát na Liobáine, gur sórt “cogadh síceolaíoch” a bhí ar bun ag Iosrael leis na glaonna sin “chun cíor thuathail agus mearbhall” a chothú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-180-duine-maraithe-ag-aerionsaithe-iosrael-ar-bhailte-mora-sa-liobain/|teideal=Os cionn 270 duine maraithe ag aerionsaithe Iosrael ar bhailte móra sa Liobáin|dáta=2024-09-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-25}}</ref> Thug Iosrael foláireamh do phobail na Liobáine gan fanacht gar do na "spriocanna" Hezbollah, mar a thug siad orthu. Thosaigh roinnt mhaith daoine sa deisceart na tíre agus i m[[Béiriút]] ag tabhairt aird ar an bhfoláireamh agus iad ag bailiú éadaí agus soláthairtí le tabhairt faoi thuras ó thuaidh nó faoin tuath.<ref name=":1" /> Ar an 23 Meán Fómhair, rinneadh Iosrael ionsaí ollmhór ar [[Béiriút|Bhéiriút]] agus ar bhailte móra eile sa Liobáin. Dúirt lucht míleata Iosrael go raibh ionsaí a raibh "targaid ar leith" leis déanta acu. Mhaígh an [[FCI]] ([[Fórsaí Cosanta Iosrael|Fórsa Cosanta Iosrael]]) gur bhuail siad 1,600 targaid a raibh baint acu le "sceimhlitheoireacht" de chuid Hezbollah sa Liobáin.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=274 marbh, 1,000 gortaithe in ionsaí Iosrael ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0923/1471547-274-marbh-1-000-gortaithe-in-ionsai-iosrael-ar-an-liobain/|date=2024-09-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí na hionsaithe dírithe "ar láithreacha ina raibh treallchogaithe" Hezbollah lonnaithe. Maraíodh ar a laghad 558 duine (50 páiste agus 94 bean ina measc), de réir ráiteas ó aireacht sláinte na Liobáine (maraíodh níos mó daoine ná mar a maraíodh in aon lá amháin ó deireadh an chogaidh chathartha sa Liobáin i 1990).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stad-ar-bith-ar-ionsaithe-iosrael-ar-an-liobain-560-duine-marbh/|teideal=Stad ar bith ar ionsaithe Iosrael ar an Liobáin – 560 duine marbh|údar=Tuairisc.ie|dáta=2024-09-24|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-24}}</ref> Mhaígh na hIosraelaigh, mar is ghnáth, go raibh a gcuid buamaí dírithe ar chomhaltaí de Hezbollah agus ar bhonneagar míleata na heagraíochta sin. Ach bhí an damáiste comhthaobhach thar a bheith tábhachtach.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=Oibrithe leis na Náisiúin Aontaithe i measc na marbh sa Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0925/1471809-oibrithe-leis-na-naisiuin-aontaithe-i-measc-na-marbh-sa-liobain/|date=2024-09-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Nasrallah Khamenei Soleimani (2).jpg|mion|27 Meán Fómhair 2024: feallmharaíodh ceannasaí de chuid Hezbollah, [[Hassan Nasrallah]] ]] An lá dár gcionn, scaoil Hezbollah [[diúracán balaistíoch]] le cathair [[Tel Aviv]], don chéad uair riamh, i gcaitheamh na hoíche ach scrios Arm Iosrael é sular bhain sé sprioc amach (tá córas aerchosanta an-sofaisticiúil ag Iosrael).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240925_24/|teideal=Hezbollah fires first-ever ballistic missile near Tel Aviv, central Israel {{!}} NHK WORLD-JAPAN News|language=en|work=NHK WORLD|dátarochtana=2024-09-25}}</ref><ref name=":3" /> Ar an 27 Meán Fómhair maraíodh ceannasaí de chuid Hezbollah, [[Hassan Nasrallah]] agus ceannairí eile.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Liobáin i mbaol ó ghéarchéim dhaonnúil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0929/1472621-an-liobain-i-mbaol-o-ghearcheim-dhaonnuil/|date=2024-09-29|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Dúirt [[Antony Blinken]] go raibh an domhan níos sábháilte ó d'fheallmharaigh na hIosraelaigh Nasrallah."Sceimhlitheoir brúidúil" ab ea Nasrallah, arsa sé.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Iosrael chun ionradh teoranta a dhéanamh ar an Liobáin'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0930/1472766-iosrael-chun-ionradh-teoranta-a-dheanamh-ar-an-liobain/|date=2024-09-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Maraíodh ceannaire na heagraíochta [[Hamas]], Fateh Sherif Abu el-Amin, sa Liobáin nuair a bhuamáil aerfhórsa Iosrael campa teifeach Palaistíneach i gcathair na Tuíre i ndeisceart na tíre. Maraíodh, a bhean chéile, a n-iníon agus a mac chomh maith leis sin san ionsaí. Maraíodh triúr comhaltaí sinsearacha den eagraíocht "[[Fronta Pobail i gcomhair Shaoirse na Palaistíne]]" sin in ionsaí buamála i bpríomhchathair na Liobáine, Béiriút. Theith b'fhéidir milliún duine óna mbailte, sin an cúigiú cuid de dhaonra na tíre i rith  mhí Mheán Fómhair 2024. Deir na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]] gur theith 100,000 duine ón Liobáin ó thosaigh na hIosraelaigh ag buamáil na tíre sin go tréan. Is chun na [[An tSiria|Siria]] a theith an chuid is mó acu. Maraíodh os cionn 1,000 duine sa Liobáin de bharr bhuamáil na nIosraelach le linn an tréimhse sin.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Liobáin: 100,000 teite, líon na marbh ag dul ó chomhaireamh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0930/1472697-an-liobain-100-000-teite-lion-na-marbh-ag-dul-o-chomhaireamh/|date=2024-09-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Dúirt Príomhaire na Liobáine, Najib Mikati<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Najib Mikati|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Najib_Mikati|journal=Wikipedia|date=2024-09-29|language=en}}</ref> go raibh an dílárú daonna is mó riamh feicthe ag an tír. Agus é ag caint i Nua-Eabhrac os comhair na Náisiún Aontaithe, chuir sé i leith Iosrael inniu go raibh "cogadh cinedhíothach" ar bun acu agus ghríosaigh sé an pobal idirnáisiúnta chun stop a chur leo.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na scórtha taidhleoir siúlta amach agus Netanyahu ag labhairt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0927/1472411-na-scortha-taidhleoir-siulta-amach-agus-netanyahu-ag-labhairt/|date=2024-09-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Deireadh Fómhair 2024 == Rinne Iosrael ionradh talún ar an Liobáin i dtús Dheireadh Fómhair. Cuireadh as seilbh 1,200,000 de bharr an chogaidh ([[daonra]] 5.4 mhilliún sa tír). Bhí fógra tugtha ag fórsaí míleata Iosrael sa Liobáin do 1.3 milliún imeacht gan mhoill.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.middleeastmonitor.com/20241015-israel-orders-over-25-of-lebanon-to-evacuate-amid-invasion-un-says/|teideal=Israel orders over 25% of Lebanon to evacuate amid invasion, UN says …|údar=middleeastmonitor.com|dáta=2024-10-16|work=archive.fo|dátarochtana=2024-10-18|archivedate=2024-10-16|archiveurl=https://archive.today/20241016200331/https://www.middleeastmonitor.com/20241015-israel-orders-over-25-of-lebanon-to-evacuate-amid-invasion-un-says/}}</ref> Bhí fógraí imeachta á n-eisiúint go rialta ag fórsaí míleata Iosrael. Is minic a thugann na hIosraelaigh fógra imeachta do dhaoine i gceantair ar leith ach tá sé de nós acu freisin ceantair eile a ionsaí gan choinne ag an am céanna.<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|title=Bonneagar fóirithinte sa Liobáin á scriosadh ag fórsaí Iosrael|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1017/1475957-bonneagar-foirithinte-sa-liobain-a-scriosadh-ag-forsai-iosrael/|date=2024-10-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Baile Nabatiyeh sa Liobáin 'ina chaor thine' de bharr a bhuamála|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1016/1475717-baile-nabatiyeh-sa-liobain-ina-chaor-thine-de-bharr-a-bhuamala/|date=2024-10-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mhaígh tuarascáil ó na Náisiúin Aontaithe go raibh córas sláinte na Liobáine á scríosadh in aon turas ag na hIosraelaigh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=22 duine maraithe, 117 leonta ag fórsaí Iosrael i mBéiriút|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1011/1474867-22-duine-maraithe-117-leonta-ag-forsai-iosrael-i-mbeiriut/|date=2024-10-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://news.un.org/en/story/2024/10/1155546|teideal=Lebanon crisis: Health workers and facilities ‘targeted or hit’ {{!}} UN News|údar=Náisiúin Aontaithe|dáta=2024-10-10|language=en|work=news.un.org|dátarochtana=2024-10-18|archivedate=2024-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241022140654/https://news.un.org/en/story/2024/10/1155546}}</ref> Bhí sé curtha i leith na nIosraelach ag Coimisinéir an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]], Janez Lenarcic, go raibh Iosrael ag marú oibrithe fóirithinte sa Liobáin agus in Gaza araon.<ref name=":4" /> Ar an 17 Deireadh Fómhair, dúirt Hezbollah go raibh tús curtha acu le "céim nua" ina gcogadh i gcoinne Iosrael, ag scaoileadh diúracán beacht-dírithe le fórsaí Iosrael den chéad uair.<ref>{{Luaigh foilseachán|title="Deireadh an chogaidh in Gaza ag druidim le hIosrael" - Netanyahu|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1018/1476189-deireadh-an-chogaidh-in-gaza-ag-druidim-le-hiosrael-netanyahu/|date=2024-10-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Straitéis === Bhí cumas míleata an-lag ar Hezbollah in 2024, nó sin a cheap Rialtas Iosrael. Cé gur bunaíodh Hezbollah mar ghluaiseacht frithbheartaíochta i gcoinne ionradh na n-Iosraelach ar an Liobáin i 1982, creideann na hIosraelaigh go dtacaíonn an [[An Iaráin|Iaráin]] leo ionas gur féidir léi iad a úsáid má dhéantar ionsaí ar an Iaráin féin. Tá siad den tuairim go mbeidh na hIaránaigh ag iarraidh cumas míleata Hezbollah a chaomhnú a oiread agus is féidir agus gan an choimhlint a leathnú níos mó ná mar is gá.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bliain-o-thus-an-chogaidh-in-gaza-nior-eirigh-le-hiosrael-hamas-a-scrios-ach-is-ar-hezbolladh-ata-a-n-aird-anois/|teideal=Bliain ó thús an chogaidh in Gaza, níor éirigh le hIosrael Hamas a scrios, ach is ar Hezbolladh atá a n-aird anois|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=7 Deireadh Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-10-18}}</ref> Mar gheall air seo agus toisc go gcreideann Iosrael go bhfuil ceannasaíocht Hezbollah chomh lag sin anois (agus nach mbeidh fonn na Meiriceánaigh iad a stopadh), measann Iosrael go bhfuil an deis acu stop a chur le hionsaithe diúracán faoi dheireadh is faoi dheoidh.<ref name=":6" />[[Íomhá:UNIFIL 33 (9840594275).jpg|mion|Saighdiúirí de chuid [[UNIFIL]] sa Liobáin Theas]] == Samhain 2024 : sos lámhaigh == Ar an 27 Samhain 2024, tháinig sos comhraic idir Iosrael agus treallchogaithe Hezbollah i bhfeidhm. Ghlac Iosrael agus Hezbollah leis an socrú a d'éirigh leis na Stáit Aontaithe agus an Fhrainc a chur i dtoll a chéile féachaint le deireadh a chur leis an rabharta cogaíochta. Faoin socrú bhí sé i gceist go n-aistharraingeodh Iosrael a chuid fórsaí amach de réir a chéile idir Samhain 2024-Eanáir 2025 as deisceart na Liobáine. Bhí sé i gceist go nglacfadh arm na Liobáine ansin seilbh ar na stráicí talún ar an teorainn sa deisceart lena chinntiú nach ndéanfar aon ionsaí ar Iosrael. Bhí Hezbollah toilteanach gan dul níos gaire do theorainn Iosrael ná abhainn an Litani.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fáilte curtha ag an Tánaiste roimh an socrú sa Mheánoirthear|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1126/1483182-failte-curtha-ag-an-tanaiste-roimh-an-socru-sa-mheanoirthear/|date=2024-11-26|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mar thoradh, bhí na sibhialtaigh dul i mbun a gnáth-shaoil sna ceantair cois teorann gan aon bhagairt. Bhí na mílte díobh aslonnaithe le linn na cogaíochta agus d'fhill go leor ó dheas abhaile. Buaileadh go dona Hezbollah agus a lucht tacaíochta, a bhuíochas don fheachtas gan trua gan taise a bhí ar bun ag Iosrael ina choinne le cúpla mí. D'fhág an socrú Hamas ina aonar; chaill siad cibé tacaíocht fhánach ó Hezbollah. Maraíodh 4,000 óglach de chuid Hezbolladh, b'fheidir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://web.archive.org/web/20241001000000*/https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-faces-long-recovery-officials-fear-thousands-fighters-lost-israel-2024-11-27/|teideal=Still counting its dead, Hezbollah faces long road to recover from war|údar=Reuters|dáta=27 Samhain 2024|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-11-27}}</ref> Maraíodh na mílte sibhialtach ina theannta sin agus cuireadh as seilbh 886,000 de bharr an chogaidh, dar leis na Náisiúin Aontaithe (IOM).<ref>{{Lua idirlín|url=https://news.un.org/en/story/2024/11/1157526|teideal=Lebanon ceasefire deal: displaced communities start to return home {{!}} UN News|dáta=2024-11-27|language=en|work=news.un.org|dátarochtana=2024-11-27|archivedate=2024-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127164216/https://news.un.org/en/story/2024/11/1157526}}</ref> == 2026: Ionradh agus ruaig == Thug an [[Cogadh na hIaráine 2026|Cogadh san Iaráin]] leithscéal do Iosrael an ruaig a chur an an daonra i ndeisceart an Liobáine. Ní raibh an rún ag Iosrael, a mhaígh an rialtas, ach an ruaig a chur ar an grúpa míleata Hezbollah, eagraíocht a dtacaíonn an Iaráin leis. Ach thug an cogadh san Iaráin leithscéal do Iosrael chun an Liobáin a scrios.<ref name=":9">{{Luaigh foilseachán|title=Ionsaithe tréana á ndéanamh ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0314/1563407-ionsaithe-treana-a-ndeanamh-ar-an-liobain/|date=2026-03-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":10">{{Luaigh foilseachán|title=Bonneagar na hIaráine á leacú tuilleadh ag Iosrael, Meiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0313/1563219-bonneagar-na-hiaraine-a-leacu-tuilleadh-ag-iosrael-meiricea/|date=2026-03-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/achrann-ag-scaipeadh-sa-mheanoirthear-i-ndiaidh-ionsaithe-stait-aontaithe-mheiricea-agus-iosrael-ar-an-iarain/|teideal=Achrann ag scaipeadh sa mheánoirthear i ndiaidh ionsaithe Stáit Aontaithe Mheiriceá agus Iosrael ar an Iaráin|dáta=2026-03-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-03}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/6/israel-extending-gaza-playbook-to-lebanon-charity-warns|teideal=Israel extending ‘Gaza playbook’ to Lebanon, charity warns|údar=Al Jazeera Staff|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-03-11}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://thewire.in/world/the-world-watches-as-israel-destroys-lebanon-implementing-a-doctrine-of-war-crimes|teideal=The World Watches as Israel Destroys Lebanon, Implementing a Doctrine of War Crimes|language=en|work=The Wire|dátarochtana=2026-03-11}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2026/03/09/lebanon-israel-unlawfully-using-white-phosphorus|teideal=Lebanon: Israel Unlawfully Using White Phosphorus {{!}} Human Rights Watch|dáta=2026-03-09|language=en|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=22 duine maraithe, 117 leonta ag fórsaí Iosrael i mBéiriút|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1011/1474867-22-duine-maraithe-117-leonta-ag-forsai-iosrael-i-mbeiriut/|date=2024-10-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref>{{Lua idirlín|url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167098|teideal=Nearly 700,000 displaced in Lebanon as Middle East crisis escalates {{!}} UN News|dáta=2026-03-09|language=en|work=news.un.org|dátarochtana=2026-03-13|archivedate=2026-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260312032502/https://news.un.org/en/story/2026/03/1167098}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://globalvoices.org/2026/03/12/from-gaza-to-lebanon-and-iran-the-normalization-of-atrocity/|teideal=From Gaza to Lebanon and Iran: The normalization of atrocity|dáta=2026-03-12|language=en|work=Global Voices|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.justsecurity.org/133550/illegality-israels-military-campaign-lebanon/|teideal=The Illegality of Israel’s Military Campaign in Lebanon|údar=Adil Ahmad Haque|dáta=2026-03-11|language=en-US|work=Just Security|dátarochtana=2026-03-13}}</ref>   <ref name=":16">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-scortha-maraithe-no-go-gortaithe-sna-hionsaithe-is-deanai-ar-beirut/|teideal=Na scórtha maraithe nó go gortaithe sna hionsaithe is déanaí ar Beirut|dáta=2026-03-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-18}}</ref> {{Príomhalt|Cogadh na hIaráine 2026}} == Éire == Tá saighdiúirí Éireannacha ar dualgas síochána leis na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]] i ndeisceart na Liobáine ([[UNIFIL]]). Cháin an Taoiseach an foréigin ón dá thaobh idir Iosrael agus Hezbolladh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tús Áite: An Liobáin|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22436082-tus-aite-an-liobain/|language=ga-IE|author=Tús Áite, le Angus Lambkin Oibrí Daonchairdis leis na Náisiún Aontaithe.|date=25 Meán Fómhair 2024}}</ref> I dtús Dheireadh Fómhair 2024, bhí an [[Fórsaí Cosanta Iosrael|IDF]] lonnaithe 100 méadar ó ionad faire leis na saighdiúirí Éireannacha. Bhí feachtas forleathan [[Imeaglú|imeag]]<nowiki/>laithe ar bun ag Iosrael. D'iarr an tUachtarán [[Joe Biden|Biden]] agus [[António Guterres]] araon ar na hIosraelaigh gan drannadh leis na hÉireannaigh. Ar an 9 Deireadh Fómhair, tharraing saighdiúirí Iosraelacha siar ón áit a raibh na hÓglaigh bunaithe.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Iosraelaigh tarraingthe siar ó ionad faire na nÉireannach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1009/1474384-iosraelaigh-tarraingthe-siar-o-ionad-faire-na-neireannach/|date=2024-10-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ach ar an 10 Deireadh Fómhair, scaoil [[Fórsaí Cosanta Iosrael|Fórsaí "Cosanta" Iosrael]] airtléire agus piléir le trí ionad éagsúla ina raibh saighdiúirí de chuid na Náisiún Aontaithe. Gortaíodh beirt agus scriosadh ceamaraí slándála de chuid na NA de bharr na n-ionsaithe.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Airtléire scaoilte ag Iosraelaigh leis na Náisiúin Aontaithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1010/1474649-airtleire-scaoilte-ag-iosraelaigh-leis-na-naisiuin-aontaithe/|date=2024-10-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 13 Deireadh Fómhair, chuaigh tancanna le hArm Iosrael isteach in ionad de chuid fhórsa síochána na Náisiún Aontaithe. Scriosadh príomhgheata an ionaid agus d'fhan na hIosraelaigh ann ar feadh 45 nóiméad.<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|title=Ár ar muin áir sa Liobáin, díbirt agus ocras in Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1014/1475304-ar-ar-muin-air-sa-liobain-dibirt-agus-ocras-in-gaza/|date=2024-10-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí na hIosraelaigh ag éileamh ar na Náisiúin Aontaithe tarraingt amach as an Liobáin, an aidhm a bhí leis an imeaglú a bhí siad a dhéanamh ar an bhfórsaí idirnáisiúnta. Mhaígh Airí Rialtais Iosrael gur fórsa gan mhaith atá sna Náisiúin Aontaithe mar go raibh teipthe orthu daoine i dtuaisceart Iosrael a chosaint.<ref name=":5" /> == Féach freisin == * [[Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024]] * [[Cogadh Iosrael-Gaza]], * [[Hezbollah]] * [[UNIFIL]] * [[Cogadh na hIaráine 2026]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Hezbollah]] [[Catagóir:2023]] [[Catagóir:2024]] [[Catagóir:Stair Iosrael]] [[Catagóir:Cogadh Iosrael-Gaza]] [[Catagóir:Stair na Liobáine]] [[Catagóir:Coimhlint Iosrael–Hezbollah]] fxg5rkfyhauw3r1kjzzlvps7s9667ru 0 116136 1314655 1283647 2026-05-22T10:24:05Z Alison 570 Catagóir:Eagraíochtaí oideachais atá lonnaithe i bPoblacht na hÉireann 1314655 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}  Is gníomhaireacht ghaolmhar de chuid na Roinne Breisoideachais agus Ardoideachais, Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta í A'''n Chomhairle um Thaighde in Éirinn''' nó an '''CTÉ''' ({{Lang-en|The Irish Research Council}}) Is í príomhfheidhm na heagraíochta tacú le taighde thar roinnt disciplíní agus céimeanna gairme. Tá ról ag an gcomhairle freisin maidir le tacú le taighde le “fócas ar an tsochaí”, agus tá comhpháirtíochtaí bunaithe aici ar fud an rialtais agus na sochaí sibhialta chun na críche sin.<ref>{{Cite web-en|url=http://research.ie/about-us/our-mission/|title=Irish Research Council: our mission|access-date=20 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320052531/http://research.ie/about-us/our-mission/|archive-date=20 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://research.ie/assets/uploads/2017/05/Guide-Applicants-2020.pdf|title=Irish Research Council: GUIDE FOR APPLICANTS|access-date=17 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002054007/https://research.ie/assets/uploads/2017/05/Guide-Applicants-2020.pdf|archive-date=2 October 2023}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://research.ie/partnerships/|title=Irish Research Council: Partnerships|access-date=17 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002053927/https://research.ie/partnerships/|archive-date=2 October 2023}}</ref> Cuireann an chomhairle maoiniú iomaíoch ar fáil do scoláireachtaí iarchéime agus do chomhaltachtaí taighde iardhochtúireachta i ngach disciplín. Maoiníonn an Chomhairle freisin taighde faoi stiúir Príomhthaighdeora, a bhfuil tábhacht shóisialta, cheannas Príomh-Imscrúdaitheora a bhfuil tábhacht shóisialta, chultúrtha agus shochaíoch ag baint leis, glacann sí páirt i raon tionscadal arna mhaoiniú ag an AE, agus bíonn sí i gcomhpháirtíocht freisin i roinnt tionscnamh le fiontar, fostóirí, ranna rialtais agus agus shochaíoch ag baint leis, glacann sí páirt i réimse tionscadal a fhaigheann maoiniú ón AE, agus comhpháirtíonn sí freisin ar roinnt tionscnamh le fiontar, fostóirí, ranna rialtais agus an tsochaí shibhialta.<ref>{{Cite web-en|url=http://research.ie/about-us/our-mission/|title=Irish Research Council's mission|access-date=20 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320052531/http://research.ie/about-us/our-mission/|archive-date=20 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=http://research.ie/assets/uploads/2017/05/strategy_statement_of_the_irish_research_council_0.pdf|title=Irish Research Council's strategy statement|access-date=20 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730064643/http://research.ie/assets/uploads/2017/05/strategy_statement_of_the_irish_research_council_0.pdf|archive-date=30 July 2024}}</ref> == Misean == Is é misean na Comhairle pobal taighde in Éirinn a chumasú agus a chothú trí thacú le taighdeoirí den scoth i ngach disciplín ó na healaíona go dtí an zó-eolaíocht. Cuirtear maoiniú ar fáil trí thionscnaimh na Comhairle, d'fhonn taighde a mhaoiniú i ngach disciplín ag leibhéil iarchéime, iardhochtúireachta agus faoi stiúir phríomh - imscrúdaitheora. == Cumarsáid == D'fhonn cur le feasacht an phobail ar an taighde tábhachtach a rinneadh in institiúidí ardoideachais na hÉireann, sheol an Chomhairle tionscnamh sa bhliain 2016 dar teideal #LoveIrishResearch. Nuair is féidir, úsáideann taighdeoirí agus institiúidí an lógó #LoveIrishResearch ar gach ábhar a bhaineann le, nó a eascraíonn as, taighde a rinne faighteoir a fuair maoiniú ón gComhairle agus/nó gach duine a fhaigheann maoiniú nó tacaíocht d’fheachtais, imeachtaí agus/nó gníomhaíochtaí eile. Tá sé mar aidhm ag an bhfeachtas #LoveIrishResearch baill den phobal a nascadh leis an obair iontach atá á déanamh ag taighdeoirí atá bunaithe in Éirinn agus béim a chur ar a bhfuil bainte amach acu thar réimsí éagsúla. Bailíonn an haischlib seo tvuíteanna a bhaineann le Taighde Éireann.<ref>{{Cite web-en|url=https://twitter.com/hashtag/LoveIrishResearch?src=hash|title=#LoveIrishResearch - Twitter|access-date=20 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203164327/https://twitter.com/hashtag/LoveIrishResearch?src=hash|archive-date=3 December 2017}}</ref> Reáchtálann an Chomhairle blag freisin a chuireann gnóthachtálacha taighdeoirí in iúl.<ref>{{Cite web-en|url=http://research.ie/what-we-do/loveirishresearch/blog/chist-era-announcement-awards-for-two-ireland-based-pis-for-two-call-2019-topics/|title=#LoveIrishResearch|work=Irish Research Council|access-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116232753/http://research.ie/what-we-do/loveirishresearch/blog/chist-era-announcement-awards-for-two-ireland-based-pis-for-two-call-2019-topics/|archive-date=16 January 2021}}</ref> == Eagraíocht == Is í Jane Ohlmeyer, Ollamh Erasmus Smith le Nua-Stair i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] agus Stiúrthóir Mhol an tSeomra Fhada i gColáiste na Tríonóide, Cathaoirleach na Comhairle um Thaighde in Éirinn.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tcd.ie/history/staff/ohlmeyej.php|title=Professor Jane Ohlmeyer|access-date=20 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730064620/https://www.tcd.ie/history/staff/ohlmeyej.php|archive-date=30 July 2024}}</ref> Is é an tUasal Peter Brown Stiúrthóir na Comhairle, a ceapadh an 17 Deireadh Fómhair 2017,ar éis imeacht stiúrthóir tionscnaimh na Comhairle, an Dr Eucharia Meehan.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.universitytimes.ie/2017/10/irish-research-council-appoints-peter-brown-as-director/|title=Irish Research Council Appoints Peter Brown as Director|access-date=20 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730064620/https://universitytimes.ie/2017/10/irish-research-council-appoints-peter-brown-as-director/|archive-date=30 July 2024}}</ref> Tá an Chomhairle á rialú ag bord atá comhdhéanta ag roinnt ollamh in institiúidí ardoideachais in Éirinn.<ref>{{Cite web-en|url=http://research.ie/about-us/board/|title=Irish Research Council Board Members|access-date=28 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730064625/https://research.ie/about-us/board/|archive-date=30 July 2024}}</ref> == Maoiniú == Bainistíonn an Chomhairle sraith clár idirnasctha a mhaoiníonn taighdeoirí thar gach céim agus disciplín gairme. Is í príomh-mhaoinitheoir náisiúnta an taighde bhunúsaigh thar gach disciplín, agus an t - aon mhaoinitheoir náisiúnta a thacaíonn le taighde bunúsach sna healaíona, sna daonnachtaí agus sna heolaíochtaí sóisialta. Is í príomh-mhaoinitheoir náisiúnta an bhuntaighde í ar fud na ndisciplíní go léir, agus an t-aon mhaoinitheoir náisiúnta a thacaíonn le bunthaighde sna healaíona, sna daonnachtaí agus sna heolaíochtaí sóisialta. Tacaíonn an Chomhairle le forbairt ghairme na dtaighdeoirí luathchéime; fiontar cumhachta agus scileanna; rath na hÉireann a chothú faoi Horizon 2020; spreagadh a thabhairt do thaighde a théann i ngleic le dúshláin mhóra na sochaí; rochtain a sholáthar ar bhonneagair thaighde agus; luach an taighde a chur in iúl.<ref>{{Cite web-en|url=http://research.ie/what-we-do/|title=What we do|access-date=March 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321233326/http://research.ie/what-we-do/|archive-date=21 March 2018}}</ref> Bunaítear an roghnú le haghaidh maoinithe ar thuillteanas aonair, agus is iad painéil mheasúnaithe neamhspleácha atá comhdhéanta de shaineolaithe a aithnítear go hidirnáisiúnta a dhéanann maoirseacht ar an bpróiseas cinnidh. Sa bhliain 2016, thacaigh an Chomhairle le 1,629 taighdeoir thar phunann dámhachtainí arbh fhiú breis agus €100 milliún iad.<ref name="2016report">{{Cite web-en|url=http://research.ie/assets/uploads/2017/05/Irish-Research-Council-Annual-Report-2016.pdf|title=Irish Research Council - Annual Report 2016|author=Irish Research Council|date=May 2015|access-date=20 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730064650/http://research.ie/assets/uploads/2017/05/Irish-Research-Council-Annual-Report-2016.pdf|archive-date=30 July 2024}}</ref> == Comhpháirtíocht == Go dtí seo, tá breis is 320 comhpháirtí fiontraíochta agus fostaíochta bunaithe ag an gComhairle ar fud a sraith clár fiontraíochta. Ina measc seo tá [[Cumann Lúthchleas Gael]], [[IBM]], [[Intel]], Aylien <ref>{{Cite web-en|url=https://aylien.com/|title=The News Intelligence Platform - AYLIEN News API|work=aylien.com|access-date=22 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730064620/https://aylien.com/|archive-date=30 July 2024}}</ref> agus Nuritas.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.nuritas.com/|title=Nuritas – Nuritas &#124; Life-changing Discoveries|access-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203141716/https://www.nuritas.com/|archive-date=3 December 2020}}</ref> Tá 17 gcomhpháirtíocht bunaithe ag an gComhairle freisin ar fud an rialtais agus na sochaí sibhialta chun tacú le taighde a bhfuil fócas sochaíoch aige. Ina measc tá: Comhairle Ealaíon na hÉireann, Clár um Thoirchis Ghéarchéime,<ref>{{Cite web-en|url=http://www.crisispregnancy.ie/about-us/overview/|title=Crisis Pregnancy Programme|access-date=22 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322204857/http://www.crisispregnancy.ie/about-us/overview/|archive-date=22 March 2018}}</ref> [[An Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara]], [[An Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus na Meán|An Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta]], [[An Roinn Leanaí, Comhionannais, Míchumais, Lánpháirtíochta agus Óige]], [[An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála|Roinn.Gnóthaí Eachtracha]], [[An Roinn Coimirce Sóisialaí]], [[Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)|An Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil]], Suirbhéireacht Gheolaíochta na hÉireann, An tÚdarás um Ard-Oideachas, An Bord Taighde Sláinte, Coimisiún na hÉireann um Chearta an Duine agus Comhionannas, An Fóram Náisiúnta um Fheabhsú Teagaisc agus Foghlama,<ref>{{Cite web-en|url=https://www.teachingandlearning.ie/|title=National Forum for the Enhancement of Teaching and Learning in Higher Education|work=National Forum for the Enhancement of Teaching and Learning in Higher Education|access-date=22 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322205513/https://www.teachingandlearning.ie/|archive-date=22 March 2018}}</ref> [[Fondúireacht Eolaíochta Éireann]], Údarás Fuinnimh Inmharthana na hÉireann,<ref>{{Cite web-en|url=https://www.seai.ie/about/|title=About Us|work=Sustainable Energy Authority Of Ireland|access-date=22 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224203642/https://www.seai.ie/about/|archive-date=24 December 2017}}</ref> Teagasc, Tusla - An Ghníomhaireacht um Leanaí agus an Teaghlach.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tusla.ie/|title=Tusla - Child and Family Agency|work=[[tusla.ie]]|access-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128110855/https://www.tusla.ie/|archive-date=28 January 2021}}</ref> I measc chomhpháirtíochtaí agus líonraí idirnáisiúnta na comhairle tá: Oifig Marie Skłodowska-Curie na hÉireann, Daonnachtaí sa Limistéar Eorpach Taighde, Horizon 2020, Lindau Nobel Laureate Meetings, Gníomhaireacht Spáis na hEorpa, GENDER-NET Plus ERA-NET, NORFACE, CHIST-ERA, Science Europe, Ambasáid na Fraince in Éirinn & Campas France, Vitae. == Taighdeoir na Bliana == Ó 2017 i leith,<ref name="ROTY 2018">{{Cite web-en|url=http://research.ie/2018/12/07/irish-research-council-announce-2018-researchers-of-the-year/|title=Irish Research Council announce 2018 Researchers of the Year|work=Irish Research Council|access-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124185540/https://research.ie/2018/12/07/irish-research-council-announce-2018-researchers-of-the-year/|archive-date=24 January 2021}}</ref> tá na gradaim "Taighdeoir na Bliana" ag an gComhairle, sna catagóirí Taighdeoir na Bliana, Taighdeoir Luathghairme na Bliana agus an Dámhachtain Tionchair, chun obair na dTaighdeoirí in Éirinn a cheiliúradh.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.echolive.ie/corknews/arid-40188216.html|title=Cork-based researchers recognised at Irish Research Council's Researcher of the Year awards|date=December 10, 2020|work=[[EchoLive.ie]]|access-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128024409/https://www.echolive.ie/corknews/arid-40188216.html|archive-date=28 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.siliconrepublic.com/innovation/dr-jane-suiter-irish-research-council-2020-researcher-of-the-year|title=Dr Jane Suiter named Irish Research Council's Researcher of the Year|author=Gorey|first=Colm|date=December 9, 2020|work=[[Silicon Republic]]|access-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121155418/https://www.siliconrepublic.com/innovation/dr-jane-suiter-irish-research-council-2020-researcher-of-the-year|archive-date=21 January 2021}}</ref> === Faighteoirí === Faighteoirí na dámhachtana iomlána: * 2020 An Dr. Jane Suiter MRIA, Institiúid na Meán agus na hIriseoireachta sa Todhchaí (FuJo), [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|DCU]] <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/education/we-need-much-more-than-media-literacy-to-tackle-covid-19-disinformation-1.4449829|teideal=We need much more than media literacy to tackle Covid-19 disinformation|work=The Irish Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.thejournal.ie/social-media-giants-fake-news-5086218-Apr2020/|title=Not enough is being done to label fake news on social media sites - report|date=April 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429095205/https://www.thejournal.ie/social-media-giants-fake-news-5086218-Apr2020/|archive-date=29 April 2020}}</ref> * 2019 An tOllamh Laoise McNamara, Innealtóireacht Bhithleighis,<ref>{{Cite web-en|url=https://www.nuigalway.ie/engineering-informatics/biomedical-engineering/research/researchtopics/professorlaoisemcnamara/|title=Professor Laoise McNamara - NUI Galway|work=[[NUIGalway.ie]]}}</ref> [[Ollscoil na Gaillimhe|OÉ Gaillimh]] <ref>{{Cite web-en|url=https://www.siliconrepublic.com/innovation/2019-irish-research-council-researcher-of-the-year|title=2019's Irish Research Council Researcher of the Year has been revealed|author=Gorey|first=Colm|date=December 5, 2019|work=[[Silicon Republic]]|access-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127204327/https://www.siliconrepublic.com/innovation/2019-irish-research-council-researcher-of-the-year|archive-date=27 January 2021}}</ref> * 2018 An tOllamh Anna Davies, Grúpa Taighde um Rialachas Comhshaoil,<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tcd.ie/Geography/research/environmental-governance/members/anna-davies.php|title=Professor Anna Davies - Geography - Trinity College Dublin|access-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127234720/https://www.tcd.ie/Geography/research/environmental-governance/members/anna-davies.php|archive-date=27 January 2021}}</ref> [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]] <ref name="ROTY 2018" /> * 2017 An Dr. Martin O'Halloran, Stiúrthóir ar an tSaotharlann Aistritheach Feistí Leighis,<ref>{{Cite web-en|url=https://www.nuigalway.ie/our-research/people/martinohalloran/|title=Engineering & Informatics - NUI Galway|work=[[NUIGalway.ie]]|access-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122093147/https://www.nuigalway.ie/our-research/people/martinohalloran/|archive-date=22 November 2020}}</ref> [[Ollscoil na Gaillimhe|OÉ Gaillimh]] <ref>{{Cite web-en|url=http://research.ie/2017/12/07/inaugural-researchers-of-the-year-announced-as-irish-research-council-celebrates-fifteen-years/|title=Inaugural 'Researchers of the Year' announced as Irish Research Council celebrates fifteen years|work=Irish Research Council|access-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304000832/https://research.ie/2017/12/07/inaugural-researchers-of-the-year-announced-as-irish-research-council-celebrates-fifteen-years/|archive-date=4 March 2021}}</ref> == Stair == Chruthaigh an [[An Roinn Oideachais agus Scileanna|Roinn Oideachais agus Scileanna]] an Chomhairle um Thaighde in Éirinn sa bhliain 2012 trí dhá chomhairle taighde a bhí ann cheana a chumasc: Comhairle Taighde na hÉireann um Eolaíocht, Innealtóireacht agus Theicneolaíocht agus an Chomhairle um Thaighde sna Dána agus sna hEolaíochtaí Sóisialta. Bhí an Chomhairle um Thaighde ar Eolaíocht Shóisialta (Éire) mar chuid d’Acadamh Ríoga na hÉireann agus d’fheidhmigh sí ó 1995 go dtí 1999. Sa bhliain 1999 díscaoileadh an Chomhairle chun an Chomhairle um Thaighde sna Daonnachtaí agus sna hEolaíochtaí Sóisialta a chruthú. Comhcheangail an seo níos déanaí sa bhliain 2012 le Comhairle Taighde na hÉireann um Eolaíocht, Innealtóireacht agus Teicneolaíocht chun Comhairle Taighde na hÉireann a bhunú. Roimhe seo, bhí institiúidí maoinithe ardoideachais eile in Éirinn. I mí Dheireadh Fómhair 2020, aistríodh freagracht as an CTÉ (faoin ÚAO) ón [[An Roinn Oideachais agus Scileanna|Roinn Oideachais agus Scileanna]] go dtí an Roinn Breisoideachais agus Ardoideachais, Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta. I mí na Samhna 2023, d’fhógair [[Simon Harris]], an tAire Breisoideachais agus Ardoideachais, Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta, go raibh sé ar intinn ag an rialtas [[Taighde Éireann]] a bhunú mar chomhlacht comharba ar [[Fondúireacht Eolaíochta Éireann|Fhondúireacht Eolaíochta Éireann]] agus ar an gComhairle um Thaighde in Éirinn. Cuireadh í sin i bhfeidhm leis an Acht um Thaighde agus Nuálaíocht 2024. Shocraigh [[Patrick O'Donovan|Patrick O’Donovan]], comharba Harris mar aire, an 1 Lúnasa mar dháta bunaithe Taighde Éireann. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * Suíomh gréasáin oifigiúil * Comhairle um Thaighde in Éirinn ar Twitter [[Catagóir:Eagraíochtaí oideachais atá lonnaithe i bPoblacht na hÉireann]] epbfs5jdfwrpyecz1yegzo9zlrzukrj 0 116657 1314637 1304005 2026-05-22T09:38:13Z Alison 570 sp. 1314637 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Teangeolaí is ea an tOllamh '''Roibeard Ó Maolalaigh'''. I m[[Baile Átha Cliath]], [[Éire]], a rugadh é sa bhliain 1966.<ref name = Hums>http://www.gla.ac.uk/schools/humanities/staff/roibeardomaolalaigh/</ref> == Gairmeacha == Bhain sé [[Baitsiléir Ealaíon|BA]] agus [[Máistir Ealaíon|MA]] amach sa [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] sa [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] agus [[Matamaitic|sa mhatamaitic]]. Bronnadh scoláireacht air chun staidéar a dhéanamh ar fhóineolaíocht [[Gaeilge na hAlban|Ghaeilge na hAlban]]. Ina dhiaidh sin, ghnóthaigh sé PhD san ábhar sin in [[Ollscoil Dhún Éideann]] agus ansin fuair sé post mar mhúinteoir in Ollscoil Dhún Éideann i 1993. Bhí sé ag léachtóireacht in Ollscoil Dhún Éideann ó 1993 go 2001, áit ar bhunaigh sé Ionad na Gaeilge ("Ionad an Léinn Éireannaigh"). Bhí sé ina ollamh cúnta i Scoil an Léinn Cheiltigh, [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], idir 2001 agus 2004, sular fhill sé ar Albain in 2005 le dul i mbun cathaoir mhaoinithe sa Ghaeilge i Roinn na Ceiltise agus na Gaeilge in [[Ollscoil Ghlaschú|Oilthigh Ghlaschu]]. == Obair thaighde == Díríonn a shaothar taighde ar Ghaeilge na hAlban, go háirithe a canúineolaíocht, a stair, a téarmaíocht agus a foghraíocht. == Foilseacháin == Tá go leor leabhar agus páipéar foilsithe agus curtha in eagar ag an Ollamh Ó Maolalaigh, ina measc: ===Ailt=== *Ó Maolalaigh, R. (2024) Lost Gaelic manuscripts found. West Highland Notes and Queries, 5(10), p. 18. *Ó Maolalaigh, R. (2023) An Old Gaelic conjunction rediscovered: Old Gaelic ceni, Scottish Gaelic gar an and related concessive conjunctions in Gaelic. North American Journal of Celtic Studies, 7(1), pp. 1-87. (doi: 10.1353/cel.2023.0007) *Ó Maolalaigh, R. (2022) Carroly and McCarroly (MacFhearghaile). West Highland Notes and Queries, 5(5), pp. 26-29. *Nance, C. and Maolalaigh, R. Ó. (2021) Scottish Gaelic. Journal of the International Phonetic Association, 51(2), pp. 261-275. (doi: 10.1017/S002510031900015X) *Ó Maolalaigh, R. (2019) Fadó: A Conservative Survival in Irish? Éigse: A Journal of Irish Studies, 40, pp. 207-225. *Ó Maolalaigh, R. (2018) An archaic survival? Initial h- in Scottish Gaelic thig, thug, thàinig, fhuair revisited. Scottish Gaelic Studies, 31, pp. 42-51. *Ó Maolalaigh, R. (2016) DASG: Digital Archive of Scottish Gaelic / Dachaigh airson Stòras na Gàidhlig. Scottish Gaelic Studies, 30, pp. 242-262. *Ó Maolalaigh, R. (2016) Mutational effects of the preposition ós: Bile ós Chrannaibh and related matters. Scottish Gaelic Studies, 30, pp. 73-111. *Byrne, M. , Clancy, T.O. and Ó Maolalaigh, R. (2014) Aiste 4 [Volume editors]. Aiste, 4, *Ó Maolalaigh, R. (2014) Am Buadhfhacal Meadhan-Aoiseach Meranach agus mearan, mearanach, dàsachdach, dàsan(n)ach na Gaidhlig. Scottish Studies: The Journal of the School of Scottish Studies University of Edinburgh / Craobh nan Ubhal: A Festschrift in Honour of John MacInnes, 37, pp. 183-206. *Ó Maolalaigh, R. (2013) Gaelic gach uile / a h-uile and the genitive of time. Éigse: A Journal of Irish Studies, 38, pp. 41-93. *Ó Maolalaigh, R. (2013) Mythonyms in Scottish Gaelic: fomóir, fomhair, famhair, fuamhair(e) (‘giant’) and related forms. Scottish Gaelic Studies, 29, pp. 172-243. *Byrne, M. , Clancy, T.O. and Ó Maolalaigh, R. (2010) Aiste 3 [Volume editors]. Aiste, 3, *Byrne, M. , Clancy, T.O. and Ó Maolalaigh, R. (2008) Aiste 2 [Volume editors]. Aiste, 2, *Ó Maolalaigh, R. (2008) 'Bochanan modhail foghlaimte': Tiree Gaelic, lexicology and Glasgow's historical dictionary of Scottish Gaelic. Scottish Gaelic Studies, 24, pp. 473-523. *Byrne, M. , Clancy, T.O. and Ó Maolalaigh, R. (2007) Aiste 1 [Volume editors]. Aiste, 1, *Ó Maolalaigh, R. (2005) A Gaulish-Gaelic correspondence: s(o)uxt- and suac(hd)an. Eriu, 55, pp. 103-117. *Ó Maolalaigh, R. (2004) Review of 'Rannsachadh na Gàidhlig 2000: papers read at the conference “Scottish Gaelic Studies 2000”, held at the University of Aberdeen'. Edited by C. Ó Baoill and N. R. McGuire. Zeitschrift für Celtische Philologie, 54(1), pp. 210-219. *Ó Maolalaigh, R. (2003) Processes in nasalisation and related issues. Eriu, 53, pp. 109-132. *Ó Maolalaigh, R. (2003) Review of 'The Gaelic of Islay: A Comparative Study' by Seumas Grannd. Scottish Gaelic Studies, 21, pp. 255-268. *Ó Maolalaigh, R. (2003) "Siubhadaibh a bhalachaibh! Tha an Suirbhidh a-nis ullamh agaibh": mar a Dh'eirich do -bh, -mh gun Chudrom ann an Gaidhlig Alba. Scottish Gaelic Studies, 21, pp. 163-219. *Ó Maolalaigh, R. (2003) A title index of Brian Ó Cuív's publications 1942-71. Celtica, 24, pp. 270-279. *Ó Maolalaigh, R. (2003) Varia II: a possible internal source for Scottish Gaelic plural -an. Eriu, 53, pp. 157-161. *Ó Maolalaigh, R. (2003) Varia III: Vocalic variation in air-, aur-. Eriu, 53, pp. 163-169. *Ó Maolalaigh, R. (2003) Varia IV:1. On the 3pl. prepositional pronominal ending -u in Irish and Scottish Gaelic. Eriu, 53, pp. 171-174. *Ó Maolalaigh, R. (2003) Varia IV:2. On the 2pl. imperative in Scottish Gaelic. Eriu, 53, pp. 174-178. *Ó Maolalaigh, R. (2000) Transition zones, hyperdialectisms and historical change: the case of final unstressed -igh/ich and -idh in Scottish Gaelic. Scottish Gaelic Studies, 19, pp. 195-233. *Ó Maolalaigh, R. (1996) The development of eclipsis in Gaelic. Scottish Language, 14, pp. O Maolalaigh, R. (2024) Lost Gaelic manuscripts found. West Highland Notes and Queries, 5(10), p. 18. *Ó Maolalaigh, R. (2023) An Old Gaelic conjunction rediscovered: Old Gaelic ceni, Scottish Gaelic gar an and related concessive conjunctions in Gaelic. North American Journal of Celtic Studies, 7(1), pp. 1-87. (doi: 10.1353/cel.2023.0007) *Ó Maolalaigh, R. (2022) Carroly and McCarroly (MacFhearghaile). West Highland Notes and Queries, 5(5), pp. 26-29. *Nance, C. and Maolalaigh, R. Ó. (2021) Scottish Gaelic. Journal of the International Phonetic Association, 51(2), pp. 261-275. (doi: 10.1017/S002510031900015X) *Ó Maolalaigh, R. (2019) Fadó: A Conservative Survival in Irish? Éigse: A Journal of Irish Studies, 40, pp. 207-225. *Ó Maolalaigh, R. (2018) An archaic survival? Initial h- in Scottish Gaelic thig, thug, thàinig, fhuair revisited. Scottish Gaelic Studies, 31, pp. 42-51. *Ó Maolalaigh, R. (2016) DASG: Digital Archive of Scottish Gaelic / Dachaigh airson Stòras na Gàidhlig. Scottish Gaelic Studies, 30, pp. 242-262. *Ó Maolalaigh, R. (2016) Mutational effects of the preposition ós: Bile ós Chrannaibh and related matters. Scottish Gaelic Studies, 30, pp. 73-111. *Byrne, M. , Clancy, T.O. and Ó Maolalaigh, R. (2014) Aiste 4 [Volume editors]. Aiste, 4, *Ó Maolalaigh, R. (2014) Am Buadhfhacal Meadhan-Aoiseach Meranach agus mearan, mearanach, dàsachdach, dàsan(n)ach na Gaidhlig. Scottish Studies: The Journal of the School of Scottish Studies University of Edinburgh / Craobh nan Ubhal: A Festschrift in Honour of John MacInnes, 37, pp. 183-206. *Ó Maolalaigh, R. (2013) Gaelic gach uile / a h-uile and the genitive of time. Éigse: A Journal of Irish Studies, 38, pp. 41-93. *Ó Maolalaigh, R. (2013) Mythonyms in Scottish Gaelic: fomóir, fomhair, famhair, fuamhair(e) (‘giant’) and related forms. Scottish Gaelic Studies, 29, pp. 172-243. *Byrne, M. , Clancy, T.O. and Ó Maolalaigh, R. (2010) Aiste 3 [Volume editors]. Aiste, 3, *Byrne, M. , Clancy, T.O. and Ó Maolalaigh, R. (2008) Aiste 2 [Volume editors]. Aiste, 2, *Ó Maolalaigh, R. (2008) 'Bochanan modhail foghlaimte': Tiree Gaelic, lexicology and Glasgow's historical dictionary of Scottish Gaelic. Scottish Gaelic Studies, 24, pp. 473-523. *Byrne, M. , Clancy, T.O. and Ó Maolalaigh, R. (2007) Aiste 1 [Volume editors]. Aiste, 1, *Ó Maolalaigh, R. (2005) A Gaulish-Gaelic correspondence: s(o)uxt- and suac(hd)an. Eriu, 55, pp. 103-117. *Ó Maolalaigh, R. (2004) Review of 'Rannsachadh na Gàidhlig 2000: papers read at the conference “Scottish Gaelic Studies 2000”, held at the University of Aberdeen'. Edited by C. Ó Baoill and N. R. McGuire. Zeitschrift für Celtische Philologie, 54(1), pp. 210-219. *Ó Maolalaigh, R. (2003) Processes in nasalisation and related issues. Eriu, 53, pp. 109-132. *Ó Maolalaigh, R. (2003) Review of 'The Gaelic of Islay: A Comparative Study' by Seumas Grannd. Scottish Gaelic Studies, 21, pp. 255-268. *Ó Maolalaigh, R. (2003) "Siubhadaibh a bhalachaibh! Tha an Suirbhidh a-nis ullamh agaibh": mar a Dh'eirich do -bh, -mh gun Chudrom ann an Gaidhlig Alba. Scottish Gaelic Studies, 21, pp. 163-219. *Ó Maolalaigh, R. (2003) A title index of Brian Ó Cuív's publications 1942-71. Celtica, 24, pp. 270-279. *Ó Maolalaigh, R. (2003) Varia II: a possible internal source for Scottish Gaelic plural -an. Eriu, 53, pp. 157-161. *Ó Maolalaigh, R. (2003) Varia III: Vocalic variation in air-, aur-. Eriu, 53, pp. 163-169. *Ó Maolalaigh, R. (2003) Varia IV:1. On the 3pl. prepositional pronominal ending -u in Irish and Scottish Gaelic. Eriu, 53, pp. 171-174. *Ó Maolalaigh, R. (2003) Varia IV:2. On the 2pl. imperative in Scottish Gaelic. Eriu, 53, pp. 174-178. *Ó Maolalaigh, R. (2000) Transition zones, hyperdialectisms and historical change: the case of final unstressed -igh/ich and -idh in Scottish Gaelic. Scottish Gaelic Studies, 19, pp. 195-233. *Ó Maolalaigh, R. (1996) The development of eclipsis in Gaelic. Scottish Language, 14, pp. ===Leabhair=== *MacAilpein, T. and O Maolalaigh, R. (2021) Gairm: Ùghdar is Dealbh, Rosg is Rann, 1952–2002. Dachaigh airson Stòras na Gàidhlig and Clò Gàidhlig Oilthigh Ghlaschu: Glaschu. ISBN 9781527246072 *MacAonghuis, I. and Ó Maolalaigh, R. (2008) Scottish Gaelic in Twelve Weeks. Birlinn: Edinburgh. ISBN 9781841586434 *MacAonghuis, I. and Ó Maolalaigh, R. (1998) Scottish Gaelic in Three Months. Hugo's Language Books: London. ISBN 9780852853696 ==Naisc Sheachtracha== *[https://www.gla.ac.uk/schools/humanities/staff/roibeardomaolalaigh/#articles,publications,books,additionalinformation. Sgoil nan Daonnachdan.Professor Roibeard O Maolalaigh.] ==Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1966]] [[Catagóir:Gaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Breitheanna1966]] [[Catagóir:Teangeolaithe an 21ú haois]] [[Catagóir:Iarscoláirí Ollscoil Dhún Éideann]] [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil Dhún Éideann]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Acadadóirí Ollscoil Ghlaschú]] [[Catagóir:Acadadóirí Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Comhaltaí Chumann Ríoga Dhún Éideann]] [[Catagóir:Teangeolaithe na Gaeilge]] tedyq3pweln0j432jjv3ypxfd49f4ki 0 120755 1314625 1278222 2026-05-22T00:28:28Z Xqbot 3926 Bot: Ag socrú athsheolta dúbailte → [[Southampton Football Club]] 1314625 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Southampton Football Club]] e5feucxxivh5lliw28lrci23041s8ue 2 121281 1314622 1313868 2026-05-21T23:35:10Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1314622 wikitext text/x-wiki == Forais / Institiúidí == : '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]] {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q748720. OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 } OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 } BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". } } ORDER BY (?itemLabel) | columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Lógó ! Institiúid ! Bundáta ! Ceanncheathrú ! Ceannaire ! Líon suíochán |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]] | [[An Chomhairle Eorpach]] | data-sort-value="1974" | 1974-12-09 | ''[[:d:Q1375164|Europa building]]'' | [[António Costa]] | 27 |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]] | [[Banc Ceannais Eorpach]] | data-sort-value="1998" | 1998-06-01 | [[Frankfurt]] | [[Christine Lagarde]] | |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]] | [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]] | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q1375164|Europa building]]'' | ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]'' | 27 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Court of Justice of the European Union Logo SV.svg|center|128px]] | [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]] | data-sort-value="1952" | 1952 | ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]'' | ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]'' | |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]] | [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]] | data-sort-value="1977" | 1977-10-18 | [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]] | | |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]] | [[Parlaimint na hEorpa]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-25 | ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]'' | [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]] | 720 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]] | [[an Coimisiún Eorpach]] | data-sort-value="1958" | 1958-01-01 | ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]'' | [[Ursula von der Leyen]] | 27 |} {{Wikidata list end}} == Gníomhaireachtaí == : Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]] ?bunDáta ?tírLabel ?lógó | columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q112827555. ?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = "en"). ?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = "ga"). #OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. } #OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. } #OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. } FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. } #SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". #} } ORDER BY (?itemLabel) | columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht }} {| class='wikitable sortable' ! Agency ! Gníomhaireacht |- | European Institute for Gender Equality | Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne |- | European Union Agency for Fundamental Rights | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha |- | European Chemicals Agency | Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán |- | European Union Agency for Criminal Justice Cooperation | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil |- | European Centre for Disease Prevention and Control | An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar |- | European Maritime Safety Agency | Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí |- | Translation Centre for the Bodies of the European Union | Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh |- | European Union Agency for Railways | Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh |- | European Training Foundation | an Foras Oiliúna na hEorpa |- | European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh |- | European Centre for the Development of Professional Training | an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna |- | European Medicines Agency | Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach |- | European Fisheries Control Agency | Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach |- | Europol | Europol |- | European Securities and Markets Authority | An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí |- | European Banking Authority | An tÚdarás Baincéireachta Eorpach |- | European Union Intellectual Property Office | Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach |- | European Institute of Innovation and Technology | an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht |- | European Union Agency for Cybersecurity | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil |- | European Union Drugs Agency | Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh |- | European Food Safety Authority | An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia |- | European Agency for Safety and Health at Work | Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair |- | European Environment Agency | Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach |- | European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice | Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais |- | Single Resolution Board | Bord Réitigh Aonair |- | European Border and Coast Guard Agency | Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta |- | European Union Agency for the Space Programme | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis |- | European Labour Authority | An tÚdarás Eorpach Saothair |- | Agency for Support for BEREC | Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC |- | Anti-Money Laundering Authority | An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid |- | European Union Agency for Asylum | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann |- | European Union Agency for Law Enforcement Training | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí |- | European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions | Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú |- | Community Plant Variety Office | Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí |- | European Insurance and Occupational Pensions Authority | An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde |} {{Wikidata list end}} ek3b1n0z4znvom1dl7etgwm89qy223f 0 123475 1314630 1309637 2026-05-22T05:04:05Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314630 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} D’ionsaigh Iosrael agus na Stáit Aontaithe Rialtas na hIaráine ar an 28 Feabhra 2026, ionsaí gan choinne a chuir tús le cogadh sa [[An Meánoirthear|Mheánoirthear]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/achrann-ag-scaipeadh-sa-mheanoirthear-i-ndiaidh-ionsaithe-stait-aontaithe-mheiricea-agus-iosrael-ar-an-iarain/|teideal=Achrann ag scaipeadh sa mheánoirthear i ndiaidh ionsaithe Stáit Aontaithe Mheiriceá agus Iosrael ar an Iaráin|dáta=2026-03-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-03}}</ref> D'fhág an Cogadh muintir na hIaráine idir dhá thine Bhealtaine – tine taobh istigh agus tine taobh amuigh. Bhí muintir na hIaráine ina ngialla ag a rialtas féin, aon uair amháin eile, ach fós féin is é an tromluí is measa acu ar tharla dá gcomharsana de bharr ‘cabhair’ an iarthair.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-iarain-idir-da-thine-bhealtaine-uaireanta-is-fearr-drochrialtas-na-a-bheith-gan-rialtas-ar-bith/|teideal=An Iaráin idir dá thine Bhealtaine – uaireanta is fearr drochrialtas ná a bheith gan rialtas ar bith|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=3 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-04}}</ref> Ag an am céanna bhí Donald Trump sáinnithe idir dhá thine Bhealtaine sa [[Caolas Hormuz|Chaolas Hormuz]].<ref name=":17">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-sainnithe-idir-dha-thine-bhealtaine-sa-chaolas-hormuz/|teideal=Trump sáinnithe idir dhá thine Bhealtaine sa Chaolas Hormuz|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=18 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-18}}</ref> Tá tábhacht eacnamaíochta thar na bearta ag baint leis an g[[coigeal]] sin ós tríd a sheachadtar sciar suntasach de sholáthairtí ola agus gáis an domhain.<ref name=":15">{{Luaigh foilseachán|title=Ollruathar á dhéanamh as an nua ag Iosrael ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0318/1563919-ollruathar-a-dheanamh-as-an-nua-ag-iosrael-ar-an-liobain/|date=2026-03-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 7 Aibreán, d’fhógair Trump ‘sos cogaidh’ coicíse.<ref name=":29">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/praghas-na-hola-tite-faoi-bhun-100-aris-tar-eis-fhogra-trump/|teideal=Praghas na hola tite faoi bhun $100 arís tar éis fhógra Trump|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=8 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-08}}</ref> Bhí níos mó ná 2,000 duine maraithe, 28 Feabhra-25 Márta, le hionsaithe ag Iosrael agus na S-A ar an Iaráin. Ina theannta sin, mharaigh Iosrael níos mó ná 1,000 duine sa [[An Liobáin|Liobáin]] agus cuireadh an.ruaig ar na daoine a bhí ina gcónaí i deisceart na tíre, os cionn milliún.<ref>tír bheag atá sa Liobáin, 10,452 km^2, níos lú ná [[Contae an Chláir]], [[Contae Luimnigh]] agus [[Contae Thiobraid Árann|Contae Thiobraid Arainn]] le chéile, agus daonra 6 milliún ann, nó b'fhéidir seacht milliún, na Palaistínigh agus na teifigh as Siria san áireamh</ref> [[Íomhá:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Fógra de chuid Trump, 28 Feabhra 2026]] [[Íomhá:Operation Epic Fury Update, President Donald J. Trump.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump, 1 Márta 2026]] [[Íomhá:132278 cemetery kfar giladi PikiWiki Israel.jpg|clé|mion|220x220px|"Búir Leoin" i Reilig Kfar Giladi san Iosrael]] [[Íomhá:Operation-Roaring-Lion-0014.jpg|clé|mion|220x220px|Sheol Iosrael 200 scairdtrodaire ar an 28 Feabhra 2026, an t-aerfhórsa iomlán (F-16 anseo sa phictiúir seo), ]] [[Íomhá:Epic Fury Strike compilation (997841).webm|clé|mion|220x220px|Físeán: ionsaithe na S-A (díolaim)]] [[Íomhá:Epic Fury Strike compilation (997855).webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Díolaim eile de chuid na S-A (tá go leor ann)]] [[Íomhá:President Trump Participates in a Medal of Honor Ceremony.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump ar an 2 Márta i searmanas bronnta]] [[Íomhá:Shajareh Tayyebeh school in Minab photos from Mehr (3).jpg|clé|mion|220x220px|[[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Ionsaí ar scoil i Minab]], 28 Feabhra]] [[Íomhá:Funeral of the martyrs of Minab Primary School for Girls 26.jpg|clé|mion|220x220px|[[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Tórraimh na gcailíní (cuid) i Minab]] ]] [[Íomhá:Mojtaba Khamenei 2019 (cropped).jpg|clé|mion|272x272px|[[Mojtaba Khamenei]], ceapadh é mar Ayatollah ar an 8 Márta 2026 (anseo in 2019)]] [[Íomhá:Oil Refinery Fires in Tehran, Iran (CIRA 2026-03-07 - nolabels).gif|clé|mion|220x220px|2026-03-07: íomhá ó spás - tinte ó smacht ar fud Tehran nuair a bhuaileadh na scaglanna ola => thit báisteach dhubh agus nimhiúil ; rinne an truailliú an t-aer do-análaithe ar fud na cathrach.]] [[Íomhá:U.S. Central Command - Update from CENTCOM Commander on Operation Epic Fury-.webm|clé|mion|220x220px|Físeán, 3 Márta, aimiréal Brad Cooper, ceannasaí CENTCOM, agus a "huasdátú''"'' (4 nóiméad)]] [[Íomhá:President Trump Gaggles with Press at Joint Base Andrews, Mar. 11, 2026.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump, 11 Márta]] [[Íomhá:President Trump and Vice President JD Vance Participate in Signing Time, Mar. 16, 2026.webm|clé|mion|220x220px|16 Márta: Labhair [[J. D. Vance|JD Vance]] don chéad uair, ag 15n 26s]] == Cúlra == Bhí buairt agus imní ann ó na 2000idí go mbeadh an Iaráin in ann buama núicléach a chur le chéile.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Socrú núicléach idir Meiriceá agus An Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/|date=2015-07-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí an Iaráin ag maíomh le fada nach raibh ach spriocanna síochána lena clár núicléach. Ach níor chreid Iosrael riamh an scéal sin. Dúirt na hIaránaigh i gcónaí nach raibh aon airm núicléacha á bhforbairt acu agus gur mar fhoinse fuinnimh amháin a bhí [[úráiniam]] á shaibhriú acu.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Comhráite sa Ghinéiv faoi chlár núicléach na hIaráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0620/1519455-comhraite-sa-ghineiv-faoi-chlar-nuicleach-na-hiaraine/|date=2025-06-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Rinneadh [[Socrú núicléach leis an Iaráin|Socrú núicléach leis an Iaráin in 2015]], an [[Socrú núicléach leis an Iaráin|JCPOA]].<ref>''Joint Comprehensive Plan of Action''</ref> D’éirigh na Stáit Aontaithe, faoi stiúir Trump, as an Socrú ar an 8 Bealtaine 2018. Cháin sé an Socrú mar "an margadh is measa riamh". Seach-chogaí a bhí ann go hairithe roimh Meitheamh 2025. Agus buaileadh an Iaráin agus a comhghuaillithe go dona. Theith [[Bashar al-Assad]] [[Cogadh Cathartha na Siria|an tSiria]] sa bhliain 2024. Briseadh [[Cogadh Iosrael-Gaza|Hamas i nGaza]] agus [[Hezbollah]] sa [[An Liobáin|Liobáin]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Iran–Israel proxy conflict|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Iran%E2%80%93Israel_proxy_conflict&oldid=1295737217|journal=Wikipedia|date=2025-06-15|language=en}}</ref> {{Príomhalt|Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025}} I dtús 2026, bhí Iosrael agus na Stáit Aontaithe uilechumhachtach sa réigiún == 28 Feabhra 2026 == Ar an 28 Feabhra, chuir Iosrael tús le "blitzkrieg". Thug Iosrael an t-ainm "Búir Leoin" ar an "oibríocht" (i gcuimhne ar [[Yosef Trumpeldor]], a maraíodh ar an 28 Feabhra 1920 i Cath Tel Hai).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ynet.co.il/news/article/bytb5nxy11g |teideal="שאגת הארי", אחרי "עם כלביא" {{!}} השם והסמליות: "השאגה נשמעת בעולם כולו"|údar=ynet.co.il|dáta=2 Márta 2026}}</ref><ref>Thug Iosrael an t-ainm "Leon ag éirí" (Leabhar na nUimhreacha, caibidil 23, véarsa 24) ar an "oibríocht" [[Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025]]   </ref> Bhí ainm eile ag na Stáit Aontaithe ar an oibríocht, ‘Fiúir Éachtach’ (Epic Fury). Ionsaithe gan choinne, de chuid Iosrael go háirithe, a bhí ann ar an 28 Feabhra. Bhí na Stáit Aontaithe i mbun idirbheartaíochta le Rialtas na hIaráine agus bhí dea-chuma ar an scéal. Ach sárdheis a bhí ann ar an 28 Feabhra; tháinig rialtas na hIaráine le chéile sa ceanncheathrú de chuid an Ayatollah;  bhí barraíocht de thuairim díobh féin acu is cosúil. Ar an gcéad lá, sheol Iosrael 200 scairdtrodaire, gach ceann a bhí acu agus thosaigh na hionsaithe i lár an lae ghil (timpeall 9.45am i dTeheran). Éacht dodhéanta, a cheap na hIaránaigh agus mar sin, ní raibh ceannairí an rialtas ina mbuncair. Mharaigh Iosrael ceannairí polaitiúla agus míleata go leor i lárionad an rialtais:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-and-israel-exact-heavy-toll-on-irans-leaders-8320addf|teideal=Which Iranian Leaders Have Been Killed and Who Survived?|údar=James Benedict, Sune Engel Rasmussen and Benoit Faucon|dáta=2026-03-01|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2026-03-03}}</ref>   * Ayatollah [[Ali Khamenei]].  Maraíodh a iníon agus garmhac chomh maith. Gortaíodh a bhean, Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh agus a mhac, Mojtaba Khamenei (ceapadh é mar Ayatollah ar an 8 Márta 2026). * Maorghinearál Mohammad Pakpour, Ardcheannasaí,  [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] ([[CGRI]]).<ref>i mBéarla, Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC)</ref> * Aziz Nasirzadeh, Aire Cosanta * Mohammad Mohammadi Golpayegani, Ceann Foirne an Ayatollah * Ali Shamkhani, Rúnaí Comhairle Cosanta na hIaráine * Maorghinearál Abdolrahim Mousavi, Ardcheannasaí, Fórsaí Armtha na hIaráine (an t-údarás míleata is airde) * Briogáidireghinearál Aziz Nasirzadeh, Lóistíocht na bhFórsaí Armtha * Briogáidireghinearál Mohammad Shirazi, Ceann Oifig Míleata an Ayatollah * Briogáidireghinearál Hossein Jabal Amelian, Ceann Taighde Míleata (SPND) * Briogáidireghinearál Gholamreza Rezaian, Ceannasaí Faisnéise, Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí ([[CGRI]]) * Saleh Asadi, Ceann Faisnéise agus Straitéise san Arm * agus maraíodh b'fhéidir 60 seasca eile i lárionad an rialtais timpeall 9.45am i dTeheran Buaileadh oifig Uachtarán na hIaráine, Masoud Pezeshkian, in Tehran, ach tháinig sé slán as.      Ar an lá céanna, bhuail na S-A timpeall 1,000 sprioc.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.war.gov/News/News-Stories/Article/Article/4418826/hegseth-says-epic-fury-goals-in-iran-are-laser-focused/|teideal=Hegseth Says 'Epic Fury' Goals in Iran Are 'Laser-Focused'|údar=war.gov|dáta=2 Márta 2026|dátarochtana=4 Márta 2026}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ar an 15-17 Márta, feallmharaíodh ceannasaí slándála na hIaráine Ali Larijani agus aire faisnéise na hIaráine Esmail Khatib.<ref name=":15" /> '''Spriocanna''' Ba léir ón ráiteas a thug an tUachtarán Donald Trump maidin na chéad ionsaithe go raibh na Meiriceánaigh i bhfabhar athraithe réimis. D’éirigh lena n-iarrachtaí na ceannairí a mharú ach go gairid ina dhiaidh sin thosaigh siad ag tarraingt siar ón sprioc uaillmhianach maidir le hathrú réimis agus leag siad síos roinnt spriocanna éagsúla eile; scrios iomlán a dhéanamh ar chumas na nIaránach diúracán agus drón a sheoladh agus a mhonarú; agus deireadh a chur lena gclár saibhrithe núicléach.<ref name=":17" /> Bhí sprioc sa bhreis ag Iosrael, [[Hezbollah]] sa [[An Liobáin|Liobáin]] a scrios. == An Iaráin == Ar an 28 Feabhra, bhí na mílte ionsaí ón aer déanta ag na Stáit Aontaithe agus Iosrael ar áiteanna fud fad na hIaráine. Bhí go leor de na buamaí á ndíriú ar dheisceart na hIaráine, an ball is boige den tír ós é is gaire do loingeas aerárthach Mheiriceá a bhí suite i Murascaill na Peirse. Mhaígh na hIosraelaigh gur dírithe ar ionaid mhíleata a bhí na buamaí. Ach ba mhór an damáiste comhthaobhach. Mar shampla, ar an 28 Feabhra, [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|buaileadh an scoil Shajareh Tayyebeh (An Crann Maith)]] in Minab i gCúige Hormozgan.  Maíonn na meáin san Iaráin gur maraíodh timpeall 168-180 duine, páistí cuid mhór díobh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=2026 Minab school attack|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Minab_school_attack&oldid=1343206898|journal=Wikipedia|date=2026-03-12|language=en}}</ref> Bhí 170 cailín, 7 go 12, sa bhunscoil ag an am.Buaileadh ospidéal in aice leis an scoil chomh maith. Bhí an scoil mar bhunáit den [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] go dtí 2013.  Ní raibh an sprioc nuashonraithe, is cosúil.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=2026 Minab school airstrike|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Minab_school_airstrike&oldid=1341572830|journal=Wikipedia|date=2026-03-03|language=en}}</ref> {{Príomhalt|Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026}} Bhí sé ráite go neamhbhalbh ag Meiriceá agus ag Iosrael go dteastaíonn uathu bonneagar na hIaráine a scriosadh – bonneagar míleata, nó bonneagar sibhialta, nó an dá rud, ní léir. Dúirt ionadaithe an charthanais san Iaráin go ndearnadh damáiste idir 28 Feabhra-9 Márta do 19,000 aonad sibhialtach ó thosaigh an bhuamáil, ar aonaid chónaithe 16,000 acu agus ar aonaid tráchtála na 3,000 eile.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title='Luach $5.6 billiún d'airm scaoilte ag Meiriceá leis an Iaráin'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0310/1562621-luach-5-6-billun-dairm-scaoilte-ag-meiricea-leis-an-iarain/|date=2026-03-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mar le rún sin Mheiriceá agus Iosrael réimeas na hIaráine a threascairt, ní cosúil go bhfuil mórán gluaiseachta faoi ó tá na húdaráis ag teacht roimh aon ghrúpaí frithrialtais a mbeadh sé ar intinn acu teacht le chéile chuige sin.<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|title=Tehran, Béiriút buamáilte go trom arís aréir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0311/1562774-tehran-beiriut-buamailte-go-trom-aris-areir/|date=2026-03-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí a gcuid tithe tréigthe ag breis is 3.2 milliún duine san Iaráin ar an 12 Márta agus iad sa tóir ar bhráite sábháilte ó bhuamaí Iosrael agus na Stát Aontaithe (áisíneacht dídeanaithe na Náisiún Aontaithe a chuir an meastachán maidir le líon na dteifeach ar fáil).<ref name=":8" />  == An Liobáin agus Siria == Thug an Cogadh san Iaráin leithscéal do Iosrael an ruaig a chur an an daonra i ndeisceart an Liobáine. Ní raibh an rún ag Iosrael, a mhaígh an rialtas, ach an ruaig a chur ar an grúpa míleata Hezbollah, eagraíocht a dtacaíonn an Iaráin leis. Ach thug an cogadh san Iaráin leithscéal do Iosrael chun an Liobáin a scrios. Thug Hezbollah a n-aghaidh ar Iosrael; sna chéad laethanta de mhí an Mhárta, scaoileadh diúracáin agus buaileadh bunáiteanna leis na hIosraelaigh in [[Ardáin Ghóláin]] sa tSiria agus i dtuaisceart Iosrael, gan mórán damáiste. Theilg scairdeitleáin na nIosraelach diúracáin le hionaid éagsúla ar fud na tíre gach lá, na comharsanachtaí Siacha go háirithe i ndeisceart na tíre, ach fiú ceantair cónaithe i lár Bhéiriút.  Buamáil thréan a bhí ann ar cheantar dlúthchónaithe lán d'árasáin agus de shiopaí beaga,  Bhuail buamaí Iosrael lár na príomhchathrach, áit nach bhfuil i ngaobhar dhaingean Hezbollah ó dheas de Bhéiriút.<ref name=":16">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-scortha-maraithe-no-go-gortaithe-sna-hionsaithe-is-deanai-ar-beirut/|teideal=Na scórtha maraithe nó go gortaithe sna hionsaithe is déanaí ar Beirut|dáta=2026-03-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-18}}</ref> Bhuamáil Iosrael an bonneagar sibhialta, áiseanna sláinte, bóithre agus droichid ina measc.<ref name=":9">{{Luaigh foilseachán|title=Ionsaithe tréana á ndéanamh ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0314/1563407-ionsaithe-treana-a-ndeanamh-ar-an-liobain/|date=2026-03-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mhaígh na hIosraelaigh gur ar lucht Hezbollah a bhí a gcuid arm dírithe ach ní raibh a n-amas ró-chruinn.<ref name=":10">{{Luaigh foilseachán|title=Bonneagar na hIaráine á leacú tuilleadh ag Iosrael, Meiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0313/1563219-bonneagar-na-hiaraine-a-leacu-tuilleadh-ag-iosrael-meiricea/|date=2026-03-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chuir Iosrael saighdiúirí thar teorainn isteach i ndeisceart na Liobáine, [[UNIFIL|áit a raibh saighdiúirí na hÉireann ar dualgas síochána leis na Náisiúin Aontaithe]].<ref name=":0" /> Dúirt Rialtas na Liobáine go raibh 570 duine maraithe ag fórsaí Iosrael sa tír idir 28 Feabhra - 9 Márta agus bhí 760,000 duine curtha as a mbailte.<ref name=":3" /> Tugadh "pionós comhchoiteann" ar easáitiú éigeantach an phobail seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/6/israel-extending-gaza-playbook-to-lebanon-charity-warns|teideal=Israel extending ‘Gaza playbook’ to Lebanon, charity warns|údar=Al Jazeera Staff|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-03-11}}</ref> <ref>{{Lua idirlín|url=https://thewire.in/world/the-world-watches-as-israel-destroys-lebanon-implementing-a-doctrine-of-war-crimes|teideal=The World Watches as Israel Destroys Lebanon, Implementing a Doctrine of War Crimes|language=en|work=The Wire|dátarochtana=2026-03-11}}</ref> D'fhoilsigh [[Human Rights Watch]] tuairisc ag léiriú fianaise gur bhain Iosrael leas as an nimh fosfar bán i gceantair ina bhfuil cónaí ar dhaoine i ndeisceart na Liobáine (mar a tharla le linn DF 2023-Bealtaine 2024) (9 Márta).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2026/03/09/lebanon-israel-unlawfully-using-white-phosphorus|teideal=Lebanon: Israel Unlawfully Using White Phosphorus {{!}} Human Rights Watch|dáta=2026-03-09|language=en|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=22 duine maraithe, 117 leonta ag fórsaí Iosrael i mBéiriút|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1011/1474867-22-duine-maraithe-117-leonta-ag-forsai-iosrael-i-mbeiriut/|date=2024-10-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>   Maíodh go raibh  coireanna cogaidh agus coireanna in aghaidh na daonnachta á ndéanamh ag na hIosraelaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167098|teideal=Nearly 700,000 displaced in Lebanon as Middle East crisis escalates {{!}} UN News|dáta=2026-03-09|language=en|work=news.un.org|dátarochtana=2026-03-13|archivedate=2026-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260312032502/https://news.un.org/en/story/2026/03/1167098}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://globalvoices.org/2026/03/12/from-gaza-to-lebanon-and-iran-the-normalization-of-atrocity/|teideal=From Gaza to Lebanon and Iran: The normalization of atrocity|dáta=2026-03-12|language=en|work=Global Voices|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.justsecurity.org/133550/illegality-israels-military-campaign-lebanon/|teideal=The Illegality of Israel’s Military Campaign in Lebanon|údar=Adil Ahmad Haque|dáta=2026-03-11|language=en-US|work=Just Security|dátarochtana=2026-03-13}}</ref>    I ndeisceart na Siria, bhuail Iosrael spriocanna ó am go ham, ina measc ionad ceannais agus bunáit mhíleata de chuid réimeas na tíre sin.<ref name=":18">{{Luaigh foilseachán|title=Tuilleadh ionsaithe i Murascaill na Peirse thar oíche|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0320/1564329-tuilleadh-ionsaithe-i-murascaill-na-peirse-thar-oiche/|date=2026-03-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 8 Aibreán, thug Uachtarán Trump le fios nach raibh an Liobáin clúdaithe sa sos cogaidh a tháinig i bhfeidhm ar an 7 Aibreán. Dúirt an tUachtarán Trump gur "achrann eile" é an troid in aghaidh Hezbollah.<ref name=":37">{{Luaigh foilseachán|title="Tá Caolas Hormuz fós dúnta", a deir an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567287-ta-caolas-hormuz-fos-dunta-a-deir-an-iarain/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 23 Aibreán,, d'fhógair an réimeas i Washington DC 'sos cogaidh' sa Liobáin. An lá dár gcionn dúirt Hezbollah nárbh fhiú tráithnín é an 'sos cogaidh' tar éis d'fhórsaí míleata Iosrael beirt a mharú sa Liobáin, srl.<ref name=":38">{{Luaigh foilseachán|title='Ceannairí Eorpacha éadóchasach faoin gcorraíl idirnáisiúnta'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0424/1569920-ceannairi-eorpacha-eadochasach-faoin-gcorrail-idirnaisiunta/|date=2026-04-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Tíortha Arabacha == Sna laethanta dár gcionn, bhí ionsaithe déanta ag an Iaráin ar fud an Mheánoirthir, tíortha Arabacha atá fabhrach do Mheiriceá go háirithe.<ref name=":0" /> Scaoil na hIaránaigh sailbhí drón le tíortha comharsanachta gach lá.  Cé nach bhearnaigh ach an corrcheann acu na córais chosanta, is mór an díobháil a rinne siad. Mar shampla  bhuail dhá dhrón Ambasáid na Stát Aontaithe i bpríomhchathair na hAraibe Sádaí, [[Riyadh]], agus scrios ceann dá mbuamaí foirgneamh i mbunáit le hArm Mheiriceá i mBairéin. D’ionsaigh an Iaráin  ionaid bhreosla in Óman agus i gCatar agus  scaglann ola san Araib Shádach srl.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='131 cathair san Iaráin ionsaithe ag fórsaí Mheiriceá, Iosrael'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0302/1561157-131-cathair-san-iarain-ionsaithe-ag-forsai-mheiricea-iosrael/|date=2026-03-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === '''Iaráic''' === Bhris cogadh cathartha amach. Ina theannta sin, mharaigh ionsaithe de chuid na hIaráine daoine san Iaráic, saighdiúirí Francacha san áireamh, a bhí ag troid in aghaidh [[ISIS]] ([[An Stát Ioslamach|Stát Ioslamach]] nó nó [[Daesh]], mar chuid den Oibríocht Chammal. == Iosrael == Bhí aer-ruathair le cloisteáil ar fud na tíre ar fud na tíre ó am go ham, agus ionsaithe sliogáin i dtuaisceart na tíre (roicéid de chuid Hezbollah). Maraíodh cúpla duine. == An Phalaistín == Thug an cogadh san Iaráin leithscéal do lonnaitheoirí Giúdacha ionsaí a dhéanamh ar Phalaistínigh sa [[An Bruach Thiar|Bhruach Thiar]].<ref name=":11">{{Luaigh foilseachán|title=Ceathrar maraithe ag fórsaí Iosrael ar an mBruach Thiar|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563552-ceathrar-maraithe-ag-forsai-iosrael-ar-an-mbruach-thiar/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c620vwl97vyo|teideal=EU and UK demand Israel stop surge in West Bank settler violence|dáta=2026-03-11|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-03-12}}</ref> == Cúrsaí eacnamaíochta == Gan trácht ar an scrios agus an marú, bhí deasca eacnamaíochta na corraíola ag cur isteach ar thíortha an domhain, lena n-áirítear na tíortha atá ag cur an chogaidh ar an Iaráin.<ref name=":12">{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin á slacairt an athuair ag fórsaí Iosrael|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0316/1563642-an-iarain-a-slacairt-an-athuair-ag-forsai-iosrael/|date=2026-03-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chuaigh praghsanna ola agus gáis in airde go pras ar na margaí idirnáisiúnta mar gheall ar an réabadh.   $82 a bhí ar bhairille Brent ar an 3 Márta, (ardú de $10 ó 27 Feabhra) agus $98-$115 ar an 9 Márta.  Dúnadh an scaglann ola is mó san Araib Shádach.  Ar an 2 Márta, bhí  thart ar 150 long i dteannta i g[[Caolas Hormuz]] idir an Iaráin agus Óman, tancaeir ola ina measc.  Is tríd an muinceann uisce sin a sheachadtar an cúigiú cuid de sholáthairtí ola an domhain agus an cúigiú cuid de ghás leachtaithe an domhain ach aon lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Praghas ola ardaithe agus tancaeir sáinnithe i gCaolas Hormuz|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0302/1561247-pragas-ola-ardaithe-agus-tancaeir-sainnithe-i-gcaolas-hormuz/|date=2026-03-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mhaígh Trump ar an 10 Márta gur luach $5.6 billiún d'airm a bhí caite ag fórsaí Mheiriceá san fheachtas in aghaidh na hIaráine ón 28 Feabhra - 9 Márta.<ref name=":3" /> Ansin mhaígh an Peinteagán gur luach $11 billiún a bhí caite in iomlán ar feadh sé lá.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-latest-news-today-us-trump-live-6b3qrtql5|teideal=We’re not stopping till the job is done, pledges Trump — as it happened|údar=David Charter, Washington {{!}} Kelly Rissman, US reporter {{!}} David Harding {{!}} Joshua Thurston {{!}} Samer Al-Atrush, Middle East Correspondent|dáta=2026-03-12|language=en|work=www.thetimes.com|dátarochtana=2026-03-12}}</ref> Ar an 11 Márta, d'fhógair an Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh go gcuirfí ar an margadh idirnáisiúnta 400 milliún bairille ola ó stoc cúltaca bhallstáit na heagraíochta ( is ionann 400 milliún bairille agus an tríú cuid den stoc cúltaca uile).<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|title=400 milliún bairille ola ón gcúlstoc le cur ar an margadh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0311/1562798-400-milliun-bairille-ola-on-gculstoc-le-cur-ar-an-margadh/|date=2026-03-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>1.2 billiún bairille ola a bhí i stoc cúltaca na Gníomhaireachta Idirnáisiúnta Fuinnimh ag an am, a bhfuil 32 ballstát ann, agus coinnítear i dtaisce é ar eagla na héigeandála domhanda. </ref> Ina theannta sin, bhí cead tugtha ag Trump do thíortha eile ola a cheannach ó thancaeir Rúiseacha a bhí faoi choinneáil i gcalafoirt éagsúla ar fud an domhain,<ref name=":10" /> trí na smachtbhannaí ar ola na Rúise a mhaolú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-i-sainn-maidir-le-cogadh-na-hiaraine/|teideal=Trump i sáinn maidir le cogadh na hIaráine|údar=Eoin Ó Murchú|dáta=16 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-17}}</ref> Chuir an beart seo fearg ollmhór ar an Úcráin agus ar an Aontas Eorpach. Ní raibh Caolas Hormuz dúnta go hiomlán - lig na Stáit Aontaithe tancaeir ola na Síne dul isteach is amach le linn an chogaidh i mí an Mhárta.<ref name=":14">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/freagra-patuar-ar-eileamh-trump-go-gcuirfi-longa-cogaidh-chuig-caolas-hormuz/|teideal=Freagra patuar ar éileamh Trump go gcuirfí longa cogaidh chuig Caolas Hormuz|dáta=2026-03-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-17}}</ref> Rinne na Stáit Aontaithe iarracht chun an Caolas a dhúnadh i mí Aibreáin. Ar an 24 Aibreán, d'admhaigh ceannairí an Aontais Eorpaigh go raibh an ghleacaíocht faoi Chaolas Hormuz géarchéim fuinnimh a adhaint Bhí siad "éadóchasach" faoi lorg na corraíola ar sholáthar ola agus ar phraghsanna, agus ina dhiaidh sin ar an ngeilleagar idirnáisiúnta.<ref name=":38" /> === Truailliú === Ar an 7/8 Márta 2026, bhuail Iosrael na scaglanna ola ar fud Tehran. Chuaigh na tinte ó smacht agus bhí scamall dubh deataigh os cionn Tehran ag agus súiche brocach ina bhrat ar na sráideanna de bharr ionsaithe a rinneadh ar stórais ola.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stad-ar-bith-ar-ionsaithe-dron-agus-diuracan/|teideal=Stad ar bith ar ionsaithe drón agus diúracán|dáta=2026-03-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-12}}</ref> Ansin thit báisteach dhubh agus nimhiúil''.''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=‘Black rain’ in Tehran — what are the health effects?|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00800-9|journal=Nature|date=2026-03-11|issn=1476-4687|doi=10.1038/d41586-026-00800-9|language=en|author=Rachel Fieldhouse, Mohana Basu}}</ref> Rinne an truailliú an t-aer do-análaithe ar fud na cathrach, pionós comhchoiteann mar a tharla sa Liobáin agus Gaza.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/08/dark-like-our-future-iranians-describe-scenes-of-catastrophe-after-tehrans-oil-depots-bombed|teideal=‘Dark, like our future’: Iranians describe scenes of catastrophe after Tehran’s oil depots bombed|údar=theguardian.com|dátarochtana=12-03-2026}}</ref> [[Íomhá:Iran propaganda LEGO AI video on 2026 Iran war.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: bolscaireacht de chuid na hIaráine, 10 Márta 2026]] [[Íomhá:President Trump Easter Lunch White House April 1 2026.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump ar an 1 Aibreán]] [[Íomhá:Members of the Tehran Jewish community navigating the site where the Rafi'-Nia synagogue was destroyed.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: scrios Iosrael [[sionagóg]] i dTehran ar an 7 Aibreán<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Destruction of the Rafi'-Nia synagogue|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Destruction_of_the_Rafi%27-Nia_synagogue&oldid=1347796670|journal=Wikipedia|date=2026-04-08|language=en}}</ref>]] [[Íomhá:New Lego Video From Iran Losers First!-1920X1080-Avc1-Mp4a.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Bolscaireacht de chuid na hIaráine, 8 Aibréan]] == Polaitíocht == Ar an 1 Márta, mhaígh Donald Trump go raibh “diúracáin fadraoin agus airm núicléacha ag an Iaráin a bheadh ina mbagairt uafásach do gach Meiriceánach”.  D’áitigh lucht a cháinte gur as a chonlán fhéin, i gcomhar le hIosrael, a rinne Trump an t-ionsaí agus nach raibh aon chríoch shoiléir oibrithe amach ina aigne aige, agus gur anord níos measa a tharlódh dá bharr sa réigiún. Thug  Rialtas na Breataine cead d'fhórsaí Mheiriceá leas a bhaint as bunáiteanna aeir sa Bhreatain agus iad ar a mbealach chun na Murascaille, “ar chúinsí cosanta”.  Ansin rinneadh  ionsaí dróin ar bhunáit mhíleata leis an mBreatain sa Chipir.<ref name=":0" /> Cáineadh an cogadh go hidirnáisiúnta, agus dhiúltaigh an Spáinn do Mheiriceá úsáid a bhaint as bunáiteanna míleata atá roinnte idir an dá thír.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/7-m%C3%A1rta-2026-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000753770820|teideal=Nuacht Mhall, (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=7 Márta 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-03-09}}</ref> Thug an Ríocht Aontaithe cead. Ar an 8 Márta, ceapadh [[Mojtaba Khamenei]] mar an Ayatollah nua.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c78xxg05w0zo|teideal=Who is Mojtaba Khamenei, Iran's new supreme leader?|dáta=2026-03-08|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-03-09}}</ref> Gortaíodh é ar an 28 Feabhra agus maraíodh a thuistí agus a bhean. Níor tháinig sé os comhair an phobail. == Taidhleoireacht == Ar an 1 Márta, mhaígh an tUachtarán Trump inné go raibh ceannairí na hIaráine i dteagmháil leis chun cúrsaí a phlé ach dúirt Ali Larijani, an t-oifigeach slándála náisiúnta is sinsearaí san Iaráin ag an am, agus a bhí fós beo, nach ndéanfadh an Phoblacht Ioslamach aon idirbheartaíocht leis na Stáit Aontaithe. De réir pobalbhreith de chuid Reuters/Ipsos ag an am, ní raibh ach 27% de Mheiriceánaigh ag tacú le hionsaithe na Stát Aontaithe ar an Iaráin agus marú an cheannaire agus mheas thart ar a leath, duine as gach ceathrar Poblachtánach ina measc, go raibh tóir rómhór ag Trump ar an neart míleata.<ref name=":0" /> I ndiaidh seachtain de chogadh san Mheánoirthear, bhí leithscéal déanta ag Uachtarán na hIaráine, [[Masoud Pezeshkian]], as ionsaithe a rinneadh ar thíortha eile timpeall Mhurascaill na Peirse. Dúirt sé nach ndéanfaí ionsaí ar thír ar bith nach bhfuil ag ionsaí na hIaráine.<ref name=":2" /> Ach lean ionsaithe na hIaráine ar aghaidh. Bhí Pezeshkian gan chumhacht Tuairiscíodh go raibh an Rúis ag cur eolas faisnéise ar fáil don Iaráin. Bhí sé seo ag teacht salach ar fad ar ról Mheiriceá i g[[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Cogadh na hRúise san Úcráin]] <ref name=":10" />. Ar an 17 Márta, thug Donald Trump ropadh faoina chomhghuaillithe in [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh]] [ECAT] a dhiúltaigh dá iarratas go dtabharfaidís cúnamh do Mheiriceá le Caolas Hormuz a oscailt do loingeas.<ref name=":16" /> Ar an 18 Márta, rinne aerfhórsa Iosrael ruathar ar an ngáscheantar is mó ar domhan ar chósta thiar theas na hIaráine. Ansin bhagair Trump go scriosfaí stáisiúin cumhachta na hIaráine muna "n-osclófaí go hiomlán" Caolas Hormuz . D'ardaigh praghas gáis go suntasach ar fud an domhain agus tháinig scaoll sna margaí dá bharr.<ref name=":20" /> Ar an 23 Márta, mhaígh Trump go raibh "comhráití maithe agus fiúntacha" ann leis an Iaráin. Thug Trump na margaí chun suaimhnis. Ach bhí [[trádáil cos istigh]] ann is cosúil. Tharla bisiú ollmhór ar scaireanna díreach roimh an cúpla focal de chuid Trump.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/livecoverage/stock-market-today-dow-sp-500-nasdaq-03-24-2026/card/mystery-jump-in-oil-trading-ahead-of-trump-post-draws-scrutiny-56sgwdXtlOlonqIKDsL6|teideal=Mystery Jump in Oil Trading Ahead of Trump Post Draws Scrutiny|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2026-03-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cbsnews.com/news/insider-trading-oil-futures-trump-iran-post/|teideal=Oil trades surged just before Trump's post on Iran talks. Some experts are suspicious. - CBS News|dáta=2026-03-24|language=en-US|work=www.cbsnews.com|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> Ansin shéan Tehran gur tharla a leithéid de chomhrá ná de chainteanna, ag tabhairt '[[bréagnuacht]]' ar ráiteas Uachtarán na S-A.<ref name=":22">{{Luaigh foilseachán|title=Diúracáin á radadh ar Iosrael, cainteanna Trump séanta ag Tehran|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0324/1564922-diuracain-a-radadh-ar-iosrael-cainteanna-trump-seanta-ag-tehran/|date=2026-03-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Caithfidh sé gur ag margaíocht leis féin a bhí Trump, ar Rialtas na hIaráine le teann searbhais. Ar aon chuma, a dúirt na hIaránaigh, níor lú leo ná an sioc dul chun cainte leis an bhfear céanna.<ref name=":23">{{Luaigh foilseachán|title=An spéir ina caor thine sa Mheánoirthear arís ó mhaidin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0325/1565099-an-speir-ina-caor-thine-sa-mheanoirthear-aris-o-mhaidin/|date=2026-03-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Fágadh drochbhail ar na margaí aon uair amháin eile (thit na scaireanna arís, agus d'ardaigh praghas an ola). Ar an 6-7 Aibreán, shéan an Teach Bán go raibh Meiriceá ag breithniú airm núicléacha a chaitheamh leis an Iaráin. Rinne Trump bagairtí uafásacha agus labhair LeasUachtarán JD Vance faoi "uirlisí a bheith ag na Fórsaí Armtha nár bhain muid leas astu fós". B'éigean don Réimeas i Washington an "soiléiriú" a dhéanamh níos déanaí.<ref name=":30">{{Luaigh foilseachán|title=Clabhsúr iomlán ar an gcogadh ón Iaráin, ag séanadh sprioc Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0406/1566930-deireadh-leis-an-gcogadh-on-iarain-ag-seanadh-sprioc-trump/|date=2026-04-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":31">{{Luaigh foilseachán|title=Meiriceá ag séanadh go scaoilfidh siad airm núicléacha|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0407/1567072-meiricea-ag-seanadh-go-scaoilfidh-siad-airm-nuicleach/|date=2026-04-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === An chéad sos cogaidh === Tar éis 40 lá trodaíochta, dúirt Trump ar a shuíomh meán sóisialta féin, [[Truth Social]], ar an 7 Aibreán go mbeadh sos cogaidh i bhfeidhm ‘ar an dá thaobh’ ar feadh coicíse agus go n-osclófaí Caolas Hormuz “ina iomláine, láithreach bonn agus go sábháilte”.<ref name=":29" /> Ach dheimhnigh Rialtas na hIaráine go raibh smacht aige i gcónaí ar Chaolas Hormuz. Thug sé rabhadh go scriosfar aon long a sheolfar trí Chaolas Hormuz gan chead na hIaráine a fháil ar dtús.<ref name=":32">{{Luaigh foilseachán|title="Tá Caolas Hormuz fós dúnta", a deir an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567287-ta-caolas-hormuz-fos-dunta-a-deir-an-iarain/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> In ainneoin sos cogaidh, rinne Iosrael sraith mórionsaithe ar an Liobáin ar an 8 Aibreán.<ref name=":33">{{Luaigh foilseachán|title=Sraith mórionsaithe ar an Liobáin inniu, in ainneoin sos cogaidh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567240-sraith-morionsaithe-ar-an-liobain-inniu-in-ainneoin-sos-cogaidh/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Dúirt aireacht sláinte na Liobáine ar maidin gur maraíodh 300 duine. Bhí an Iaráin míshásta nach raibh stop curtha ag Iosrael lena n-ionsaithe ar an Liobáin. Dhún an Iaráin an Caolas arís i bhfianaise ionsaithe Iosrael ar an Liobáin, agus in ainneoin sos cogaidh a bheith aontaithe.<ref name=":37" /> Dúirt Príomhaire na Spáinne, Pedro Sanchez, "Níl an Spáinn chun bualadh bos mór a thabhairt dóibh siúd a chuir an domhan trí thine díreach toisc gur tháinig siad ar an láthair le buicéad."<ref name=":34">{{Luaigh foilseachán|title=Fáilte curtha roimh an sos cogaidh sa mheánoirthear|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567162-failte-curtha-roimh-an-sos-cogaidh-sa-mheanoirthear-ag-ceannairi/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Coireanna === Dúirt Ardchoimisinéir um Chearta an Duine na Náisiún Aontaithe, Volker Turk, gur coireanna cogaidh a bhí sna hionsaithe ar infreastruchtúir sibhialtach mar go sháraigh siad an sainmhíniú beacht atá ar spriocanna míleata.<ref name=":24">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsaithe-trump-ar-infreastruchtuir-fuinnimh-na-hiaraine-curtha-ar-athla/|teideal=Ionsaithe Trump ar infreastruchtúir fuinnimh na hIaráine curtha ar athlá|dáta=2026-03-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> D'ionsaigh Iosrael agus na S-A droichid, traein agus bonneagar eile.<ref>Ar an 6 Márta, d'fhógair PríomhAire Iosrael Benjamin Netanyahu go raibh an tír sin tar éis ionsaithe buamála a dhéanamh ar iarnróid agus ar dhroichid "a bhíonn á n-úsáid ag Garda na Réabhlóide (sárfhórsaí Arm na hIaráine).</ref> Coir cogaidh a bhí ina leithéid a mhaígh saineolaithe ar an dlí idirnáisiúnta.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2026/apr/03/us-war-crimes-iran-civilian-infrastructure-international-law-school-strike|teideal=Is the US committing war crimes by targeting Iran’s civilian infrastructure?|údar=Peter Beaumont|dáta=2026-04-03|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2026/04/08/questions-and-answers-us-israel-iran-and-the-laws-of-war|teideal=Questions and Answers: US, Israel, Iran, and the Laws of War {{!}} Human Rights Watch|dáta=2026-04-08|language=en|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://docs.un.org/en/S/2026/130|teideal=An official letter from the Permanent Representative of Iran to the UN (S/2026/130) formally accused the United States and Israel of committing war crimes through the systematic and intentional destruction of vital civilian infrastructure.|údar=United Nations Security Council|work=docs.un.org|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/04/iran-president-trumps-apocalyptic-threats-of-large-scale-civilian-devastation-demand-urgent-global-action-to-prevent-atrocity-crimes/|teideal=Iran: President Trump’s apocalyptic threats of large-scale civilian devastation demand urgent global action to prevent atrocity crimes|dáta=2026-04-07|language=en|work=Amnesty International|dátarochtana=2026-04-08}}</ref> [[Íomhá:Donald_Trump_condemns_Pope_Leo_XIV.png|clé|mion|220x220px|Ráiteas de chuid Trump, 12 Aibreán 2026]] I mí Aibreáin 2026, bhí an Pápa faoi ionsaí ag an [[Uachtarán Trump]] agus a chomhghuaillithe as diúltú tacú leis an g[[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|cogadh san Iaráin]]. Bhí rialtas Trump ag iarraidh a chogadh san Iaráin a léiriú mar “chogadh cóir”, cogadh tacaithe ag diagacht Chríostaí. Bhí easaontas láidir déanta ag an bPápa, áfach, ag rá nach n-éisteann Íosa “le paidreacha na ndaoine a théann i mbun cogaidh”. Bhí cáineadh déanta ag an Pápa Leo ar cheannairí a chaitheann billiúin ar chogaí agus dúirt sé go raibh an domhan “á scriosadh ag dornán tíoránach” i ráiteas thar a bheith láidir le linn cuairte ar Chamarún.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/18-aibre%C3%A1n-2026-baile-%C3%A1tha-cliath/id1525428808?i=1000762165654|teideal=Nuacht Mhall (Baile Átha Cliath)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-04-18}}</ref> [[Íomhá:The_"Arabella_C"_at_Foynes_(July_2002)_-_geograph.org.uk_-_4719239.jpg|clé|mion|220x220px|lárionaid dáileacháin ola i bh[[Faing]], [[Calafort Faing]]]] [[Íomhá:The_"Thun_Gemini",_Belfast_(September_2018)_-_geograph.org.uk_-_5911750.jpg|clé|mion|220x220px|An tancaeir "Thun Gemini"; ní raibh sí in ann a lastas a dhíluchtú ag lárionaid dáileacháin ola Circle K i nGaillimh. Bhí an taincéir ar ancaire i gCuan na Gaillimhe agus sé mhilliún líotar ola ar bord aici, breosla nach rabhthas ábalta a thabhairt i dtír ag calafort na Gaillimhe.]] == Éire == Bhí  suas le 20,000 as Éireann  ina gcónaí i stáit na Murascaille in 2026. Bhí sé i gceist ag an Rialtas na hÉireann teacht i gcabhair ar shaoránaigh de chuid na hÉireann a bhí ina gcónaí sa Mheánoirthear nó a bhí ar cuairt ar an réigiún.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Níl an réabadh san Iaráin ach ina thús' – Trump, Rubio|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0303/1561364-nil-an-reabadh-san-iarain-ach-ina-thus-trump-rubio/|date=2026-03-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Thuirling an chéad eitleán paisinéirí as Dubai go hÉirinn in Aerfort Bhaile Átha Cliath.<ref name=":7">{{Luaigh foilseachán|title=Thuirling an chéad eitleán paisinéirí as Dubai go hÉirinn in Aerfort Bhaile Átha Cliath. Bí seo an chéad eitilt as an taobh sin den domhan ó thosaigh na Stáit Aontaithe agus Iosrael a gcuid ionsaithe ar an Iaráin.|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22590173-eoghan-corry-eagarthoir-na-hirise-air-travel/|language=ga-IE|author=Eoghan Corry : Eagarthóir na hirise Air & Travel. / RnaG - Nuacht a hAon|date=5 Márta 2026}}</ref> Mhaígh an Taoiseach Micheál Martin nach raibh aerfort na Sionainne á úsáid ag eitleáin de chuid aerfhórsa na Stát Aontaithe a bhí páirteach sa bhfeachtas buamála.<ref name=":13">{{Luaigh foilseachán|title='Níl aerfort na Sionainne á úsáid ag aerfhórsa Mheiriceá'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563556-nil-aerfort-na-sionainne-a-usaid-ag-aerfhorsa-mheiricea/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> D'ardaigh ola tí ó €500 ar 500 lítear i mí Feabhra go €900 ar an 20 Márta. D'ardaigh díosal ó €1.80 an lítear go €2.25 agus bhí peitril é féin tuairim is €2 an lítear.<ref name=":21" /><ref name=":25">{{Luaigh foilseachán|title=Praghas breosla tite i stáisiúin seirbhísí ó mhaidin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0325/1565100-praghas-breosla-tite-i-staisiuin-seirbhisi-o-mhaidin/|date=2026-03-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref name=":26">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/pacaiste-tacaiochta-fogartha-ag-an-rialtas-le-dul-i-ngleic-le-costas-ola/|teideal=Pacáiste tacaíochta fógartha ag an rialtas le dul i ngleic le costas ola|údar=Eagarthóir|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> Thit praghas breosla tite i stáisiúin seirbhísí ar fud na tíre nuair a laghdaíodh an dleacht mháil a ghearrtar ar pheitreal agus ar dhíosal <ref name=":19">{{Luaigh foilseachán|title=Tarlóirí sásta go bhfaighidh siad 'tacaíocht mhór' ón Rialtas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0319/1564117-tarloiri-bothair-ag-bagairt-dul-i-muinin-na-hagoidiochta/|date=2026-03-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tháinig 2% d'ardú ar an meán ar phraghsanna do thomhaltóirí sa chéad choicís de mhí an Mhárta, agus ardú de 11% ar phraghsanna fuinnimh i gcaitheamh an achair sin.<ref name=":27">{{Luaigh foilseachán|title=1.8% d'ardú ar phraghsanna sa chéad choicís de Mhárta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565859-1-8-dardu-ar-phraghsanna-sa-chead-choicis-de-mharta/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí feirmeoirí atá ag an ardú as miosúr a tháinig ar phraghas [[Leasachán|leasacháin]].<ref name=":28">{{Luaigh foilseachán|title=Imní go mbeidh feirmeoirí as leasachán gan mhoill|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565858-imni-go-mbeidh-feirmeoiri-as-leasachan-gan-mhoill/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 2 Aibreán, dúirt an Taoiseach Micheál Martin nach raibh aon mheas aige ar chaint dhíblí Trump, go háirithe a ndúirt sé faoin Iaráin "a ath-chlochaoisiú" le buamaí. "Níl glacadh ar bith le caint mar é", arsa an Taoiseach. "Níl muintir na hIaráine freagrach as an gcogadh agus caithfear iad a chosaint [seachas iad a dhealbhú]", a dúirt sé.<ref name=":35">{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag bagairt an Iaráin a chlochaoisiú le buamaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0402/1566415-trump-ag-bagairt-an-iarain-a-chlochaoisiu-le-buamai/|date=2026-04-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 7-10 Aibreán, [[Aighneas an bhreosla 2026|eagraíodh agóidí ar fud na hÉireann]] i gcoinne an chostais [[breosla]].<ref name=":36">{{Luaigh foilseachán|title=Tá na hagóidí breosla "mícheart" a deir an Taoiseach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567197-ta-na-hagoidi-breosla-micheart-a-deir-an-taoiseach/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> {{Príomhalt|Aighneas an bhreosla 2026}} == Féach freisin == * [[Cogadh Iosrael-Gaza]] * [[Hezbollah]] * [[Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025]] * [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] * [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Ionsaí ar scoil i Minab, 2026]] == Nuacht == 2 Márta<ref name=":0" /> 3 Márta 4 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Long chogaidh leis an Iaráin pollta, curtha síos|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0304/1561632-long-chogaidh-leis-an-iarain-pollta-curtha-sios/|date=2026-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Liobáin agus an Iaráin á dtuairgneáil tuilleadh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0304/1561547-an-liobain-agus-an-iarain-a-dtuairgneail-tuilleadh/|date=2026-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":02" /> 5 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Rún ag Iosrael múr a dhéanamh de bhonneagar na hIaráine'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0305/1561750-run-ag-iosrael-mur-a-dheanamh-de-bhonneagar-na-hiaraine/|date=2026-03-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ardú ar phraghas breosla: daoine 'á bhfeannadh'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0305/1561834-ardu-ar-phraghas-breosla-daoine-a-bhfeannadh/|date=2026-03-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":7" /> 6 Márta<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/sam-meaite-ar-chogadh-fada-agus-an-iarain-ag-seasamh-an-fhoid/|teideal=SAM meáite ar chogadh fada agus an Iaráin ag seasamh an fhóid|údar=Eoin Ó Murchú (Páirtí Cumannach Éireann)|dáta=2026-03-06|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cairteitilt Rialtais ó Ómán go hÉirinn tráthnóna|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0306/1561992-cairteitilt-rialtais-o-oman-go-heirinn-trathnona/|date=2026-03-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 9 Márta<ref name=":6" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Iosrael fós ag ionsaí na hIaráine agus Tehran fós ag freagairt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0309/1562411-iosrael-fos-ag-ionsai-na-hiaraine-agus-tehran-fos-ag-freagairt/|date=2026-03-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 10 Márta<ref name=":3" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/imni-faoi-stadas-na-teanga-in-ollscoil-na-gaillimhe-agus-post-mor-eile-fogartha-gan-riachtanas-gaeilge/|teideal=‘An lá is déine ionsaithe fós againn ar an Iaráin’ – Rúnaí Cosanta na Stát Aontaithe|dáta=2026-03-10|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-12}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: 'cogadh beagnach thart' nó 'níl deireadh leis fós'?|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0310/1562572-an-iarain-cogadh-beagnach-thart-ach-nil-deireadh-leis-fos/|date=2026-03-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 11 Márta<ref name=":5" /><ref>{{Lua idirlín|teideal=Ní ligfear ‘an lítear amháin féin ola’ trí Chaolas Hormuz – an Iaráin|url=https://tuairisc.ie/ni-ligfear-an-litear-amhain-fein-ola-tri-chaolas-hormuz-an-iarain/|work=Tuairisc.ie|dáta=2026-03-11|dátarochtana=2026-03-12|language=ga-IE}}</ref><ref name=":4" /> 13 Márta<ref name=":10" /> 12 Márta<ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://sceal.ie/2026/03/a-dtithe-treigthe-ag-breis-is-3-2-milliun-duine-san-iarain/|teideal=A dtithe tréigthe ag breis is 3.2 milliún duine san Iaráin|údar=Tuairisc|dáta=2026-03-12|language=ga-IE|work=Scéal|dátarochtana=2026-03-12}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ollruathar eile á dhéanamh ag fórsaí Iosrael ar an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0312/1563010-ollruathar-eile-a-dheanamh-ag-forsai-iosrael-ar-an-iarain/|date=2026-03-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 13 Márta 14 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Oileán Kharg tagtha faoi thréanionsaí ó fhórsaí Mheiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0314/1563462-oilean-kharg-tagtha-faoi-threanionsai-o-fhorsai-mheiricea/|date=2026-03-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTE}}</ref><ref name=":9" /> 15 Márta<ref name=":13" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Breis ionsaithe á mbeartú ar Oileán Kharg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563512-breis-ionsaithe-a-mbeartu-ar-oilean-kharg/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":11" /> 16 Márta<ref name=":12" /><ref name=":14" /> 17 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin in uachtar i gcruinniú an Tí Bháin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0317/1563859-an-iarain-in-uachtar-i-gcruinniu-an-ti-bhain/|date=2026-03-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 18 Márta<ref name=":15" /><ref name=":17" /><ref name=":16" /> 19 Márta<ref name=":20">{{Luaigh foilseachán|title=Trump míshásta faoi ionsaí ar gháscheantar san Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0319/1564115-trump-mishasta-faoi-ionsai-ar-ghascheantar-san-iarain/|date=2026-03-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":19" /> 20 Márta<ref name=":18" /> 23 Márta<ref name=":21">{{Luaigh foilseachán|title=Laghdú ar dhleacht mháil, pheitril & díosail á phlé ag an Rialtas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0323/1564736-laghdu-ar-dhleacht-mhail-pheitril-diosail-a-phle-ag-an-rialtas/|date=2026-03-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sos 5 lá ar ionsaithe SAM ar stáisiúin leictreachais na hIaráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0323/1564755-sos-5-la-ar-ionsaithe-sam-ar-staisiuin-leictreachais-na-hiaraine/|date=2026-03-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref name=":24" /> 24 Márta<ref name=":22" /> <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/iosrael-agus-an-iaraic-a-ruscadh-ag-diuracain-malairt-sceil-ag-na-stait-aontaithe-agus-an-iarain-faoi-chainteanna/|teideal=Iosrael agus an Iaráic á rúscadh ag diúracáin, malairt scéil ag na Stáit Aontaithe agus an Iaráin faoi chainteanna|dáta=2026-03-24|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> 25 Márta<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/25/us-israel-war-on-iran-whats-happening-on-day-26-of-attacks|teideal=US-Israel war on Iran: What’s happening on day 26 of attacks?|údar=Elizabeth Melimopoulos|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> <ref name=":23" /> <ref name=":25" /> 26 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: caint ar 'léas dóchais' ach leanann an bhuamáil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0326/1565289-an-iarain-caint-ar-leas-dochais-ach-leanann-an-bhuamail/|date=2026-03-26|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 27 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title='1,900 duine maraithe agus 20,000 gortaithe san Iaráin le mí'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0327/1565454-1-900-duine-maraithe-agus-20-000-gortaithe-san-iarain-le-mi/|date=2026-03-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":26" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/neamhinniulacht-trump-agus-gearu-an-chogaidh-le-teacht/|teideal=Neamhinniúlacht Trump agus géarú an chogaidh le teacht|údar=Cathal Ó Murchú|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-30}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsaithe-trump-infreastruchtuir-fuinnimh-na-hiaraine-curtha-ar-athla-aris/|teideal=Ionsaithe Trump ar infreastruchtúr fuinnimh na hIaráine curtha ar athlá arís|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> 30 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: Trump ag caint ar bhinn a thógáil ar Oileán Kharg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565856-an-iarain-trump-ag-caint-ar-bhinn-a-thogail-ar-oilean-kharg/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":27" /><ref name=":28" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bagairt-deanta-ag-trump-go-scriosfaidh-se-laithreacha-fuinnimh-uile-na-hiaraine-mura-ndeantar-margadh/|teideal=Bagairt déanta ag Trump go ‘scriosfaidh’ sé láithreacha fuinnimh uile na hIaráine mura ndéantar margadh|dáta=2026-03-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> 31 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tancaer ola in Dubai curtha trí thine ag diúracán ón Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0331/1566037-tancaer-ola-in-dubai-curtha-tri-thine-ag-diuracan-on-iarain/|date=2026-03-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 1 Aibreán<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin "ag iarraidh sos cogaidh" – Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566309-an-iarain-ag-iarraidh-sos-cogaidh-trump/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|title="Easpa breosla eitleáin faoi cheann míosa" - Ceannasaí Ryanair|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566251-easpa-breosla-eitleain-faoi-cheann-miosa-ceannasai-ryanair/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 2 Aibreán<ref name=":35" /> 3 Aibreán 4 Aibreán 5 Aibreán 6 Aibreán<ref name=":31" /><ref name=":30" /> 7 Aibreán<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-meath-iosrael-ag-teacht-agus-buaic-a-chumhachta-sroichte-aige/|teideal=Tá meath Iosrael ag teacht agus buaic a chumhachta sroichte aige|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=7 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref name=":32" /><ref name=":33" /><ref name=":36" /><ref name=":34" /><ref name=":29" /> 8 Aibreán<ref name=":37" /> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cogadh Iosrael–Iaráin]] [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Stair Iosrael]] [[Catagóir:Stair na hIaráine]] [[Catagóir:Cogaí]] [[Catagóir:Cogadh na hIaráine 2026]] [[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]] kw58fek28lr4cd6o9rkylfem213vm8y 0 123595 1314636 1300652 2026-05-22T09:38:03Z Alison 570 Sp. 1314636 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[staraí]] agus meánaoiseoir Sasanach é '''Robert John Bartlett''', CBE, FBA, FRSE (rugadh é ar an 27 Samhain 1950). Tá sé ina Ollamh Bishop Wardlaw Emeritus le Stair na Meánaoise, in [[Oilthigh Chill Rìmhinn|Ollscoil Chill Rímhinn]]. Rugadh Bartlett i Streatham. Tar éis dó freastal ar Scoil Ghramadaí Battersea i Londain (1962 go 1969), rinne sé staidéar i Peterhouse, Cambridge, Coláiste Eoin Baiste, Oxford agus Ollscoil Princeton mar Chomhalta Cuairte Jane Eliza Procter. Ghnóthaigh sé comhaltachtaí taighde ag roinnt institiúidí, ina measc Ollscoil Michigan agus Ollscoil Göttingen, sular oibrigh sé in [[Ollscoil Dhún Éideann]], [[Ollscoil Chicago]] agus Ollscoil Chill Rímhinn, áit a bhfuil cónaí air faoi láthair. Tá cáil ar leith air mar gheall ar a shaothar ''The Making of Europe'': ''Conquest'', ''Colonization and Cultural Change'', 950 -1350, a bhuaigh Duais Stair Wolfson (''Wolfson History Prize'') i 1993. Déanann sé speisialtóireacht sa choilíneachas meánaoiseach, cultas na naomh, agus Sasana idir an 11ú haois agus an 14ú haois. Thug sé Léachtaí Ford 2007 in [[Ollscoil Oxford]]. Scríobh sé agus chuir sé i láthair ''Inside The Medieval Mind'', clár faisnéise ceithre pháirt, a chraol an BBC sa bhliain 2008 mar chuid de shéasúr meánaoiseach.<ref>[https://web.archive.org/web/20080420095413/http://www.bbc.co.uk/bbcfour/medieval/mind.shtml ''Inside the Medieval Mind,'' BBC4]</ref> Sa bhliain 2010, scríobh sé agus chuir sé ''The Normans'' i láthair ar an BBC, sraith faisnéise faoin tionchar leathan a bhí acu ar an mBreatain, ar thíortha na Meánmhara agus chomh fada i gcéin leis an Talamh Naofa. Sa bhliain 2014, chuir sé an tsraith faisnéise de chuid an BBC ''The Plantagenets'' i láthair, faoin ríshliocht ríoga eapainmneach.<ref>[https://www.bbc.co.uk/programmes/b03yrdwc ''The Plantagenets,'' BBC2]</ref> ==Leabharliosta roghnaithe== * ''Gerald of Wales, 1146-1223'', (Oxford, 1982) * ''Trial by fire and water : the medieval judicial ordeal'' (Oxford, 1986) * (ed. with Angus MacKay) ''Medieval frontier societies'' * ''The Making of Europe: Conquest, Colonization and Cultural Change, 950-1350'' (London, 1993) * ''England Under the Norman and Angevin Kings'', (Oxford, 2000) * ''Medieval and Modern Concepts of Race and Ethnicity'' (Scotland 2001) Published in ''Journal of Medieval and Early Modern Studies'' 31:1, Winter 2001 * (ed.& tr.) ''Life and miracles of St Modwenna'', (Oxford, 2002, {{ISBN|978-0198206064}}) * (ed.& tr.) ''The miracles of Saint Æbbe of Coldingham and Saint Margaret of Scotland'', (Oxford, 2003, {{ISBN|978-0199259229}}) * ''The Hanged Man: A Story of Miracle, Memory and Colonialism in the Middle Ages'', (Princeton, 2005, {{ISBN|978-0691117195}}) * ''Gerald of Wales: A Voice of the Middle Ages'', (Tempus, 2006, {{ISBN|978-0752440316}}) [revised edition of ''Gerald of Wales, 1146-1223''] * ''The Natural and the Supernatural in the Middle Ages (The Wiles Lectures)'', (Cambridge University Press, 2008, {{ISBN|978-0521878326}}) * ''Why Can the Dead Do Such Great Things?: Saints and Worshippers from the Martyrs to the Reformation'', (Princeton University Press, 2013, {{ISBN|978-0691159133}}) * ''Blood Royal: Dynastic Politics in Medieval Europe'', (Cambridge University Press, 2020, {{ISBN|978-1-108-49067-2}}) * ''The Middle Ages and the Movies: Eight Key Films'', (Reaktion Books, 2022, {{ISBN|178914552X}}) * ''History in Flames: The Destruction and Survival of Medieval Manuscripts'', (Cambridge University Press, 2024, {{ISBN|978-1-009-45715-6}}) ==Naisc sheachtracha== * [http://www.ukwhoswho.com/view/article/oupww/whoswho/U6705 ''Professor Robert Bartlett,'' in Who's Who 2011, online edition] * [http://www.st-andrews.ac.uk/history/staff/robertbartlett.html ''Profile at St Andrews''] * [http://www.nybooks.com/authors/1484 ''Listing at New York Review of Books''] * [http://www.open2.net/medievalmind/abouttheseries.html ''Inside the Medieval Mind''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015165337/http://open2.net/medievalmind/abouttheseries.html |date=15 October 2008 }}, [[Open University]] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Bartlett, Robert}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1950]] [[Catagóir:Daoine as Streatham]] [[Catagóir:Iarscoláirí Choláiste Naomh Eoin, Oxford]] [[Catagóir:Iarscoláirí Peterhouse, Cambridge]] [[Catagóir:Iarscoláirí Ollscoil Princeton]] [[Catagóir:Staraithe Sasanacha]] [[Catagóir:Meánaoiseoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil Dhún Éideann]] [[Catagóir:Ceannasaithe Ord Impireacht na Breataine]] [[Catagóir:Comhaltaí Chumann Ríoga Dhún Éideann]] [[Catagóir:Comhaltaí Ollscoil Michigan]] [[Catagóir:Comhaltaí Acadamh na Breataine]] [[Catagóir:Daoine a fuair oideachas i Scoil Ghramadaí Battersea]] [[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Staire Wolfson]] p1dp3ixvts4z07ly9vfaes84m3tzq6p 14 123640 1314635 1300654 2026-05-22T09:37:52Z Alison 570 Alison moved page [[Catagóir:Acadadóirí Ollscoil Dhún Éideann]] to [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil Dhún Éideann]] without leaving a redirect: Mílitriú 1300654 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Acadóirí ó Dhún Éideann]] [[Catagóir:Acadóirí de réir ollscoile nó coláiste in Albain]] [[Catagóir:Daoine a bhaineann le hOllscoil Dhún Éideann]] f4lx7tzt5jfhgz2bl4niemzyrq9xgzd 4 124622 1314597 1304186 2026-05-21T17:55:37Z ~2026-30582-62 74412 1314597 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="opacity:0;position:absolute;">Vicipéid:Ambasáid}} <div style="text-align: center; margin: 0 0 0 0;"> <span style="letter-spacing: 0px; font-size: 3em; font-family: serif;">Ambasáid na Gaeilge</span> <div style="text-align: center; margin: 0 0 2.5em 0;"> <span style="letter-spacing: 0px; font-size: 2em; font-family: serif;">''the Embassy for the Irish Language''</span> </div> __NOTOC__<!---->__NOEDITSECTION__ <div style="display: flex; gap: 1em;"> <div style="flex: 1; text-align: center; width: ; border: solid 1px green"><div style="color: white; background-color: green; font-size: 175%; line-height: 115%; padding: .25cm">Welcome to the Irish Language Wikipedia Embassy!</div> <div style="margin: .25cm"> <big>This is the '''[[embassy]] of Irish Language Wikipedia''' — a place available to [[Vicipéideoir|Wikipedians]] for coordinating between versions of our [[ciclipéid|encyclopedia]] across the various [[teanga|languages]].</big> ---- Wikipedia is a multilingual project, with versions already existing in [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_Wikipedia many languages], with great work underway and much still to be done. '''''Wikipedia Embassy''''' was created as a place of reference and meeting — a place where messages can be received regarding problems, and where the development of Irish Language Wikipedia can be discussed. === Ambassadors === A Wikipedia ambassador should keep an eye on the '''''Embassy''''' page and respond to questions and problems that arise on that page. </div> </div> <div style="flex: 1; text-align: center; width: ; border: solid 1px orange"><div style="color: white; background-color: orange; font-size: 175%; line-height: 115%; padding: .25cm">Fáilte go hAmbasáid Vicipéid na Gaeilge!</div> <div style="margin: .25cm"> <big>Is í seo '''[[ambasáid]] Vicipéid na Gaeilge''' — áit ar fáil do [[Vicipéideoir|Vicipéideoirí]] chun comhordú a dhéanamh idir leaganacha ár [[ciclipéid|ciclipéide]] sna [[teanga|teangacha]] éagsúla.</big> ---- Is tionscadal ilteangach é Vicipéid, le leaganacha ann cheana féin i [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:International_Wikipedia go leor teangacha], le hobair mhór ar siúl agus go leor fós le déanamh. Cruthaíodh '''''Ambasáid Vicipéid''''' mar áit tagartha agus cruinnithe — áit ar féidir teachtaireachtaí a fháil maidir le fadhbanna, agus forbairt Vicipéid i nGaeilge a phlé. === Ambasadóirí === Ba cheart d'ambasadóir Vicipéid súil a choinneáil ar leathanach na h''Ambasáide'' agus freagairt do cheisteanna agus fadhbanna a thagann chun cinn ar an leathanach sin. </div> </div></div> <div style="text-align: left; margin: 1.5em"> To get in touch with the '''''Irish Language Wikipedia Ambassadors''''', visit their personal pages below. Chun teagmháil a dhéanamh leis na '''''hAmbasadóirí Vicipéid i nGaeilge''''', tabhair cuairt ar a leathanaigh phearsanta: *[[User:Chat-qui-Aboie|Chat-qui-Aboie]] *[[User:Meabhar|Meabhar]] *[[User:Alison|Alison]] </div> c1odcs7z3f4yaxfd3rrvyi219v9axm2 2 124967 1314578 1314193 2026-05-21T16:29:05Z Marcas.oduinn 33120 /* Ceanntásc */ 1314578 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == * [[Cecile O'Rahilly]]=[[Sisile Ní Rathaille]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ mg48gwqppikk3240ngb8x7pahp93ohd 0 126162 1314652 1313136 2026-05-22T09:58:35Z Alison 570 ++ 1314652 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scoláire agus bean léinn Éireannach is ea '''Máirín Ní Dhonnchadha'''.<ref name=portraidi /> Ollamh le Sean- agus Meán-Ghaeilge agus Teangeolaíocht Cheilteach ag [[Ollscoil na Gaillimhe]] is ea í. Bhain Ní Dhonnchadha céim [[Baitsiléir Ealaíon]] amach le [[Léann Ceilteach]] ó {{h|Coláiste na hOllscoile, Corcaigh}}, agus céim [[Máistir Ealaíon]] agus [[Céim dochtúra|Céim Dochtúra]] le [[Sean-Ghaeilge]] agus [[Meán-Ghaeilge]] ó Chorcaigh, [[Jesus College, Oxford]], agus Scoil an Léinn Cheiltigh ag [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. Bhí Ní Dhonnchadha ina Leaseagarthóir leis an bhFoclóir na Nua-Ghaeilge ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]; léachtóir le Gaeilge leis an [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|gColáiste Ollscoile, BÁC]] agus [[Coláiste na Tríonóide]]; agus Leasollamh ag Scoil an Léinn Cheiltigh, IALBÁC.<ref>{{cite web|url=http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/|title=Humanities - NUI Galway|website=www.nuigalway.ie}}</ref>. Tá sí ag múineadh i nGaillimh ón mbliain 1996 i leith. Ó thaobh a cuid oibre féin de, tá suim aici sa Ghaeilge agus a litríocht, idir meán- agus nua-aoiseach. Bhí sí ina chomh-eagarthóir ar ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'' sa bhliain 2002. == Leabharliosta roghnaithe == * Athbhreithniú ar J.M. Blázquez, ''Religiones Prerromanas'' (Maidrid 1983) * "Faoi Thuairim na Deorantachta (Aistriúchán de Joep Leerssen, 'Celebrating the Unfamiliar')" in ''Nua-Léamha'', Baile Átha Cliath, 1996 * ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'', 2002. * "A note on Early Irish terms for 'blue'": iarthéacs le ''A paler shade of blue: the symbology of glass beads in early medieval Ireland'', le Mags Mannion, Oxford, 2017. == Naisc sheachtracha == * [http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (nuigalway.ie) * [http://codecs.vanhamel.nl/Ní_Dhonnchadha_(Máirín) Máirín Ní Dhonnchadha] (vanhamel.nl) * [http://www.nui.ie/college/docs/citations/2003/rodgers.pdf nui.ie]{{nasc briste|date=Bealtaine 2026}} * [https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (portraidi.ie) == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=portraidi>{{lua idirlín| url = https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ | teideal = Máirín Ní Dhonnchadha | work = portraidi.ie | dátarochtana = 14 Bealtaine 2026}}</ref>}} {{DEFAULTSORT:Dhonnchadha, Máirín}} [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]] [[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]] fdahz1fl1yl7k1vgwjhfakc103nixn2 1314653 1314652 2026-05-22T10:13:08Z Alison 570 Fix 1314653 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scoláire agus bean léinn Éireannach is ea '''Máirín Ní Dhonnchadha'''.<ref name=portraidi /> Ollamh le Sean- agus Meán-Ghaeilge agus Teangeolaíocht Cheilteach ag [[Ollscoil na Gaillimhe]] is ea í. Bhain Ní Dhonnchadha céim [[Baitsiléir Ealaíon]] amach le [[Léann Ceilteach]] ó {{h|Coláiste na hOllscoile, Corcaigh}}, agus céim [[Máistir Ealaíon]] agus [[Céim dochtúra|Céim Dochtúra]] le [[Sean-Ghaeilge]] agus [[Meán-Ghaeilge]] ó Chorcaigh, [[Jesus College, Oxford]], agus Scoil an Léinn Cheiltigh ag [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. Bhí Ní Dhonnchadha ina Leaseagarthóir leis an bhFoclóir na Nua-Ghaeilge ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]; léachtóir le Gaeilge leis an [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|gColáiste Ollscoile, BÁC]] agus [[Coláiste na Tríonóide]]; agus Leasollamh ag Scoil an Léinn Cheiltigh, IALBÁC.<ref>{{cite web|url=http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/|teideal=Humanities - NUI Galway|website=www.nuigalway.ie}}</ref>. Tá sí ag múineadh i nGaillimh ón mbliain 1996 i leith. Ó thaobh a cuid oibre féin de, tá suim aici sa Ghaeilge agus a litríocht, idir meán- agus nua-aoiseach. Bhí sí ina chomh-eagarthóir ar ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'' sa bhliain 2002. == Leabharliosta roghnaithe == * Athbhreithniú ar J.M. Blázquez, ''Religiones Prerromanas'' (Maidrid 1983) * "Faoi Thuairim na Deorantachta (Aistriúchán de Joep Leerssen, 'Celebrating the Unfamiliar')" in ''Nua-Léamha'', Baile Átha Cliath, 1996 * ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'', 2002. * "A note on Early Irish terms for 'blue'": iarthéacs le ''A paler shade of blue: the symbology of glass beads in early medieval Ireland'', le Mags Mannion, Oxford, 2017. == Naisc sheachtracha == * [http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (nuigalway.ie) * [http://codecs.vanhamel.nl/Ní_Dhonnchadha_(Máirín) Máirín Ní Dhonnchadha] (vanhamel.nl) * [http://www.nui.ie/college/docs/citations/2003/rodgers.pdf nui.ie]{{nasc briste|date=Bealtaine 2026}} * [https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (portraidi.ie) == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=portraidi>{{lua idirlín| url = https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ | teideal = Máirín Ní Dhonnchadha | work = portraidi.ie | dátarochtana = 14 Bealtaine 2026}}</ref>}} {{DEFAULTSORT:Dhonnchadha, Máirín}} [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]] [[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]] sx4hfbi2x909oajlcwe3attj2u78xjh 0 126166 1314633 1313132 2026-05-22T09:22:06Z Alison 570 ++ 1314633 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Státseirbhíseach agus scoláire Gaeilge ba ea '''Séamus Ó Caoimh''' ({{Lang-en|James George O'Keeffe}}) (1865–1937).<ref name=ainm /> Rugadh é i m[[Baile an Tobair]], [[Contae Chorcaí]] ar an 21 Aibreán 1865. Cuireadh oideachas air i g[[Coláiste na Carraige Duibhe]], Áth Cliath. D'oibrigh sé mar chuntasóir i nOifig an Chogaidh sa Bhreatain. Bhí an spéis aige i rincí Gaelacha. Bhí sé ina bhall den [[Irish Literary Society]] agus [[Conradh na Gaeilge]] ansiúd. Bhog sé go Baile Átha Cliath sa bhliain 1902. Bhí sé ina chisteoir do roinnt eagraíochtaí Gaeilge. Le linn an Chogaidh Mhóir, bhí sé ina ionadaí airgeadais san Stáit Aontaithe agus i gCeanada. Bronnadh CBE air sa bhliain 1926. D'fhoilsigh sé ''A Handbook of Irish Dances'' le hArt Ó Briain.<ref name=itma /> Bhí sé ina eagarthóir ar ''Buile Suibhne''<ref name=celt /> agus ''Táin Bó Cuailgne from the Yellow Book of Lecan''.<ref name=mwb /> Bhí sé ina chomheagarthóir ar ''Anecdota from Irish MSS''<ref name=ainm /> agus ar ''Irish Texts''.<ref name=texts /> Sa bhliain 1902, phós sé Elsie Millard bhí beirt chlainne acu. D'éag sé in áit chónaithe i Surrey ar an 6 Nollaig 1937. == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=ainm>{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=286 | teideal = O’KEEFFE, James George | work = ainm.ie | dátarochtana = 15-05-2026}}</ref> <ref name=itma>{{lua idirlín | url = https://www.itma.ie/texts/okeeffe/ | teideal = A Handbook of Irish Dances | work = [[Taisce Cheol Dúchais Éireann]] | dátarochtana = 15-05-2026}}</ref> <ref name=celt>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G302018/ | teideal = Buile Suibhne | work = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 15-05-2026}}</ref> <ref name=mwb>{{lua idirlín | url = https://www.mwbooks.ie/pages/books/405675/john-strachan-j-g-okeeffe-royal-irish-academy-james-george/tain-bo-cuailnge-from-the-yellow-book-of-lecan-with-variant-readings-from-the-lebor-na-huidre-edited | teideal = Táin bó Cuailnge : from the Yellow Book of Lecan : with variant readings from the Lebor na hUidre / edited by John Strachan and J. G. O'Keeffe | work = mwbooks.ie | dátarochtana = 15-05-2026}}</ref> <ref name=texts>{{lua idirlín | url = https://www.ucc.ie/en/media/academic/seanmeanghaeilge/cdi/texts/IrishTexts3.pdf | teideal = Irish Texts | work = ucc.ie | dátarochtana = 15-05-2026}}</ref> }} {{Rialú údaráis}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Caoimh, Séamas Ó}} [[Catagóir:Básanna i 1937]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1865]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Státseirbhísigh]] 1hi5m934n1gudu501q75bsybtf24qwk 1314634 1314633 2026-05-22T09:22:52Z Alison 570 Catagóir:Státseirbhísigh Éireannacha 1314634 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Státseirbhíseach agus scoláire Gaeilge ba ea '''Séamus Ó Caoimh''' ({{Lang-en|James George O'Keeffe}}) (1865–1937).<ref name=ainm /> Rugadh é i m[[Baile an Tobair]], [[Contae Chorcaí]] ar an 21 Aibreán 1865. Cuireadh oideachas air i g[[Coláiste na Carraige Duibhe]], Áth Cliath. D'oibrigh sé mar chuntasóir i nOifig an Chogaidh sa Bhreatain. Bhí an spéis aige i rincí Gaelacha. Bhí sé ina bhall den [[Irish Literary Society]] agus [[Conradh na Gaeilge]] ansiúd. Bhog sé go Baile Átha Cliath sa bhliain 1902. Bhí sé ina chisteoir do roinnt eagraíochtaí Gaeilge. Le linn an Chogaidh Mhóir, bhí sé ina ionadaí airgeadais san Stáit Aontaithe agus i gCeanada. Bronnadh CBE air sa bhliain 1926. D'fhoilsigh sé ''A Handbook of Irish Dances'' le hArt Ó Briain.<ref name=itma /> Bhí sé ina eagarthóir ar ''Buile Suibhne''<ref name=celt /> agus ''Táin Bó Cuailgne from the Yellow Book of Lecan''.<ref name=mwb /> Bhí sé ina chomheagarthóir ar ''Anecdota from Irish MSS''<ref name=ainm /> agus ar ''Irish Texts''.<ref name=texts /> Sa bhliain 1902, phós sé Elsie Millard bhí beirt chlainne acu. D'éag sé in áit chónaithe i Surrey ar an 6 Nollaig 1937. == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=ainm>{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=286 | teideal = O’KEEFFE, James George | work = ainm.ie | dátarochtana = 15-05-2026}}</ref> <ref name=itma>{{lua idirlín | url = https://www.itma.ie/texts/okeeffe/ | teideal = A Handbook of Irish Dances | work = [[Taisce Cheol Dúchais Éireann]] | dátarochtana = 15-05-2026}}</ref> <ref name=celt>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G302018/ | teideal = Buile Suibhne | work = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 15-05-2026}}</ref> <ref name=mwb>{{lua idirlín | url = https://www.mwbooks.ie/pages/books/405675/john-strachan-j-g-okeeffe-royal-irish-academy-james-george/tain-bo-cuailnge-from-the-yellow-book-of-lecan-with-variant-readings-from-the-lebor-na-huidre-edited | teideal = Táin bó Cuailnge : from the Yellow Book of Lecan : with variant readings from the Lebor na hUidre / edited by John Strachan and J. G. O'Keeffe | work = mwbooks.ie | dátarochtana = 15-05-2026}}</ref> <ref name=texts>{{lua idirlín | url = https://www.ucc.ie/en/media/academic/seanmeanghaeilge/cdi/texts/IrishTexts3.pdf | teideal = Irish Texts | work = ucc.ie | dátarochtana = 15-05-2026}}</ref> }} {{Rialú údaráis}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Caoimh, Séamas Ó}} [[Catagóir:Básanna i 1937]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1865]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Státseirbhísigh Éireannacha]] qpnv5tzmw41a99esjtz8f0db09nbcwj 0 126308 1314592 1314479 2026-05-21T17:24:45Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) */ 1314592 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Is clár teilifíse é '''Power Rangers sa Spás''' a craoladh ar [[TG4]]. == Guthanna agus Criú == * [[Carmel Stephens]] * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # As Áit ar Bith: Cuid a hAon (1 Deireadh Fómhair 1999) # An Foiche le Croí (22 Deireadh Fómhair 1999) # Fíorghorm chun tarrthála (3 Samhain 1999) # Ionradh an Athraitheora Coirp (5 Samhain 1999) # Rún an Loicéid (26 Samhain 1999) # Rangers imithe psycho (8 Nollaig 1999) # Scoilt sna Rangers (13 Nollaig 1999) # An Namhaid Laistigh (20 Nollaig 1999) # Taibhsí sa Mheaisín (24 Nollaig 1999) # An Gréasán Do-threáite (9 Eanáir 2000) # Comhaireamh síos go dtí an Scriosadh: Cuid a Dó (17 Eanáir 2000) == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{Síol-sraitheanna teilifíse}} {{DEFAULTSORT:Power Rangers sa Spás}} [[Catagóir:Cartúin]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1998]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1998]] [[Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha]] [[Catagóir:Cláir TG4]] h0vy2de42tocp6rz4ow0f67c8mdeun2 1314606 1314592 2026-05-21T20:02:28Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) */ 1314606 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Is clár teilifíse é '''Power Rangers sa Spás''' a craoladh ar [[TG4]]. == Guthanna agus Criú == * [[Carmel Stephens]] * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # As Áit ar Bith: Cuid a hAon (1 Deireadh Fómhair 1999) # Bhlaosc shocked (8 Deireadh Fómhair 1999) # An Foiche le Croí (22 Deireadh Fómhair 1999) # Fíorghorm chun tarrthála (3 Samhain 1999) # Ionradh an Athraitheora Coirp (5 Samhain 1999) # Rún an Loicéid (26 Samhain 1999) # Rangers imithe psycho (8 Nollaig 1999) # Scoilt sna Rangers (13 Nollaig 1999) # An Namhaid Laistigh (20 Nollaig 1999) # Taibhsí sa Mheaisín (24 Nollaig 1999) # An Gréasán Do-threáite (9 Eanáir 2000) # Comhaireamh síos go dtí an Scriosadh: Cuid a Dó (17 Eanáir 2000) == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{Síol-sraitheanna teilifíse}} {{DEFAULTSORT:Power Rangers sa Spás}} [[Catagóir:Cartúin]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1998]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1998]] [[Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha]] [[Catagóir:Cláir TG4]] n23553u3h3mt3mzelnh4x2c8nsww5nt 0 126449 1314586 1314338 2026-05-21T17:10:34Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) */ 1314586 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Maistini Beaga a craoladh ar TG4. == Carachtair == * Sulc Sue: Is cailín beag í a bhfuil fadhb aici le bheith míshásta agus míshásta an chuid is mó den am, agus sin an fáth a bhfuil a leasainm uirthi. Bíonn Sue i gcónaí ag gníomhú mar dhuine míshásta. Ní féidir fiú leis na rudaí is greannmhaire, is spreagúla agus is siamsúla í a spreagadh, agus is minic a bhíonn sí ag cogarnaíl go bhfuil fuath aici don rud atá sí ar tí a dhéanamh, fiú ag glaoch "amaideach" orthu. Is iad a tuismitheoirí a mhalairt ar fad. Is cailín bándearg í Sue le gruaig fhionn, a chaitheann léine dhearg, sciorta bándearg-corcra, stocaí bána agus bróga dearga. Ceanglaíonn sí a cuid gruaige le bobbailí dearga. Tá gruaig ghearr fionn dorcha ar mhamaí Sue, agus caitheann sí léine bán, veist gorm le muinchille fada, jeans gearrtha buataisí gorma, agus bróga bána. Tá gruaig dhonn dorcha ar Mervin, agus caitheann sé léine mauve, brístí liatha, agus bróga donn. * Wesley leathan dúiseacht: Is buachaill dubh Sasanach é nach bhfuil ag dul a chodladh. Tá droch-nós ag Wesley fanacht ina dhúiseacht ar feadh na hoíche, agus déanfaidh sé aon rud le gan dul a chodladh, fiú nuair a bhíonn sé in am dó é sin a dhéanamh. Tá craiceann dorcha, gruaig dhubh, agus málaí súl le feiceáil ar Wesley. Is éard atá ina chuid éadaí codlata ná pitseámaí stríocacha gorma agus bána. Is éard atá ina chulaith ócáideach ná seaicéad cabhlaigh le coiléar gorm éadrom, brístí buí, agus bróga donn-dearga. Tá craiceann dorcha ar mháthair Wesley, cosúil lena fear céile agus a mac, agus tá gruaig ghearr dhubh biorach uirthi. Tá lipstick bándearg, cluaise gorma, barr glas éadrom le frainsí oráiste, luiteoga donna, muince gorma, agus bróga buí uirthi. Tá George maol, agus is gnách go bhfeictear é ag caitheamh geansaí rith dearg, brístí glasa, agus bróga reatha gorma. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # An Sulch Mór (24 Aibreán 2000) # Pioc agus Measc (1 Bealtaine 2000) # Áit do Chách (12 Bealtaine 2000) # Buartha Amaideach (22 Bealtaine 2000) # Brón milis dá leithéid (26 Bealtaine 2000) # Ionsaí na nGáire (6 Meitheamh 2000) # Craiceann imní (18 Meitheamh 2000) [[Catagóir:Cartúin]] oj8iq3dj9n586nx0mmc091l6g8p7rpa 1314588 1314586 2026-05-21T17:12:29Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) */ 1314588 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Maistini Beaga a craoladh ar TG4. == Carachtair == * Sulc Sue: Is cailín beag í a bhfuil fadhb aici le bheith míshásta agus míshásta an chuid is mó den am, agus sin an fáth a bhfuil a leasainm uirthi. Bíonn Sue i gcónaí ag gníomhú mar dhuine míshásta. Ní féidir fiú leis na rudaí is greannmhaire, is spreagúla agus is siamsúla í a spreagadh, agus is minic a bhíonn sí ag cogarnaíl go bhfuil fuath aici don rud atá sí ar tí a dhéanamh, fiú ag glaoch "amaideach" orthu. Is iad a tuismitheoirí a mhalairt ar fad. Is cailín bándearg í Sue le gruaig fhionn, a chaitheann léine dhearg, sciorta bándearg-corcra, stocaí bána agus bróga dearga. Ceanglaíonn sí a cuid gruaige le bobbailí dearga. Tá gruaig ghearr fionn dorcha ar mhamaí Sue, agus caitheann sí léine bán, veist gorm le muinchille fada, jeans gearrtha buataisí gorma, agus bróga bána. Tá gruaig dhonn dorcha ar Mervin, agus caitheann sé léine mauve, brístí liatha, agus bróga donn. * Wesley leathan dúiseacht: Is buachaill dubh Sasanach é nach bhfuil ag dul a chodladh. Tá droch-nós ag Wesley fanacht ina dhúiseacht ar feadh na hoíche, agus déanfaidh sé aon rud le gan dul a chodladh, fiú nuair a bhíonn sé in am dó é sin a dhéanamh. Tá craiceann dorcha, gruaig dhubh, agus málaí súl le feiceáil ar Wesley. Is éard atá ina chuid éadaí codlata ná pitseámaí stríocacha gorma agus bána. Is éard atá ina chulaith ócáideach ná seaicéad cabhlaigh le coiléar gorm éadrom, brístí buí, agus bróga donn-dearga. Tá craiceann dorcha ar mháthair Wesley, cosúil lena fear céile agus a mac, agus tá gruaig ghearr dhubh biorach uirthi. Tá lipstick bándearg, cluaise gorma, barr glas éadrom le frainsí oráiste, luiteoga donna, muince gorma, agus bróga buí uirthi. Tá George maol, agus is gnách go bhfeictear é ag caitheamh geansaí rith dearg, brístí glasa, agus bróga reatha gorma. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # An Sulch Mór (24 Aibreán 2000) # Pioc agus Measc (1 Bealtaine 2000) # Áit do Chách (12 Bealtaine 2000) # Buartha Amaideach (22 Bealtaine 2000) # Brón milis dá leithéid (26 Bealtaine 2000) # Ionsaí na nGáire (6 Meitheamh 2000) # Riamh Ró-dhéanach (12 Meitheamh 2000) # Craiceann imní (18 Meitheamh 2000) [[Catagóir:Cartúin]] 9xt8i0m433qllej9nlb1zh7mqtq0z7c 1314603 1314588 2026-05-21T19:51:53Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) */ 1314603 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Maistini Beaga a craoladh ar TG4. == Carachtair == * Sulc Sue: Is cailín beag í a bhfuil fadhb aici le bheith míshásta agus míshásta an chuid is mó den am, agus sin an fáth a bhfuil a leasainm uirthi. Bíonn Sue i gcónaí ag gníomhú mar dhuine míshásta. Ní féidir fiú leis na rudaí is greannmhaire, is spreagúla agus is siamsúla í a spreagadh, agus is minic a bhíonn sí ag cogarnaíl go bhfuil fuath aici don rud atá sí ar tí a dhéanamh, fiú ag glaoch "amaideach" orthu. Is iad a tuismitheoirí a mhalairt ar fad. Is cailín bándearg í Sue le gruaig fhionn, a chaitheann léine dhearg, sciorta bándearg-corcra, stocaí bána agus bróga dearga. Ceanglaíonn sí a cuid gruaige le bobbailí dearga. Tá gruaig ghearr fionn dorcha ar mhamaí Sue, agus caitheann sí léine bán, veist gorm le muinchille fada, jeans gearrtha buataisí gorma, agus bróga bána. Tá gruaig dhonn dorcha ar Mervin, agus caitheann sé léine mauve, brístí liatha, agus bróga donn. * Wesley leathan dúiseacht: Is buachaill dubh Sasanach é nach bhfuil ag dul a chodladh. Tá droch-nós ag Wesley fanacht ina dhúiseacht ar feadh na hoíche, agus déanfaidh sé aon rud le gan dul a chodladh, fiú nuair a bhíonn sé in am dó é sin a dhéanamh. Tá craiceann dorcha, gruaig dhubh, agus málaí súl le feiceáil ar Wesley. Is éard atá ina chuid éadaí codlata ná pitseámaí stríocacha gorma agus bána. Is éard atá ina chulaith ócáideach ná seaicéad cabhlaigh le coiléar gorm éadrom, brístí buí, agus bróga donn-dearga. Tá craiceann dorcha ar mháthair Wesley, cosúil lena fear céile agus a mac, agus tá gruaig ghearr dhubh biorach uirthi. Tá lipstick bándearg, cluaise gorma, barr glas éadrom le frainsí oráiste, luiteoga donna, muince gorma, agus bróga buí uirthi. Tá George maol, agus is gnách go bhfeictear é ag caitheamh geansaí rith dearg, brístí glasa, agus bróga reatha gorma. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # An Sulch Mór (24 Aibreán 2000) # Pioc agus Measc (1 Bealtaine 2000) # Áit do Chách (12 Bealtaine 2000) # Buartha Amaideach (22 Bealtaine 2000) # Brón milis dá leithéid (26 Bealtaine 2000) # Ionsaí na nGáire (6 Meitheamh 2000) # Riamh Ró-dhéanach (12 Meitheamh 2000) # Craiceann imní (18 Meitheamh 2000) # Déan anois é! (21 Meitheamh 2000) [[Catagóir:Cartúin]] qxh3w20wjsp6n5iuymaze4ihslhc7tg 0 126451 1314607 1314424 2026-05-21T20:06:05Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) */ 1314607 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Freaky Stories a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # Freastalaí Balbh/Bagáiste/Mama Mia/Jaxx sa Bhosca (1 Bealtaine 2000) # An Bhean Bláthanna/An Leabharchoimeádaí/Guth Ón Taobh Istigh/Scéal na Muice (3 Bealtaine 2000) # Murray agus na Francaigh/Sábháilte sa Bhaile/An ​​Bronntanas/Síoróip Mhailpe (5 Bealtaine 2000) # Bosca Lóin Goidte/Suíocháin sa Chéad Sraith/An Duine ag Imeacht/Fear Marbh ag Siúl (9 Bealtaine 2000) # Príomhoide an Dhorn Iarainn/Réimse na Síolta/Gáire Deireanach/An Osgood Neamhbhásmhar (16 Bealtaine 2000) # An Fear a Roghnaigh a Inchinn/An Cheist Mhór/Smelly Kelly/Téigh agus Faigh Rud Éigin le Déanamh, a Pháiste! (22 Bealtaine 2000) # Ag an Sorcas/An Géineas/Cén Cailleach í Cé acu?/Teagmhas Loch Nis (30 Bealtaine 2000) [[Catagóir:Cartúin]] 30cdf4esd4zfugc7sghtptpuun8xmae 0 126452 1314583 1314337 2026-05-21T17:06:45Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) */ 1314583 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Scéalta na Draguin a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) == # Dragain Sneachta (1 Bealtaine 2000) # An Léim Bean express (11 Meitheamh 2000) # Priontaí Frog (18 Meitheamh 2000) # Tumann Zak (25 Meitheamh 2000) # Feiceann Ord an Solas (9 Iúil 2000) [[Catagóir:Cartúin]] nqtj5xsfbvd5a61yq03pdp859mw317b 0 126453 1314590 1314471 2026-05-21T17:16:37Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) */ 1314590 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Rainbow Fish a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) == # Tionscadal Rainbow Fish (10 Bealtaine 2000) # Iasc Oibre (12 Bealtaine 2000) # Ridirí an Tábla Corail (22 Bealtaine 2000) # Go mbuafaidh an t-iasc is fearr (26 Bealtaine 2000) # Gabháil éisc an Ghorm (29 Bealtaine 2000) # Buille faoi thuairim cé atá ag teacht chuig dinnéar (31 Bealtaine 2000) # Teastaíonn eite chabhrach ó Fhileog na Mara (11 Meitheamh 2000) # Cluiche Cailín (12 Meitheamh 2000) # Chomper, Máistir-Aisteoirí (18 Meitheamh 2000) [[Catagóir:Cartúin]] 6pdtut76lnjv6dvgdqa5ej8d3c0n91r 1314591 1314590 2026-05-21T17:19:15Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) */ 1314591 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Rainbow Fish a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) == # Tionscadal Rainbow Fish (10 Bealtaine 2000) # Iasc Oibre (12 Bealtaine 2000) # Ridirí an Tábla Corail (22 Bealtaine 2000) # Go mbuafaidh an t-iasc is fearr (26 Bealtaine 2000) # Gabháil éisc an Ghorm (29 Bealtaine 2000) # Buille faoi thuairim cé atá ag teacht chuig dinnéar (31 Bealtaine 2000) # Lán-Mara Meánlae (9 Meitheamh 2000) # Teastaíonn eite chabhrach ó Fhileog na Mara (11 Meitheamh 2000) # Cluiche Cailín (12 Meitheamh 2000) # Chomper, Máistir-Aisteoirí (18 Meitheamh 2000) [[Catagóir:Cartúin]] 9hea1i7g0o8k8mdv9psd7qaropprtf2 1314604 1314591 2026-05-21T19:55:41Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) */ 1314604 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Rainbow Fish a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) == # Tionscadal Rainbow Fish (10 Bealtaine 2000) # Iasc Oibre (12 Bealtaine 2000) # Ridirí an Tábla Corail (22 Bealtaine 2000) # Go mbuafaidh an t-iasc is fearr (26 Bealtaine 2000) # Gabháil éisc an Ghorm (29 Bealtaine 2000) # Buille faoi thuairim cé atá ag teacht chuig dinnéar (31 Bealtaine 2000) # Lán-Mara Meánlae (9 Meitheamh 2000) # Teastaíonn eite chabhrach ó Fhileog na Mara (11 Meitheamh 2000) # Cluiche Cailín (12 Meitheamh 2000) # Chomper, Máistir-Aisteoirí (18 Meitheamh 2000) # An Laethanta Saoire (21 Meitheamh 2000) [[Catagóir:Cartúin]] 7lteeqs9pp3y2ldscomiwiy9amn96ht 1314605 1314604 2026-05-21T19:57:38Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) */ 1314605 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Rainbow Fish a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) == # Tionscadal Rainbow Fish (10 Bealtaine 2000) # Iasc Oibre (12 Bealtaine 2000) # Ridirí an Tábla Corail (22 Bealtaine 2000) # Go mbuafaidh an t-iasc is fearr (26 Bealtaine 2000) # Gabháil éisc an Ghorm (29 Bealtaine 2000) # Buille faoi thuairim cé atá ag teacht chuig dinnéar (31 Bealtaine 2000) # Lán-Mara Meánlae (9 Meitheamh 2000) # Teastaíonn eite chabhrach ó Fhileog na Mara (11 Meitheamh 2000) # Cluiche Cailín (12 Meitheamh 2000) # Chomper, Máistir-Aisteoirí (18 Meitheamh 2000) # Fógra Díbeartha (20 Meitheamh 2000) # An Laethanta Saoire (21 Meitheamh 2000) [[Catagóir:Cartúin]] i7sp8816rdeepf5bje3se1uyr5sagpk 0 126454 1314593 1314482 2026-05-21T17:26:56Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) */ 1314593 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Twipsy a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Treo dubála: [[Caitrona Ni Mhurchu]] * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) == # An chéad eireaball cibear (20 Aibreán 2000) # Lig dúinn Siamsaíocht a thabhairt duit (24 Aibreán 2000) # Teachtairí Praiseach Suas (28 Aibreán 2000) # Drochchomhairle (24 Bealtaine 2000) # Aimsir Chaite (8 Meitheamh 2000) # Lá Breoite (11 Meitheamh 2000) # Theastaigh iarsma (18 Meitheamh 2000) [[Catagóir:Cartúin]] d70vu4kf8o4bz4yi1si037iygfchkzg 1314609 1314593 2026-05-21T20:10:33Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) */ 1314609 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Twipsy a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Treo dubála: [[Caitrona Ni Mhurchu]] * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) == # An chéad eireaball cibear (20 Aibreán 2000) # Lig dúinn Siamsaíocht a thabhairt duit (24 Aibreán 2000) # Teachtairí Praiseach Suas (28 Aibreán 2000) # Cás an Taosráin ar Iarraidh (9 Bealtaine 2000) # Drochchomhairle (24 Bealtaine 2000) # Aimsir Chaite (8 Meitheamh 2000) # Lá Breoite (11 Meitheamh 2000) # Theastaigh iarsma (18 Meitheamh 2000) [[Catagóir:Cartúin]] cdibz2wx4h0w02o6ukbfqdeohww2dav 0 126456 1314595 1314483 2026-05-21T17:31:08Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) */ 1314595 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Thuas san Ailear a craoladh ar TG4. == Carachtair == * Procar * Weiser == Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) == # Athraíonn ádh Procar. # Dearbhaíonn Weiser a chreideamh gur braon é an droch-ádh. # Tugann cara Weiser cuairt. # Stopann Weiser ag breathnú ar an teilifís. # Tá Weiser trua. # Is comhairle mhaith í "Coinnigh do theanga". # Is deacair an saol a thuiscint. [[Catagóir:Cartúin]] t8hyvqbg9856bys4lmxgou49nqr5l5n 1314610 1314595 2026-05-21T20:15:23Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) */ 1314610 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Thuas san Ailear a craoladh ar TG4. == Carachtair == * Procar * Weiser == Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) == # Athraíonn ádh Procar. # Dearbhaíonn Weiser a chreideamh gur braon é an droch-ádh. # Tugann cara Weiser cuairt. # Stopann Weiser ag breathnú ar an teilifís. # Tá Weiser trua. # Nochtann Weiser stríoc leisciúil. # Is comhairle mhaith í "Coinnigh do theanga". # Is deacair an saol a thuiscint. [[Catagóir:Cartúin]] 5bhkswbqicb4roh1ytu2azcwgt2wf4w 0 126479 1314611 1314309 2026-05-21T22:05:29Z TGcoa 21229 1314611 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Louella Parsons and June Allyson, 1946.jpg|mion|250x250px|ag cogarnaíl (Louella Parsons agus June Allyson, 1946)]] Ardán sóisialta agus aip do phobal na Gaeilge ar líne is ea '''Cogar'''. Bunaíodh é i mí Aibreáin 2026. Bíonn úsáideoirí ag "cogarnaíl"<ref>nó ag cogarnach</ref> agus ag "athchogarnaíl" ar 'Cogar'; is féidir scríobh, postáil, comhrá a dhéanamh le daoine, pobail a aimsiú agus go leor eile a dhéanamh. Spreagann sé comhráite bríocha, nascanna domhanda, agus úsáid laethúil na teanga — in Éirinn agus i gcéin. Tá Cogar ar fáil ar an App Store agus ar Google Play.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cogar-ardan-soisialta-ur-do-phobal-na-gaeilge-beo-ar-line/|teideal=‘Cogar’ – ardán sóisialta úr do phobal na Gaeilge beo ar líne|údar=Darren Ó Dubhgáin|dáta=19 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-19}}</ref> Tá Cogar á fhorbairt ag Cogar Teicneolaíochta Teoranta le ceadúnas bogearraí agus táirgí ón chomhlacht ‘Busy Little Pixles’. Is é Ronán Ó Laoire, Cruthaitheoir Cogar, an t-aon duine atá páirteach sa tionscadal in 2026. Thosaigh sé an tionscadal in 2025 mar go raibh sé ag iarraidh an dá ábhar is mó a bhfuil grá aige dóibh, an Ghaeilge agus cúrsaí forbartha ar líne, a thabhairt le chéile in aon áit amháin. Tá sé mar sprioc ag an chomhlacht ‘Busy Little Pixels’<ref>{{Lua idirlín|url=https://busylittlepixels.com/|teideal=Busy Little Pixels {{!}} Creating innovative digital solutions with passion, precision...and a little touch of magic.|údar=Ronan O'Leary|language=ga|work=Busy Little Pixels|dátarochtana=2026-05-19}}</ref> teicneolaíocht a thógáil do theangacha mionlaigh, do theangacha atá faoi ghannionadaíocht, agus do theangacha nach mbíonn spás ceart acu i saol digiteach an lae inniu.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[X (líonra sóisialta)|X]], [[Facebook]], [[Bluesky]], [[Mastodon (bogearraí)|Mastodon]] ... == Naisc sheachtracha == * [https://busylittlepixels.com/ga Busy Little Pixels] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Twitter]] [[Catagóir:Meáin shóisialta]] [[Catagóir:Aipeanna Gaeilge]] lt2k9awh83pdtbwi5w909eo4gxa2317 2 126489 1314538 2026-05-21T14:34:43Z Labhandar 74374 Mion eagar- leathanach úsáideora 1314538 wikitext text/x-wiki Haigh, tá mé i mo bhall de Phobal Éireann Wikimedia agus oibrím dóibh freisin, ach seo é mo leathanach Vicipéide pearsanta. Mo leathanach oibre: [[Úsáideoir:Lára Nuinseann]] rtc073g21c07ndufqn1esh1m031kbia 0 126490 1314581 2026-05-21T16:44:14Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1271576503|United Irish League]]" 1314581 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:William_O'Brien.jpg|deas|mion|289x289px|William O'Brien, bunaitheoir Léig na nÉireannach Aontaithe<br /><br /><br /><br /> Sraith Aontaithe na hÉireann.]] Ba pháirtí polaitiúil [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] in Éirinn é Léig na nÉireannach Aontaithe ( LÉA ), a seoladh ar an 23 Eanáir 1898 leis an mana ''"The Land for the People".'' {{Sfn|O'Brien|1976}} Bhí a chuspóir le bheith bainte amach trí chorraíl faoi chúrsaí talún agus leasú chóras na talún, trí iachall a chur ar fheirmeoirí''.'' féaránacha a gcuid tailte a ghéilleadh lena n-athdháileadh i measc na bhfeirmeoirí tionóntacha beaga. Bunaithe agus tosaithe i [[Cathair na Mart|gCathair na Mart, Contae Mhaigh Eo]] ag [[William O'Brien]], fuair an léig tacaíocht ó [[Michael Davitt (feachtasóir)|Mhícheál Ó Dáithí]], Teachta Parlaiminte (TP), [[John Dillon]] TP a scríobh a bhunreacht, Timothy Harrington TP, John O'Connor Power T P agus cléir Chaitliceach an cheantair. <ref>Miller, David W.: ''Church, State and Nation in Ireland 1898–1921'' pp.19–28, Gill & Macmillan (1973) {{ISBN|0-7171-0645-4}}</ref> Faoin mbliain 1900 bhí sí méadaithe le go mbeadh 462 craobh ag déanamh ionadaíochta uirthi i gcúig chontae is fiche. [[Catagóir:Athriar talúntais in Éirinn]] 6hjq91xci6234g7wq3irvx27zh6sswu 1314582 1314581 2026-05-21T17:02:27Z Ériugena 188 1314582 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:William_O'Brien.jpg|deas|mion|289x289px|William O'Brien, bunaitheoir Léig na nÉireannach Aontaithe]] Ba pháirtí polaitiúil [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] in Éirinn é '''Léig na nÉireannach Aontaithe''' ( '''LÉA''' ), a seoladh ar an 23 Eanáir 1898 leis an mana ''"The Land for the People".'' {{Sfn|O'Brien|1976}} Bhí a chuspóir le bheith bainte amach trí chorraíl faoi chúrsaí talún agus leasú chóras na talún, trí iachall a chur ar fheirmeoirí féaránacha a gcuid tailte a ghéilleadh lena n-athdháileadh i measc na bhfeirmeoirí tionóntacha beaga. Bunaithe agus tosaithe i [[Cathair na Mart|gCathair na Mart, Contae Mhaigh Eo]] ag [[William O'Brien]], fuair an léig tacaíocht ón dTeachta Parlaiminte (TP) [[Michael Davitt (feachtasóir)|Mhícheál Ó Dáithí]], [[John Dillon]] TP a scríobh a bhunreacht, Timothy Harrington TP, John O'Connor Power TP, agus cléir Chaitliceach an cheantair. <ref>Miller, David W.: ''Church, State and Nation in Ireland 1898–1921'' pp.19–28, Gill & Macmillan (1973) {{ISBN|0-7171-0645-4}}</ref> Faoin mbliain 1900 bhí sí méadaithe le go mbeadh 462 craobh ag déanamh ionadaíochta uirthi i gcúig chontae is fiche. ==Tagairtí== [[Catagóir:Léig na nÉireannach Aontaithen |Léig na nÉireannach Aontaithen ]] [[Catagóir:Bunaíochtaí in Éirinn 1898 ]] [[Catagóir:Díbhunuithe in Éirinn 1920idí ]] [[Catagóir:Páirtithe talmhaíochta in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe polaitiúla éagtha in Éirinn]] [[Catagóir:Stair na hÉireann (1801 -1923)]] [[Catagóir:Scéim athdháilte talún in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1898]] m39cs4a33vi96gs2nasqrpbuk3me1o2 1314584 1314582 2026-05-21T17:08:04Z Ériugena 188 1314584 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:William_O'Brien.jpg|deas|mion|289x289px|[[William O'Brien|William O'Brien,]] bunaitheoir Léig na nÉireannach Aontaithe]] Ba pháirtí polaitiúil [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] in Éirinn é '''Léig na nÉireannach Aontaithe''' ( '''LÉA''' ), a seoladh ar an 23 Eanáir 1898 leis an mana ''"The Land for the People".'' {{Sfn|O'Brien|1976}} Bhí a chuspóir le bheith bainte amach trí chorraíl faoi chúrsaí talún agus leasú chóras na talún, trí iachall a chur ar fheirmeoirí [[Féarthalamh|féaránacha]] a gcuid tailte a ghéilleadh lena n-athdháileadh i measc na bhfeirmeoirí tionóntacha beaga. Bunaithe agus tosaithe i [[Cathair na Mart|gCathair na Mart, Contae Mhaigh Eo]] ag [[William O'Brien]], fuair an léig tacaíocht ón dTeachta Parlaiminte (TP) [[Michael Davitt (feachtasóir)|Mhícheál Ó Dáithí]], [[John Dillon]] TP a scríobh a bhunreacht, Timothy Harrington TP, John O'Connor Power TP, agus cléir Chaitliceach an cheantair. <ref>Miller, David W.: ''Church, State and Nation in Ireland 1898–1921'' pp.19–28, Gill & Macmillan (1973) {{ISBN|0-7171-0645-4}}</ref> Faoin mbliain 1900 bhí sí méadaithe le go mbeadh 462 craobh ag déanamh ionadaíochta uirthi i gcúig chontae is fiche. ==Tagairtí== [[Catagóir:Léig na nÉireannach Aontaithen |Léig na nÉireannach Aontaithen ]] [[Catagóir:Bunaíochtaí in Éirinn 1898 ]] [[Catagóir:Díbhunuithe in Éirinn 1920idí ]] [[Catagóir:Páirtithe talmhaíochta in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe polaitiúla éagtha in Éirinn]] [[Catagóir:Stair na hÉireann (1801 -1923)]] [[Catagóir:Scéim athdháilte talún in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1898]] 759xix7fs9ovxz0zd1j2dsgur5ognt5 1314585 1314584 2026-05-21T17:09:23Z Ériugena 188 1314585 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:William_O'Brien.jpg|deas|mion|289x289px|[[William O'Brien|William O'Brien,]] bunaitheoir Léig na nÉireannach Aontaithe]] Ba pháirtí polaitiúil [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] in Éirinn é '''Léig na nÉireannach Aontaithe''' ( '''LÉA''' ), a seoladh ar an 23 Eanáir 1898 leis an mana ''"The Land for the People".'' {{Sfn|O'Brien|1976}} Bhí a chuspóir le bheith bainte amach trí chorraíl faoi chúrsaí talún agus leasú chóras na talún, trí iachall a chur ar fheirmeoirí [[Féarthalamh|féaránacha]] a gcuid tailte a ghéilleadh lena n-athdháileadh i measc na bhfeirmeoirí tionóntacha beaga. Bunaithe agus tosaithe i [[Cathair na Mart|gCathair na Mart, Contae Mhaigh Eo]] ag [[William O'Brien]], fuair an léig tacaíocht ón dTeachta Parlaiminte (TP) [[Michael Davitt (feachtasóir)|Michael Davitt ]], [[John Dillon]] TP a scríobh a bhunreacht, Timothy Harrington TP, John O'Connor Power TP, agus cléir Chaitliceach an cheantair. <ref>Miller, David W.: ''Church, State and Nation in Ireland 1898–1921'' pp.19–28, Gill & Macmillan (1973) {{ISBN|0-7171-0645-4}}</ref> Faoin mbliain 1900 bhí sí méadaithe le go mbeadh 462 craobh ag déanamh ionadaíochta uirthi i gcúig chontae is fiche. ==Tagairtí== [[Catagóir:Léig na nÉireannach Aontaithen |Léig na nÉireannach Aontaithen ]] [[Catagóir:Bunaíochtaí in Éirinn 1898 ]] [[Catagóir:Díbhunuithe in Éirinn 1920idí ]] [[Catagóir:Páirtithe talmhaíochta in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe polaitiúla éagtha in Éirinn]] [[Catagóir:Stair na hÉireann (1801 -1923)]] [[Catagóir:Scéim athdháilte talún in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1898]] jnvghw5yculhza2yqcec2h9owq50jri 1314587 1314585 2026-05-21T17:10:40Z Ériugena 188 1314587 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:William_O'Brien.jpg|deas|mion|289x289px|[[William O'Brien|William O'Brien,]] bunaitheoir Léig na nÉireannach Aontaithe]] Ba pháirtí polaitiúil [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] in Éirinn é '''Léig na nÉireannach Aontaithe''' ('''LÉA'''), a seoladh ar an 23 Eanáir 1898 leis an mana ''"The Land for the People".'' {{Sfn|O'Brien|1976}} Bhí a chuspóir le bheith bainte amach trí chorraíl faoi chúrsaí talún agus leasú chóras na talún, trí iachall a chur ar fheirmeoirí [[Féarthalamh|féaránacha]] a gcuid tailte a ghéilleadh lena n-athdháileadh i measc na bhfeirmeoirí tionóntacha beaga. Bunaithe agus tosaithe i [[Cathair na Mart|gCathair na Mart, Contae Mhaigh Eo]] ag [[William O'Brien]], fuair an léig tacaíocht ón dTeachta Parlaiminte (TP) [[Michael Davitt (feachtasóir)|Michael Davitt ]], [[John Dillon]] TP a scríobh a bhunreacht, Timothy Harrington TP, John O'Connor Power TP, agus cléir Chaitliceach an cheantair. <ref>Miller, David W.: ''Church, State and Nation in Ireland 1898–1921'' pp.19–28, Gill & Macmillan (1973) {{ISBN|0-7171-0645-4}}</ref> Faoin mbliain 1900 bhí sí méadaithe le go mbeadh 462 craobh ag déanamh ionadaíochta uirthi i gcúig chontae is fiche. ==Tagairtí== [[Catagóir:Léig na nÉireannach Aontaithe |Léig na nÉireannach Aontaithe ]] [[Catagóir:Bunaíochtaí in Éirinn 1898 ]] [[Catagóir:Díbhunuithe in Éirinn 1920idí ]] [[Catagóir:Páirtithe talmhaíochta in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe polaitiúla éagtha in Éirinn]] [[Catagóir:Stair na hÉireann (1801 -1923)]] [[Catagóir:Scéim athdháilte talún in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1898]] 1n1kx3426qzf1n5223bm6sl2yo6shxy 1314601 1314587 2026-05-21T19:42:42Z Ériugena 188 1314601 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:William_O'Brien.jpg|deas|mion|289x289px|[[William O'Brien|William O'Brien,]] bunaitheoir Léig na nÉireannach Aontaithe]] Ba pháirtí polaitiúil [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] in Éirinn é '''Léig na nÉireannach Aontaithe''' ('''LÉA'''), a seoladh ar an 23 Eanáir 1898 leis an mana ''"The Land for the People".'' {{Sfn|O'Brien|1976}} Bhí a chuspóir le bheith bainte amach trí chorraíl faoi chúrsaí talún agus leasú chóras na talún, trí iachall a chur ar fheirmeoirí [[Féarthalamh|féaránacha]] a gcuid tailte a ghéilleadh lena n-athdháileadh i measc na bhfeirmeoirí tionóntacha beaga. Bunaithe agus tosaithe i [[Cathair na Mart|gCathair na Mart, Contae Mhaigh Eo]] ag [[William O'Brien]], fuair an léig tacaíocht ón dTeachta Parlaiminte (TP) [[Michael Davitt (feachtasóir)|Michael Davitt ]], [[John Dillon]] TP a scríobh a bhunreacht, [[Timothy Harrington]] TP, John O'Connor Power TP, agus cléir Chaitliceach an cheantair. <ref>Miller, David W.: ''Church, State and Nation in Ireland 1898–1921'' pp.19–28, Gill & Macmillan (1973) {{ISBN|0-7171-0645-4}}</ref> Faoin mbliain 1900 bhí sí méadaithe le go mbeadh 462 craobh ag déanamh ionadaíochta uirthi i gcúig chontae is fiche. ==Tagairtí== [[Catagóir:Léig na nÉireannach Aontaithe |Léig na nÉireannach Aontaithe ]] [[Catagóir:Bunaíochtaí in Éirinn 1898 ]] [[Catagóir:Díbhunuithe in Éirinn 1920idí ]] [[Catagóir:Páirtithe talmhaíochta in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe polaitiúla éagtha in Éirinn]] [[Catagóir:Stair na hÉireann (1801 -1923)]] [[Catagóir:Scéim athdháilte talún in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1898]] irfhzvkp9irz2a5jr3w3i67z5d6favh 0 126491 1314596 2026-05-21T17:45:12Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1304975534|Timothy Harrington]]" 1314596 wikitext text/x-wiki {{Le haghaidh|the American clergyman|Timothy Joseph Harrington}}Ba iriseoir, abhcóide, polaiteoir [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] Éireannach agus [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|Teachta Parlaiminte]] (TP) i [[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|dTeach na dTeachtaí sa Ríocht Aontaithe]] é '''Timothy Charles Harrington''' (1851 – 12 Márta 1910). == Beathaisnéis == Rugadh é i m'''Baile Chaisleáin Bhéarra''', Contae Chorcaí sa bhliain 1851; mac le Denis Harrington agus a bhean chéile, Eileen (née O'Sullivan). <ref name="dib">{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/harrington-timothy-charles-a3816|title=Harrington, Timothy Charles|author=Maume|first=Patrick|work=[[Dictionary of Irish Biography]]|access-date=6 March 2024}}</ref> Fuair sé a chuid oideachais in [[Ollscoil Chaitliceach na hÉireann]] agus [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] . Mar bhall de [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Pháirtí Parlaiminte na hÉireann]], rinne sé ionadaíocht ar son na hIarmhí ó Feabhra 1883 go Samhain 1885. Sa bhliain 1885 toghadh é don toghcheantar nua, Calafort Bhaile Átha Cliath, agus rinne sé ionadaíocht dó go dtí a bhás sa bhliain 1910. Bhí sé ina Ardmhéara ar Bhaile Átha Cliath trí huaire ó 1901 go 1904. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.dublincity.ie/sites/default/files/2020-09/lord-mayors-of-dublin-1665-2021.pdf|title=Lord Mayors of Dublin 1665–2020|date=June 2020|work=Dublin City Council|access-date=23 November 2023}}</ref> Bhí dhá nuachtán aige, ''United Ireland'' agus ''Kerry Sentinel'', agus bhí sé ina bhall den ghrúpa polaiteoirí náisiúnaíocha mór le rá ó chomharsanacht [[Beanntraí|Bheanntraí,]] mar a thugtar orthu. Tugadh 'banna práis an Phápa' orthu go maslach freisin. Ba bhall suntasach eile den ghrúpa neamhoifigiúil seo é [[Tadhg Ó hEaluithe (polaiteoir)|Tim Healy]] . Sa bhliain 1884, d’fhoilsigh Harrington paimfléad, "Maamtrasna Massacres - Impeachment of the Trials" inar scrois sé cás an Ionchúisimh i gcoinne na n-ochtar fear a cúisíodh i [[Maolra Seoighe|ndúnmharuithe]] theaghlach Joyce ar an 17 Lúnasa 1882. Thug sé fianaise gur chuir an tIonchúisitheoir Corúnach George Bolton faoi chois d’aon ghnó a d'éigiontódh Myles Joyce, a crochadh, agus ceathrar fear ar gearradh fiche bliain de phianseirbhís orthuh. Հարինգթոնը Իռլանդիայի ազգային լիգայի (INL) քարտուղար և գլխավոր կազմակերպիչ էր, Չարլզ Ստյուարտ Փարնելի կողմնակիցը և մեծապես պատասխանատու էր 1886 թվականին արշավի ագրարային պլանի մշակման համար: Նա դարձավ Parnellite ազգայնական, երբ կուսակցությունը պառակտվեց 1891 թվականին ՝ շարունակելով INL - ի քարտուղարի պաշտոնը: 1897 թվականին նա իրեն հռչակեց անկախ ազգայնական և իր վաղ օրերից կողմնակից էր Ուիլյամ Օ'Բրայենի Միացյալ Իռլանդական Լիգային: Նա համառոտակիորեն դիտարկվում էր որպես Ջոն Ռեդմոնդի հնարավոր այլընտրանք որպես 1900 թվականին վերամիավորված Իռլանդիայի խորհրդարանական կուսակցության առաջնորդ, երբ այդ տարի նա կրկին կանգնած էր համընդհանուր ընտրություններում որպես ազգայնական: Դրանից հետո նա բացառվեց Ռեդմոնդի վստահորդների փակ շրջանակից, նա պահպանում էր համակրանքը Օ'Բրայենի հետ և ներկայացնում էր վարձակալ ֆերմերների շահերը [1] 1902 թվականի Land Conference - ի բանակցություններում, ինչը հանգեցրեց 1903 թվականի Wyndham Land Purchase (Իռլանդիա) աննախադեպ ակտի ընդունմանը: [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna i 1910]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1851]] 91syj7dfssi3sdrawdwftgnv98ebecr 1314599 1314596 2026-05-21T19:39:45Z Ériugena 188 1314599 wikitext text/x-wiki {{Le haghaidh|the American clergyman|Timothy Joseph Harrington}}Ba iriseoir, abhcóide, polaiteoir [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] Éireannach agus [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|Teachta Parlaiminte]] (TP) i [[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|dTeach na dTeachtaí sa Ríocht Aontaithe]] é '''Timothy Charles Harrington''' (1851 – 12 Márta 1910). == Beathaisnéis == Rugadh é i m'''Baile Chaisleáin Bhéarra''', Contae Chorcaí sa bhliain 1851; mac le Denis Harrington agus a bhean chéile, Eileen (née O'Sullivan). <ref name="dib">{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/harrington-timothy-charles-a3816|title=Harrington, Timothy Charles|author=Maume|first=Patrick|work=[[Dictionary of Irish Biography]]|access-date=6 March 2024}}</ref> Fuair sé a chuid oideachais in [[Ollscoil Chaitliceach na hÉireann]] agus [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] . Mar bhall de [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Pháirtí Parlaiminte na hÉireann]], rinne sé ionadaíocht ar son na hIarmhí ó Feabhra 1883 go Samhain 1885. Sa bhliain 1885 toghadh é don toghcheantar nua, Calafort Bhaile Átha Cliath, agus rinne sé ionadaíocht dó go dtí a bhás sa bhliain 1910. Bhí sé ina Ardmhéara ar Bhaile Átha Cliath trí huaire ó 1901 go 1904. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.dublincity.ie/sites/default/files/2020-09/lord-mayors-of-dublin-1665-2021.pdf|title=Lord Mayors of Dublin 1665–2020|date=June 2020|work=Dublin City Council|access-date=23 November 2023}}</ref> Bhí dhá nuachtán aige, ''United Ireland'' agus ''Kerry Sentinel'', agus bhí sé ina bhall den ghrúpa polaiteoirí náisiúnaíocha mór le rá ó chomharsanacht [[Beanntraí|Bheanntraí,]] mar a thugtar orthu. Tugadh 'banna práis an Phápa' orthu go maslach freisin. Ba bhall suntasach eile den ghrúpa neamhoifigiúil seo é [[Tadhg Ó hEaluithe (polaiteoir)|Tim Healy]] . Sa bhliain 1884, d’fhoilsigh Harrington paimfléad, "Maamtrasna Massacres - Impeachment of the Trials" inar scrois sé cás an Ionchúisimh i gcoinne na n-ochtar fear a cúisíodh as [[Dúnmharuithe Mhám Trasna]], ina dúnmharaíodh fear darbh ainm Seán Seoighe agus ceathrar dá mhuintir i [[Mám Trasna]], ceantar Gaeltachta i gContae Mhaigh Eo, ar an 17 Lúnasa 1882. Thug sé fianaise go ndearna an tIonchúisitheoir Corónach, George Bolton, fianaise faoi chois d'aon turas d'éigiontódh Maolra Seoighe, a chrochadh, agus ceathrar fear ar gearradh fiche bliain de phianseirbhís orthu. <ref>Harrington, Timothy - Maamtrasna Massacre - Impeachment of the Trials - https://archive.org/stream/maamtrasnamassac00harr/maamtrasnamassac00harr_djvu.txt</ref> Bhí Harrington ina rúnaí agus ina phríomheagraí ar Léig Náisiúnta na hÉireann (LNÉ). Thacaigh sé le Charles Stewart Parnell agus bhí sé freagrach den chuid is mó as Plean Feachtais arúlachta a cheapadh in 1886. Rinneadh Náisiúnaí Parnellíteach de nuair a scoilt an páirtí sa bhliain 1891 ag leanúint ar aghaidh mar rúnaí ar an LNÉ. Sa bhliain 1897, d'fhógair sé é féin ina Náisiúnaí Neamhspleách agus thaobhaigh sé le Sraith na nÉireannach Aontaithe de chuid [[William O'Brien]] óna laethanta tosaigh. Ba ghairid gur measadh é mar mhalairt féideartha ar [[Seán Mac Réamainn]], mar cheannaire ar Pháirtí Parlaiminteach ath-aontaithe na hÉireann i 1900 nuair a sheas sé san olltoghchán an bhliain sin mar Náisiúnaí arís. Ina dhiaidh sin, fágadh as áireamh é ó chiorcal druidte rúnchairde Mhic Réamainn, choinnigh sé caidreamh le O'Brien, agus rinne sé ionadaíocht ar leasanna na bhfeirmeoirí tionóntacha <ref>{{cite book|last=Miller|first=David W.|title=Church, State and Nation in Ireland, 1898–1921: Land for the People|page=86|publisher=Gill & Macmillan|location=Dublin|date=1973|ISBN=0-7171-0645-4}}</ref> ag idirbheartaíocht na Comhdhála Talún sa bhliain 1902, as ar eascair achtú an Wyndham Land Purchase (Ireland) Act 1903, nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo. ===Tagairtí= [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna i 1910]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1851]] dq6fzczve5ekgj4zdq903b3ozrg3b22 1314600 1314599 2026-05-21T19:41:33Z Ériugena 188 1314600 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba iriseoir, abhcóide, polaiteoir [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] Éireannach agus [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|Teachta Parlaiminte]] (TP) i [[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|dTeach na dTeachtaí sa Ríocht Aontaithe]] é '''Timothy Charles Harrington''' (1851 – 12 Márta 1910). == Beathaisnéis == Rugadh é i m'''Baile Chaisleáin Bhéarra''', Contae Chorcaí sa bhliain 1851; mac le Denis Harrington agus a bhean chéile, Eileen (née O'Sullivan). <ref name="dib">{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/harrington-timothy-charles-a3816|title=Harrington, Timothy Charles|author=Maume|first=Patrick|work=[[Dictionary of Irish Biography]]|access-date=6 March 2024}}</ref> Fuair sé a chuid oideachais in [[Ollscoil Chaitliceach na hÉireann]] agus [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] . Mar bhall de [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Pháirtí Parlaiminte na hÉireann]], rinne sé ionadaíocht ar son na hIarmhí ó Feabhra 1883 go Samhain 1885. Sa bhliain 1885 toghadh é don toghcheantar nua, Calafort Bhaile Átha Cliath, agus rinne sé ionadaíocht dó go dtí a bhás sa bhliain 1910. Bhí sé ina Ardmhéara ar Bhaile Átha Cliath trí huaire ó 1901 go 1904. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.dublincity.ie/sites/default/files/2020-09/lord-mayors-of-dublin-1665-2021.pdf|title=Lord Mayors of Dublin 1665–2020|date=June 2020|work=Dublin City Council|access-date=23 November 2023}}</ref> Bhí dhá nuachtán aige, ''United Ireland'' agus ''Kerry Sentinel'', agus bhí sé ina bhall den ghrúpa polaiteoirí náisiúnaíocha mór le rá ó chomharsanacht [[Beanntraí|Bheanntraí,]] mar a thugtar orthu. Tugadh 'banna práis an Phápa' orthu go maslach freisin. Ba bhall suntasach eile den ghrúpa neamhoifigiúil seo é [[Tadhg Ó hEaluithe (polaiteoir)|Tim Healy]] . Sa bhliain 1884, d’fhoilsigh Harrington paimfléad, "Maamtrasna Massacres - Impeachment of the Trials" inar scrois sé cás an Ionchúisimh i gcoinne na n-ochtar fear a cúisíodh as [[Dúnmharuithe Mhám Trasna]], ina dúnmharaíodh fear darbh ainm Seán Seoighe agus ceathrar dá mhuintir i [[Mám Trasna]], ceantar Gaeltachta i gContae Mhaigh Eo, ar an 17 Lúnasa 1882. Thug sé fianaise go ndearna an tIonchúisitheoir Corónach, George Bolton, fianaise faoi chois d'aon turas d'éigiontódh Maolra Seoighe, a chrochadh, agus ceathrar fear ar gearradh fiche bliain de phianseirbhís orthu. <ref>Harrington, Timothy - Maamtrasna Massacre - Impeachment of the Trials - https://archive.org/stream/maamtrasnamassac00harr/maamtrasnamassac00harr_djvu.txt</ref> Bhí Harrington ina rúnaí agus ina phríomheagraí ar Léig Náisiúnta na hÉireann (LNÉ). Thacaigh sé le Charles Stewart Parnell agus bhí sé freagrach den chuid is mó as Plean Feachtais arúlachta a cheapadh in 1886. Rinneadh Náisiúnaí Parnellíteach de nuair a scoilt an páirtí sa bhliain 1891 ag leanúint ar aghaidh mar rúnaí ar an LNÉ. Sa bhliain 1897, d'fhógair sé é féin ina Náisiúnaí Neamhspleách agus thaobhaigh sé le Sraith na nÉireannach Aontaithe de chuid [[William O'Brien]] óna laethanta tosaigh. Ba ghairid gur measadh é mar mhalairt féideartha ar [[Seán Mac Réamainn]], mar cheannaire ar Pháirtí Parlaiminteach ath-aontaithe na hÉireann i 1900 nuair a sheas sé san olltoghchán an bhliain sin mar Náisiúnaí arís. Ina dhiaidh sin, fágadh as áireamh é ó chiorcal druidte rúnchairde Mhic Réamainn, choinnigh sé caidreamh le O'Brien, agus rinne sé ionadaíocht ar leasanna na bhfeirmeoirí tionóntacha <ref>{{cite book|last=Miller|first=David W.|title=Church, State and Nation in Ireland, 1898–1921: Land for the People|page=86|publisher=Gill & Macmillan|location=Dublin|date=1973|ISBN=0-7171-0645-4}}</ref> ag idirbheartaíocht na Comhdhála Talún sa bhliain 1902, as ar eascair achtú an Wyndham Land Purchase (Ireland) Act 1903, nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo. ===Tagairtí= [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna i 1910]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1851]] 2zw2l5oumfzutg50unxnku0f9ccwm1o 2 126492 1314608 2026-05-21T20:07:22Z SraithPictiúr 46632 Leathanach cruthaithe le 'Ag iarraidh cur le Vicipéid ar aon bhealach ar féidir liom. Suim agam sa stair, sa pholaitíocht agus i gcúrsaí teanga. {{Babel|ga}} {{Babel|en}} {{Babel|de-3}} {{Babel|gd-1}}' 1314608 wikitext text/x-wiki Ag iarraidh cur le Vicipéid ar aon bhealach ar féidir liom. Suim agam sa stair, sa pholaitíocht agus i gcúrsaí teanga. {{Babel|ga}} {{Babel|en}} {{Babel|de-3}} {{Babel|gd-1}} 3ekolo83ia2mdf7h8io3uvzmi6cx713 0 126493 1314615 2026-05-21T22:34:59Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Galar}} [[Íomhá:En.Video-Leishmaniasis.webm|clé|mion|220x220px|Físeán]] [[Íomhá:Skin ulcer due to leishmaniasis, hand of Central American adult 3MG0037 lores.jpg|clé|mion|220x220px|othras craicinn]] '''leishmaniasis'''<ref>i mBéarla, ''leishmaniasis''</ref> Tá galair feithid-iompartha coitianta sa tSúdáin Theas agus bíonn cineálacha frithsheasmhacha chloroquine de mhaláire plasmóidiam falciparum, léismeainiáis agus dracuncul...' 1314615 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Galar}} [[Íomhá:En.Video-Leishmaniasis.webm|clé|mion|220x220px|Físeán]] [[Íomhá:Skin ulcer due to leishmaniasis, hand of Central American adult 3MG0037 lores.jpg|clé|mion|220x220px|othras craicinn]] '''leishmaniasis'''<ref>i mBéarla, ''leishmaniasis''</ref> Tá galair feithid-iompartha coitianta sa tSúdáin Theas agus bíonn cineálacha frithsheasmhacha chloroquine de mhaláire plasmóidiam falciparum, léismeainiáis agus dracunculiasis fairsing ann. Bíonn cuileoga Nairobi coitianta ann i rith tréimhsí áirithe den bhliain, i ndiaidh titim mhór báistí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ireland.ie/ga/dfa/taisteal-thar-lear/comhairle/an-tsudain-theas/#eolas-breise|teideal=An tSúdáin Theas {{!}} Comhairle Taistil {{!}} An Roinn Gnóthaí Eachtracha {{!}} Ireland.ie {{!}} Ireland.ie|work=www.ireland.ie|dátarochtana=2026-05-21}}</ref> == Féach freisin == * [[Maláire]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Galair thrópaiceacha]] eab2sud2ycmrc5j5tg2mnyx3pqn1ubw 1314621 1314615 2026-05-21T22:53:29Z TGcoa 21229 1314621 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Galar}} [[Íomhá:En.Video-Leishmaniasis.webm|clé|mion|220x220px|Físeán]] [[Íomhá:Skin ulcer due to leishmaniasis, hand of Central American adult 3MG0037 lores.jpg|clé|mion|220x220px|othras craicinn]] Is galar seadánach é '''leishmaniasis.'''<ref>i mBéarla, ''leishmaniasis''</ref> Scaipeann an míoltóg ghainimh (Lutzomyia/Phlebotominae) an leishmaniasis de ghnáth. Tá galair feithid-iompartha coitianta sa tSúdáin Theas agus bíonn cineálacha frithsheasmhacha chloroquine de mhaláire plasmóidiam falciparum, léismeainiáis agus dracunculiasis fairsing ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ireland.ie/ga/dfa/taisteal-thar-lear/comhairle/an-tsudain-theas/#eolas-breise|teideal=An tSúdáin Theas {{!}} Comhairle Taistil {{!}} An Roinn Gnóthaí Eachtracha {{!}} Ireland.ie {{!}} Ireland.ie|work=www.ireland.ie|dátarochtana=2026-05-21}}</ref> == Féach freisin == * [[Maláire]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Galair thrópaiceacha]] [[Catagóir:Zónóisí]] [[Catagóir:Galair seadánacha]] 57ans22s3sz86pu4fyqeuteoaduh2wk 14 126494 1314638 2026-05-22T09:38:58Z Alison 570 Nua 1314638 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Acadóirí de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn]] [[Catagóir:Ollscoil Náisiúnta na hÉireann]] 8og9f72jg4bcjd6rx3pyns21wq0242a 1314657 1314638 2026-05-22T10:29:54Z Alison 570 cata 1314657 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Acadóirí de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn]] [[Catagóir:Ollscoil na hÉireann]] nw0ra0ehmmokhrhpzxnay8xituxho38 14 126495 1314639 2026-05-22T09:40:58Z Alison 570 Nua 1314639 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil Náisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]] 66gnwzist2hjg2lnnfh9gieaoxnlr3b 1314641 1314639 2026-05-22T09:44:26Z Alison 570 Ord 1314641 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil Náisiúnta na hÉireann|Corcaigh]] [[Catagóir:Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]] 635q3evr1xzzu4gcxjyp1cwa6mu5ev5 14 126496 1314640 2026-05-22T09:42:54Z Alison 570 Nua 1314640 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil Náisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] 3kg2m2cw21thg9tv57p5xexxq6ltiut 1314642 1314640 2026-05-22T09:44:35Z Alison 570 Ord 1314642 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil Náisiúnta na hÉireann|Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] tsmaqei69v0o4w1zn67gpmru54nr4gq 14 126497 1314643 2026-05-22T09:46:17Z Alison 570 Nua 1314643 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Baill foirne acadúla de réir ollscoile nó coláiste san Eoraip|Éire]] [[Catagóir:Daoine de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]] c3yopds6cihts3qr2xb8sv8ucr1adng 14 126498 1314644 2026-05-22T09:48:31Z Alison 570 Nua 1314644 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir institiúid oideachais in Éirinn|Ollscoil]] [[Catagóir:Daoine de réir ollscoile nó coláiste agus tíre san Eoraip|Éire]] [[Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn]] g3g6hp4eijznof1x6zl8u8muetwhxnx 14 126500 1314646 2026-05-22T09:51:15Z Alison 570 Nua 1314646 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eagraíochtaí oideachais atá lonnaithe i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn|Poblacht na hÉireann]] oi0rld14rga9rbvk6brsgu2yzpgr0hw 14 126501 1314647 2026-05-22T09:53:27Z Alison 570 Nua 1314647 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eagraíochtaí lonnaithe i bPoblacht na hÉireann de réir ábhair|Oideachas]] [[Catagóir:Eagraíochtaí oideachais atá lonnaithe in Éirinn|Poblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Eagraíochtaí oideachais de réir tíre|Poblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Oideachas i bPoblacht na hÉireann]] i4uggzggr9emecdq111ihr9a8b1sk49 14 126502 1314649 2026-05-22T09:55:45Z Alison 570 Nua 1314649 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eagraíochtaí de réir ábhair agus tíre|Oideachas]] [[Catagóir:Eagraíochtaí oideachais|Tír]] [[Catagóir:Oideachas de réir tíre]] bvn40cr2rel4w7mm3767qm87agg1hyo 14 126503 1314650 2026-05-22T09:57:10Z Alison 570 Nua 1314650 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eagraíochtaí de réir ábhair|Oideachas]] [[Catagóir:Oideachas]] 7knv9gz841614ryvyjok0vkimnfixgq 14 126504 1314651 2026-05-22T09:58:01Z Alison 570 Nua 1314651 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil Náisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:Ollscoil na Gaillimhe]] eym8wqgic8epqkzwnzg78hhpkpeowpv