Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2544 1315074 1303927 2026-05-23T04:30:47Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315074 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Réabhlóidí agus [[Náisiúnachas in Éirinn|p]][[Polaitíocht|olaiteoir]] ab ea '''Éamon de Valera''' (nó '''de Bailéara''') ([[14 Deireadh Fómhair]] [[1882]] i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] - [[29 Lúnasa]] [[1975]]) a bhí ina [[Taoiseach|Thaoiseach]] agus ina [[Uachtarán na hÉireann|Uachtarán]] ar [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/childrens-section/who-past|teideal=Childrens Section - Stair / Who Past|údar=president.ie|dáta=|work=president.ie|dátarochtana=2020-05-19}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/%C3%89amon%20de%20Valera.pdf|teideal=Beatha le Bua (beathaisnéis ghearr as Gaeilge)|údar=NICurriculum / CCEA|dátarochtana=2021|archivedate=2021-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210829223620/https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/%C3%89amon%20de%20Valera.pdf}}</ref> Faoin ainm George de Valero a rugadh é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-1916/1916irl/cpr/coir/edv/|teideal=Éamon de Velara - CSO - Central Statistics Office|language=en|work=www.cso.ie|dátarochtana=2021-08-29}}</ref> Baisteadh 'Edward de Valera' air, agus ansin Éamon roimh 1901. B'iad na leasainmneacha a bhí air ná "Dev" agus "The Chief".<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/books/the-day-the-long-fella-cut-legendary-jfk-down-to-size-26692292.html|teideal=The day the Long Fella cut legendary JFK down to size|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-08-29}}</ref> Bhí De Valera ar dhuine de na polaiteoirí ba mhó cumhachta in Éirinn san [[20ú haois|fhichiú haois]].<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/the-president/eamon-devalera|teideal=The President Eamon Devalera|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2020-06-25}}</ref> Bhí sé ar dhuine de cheannairí [[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach 1916]] agus throid sé in éadan an Chonartha le linn an [[Cogadh Cathartha na hÉireann|Chogaidh Chathartha]]. Bhunaigh sé [[Fianna Fáil]] agus bhí sé ina [[Taoiseach|Thaoiseach]] trí huaire. Bhí sé 76 bliain d'aois nuair a toghadh ina Uachtarán é in 1959 agus rinne sé dhá théarma san oifig, go dtí an bhliain [[1973]].<ref name=":1" /> == Tús a shaoil == Saolaíodh de Valera i g[[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]], [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] sa bhliain 1882. B'iad a thuismitheoirí an mháthair [[Éire]]annach [[Cáit Coll]] ón g[[An Cnoc Mór|Cnoc Mór]] i g[[Contae Luimnigh]] (ainm iomlán: Catherine Coll de Valera Wheelwright), agus an t-athair [[An Spáinn|Spáinneach]] [[Juan Vivion de Valera]]. An t-aon eolas atá againn faoina athair, is ó de Valera féin a fuair muid é. Dúirt sé gur [[dealbhóir]] Spáinneach ab ea Juan Vivion a tháinig go dtí na Stáit Aontaithe agus a casadh ar a mháthair Kate ansin. Phós siad sa bhliain [[1881]], ach cailleadh Juan Vivion [[1885|ceithre bliana ina dhiaidh sin]]. Níor éirigh le [[Tim Pat Coogan]], a scríobh beathaisnéis chuimsitheach faoi de Valera, an t-eolas seo a dhearbhú sna foinsí oifigiúla, nó níl a leithéid de phósadh cláraithe iontu. Mar sin, creideann acadúlaigh áirithe go bhfuil seans ann gur leanbh tabhartha a bhí in Eamon agus gur chum sé féin an scéal faoi Juan Vivion de Valera leis an náire seo a choinneáil ceilte. De cheal eolais, ní féidir an teoiric seo a dhearbhú ná a shéanadh, ach is eol dúinn, ar fad, gur tógadh de Valera i gceantar bocht sa chathair mhór ar dtús, agus is dócha go raibh dea-chuimhní éigin aige ón tréimhse seo nó ar a athair, ar a laghad d'ainmnigh sé a chéad mhac féin, [[Vivion de Valera]], as a athair. Nuair a fuair Juan Vivion bás, thug a uncail Ned é go hÉirinn, agus chuaigh de Valera chun cónaí ag a sheanmháthair [[Elizabeth Coll]] (máthair Cháit), ar fheirm i m[[Brú Rí]], [[Contae Luimnigh]]. Bhí saol réasúnta compordach ag an leaid óg ansin. Bhí sé ag obair ar an bhfeirm, ag freastail ar an scoil náisiúnta i m[[Brú Rí]], ag éisteacht le scéalta seandaoine an tsráidbhaile, agus ag imirt [[rugbaí]]. Bhí an scoil ag éirí go maith leis, agus an mhatamaitic ag taitneamh leis thar na hábhair eile. Fuair sé a chuid meánscolaíochta ag na [[Bráithre Críostaí]] san [[An Ráth, Contae Chorcaí|Ráth]] i g[[Contae Chorcaí]]. Bronnadh scoláireacht air a cheadaigh dó aghaidh a thabhairt ar [[Coláiste na Carraige Duibhe|Choláiste na Carraige Duibhe]] i m[[Baile Átha Cliath]] sa bhliain [[1898]]. Rinne sé dianstaidéar ar an [[matamaitic]], agus rinneadh ollamh le matamaitic de i g[[Coláiste Charraig an Tobair]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain [[1903]]. Bhain sé amach a chéim sa [[Matamaitic|mhatamaitic]] ó Ollscoil Ríoga na hÉireann ([[Ollscoil na hÉireann]] inniu) sa bhliain [[1905]]. Chuaigh sé ag obair i g[[Coláiste Belvedere]]. Ghlac sé post nua sa bhliain [[1906]] i gColáiste Oiliúna Múinteoirí Carysfort sa [[An Charraig Dhubh|Charraig Dhubh]]. Fuair sé ansin post páirtaimseartha i gColáiste Mhá Nuad mar léachtóir sa mhatamaitic. == Conradh na Gaeilge == Bhí athbheochan Ghaelach ar siúl sa tír ag an am seo, i mBaile Átha Cliath ach go háirithe, agus de Valera sáite san obair seo chomh maith le duine. Chaith sé seal ag foghlaim Gaeilge, agus chuaigh sé i g[[Conradh na Gaeilge]], eagraíocht nua a bhí bunaithe ag [[Dubhghlas de hÍde]] agus [[Eoin Mac Néill]] le sracadh nua a chur sa tseanteanga. Thosaigh de Valera ag freastal ar cheachtanna Ghaeilge sa chathair. An múinteoir a bhí aige ná [[Sinéad de Valera|Sinéad Ní Fhlannagáin]], Gaeilgeoir ó [[Baile Brigín|Bhaile Brigín]], agus í ceithre bliana níos sine ná de Valera. Thit siad i ngrá, agus chuaigh brat pósta orthu ar an [[8 Eanáir]], [[1910]] i séipéal ag [[Cé Arainn]] sa chathair. Ar an [[25 Samhain]] [[1913]], chuaigh de Valera sna h[[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh]]. Bhí dúchas an cheannaire ann, agus rinneadh captaen de tar éis tamaill. San am sin, bhí na hÓglaigh faoi smacht [[Bráithreachas na Poblachta|Bhráithreachas na Poblachta]] (IRB), agus lean de Valera ar aghaidh san eagraíocht seo freisin. [[Íomhá:Éire(Bliainiris Ghaedheal 1940) leathanach 9.jpg|thumb|Ráiteas, sínithe ag De Valera, i leith na Gaeilge, san irisleabhar 'Éire' Bliainiris Ghaedheal, leathanach 9, 1940.|alt=|clé]] == Éirí Amach na Cásca == Bhí na hÓglaigh agus [[Arm na Saoránach]] ag pleanáil éirí amach in Éirinn le tamall maith anuas, agus tháinig deis mhaith nuair a bhí [[an Chéad Chogadh Domhanda]] ar siúl. Thosaigh [[Éirí Amach na Cásca]] nuair a léigh [[Pádraig Mac Piarais]] [[Forógra na Poblachta]] amach ar Shráid Sackville ([[Sráid Uí Chonaill]] inniu) ar an [[24 Aibreán]] sa bhliain [[1916]]. Bhí de Valera agus an Tríú Cathlán, a bhí faoina cheannas, lonnaithe i [[Muileann Uí Bheoláin]], ar [[Shráid na Canála Móire|Sráid na Canála Móire]] sa chathair. Bhí siad ábalta an áit a choimeád go dtí deireadh na seachtaine, ach tá tuairimí difriúla faoi pháirt de Valera i rith an Éirí Amach. Níl aon dabht gur ceannaire láidir cliste a bhí ann agus é ábalta pleananna a dhéanamh agus cinneadh a ghlacadh. Dúirt daoine eile, áfach, gur [[cliseadh néarógach|theip na néaróga air]], ionas go raibh sé ag rith timpeall ag tabhairt orduithe aisteacha nó ag déanamh dearmaid d'eolas tábhachtach. Cé gur gabhadh i ndeireadh an Éirí Amach é, níor cuireadh chun báis é, mar a tharla do na príomhcheannairí i b[[Príosún Cill Mhaighneann]]. Glactar leis go coitianta go mbeadh an bás i ndán dó go cinnte, ach go bé gur saoránach Meiriceánach a bhí ann nach bhféadfaí a mharú mar sin gan trioblóidí dioplómaitiúla a fháil leis na Stáit Aontaithe. Bhí an Chéad Chogadh Domhanda díreach ar siúl, agus na Sasanaigh ag iarraidh na Meiriceánaigh a bhréagadh isteach go fóill. Mar sin, níor theastaigh trioblóid ar bith uathu leo siúd. [[Íomhá:Eamon de Valera (7038732625).jpg|clé|mion|20 Márta 1918]] Cibé scéal é, d'fhan de Valera faoi ghlas i bpríosún eile seachas Chill Mhaighneann, agus na húdaráis ag iarraidh ceist na saoránachta a réiteach. Nuair a tháinig freagairt láidir ón phobal tar éis na mbásuithe eile, cuireadh stad leis na básuithe go tobann. Chaith sé bliain fosta faoi ghlas i Sasana, agus ansin scaoileadh saor ina laoch é I mí an Mheithimh, [[1917]]. == Sinn Féin agus an Chéad Dáil == Bhí tacaíocht [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ag fás go géar gasta díreach tar éis an Éirí Amach. Ar dtús, bhí cosmhuintir na hÉireann in aghaidh na ceannairce, ach nuair a cuireadh chun báis é, d'athraigh an port acu. Thosaigh siad ag dearcadh ar cheannairí an Éirí Amach mar laochra, agus bhí de Valera in ann buntáiste a ghlacadh air sin, ó bhí sé ar an gceannaire ab airde céim a tháinig slán as na básuithe. Sa bhliain 1917, d'fhéach rialtas na Breataine an [[coinscríobh]] a chur i bhfeidhm ar Éirinn. Tharraing sé sin míghnaoi ar an rialtas. Toghadh de Valera mar Fheisire Parlaiminte Shinn Féin [[Fothoghchán Oirthear an Chláir, 1917|ar son Oirthear an Chláir]] ar [[10 Iúil]] [[1917]]. Atoghadh de Valera mar ionadaí parlaiminte ar son an Chláir sna hOlltoghcháin ina dhiaidh sin go dtí gur toghadh mar Uachtarán é in 1959. {{Main|Fothoghchán Oirthear an Chláir, 1917}} Chuaigh sé i gceannas ar Shinn Féin mar Uachtarán. D'éirigh go gleoite le Sinn Féin san olltoghchán sa bhliain 1918, nó bhain siad amach 73 cinn de na suíocháin Éireannacha, 104 cinn ar fad, agus 73 % den vóta. Ní dheachaigh aon duine de na Feisirí go dtí an Westminster, áfach. Ina ionad sin, tháinig siad le chéile i mBaile Átha Cliath, áit ar bhunaigh siad a bparlaimint féin, Dáil Éireann. Chruinnigh na [[Teachta Dála|Teachtaí Dála]] nua i d[[Teach an Ardmhéara]] sa chathair ar an [[21 Eanáir]] sa bhliain [[1919]], agus cuireadh [[an Chéad Dáil]] ar bun. Gabhadh de Valera arís i mí Bealtaine 1918, agus dá thoradh sin, toghadh [[Cathal Brugha]] ina Phríomh-Aire ina áit. D'éalaigh de Valera as Príosún Lincoln i mí Feabhra sa bhliain 1919, agus ansin chuaigh sé i mbun a sheanphoist arís. Is í an chéim a bhí aige san am ná Príomh-Aire, agus b'é ba chiall leis an teideal sin ná ceann comhairle ar an bparlaimint - is é sin, ní raibh sé go díreach ina Cheann Stáit. Ní raibh aon mhoill ar rialtas na Breataine a fhógairt gur pharlaimint neamhdhlíthiúil ab ea an Dáil. Ansin, chuaigh [[Seán T. Ó Ceallaigh]] go [[Páras]] ar lorg aitheantas idirnáisiúnta d'Éirinn. Theip ar an iarracht seo, áfach, agus dá dheasca sin, chaithfeadh de Valera féin dul go [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] le haitheantas, cabhair airgid agus tacaíocht a iarraidh don Phoblacht nua. D'fhan sé sa tír sin ó Mheitheamh sa bhliain 1919 go dtí Mí na Nollag sa bhliain 1920, nuair a bhí [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]] á chur in Éirinn. B'é [[Mícheál Ó Coileáin (réabhlóidí)|Mícheál Ó Coileáin]] a bhí i gceannas sa bhaile agus de Valera as láthair, nó bhí an Coileánach ina Aire Airgeadais ag an am. == Conradh Angla-Éireannach == I mí Lúnasa [[1921]], d'athraigh de Valera bunreacht na Dála chun oifig nua a chruthú dó fhéin - Uachtaránacht na Poblachta. Nuair a tháinig deireadh leis na cathanna ar an [[11 Iúil]] 1921 le sos cogaidh, cuireadh toscaireacht go [[Londain]] le dul i gcomhchainteanna leis na Sasanaigh. Cé gurbh é de Valera a bhí i gceannas ar an bPoblacht thar aon rud eile, ní raibh sé ar an toscaireacht. [[Íomhá:Eamon de Valera c 1922-30.jpg|clé|thumb|De Valera, 1922|alt=]]Chuaigh cúigear fear eile go Sasana ina ionad. D'áitigh de Valera gur cheart dó fanacht in Éirinn le haire a thabhairt don tír ar feadh na tréimhse deacra seo. Cuirtear ina leith freisin, áfach, go raibh a fhios aige nach raibh ach drochsheans ag na hÉireannaigh neamhspleáchas iomlán a bhaint amach dá dtír, agus gurbh fhearr leis gan an fhreagracht pholaitiúil a ghlacadh air as aon droch-chonradh síochána. Síníodh an [[Conradh Angla-Éireannach]] ar an [[6 Nollaig]] 1921, ach ní raibh de Valera sásta leis ar chor ar bith. Níor thug sé aitheantas don Chonradh, ós rud é gur fhág sé srianta le neamhspleáchas na hÉireann, ar nós [[Calafoirt an Chonartha]], an chríochdheighilt, agus an mhóid dílseachta don Rí a chaithfeadh na Teachtaí Dála a thabhairt. [[Íomhá:Eamon de Valera-TIME-1932.jpg|clé|mion|1932]]Bhí díospóireacht bhinbeach ar an Dáil faoin gConradh, agus sa deireadh, chuaigh ceist an Chonartha ar vóta ar an [[7 Eanáir]] [[1922]]. Chaill de Valera agus na frith-Chonraitheoirí an vóta, nó ní bhfuair siad ach 57 vóta in aghaidh 64 cinn a fuair an Conradh. Shiúil de Valera agus lucht a thacaíochta amach as seomra cruinnithe na Dála tar éis an vóta lena míshástacht a léiriú. == Cogadh Cathartha na hÉireann == D'éirigh de Valera as an Uachtaránacht, agus ansin, thosaigh an [[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh Cathartha]] in Éirinn. Bhí de Valera ag tacú leis na Poblachtánaigh, is é sin, iad siúd a bhí ag cur i gcoinne Arm an tSaorstáit, is é sin, na fórsaí armtha a bhí díreach á n-earcú agus á n-inleadh ag rialtas an stáit nua Éireannaigh. Thosaigh na cathanna ar an [[28 Meitheamh]] 1922, nuair a ghlac na frith-Chonraitheoirí seilbh ar [[na Ceithre Chúirteanna]] i mBaile Átha Cliath. Cé gur thacaigh sé leis na frith-Chonraitheoirí, ní raibh aon chéimíocht oifigiúil ag de Valera san IRA agus mar sin liostáil sé san eagraíocht arís mar ghnáth-Óglach. Deirtear gur bhuail de Valera le [[Risteard Ó Maolchatha]] faoi rún i mBaile Átha Cliath ar an [[8 Meán Fómhair]] sa bhliain chéanna, agus iad ag iarraidh stad a chur leis an troid. Theip orthu, áfach, agus lean an slad ar aghaidh. Bhí an chuma ar an scéal gurbh é de Valera a bhí ina cheannaire ar na frith-Chonraitheoirí, ach ní raibh mórán tionchair ná cumhachta aige i rith an chogadh. I bpáirc an áir, b'é [[Liam Ó Loingsigh]], Ceann Foirne an IRA a bhí i gceannas, agus níor chuir de Valera a ladar sa ghnó seo. Ar an [[25 Deireadh Fómhair]], bhunaigh de Valera agus roinnt de na teachtaí dála frith-Chonartha eile "rialtas Poblachtach" dá gcuid féin, a bheadh i bhfeidhm mar rialtas sealadach. Ní raibh aon údarás aige arís, ámh. Lean an cogadh ar aghaidh, chomh fuilteach is a bhí sé riamh, agus cailleadh cuid de na ceannairí móra - [[Micheál Ó Coileáin]], [[Art Ó Gríofa]] agus [[Robert Erskine Childers]] ina measc. I mí Márta [[1923]], ghlac de Valera páirt i gcruinniú an IRA agus rinne siad iarracht socrú a dhéanamh ar thodhchaí an chogadh. Ceaptar go raibh de Valera i bhfabhar le deireadh a chur leis, ach ní raibh aon vóta aige agus mhair an troid fós. Maraíodh an Loingseach ar [[10 Aibreán]], agus tháinig [[Proinsias Mac Aodhagáin]] i gcomharbas air mar Cheann Foirne. [[Íomhá:Éamon de Valera 03.jpg|thumb|"Dev", timpeall 1918 - 1920|clé]] B'eisean a d'fhógair sos cogaidh ar an [[30 Bealtaine]], agus d'aontaigh de Valera leis an socrú seo. Thóg sé óráid cáiliúil ansin ina ndúirt sé: "Ní féidir an Phoblacht a chosaint go rathúil as seo amach le bhur gcuid arm". Ag deireadh an chogadh, gabhadh a lán de na frith-Chonraitheoirí agus iad ag teacht abhaile ón troid. hAimsíodh de Valera féin i g[[Contae an Chláir]], agus cuireadh faoi ghlas é. == Fianna Fáil == Nuair a bhí an tIRA éirithe as an gcogaíocht, bhí de Valera réidh chun dul le polaitíocht arís eile. Ar dtús, áfach, gabhadh arís é in [[Iúr Chinn Trá]], nuair a thrasnaigh sé an teorainn isteach go [[Tuaisceart Éireann]] gan cheadúnas dlíthiúil. Chaith sé mí i mbraighdeanas aonair i b[[Príosún Bhóthar Chromghlinne]] i m[[Béal Feirste]]. Ar ais leis le Sinn Féin, agus dhearbhaigh Dev gur ba cheart dóibh bunreacht an tSaorstáit nua a ghlacadh, ar acht go gcaithfí an mhóid dílseachta i dtraipisí. Chuaigh an cheist ar vóta, ach ní raibh an bua aige an turas seo. Dá dheasca sin, d'éirigh de Valera as uachtaránacht an pháirtí. Ina áit sin, chuir sé bun le páirtí nua, mar atá, [[Fianna Fáil]], sa bhliain [[1926]], agus chuaigh sé féin i gceannas air. D'éirigh leis an bpáirtí nua go maith ar fud na tíre, agus thosaigh de Valera ag cur i gcoinne na móide dílseachta arís. Bhain sé triail as na cúirteanna leis an móid a chur ar ceal. Tháinig athrú cuma ar na cúrsaí go léir ar an [[10 Iúil]], [[1927]] nuair a maraíodh [[Caoimhín Ó hUiginn]], Leas-Chathaoirleach na hArdchomhairlí. Tar éis na heachtra seo, rith an rialtas bille nua a chuir d'fhiachaibh ar na Teachtaí go léir agus, fiú, ar na hiarrthóirí, an mhóid dílseachta a thabhairt. Ní raibh Fianna Fáil sásta leis, ach ní raibh an dara suí sa bhuaile acu. D'aontaigh de Valera agus Fianna Fáil an mhóid a thabhairt sa bhliain 1927, agus iad ag áitiú nach raibh ann ach briathar gan bheart. Sa bhliain [[1932]] b'é Fianna Fáil an páirtí ba láidre sa Dáil, agus toghadh de Valera ina Uachtarán ar an [[Ardchomhairle]] an tSaorstáit. Ní raibh an troid i gcoinne na móide thart ar chor ar bith, agus thosaigh de Valera ag iarraidh é a chur ar ceal go hiomlán. Cúis eile a bhí aige ná na hanáidí feirme a bhí le híoc leis an mBreatain Mhór. Chuir sé stad leis na híocaíochtaí seo, agus chuir na Breatanaigh smachtbhannaí eacnamaíocha ar onnmhairí Éireannacha mar dhíoltas. Cuireadh tús le [[Cogadh Eacnamaíoch Angla-Éireannach|Cogadh Eacnamaíoch]] idir an dá thír a mhair go dtí an bhliain [[1938]]. [[Íomhá:Éamon de Valera, 1946.jpg|mion|1946|clé]]Ba mhaith le de Valera fáil réitithe de Sheanascal Shaorstát Éireann freisin, nó siombail thábhachtach eile a bhí ann d'fhorlámhas na Breataine Móire. Bhí sé ag iarraidh an oifig a chur ar ceal nó an bonn a bhaint de i gcónaí. Nuair a d'éirigh [[Séamus Mac Néill (Seanascal)|Séamus Mac Néill]] as an bpost, fuair de Valera seans fear dá chuid féin a roghnú don tSeanasclacht. Roghnaigh sé [[Domhnall Ua Buachalla]], seanlaoch Éireannach a throid in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916. Ba mhaith le de Valera Mac Uí Bhuachalla a choinneáil i bhfad ó shúil an tsaoil mhóir, agus dá thoradh sin, bhí an tSeanasclacht féin ina ceap magaidh ag na daoine. Ansin, bhí sé furasta ag de Valera an post a ghlacadh dó féin níos déanaí. == Ré na Práinne == Nuair a phléasc [[an Dara Cogadh Domhanda]] amach, cuireadh rialtas éigeandála i bhfeidhm ar Éirinn, agus is gnách [[Ré na Práinne]] a thabhairt ar thréimhse an chogaidh, i bhfianaise an dóigh a ndeachaigh an cogadh i gcion ar na hÉireannaigh. D'fhógair de Valera, áfach, go bhfanfadh an tír amach ón gcogadh, agus an tír ag cloí le polasaí dian na neodrachta. Chuir [[Winston Churchill]] agus rialtas na Breataine an-bhrú air dul chun cogaidh i gcoinne [[an Ghearmáin|na nGearmánach]]. Meastar go raibh de Valera ag iarraidh a thaispeáint don tsaol mhór gur tír neamhspleách í Éire, agus mar sin, ní fhéadfadh sé comhoibriú leis na Briotanaigh. Ceaptar go raibh pleananna ag [[Adolf Hitler]] fórsaí armtha a chur ar garastún in Éirinn, agus is fíor go raibh craobh de chuid an IRA ag tacú leis an scéim seo. Bhí rialtas na hÉireann agus na Gearmánaigh i dteagmháil éigin le chéile leis an bhféidearthacht seo a phlé, ach sa deireadh thiar thall, chloígh de Valera leis an neodracht. Bhí a fhios aige go raibh seans ann go ndéanfadh na Gearmánaigh ionradh pé scéal é, agus dá réir sin, chuir sé na mílte Óglaigh de chuid an IRA faoi ghlas. Bhí bagairt eile ann freisin, mar atá, ionradh na mBriotanach. Pléadh an cheist seo sa Dáil fosta. Mhair neodracht na hÉireann go dtí deireadh an chogaidh. Ar an taobh eile, is féidir a rá nárbh fhíor-neodracht í in aon chor, ach "neodracht i bhfabhar leis na Comhghuallaithe". {{Main|An Éigeandáil}} {{Main|Neodracht na hÉireann}} Nuair a cailleadh Hitler ag deireadh an chogaidh, thug de Valera cuairt ar Eduard Hempel lena chomhbhrón a chur in iúl. Chuir an eachtra seo iontas ar a lán daoine, go háirithe ó tharla nár shínigh de Valera an leabhar comhbhróin nuair a fuair [[Franklin Delano Roosevelt|Franklin Roosevelt]] bás. == Na blianta i ndiaidh an chogaidh == Thosaigh cumhacht de Valera agus Fianna Fáil ag dul i laghad sna blianta iarchogaidh. Cuireadh as oifig iad sa bhliain [[1948]], agus tháinig an chéad chomhrialtas ar an bhfód ina dhiaidh sin. B'é [[Seán A. Mac Coisdealbha]] a bhí ina Thaoiseach ar an gcomhrialtas. Ag an am sin, bhí sé bliana déag caite ag de Valera i gceannas ar an tír, agus na hÉireannaigh ag éirí tuirseach de. D'fhill de Valera ar an Dáil ina cheannaire ar an bhfreasúra, agus é ag iarraidh ceist na Críochdheighilte a choinneáil os comhair an tsaoil mhóir sa bhaile agus i gcéin. Ar an [[18 Aibreán]] [[1949]], gaireadh Poblacht d'Éirinn, agus d'éirigh an tír as an gComhlathas. Sa bhliain [[1951]], bhain de Valera amach oifig an Taoisigh arís, ach ní raibh tromlach aige sa Dáil. Meastar gurbh é sin an rialtas ba mheasa dá raibh sé air riamh, nó ní raibh ann ach na seanfhondúirí céanna nár rith aon smaoineamh nua leo idir an dá linn. Ní nárbh ionadh, chaill Fianna Fáil an t-olltoghchán sa bhliain [[1954]]. Trí bliana ina dhiaidh sin, bhí de Valera ina Thaoiseach arís, agus é le fanacht i gceannas ar an tír an chéad sé bliana déag eile. Chuir Fianna Fáil beartas nua eacnamaíochta i bhfeidhm, an Chéad Chlár Forbartha Eacnamaíochta. Níor spáráil sé an lámh láidir ar an IRA ach an oiread, nó bhí sé sásta Óglaigh agus gníomhaithe Poblachtánacha a imtheorannú, is é sin, iad a chur faoi ghlas gan phróis cheart dlí. [[Íomhá:Éamon de Valera, President of Ireland, in 1960s (43915959314).jpg|mion|circa 1964 |deas]] === Uachtarán na hÉireann === Sa bhliain [[1959]], toghadh de Valera ina Uachtarán ar an tír don chéad uair.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Kerron Ó Luain]]|date=24 Deireadh Fómhair 2025|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/10/stair-na-huachtaranachta/|title=Stair na huachtaránachta|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=52}}</ref> Ar an 25 Meitheamh 1959 insealbhaíodh é mar Uachtarán Éireann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/exhibitions/eamon-de-valera/720802-inauguration-of-the-president-of-ireland/|teideal=Inauguration of the President of Ireland|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2020-06-25}}</ref> Chaith sé dhá théarma san oifig.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?time_continue=21&v=IZWoYF6kRqQ&t=75|teideal=Agallamh as Gaeilge|údar=de Valera ina Uachtarán|dáta=1962|dátarochtana=2020}}</ref> D'éirigh sé as sa bhliain [[1973]], agus é deich mbliana is ceithre scór d'aois. Fuair sé bás dhá bhliain ina dhiaidh sin ar an [[29 Lúnasa]] [[1975]], i dteach altranais ar an [[An Charraig Dhubh|gCarraig Dhubh]] i mBaile Átha Cliath. Cailleadh a bhean Síle i mí Eanáir sa bhliain chéanna, agus cuireadh in aice le chéile iad i [[Reilig Ghlas Naíon]].[[Íomhá:Devgrave.jpg|thumb|Uaigh de Valera i [[Reilig Ghlas Naíon]], Baile Átha Cliath.]] == Féach freisin == * [[Fothoghchán Oirthear an Chláir, 1917]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.president.ie/index.php?section=35&lang=ire Beathaisnéis ghearr ar shuíomh Uachtaráin na hÉireann ] *Beatha le Bua (beathaisnéis ghearr)<ref name=":0" /> == Leabharliosta == * MAC AONGHUSA, Proinsias: ''Éamon de Valera, Na Blianta Réabhlóideacha''. An Clóchomhar Tta, Baile Átha Cliath, an chéad chló 1982 == Léitheoireacht bhreise == * [[Eithne Nic Eoin|Eoin, Eithne Nic]]. (2010). ''[https://comhar.ie/leabhair/uachtarain-na-heireann/ Uachtaráin na hÉireann]''. [[LeabhairCOMHAR]]. ISBN 9780955721724. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Uachtaráin na hÉireann}} {{Taoisigh na hÉireann}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 9ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 11ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 12ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 13ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 14ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 15ú Dáil}} {{Éirí Amach na Cásca}} {{DEFAULTSORT:Valera, Eamon de}} [[Catagóir:Éamon de Valera]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1975]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceannairí Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Ceannairí Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Taoisigh na hÉireann]] [[Catagóir:Uachtaráin na hÉireann]] t5i87cf9eqmls8a89ygwacgfdory942 0 2549 1314980 1312129 2026-05-23T01:22:03Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314980 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rí [[Laighean]] idir na blianta 1126 agus bliain a bháis ba ea '''Diarmaid Mac Murchadha''' ([[1110]] - [[1 Eanáir]], [[1171]]). ''"Fear bríomhar fuinniúil gan trua gan taise do dhuine ar bith - seo teist na n-údar ar Dhiarmaid Mac Murchadha"''.<ref>[https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000004881 Stair na hÉireann ó 800 A.D. go dtí 1600]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhí aighneas idir é féin agus [[Tighearnán Ua Ruairc]], agus chaill sé a choróin sa bhliain 1166 dá bharr. Tháinig na [[Normannaigh]] go hÉirinn sa bhliain [[1169]], áfach, tar éis dó cuireadh a thabhairt do rí [[Sasana|Shasana]] agus na Normainne [[Anraí II Shasana|Anraí II]] teacht i gcúnamh air. Mar gheall ar seo, tugtar '''Diarmaid na nGall''' air chomh maith. Gheall sé a iníon Aoife don Normannach [[Risteard FitzGilbert de Clare, 2ú hIarla Penfro|Strongbow]] mar pháirt den bheart céanna. == A shaol == Rugadh Diarmaid Mac Murchadha sa bhliain 1110 agus toghadh é ina rí ar [[Cúige Laighean|Chúige Laighean]] nuair nach raibh sé ach sé bliana déag d'aois, ach ní raibh an tArd-Rí sásta leis agus chuir sé an Ruarcach go Cúige Laighean leis an ríocht a bhaint de. Bhí Mac Murchadha ag troid ar feadh na mblianta as sin amach agus d'éirigh leis a ríocht a athghabháil faoi dheireadh sa bhliain [[1133]], agus bhí síocháin ina ríocht ar feadh na mblianta. Ach thosaigh an seanaighneas le Tighearnán Ua Ruairc arís agus chreach Diarmaid tailte Thighearnáin sa bhliain [[1152]]. Chuaigh Bean Uí Ruairc abhaile le rí caithréimeach Laighean agus lean an t-aighneas ar aghaidh mar gheall air sin. Díbríodh Diarmaid i [[1166]], agus theith sé chun na Breataine. Gheall sé go mbeadh an té a ghabhfadh a ríocht ar ais dó ina oidhre air agus thug sé saighdiúirí Normannacha leis abhaile chun a thailte a ghabháil ar ais. D'éirigh go seoigh leis na saighdiúirí [[Normannaigh|Normannacha]] faoi cheannas [[Strongbow]]. Ghabhadar [[Baile Átha Cliath]] agus pósadh Strongbow agus iníon Dhiarmada, Aoife, i [[Ardeaglais Theampall Chríost, Port Láirge|Ardeaglais Chríost]], atá suite i b[[Port Láirge]]. Ón am sin ar aghaidh, d'fhan an chumhacht Ghallda in Éirinn, óir lean na Sasanaigh na Normannaigh i dtiarnas ar an b[[An Pháil|Páil]], agus ar an tír ar fad ar deireadh. [[Íomhá:MarriageAoifeStrongbow.jpg|clé|400px|thumb|Pósadh a iníne Aoife le [[Strongbow]]]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Mac Murchadha, Diarmaid}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1110]] [[Catagóir:Básanna i 1171]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Uí Chinnsealaigh]] j60ju154vwkmhm06jukf8dwy5y9bmno 0 2562 1315059 1308889 2026-05-23T03:54:34Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315059 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is é [[Dhá Aspal Déag na hÉireann|aspal]] náisiúnta na n[[Gael]] é '''Pádraig mac Calprainn''', ar a dtugtar '''Naomh Pádraig''' nó '''Pádraig Naofa''' ([[17 Márta]], [[461]], [[492]] nó [[493]] a cailleadh é). Thug sé an [[Críostaíocht|Chríostaíocht]] go h[[Éire|Éirinn]]. Is mar 'Cothraige' a bhí aithne ar Phádraig in Éirinn i dtús aimsire toisc nach raibh a leithéid d'fhuaim agus [p] ann sa [[Gaeilge Chianach]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Dónall P. Ó Baoill]]|date=17 Márta 2026|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2026/03/17/faoisc-freagra-agus-beannachtai-na-feile/|title=Faoisc, freagra agus beannachtaí na féile|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 7}}</ref>[[Íomhá:Stpatrick hilloftara.jpg|206x206px|thumb|Dealbh Naomh Pádraig i g[[Contae na Mí]]|clé]]Ceiliúrtar [[Lá Fhéile Pádraig]] ar an [[17 Márta]], an lá a cailleadh é. == Saol == Saoránach [[An Róimh|Rómhánach]] de bhunadh [[An Bhreatain|Briotanach]] a bhí i bPádraig. [[Íomhá:Slemish mountain County Antrim.jpg|mion|221x221px| [[Sliabh Mis]] i g[[Contae Aontroma]] ]] De réir an scéil, nuair a bhí Pádraig ina bhuachaill óg, fuadaíodh é óna bhaile dúchais sa m[[An Bhreatain Bheag|Breatain Bheag]]. Tugadh anall go hÉirinn é. Cuireadh ag aoireacht ar [[Sliabh Mis|Shliabh Mis]] i g[[Contae Aontroma]] é, áit ar chaith sé na blianta ag [[sclábhaíocht]]. [[Oíche]] amháin bhí [[brionglóid]] aige faoi bhád ag fanacht dó, agus d'éalaigh sé agus d'fhill sé mar sin ar a mhuintir. Cúpla bliain níos déanaí, urnaíodh Pádraic ina [[Sagart|shagart]]. [[Oíche]] amháin, bhí [[brionglóid]] eile ag Pádraig faoi phobal na hÉireann. Chonaic sé [[muintir na hÉireann]] ag glaoch ar ais air. Ba cheart dó dul ina measc agus a [[Creideamh|chreideamh]] a chraobhscaoileadh. Bheartaigh sé mar sin an Chríostaíocht a thabhairt do mhuintir na hÉireann. D'fhill Pádraig sa bhliain [[432]]. Cé gur tháinig an Chríostaíocht go hÉirinn ar dtús nuair a chuir an [[Pápa Celestine I|Pápa Ceilistín]] [[Palladius]] go hÉirinn i [[430]], ba é Pádraig an té ar éirigh leis an [[creideamh]] a scaipeadh, is cosúil. [[File:Saint_Patrick's_grave_Downpatrick.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Saint_Patrick's_grave_Downpatrick.jpg|clé|mion|[[Dún Pádraig]], [[Contae an Dúin|An Dún]]]] Insítear scéal faoin iarracht a bhí á déanamh ag Pádraig taoiseach a thabhairt chun na Críostaíochta. Sháigh Pádraig a chros de thimpiste i gcois an taoisigh, ach má rinne, níor labhair an taoiseach focal ná ní dhearna gearán. Ghlac sé féin agus a mhuintir leis an g[[creideamh]] nua ag ceapadh gur chuid den searmanas a bhí sa sá. [[File:Kilbennan_St._Benin's_Church_Window_St._Patrick_Detail_2010_09_16.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kilbennan_St._Benin's_Church_Window_St._Patrick_Detail_2010_09_16.jpg|mion|phioc Pádraig [[seamróg]] agus gur úsáid sé í leis an [[an Tríonóid|Tríonóid]] a mhíniú: séipéal i g[[Cill Bheanáin]], Co na Gaillimhe]] Deirtear gur phioc Pádraig [[seamróg]] agus gur úsáid sé í leis an [[an Tríonóid|Tríonóid]] a mhíniú dá éisteoirí. == Seanchas agus Béaloideas == Tá ról tábhachtach ag Pádraig i m[[béaloideas]] na h[[Éire]]ann agus na [[Gaeltacht]]a, agus is iomaí scéal seanchaite a d'insíodh faoin tseansaol. === Na nathracha === Chaith Pádraig 40 [[lá]] agus oíche ag troscadh agus ag tréanas ar [[Sliabh Mis|Chruach Phádraig]] thiar ón áit ina bhfuil [[Cathair na Mart]] i g[[Contae Mhaigh Eo]] inniu. Deirtear gur dhíbir Pádraig na [[Nathair nimhe|nathracha]] [[Nimh|nimhe]] as Éirinn ansin. Ach tá amhras faoi seo,<ref>National Geographic, 2008 - [https://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080313-snakes-ireland.html Snakeless in Ireland: Blame Ice Age, Not St. Patrick] </ref> nó ní heol dúinn go raibh nathracha nimhe riamh sa tír. Is dóichí gur mar shamhail a húsáideadh an scéal seo don dóigh ar ruaig sé seanchreideamh na nGael, agus go seasann na péisteanna agus na nathracha nimhe don diabhal agus dá chuid mioscaise, is é sin, don tseanchreideamh féin. [[File:Croagh_Patrick_-_geograph.org.uk_-_186660.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Croagh_Patrick_-_geograph.org.uk_-_186660.jpg|clé|mion|[[Sliabh Mis|Cruach Phádraig]] i g[[Contae Mhaigh Eo]]]] === Na Fianna === Chuala saol na Gaeilge iomrá ar an lá a casadh Pádraig agus [[Oisín Mac Fhinn|Oisín]], an fear deireanach de na [[Fiannaíocht|Fianna]], ar a chéile in Éirinn. Meafar iontach is ea an scéal seo don dóigh ar tháinig [[an Chríostaíocht]] go hÉirinn agus an Phágántacht ag cúlú roimpi. Nuair a bhí lá na Féinne thart, phós Oisín banphrionsa ó [[Tír na nÓg|Thír na nÓg]] agus chuaigh a chónaí thall ansin, ach i ndiaidh trí chéad bliain, tháinig cathuithe air i ndiaidh an tseanfhóid. Mar sin, d'fhill sé go hÉirinn ar mhuin chapaill draíochta, agus é curtha faoi gheasa gan baint d'aon rud ná titim anuas den chapall. Bhris sé na geasa, ar ndóigh, thréig an capall bán é, agus b'éigean dó fanacht in Éirinn agus bás a fháil ansin. [[Íomhá:Myths and legends; the Celtic race (1910) (14760479206).jpg|mion|Pádraig agus na Fianna, (Rolleston, T. W. 1910)]] Chuala Pádraig trácht air, áfach, go raibh fear de na Fianna clúiteacha fágtha sa tír, agus chuaigh sé i bhfianaise Oisín. Bhí sé dóchasach go n-éireodh leis Oisín a iompú i leith an chreidimh Chríostaí. Ní raibh aon mhaith ann, áfach, bheith ag caint le hOisín faoi Dhia, nó ní raibh ina bhéal siúd ach Goll. "Ní chreidfinnse i nDia", ar seisean, "go dtí go bhfeicfinn Eisean agus Goll ag coraíocht le chéile. Dá n-éireodh le Dia Goll a leagan ansin, chreidfinn gurb é Dia an fear is fearr acu." Ansin, thaispeáin Pádraig d'Oisín an dóigh a raibh na Fianna, nár chuala iomrá riamh ar Dhia ná ar Íosa, ag troid leis na diabhail in Ifreann. D'fhiafraigh sé d'Oisín, nárbh fhearr leis flaithis Dé a bhaint amach, in áit na troda síoraí sin, ach níorbh fhearr: bhí Oisín díreach mífhoighneach chun "iall a chur i súiste Ghoill", mar a dúirt sé. == Ainm == Is ainm pearsanta an-choitianta in Éirinn é Pádraig, ach níor baisteadh ar mórán leanaí é go dtí timpeall na 1880idí. Tá raidhse mór foirmeacha aige - Pádraig, Pádraic, Páraic (go háirithe san iarthar), Pa, Pat, Peaits nó Patch, Paddy, Patsie, Páid nó Paud, Patrice na Fraincise agus Patrizio na h[[Iodáilis]]e. == Paidir Pádraig Naofa nó Lúireach Phádraig == {{Vicífhoinse|Fáeth fiada}} :Críost liom :Críost romham :Críost i mo dhiaidh :Críost ionam :Críost fúm :Críost uasam :Críost ar mo lámh dheis :Críost ar mo lámh chlé :Críost i gcroí gach duine lena labhraim :Críost i mbéal gach duine a labhras liom :Críost i ngach súil a dhearcas orm :Críost i ngach cluas a chluineas mé :Amen<ref><nowiki>https://youtu.be/Fav5p2RKOak</nowiki> le Bernard Sexton agus cór; <nowiki>https://youtu.be/ApvpkWtDCJE</nowiki> Cór Mhuire na Doire Beaga, Gaoth Dobhair ; <nowiki>https://youtu.be/HvIbdiNyTHk</nowiki> Karen Tracey (le fotheidil); <nowiki>https://youtu.be/PbJui5JTr58</nowiki> Nóirín Ní Riain; <nowiki>https://youtu.be/L7nt1GsrHtI?t=42s</nowiki> Carn na Ros, scoil náisiúnta </ref> == Naisc Sheachtracha == [[Íomhá:Día de San Patricio Buenos Aires 2.jpg|thumb|Lá Fhéile Pádraig, [[Buenos Aires]] ([[An Airgintín]])]] * [http://www.youtube.com/watch?v=YeueYT0UvxM/ 'Paidir Pádraig Naofa ' ar Youtube] * [http://www.confessio.ie/etexts/confessio_irish# St Patrick's Confessio HyperStack]: 'AN FHAOISTIN' agus 'AN LITIR CHUN COROTÍCUS' as Gaeilge (Athinsint ghairid é seo ar an scéal ''Mar a chuaigh Oisín go Tír na hÓige'' ón leabhar ''Seanchas Annie Bhán'' le Gordon W. MacLennan, Baile Átha Cliath 1997. ISBN 1-898473-84-6) == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Padraig Naomh}} [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Impireacht na Róimhe]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Naomh Pádraig]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Briotanacha]] 9jx3r69jwiepvuoifirhzmbxaoqr1xa 0 2583 1314953 1307160 2026-05-23T00:44:11Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314953 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Brian Bóramha mac Cennétig''' (nó ''Brian Bóirmhe''; [[Meán-Ghaeilge]]: ''Brian Bóruma''; {{lang-en|Brian Boru}}) ina [[rí]] ar chúige [[Mumhan]] ó [[976]] agus ina [[Ard-Rí na hÉireann|Ard-Rí]] ar [[Éire|Éirinn]] ó [[1002]] go [[1014]]. D’éirigh le Brian náisiún a bhunú ón dúiche<ref>[http://www.glorcheatharlach.ie/natuploads/14032600012014%20April%2022.pdf glorcheatharlach.ie 22 Aib 2014] The Nationalist</ref>. Cailleadh Brian Bóramha ar [[Aoine an Chéasta]], an [[23 Aibreán]], [[1014]] i rith [[Cath Chluain Tarbh|Chath Chluain Tarbh]] in aghaidh [[Na Lochlannaigh|Lochlannaigh]] [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]]. == Eachtraí == ==== 997 ==== Bhuail Brian Bóirmhe agus a chéile comhraic [[Máel Sechnaill mac Domnaill]] - Rí na Mí agus Ard-Rí na hÉireann roimh Bhrian - le chéile i g[[Cluain Fearta]] sa bhliain 997. D'aontaigh an bheirt go dtabharfaidís aitheantas don chuid den oileán a bhí á rialú acu ag an bpointe seo. Bhíodh Brian Bóirmhe ag ionsaí thalún Mháel Sechnaill ar bhun leanúnach, agus ghéill sé a chuid dóibh dá bharr. ==== 1002 ==== Glactar leis go raibh Brian Ború aitheanta mar Ard-Rí na hÉireann i 1002 nuair a d’éirigh leis an ceann is fearr a fháil ar chlann Uí Néill. Bhíodh aithne air mar Brian Bóirmhe de bharr an chíosa a bhailigh sé ó [[Taoiseach|thaoisigh]] beaga na hÉireann agus a d'úsáid sé chun na mainistreacha agus na [[leabharlann]]a a réab na Lochlannaigh a atógáil, más fíor. Bhí an chuid ba mhó den [[oileán]] faoi [[Rialtas|riail]] ag Brian Bóirmhe ón bhliain 1002, ach ní tír aontaithe a bhí ann ar chor ar bith, cé go raibh an teideal [[Ard-Rí na hÉireann]] bronnta air. Mar thoradh, bhí sé de sprioc ag Brian Bóirmhe talamh an oileáin ar fad a aontú faoina cheannas féin. ==== 1012 ==== Sa bhliain 1012, d'éirigh Rí [[Laighean]] [[Máel Mórda mac Murchada]] amach. Níor bhain Brian Bóirmhe feidhm as an lámh láidir ar an toirt, ach shocraigh sé póstaí tábhachta ina áit. Thug sé a iníon mar bhean do Sitric II, rí na Lochlannach i m[[Baile Átha Cliath]], agus [[Pósadh|phós]] Brian féin Gormlaith, máthair Sitric agus deirfiúr Mháel Mórda). Níor mhair an socrú seo rófhada, áfach. [[Íomhá:Dublin Castle Chapel Royal Sculpture of King Brian Boru.JPG|clé|mion|Dealbh, Caisleán Bhaile Átha Cliath Chapel Royal]] ==== 1013 ==== Bhí Máel Mórda agus Sitric réidh chun troda arís sa bhliain 1013, agus Máel Mórda faoi bhrú ag a bhean Gormlaith dul i ngleic le Brian. Bhí slua maith de clanna na tíre a bhí éadmhar as cumhacht Bhrian, agus d'aontaigh iad go léir le chéile. Mar fhreagra, chuir Brian Gormlaith faoi ghlas. Bhí airm aige lonnaithe i g[[Contae Bhaile Átha Cliath]], ó Mheán Fómhair 2013 go dtí Nollaig<ref>Duffy, Seán (2013). Brian Boru and the Battle of Clontarf. Dublin: Gill & Macmillan. pp. 123–4. ISBN 9780717157785</ref>. Ag an am seo, rinne Brian ionsaithe ar fud Bhaile Átha Cliath chun Gaeil na cathrach a choimeád as arm na Lochlannach. Ag an am céanna, sheol Gormlaith teachtaireacht chuig Sigurd Hlodvisson, iarla Lochlannach na nInse Orc. ==== 1014 agus cath Chluain Tarbh ==== Nuair a bhí an cath beagnach thart, tháinig Brodir ar Bhrian ag guí ina phuball, agus é faoi cheilt sna choillte gar do Bhaile Átha Cliath. Bhailigh Brodir roinnt dá fhir le chéile gan mhoill agus d'ionsaigh siad agus mharaigh siad an Rí agus a fhoireann. D'éalaigh siad láithreach, agus Brodir ag béiceadh "Anois, inis do gach fear gurb é Brodir a mharaigh Brian". [[Íomhá:07 Brian on the Morning of Clontarf.jpg|mion|Cath Chluain Tarbh, greanadóireacht, le John Fergus O'Hea]] == Muintir == Rugadh Brian Bóramha timpeall na bliana [[941]] (in aice le [[Cill Dalua]] i g[[Contae an Chláir]] mar atá inniu air, nó Dál gCais mar a tugadh ar an gceantar fadó). [[Cennétig mac Lorcáin]], rí Thuadhmhumhan ab ea a athair, Bé Binn ingen Aurchada, iníon Rí Iar-Chonnacht ab ea a mháthair. [[Pósadh]] Briain ceithre huaire: * An chéad uair le Mór - máthair Mhurchaide, a cailleadh le Briain i gCath Chluain Tarbh * An dara huair le Echrad - máthair a chomharba, Turlach * An tríú huair le [[Gormflaith ingen Murchada|Gormlaith]] - an bhean chéile is cáiliúla, iníon Mhurchaide Mac Finn, rí [[Laighean]] agus baintreach Olaf Cuaran, Lochlannach, rí Bhaile Átha Cliath agus Eabhrac. Ba í máthair Dhonncha, a bhí ina rí ar chúige [[Mumhan]] tar éis Bhriain. * An ceathrú huair le Dub Choblaig - iníon rí [[Chonnacht]]. == Tionchar == Cuireadh Brian Bóramha in [[Ard Mhacha]]. D'éag a mhac agus a gharmhac i g[[Cath Chluain Tarbh]] chomh maith, agus mar sin ní fhéadfadh a shliocht a gcumhacht a choinneáil mar Ardríthe. Sa [[12ú haois]], d'fhoilsigh a chlann leabhar bolscaireachta, Cogadh Gaeil ré Gaill, ina ndearnadh móradh ar Bhrian agus ar na héachtaí a rinne sé i rith a shaoil. De réir an tseanchais feictear Brian mar [[Polaitíocht|pholaiteoir]] glic ar éirigh leis seilbh a fháil ar thailte na tíre thuaidh, thoir agus theas. == Féach freisin == * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] * [[Cath Chluain Tarbh]] * [[Lochlannaigh]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 941]] [[Catagóir:Básanna i 1014]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríshliocht Uí Bhriain]] [[Catagóir:Ríthe na Mumhan]] kw9gfqf1phzj4xsz3bw995otroudcb9 0 2756 1314753 1303360 2026-05-22T15:58:04Z Alison 570 Cata 1314753 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Cuireadh '''Ollscoil na Gaillimhe''' ar bun sa bhliain [[1845]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ollscoilnagaillimhe.ie/|teideal=Ollscoil na Gaillimhe - Ollscoil na Gaillimhe|work=www.ollscoilnagaillimhe.ie|dátarochtana=2024-06-26}}</ref> Bhí os cionn 18,000 mic léinn ag freastal uirthi in 2022.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.universityofgalway.ie/about-us/|teideal=About Us - University of Galway|dáta=2024-06-01|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-06-26|archivedate=2024-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240601020911/https://www.universityofgalway.ie/about-us/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://hea.ie/higher-education-institutions/national-university-of-ireland-galway/statistics/|teideal=University of Galway {{!}} Higher Education Institutions {{!}} Higher Education Authority|dáta=2023-09-21|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-06-26|archivedate=2023-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230921151121/https://hea.ie/higher-education-institutions/national-university-of-ireland-galway/statistics/}}</ref> Bhí Ollscoil na Gaillimhe rangaithe san 2% de ollscoileanna is fearr ar fud an domhain in 2022.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.universityofgalway.ie/rankings/|teideal=Rankings - University of Galway|dáta=2024-01-13|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-06-26|archivedate=2024-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240113213546/http://www.universityofgalway.ie/rankings/}}</ref> Bhí Ollscoil na Gaillimhe ar cheann de na hollscoileanna is fearr in Éirinn maidir le hinfhostaitheacht céimithe in 2021. Bhí 96% de na mic léinn fochéime agus 94% de na mic léinn iarchéime ón Ollscoil seo fostaithe nó i mbun staidéar breise laistigh de 6 mhí tar éis a gcáilíocht a bheith bronnta orthu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ollscoilnagaillimhe.ie/cursai/|teideal=Cúrsaí - Ollscoil na Gaillimhe|dáta=2024-02-24|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-06-26|archivedate=2024-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224013314/https://www.ollscoilnagaillimhe.ie/cursai/}}</ref> [[Íomhá:Quadrangle, National University of Ireland, Galway.jpg|mion|clé|Cloigtheach na cearnóige]] [[Íomhá:Uniwersytet w Galway, Irlandia.JPG|clé|mion]] [[Íomhá:GALWAY UNIVERSITY CAMPUS.jpg|clé|mion]] [[Íomhá:School of Computer Science, NUI, Galway.jpg|clé|mion|Ríomhaireacht]] [[Íomhá:Armas Ollscoil na hÉireann Gaillimh.png|clé|mion|Armas na hOllscoile]] == Stair na hOllscoile == D'oscail an ollscoil i 1849 faoin ainm 'Coláiste na Banríona, Gaillimh' mar cheann de thrí Choláiste na Banríona, maraon le [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|Corcaigh]] agus [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|Béal Feirste]]. De réir achta sa bhliain 1908, athainmníodh mar ''Coláiste na hOllscoile, Gaillimh'' í, agus í le bheith mar chuid de h[[Ollscoil na hÉireann]] in éineacht le Coláiste na hOllscoile Baile Átha Cliath agus Coláiste na hOllscoile Corcaigh. I 1991, athróidh a hainm go ''Ollscoil na hÉireann, Gaillimh'', agus d'athraigh a hainm arís i 2022, nuair a thugadh ''Ollscoil na Gaillimhe'' uirthi. Bhí an Dr Jim Browne ina uachtarán idir 2007-2017.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ciaran-o-hogartaigh-ceaptha-ina-uachtaran-ar-oe-gaillimh-agus-e-ag-suil-le-filleadh-ar-a-chathair-dhuchais/|teideal=Ciarán Ó hÓgartaigh ceaptha ina Uachtarán ar ÓE, Gaillimh agus é ag súil le filleadh ar a ‘chathair dhúchais’|dáta=2017-09-04|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-26}}</ref> Ba é An tOllamh [[Ciarán Ó hÓgartaigh]] uachtarán na hollscoile idir 2018-2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/uachtaran-ollscoil-na-gaillimhe-ag-eiri-as/|teideal=Uachtarán Ollscoil na Gaillimhe ag éirí as|dáta=2024-06-26|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-26}}</ref> D'éirigh sé as a phost ar an 26 Meitheamh 2024, roimh dheireadh a théarma deich mbliana.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/uachtaran-ollscoil-na-gaillimhe-ag-eiri-as/|teideal=Uachtarán Ollscoil na Gaillimhe ag éirí as|dáta=2024-06-26|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-26}}</ref> == Saol na hOllscoile == === Forbairt === Tá an ollscoil suite gar do lár cathrach na [[Gaillimh]]e, agus mar go raibh a tailte ag leanúint ó thuaidh cois abhainn, bhí deis ag an ollscoil an-chuid tógála a dhéanamh in achar siúil cos don sean "quad". === Mic léinn === Is ceann de na cumainn is mó agus is sine é an [http://www.cumannstaire.com Cumann Staire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220112110152/https://www.cumannstaire.com/ |date=2022-01-12 }}. Eagraíonn an Cumann Staire ceann de na himeachtaí bliantúla is mó san ollscoil, an [[:en:Arts Bál]], a bhíonn ar siúl gach Feabhra. Freastalaíonn thart ar 1300 daoine ar an mbál. Eagraíonn an Cumann Staire an chomhdháil staire idirnáisiúnta bhliantúil [http://www.aistir.com Aistir] freisin. === Gaeilge === Tá suíomh na hOllscoile, [https://www.ollscoilnagaillimhe.ie/ ollscoilnagaillimhe.ie], le fáil i mBéarla amháin (seachas cúpla leathanach agus na teidil). Ach tugann lámhleabhair na hollscoile foirfiú na [[Gaeilge]] mar "cheann de phríomhchuspóirí" na hollscoile. "Tá os cionn 90,000 céimí de chuid Ollscoil na Gaillimhe ann ar fud an domhain"<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ollscoilnagaillimhe.ie/oegaillimh/an-ghaeilge-san-ollscoil/|teideal=An Ghaeilge san Ollscoil - Ollscoil na Gaillimhe|work=www.ollscoilnagaillimhe.ie|dátarochtana=2024-06-26}}</ref> ach níl fonn orthu scríobh don [[An Vicipéid|Vicipéid]] is cosúil. Sna h[[1980idí|ochtóidí]], bhí aighneas ar siúl ag mic léinn áirithe, mar nach raibh cúrsaí áirithe [[tíreolaíocht]]a le fáil ach trí mheán na Gaeilge, cé nach raibh ach fíorbheagán de chúrsaí eile le fáil as Gaeilge. Bhain conspóid mhór le cinneadh Údarás Ollscoil na hÉireann, Gaillimh in 2016 deireadh a chur leis an riachtanas Gaeilge, a d’fhág go mbíodh líofacht sa Ghaeilge i gcónaí ag an uachtarán.<ref name=":0" /> Bhí an riachtanas Gaeilge ina bhac ar dhaoine cur isteach ar an bpost, go háirithe iarrthóirí idirnáisiúnta. In 2026, bhí post an Leas-Uachtaráin agus Meabhránaí, an dara post is sinsearaí san ollscoil, fógartha ar shuíomh na hollscoile agus an Ghaeilge líofa luaite mar cháilíocht a bheadh “inmhianaithe” ag iarrthóirí seachas í a bheith riachtanach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/imni-faoi-stadas-na-teanga-in-ollscoil-na-gaillimhe-agus-post-mor-eile-fogartha-gan-riachtanas-gaeilge-2/|teideal=Imní faoi stádas na teanga in Ollscoil na Gaillimhe agus post mór eile fógartha gan riachtanas Gaeilge|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=11 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-20}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe|Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] * [[Ciarán Ó hÓgartaigh]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.oegaillimh.ie Ollscoil na hÉireann Gaillimh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221171723/http://www.oegaillimh.ie/ |date=2008-12-21 }} * [http://www.cumannstaire.com Cumann Staire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220112110152/https://www.cumannstaire.com/ |date=2022-01-12 }} * [http://www.aistir.com Aistir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011125747/http://www.aistir.com/ |date=2008-10-11 }}([https://web.archive.org/web/20111003081415/http://www.aistir.com/ cartlann]) * Iris léanta na mac léinn iarchéime: [http://leannteangaanreiviu.com/ Léann Teanga: An Reiviú] * Nuachtán na mac léinn: [https://sin.ie/category/cainte/ SIN] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ollscoil na hÉireann, Gaillimh}} [[Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn]] [[Catagóir:Ollscoil na Gaillimhe| ]] [[Catagóir:Scoileanna Leighis]] 8olb3rscywl0gs4rgj0hkos6rct9fd7 0 2761 1315060 1308844 2026-05-23T03:55:18Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315060 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Polaitíocht|Polaiteoir]], [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]] agus [[réabhlóid]]í [[Éire]]annach ab ea '''Constance Gore-Booth''', níos deireanaí an ''Chuntaois Constance Markievicz'' (4 Feabhra 1868 [[Londain]] – 15 Iúil 1927 [[Baile Átha Cliath]]). "An Chuntaois Dhearg" a thugtaí uirthi mar gheall ar a cuid tuairimí [[Sóisialachas|sóisialacha]]. Áirítear ar laochra náisiúnta na hÉireann í. ==Laethanta a hÓige == [[Íomhá:Eva Selina Laura Gore-Booth and her sister Constance Gore-Booth, later known as the Countess Markievicz.jpg|clé|mion| [[Eva Gore-Booth]] agus a deirfiúr, Constance Gore-Booth (ar dheis)]] Saolaíodh Constance Georgine Gore-Booth i mBuckingham Gate i [[Londain]], agus b'é Sior Henry Gore-Booth, an taiscéalaí [[Aigéan Artach|Artach]], agus oidhre na bairnéadachta Lios A' Daill, a hathair. Ba í Georgina ''[[née]]'' Hill, as Caisleán Tickhill, Eabharc, a máthair. Bhí sí ar an iníon ba shine sa teaghlach. Murab ionann agus formhór mór na dtiarnaí talún in [[Éire|Éirinn]], ní raibh Sior Henry ag dúshaothrú a chuid tionóntaí. Mar sin, más amhlaidh féin gur bean uasal ab ea Constance, d'fhoghlaim sí trócaire agus daonnacht i leith na mbochtán agus í ag fás aníos. Bhí eastát an teaghlaigh, Teach [[Lios an Daill|Lios A' Daill]], suite i [[Contae Shligigh|gContae Shligigh]] in iarthuaisceart na hÉireann. Chuaigh Eva, deirfiúr Constance, le gluaiseacht an [[Lucht oibre|luchta oibre]] agus le gluaiseacht na mban, a bhí san am sin ag troid ar son chearta vótála na mban. Bhí an bheirt acu cairdiúil le [[W. B. Yeats|William Butler Yeats]], an [[filíocht|file]], agus é ag teacht ar cuairt go minic. D'fhág a chuid smaointeachais a lorg ar shaoldearcadh na ndeirfiúracha i leith na h[[Ealaín|ealaíne]] agus na [[polaitíocht]]<nowiki/>a. ==Pósadh agus Luathpholaiteoireacht == Theastaigh ó Constance dul leis an [[ealaín]]. Sa bhliain 1893, chuaigh sí ag foghlaim ealaíontóireachta i Scoil Slade i [[Londain]]. Ina dhiaidh sin, thug sí aghaidh ar [[Páras|Pháras]], áit ar casadh an Cunta Polannach-[[An Úcráin|Úcránach]] Kazimierz Markiewicz (Casimir Dunin-Markievicz) uirthi. [[Ealaíontóir]] ab ea é agus baint aige le teaghlach uasal saibhir [[An Pholainn|Polannach]], ach bhí sé pósta cheana féin nuair a fuair sé aithne ar Constance. Sa bhliain 1899, áfach, cailleadh a bhean chéile, agus phós sé Constance sa bhliain 1901. Mar sin, rinneadh an Chuntaois Markievicz di.[[Íomhá:Constance Markiewicz by John Butler Yeats.jpg|thumb|upright|Constance Markiewicz, [[John Butler Yeats]]]] Chuir siad fúthu i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] sa bhliain 1903, agus bhain an Chuntaois clú nár bheag amach di ag dathú pictiúir de thírdhreacha. Sa bhliain 1905, bhunaigh Constance [[Club na nEalaíontóirí Aontaithe]] le gairm scoile a chur ar lucht ealaíon Bhaile Átha Cliath ar fad. San am sin, ní raibh baint dá laghad ag an gCuntaois le haon chineál polaitíochta, gan aon trácht a dhéanamh ar an [[Poblachtánachas in Éirinn|bPoblachtachas]]. Ansin, sa bhliain [[1906]], thit rud éigin amach a thug uirthi saol na n-ealaíon a thréigean ar mhaithe leis an [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnachas]] Éireannach. Sa bhliain sin, fuair sí ar cíos bothán tuaithe in aice le [[Baile Átha Cliath]], agus is amhlaidh gurbh é an file [[Pádraic Colum]] a bhí ina chónaí ansin roimpise. D'fhág sé ina dhiaidh seanchóipeanna de ''The Peasant'' agus de ''Sinn Féin''. Foilseacháin [[réabhlóid]]<nowiki/>eacha ab ea iad seo a bhí ag éileamh go mbrisfí an nasc leis [[an Bhreatain|an mBreatain Mhór]]. Léigh an Chuntaois na hirisí seo, agus chuaigh siad go mór mór i gcion uirthi. Sa bhliain [[1908]], chuaigh an Chuntaois go hoscailte le polaitíocht agus le náisiúnachas. Chuaigh sí isteach i [[Sinn Féin]] agus in "Inghinidhe na hÉireann" ("Iníonacha na hÉireann", i dteanga chaighdeánaithe an lae inniu), is é sin, gluaiseacht na náisiúnaithe ban. [[Íomhá:Suffragettes, England, 1908.JPG|mion|Caxton Hall, Manchester, England, 1908.]] Sa bhliain chéanna, bhí sí ina hiarrthóir don Pharlaimint. Reáchtáladh fothoghchán i ndáilcheantar [[Manchain|Mhanchain]], an áit a raibh [[Winston Churchill]] ina iarrthóir chomh maith. Chaill an bheirt acu, Churchill agus Markievicz'','' an toghchán, ach mar sin féin, ba mhillteanach an dul chun cinn agus an t-athrú saoil a bhí déanta aici. I rith dhá bhliain, d'iompaigh an Chuntaois ina polaiteoir déanta. [[Íomhá:Walking Wounded-Fianna Éireann Scouts engaged in field medical training 1914.jpg|clé|mion|277x277px|Fianna Éireann sa bhliain 1914. Bhunaigh Markiewicz na gasóga in 1909.]] Sa bhliain [[1909]], bhunaigh sí [[Fianna na hÉireann]] (is minic a úsáidtear an leagan "Na Fianna Éireann", cé nach bhfuil sé ag teacht le ceart na teanga).<ref>{{cite book|last=Ward|first=Margaret|title=Unmanageable Revolutionaries: Women and Irish nationalism|year=1983|publisher=Pluto Press|location=London|page=104|isbn=0-86104-700-1}}</ref><ref name="Ref_">''Irish Freedom,'' August 1912.</ref> Bhí na Fianna an-chosúil le gluaiseacht na nGasóg, a bhí bunaithe ag an Tiarna Baden-Powell, ach má bhí féin, bhí cuma i bhfad ní ba mhíleata ar an ngluaiseacht Éireannach, agus na buachaillí ag foghlaim úsáid a bhaint as na hairm thine, mar shampla. B'é dearcadh [[Pádraig Mac Piarais|Phádraic Mhic Phiarais]] go raibh an tábhacht chéanna ag baint leis na Fianna agus le [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|hÓglaigh na hÉireann]], ar cuireadh bun leo sa bhliain [[1913]]. Sa bhliain [[1911]], caitheadh an Chuntaois i dtóin phríosúin i ndiaidh di páirt ghníomhach a ghlacadh sna hagóidí in aghaidh chuairt an [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Rí Seoirse a Cúig]] ar Éirinn. Le linn an [[Frithdhúnadh Mór Bhaile Átha Cliath|Fhrithdhúnta]] sa bhliain [[1913]], chuaigh sí in [[Arm Cathartha na hÉireann|Arm Cathartha]] [[Séamus Ó Conghaile|Shéamuis Uí Chonghaile]], agus í ag reáchtáil cistin anraith le riaradh ar na hoibrithe nach raibh luach a mbia acu. ==Éirí Amach na Cásca == [[Íomhá:Countess Markievicz.jpg|mion|Countess Markievicz, c 1915]] Sa bhliain [[1913]], thug a fear céile a aghaidh ar [[an Úcráin]], agus níor fhill sé riamh. Is féidir go raibh baint éigin le gníomhaíochtaí a mhná leis an éalú seo. Cibé scéal é, bhí an Chuntaois páirteach in [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain [[1916]], mar shaighdiúir in [[Arm Cathartha na hÉireann]], agus ghoin sí snípéir de chuid Arm Shasana is cosúil. B'é a col ceathair féin a chimigh í i ndiaidh na gcathanna, agus gearradh breith an bháis di. Ós bean a bhí inti, áfach, mhalartaigh an Ginearál Maxwell pionós an bháis ar phríosúnacht saoil. Scaoileadh an Chuntaois saor ón bpríosún arís sa bhliain [[1917]], nuair a thug rialtas na Breataine Móire ollmhaithiúnas dóibh siúd a throid in Éirí Amach na Cásca. Faoin am seo a d'athraigh an Chuntaois a creideamh ó [[Eaglais na hÉireann]] go [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceachas]]. ==An Chéad Dáil == Sa bhliain [[1918]], príosúnaíodh arís í, mar gheall ar an pháirt a bhí aici san fheachtas in aghaidh an [[Géarchéim an Fhrithchoinscríofa|choinscríofa]]. Sa toghchán ginearálta i mí na Samhna 1918, ba í an Chuntaois Markievicz an chéad bhean a toghadh<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.centralbank.ie/ga/nuacht/bonn-100-bliain-o-fuair-mna-na-heireann-an-ceart-votala|teideal=Bonn comórtha nua seolta chun ceiliúradh a dhéanamh ar 100 bliain ó fuair mná na hÉireann an ceart vótála|language=en|work=www.centralbank.ie|dátarochtana=2019-12-28}}</ref> (ar 28 Nollaig 1918, roinnt seachtainí níos déanaí) ina Teachta Parlaiminte de [[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|Theach na dTeachtaí]] sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]].<ref>Ba sa bhliain 1918 a tugadh an ceart dlíthiúil do mhná na hÉireann vóta a chaitheamh agus seasamh i dtoghcháin pharlaiminte den chéad uair. Tar éis don vóta a bheith tugtha do mhná sa Representation of the People Act, achtaíodh an Parliament (Qualification of Women) Act 1918 i mí na Samhna 1918 inar tugadh cead mná a thoghadh chun na Parlaiminte in Westminster.</ref> Níor ghlac sí a suíochán in [[Westminster]] riamh, chomh maith le dháréag iarrthóir is trí scór eile de chuid Shinn Féin. Ó bhí Sinn Féin ar fad ag staonadh ón bparlaimint, dhiúltaigh sí glacadh leis an suíochán a bhí bainte amach aici.. Ina ionad sin, chuaigh sí le Dáil réabhlóideach na bliana 1919. Bhí an Chuntaois ar dhuine acu siúd a tháinig le chéile i mBaile Átha Cliath le [[Dáil Éireann]] a fhógairt an chéad uair riamh. Ba í an chéad [[Teachta Dála|TD]] mná sa [[Dáil Éireann|Dáil]] sin.[[Íomhá:Constance1.jpg|thumb|upright|clé|An Chuntaois faoi shainéide an tsaighdiúra]] Bhí sí ina [[Teachta Dála]] ar an Dara [[Dáil Éireann|Dáil]] chomh maith, i ndiaidh an toghcháin sa bhliain [[1921]]. Bhí sí ar dhuine de na chéad mhná ar domhan a raibh ról sa chomhaireacht aici agus í ina hAire Oibreachais, ó Mhí Aibreáin [[1919]] go Mí Eanáir [[1922]], ar an Chéad Rialtas agus ar an Dara Rialtas de chuid na Dála. Bhí sí ar an chéad bhean riamh a bhí ina h[[Aire Rialtas|Aire Rialtais]] in Éirinn (agus níor ceapadh an chéad Aire mná eile roimh an mbliain 1979, nuair a rinneadh Aire na Gaeltachta de Mháire Geoghegan-Quinn). ==An Cogadh Cathartha agus Fianna Fáil == D'éirigh an Chuntaois as an rialtas i Mí Eanáir [[1922]] in éineacht le h[[Eamon de Valera]] agus an chuid eile acu siúd nár ghlac leis an [[Conradh Angla-Éireannach|gConradh Angla-Éireannach]]. Throid sí chomh maith le duine sna hÓglaigh in aghaidh an Chonartha. Tar éis an [[Cogadh Cathartha na hÉireann|chogaidh]], chuaigh sí ag taisteal [[SAM|Mheiriceá]]. Níor vótáladh isteach í i dtoghchán na bliana [[1922]], ach sa chéad bhliain eile, toghadh í do dháilcheantar Bhaile Átha Cliath Theas. De réir pholasaí neamhfhreastalachais Shinn Féin, dhiúltaigh sí glacadh leis an suíochán. Thuill a dearcadh dearg-Phoblachtach seal i bpríosún di arís, agus istigh ansin di, chuaigh sise agus dháréag bhanphríosúnach eile is ceithre scór ar stailc ocrais. I gceann míosa, bhí sí saor arís. Ba chuimhin le lucht rialtais an [[Saorstát Éireann|tSaorstáit]] i gcónaí an náire shaolta a tharraing stailceanna ocrais [[na Sufraigéidí]] ar rialtas na Breataine Móire roimh an gcogadh.[[Íomhá:Constance2.gif|mion|clé|upright|Constance Markiewicz in éineacht lena hiníon Maeve agus a leasmhac]]Chuaigh an Chuntaois i [[Fianna Fáil|bhFianna Fáil]] a thúisce is a bunaíodh an páirtí sin, sa bhliain [[1926]]. Bhí sí ina cathaoirleach ar chruinniú bunaidh an pháirtí in [[Amharclann La Scala]]. == Bás == Toghadh ina Teachta ar an gcúigiú Dáil í i Mí an Mheithimh, [[1927]], ach fuair sí bás sula raibh de sheal aici glacadh leis an suíochán. Galar tobann a thug a bás. B'fhéidir go raibh sí tar éis [[eitinn]] a tharraingt ó na bochtáin a raibh sí ag freastal orthu, murarbh é an t-[[aipindicíteas]] é. In Ospidéal Sir Patrick Dun i mBaile Átha Cliath, a shíothlaigh sí. Gan phingin a bhí sí i ndiaidh a hacmhainn a thabhairt do na bochtáin. hAdhlacadh í i [[Reilig Ghlas Naíon]] i mBaile Átha Cliath.<ref>Depuis, Nicola (2009). [https://books.google.ie/books?id=heeon5xC5KwC&pg=PA171#v=onepage&q&f=false ''Mná na hÉireann: Women who Shaped Ireland''] Corcaigh: Mercier Press Ltd. Lch. 171. ISBN 9781856356459. Arna rochtain ar 26 Iúil 2014.</ref> == Ainm == Is é "Markie'''v'''icz" gnáthlitriú a sloinne a úsáidtear in [[Éire|Éirinn]] sa lá atá inniu ann, ach is é an litriú a úsáidtear sa [[Polainnis|Pholainnis]] ná "Markie'''w'''icz", nó is mar v an Bhéarla a fhuaimnítear w na Polainnise. Nuair a scríobhadh an chéad [[Beathaisnéis|bheathaisnéis]] Polainnise fúithi, ba é an leagan a d'úsáid an t-údar ná ''Konstancja Markiewiczowa''. == Féach freisin == * [[Cumann na mBan]] ==Léitheoireacht== * {{cite book|first=Seán|last= O'Faolain|title=Constance Markievicz|date=1934}} * {{cite book|first=Damian|last= Lawlor|title=Na Fianna Éireann and the Irish Revolution- 1909–1923|date=2009}} * {{cite book|first=Anne|last= Marreco|title=The Rebel Countess: The Life and Times of Constance Markievicz|url=https://archive.org/details/bwb_KU-389-130|date=1967}} * {{cite book|first=Diana|last= Norman|title=Terrible Beauty: A Life of Constance Markievicz, 1868–1927|url=https://archive.org/details/terriblebeautyli0000norm|date=1987}} * {{cite book|first=Anne|last= Haverty|title=Constance Markievicz: Irish Revolutionary|date=1993}} * {{cite book|first=Joe|last= McGowan|title=Constance Markievicz: The People's Countess|url=https://archive.org/details/isbn_9781905989836|date=2003}} * {{cite book|first=Jacqueline|last= Van Voris|title=Constance de Markievicz: In The Cause of Ireland|url=https://archive.org/details/bwb_S0-BQI-500|date=1967}} <gallery> File:Piece 097-07; Prosecution of A McCabe, Countess Markievicz, B Ryan, D McHugh, Michael Farrell, Frank Fahy and others; Sinn Fein demonstrations; 1917; Counties Sligo, Roscommon, Galway, Cork.pdf|page=39|British Army military intelligence file of 1917 Piece 209-036; Countess Constance Georgina Markievicz, Activities of (1919).pdf|page=60|British Army military intelligence file of the activities of Countess Constance Georgina Markievicz to 1919 Piece 207-127; Sinn Fein Activists - Constance Georgina Markievicz (Countess) (1922).pdf|page=12|British Army military intelligence file of the activities of Countess Constance Georgina Markievicz of 1922 </gallery> == Tagairtí == {{Reflist}} ==Naisc sheachtracha== * [http://www.sligoheritage.com/archBowenColthurst.htm Alt a bhaineann leis an gCuntaois Markievicz, arna rochtain ar 26 Iúil 2015] * [http://www.ucc.ie/celt/published/E900003-001/ A hóráidí faoin gconradh, arna rochtain ar 27 Iúil 2015] {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Éirí Amach na Cásca}} {{DEFAULTSORT:Markiewicz, Constance Gore-Booth}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1868]] [[Catagóir:Básanna i 1927]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Cumann na mBan]] [[Catagóir:Cuntaoisí]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine Angla-Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Éirí Amach na Cásca]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Mná Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]] [[Catagóir:Sufragóirí]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] 3z1rawvbjlsvp7f6mmjbi5nel7wz2e7 0 2808 1314983 1295810 2026-05-23T01:24:59Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314983 wikitext text/x-wiki :''Baineann an alt seo leis an tenor Gaelach. Le eolas faoin bpolaiteoir ó [[SAM]], féach [[John William McCormack]].'' {{WD Bosca Sonraí Duine}} Teanór [[Éire]]annach de chlú domhanda ba ea '''John McCormack''' ([[14 Meitheamh]], [[1884]] - [[16 Meán Fómhair]], [[1945]]), Chuaigh a chuid amhránaíochta i gcion go mór ar an bpobal. Bhí cáil air mar gheall a [[Guth|ghuth]] láidir binn, a chuid [[Focal|foclaíocht]]<nowiki/>a agus an smacht a bhí aige ar a anáil. == Saol == Rugadh '''John Francis McCormack''' in [[Áth Luain]]. Thosaigh sé ag canadh go gairmiúil i [[1904]]. Rinne sé méid mór taifeadadh ó 1904 ar aghaidh. Ba mhó an díol a bhí ar an tsraith a rinne sé a thaifeadadh le Victor Talking Machine Company sna [[1910idí]] agus na [[1920í]] ná aon chinn eile. Cuireadh ar an [[raidió]] go rialta, freisin, é, agus bhí sé i roinnt scannán. I [[1917]] thóg sé saoránacht [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]. [[Íomhá:John McCormack - 1921 Duluth Herald.jpg|clé|mion|14 Feabhra 1921 ''Duluth Herald''|342x342px]] I [[1928]] bhronn an [[Pápa]] Píó XI an teideal "Cúnta" air mar aitheantas ar an méid oibre a rinne sé do ghrúpaí [[Carthanas|carthanach]]<nowiki/>a [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]]<nowiki/>a. Ach mar shaoránach [[Meiriceá]]<nowiki/>nach, níor ceadaíodh dó aon teideal a ghlacadh ó rialtais nó ó eagair eachtracha. D´éirigh McCormack as an dtaifeadadh i [[1944]], agus cailleadh an bhliain dár gcionn i m[[Baile Átha Cliath]] é. Fuair sé bás ar 16 Meán Fómhair 1945 i m[[Baile an Bhóthair, Áth Cliath|Baile an Bhóthair]]. == Féach freisin == * [[Margaret Burke Sheridan]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.mccormacksociety.co.uk/ Cumann John McCormack] * [http://tenorland.com/mccormack.html McCormack i Tenorland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041204064702/http://tenorland.com/mccormack.html |date=2004-12-04 }} * [http://www.jump.net/~pwworth/ Leathanach John McCormack ar Jump.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040824094209/http://www.jump.net/~pwworth/ |date=2004-08-24 }} le liosta ceirnín == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:McCormack, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1884]] [[Catagóir:Básanna i 1945]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] pgbrw9kkj32973roofzr8bthcop3vx5 0 2827 1315047 1313979 2026-05-23T03:39:42Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315047 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Seán Tomás Ó Ceallaigh''', ([[25 Lúnasa]] [[1882]] – [[23 Samhain]] [[1966]]).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=491|title=Ó CEALLAIGH, Seán Tomás (1882–1966) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus Máire Ní Mhurchú|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/childrens-section/who-past|teideal=Childrens Section - Stair / Who Past|údar=president.ie|dáta=|work=president.ie|dátarochtana=2020-05-19}}</ref> Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí [[Sinn Féin|Shinn Féin]] agus bhunaigh sé chomh maith an páipéar ''The Nation''. Bhí sé ina bhall de [[Bárdas Bhaile Átha Cliath|Bhárdas Bhaile Átha Cliath]] ó [[1906]] go dtí [[1924]]. Toghadh go [[Dáil Éireann]] é i [[1918]] agus bhí sé ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] go dtí [[1946]]. Bhí sé ina [[Ceann Comhairle|Cheann Comhairle]] sa [[an Chéad Dáil|Chéad Dáil]], idir [[1919]] agus [[1921]]. Bhí sé ina Leas-uachtarán ar rialtas an [[Saorstát Éireann|tSaorstáit]] ó [[1932]] go dtí [[1938]]; ina Aire Rialtas Áitiúil agus Sláinte Poiblí 1932-1939; ina [[Tánaiste|Thánaiste]] 1937-1945 agus ina Aire Airgeadais 1939-1945. Toghadh é mar [[Uachtarán na hÉireann]] i [[1945]]. Fuair sé bás ar an [[23 Samhain]], [[1966]]. == Luathshaol == Rugadh Seán T. Ó Ceallaigh i g[[cathair Bhaile Átha Cliath]] sa bhliain 1882, ar [[Sráid Capel|Shráid Capel]] i dtuaisceart na cathrach. D'fhreastail ar Scoil na mBráithre Críostaí ar [[Sráid Richmond|Shráid Richmond]]. Sa bhliain 1898, ghlac sé post mar chúntóir leabharlainne sóisir i [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]]. Sa bhliain chéanna, chuaigh sé isteach i g[[Conradh na Gaeilge]]. Bhí sé ina bhall den bhord rialaithe sa bhliain 1910 agus sa bhliain 1915 bhí post an Ard-Rúnaí bainte amach aige. == Sinn Féin == Ghlac Ó Ceallaigh áit i [[Sinn Féin|Shinn Féin]], díreach tar éis é a bhunú mar pháirtí dé-mhonarcachta caipitlíoch sa bhliain [[1905]]. Rinneadh rúnaí oinigh de i [[1908]], post a choinnigh sé go dtí [[1925]]. Sa bhliain 1906, toghadh é go Bárdas Bhaile Átha Cliath, áit ina fhan sé go dtí 1924. I mí Márta na bliana [[1915]], chuaigh Ó Ceallaigh ar thuras go dtí [[Cathair Nua-Eabhrac]], chun pleananna don éirí amach a bhí déanta ag [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]] a chur i bhfios do [[Clann na nGael|Clann na nGaedheal]]. Cheap [[Pádraig Mac Piarais]] é ina Chaptaen Foirne, chun a bheith réidh nuair a bhrisfeadh an troid amach. Tar éis [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain [[1916]], gabhadh, scaoileadh saor agus ath-ghabhadh Ó Ceallaigh. D'éalaigh sé as coinneáil i Fairfield sa [[Ríocht Aontaithe]] agus d'fhill sé abhaile. == Olltoghchán na bliana 1918 == Bhuaigh Ó Ceallaigh suíochán in olltoghchán [[an Bhreatain|na Breataine]] sa bhliain [[1918]]. Dhiúltaigh sé an suíochán i Westminster a ghlacadh, mar a rinne na baill ar fad ó Shinn Féin. Ina áit, bhunaigh siad [[parlaimint]] nua i m[[Baile Átha Cliath]] ar a tugadh [[Dáil Éireann]] uirthi. Sa [[an Chéad Dáil|Chéad Dáil]], roghnaíodh Ó Ceallaigh mar [[Ceann Comhairle|Cheann Comhairle]], an chéad cheann nua-aimseartha i stair na hÉireann. Ina theannta sin, chuaigh sé i mbun oibre mar thoscaire ón bpoblacht Éireannach nua, ag iarraidh aitheantais a fháil ón bpobal idirnáisiúnta ag an gcomhdháil síochána i [[Versailles]]. == Ó Ceallaigh agus de Valera == Ba dlúthchomhlach é Ó Ceallaigh de h[[Éamon de Valera]] - a bhí ina Uachtarán ar Dháil Éireann idir mí Aibreáin 1919 agus mí Lúnasa 1921 agus Uachtarán na Poblachta idir mhí Lúnasa 1921 agus mí Eanáir 1922. Bhí an bheirt in aghaidh an [[Conradh Angla-Éireannach]] a bhí sínithe ag an dá rialtas i mí na Nollag 1921. Nuair a d'éirigh de Valera as uachtaránacht na Poblachta ar [[6 Eanáir]] [[1922]], tháinig Ó Ceallaigh ar ais ó [[Páras|Pháras]] ag lorg comhréitithe a thabharfadh an post ar ais dó. Dhiúltaigh de Valera glan dó - níor thaitin an smaoineamh leis - agus seoladh díreach ar ais go Páras é. Coinníodh Ó Ceallaigh faoi ghlas go dtí mí na Nollaig 1923, nuair a bhí an [[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh Cathartha]] ar siúl. Chaith sé an dá bhliain ina dhiaidh sin ag obair mar thoscaire chuig na Stáit Aontaithe. == Bunaitheoir ar Fhianna Fáil == Nuair a shiúil de Valera amach as Sinn Féin sa bhliain 1926 chun a pháirtí poblachtach féin ([[Fianna Fáil]]) a bhunú, lean Ó Ceallaigh ina dhiaidh. Nuair a bhain Fianna Fáil tromlach amach in olltoghchán na bliana 1932, ceapadh de Valera mar Uachtarán na hArd-Chomhairle (Príomh-Aire an tSaorstáit) agus roghnaigh sé Ó Ceallaigh mar Aire Rialtais Áitiúil. San aireacht seo, thuill sé clú conspóideach dó féin mar gheall ar a iarrachtaí chun [[Seanascal Shaorstát Éireann]] James McNeill a náiriú go poiblí. Mar shampla, tarraingítí Armbhanna na hÉireann siar as ócáidí oifigiúla ina raibh McNeill i láthair, agus uair míchlúiteach eile shiúil Ó Ceallaigh agus Aire Cosanta [[Proinsias Mac Aodhagáin]] amach as ócáid taidhleoireachta ina raibh McNeill ann mar aoi oinidh ag an Leagáideacht Fhrancach. Rinne an eachtra seo dochar do cháil agus d'íomhá phoiblí Uí Cheallaigh. D'fhoilsigh McNeill go leor de na sonraí faoin ábhar, rud a chuir cuma amaideach ar de Valera. D'fhág McNeill an post, agus bhí ar de Valera seanascal nua a fháil, cé go raibh sé ag iarraidh gach uile baint leis an oifig seo a sheachaint. Níor ainmníodh Ó Ceallaigh féin don phost, rud a chuir iontas ar a lán daoine. Níl eolas cruinn ann, ach meastar go raibh amhras ar de Valera faoin bhaint a bhí ag Ó Ceallaigh leis an eagraíocht Caitliceach Rómhánach den eite dheis Knights of Columbanus. Bhí de Valera den tuairim go raibh foinse éigin ag an dream seo sa chomhaireacht, agus ba chosúil go raibh Ó Ceallaigh oiriúnach don jab, b'fhéidir i ngan fhios dó. Cibé an fáth, ni dhearnadh seanascal de agus tugadh an post do [[Domhnall Ua Buachalla]], iar-TD as [[Contae Chill Dara]]. == Uachtaránacht == Ceapadh Ó Ceallaigh mar [[Uachtarán na hÉireann|Uachtarán]] ar an 25 Meitheamh, 1945. Athrú a bhí ann duine a bhí cúlra réabhlóideach agus taithí pholaitiúil aige mar Uachtarán tar éis [[Dubhghlas de hÍde|Dhubhghlais de hÍde]], a bhí ina chomhartha aontachta sa stát.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Kerron Ó Luain|date=24 Deireadh Fómhair 2025|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/10/stair-na-huachtaranachta/|title=Stair na huachtaránachta|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=52}}</ref> Toghadh arís é, gan chomórtas, sa bhliain 1952. Chríochnaigh an tréimhse seo le cuairt stairiúil ar na Stáit Aontaithe i 1959. Labhair sé le comhthionól de Thithe na Comhdhála ar Lá Fhéile Pádraig an 17 Márta. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh |Polaiteoirí i mBÁC Thiar-Thuaidh ]] * [[Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh (Dáilcheantar)]] == Léitheoireacht bhreise == * Eoin, Eithne Nic. (2010). ''[https://comhar.ie/leabhair/uachtarain-na-heireann/ Uachtaráin na hÉireann]''. [[LeabhairCOMHAR]]. ISBN 9780955721724. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh ]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.president.ie/index.php?section=36&lang=ire Beathaisnéis Uí Cheallaigh ar shuíomh Uachtaráin na hÉireann] {{Uachtaráin na hÉireann}} {{Tánaistí na hÉireann}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 9ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 11ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Ó Ceallaigh, Seán T}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1966]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannachah]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Tánaistí na hÉireann]] [[Catagóir:Uachtaráin na hÉireann]] pgqbergime2eemh8rzqcp87wlz5iuaz 14 2867 1314805 672298 2026-05-22T17:17:57Z Alison 570 [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] 1314805 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Am]] [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] aim4orb2e229tityx8ig77yodf38s4y 1314810 1314805 2026-05-22T17:22:17Z Alison 570 Catagóir:Comhghnáis chultúrtha 1314810 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Am]] [[Catagóir:Comhghnáis chultúrtha]] tjgokgdlt511jvynws7sgl1g0oqjicy 0 2890 1315055 1295111 2026-05-23T03:50:19Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315055 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iarla [[Thír Eoghain]], agus bróicéir cumhachta par excellence,<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/oneill-hugh-a6962|teideal=O'Neill, Hugh {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-03-15}}</ref> ab ea '''Aodh Ó Néill''' (timpeall 1550 - [[20 Iúil]] [[1616]]), i gceannas ar fhórsaí na nGaeil i g[[Cogadh na Naoi mBliana (Éire)|Cogadh na Naoi mBliana]]. == Achoimre == Sa bhliain 1594 thosaigh éirí amach in aghaidh riail Shasana in Éirinn. Mar thoradh air sin bhí [[Cogadh na Naoi mBliana (Éire)|Cogadh na Naoi mBliana]]. Ba é Iarla Thír Eoghain, Aodh Ó Néill, a bhí i gceannas ar an éirí amach (ba iad na Niallaigh agus a gcomhghuaillithe, na Dálaigh as Tír Chonaill agus muintir Mhig Uidhir as Fear Manach, an chuid dheireanach de na teaghlaigh chumhachtacha Ghaelacha).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/St%C3%B3r-Staire.pdf|teideal=Stór Staire|údar=COGG|dátarochtana=2022|archivedate=2024-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240607154557/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/St%C3%B3r-Staire.pdf}}</ref> Bhí sé d’aidhm ag Aodh Ó Néill a neamhspleáchas i gCúige Uladh a chosaint, ach theip air. == Tús a shaoil == Mac a bhí ann leis an bhFeardorcha Ó Néill, fear a rabhthas in amhras faoina dhlisteanacht, ach a bhí aitheanta mar mhac ag [[Conn Bacach Ó Néill]], an chéad duine a ainmníodh mar Iarla Thír Eoghain ag [[Rialtas na Breataine]]. Maraíodh an Feardorcha (nó Maitiú mar a thugtaí air chomh maith) agus na mic ba shine aige sa chogaíocht leanúnach a bhí idir [[Seán Ó Néill]] (Seán Donnaighleach), agus a ghaolta. Tógadh an Niallach i gcúirt Shasana (ó naoi mbliana d'aois), áit a bhfuair sé oiliúint i mbeartaíocht na [[Cogadh|cogaíocht]]<nowiki/>a agus in ealaín na [[Taidhleoir|taidhleoireacht]]<nowiki/>a. Bhain sé úsáid mhór as an dá scil sin níos déanaí. Rinneadh Barún [[Dhún Geanainn]] d'Aodh sa bhliain [[1562]]. Chaith sé cuid mhaith dá óige le muintir Hoveneden sa Pháil. D'fhill an Niallach ar Chúige Uladh sa bhliain 1567, tar éis do Sheán bás a fháil. Bhí an-mheas ar a intleacht ó thús, ach níor léir riamh go raibh tuairimí láidre [[Creideamh|creidimh]] aige. Chabhraigh Ó Néill leis an [[tiarna Essex]] tailte Chlann Aodha Buí a scrios i [[1574]], agus chuidigh sé le hIarla Urmhumhan tailte na nGearaltach a bhánú i [[1580]]. Bhí suíochán tiarna aige i bParlaimint Perrot i [[1585]] agus bhí sé i bpáirt le Perrot sa bhfeachtas in aghaidh na nAlbanach i g[[Cúige Uladh]]. Mar gheall ar a dhílseacht do [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas Shasana]], rinneadh Iarla Thír Eoghain de. Mar sin ghlac an Niallach seilbh ar na tailte uile a bhí ag a sheanathair. Ach bhí deacrachtaí aige le [[Dlí|dlíthe]] Shasana a chur i bhfeidhm cé gur thug sé geallúintí go leor go raibh a dhícheall á dhéanamh aige. == Pósadh Achrannach == [[Íomhá:AodhÓNéill1.jpg|220px|clé|thumb|Aodh Ó Néill]] Rinne an Niallach namhaid de [[Marshall Bagnal]] nuair a phós sé deirfiúr an fhir sin in ainneoin go raibh bean chéile aige cheana féin. Ag an am sin, [[1594]] bhí na tiarnaí Gaelacha eile i g[[Cúige Uladh]] ag éirí amach in aghaidh Shasana - Ó Domhnaill, Mag Uidhir agus Mac Mathúna, agus chuaigh deartháir Aoidh i bpáirt leis na ceannaircigh. Cuireadh i leith Uí Néill go raibh comhghuaillíocht bunaithe aige le Rí na [[Spáinne]] agus leis an b[[Pápa]] agus go raibh teideal Gaelach, "Ó Néill" á úsáid aige. D'ordaigh a Bhanríon an Niallach a ghabháil ach d'éalaigh sé as [[Baile Átha Cliath]] go Tír Eoghain agus i [[1595]] d'éirigh sé amach go hoscailte in aghaidh na Sasanach. Bhí arm maith curtha le chéile le tamall aige, agus neart armlóin acu, agus ba cheannaire míleata an-éifeachtach é. Chloígh sé arm Sasanach ag [[Cluain Tiobraid]], ach lean sé air ag maíomh go raibh sé dílis don Bhanríon agus go raibh síocháin uaidh. D'éiligh an Niallach saoirse do [[Caitliceachas|Chaitlicigh]] Uladh, ach diúltaíodh dó agus thosaigh an chogaíocht arís i [[1597]]. Rinne [[Henry Bagenal]] ionradh ar Chúige Uladh le cúig mhíle fear ach bhuaigh Ó Néill an cath a troideadh ag [[Béal an Átha Buí]]. ==Robert Devereux, Mountjoy agus Carew == [[Íomhá:Robert Devereux, 2nd Earl of Essex.jpg|clé|mion|194x194px|Robert Devereux, 2nd Earl of Essex, circa 1596]] Cuireadh ceannairí nua anonn as [[Sasana]], an Tiarna Mountjoy agus [[George Carew]]. D'éirigh leo sin [[Cúige Mumhan]] a chur faoi chois. Mar sin, nuair a tháinig an chabhair a bhí iarrtha ag Ó Néill ón [[An Spáinn|Spáinn]] go [[Cionn tSáile]], bhí [[Fórsaí armtha|arm]] Shasana ábalta iad a chur faoi léigear láithreach. Bheartaigh ceannairí Uladh ar a gcuid [[saighdiúir]]í a thabhairt aduaidh. Thimpeallaigh siad na Sasanaigh, ach ní raibh taithí ag na Gaeil ar an gcineál [[Cogadh|cogaíocht]]<nowiki/>a a cleachtadh ar thalamh oscailte na Mumhan. Bhí bua éasca ag marcshlua Shasana orthu. Chúlaigh na hUltaigh abhaile agus lean orthu ag troid ar feadh cúpla bliain eile. ==Géilleadh agus Teitheadh == [[Íomhá:George Carew, Earl of Totnes from NPG cropped.jpg|mion|241x241px|George Carew, Earl of Totnes|alt=]] Ghéill an Niallach faoi dheireadh nuair a gealladh pardún dó i [[1603]], ach cé gur bronnadh a chuid tailte ar ais air, bhí fiach leanúnach ar bun ag seirbhísigh agus ag 'adventurers' Sasanacha ar a chuid tailte féin agus ar thailte a chomhghleacaithe, féachaint lena theideal orthu a leagan. Mar gheall ar an ngéarleanúint a lean ar aghaidh, agus ar an gcontúirt go gcuirfí tréas fós ina leith, bheartaigh sé féin agus na taoisigh eile a bhí fágtha imeacht chun na Mór-Roinne ag iarraidh cabhair ar an Spáinn.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Portrait of Philip II of Spain by Sofonisba Anguissola - 002b.jpg|mion|218x218px|an rí Philip II, an Spáinn, 1573]] Tugtar Teitheadh nó [[Imeacht na nIarlaí]] ar a n-imeacht. Thug long Bhriotánach go calafort Quilleboeuf ([[Le Havre]]) iad agus chuaigh an Niallach as sin go dtí [[Coláiste Naomh Antaine]] i [[Lováin]] san Ísiltír Spáinneach, agus as sin chun na [[an Róimh|Róimhe]]. Tharla go raibh conradh síochána sínithe idir an Spáinn agus Sasana. Mar sin níor theastaigh ó Rí na Spáinne an Niallach a ligean ar thalamh na Spainne, ach chuir an Pápa fáilte roimhe féin agus a theaghlach agus chuir an Niallach faoi sa Róimh go dtí gur éag sé ann sa bhliain [[1616]]. I gcaitheamh an ama sin níor stop sé ach ag iarraidh cabhair a fháil ón Spáinn le hionradh a dhéanamh ar Éirinn, nó ag iarraidh teacht ar réiteach le Rí Shasana. Cuireadh an Niallach sa Róimh, san [[Eaglais (foirgneamh)|eaglais]] San Pietro in Montorio atá suite sa cheantar Trastevere. Is éard atá scríofa ar a thuama ná "Hugonis Principis Onelli". [[Íomhá:San Pietro in Montorio Grab Hugh O'Neill.jpg|clé|mion|177x177px|San Pietro, Montorio]] == Oidhreacht == [[Íomhá:San Pietro in Montorio - esterno.jpg|clé|mion|236x236px|San Pietro, Montorio]] Theip ar Aodh Ó Neill smacht Shasana ar an tír a bhriseadh, Chuaigh an chumhacht sa cheann aige, ar mhaithe lena gcuid uaillmhianta féin a chur chun cinn.<ref name=":0" /> Ach ag an am céanna, chuaigh na hiarrachtaí a rinne an Niallach i gcion go mór ar Éireannaigh, agus déantar rómánsú ar a shaol fós. Sa leagan seo, ní hé amháin gur éirigh leis na Gaeil a bhí in árach a chéile i gCúige Uladh a aontú, agus gur éirigh leis tacaíocht forleathan a bhaint amach i measc Gaeil taobh amuigh de Chúige Uladh. ==Leabhair liosta == * Hiram Morgan, ''Tyrone's Rebellion, The Outbreak of the Ninew Years War in Tudor Ireland'', Woodbridge 1993 * Cyril Falls, ''Elizabeth's Irish Wars'', Constable 1997 * S. G. Ellis, ''Ireland in the Age of the Tudors'', Londain 1998 == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ó Néill, Aodh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1540]] [[Catagóir:Básanna i 1616]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Éirí Amach i nDeasumhain]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Imeacht na nIarlaí]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Taoisigh Éireannacha]] [[Catagóir:Uí Néill]] r8vyn5upw11rwtrjjesansx9mnhjxk2 0 3298 1314842 1241999 2026-05-22T18:02:24Z Alison 570 [[Catagóir:Caitliceachas in Éirinn]] 1314842 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Baile in oirthear [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] is ea '''Cnoc Mhuire'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/36077|title=Cnoc Mhuire/Knock {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> ('''Knock''' as [[Béarla]]; Cnoc Druim Chálraighe bho sean). Cé nach raibh ann go dtí le gairid ach baile aonsráide amháin, tháinig tábhacht leis an mbaile sa bhliain [[1879]], nuair a bhí taibhreamh ag slua as an áit den Mhaighdean [[Muire]]. Sa bhliain [[1979]] d'aithin an [[Pápa Eoin Pól II]] tábhacht na háite, nuair a [[Cuairt an Phápa Naomh Eoin Pól II ar Éirinn|thug sé cuairt air]]. Tógadh [[Baisleac]], agus is áit mhór [[oilithreacht]]a inniu Cnoc Mhuire. Tógadh aerfort gar don áit freisin, ar a ngairtear [[Aerfort Iarthar Éireann Chnoc Mhuire]]. Bhí an [[James Horan|Moinsíneoir James Horan]] an-pháirteach i dtionscnamh na haerforta. Tá an lárphointe geografach Chonnachta gar do Chnoc Mhuire. [[Íomhá:Knock Shrine.jpg|thumb|left|An Bhaisleac]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Caitliceachas in Éirinn]] hu4hphq4kgb77y913cejg5mvxqzfdf7 14 3906 1314800 1313793 2026-05-22T17:14:37Z Alison 570 [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] 1314800 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] [[Catagóir:Polaitíocht]] [[Catagóir:Rialú]] ncgw6uvgqee122sho1o9ac1vy6ay62k 0 4017 1314770 1313076 2026-05-22T16:42:10Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314770 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán |image=[[Íomhá:FoinseCludach.jpg|220px]] |seguit_per=''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]'' }} {{Le haghaidh|túsphointe abhainn|Foinse (abhainn)}} [[Nuachtán]] [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ba ea '''''[[Foinse]]'''''. Bhí sé ar fáil i gcló idir 1996 agus 2013 (agus cuid de i bhfoirm [[Digiteach|dhigiteach]] sna blianta deireanacha). Nuachtán táblóideach, ba é an t-ábhar a bhí le fáil in ''Foinse'' ná nuacht náisiúnta agus idirnáisiúnta, scéalta Gaeilge agus [[An Ghaeltacht|Gaeltachta]], [[Spórt|spóirt]], [[Taisteal|taistil]], [[gnó]] agus [[Oideachas|oideachais]] agus [[Cultúr|cultúir]]. == Stair == === ''Foinse'' neamhspleách (1996–2009) === Tús "ré órga na cumarsáide Gaeilge" a thug [[Breandán Delap]] ar 1996 ní ba dhéanaí, an uair ar tháinig TG4 ar an aer agus a fhoilsíodh an chéad eagrán de ''Foinse'' faoina cheannas.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Breandán Delap]]|url=http://www.beo.ie/alt-go-leor-le-baint-amach-go-foill-ag-na-meain-ghaeil.aspx|title=Go leor le baint amach go fóill ag na meáin Ghaeilge|journal=[[Beo!]]|issue=67|year=2006|month=Samhain}}</ref> Shíl an t-iriseoir [[Máiréad Ní Chinnéide]] gur thug sé "gairmiúlacht isteach in iriseoireacht na Gaeilge nach raibh ann roimhe". B'é an nuachtán Gaeilge "is fearr dá bhfaca mise," a deir sí, tráth a bhí sé neamhspleách.<ref name=":4" /> Thug an [[léachtóir]] le hiriseoireacht [[Íte Ní Chionnaith]] "sárnuachtán" air.<ref name=":7">{{Luaigh foilseachán|author=[[Íte Ní Chionnaith]]|url=https://issuu.com/cnag/docs/feasta_2013_m_rta_le_cl_dach|journal=[[Feasta]]|volume=66|issue=3|year=2013|month=Márta|title=Deireadh curtha le nuachtán Gaeilge eile|pages=lgh 11–13}}</ref> Chuaigh pobal na Gaeilge i dtaithí ar plé agus anailís a fháil ann ó leithéidí [[Cathal Mac Coille|Chathal Mhic Choille]] agus [[Póilín Ní Chiaráin|Phóilín]] agus [[Áine Ní Chiaráin]], iriseoirí "téagartha" a bhain cáil amach don nuachtán.<ref>[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lch 150.</ref><ref name=":5" /> Bhíodh an nuachtán á fhoilsiú ar an [[An Cheathrú Rua|gCeathrú Rua]] i g[[Conamara]] agus chlóbhuailtí é san [[An Uaimh|Uaimh]] ar dtús (agus níos déanaí i d[[Trá Lí]], Co. [[Ciarraí]]). Bhí 30 fostaí ann ar an 13 D.F. 1996 nuair a foilsíodh é don chéad uair. Ní mó ná sásta a bhí [[Conradh na Gaeilge]] leis an nuachtán nua toisc nár foilsíodh alt ón iar-uachtarán [[Proinsias Mac Aonghusa]] ag cáineadh an aire oideachais as diúltú an [[Gaeloideachas (scolaíocht)|Gaeloideachas]] a mhaoiniú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fisean-cothrom-an-lae-seo-25-bliain-o-shin-bhi-speis-a-cur-i-nuachtan-nua-gaeilge-agus-abhairin-aighnis-a-chothu-aige-freisi/|teideal=FÍSEÁN: Cothrom an lae seo 25 bliain ó shin, bhí spéis á cur i nuachtán nua Gaeilge agus ábhairín aighnis á chothú aige freisin|údar=Cartlann RTÉ|dáta=2021-10-11|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-05-02}}</ref> Theastaigh ón úinéir [[Pádraig Ó Céidigh]] "gur nuachtán a bheadh ann, agus go dtarlódh sé gur trí mheán na Gaeilge a bheadh na scéalta á gcur i gcló. Ní haon nuachtán cúise a bhí uainn." Chuireadar rompu "múnla nua" a chruthú d'iriseoireacht na Gaeilge, go háirithe ó thaobh na teicneolaíochta de. Bhí siad ar cheann de na chéad chomhlachtaí nuachta a d’úsáid an t-idirlíon. Is i bh''Foinse'' a briseadh scéal faoi shos comhraic ó Thuaidh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuimhni-ar-an-gcead-eagran-de-foinse-fiche-cuig-bliain-nios-deanai/|teideal=Cuimhní ar an gcéad eagrán de ‘Foinse’ fiche a cúig bliain níos déanaí|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2021-10-14|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> Dúirt an t-eagarthóir gur chuidigh iomaíocht ó iriseoirí Gaeilge eile le lucht ''Foinse'' bheith cíocrach "scéalta maithe a aimsiú agus caighdeán an fhoilseacháin a fheabhsú."<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Breandán Delap]]|url=http://www.beo.ie/alt-margadh-deacair-na-bhfoilseachan-gaeilge.aspx|title=Margadh deacair na bhfoilseachán Gaeilge|journal=[[Beo!]]|issue=90|year=2008|month=Deireadh Fómhair}}</ref> Is maidin Dé Sathairn a bhíodh sean-''Fhoinse'' ar fáil, rud a bhí feiliúnach tríd is tríd dar le Delap. Lig sé don nuachtán "nuacht reatha na seachtaine a chuimsiú agus blaiseadh a thabhairt ar céard a bhí romhainn".<ref>{{Luaigh foilseachán|url=http://www.beo.ie/alt-cen-cineal-nuachtain-ata-de-dhith-ar-phobal-na-gae.aspx|title=Cén Cinéal Nuachtáin atá de Dhíth ar Phobal na Gaeilge?|journal=[[Beo!]]|issue=101|year=2009|month=Meán Fómhair}}</ref> ==== ''Ar Son na Cúise'' ==== Bhíodh an leathanach fonóideach ''Ar Son na Cúise'' ann mar chuid den nuachtán. Obair foirne a bhí ann a thaitin leis an léitheoirí agus "léirigh go raibh pobal na Gaeilge in ann gáire a dhéanamh faoi féin."<ref name=":4">[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lgh 112–113.</ref> ==== Cruachás airgeadais ==== Tharraing an t-úinéir [[Pádraig Ó Céidigh]] siar as an nuachtán sa bhliain 2009 de dheasca laghdú ar theacht isteach. Níor leor an tairiscint a bhí á thabhairt ag an bhForas lena dhéanamh brabúsach arís dar leis.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Foinse newspaper to close over funding|url=https://www.rte.ie/news/2009/0625/118867-foinse/|date=2009-06-25|language=Béarla|author=[[Nuacht RTÉ]]}}</ref><ref name=":7" /> An [[Géarchéim airgeadais 2007-2008|géarchéim eacnamaíochta]] a bhí faoi deara sin dar le [[Donncha Ó hÉallaithe]], agus cliseadh i margadh na fógraíochta a ghabh leis.<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|url=http://www.beo.ie/alt-an-nuachtan-gaeilge-ina-phraiseach-ag-an-bhforas.aspx|title=An Nuachtán Gaeilge ina Phraiseach ag an bhForas|journal=[[Beo!]]|issue=153|month=Eanáir|year=2014|author=[[Donncha Ó hÉallaithe]]}}</ref> Bhí laghdú suntasach tar éis teacht ar an díolachán freisin áfach.<ref>[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lch 18.</ref> D'fhógair Ó Céidigh nach raibh sé féin agus [[Foras na Gaeilge]] ar aon intinn faoi choinníollacha conartha nua.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Foinse newspaper to close over funding|url=https://www.rte.ie/news/2009/0625/118867-foinse/|date=2009-06-25|language=Béarla|author=[[Nuacht RTÉ]]}}</ref><ref>[[BBC]], {{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/8120355.stm|teideal=Irish language paper closes|dáta=2009-06-26|language=en-GB|dátarochtana=2024-05-02}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Bridget Bhreathnach]]|url=https://web.archive.org/web/20090705235140/http://www.foinse.ie/baile.php|title=Deireadh le foilsiú Foinse|journal=[[Foinse]]}}</ref> <blockquote> “Nuair a fógraíodh an conradh nua i mí Mhárta na bliana seo rinne Foinse iarratas le go bhféadfaí 160,000 cóip a dháileadh sa tseachtain in áit timpeall 5,000. Níor ghlac an Foras leis an bplean gnó seo agus thairg siad conradh ceithre bliana do Foinse bunaithe ar an struchtúr dáileacháin a bhí ann go dtí sin. Ní raibh Foinse ábalta riachtanais an chonartha nua a chomhlíonadh".<ref>{{Lua idirlín|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fwww.blogger.com%2Fblogin.g%3FblogspotURL%3Dhttp%3A%2F%2Fandrumamornuacht.blogspot.com%2F2009%2F06%2Fraiteas-o-moinear-teoranta.html%26type%3Dblog%26zx%3Dwsb6j2jsu66m&hl=en-US&ifkv=AVQVeyyxqyuHt21wYOpa9fqCoXGX8P-b2_AiP39UHpLDYSqN80mi_9ZF5dPve2hiR9OWYaC_KRxKIQ&passive=true&service=blogger&flowName=WebLiteSignIn&flowEntry=ServiceLogin&dsh=S-1660526546%3A1698181489745766|teideal=Blogger|údar=andrumamornuacht.blogspot.com|work=accounts.google.com|dátarochtana=2023-10-24}}</ref> </blockquote>Mhaigh Ó hÉallaithe nár theip ar ''Fhoinse'' [[Brabús|brabach]] a dhéanamh "ach a mhalairt."<ref name=":2" /> Dúirt Ní Chinnéide gur "cailleadh an t-eolas agus an taithí a bhí ag an fhoireann" nuair a tháinig an deireadh tobann leis.<ref name=":4" /> === ''Foinse'' nua (2009–2013) === Tosaíodh á fhoilsiú arís sa bhliain 2009 agus gan baint ag Foras na Gaeilge le cúrsaí dáileacháin feasta.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.foinse.ie/english-irish-language-newspaper-news-ireland/about-foinseie-irish-language-newspaper|teideal=About Us|údar=[[Emer Ní Chéidigh]]|dáta=27 Aibreán 2012|language=en|work=[[Foinse]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140410181620/http://www.foinse.ie/english-irish-language-newspaper-news-ireland/about-foinseie-irish-language-newspaper|archivedate=10 Aibreán 2014}}</ref><ref name=":6">{{Lua idirlín|url=http://www.gaelport.com/nuacht/Deireadh-re-do-Foinse/|teideal=Deireadh ré don nuachtán Foinse|dáta=10 Meán Fómhair 2013|work=[[Gaelport]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620003419/http://www.gaelport.com/nuacht/Deireadh-re-do-Foinse/|archivedate=20 Meitheamh 2015|dátarochtana=11 Meán Fómhair 2013}}</ref> Bhí sí á scaipeadh in éineacht leis an ''[[Irish Independent]]'' agus de réir tuairiscí bhíodh méadú mór sna léitheoirí gach seachtain ar an gCéadaoin toisc ''Foinse'' a bheith ann.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.foinse.ie/|teideal=Baile|dáta=2013-09-06|work=[[Foinse]]|dátarochtana=2024-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130906145924/http://www.foinse.ie/|archivedate=2013-09-06}}</ref><ref name=":3" /> Sa bhliain 2011 bhí 40% den díolachán i gceantair Ghaeltachta.<ref name=":3">[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lgh 57–59.</ref> Ghabh athrú treo agus athrú béime leis an socrú nua. Bhí colúnaithe éadroma ar nós [[Dáithí Ó Sé|Dhaithí Uí Shé]] agus [[Hector Ó hEochagáin|Hector Uí Eochagáin]] faoi bhráid na léitheoirí seachas "iriseoirí fadbhunaithe agus téagartha".<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|author=[[Breandán Delap]]|url=http://www.beo.ie/alt-na-nuachtain-nua.aspx|title=Na Nuachtáin Nua|journal=[[Beo!]]|issue=104|year=2009|month=Nollaig}}</ref> Leagan amach "tarraingteach" a bhí air agus bhíodh comórtais "spreagúla" agus meascán ábhar ann, é dírithe cuid mhór ar scoláirí meánscoile agus ar fhoghlaimeoirí.<ref name=":3" /> Níor thaitin an treo nua le gach léitheoir.<ref>{{Luaigh foilseachán|url=http://www.beo.ie/alt-amharcann-balor-ar-an-nollaig.aspx|title=Amharcann Balor ar an Nollaig|journal=[[Beo!]]|issue=104|year=2009|month=Nollaig}}</ref> B'í ''Foinse'' an t-aon nuachtán i nGaeilge dá raibh á chur i gcló ó tháinig deireadh le ''[[Lá Nua]]'' sa bhliain 2008,<ref group="nóta">Féach áfach an suíomh nuachta ''[[Nuacht24]]''.</ref> agus ní raibh sé ag fáil maoiniú ar bith ón stát ná ó eagraíocht Ghaeilge ar bith.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=[[Breandán Delap]]|url=http://www.beo.ie/alt-an-bhfuil-pobal-leitheoireachta-gaeilge-ann.aspx|title=An bhFuil Pobal Léitheoireachta Gaeilge Ann?|journal=[[Beo!]]|issue=150|year=2013|month=Deireadh Fómhair}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Bridget Breathnach]]|url=https://web.archive.org/web/20081028223537/http://www.foinse.ie/baile.php|title=Deireadh an lae sroichte ag Lá Nua ach cúiseanna bróid acu|journal=[[Foinse]]}}</ref><ref name=":3" /> Shaothraigh ''Foinse'' brabach "don dá nuachtán trí cur le líon na léitheoirí agus ioncam breise [[Fógraíocht|fógraíochta]] a ghnóthú dá réir."<ref name=":0" /> Bhíodh "obair iontach" á dhéanamh ag ''Foinse'' nua, ag cinntiú go mbíodh rochtain ag líon mór teaghlaigh ar nuachtán Gaeilge nach mbíodh roimhe.<ref name=":7" /> D'éirigh léi "spriocphobal agus bearna ar leith dá chuid féin" a aimsiú.<ref>[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lch 17.</ref> ==== Deireadh ==== I Mí Meán Fómhair 2013 d'fhógair an foilsitheoir [[Móinéar Teo.]] ar na meáin shóisialta nach mbeadh fáil ar an leagan clóbhuailte i ndiaidh na míosa sin.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.foinse.ie/nuacht/nuacht-is-deanai/6715-leagan-cloite-foinse|teideal=Leagan clóite Foinse|údar=[[Úna Ní Eidhin]]|dáta=6 Meán Fómhair 2013|work=www.foinse.ie|dátarochtana=2026-05-14|archivedate=2013-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130910212631/http://www.foinse.ie/nuacht/nuacht-is-deanai/6715-leagan-cloite-foinse}}</ref><ref name=":6" /><ref name=":0" /> Dúradh, áfach, go leanfadh ''Foinse'' uirthi ag soláthar ábhair ar líne, rud nár tharla.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/tuarascail/goan-wonders-what-kenny-s-linguistic-legacy-will-be-1.1957881|teideal=Goan wonders what Kenny’s linguistic ‘legacy’ will be|language=en|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2022-12-09}}</ref> B'fhada ón ré órga thuasluaite a bhí an staid nua. Mar sin féin, "ní críoch ach athfhás" a bhí ann dar le [[Breandán Delap]] nó in imeacht coicíse fógraíodh bunú ''[[Seachtain (nuachtán)|Sheachtain]]'', a bheadh ar aon mhúnla le ''Foinse'', a bheag nó a mhór.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://sluggerotoole.com/2013/09/26/shock-horror-independent-publishes-its-own-irish-language-news-supplement/|teideal=Shock horror! Independent publishes its own Irish language news supplement|údar=Conchubhar|dáta=2013-09-26|language=en|work=[[Slugger O'Toole]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> Seoladh ''[[Tuairisc.ie]]'' bliain ina dhiaidh sin, ar [[9 Deireadh Fómhair]] [[2014]].<ref name=":1" /> == Féach freisin == * [[Seachtain (nuachtán)|''Seachtain'']] * ''[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]'' * [[An Páipéar (nuachtán)|''An Páipéar'']] * ''[[Tuairisc.ie|Tuairisc]]'' * [[Lá Nua|''Lá'']] (nuachtán laethúil lonnaithe i mBéal Feirste) == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20171115022636/http://www.foinse.ie/index.php Suíomh gréasáin (Internet Archive)] ==Foinsí== * [[Regina Uí Chollatáin|Chollatáin, Dr Regina Uí]] (18 Aibreán 2011). [https://web.archive.org/web/20140401053959/http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf ''"Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga"'']. == Léitheoireacht bhreise == * [[Maitiú Ó Coimín|Coimín, Maitiú Ó]] (14 DF 2021). [https://tuairisc.ie/cuimhni-ar-an-gcead-eagran-de-foinse-fiche-cuig-bliain-nios-deanai/ "Cuimhní ar an gcéad eagrán de ‘Foinse’ fiche a cúig bliain níos déanaí"]. ''[[Tuairisc.ie]]''. == Tagairtí == {{Reflist}} ==Nótaí== {{Reflist|group="nóta"}} {{Nuachtáin in Éirinn}} {{Nuachtáin i bPoblacht na hÉireann}} {{síol-nuachtán}} [[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn]] [[Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge]] [[Catagóir:Nuachtáin]] [[Catagóir:Seachtanáin]] [[Catagóir:Trá Lí]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1996]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1990í]] 9yg3q2g0bompnbfcm5bvcwcwu3yqzo0 0 4584 1314733 1279515 2026-05-22T15:49:21Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314733 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is láithreoir teilifíse [[Éire]]annach í '''Gráinne Seoige''' (a rugadh ar an [[5 Samhain]] [[1974]] sa [[An Spidéal|Spidéal]]) ar an stáisiún náisiúnta [[RTÉ]]. Bhí sí ar [[Sky News Ireland]], [[TV3 (Éire)|TV3]] roimhe sin agus [[TG4]] roimhe sin arís. Is í [[Síle Seoige]] a deirfiúr. Thosaigh sí ina gairm mar chraoltóir i [[1996]] nuair a cuireadh [[TG4|Teilifís na Gaeilge]] (TnaG/TG4) ar bun. === Polaitíocht === Bhí an Seoigeach san iomaíocht san [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]] i n[[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Gaillimh Thiar]] agus tacaíocht aici ó cheannasaíocht Fhianna Fáil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dfheadfadh-noel-thomas-teacht-aniar-aduaidh-ar-fg-i-ngaillimh-thiar-seans-go-mbeidh-an-la-le-grainne-seoige-do-ff/|teideal=Seans go mbeidh suíochán ag Gráinne Seoige agus gur idir Mairéad Farrell agus Seán Kyne a bheidh an ceann deireanach i nGaillimh Thiar|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=20 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-i-grainne-seoige-an-maire-geoghegan-quinn-nua-i-ngaillimh-thiar/|teideal=An í Gráinne Seoige an Máire Geoghegan-Quinn nua i nGaillimh Thiar?|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=16 Lúnasa 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22439683/|teideal=Gráinne Seoige, iarrthóir Fhianna Fáil, Gaillimh Thiar.|údar=RnaG|dáta=2024-10-08|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2024-11-23}}</ref> Bhí sí curtha as an áireamh i ndiaidh an naoú comhaireamh agus 3,162 vóta aici le haistriú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-bheo-failte-romhaibh-go-dti-tuairisc-bheo-faoi-olltoghchan-2024/|teideal=TUAIRISC BHEO: Os cionn 100 iarrthóir tofa chun an 34ú Dáil|dáta=2024-12-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-01}}</ref> Shéan sí gur chaith Fianna Fáil go fabhrach léi. “Is as an Spidéal i gConamara mise. Tógadh ansin mé. Is as Ros Muc m’athair, is as Inis Meáin mo mháthair. Is páirt den áit seo mise agus ní raibh aon pharasiúit i gceist."<ref>“Muintir na háite seo a thug ainmniúchán domsa. Bhí mé ag gabháil thart le mí agus chas mé ar na toscairí ina gcuid tithe. Chuaigh mé go dtí an coinbhinsiún. Thogh baill Fhianna Fáil sa dáilcheantar seo mé le seasamh san olltoghchán agus diúltaím ar fad don chaint sin gur paraisiútáladh isteach anseo mé,” a dúirt Seoige agus í ag labhairt leis na meáin san ionad comhairimh i mBóthar na Trá.</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-bheo-failte-romhaibh-go-dti-tuairisc-bheo-faoi-olltoghchan-2024/|teideal=TUAIRISC BHEO: Na suíocháin go léir sa 34ú Dáil líonta, Fianna Fáil ar an bpáirtí is mó|dáta=2024-12-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-02}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Gráinne Seoige|url=https://www.youtube.com/watch?v=lMMr4VAEBl4&t=24s|date=2024-12-01|author=Youtube / Tuairisc}}</ref> == Féach freisin == * [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thiar]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Seoige, Grainne}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha|Seoige, Gráinne]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1974|Seoige, Gráinne]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Daoine as an Spidéal]] 3esgptmn81bru8ov42f09ah2gdebjkm 0 6202 1315073 1308485 2026-05-23T04:12:28Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315073 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[drámadóir|dhrámadóir]], [[Úrscéal|úrscéalaí]], [[scríbhneoir]] aistí agus [[file]] [[Éireannach]] é '''Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde''' ([[16 Deireadh Fómhair|16 Deireadh Fómhar]] [[1854]] - [[30 Samhain]] [[1900]]). I ndiaidh dó a bheith ag scríobh i roinnt slí éagsúla sna 1880idí, tháinig cáil air mar drámadóir i [[Londain]] sna 1890idí. Tá aithne ag daoine air de bharr a eipeagram, a [[úrscéal]] ''The Picture of Dorian Gray'' agus na drámaí a scríobh sé. Ba é bua an ghoineadóra a thabhaigh a chlú dó, nó bhí sé ábalta an focal ceart a aimsiú gan teip. Mar a dúirt an té a dúirt: "Tá mé ag tagairt d'fhocail Oscar Wilde - mar a dhéanann cách". Mar sin féin, tháinig drochdheireadh le saol Wilde. Chuaigh sé le homaighnéasachas, rud a raibh meas na mórchoire ag lucht a linne air, agus nuair a tháinig an scéal seo chun solais, ba é a chabhóg é. Chaith sé seal i bpríosún de dheasca na "mígheanmnaíochta tromchúisí" seo, agus fuair sé a [[Sláinte in Éirinn|shláinte]] scriosta ag filleadh chun saoirse dó. An cúpla bliain saoil a bhí fágtha aige, chaith sé faoi léan agus faoi dhímheas é. [[Íomhá:Oscar Wilde (1854-1900), by Hills & Saunders, Rugby & Oxford 3 april 1876.jpg|clé|mion|328x328px|Wilde in Ollscoil Oxford, 1876]] [[Íomhá:Oscar Wilde by Sarony 1882 24.png|clé|337x337px|mion|Wilde in 1882]] [[Íomhá:Constance Wilde with son Cyril 1889.jpg|clé|mion|279x279px|a bhean, [[Constance Lloyd|Constance Wilde]] agus a mhac, Cyril, in 1889]] == Beatha == Ba iad tuismitheoirí Oscair Sior William Wilde agus Jane Wilde, agus cónaí orthu ag 21 Rae Westland (Rae an Iarthair) i m[[Baile Átha Cliath]]. [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]] [[Angla-Éireannach]]<nowiki/>a ab ea iad. Ba dual máthar d'Oscar óg dul i mbun pinn, ó bhí a mháthair ina file náisiúnaíoch, agus í ag scríobh faoin ainm cleite "Speranza". Maidir leis an athair, bhí sé ina mháinlia agus ina dhochtúir. Thairis sin, bhí spéis aige i gcúrsaí na seandálaíochta agus an bhéaloidis, agus é ag scríobh leabhair fúthu. Mar [[Dochtúir leighis|dhochtúir]], chuidigh sé le bochtáin na príomhchathrach agus bhunaigh sé íoclann dóibh. I Mí an Mheithimh den bhliain [[1855]], d'aistrigh muintir Wilde go 1 Cearnóg Mhuirfean. Anseo dóibh, thosaigh Speranza ag fáiltiú mhaithe agus mhóruaisle an tsaoil liteartha chuici go tráthrialta. I measc na gcuairteoirí, d'fheicfeá Sheridan le Fanu, Samuel Lever, [[George Petrie]], [[Isaac Butt]], agus Samuel Ferguson. Is léir gur imir an t-atmaisféar seo an-tionchar ar fhorbairt Oscair óig. Fuair Oscar tús a chuid oideachais sa bhaile, go dtí go raibh sé naoi mbliana d'aois. Ansin, chuaigh sé ag freastal ar Scoil Ríoga Phort Abhla (''Portora Royal School''), scoil chónaitheach in [[Inis Ceithleann]], [[Contae Fhear Manach]]. Ba ansin a chaith sé na bliana [[1864]]-[[1871]], amach ó na míonna samhraidh, a chaitheadh sé lena mhuintir faoin tuath i g[[Contae Phort Láirge]], i g[[Contae Loch Garman]] nó i dteach mhuintir Wilde i g[[Contae Mhaigh Eo]]. Bhí aithne ag Oscar ar an úrscéalaí George Moore, ansin, nuair nach raibh sa bheirt acu ach stócaigh óga. I ndiaidh scoil Phort Abhla, thug Oscar aghaidh ar [[Coláiste na Tríonóide|Choláiste na Tríonóide]] i mBaile Átha Cliath, áit ar chaith sé na blianta [[1871]]-[[1874]] ag staidéar na dteangacha clasaiceacha. Bronnadh Bonn Órga Berkeley air, arb é an onóir ba mhó a bhí ar fáil do mhic léinn na seanársaíochta clasaicí ag an am i gColáiste na Tríonóide. Fuair sé scoláireacht le tuilleadh staidéir a dhéanamh thall in [[Oxford]], i gColáiste Magdalen, sna blianta [[1874]]-[[1878]]. Ansin, bhain sé amach Duais Newdigate lena dhán ''Ravenna''. Nuair a d'fhág sé an coláiste, bronnadh onóracha dúbailte air. === Teaghlach agus tinteán === Nuair a bhí a chuid staidéir críochnaithe aige, d'fhill Wilde go Baile Átha Cliath, áit ar casadh Florence Balcome air. Thug sé taitneamh agus teasghrá don chailín óg, ach má thug féin, grá leatrom a bhí ann, nó b'fhearr léise [[Bram Stoker]] mar chuideachta agus, sa deireadh, mar fhear céile. Nuair a chuala Wilde go raibh Florence geallta do Stoker, chinn sé ar Éire a thréigean go hiomlán, agus, tríd is tríd, chuir sé beart leis an mbriathar, amach ón bhfíor-chorrchuairt a thug sé ar a thír dhúchais ina dhiaidh sin. Chaith sé an chuid eile dá shaol i dtíortha móra an Bhéarla agus san [[An Fhrainc|Fhrainc]]. I [[Londain]], fuair sé aithne ar Constance Lloyd, iníon le Horace Lloyd, abhcóide saibhir. Nuair a bhí Oscar i mBaile Átha Cliath, sa bhliain [[1884]], le léacht a thabhairt sa Gaiety, bhí Constance i measc an lucht éisteachta, agus chuir sé ceiliúr pósta uirthi ag an ócáid. Phós siad i bPaddington, Londain ar an [[29 Bealtaine|29ú lá de Mhí Bhealtaine]] sa bhliain 1884. Rugadh beirt mhac dóibh, Cyril ([[1885]]) agus Vyvyan ([[1886]]). I ndiaidh an scannail a rinne creach Oscair, tharraing Constance an sloinne Holland uirthi féin agus ar a clann. Shíothlaigh Constance sa bhliain [[1898]], i ndiaidh dul faoi scian an dochtúra (obráid droma a bhí ann). hAdhlacadh i reilig Staglieno in Genova, [[an Iodáil]], í. Bhásaigh Cyril i dtrinsí [[an Chéad Chogadh Domhanda]], ach tháinig Vyvyan slán as, agus chuaigh sé le scríbhneoireacht is le haistritheoireacht. Tá a mhacsan, Merlin Holland, tar éis sraith leabhair thábhachtacha faoi shaol is faoi shaothar Oscar Wilde a fhoilsiú is a chur in eagar. === An t-aeistéiteachas === Nuair a bhí sé ag staidéar in Oxford, b'iad a gheáitsí scóitséireachta, drabhláis agus aeistéiticiúlachta a tharraing súil na ndaoine air. D'fhág sé a chuid gruaige gan ghearradh agus thréig sé an lúthchleasaíocht agus an chleasaíocht eile a bhí ag dul le ról traidisiúnta an fhir. Thosaigh sé ag maisiú a árasáin le froigisí gairéadacha, ar nós cleití péacóige agus bláthanna lus gréine, agus chuir seo an-fhearg ar chuid de na comhscoláirí, a d'fhéach le nósanna an fhíor-fhir a theagasc dó le lámh láidir. De réir a chéile, áfach, ghlac aicmí áirithe den tsochaí le gothaí an aeistéiteachais. Sa bhliain 1881, léirigh Gilbert agus Sullivan an ceoldráma grinn ''Patience'', ina rabhthas ag magadh faoi gheáitsíocht na n-aeistéiticeoirí, agus ó d'éirigh go gleoite leis an gceoldráma i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], rith le Richard D'Oyly Carte, léiritheoir Meiriceánach an cheoldráma, Oscar Wilde a fháiltiú go dtí na Stáit Aontaithe le sraith léachtanna a thabhairt faoi fheiniméan an aeistéiteachais. Rinne cuid de na nuachtáin criticeoireacht fhíochmhar ar Wilde, ach ón taobh eile de, bhain sé an-sult as cuideachta na mianadóirí i gColorado. Nuair a chonaic sé an fógra ''Ná scaoil urchar leis an bpianódóir, tá sé ag déanamh a dhíchill'' ar crochadh in aice leis an bpianó i dtábhairne na mianadóirí, bhain sé an-taitneamh as an smaoineamh go mbeadh sé indéanta pionós an bháis a imirt ar an drochealaíontóir. [http://www.todayinliterature.com/stories.asp?Event_Date=12/24/1881 foinse] Nuair a d'fhill Oscar Wilde go dtí an Ríocht Aontaithe, chaith sé an chéad chúpla bliain ina léirmheastóir don Pall Mall Gazette; ina dhiaidh sin, bhain sé amach príomheagarthóireacht an Woman's World. I gcúrsaí polaitíochta, bhí luí ag Wilde leis an sóisialachas den chineál ainrialach. Chuir sé a chuid tuairimí polaitiúla i míotar sa leabhar ''The Soul of Man under Socialism''. [[Íomhá:Oscar Wilde (1854-1900), by Elliott and Fry, March 19 1881.jpg|mion|298x298px|1881]] [[Íomhá:Oscar Wilde by Sarony 1882 01.jpg|338x338px|mion|Wilde i Nua-Eabhrac sa bhliain [[1882]].]] [[Íomhá:Oscar Wilde on the Isle of Wight 1885.jpg|mion|341x341px|Isle of Wight 1885]] [[Íomhá:Oscar Wilde (1854-1900) 1889, May 23. Picture by W. and D. Downey.jpg|mion|333x333px|1889]] [[Íomhá:Oscar Wilde 4.jpg|mion|326x326px|1892]] [[Íomhá:Oscar Wilde and Lord Alfred Douglas 1893.jpg|mion|341x341px|Wilde le h[[Alfred Douglas]] (Bosie) sa bhliain 1893]] [[Íomhá:Homosexualitywilde.jpg|323x323px|mion|Wilde le h[[Alfred Douglas]] (Bosie) sa bhliain [[1894]].]] [[Íomhá:Oscar Wilde 001.jpg|mion|331x331px|1895]] [[Íomhá:Oscar Wilde Rome 1897.jpg|mion|220x220px|[[An Róimh]], 1897]] [[Íomhá:Oscar Wilde and Lord Alfred Douglas in Naples 1897.jpg|mion|220x220px|Wilde agus Lord Alfred Douglas in [[Naples]] 1897]] [[Íomhá:Tombe d'Oscar Wilde.jpg|mion|220x220px|Curtha i [[Reilig Père-Lachaise]], Páras]] === Saothar liteartha === Tháinig an chéad bhailiúchán véarsaí le Wilde i gcló sa bhliain 1881, ach is beag léitheoir a bhac leis an gceann sin. Bhí ádh ní b'fhearr leis le ''[http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=37283 The Happy Prince and Other Tales]'', díolaim scéalta do pháistí a tháinig amach sa bhliain 1888, agus pictiúirí le Walter Crane agus Jacob Hood ag dul leis. Ceithre bliana ina dhiaidh sin, d'fhoilsigh Wilde bailiúchán eile de scéalta do pháistí, ''The House of Pomegranates'', "nach bhfuil dírithe do pháistí Sasanacha ar aon nós", mar a dúirt Wilde, uair amháin. Níor fhoilsigh Wilde riamh ach aon úrscéal amháin, ''The Picture of Dorian Gray''. Tháinig an ceann sin amach sa bhliain 1891. Is iomaí léirmheastóir a shíl go raibh dlúthchosúlacht ag an bpríomhphearsa le Wilde féin, agus baineadh úsáid as an leabhar mar fhianaise sa phróis dlí a rinne cabhóg an scríbhneora. Scríobhadh Wilde gné-altanna ar na hirisí ealaíne, agus sa bhliain 1891, d'athfhoilsigh sé trí cinn acu seo ina leabhar, faoin teideal ''Intentions''. Ba é an dráma úd ''Lady Windermere's Fan'' a thuill an chéad chlú dó mar dhrámadóir, i Mí Feabhra den bhliain 1892. B'é George Alexander, aisteoir agus bainisteoir Amharclann Naomh Séamuis i Londain, a d'iarr ar Wilde dráma a scríobh dó. Is é an tuairim a bhí ag Wilde féin den dráma nach raibh ann ach ''ceann de na drámaí nua-aoiseacha atá suite i bparlús ina bhfuil scátháin na lampaí pinc''. Cibé faoi dhath na scáthán sin, ghnóthaigh an scríbhneoir sé mhíle punt ar an chéad oíche a bhí an dráma ag imeacht. Níor éirigh chomh maith sin leis an chéad dráma eile le Wilde, ''Salomé'', nó níor cheadaigh an Tiarna Seomradóra dó an ceann sin a stáitsiú i Sasana, toisc go raibh pearsana agus téamaí Bíoblúla ann. Tháinig an dráma ar an stáitse san [[An Fhrainc|Fhrainc]] sa bhliain 1896, agus ba í an Fhraincis bunteanga an dráma, nó theastaigh ó Wilde triail a bhaint as scríbhneoireacht i dteanga iasachta. Tháinig leagan Béarla den dráma i gcló, agus léaráidí Aubrey Beardsley ag dul leis, sa bhliain 1894, bliain i ndiaidh an chéad chló Fraincise, ach níor léiríodh Salomé ar aon stáitse i Sasana roimh an mbliain 1931. Má rinne an chinsireacht spior spear de Salomé, ní raibh an fhadhb chéanna ag cur isteach ar ''A Woman of No Importance'', a stáitsíodh in Amharclann Haymarket i Londain ar an 19ú lá den Aibreán sa bhliain 1893. Bhí an ráchairt chéanna air agus a bhí ar ''Lady Windermere's Fan'' roimhe sin, agus dhaingnigh sé stádas Wilde mar mháistir ar ealaín na coiméide carachtair nach bhfacthas a shárú ó laethanta Richard Brinsley Sheridan anuas. An chéad dráma eile a stáitsíodh, is é sin, ''An Ideal Husband'', bhí sé beagáinín ní ba dháiríre. Ba é Lewis Waller a léirigh an ceann sin, ar stáitse Amharclann Haymarket, agus chonacthas an chéad uair é ar an tríú lá de Mhí Eanáir 1895. Méaldráma polaitiúil atá ann, seachas méaldráma faoin saol pósta, agus é lán gnáthshólaistí den chineál a shamhlófá le drámaíocht Wilde: focail ghonta a rachadh greamaithe i do chuimhne, tráchtaireacht ar an saol sóisialta, coiméide agus grá. Is é an léirmheas a thug George Bernard Shaw ar an dráma ná gurb é ''Wilde an t-aon fhíordhrámadóir amháin atá ann, dar liom. Baineann sé a chasadh féin as gach uile shórt: as an tráthúlacht chainte, as an bhfealsúnacht, as an drámaíocht, as na haisteoirí, as an lucht féachana, as an amharclann ar fad...'' Conablach míosa ina dhiaidh sin, fuair an lucht féachana an chéad radharc ar an dráma is mó a tháinig as peann Wilde riamh, mar atá, ''The Importance of Being Earnest''. Ba é seo éacht mór Wilde mar dhrámadóir, agus ní raibh stad ná staonadh ag dul ar na daoine, oíche an chéad léirithe, ach ag bualadh bos, - mar a d'inis an t-aisteoir Allen Aynesworth, a rinne páirt Algy sa chéad stáitsiú, do Hesketh Pearson, beathaisnéisí Wilde, i bhfad ina dhiaidh sin: ''Chaith mé trí bliana déag is dhá scór ag aisteoireacht, ach ní cuimhin liom a leithéid eile.'' Níl méaldráma ar bith fágtha sa dráma seo, murab ionann agus an trí choiméide a scríobh mo dhuine roimhe sin. Is deacair a rá go bhfuil plota ar bith ann ach an oiread: níl ann ach ábhar suilt agus gáire den chineál seafóideach, agus níl a leithéid eile le fáil i ndrámaíocht an Bhéarla. Idir ''An Ideal Husband'' agus ''The Importance of Being Earnest'', bhreac Wilde síos cnámha loma scéil faoi adhaltranas agus é meáite ar an móitíf seo a fhorbairt go mbeadh dráma iomlán ann. Ní raibh sé i ndán dó an dráma seo a chríochnú, nó tháinig an scannal agus an phróis dlí idir é agus a chuid oibre. Sa deireadh, bhain Frank Harris úsáid as móitíf agus as réamhobair Wilde mar ábhar don dráma críochnaithe ''Mr and Mrs Daventry''. Tháinig an ceann sin ar stáitse, fiú, murab ionann agus drámaí eile Harris. Chum Wilde dráma eile fós nach bhfuil aithne fhorleathan air, mar atá, ''For Love of the King''. Thiomnaigh sé an ceann sin dá chara Chan Toon. Níor tharraing an dráma seo mórán de shúil an tsaoil mhóir air riamh, agus dealraíonn sé nach bhfuiltear ar aon tuairim faoi arbh é Wilde a scríobh é ar aon nós nó nár scríobh. === Cúrsaí cinniúnacha craicinn === Ábhar díospóireachta is ea é i gcónaí, an fíor-fheileacán, déghnéasach nó péidearastach a bhí ann, mar Wilde - is é sin, ar chuir sé an chuid ba mhó dá spéis chraicinn sna fir, sa dá ghnéas nó sna fir óga amháin. Tá a fhios ag cuid réasúnta mór den tsaol an taitneamh a thugadh sé d'fhir óga, agus is dealraitheach gurbh é Robert Baldwin Ross an chéad ghrá geal den chineál sin a bhí aige - fear óg ó Cheanada a bhí le hiompú ina léirmheastóir liteartha. Rinne Robert Ross cion fir, ina dhiaidh sin, ag tabhairt aire do leas agus oidhreacht Wilde mar scríbhneoir, ag bailiú a chuid lámhscríbhinní agus alt agus ag seasamh do Wilde is dá chlann i gcúrsaí an chóipchirt. Bhí Ross seacht mbliana déag d'aois nuair a casadh Wilde air an chéad uair, agus é i ndiaidh dánta le Wilde a léamh cheana féin - fuair sé, fiú, greidimíní nuair a thángthas air á léamh. Deir Richard Ellman, beathaisnéisí Wilde, go raibh Ross meáite ar Wilde a mhealladh chun cumann craicinn dá gcasfaí ar a chéile choíche iad. Níl ach miontagairtí don homaighnéasachas i luathshaothar Wilde. Mar sin, tugann sé le fios i ''The Portrait of W.H.'' (1889) gurbh é a ghrá d'fhear óg a spreag Shakespeare chun a chuid soinéad a chumadh. === Scannal === Sa bhliain 1891, thosaigh Wilde ag spallaíocht le fear óg arbh ainm dó Alfred Douglas, nó Bosie. Níor thaitin an cumann seo le hathair Bhosie, John Sholto Douglas, naoú Marcas Queensberry. Rinne sé dhá iarracht an bheirt a náiriú go poiblí, ach má rinne, bhí teanga ghonta Wilde in ann é a chur ó dhoras an dá uair. Bhí an seanfhear meáite ar [[oíche]] chéadléirithe ''The Importance of Being Earnest'' a lot ar Wilde ag caitheamh glasraí ar an stáitse, ach ós rud é go bhfuair Wilde rabhadh roimh ré, níor ligeadh an Marcas isteach thar thairseach na hamharclainne an oíche sin. Ar an ochtú lá déag de Mhí Feabhra, 1895, d'fhág an Marcas teachtaireacht do Wilde ag ceann de na clubanna a bhí Wilde a ghnáthú. Cárta a bhí ann agus an líomhain scríofa air: ''For Oscar Wilde posing as a Somdomite'' (!) - is é sin, chuir sé sodamacht i leith Wilde, ach amháin nár éirigh leis an focal féin a litriú mar ba chóir. Cé gur chomhairligh a chuid cairde dó gan a chloigeann a bhuaireamh leis an líomhain, d'áitigh Bosie - mar a d'admhaigh sé ina dhiaidh - ar an scríbhneoir an dlí a chur ar an sean-Dúbhghlasach agus é a chiontú faoi leabhal. Gabhadh an Marcas Queensberry, agus, san Aibreán den bhliain 1895, ghlac an [[Coróin|Choróin]] leis an ionchúiseamh sa phróis seo faoi leabhal. Níor mhair an triail ach trí lá. Ní raibh a fhios ag abhcóide an ionchúisimh, Edward Clarke, go raibh cumainn homaighnéasacha ag Wilde le fir eile. Chuir Clarke an cheist lom díreach ar Wilde, an raibh úimléid ar bith ag baint le líomhaintí an Mharcais, agus fuair sé freagra diúltach. Bhí [[Edward Carson]] - an fear céanna ar bhaist na náisiúnaithe Éireannacha leasainm ''Coercion Carson'' air - ina abhcóide cosanta ag an Marcas, agus is é an rud a rinne sé ná bleachtairí príobháideacha a fhostú le fianaise a bhailiú faoi na fir a raibh caidreamh den chineál seo ag Wilde leo. Rinne Wilde an-seó de chéad lá na próise, agus é ag baint scotbhach gáire as na daoine leis na freagraí a thabharfadh sé ar cheisteanna Charson a bhí dírithe ar a mhoráltacht a chur in amhras. Nuair a d'fhiafraigh Carson de, ar thug sé adhradh riamh d'aon fhear ab óige ná é féin, is é an freagra a fuair sé ná: ''Níor thug mé adhradh riamh ach dom féin.'' Ar an dara lá, áfach, chuaigh an cheastóireacht chun géire, agus b'éigean do Wilde mionn éithigh a thabhairt le teacht slán as an bponc. Sa deireadh thiar, mhol Clarke do Wilde an t-ionchúiseamh a tharraingt siar, agus caitheadh an chaingean i dtraipisí. Ós rud é go raibh an fhianaise bailithe ag Carson agus Queensberry cheana, agus an homaighnéasachas coiscthe sa dlí, ní fhéadfadh na húdaráis an scéal a dhearmad chomh héasca sin. Ar an séú lá de Mhí Aibreán, 1895, gabhadh Wilde in Óstán Cadogan i Londain, agus hionchúisíodh é faoi ghníomhartha míghneamnaí gnéis le fir eile, de réir Chuid a 11 den leasú a cuireadh le dlí coiriúil Shasana sa bhliain 1885. Bhí Clarke sásta é a chosaint saor in aisce. === An triail agus an braighdeanas === Agus é féin á thriail, níor bhac Wilde leis na cúrsaí a choinneáil faoi cheilt a thuilleadh. Chosain sé an grá [[Intleacht|intleachtúil]] idir fear óg agus fear fásta go hoscailte, agus é ag trácht ar ghrá Dháiví agus Iónátáin sa Bhíobla, ar [[Platón|Phlató]]<nowiki/>n, ar [[William Shakespeare|Shakespeare]] agus ar [[Michelangelo|Mhichelangelo]] mar réamhshamplaí den ''ghrá ar baol leis a ainm a labhairt os ard''. Mar sin, ní raibh le déanamh ach pionós a ghearradh dó de réir fhorálacha an dlí. Gearradh dhá bhliain le daorobair air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oldbaileyonline.org/images.jsp?doc=189505200003|teideal=Page Image - Central Criminal Court|work=www.oldbaileyonline.org|dátarochtana=2019-05-25}}</ref> Chaith Wilde tús na príosúnachta i b[[Pentonville]] i dTuaisceart [[Londain|Londan]]. Ina dhiaidh sin, haistríodh go [[Wandsworth]] i nDeisceart Londan é, ach is i bpríosún Reading, tríocha míle siar ón bpríomhchathair, a chaith sé conablach an dá bhliain. Bhí aithne ag Wilde ar an áit - ar Reading, is é sin, seachas ar an bpríosún - óna óige, nuair a bhíodh sé ag bádóireacht ar Abhainn Thames nó ag teacht ar cuairt chuig muintir Palmer. Bhí sé, fiú, i ndiaidh turas a thabhairt ar mhonarcha brioscaí an ghnólachta cháiliúil úd Huntley & Palmers, in aice leis an bpríosún. Anois, áfach, fuair sé aithne ar Reading de chineál eile. Ar dtús, ní thabharfaí, fiú, peann ná páipéar dó. De réir a chéile, áfach, fuair sé deis scríbhneoireachta, agus bhreac sé síos litir caoga míle focal chuig Bosie. Ní fhéadfadh sé an litir a chur chuig an mbuachaill a fhad is a bhí sé sa phríosún, ach nuair a d'imigh sé ón áit, bhí cead aige an lámhscríbhinn a thabhairt leis. B'í an litir seo, go príomha, an saothar liteartha ar a bhfuil aithne ag an saol mór mar ''De Profundis'' ("As na Duibheagáin"). Agus é scaoilte saor, thug Wilde an lámhscríbhinn do Robert Ross go seolfadh seisean chuig Bosie é. Níl a fhios ag aon duine, an bhfuair Bosie an litir riamh, áfach. Ar a laghad, dhiúltaigh sé go bhfuair. Sa bhliain 1905, ceithre bliana i ndiaidh bhás an scríbhneora, d'fhoilsigh Ross leagan den litir a bhí cóirithe go maith aige féin: dhá dtrian a bhí ann, agus an tríú cuid eile fágtha ar lár le príobháideacht na ndaoine páirteacha a urramú. Níor tháinig aon leagan iomlán i gcló roimh an mbliain 1962, nuair a foilsíodh litreacha Oscar Wilde. D'eisiaigh [[Leabharlann na Breataine]] Wilde óna seomra léitheoireachta sa bhliain 1895 i ndiaidh dó a bheith cúisithe as caidrimh homaighnéasacha a bheith aige. Sa bhliain 2025 thug an Leabharlann cárta léitheoireachta an scríbhneora ar ais chuig garmhac Wilde, Merlin Holland.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/18-deireadh-f%C3%B3mhair-2025-an-d%C3%BAn/id1525428808?i=1000732439420|teideal=Nuacht Mhall (An Dún)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Deireadh Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-10-18}}</ref> === Deireadh a shaoil === Ag fágáil an phríosúin dó, bhí Wilde iompaithe ina fhear easlán, agus sheachnaíodh sé cuideachta a sheanchairde go lá a [[Bás|bháis]]. Thugadh sé "Sebastian Melmoth" air féin, ag tagairt d'úrscéal uafáis Charles Maturin, ''Melmoth the Wanderer''. San am seo a chum sé an dán clúiteach úd ''The Ballad of Reading Gaol'', An Bailéad faoi Phríosún Reading. Bhí luiteamas áirithe aige riamh leis an [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais Chaitliceach]], agus nuair a bhí sé ag saothrú an bháis, d'iompaigh sé leis an g[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]]<nowiki/>as. B'é ba thrúig bháis dó ná an sean-athlasadh i leathchluas leis a chuaigh in olcas air agus a chuir tús le fiabhras inchinne ([[meiningíteas]]). == Saothar == === Filíocht === * ''Poems'' ("Dánta", 1881) * ''The Ballad of Reading Gaol'' ("Bailéad Phríosún Reading", 1893) === Drámaí === * ''Vera, or, The Nihilists'' ("Vera, nó, na [[Nihilí|Nihilithe]]") * ''The Duchess of Padua'' ("Bandiúc [[Padova|Phadova]]") * ''Salomé'' * ''Lady Windermere's Fan'' ("Gaothrán Bhantiarna Windermere") * ''A Woman of No Importance'' ("Bean gan Tábhacht") * ''An Ideal Husband'' ("Sárfhear céile") * ''The Importance of Being Earnest'' ("Tábhacht na Dáiríreachta" - nó "Tábhacht an ainm úd 'Ernest'") * ''La Sainte Courtisane'' agus ''A Florentine Tragedy'' ("Traigéide i bhFirenze") === Prós === * ''The Canterville Ghost'' ("An Taibhse i gCanterville", 1887) * ''The Happy Prince and Other Stories'' ("An Prionsa Sona agus Scéalta Eile", 1888) [http://www.gutenberg.net/dirs/etext97/hpaot10h.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041110065533/http://www.gutenberg.net/dirs/etext97/hpaot10h.htm |date=2004-11-10 }} * ''Lord Arthur Savile's Crime and Other Stories'' ("Coir an Tiarna Arthur Savile agus Scéalta Eile", 1891) * ''Intentions'' ("Cuspóirí", 1891) * ''The Picture of Dorian Gray'' ("Pictiúr Dorian Gray", 1891) * ''A House of Pomegranates'' ("Teach na bPomagrainítí", 1891) * ''The Soul of Man under Socialism'' ("Anam an Duine faoi Réimeas an tSóisialachais", an chéad fhoilsiú ar an b''Pall Mall Gazette'' sa bhliain 1891, an chéad fhoilsiú faoi chlúdach leabhair sa bhliain 1904) * ''De Profundis'' ([[Laidin]]: "As na Duibheagáin", 1905) * ''The Letters of Oscar Wilde'' ("Litreacha Oscar Wilde", 1960). Tháinig eagrán nua i gcló sa bhliain [[2000]], agus litreacha curtha leis nár foilsíodh ach i ndiaidh na bliana [[1960]], chomh maith le fonótaí le Merlin Holland. * ''Teleny or The Reverse of the Medal'' ("Taobh Eile an Bhoinn", 1893) Sa bhliain 2025, mar chomóradh 125 bliana ó bhás Wilde, chuir an [[Taibhdhearc na Gaillimhe|Taibhdhearc]] athleagan de scéal do pháistí dá chuid "The Selfish Giant", scéal faoin ngrá agus faoin fhuascailt, ar an stáitse um [[Nollaig]] mar dhráma faoin teideal ''[[An Fathach Leithleasach]]''. Chuaigh [[Uachtarán na hÉireann]] [[Catherine Connolly]] lena fheiceáil.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Kate Demolder]]|date=10 Nollaig 2025|title=Teachtaireachtaí don lá inniu i scéal Wilde faoin fhathach|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 13|url=https://www.independent.ie/seachtain/teachtaireachtai-don-la-inniu-i-sceal-wilde-faoin-fhathach/a1299363222.html}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-connolly-attends-the-opening-night-of-an-fathach-leithleasach|teideal=An tUachtarán Ó Conghaile i láthair ag oíche oscailte ‘An Fathach Leithleasach’|údar=Oifig Uachtarán na hÉireann|work=[[president.ie]]|dátarochtana=2025-12-07}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Wilde, Oscar}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1854]] [[Catagóir:Básanna i 1900]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine cúisithe as coireanna gnéis]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ealaíontóirí Angla-Éireannacha]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir déghnéasacha]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Scoláirí Éireannacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] mw3z8nxknf9rgsiej84p5xhi17yllyn 0 6763 1314914 1313802 2026-05-22T23:10:51Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314914 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Eilís I''' ([[7 Meán Fómhair]] [[1533]] – [[24 Márta]] [[1603]]) ina banríon ar [[Sasana|Shasana]] agus ar [[Éirinn]] ón [[17 Samhain]] [[1558]] go dtí lá a báis in 1603. B'ise an monarc deireanach de rítheaghlach na dTúdarach. Thugtaí ''Gloriana'', nó ''Good Queen Bess'', uirthi freisin. Tháinig sí i gcomharbas ar a leathdheirfiúr [[Máire I Shasana|Máire I]]. Ré chasta i stair Shasana ba ea a réimeas. Tháinig [[Séamus I Shasana|Séamus I]] (Séamus IV na hAlban) i gcomharbas uirthi. ==Luathshaol== Rugadh Eilís do [[Anne Boleyn]] agus [[Anraí VIII Shasana|Anraí a hOcht]], Rí Shasana, ar an seachtú lá de Mheán Fómhair in 1533. Bhí sí ainmnithe in ómós a seanmháthar Eilís de York, an Banríon d'[[Anraí VII Shasana|Anraí a Seacht]]. {{Síol-beath-en}} {{Síol-cy}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Eilís 1 Shasana}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1533]] [[Catagóir:Básanna i 1603]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Banríonacha na hÉireann]] [[Catagóir:Banríonacha Shasana]] [[Catagóir:Daoine a bhaineann le Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Eaglais Shasana]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí Sasanacha]] [[Catagóir:Monarcacht na Breataine]] [[Catagóir:Ríshliocht Túdarach]] lnqudczvk3z8bckqebym7kxodcvhfa2 0 6946 1314978 1293259 2026-05-23T01:21:02Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314978 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[Réabhlóid|réabhlóidí]] [[Éire]]annach, ball de Rialtas Sealadach Phoblacht na hÉireann 1916 agus [[duine]] den seachtar a shínigh [[Forógra na Poblachta]] é '''Seán Mac Diarmada''' (a rugadh John Joseph MacDermott ar [[28 Feabhra]] [[1883]] agus a cuireadh chun báis ar [[12 Bealtaine]] [[1916]]). Ba é an príomheagraí IRB é agus rinneadh cur síos mar "phríomhsprionga<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.nli.ie/1916/exhibition/ga/content/sevensignatories/seanmacdiarmada/|teideal=National Library of Ireland - 1916 Exhibition|work=www.nli.ie|dátarochtana=2023-02-28}}</ref>" an Éirí Amach. [[Íomhá:Sign, Seán Mac Diarmada's House - geograph.org.uk - 1118478.jpg|clé|mion|Teach Sheáin Mhic Dhiarmada]] == Saol == [[Íomhá:Sean Mac Diarmada (42977572542).png|clé|mion]] === Tús a shaoil === Rugadh Seán Mac Diarmada sa Chorrán Mór (Corranmore)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/1418856|teideal=An Corrán Mór/Corranmore|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-05-12}}</ref> in aice le [[Coillte Clochair]], [[Contae Liatroma|Co. Liatroma]], mac le Donald MacDermott, siúinéir agus a bhean Mary McMorrow.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.tripadvisor.ie/Attraction_Review-g15512937-d12667427-Reviews-Sean_MacDiarmada_s_House-Kiltyclogher_County_Leitrim_Western_Ireland.html|teideal=Sean MacDiarmada's House {{!}} Kiltyclogher {{!}} UPDATED May 2019 Top Tips Before You Go (with Photos)|language=en-IE|work=TripAdvisor|dátarochtana=2019-05-12}}</ref> Fuair sé a chuid oideachais ag scoil náisiúnta Corradoona agus ag scoil oíche Thulaigh na Maoile,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/5574|teideal=Tulaigh na Maoile/Tullynamoyle|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-05-12}}</ref> [[Contae an Chabháin|Co. an Chabháin]], áit ar fhoghlaim sé [[leabharchoimeád]] agus Gaeilge.<ref name=":0" /> Chaith sé roinnt blianta ag obair i n[[Glaschú]], ag obair mar stiúrthóir tram. Ansin shocraigh Mac Diarmada i mBéal Feirste i 1905, ag obair arís mar stiúrthóir tram agus níos déanaí mar fhear beáir. Chuaigh sé isteach i g[[Conradh na Gaeilge]] agus in [[Ord Ársa na nIbeirneach]] (a bhí measarthach ó thaobh na polaitíochta). [[Íomhá:Main Street, Kiltyclogher - geograph.org.uk - 1119079.jpg|clé|mion|[[Coillte Clochair]], [[Contae Liatroma|Co. Liatroma]]]] Chuir [[Denis McCullough]] faoi mhóid é i m[[Bráithreachas Phoblacht na hÉireann]] agus chuidigh sé le Cumainn Dhún Geanainn phoblachtacha a bhí á mbunú ag McCullough agus [[Bulmer Hobson]]. Bhí sé ina eagraí do Shinn Féin chomh maith. === Baile Átha Cliath === Bhog Mac Diarmada go Baile Átha Cliath i 1907, agus bhí tionchar ag [[Tomás Ó Cléirigh|Tom Ó Cléirigh]] air. Bhí sé ina eagraí lánaimseartha don [[Bráithreachas na Poblachta|IRB]]. Sa bhliain [[1910]], rinneadh bainisteoir de den [[nuachtán]] radacach "Irish Freedom", nuachtán a bhunaigh sé féin in éineacht le [[Bulmer Hobson]] agus [[Denis McCullough]]. Mar aon le Clarke, MacCullough agus Hobson d'athbheoigh sé an IRB, agus ghabh an grúpa seo smacht air nach mór go hiomlán i 1911.<ref name=":0" /> I 1911 chomh maith, leagadh siar Mac Diarmada go mór nuair a bhuail [[póilió]] é, rud a d'fhág go raibh sé bacach agus gur theastaigh maide siúil uaidh. Timpeall ar an am seo, bhí sé gníomhach in eagraíochtaí cultúrtha cosúil leis an g[[Cumann Lúthchleas Gael]] agus le [[Conradh na Gaeilge]], ag earcú ball chuig an IRB, agus nuair ab fhéidir á dtoghadh mar oifigigh ar na coistí ábhartha.<ref name=":0" /> Nuair a bhunaíodh [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]] sa bhliain [[1913]], ba bhall é Mac Diarmada ón tús, agus rinne sé a dhícheall an eagraíocht a chur faoi smacht an IRB. Tar éis thús an Chéad Chogaidh Dhomhanda i Lúnasa 1914, chuaigh Mac Diarmada i mbun feachtais in aghaidh fir Éireannacha a bheith ag dul isteach in [[arm na Breataine]]. Gabhadh é i mí Bealtaine [[1915]] i d[[Tuaim]], [[Contae na Gaillimhe]] agus é ag tabhairt óráid i gcoinne na Coinscríofa (rud a bhí in aghaidh Defense of the Realm Act). Cuireadh i bPríosún Mhuinseo é ar feadh ceithre mhí faoin Acht um Chosaint na Ríochta. [[Íomhá:Seán Mac Diarmada's House - geograph.org.uk - 1118481.jpg|clé|mion|[[Coillte Clochair]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/heritagecentrekiltyclogher/|teideal=Kiltyclogher Heritage Centre & Sean MacDiarmada Homestead|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2019-05-12}}</ref>]]Nuair a scaoileadh amach é, comhthoghadh é féin agus Ó Cléirigh ar Chomhairle Mhíleata an IRB, a bhí ag pleanáil [[Éirí Amach na Cásca]] ag an am. Bhí ról ceannasach ag Mac Diarmada i bpleanáil Éirí Amach 1916. Dúirt an staraí F.X. Martin gurbh é an "príomhsprionga" é. Bhí sé an-rúnda ina phleanáil, mar gheall go raibh sé ar an eolas go raibh formhór gluaiseachtaí réabhlóideacha na hÉireann roimhe seo lán le [[Spiaireacht|spiairí]] agus brathadóirí, níor inis sé d'fhormhór an bhfear san IRB faoin gcomhcheilg, rud a chur ar deireadh leis an mearbhall ar bhí ann ag tús an Éirí Amach.<ref name=":0" />[[Íomhá:Sean MacDermott letter.jpg|clé|mion|litir a scríobh sé ar 11 Bealtaine 2016]] === Éirí Amach na Cásca === [[File:Seán Mac Diarmada plaque.jpg|thumb|Plaic chuimhneacháin do Sheán Mac Diarmada|clé]] Nuair a thosaigh an chogaíocht, bhí Mac Diarmada in [[Ard-Oifig an Phoist]], le formhór na mball den Rialtas Sealadach (in eineacht le [[Pádraig Mac Piarais]], [[Séamus Ó Conghaile]], [[Seosamh Pluincéad]] agus daoine eile). De bharr a [[Polaimiailíteas|pholaimiailíteas]], bhí air fanacht amach as an troid féin. Cé nach raibh aon rang míleata foirmiúil ag Mac Diarmada, aithníodh sa gharastún é mar dhuine de na ceannasaithe mar gheall ar a bhallraíocht sa Rialtas Sealadach agus a ról san IRB.<ref name=":0" /> Nuair a tháinig an géilleadh, rinne sé iarracht éalú, ach aithníodh é. Cuireadh ar thriail armchúirte é agus cuireadh chun báis le scuad lámhaigh é i bPríosún Chill Mhaighneann ar an 12 Bealtaine. == Oidhreacht == === Idé-eolaíocht === Is dócha nach raibh aon amhras ar Mhac Diarmada maidir le toradh an Éirí Amach ná a raibh i ndán do na daoine a ghlac páirt. Chreid sé nach raibh aon bhealach chun poblacht a bhaint amach ach réabhlóid. Ach d'aithin sé i gcúinsí 1916 nach raibh sé dóchúil go n-éireodh le réabhlóid. D'ainneoin sin, is cosúil gur cheap sé go raibh gá leis an Éirí Amach ag an am sin – díreach roimh an [[Rialtas Dúchais]] agus [[Críochdheighilt na hÉireann|críochdheighilt]] dhóchúil na tíre – chun ionadh a chur ar náisiúnaigh agus ar aontachtaithe araon chun athmheasúnú a dhéanamh ar a raibh i ndán dóibh.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.nli.ie/1916/exhibition/ga/content/sevensignatories/seanmacdiarmada/|teideal=1916 Exhibition - Seán Mac Diarmada|údar=National Library of Ireland|dáta=2016|work=www.nli.ie|dátarochtana=2021-05-12}}</ref> Cosúil le Mac Piarais, d'fhéadfadh sé gur chreid sé in éifeachtúlacht na híobartha fola agus na mairtíreachta sa chúis chun saoirse a bhaint amach: in óráid ag Trá Lí, Co. Chiarraí i 1914, dúirt sé "the Irish patriotic spirit will die forever unless a blood sacrifice is made in the next few years". Seans, áfach, nach léirítear i ráiteas mar sin a smaointeoireacht agus nach raibh ann ach reitric, an cineál cainte a chinnteodh gáir mholta ón slua ar leith sin. === Tús ré === Ba é féin agus Ó Conghaile an bheirt dheireanach a cuireadh chun báis. Ní raibh Mac Diarmada pósta riamh. Roinnt blianta ina dhiaidh a bhású, le linn [[Cogadh Angla-Éireannach|Chogadh Angla-Éireannach]], bhain [[Mícheál Ó Coileáin (réabhlóidí)|Mícheál Ó Coileáin]] díoltas amach ar an oifigeach Briotanach Daniel Hoey a roghnaigh Mac Diarmada amach ón slua; thug sé an t-ordú chun Hoey a mharú. Tá roinnt áiteanna in Éirinn atá ainmnithe in ómós dó: * [[Sráid Sheáin Mhic Dhiarmada]] i gcathair Bhaile Átha Cliath, * an staid [[CLG]] i g[[Cora Droma Rúisc]], srl *an stáisiún traenach i [[Sligeach]] *[[Páirc Sheáin Mhic Dhiarmada]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Éirí Amach na Cásca}} {{DEFAULTSORT:Mac Diarmada, Seán}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1883]] [[Catagóir:Básanna i 1916]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine faoi mhíchumas]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Liatroma]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sínitheoirí Fhorógra na Poblachta]] ppod5urtk571qgbxamo1fbo0yk4wmny 0 7913 1315083 1232118 2026-05-23T07:20:22Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1315083 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}{{Glanadh}} Is tiománaí [[Foirmle a hAon]] ón Astráil é '''Mark Alan Webber'''. Rugadh é i [[Queanbeyan]], [[New South Wales]] ar an [[27 Lúnasa]], [[1976]]. Faoi láthair, tá sé ina chónaí in [[Aylesbury]], [[Buckinghamshire]], [[Sasana]]. Thosnaigh sé ag tiomáint go hiomaíoch sna cartanna, go dtí gur bhog sé suas go [[Foirmle Ford]] i [[1995]], áit gur bhuaigh sé roinnt rásanna. I [[1996]] chuaigh sé le foireann Van Diemen, agus chuaigh sé ag rásaíocht i bhFoirmle Ford sa Bhreatain Mhór. I [[1997]], bhog sé go [[Foirmle a Trí]] le foireann Alan Docking. [[1998]] agus d'aistrigh sé go dtí an Craobh GT FIA le AMG. Sa bhliain [[2000]], chuaigh sé go dtí an [[Craobh F3000]] le foireann [[Paul Stoddart]]. == Ag gluaiseacht i dtreo F1 == Níos déanaí sa bhliain fuair sé triail tiomána trí lá le [[Benetton]] ag [[Estoril]] sa [[An Phortaingéil|Phortaingéil]], áit ar imigh sé níos tapúla ná [[Giancarlo Fisichella]] agus [[Ralf Schumacher]]. Toisc seo fuair sé an post mar thriail tiománaí oifigiúil don fhoireann Benetton don bhliain [[2001]]. Sa bhliain chéanna, chríochnaigh sé sa dara háit i gCraobh Idirnáisiúnta Foirmle 3000 FIA leis an bhfoireann Supernova. == A chéad bhliain in F1 == Tar éis an gaiscíocht go léir sa bhliain roimhe sin, ghnóthaigh sé tiomáint leis an bhfoireann [[Minardi]] i bh[[Foirmle a hAon]]. Ina chéad rás, mar a tharlaíonn sé san Astráil, i Melbourne, chríochnaigh sé sa chúigiú háit, le carr i bhfad níos moille ná na cinn eile timpeall air. Thug sé seo dhá phointe don craobh dó, agus b'shin iad na céad pointí gur fuair Minardi ón bhliain [[1999]]. Ag geall leis gach rás, chuaigh sé níos tapúla ná a bheirt comráid fhoireann, [[Alex Yoong]] agus [[Anthony Davidson]] ag amanta difriúla. == Ag Jaguar == Don [[Séasúr Foirmle a hAon 2003|séasúr 2003]] bhog sé go [[Jaguar Racing]]. Ba é príomhthiománaí na foirne, agus rinne sé 17 den 18 bpointe a scóráil an fhoireann a scóráil é féin. Níor éirigh chomh maith leis sa bhliain [[Séasúr Foirmle a hAon 2004|2004]], i gcoiteanna toisc nach raibh an carr, an R4, maith go leor. Ach i gcóir [[2005]] bhog sé go [[Williams]]. == Ag Williams == Tar éis dó trí shéasúr a ghlacadh i gcarranna moille, cheap Mark go mbeadh seans aige cúpla rásanna a bhuachaint le Williams i [[2005]], ach bhí mí-ádh leis arís. Ní raibh an carr tapaidh go leor, agus bhí an tinneall ó [[BMW]] síos ar cumhacht i gcomparáid leis an gcuid eile do na foirne. Bhí sé ag tiomáint taobh le [[Nick Heidfeld]], agus don cuid is mó done séasúr, bhíodar taobh le taobh, sular ghortaigh Nick é féin ag rothaíocht, agus bhí air tarraingt amach ón cúig rás deiridh den séasúr. Ar deireadh, chríochnaigh sé sa deichiú háit, sé pointe chun cinn ar Heidfeld, agus tar éis rostram amháin. I [[2006]], bhí sé ag tiomáint le [[Williams]] arís, ach an uair seo beidh [[Nico Rosberg]] mar a comráid foirne. Mar aon le sin, beidh soláthraí inneall agus boinn difriúil acu, le [[Cosworth]] agus [[Bridgestone]] faoi seach, ag tógaint áit [[BMW]] agus [[Michelin]]. == Torthaí iomláine Foirmle a hAon == ([[:Teimpléad:Eochair torthaí tiománaithe F1|Eochair]]) {| border="1" style="font-size: 95%; border-collapse: collapse;" |- style="background:gray" ! Bl ! Foir ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Foir |- | [[Séasúr Foirmle a hAon 2002|2002]] ! [[Minardi|Mina]] |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[2002 Australian Grand Prix|AUS]]'''<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Malaeisia 2002|MAS]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Brasaíle 2002|BRA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix San Mairíne 2002|SMR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFFF" align="center"| [[Grand Prix na Spáinne 2002|ESP]]<br /><small>dns</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na hOstaire 2002|AUT]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix Monacó 2002|MON]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix Ceanada 2002|CAN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na hEorpa 2002|EUR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Breataine 2002|GBR]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Fraince 2002|FRA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Gearmáine 2002|DEU]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na hUngáire 2002|HUN]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na mBeilg 2002|BEL]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na hIodáile 2002|ITA]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Stát Aontaithe 2002|USA]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Seapáine 2002|JPN]]<br /><small>10</small> | | ! [[Minardi|Mina]] |- | [[Séasúr Foirmle a hAon 2003|2003]] ! [[Jaguar Racing|Jagu]] |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na hAstráile 2003|AUS]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Malaeisia 2003|MAS]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Brasaíle 2003|BRA]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix San Mairíne 2003|SMR]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na Spáinne 2003|ESP]]'''<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na hOstaire 2003|AUT]]'''<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix Monacó 2003|MON]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix Ceanada 2003|CAN]]'''<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na hEorpa 2003|EUR]]'''<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na Fraince 2003|FRA]]'''<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Breataine 2003|GBR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Gran Prix na Gearmáine 2003|DEU]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na hUngáire 2003|HUN]]'''<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na hIodáile 2003|ITA]]'''<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Stát Aontaithe 2003|USA]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Seapáine 2003|JPN]]<br /><small>11</small> | | | ! [[Jaguar Racing|Jagu]] |- | [[Séasúr Foirmle a hAon 2004|2004]] ! [[Jaguar Racing|Jagu]] |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na hAstráile 2004|AUS]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Malaeisia 2004|MAS]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix Bairéine 2004|BAH]]'''<br /><small>8</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix San Mairíne 2004|SMR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Spáinne 2004|ESP]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix Monacó 2004|MON]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na hEorpa 2004|EUR]]'''<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix Ceanada 2004|CAN]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Stát Aontaithe 2004|USA]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Fraince 2004|FRA]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na Breataine 2004|GBR]]'''<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na Gearmáine 2004|DEU]]'''<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na hUngáire 2004|HUN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na mBeilg 2004|BEL]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na hIodáile 2004|ITA]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Síne 2004|CHN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Seapáine 2004|JPN]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Brasaíle 2004|BRA]]<br /><small>ret</small> | ! [[Jaguar Racing|Jagu]] |- | [[Séasúr Foirmle a hAon 2005|2005]] ! [[WilliamsF1|Will]] |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na hAstráile 2005|AUS]]'''<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Malaeisia 2005|MAS]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix Bairéine 2005|BAH]]'''<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix San Mairíne 2005|SMR]]'''<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na Spáinne 2005|ESP]]'''<br /><small>6</small> |bgcolor="#FFDF9F" align="center"| '''[[Grand Prix Monacó 2005|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na hEorpa 2005|EUR]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix Ceanada 2005|CAN]]'''<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Stát Aontaithe 2005|USA]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Fraince 2005|FRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Breataine 2005|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Gearmáine 2005|DEU]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na hUngáire 2005|HUN]]'''<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Tuirce 2005|TUR]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na hIodáile 2005|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na mBeilg 2005|BEL]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF" align="center"| [[Grand Prix na Brasaíle 2005|BRA]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na Seapáine 2005|JPN]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFFFDF" align="center"| '''[[Grand Prix na Síne 2005|CHN]]'''<br /><small>7</small> ! [[WilliamsF1|Will]] |} == Naisc sheachtracha == * [http://www.markwebber.com/ Suíomh oifigiúil Mark Webber (Béarla)] * [http://www.webber-racing.co.uk/ Club tacaíochta Mark Webber (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112205750/http://www.webber-racing.co.uk/ |date=2008-01-12 }} * [http://www.manipef1.com/drivers/2006/mwebber.php Prófíl Mark Webber agus a statisticí (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614130934/http://www.manipef1.com/drivers/2006/mwebber.php |date=2006-06-14 }} * [http://www.4mula1.ro/history/driver/Mark_Webber Statisticí Mark Webber (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930044241/http://www.4mula1.ro/history/driver/Mark_Webber |date=2007-09-30 }} {{Foirne Foirmle a hAon}} {{DEFAULTSORT:Webber, Mark}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1976|Webber, Mark]] [[Catagóir:Tiománaithe Astrálacha Foirmle a hAon|Webber, Mark]] [[Catagóir:Daoine beo]] isbgxod53a87bdkv51p3032mfj8322n 0 7977 1314682 1308457 2026-05-22T15:24:47Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314682 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Fear gnó, móruasal agus gróintín ba ea '''Cecil John Rhodes''' ([[5 Iúil]] [[1853]] – [[26 Márta]] [[1902]]), a bhunaigh stát na Róidéise i ndeisceart na h[[an Afraic|Afraice]]. == Óige == Rugadh Rhodes sa bhliain 1853 i Hertfordshire, Sasana. Mac leis an tUrramach William Francis Rhodes agus Louisa Péacóige Rhodes ab ea é. Oifigeach airm ab ea a dheartháir Francis William Rhodes. D'fhreastail Rhodes ar [[scoil]] i [[Bishop's Stortford]], agus d'éirigh sé an-tinn go luath tar éis an scoil a fhágáil. Measadh go mbeadh sé go maith dó dul go haeráid níos teo agus cuireadh go [[Natal, Afraic Theas|Natal]] san [[Afraic Theas]] mar a raibh a dheartháir ina fhear gnó. Thug sé leis £3,000 a thug aintín dá chuid dó, agus d'infheistigh sé an t-airgead sin i [[Mianadóireacht|mianaigh]] [[Diamant|diamaint]] i Kimberley. [[Íomhá:CecilRhodes.jpg|thumb|Cecil John Rhodes|clé]] Chaith sé tamall ansin ar fheirm a dhearthár Herbert agus i [[1871]] d'fhág sé an choilíneacht chun dul i mbun mhianach a dhearthár i Kimberley. I [[1873]] d'fhill Rhodes ar Shasana chun a chuid staidéir a thosú, agus a shaibhreas déanta cheana féin aige. Bhí Rhodes ina mhac léinn i gColáiste Oriel, [[Ollscoil Oxford|Ollscoil Oxford]], sa bhliain 1873 don chéad uair, agus ansin i 1876. Nuair a bhí sé in Oxford, chuaigh Rhodes ina bhall de na [[Máisiúnachas|Máisiúin]]. D'fhan sé sna Máisiúin go dtí lá a [[Bás|bháis]]. I [[1880]] bhunaigh Rhodes comhlacht mianadóireachta de Beers agus ghabh sé seilbh ar chuid mhór éileamh a bhí ag daoine eile. Ba leis féin an chuid ba mhór den mhianach diamaint ba mhó a bhí riamh ar domhan. == Polaitíocht == Toghadh Rhodes ina ionadaí i dTionóil an Cape in 1880, agus chuir sé an-chuid spéise sna pleananna a bhí ann chun an choilíneacht a leathnú isteach i dtailte eile. Faoi [[1890]] bhí Rhodes ina phríomh-aire agus chinntigh sé go mbeadh reachtaíocht na coilíneachta fabhrach do na comhlachtaí mianadóireachta, agus rith sé [[Dlí|dlíthe]] a bhain a gcuid tailte den chine ghorm san [[Afraic Theas]]. Theastaigh uaidh cumhacht impiriúil na Breataine a mhéadú agus d'ionsaigh sé [[Dara Cogadh na mBórach|Poblacht na mBórach]], ach theip ar Ruathar Jameson agus b'éigean dó éirí as oifig mar phríomh-aire. Thacaigh Rhodes le [[Charles Stewart Parnell|Parnell]] agus [[Náisiúnachas in Éirinn|Náisiúnaithe na hÉireann]], a bhí ag lorg [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleách]]<nowiki/>as teoranta d'Éirinn laistigh den [[Impireacht na Breataine|Impireacht]]. D'úsáid Rhodes a chuid saibhris mar sin féin chun tailte nua a ghabháil don impireacht. Bhunaigh sé an British South Africa Company agus ghabh sé seilbh ar thailte na Shona, mar a bhfuil an t[[Siombáib]] inniu. Nuair a d'éirigh na Matabele agus na Shona amach ina choinne ghoid sé a dtalamh agus a gcuid eallaigh uathu agus chuir sé faoi chois iad. [[Íomhá:Tomb Cecil Rhodes1.jpg|mion|Uaimh Cecil John Rhodes, Matopos Hills, Zimbabwe.|clé]] Tugadh 'Rhodesia' mar ainm ar na gcoilíneacht nua in onóir do Rhodes. Rinne banphrionsa Polannach darbh ainm Catherine Radziwill stalcaireacht air níos déanaí ina shaol. Rinne sí maíomh bréagach go raibh sí geallta leis. D'iarr sí air í a [[Pósadh|phósadh]], ach dhiúltaigh sé. Bhain sí díoltas amach tré chalaois iasachta a chur ina leith. Bhí air dul chun trialach agus fianaise a thabhairt i gcoinne an chúisimh. == Bás == Bhásaigh Rhodes go gairid tar éis na trialach in aghaidh Radziwill i 1902 (taom croí i Muizenberg). Scríobh Radziwill [[beathaisnéis]] ar Rhodes faoin teideal ''Cecil Rhodes: Fear agus Déantóir Impireachta''. Cruthaíodh ar deireadh nach raibh aon fhírinne ag baint le líomhaintí Radzwill. == Féach freisin == * [[Dara Cogadh na mBórach]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Rhodes, Cecil}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1853]] [[Catagóir:Básanna i 1902]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Cogadh na mBórach]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Hertfordshire]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Lucht gnó Shasana]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hAfraice]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Príomh-airí]] gkmychbruse6kl4motnfsxkvnjxgz0b 0 7982 1315052 1293246 2026-05-23T03:46:20Z Seachránaí 53315 CatagóirÍ 1315052 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Art Ó Gríofa''', ''Art Ó Gríobhtha'' tráth, nó ''Arthur Griffith'' as [[An Béarla|Béarla]] ([[31 Márta]] [[1872]] - [[12 Lúnasa]] [[1922]]), a bhunaigh [[Sinn Féin]]. Chaith sé tréimhse ina uachtarán ar [[Dáil Éireann|Dháil Éireann]] ó Eanáir go mí Lúnasa [[1922]], agus ba é a bhí ina cheann ar thoscaireacht na h[[Éire]]ann a shínigh an [[Conradh Angla-Éireannach]] i [[1921]]. == Óige == Ba i m[[Baile Átha Cliath]] a rugadh Art Ó Gríofa (nó Ó Gríobhtha) ar an 31 Márta 1872. Ba de shliocht [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] é agus fuair sé a chuid oideachais ó na [[Bráithre Críostaí]]. Bhí a athair ina chlódóir sa nuachtán ''The Nation'', agus bhí sé ar dhuine de na fostaithe a glasáladh amach le linn aighneas tionsclaíochta go luath sna [[1890í]]. Chaith Art é féin tamall ag obair mar chlódóir sula ndeachaigh sé isteach i g[[Conradh na Gaeilge]], agus i m[[Bráithreachas na Poblachta]] (an IRB). Bhuail an [[eitinn]] é agus chuaigh sé go dtí an [[Afraic Theas]] ar feadh bliana ar mhaithe lena shláinte (1897-1898). Thug sé tacaíocht do na Bóraigh ina n-iarrachtaí a [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] a chosaint ón m[[Breatain]] agus bhí an-mheas aige ar [[Paul Kruger]]. == Iriseoireacht == Ar theacht ar ais go hÉirinn dó i [[1899]], bhunaigh sé nuachtán darbh ainm ''The United Irishman''. Bhí Ó Gríofa an-ghéar ar fad ina ionsaithe ar [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Pháirtí Parlaiminteach]] a linne, ach níor [[Liobrálachas|liobrálach]] ná [[sóisialach]] ar dhóigh ar bith é féin. Mheas sé go raibh córas impiriúil na [[Rúis]]e agus na [[Gearmáine]] níos fearr ná córas na Breataine. Cuireadh an [[dlí]] (agra leabhail) ar pháipéar Uí Ghríofa, ''The United Irishman'', agus dúnadh é sa bhliain 1906. Ansin bunaíodh Ó Gríofa [[nuachtán]] eile faoin teideal Sinn Féin láithreach bonn. Páipéar laethúil a bhí ann go dtí gur cuireadh faoi chois é [[1914]]. [[Íomhá:Arthur Griffith.jpg|clé|mion]] D'fhoilsigh Ó Gríofa [[leabhar]] darb ainm ''The Resurrection of Hungary'' i 1904 faoin dóigh a raibh démhonarcacht ar bun idir [[an Ostair]] agus [[an Ungáir]]. Cé nach raibh Ó Gríofa ina mhonarcaí é féin, chreid sé go mbeadh na Sasanaigh sásta le socrú den chineál sin a thabharthach comhstádas d'Éirinn seachas í a bheith scartha amach ar fad uaithi. == Sinn Féin == Bhunaigh Ó Gríofa "Cumann na nGaedheal" ar an [[30 Meán Fómhair]] [[1900]] ([[Sinn Féin]] níos déanaí, comhcheangailte leis na ''Dungannon Clubs'')<ref>Boyce, D. George; O'Day, Alan (2004). [https://books.google.fr/books?id=68JG1dTxUcgC&pg=PA155&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Ireland in Transition], 1867-1921. Routledge. p. 155. <nowiki>ISBN 1134320000</nowiki>. </ref>. Ansin bhunaigh Ó Gríofa eagraíocht darbh ainm an ''National Council'' sa bhliain 1903 chun cur i gcoinne chuairt rí [[Éadbhard VII na Ríochta Aontaithe]] ar Éirinn i [[1904]]. Chuaigh Cumann na nGaedheal i bpáirt le heagraíochtaí eile i [[1905]] agus bunaíodh Sinn Féin. D'fhógair Ó Gríofa go raibh [[Achtanna an Aontais 1800|Acht an Aontais]] idir Éire agus an Bhreatain mídhleathach, agus mar sin gur démhonarcacht a bhí ar bun go dleathach go fóill, is é sin go raibh dhá ríocht a bhí ar chomhchéim le chéile ann, Éire agus an Bhreatain, seachas [[an Ríocht Aontaithe]] a fógraíodh in [[1801]]. Chuaigh baill de Bhráithreachas na Poblachta isteach i Sinn Féin chun a dtuairimí féin a bhrú chun cinn. == Éirí Amach == [[Íomhá:Anglo-Irish Treaty Griffith annotated2.gif|deas|250px|thumb|Leathanach ón g[[Conradh Angla-Éireannach]], leis a théacs féin scríobtha air.]] Faoi threoir bhaill de Bhráithreachas na Poblachta, eagraíodh [[Éirí Amach na Cásca]] i [[1916]], agus cuireadh faoi chois go mear é. Thug na Sasanaigh 'Éirí Amach Shinn Féin' ar an eachtra cé nach raibh aon bhaint ag an bpáirtí leis. Cuireadh na sluaite i ngéibheann agus nuair a tháinig siad amach as an [[Príosún|phríosún]] i [[1917]] chuaigh an-chuid acu isteach i Sinn Féin, agus é ar intinn acu an [[Poblacht na hÉireann|phoblacht]] a chur chun cinn. Tar éis roinnt mhaith argóna, glacadh leis go n-éileofaí poblacht agus go bhfágfaí faoin phobal tacú leis an éileamh sin nó le dearcadh Uí Ghríofa. == Cogadh na Saoirse == Toghadh Ó Gríofa ina [[Teachta Parlaiminte|bhall Parlaiminte]] (MP) don [[Contae an Chabháin|Chabhán]] Thoir i bhfothoghchán i lár [[1918]]. Bhí bua éasca ag Sinn Féin san olltoghchán an bhliain dár gcionn. Bhí ceannairí náisiúnacha eile sásta glacadh lena chomhairle maidir le staonadh ó dhul go [[Londain]] dá dtoghfaí chun na [[Parlaimint|Parlaiminte]] iad, agus parlaimint a fhógairt i m[[Baile Átha Cliath]]. [[Íomhá:Picture of Michael Collins and Arthur Griffith.jpg|mion|Michael Collins agus Arthur Griffith]] Chuir teachtaí Shinn Féin [[Dáil Éireann]] ar bun mar pharlaimint neamhspleách i mBaile Átha Cliath agus fógraíodh [[Poblacht na hÉireann]] in athuair. Thosaigh [[Cogadh na Saoirse]] nuair nach n-aithneodh [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas na Breataine]] an [[Dáil]]. Tar éis cúpla bliain den chogaíocht bhí sos cogaidh ann agus chuir an [[Dáil Éireann|Dáil]] toscaireacht chun na Breataine chun réiteach a lorg. Bhí Art Ó Gríofa i gceannas ar an toscaireacht agus fonn láidir air teacht chun réitigh. Shínigh sé Conradh nár thug [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] iomlán d'Éirinn, agus a rinne [[Críochdheighilt na hÉireann|críochdheighilt]] ar an tír, agus ní raibh [[Éamonn de Valera]] ná teachtaí eile sásta leis sin. Bhí teannas uafásach sa tír, d'éirigh de Valera as oifig mar [[Uachtarán na hÉireann|uachtarán]] agus ghlac Ó Gríofa a áit. == Bás agus oidhreacht == Rinne an t-achrann an-dochar dá shláinte. Fuair Ó Gríofa [[bás]] de [[rith fola]] san [[inchinn]] ar an 12 Lúnasa 1922. Scríobh [[Sean Ó Lúing]] [[beathaisnéis]] chuimsitheach faoi. == Leabhair == * ''Art Ó Gríofa'', Seán Ó Lúing (Baile Átha Cliath 1953) == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Ó Gríofa, Art}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1872]] [[Catagóir:Básanna i 1922]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceannairí Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine as Contae Fhear Manach]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chabháin]] [[Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Uachtaráin]] 0njcb2mhd4rqntj4lkxhh8e5tl7npal 0 8172 1315045 1274470 2026-05-23T03:24:40Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1315045 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Spórt}} Is é [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG Liathróid Láimhe na hÉireann]] an comhlacht rialaithe do spórt [[liathróid láimhe]] i ngach ceann dá chóid 40x20, 60x30, liathróidbog & Liathróidcura agus Aon-Bhalla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/|teideal=GAA Handball - Official Website|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29}}</ref>Tá [[Liathróid láimhe|Liathróid Láimhe]] ar cheann de na ceithre chluiche Ghaelacha a eagraíonn [[Cumann Lúthchleas Gael]]. Tá an cheanncheathrú lonnaithe i b[[Páirc an Chrócaigh|Páirc an Chrócaigh,]] [[Baile Átha Cliath|Baile Átha Cliath.]] Tá thart ar 200 clubanna [[liathróid láimhe]] in Éirinn. Mar chuid den [[Cumann Lúthchleas Gael]](CLG) tugtar uachtarán gach trí bliana. Is é [[Dessie Keegan]] as [[Maigh Eo]] an t-uachtarán aníos.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/news/keegan-wins-presidential-election|teideal=Keegan wins Presidential Election {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2020-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200329170701/https://www.gaahandball.ie/news/keegan-wins-presidential-election}}</ref> Is é Ard Chomhairle (an chomhairle lárnach) coiste náisiúnta [[Liathróid Láimhe CLG]] ar a suíonn an t-uachtarán mar chathaoirleach. == Stair an chluiche == Ní fios cén bunús cruinn atá leis an [[liathróid láimhe]] ach imríodh an cluiche leis na mílte bliain i dtíortha éagsúla. In [[Éire|Éirinn]], deirtear go bhfuil liathróid láimhe ar cheann de na spóirt [[Éireannach|Éireannacha]] is sine a théann siar go Cluichí [[Tailteann]], ar a dtugtar cluichí sochraide freisin, comórtais lúthchleasaíochta a tionóladh in onóir duine a fuair bás le déanaí. Cé gur cluiche ársa Éireannach a thugtar ar [[Liathróid laimhe|liathróid láimhe]], bhí na taifid scríofa is luaithe le feiceáil i [[Reachtanna na Gaillimhe]] i [[1527]] ag cur cosc ​​ar mhuintir na háite an cluiche a imirt i gcoinne ballaí ar an mbaile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/about/history|teideal=History {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2021-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204034232/https://www.gaahandball.ie/about/history}}</ref> [[Íomhá:David walsh.jpg|alt=|mion|280x280px|Ag imirt liathróid láimhe]] Faoi na 1800idí d’fhás an tóir a bhí ar [[liathróid láimhe]] go heisceachtúil, agus é á imirt beagnach i ngach baile agus sráidbhaile in [[Éirinn]]. Thacaigh go leor úinéirí talún in [[Éirinn]] leis an gcluiche agus thóg siad cúirteanna liathróide ar a gcuid talún ag ligean d’imreoirí páirt a ghlacadh i gcluichí liathróide. De réir mar a chuaigh [[Éireannaigh Aontaithe|Éireannaigh]] ar imirce go [[Sasana]] thug siad [[liathróid láimhe]] isteach ag úsáid cúirteanna leadóige faoi dhíon inar shíl siad gur bunaíodh ballaí taobh sa chluiche. Thug fir na [[Na hÉireannaigh Aontaithe|hÉireann]] a bhí ag filleadh smaoineamh ar bhallaí taobh a thabhairt ar ais go [[hÉirinn]] ag tabhairt ciumhais nua don chluiche, tugadh Cúirteanna Cúige ar chúirteanna taobhlíne. Mar sin féin, ba mhinic a bhí cosc ​​ar mhuintir na háite imirt sna cúirteanna stíl nua agus mar sin lean siad ar aghaidh lena gcluichí liathróid láimhe aon bhalla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaa.ie/my-gaa/getting-involved/football-history-and-evolution|teideal=Football - History and Evolution|language=en|work=www.gaa.ie|dátarochtana=2020-03-29}}</ref> Thug inimircigh na [[Albain|hAlban]] agus na [[Na hÉireannaigh Aontaithe|hÉireann]] an cluiche go leor tíortha san [[18ú / 19ú]] agus 20ú haois. Imrítear é sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], [[Ceanada]], [[Meicsiceo]], an [[An Astráil|Astráil]], [[an Afraic Theas]], an [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain]] [[An Bhreatain Bheag|Bheag]], an [[An Afraic|Afraic]] agus [[Sasana]]. Bhí an [[tAthair John Murphy]], [[ceannaire éirí amach 1798]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.catholicireland.net/father-murphy-of-boolavogue/|teideal=Father Murphy of Boolavogue|dáta=1999-11-30|language=en-US|work=Catholicireland.net|dátarochtana=2020-03-29}}</ref>, ar cheann de na himreoirí liathróid láimhe ab fhearr dá chuid ama agus ba mhinic a thionóil sé cruinnithe reibiliúnach ina chalafort áitiúil.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishhandballalley.ie/|teideal=Irish Handball Alley|language=en-GB|dátarochtana=2020-03-30}}</ref> Ó bunaíodh an [[Cumann Lúthchleas Gael|cumann lúthchleasaíochta Gaelach]] a chuimsigh liathróid láimhe mar cheann de na spóirt a bhí le cur chun cinn ag an gcumann. I 1924 chuir comhairle [[liathróid láimhe]] na hÉireann (athbhrandáil [[Liathróid Láimhe]] in 2009) chun an cluiche a chur chun cinn agus a fhorbairt. === Liathróid láimhe idirnáisiúnta === Cé nach raibh aon léig [[liathróid láimhe]] in [[Éirinn]] thaistilfeadh go leor imreoirí ar fud na tíre chun dul san iomaíocht i gcoinne aon duine a bhí sásta geall a leagan. Faoi dheireadh na 1800í, bhí an cluiche idirnáisiúnta le himreoirí as SAM ag iomaíocht i gcoinne imreoirí na [[Na hÉireannaigh Aontaithe|hÉireann]] don teideal domhanda ach leis an easpa rialachán ba mhinic díospóid faoi go leor cluichí. Nuair a bunaíodh [[Cumann Lúthchleas Gael]] chabhraigh sé le cluichí Gaelacha a chur chun cinn lena n-áirítear liathróid láimhe agus faoi 1924 chabhraigh siad le Cumann Liathróid Láimhe Amaitéarach na hÉireann a chruthú a chuir tús le comórtais réigiúnacha agus idirnáisiúnta a eagrú. Rínne an cluiche a dícheall ar fud na [[Na hÉireannaigh Aontaithe|hÉireann]] agus bhí an-tóir ar go leor daoine mar spórt. Bheadh ​​go leor acu ag imirt an chluiche i sráidbhailte áitiúla, tar éis na heaglaise ar an [[Domhnach]], agus sna scoileanna. Cé go raibh an-tóir ag lucht féachana air mar thoradh ar thógáil cúirteanna nua agus feabhsaithe laistigh, tháinig meath ar an lucht féachana go dtí nár imríodh an cluiche ar na sráideanna áitiúla a thuilleadh. <br /> ==''Cineálacha liathróid láimhe''== De réir [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]], imrítear ceithre athrú ar [[liathróid láimhe in Éirinn.]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/about/about-gaa-handball|teideal=About GAA Handball {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2019-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191210142724/https://www.gaahandball.ie/about/about-gaa-handball}}</ref> === Ceithre bhalla (Cúirt Beag)(40x20) === An cluiche is mó a bhfuil tóir air in [[Éire|Éirinn]] agus imrítear é i gcúirt cosúil le cúirt scuaise nó rás-liathróid ag tomhas 20 troigh x 40 troigh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=40+x+20+handball&FORM=HDRSC3|teideal=40 x 20 handball - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2020-03-29}}</ref>Chun imreoirí a chosaint ar dhíobháil tá sé éigeantach gardaí súl agus lámhainní a chaitheamh mar is féidir leis an liathróid rubair taisteal ag 100msu le linn súgartha. Ritheann an séasúr ceithre bhalla ó [[An tSamhain|Shamhain]] go [[hAibreán]] agus imríonn 10 dtír éagsúla go hidirnáisiúnta é. === Aon Bhalla (Balla liathróid) === Is féidir é a imirt lasmuigh nó istigh agus gan ach Aon balla<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=one%20wall%20handball&qs=n&form=QBVR&sp=-1&pq=one%20wal%20handball&sc=8-16&sk=&cvid=AAC76F053BA04EA896748EE88D0FFB1C|teideal=one wall handball - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2020-03-29}}</ref> de dhíth air le haghaidh cluiche is leagan simplí den chluiche é. De ghnáth bíonn tomhas 20 troigh x 16 troigh ar an mballa agus bíonn an liathróid cosúil le liathróid rásaíochta. Imrítear séasúr na hÉireann de Aon Balla ó [[An Bhealtaine|Bhealtaine]] go [[An Lúnasa|Lúnasa]]. Tá sé mar aidhm ag Cumann Liathróid Bhalla an Domhain/Aon Bhalla an Domhain stádas [[Oilimpeach]] a bhaint amach, tá 33 thír páirteach san fheachtas seo. === Liathróid Ablach (Pinníur mór) (60x30) === Aithnítear é mar an cluiche traidisiúnta [[liathróid láimhe in Éirinn]] imríodh go forleathan é i rith míonna an tsamhraidh i gcúirt ag tomhas 60 troigh x 30 troigh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=60%20x%2030%20handball&qs=n&form=QBVR&sp=-1&pq=60%20x%2030%20handball&sc=0-16&sk=&cvid=91B543753935440A99B9E54E7C07A43C|teideal=60 x 30 handball - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2020-03-29}}</ref> Tá an liathróid níos boige ná an liathróid 40x20 agus mar sin ní cheanglaítear ar imreoirí cosaint súl nó láimhe a chaitheamh. Imrítear séasúr na liathróide bog ó [[An Meitheamh|Mheitheamh]] go [[Deireadh Fómhair|Deireadh Fómhair.]] === Liathróidcrua (Imríonn i gcúirt 60x30) === An bhfuil an fhoirm is sine de liathróid láimhe in [[Éire|Éirinn]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=60%20x%2030%20hardball&qs=n&form=QBVR&sp=-1&pq=60%20x%2030%20hardball&sc=0-16&sk=&cvid=3A9B2B00CB8D4885B2C89691795A819F|teideal=60 x 30 hardball - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2020-03-29}}</ref> Déantar an liathróid as corc agus leathar agus mar sin teastaíonn stuáil láimhe. Tá liathróid chrua plátáilte i gcúirt 60 troigh x 30 troigh agus tá an séasúr ann ó Bhealtaine go Meitheamh. Is é Liathróidcrua an ceann is ársa dár gcluichí in [[Éire|Éirinn]], agus imrítear é sa chúirt 60 × 30 freisin. Mar a thugann an t-ainm le tuiscint, tá an liathróid a úsáidtear beag agus crua agus tá sí déanta as corc agus leathar. Teastaíonn stuáil ar na lámha mar gheall ar chruas na liathróide atá in ann taisteal ar luasanna os cionn 100msu. Ritheann séasúr na liathróide crua ó [[An Bhealtaine|Bhealtaine]] go [[An Meitheamh|Meitheamh]]. Imrítear liathróid láimhe inniu i bhfoirne na gClubanna Ollscoile, Contae agus Sráidbhailte in Éirinn. Mar sin féin, tagann go leor foirne eile ó thíortha éagsúla ar fud an domhain le chéile do Chraobh an Domhain gach 3 bliana. Cosúil le gach spórt in Éirinn, tá grúpa roghnaithe d’imreoirí stairiúla agus láithreacha a bhfuil stádas beagnach finscéalta acu. Tá an-mheas orthu as a gcuid scileanna, go leor acu a imríonn in Éirinn faoi láthair, a threoraíonn foirne éagsúla agus a ghlacann páirt i seisiúin oiliúna ar fud an domhain in iarrachtaí tóir an chluiche a choinneáil. ==''Cineálacha Liathróid Láimhe Idirnáisiúnta''== '''Trí Bhalla''' Níl ach 3 bhalla, balla tosaigh agus 2 bhalla taobh sa chluiche seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=3%20wall%20handball&qs=n&form=QBVR&sp=-1&ghc=1&pq=3%20wall%20handbal&sc=5-14&sk=&cvid=32F681A4257649DEABE73DFAA7B8B456|teideal=3 wall handball - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2020-03-29}}</ref> Tá leath díon ar áiteanna áirithe. Imrítear é taobh amuigh. Is é [[Meiriceá]] an áit is mó a fheiceann tú é seo á imirt. '''Ceithre Bhalla''' Is iad na [[Meiriceánaigh]] agus na Gaeil a imríonn go príomha. '''Aon Bhalla''' An bhfuil an cluiche idirnáisiúnta is mó aithne air. Imrítear ar na sráideanna i [[Meiriceá]] den chuid is mó agus imríonn siad ar airgead. ==''Rialacha''== Imrítear liathróid láimhe i gcúirt, nó ‘Pinniúr’. Ar dtús, úsáideadh cúirt ag tomhas 60 troigh faoi 30 troigh le balla tosaigh 30 troigh, nach mór an liathróid a bhualadh uaidh. Tugadh cúirt níos lú isteach freisin, ag tomhas 40 troigh faoi 20 troigh le balla tosaigh 20 troigh ar airde. Tógadh an chéad chúirt den mhéid seo in Éirinn i 1969. Is é an méid níos lú seo an caighdeán anois sa leagan idirnáisiúnta den chluiche, ach úsáidtear an dá ailléil sa chluiche Gaelach fós, agus dhá chraobh ar leithligh á reáchtáil ag CLG sa dá cheann cóid. === Cuspóir === Is é cuspóir cluiche scór iomlán pointí a scóráil sula ndéanann do chéile comhraic.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/search?sxsrf=ALeKk03KmZlj0u0QHftMJZxFWfJLUHBNmg:1585502242899&source=hp&ei=ItiAXpPqNMKr1fAPx46MiA4&q=gaa+handball+rules&oq=gaa+handball+rules&gs_lcp=CgZwc3ktYWIQAzICCAAyBggAEBYQHjIGCAAQFhAeMgUIABDNAjIFCAAQzQIyBQgAEM0CMgUIABDNAjoECCMQJzoICAAQgwEQkQI6BQgAEIMBOgUIABCRAlDrBljoFmDmF2gBcAB4AIABXIgBkwiSAQIxOJgBAKABAaoBB2d3cy13aXo&sclient=psy-ab&ved=0ahUKEwiTg-iPmMDoAhXCVRUIHUcHA-EQ4dUDCAU&uact=5|teideal=gaa handball rules - Cuardach Google|work=www.google.com|dátarochtana=2020-03-29}}</ref> Ní scórálann pointí ach an duine atá ag freastal ar an liathróid. Is é sin le rá, má bhuann imreoir rally ach nár fhreastail sé ag tús an rally sin ní bhuaigh siad ach an ceart chun fónamh, agus mar sin an deis scór a fháil tar éis rally ina dhiaidh sin. Tá dhá dheis ag an imreoir freastail an liathróid a bhualadh, ón “bosco seirbhíse” (idir an dá líne chomhthreomhara), as an “mballa tosaigh” agus trasna na “líne gairide” (atá suite díreach leathbhealach síos an chúirt ón tosaigh balla). Ní cheadaítear don Liathróid preabadh ach uair amháin. Glacann na himreoirí seal ag bualadh na liathróide as an “mballa tosaigh” sula bpreabann an liathróid faoi dhó ar urlár na cúirte tar éis lámhaigh a chéile comhraic roimhe seo. Bíonn an chuid is mó de na cluichí liathróid láimhe ar siúl i gcúirt ceithre bhalla ach tá leaganacha trí bhalla agus balla amháin den chluiche ann freisin. <br /> ===Lámhainní / Gardaí Súl (gloiní cosanta) === ===='''Éireann'''==== 40x20 - lámhainní agus gloiní cosanta éigeantach 6x30 - lámhainní agus gloiní cosanta éigeantach seachas Fir Shinsearacha Balla amháin – Gloiní cosanta éigeantach Liathróid crua -  Lámhainní  éigeantach ===='''Idirnáisiúnta'''==== 40X20 - lámhainní agus gloiní cosanta éigeantach Balla amháin - neamh-éigeantach Trí bhalla - neamh-éigeantach ===Scóráil=== Chun pointe a thuilleamh, caithfidh imreoir an liathróid a sheirbheáil agus an rally saothraithe a bhuachan. Buaitear rally nuair nach féidir le himreoir amháin lámhaigh an chéile comhraic a thabhairt ar ais ar an mballa tosaigh sula dtéann sé i dteagmháil leis an urlár faoi dhó, nó nuair a fhilleann imreoir an liathróid ionas go mbuaileann sé an t-urlár sula mbuaileann sé an balla tosaigh. Is féidir pointí a scóráil go díreach ón bhfreastalaí freisin, mura féidir leis an nglacadóir an liathróid seirbheáilte a thabhairt ar ais go dlíthiúil. Tugtar “Ace” ar phointe a scóráiltear go díreach ón tseirbhís. Nuair a chailleann an taobh freastail rally amháin i singil (nó dhá slóga as a chéile faoi dhó), cailleann sé an fónamh. Tugtar “Láimhseáil Amach” ar an tseirbhís a chailleadh. In dúbailte, tugtar “Taobh amuigh” ar dhá Láimhseáil as a chéile. Is fearr cluichí trí chluiche. Is féidir leo a bheith 3 chluiche as 21 2 chluiche de 21 le tiebreaker ag dul go 11. 3 chluiche de 15 nó is féidir iad a uainiú uaireanta (balla amháin). ===An cluiche=== a) I g[[Craobh na hÉireann]], imrítear cluichí mar an 3 shraith is fearr. Leagann súgradh daoine fásta (Aois U16 & os a chionn) go 21 pointe. Leagann súgradh na n-óg (U15 & thíos) go 15 phointe. Tabhair faoi deara eisceachtaí ón riail thuas do U16 & U17, áit a n-imrítear tacair go 21 pointe, agus go mbeidh siad ceangailte le 11 phointe. b) Má roinntear an chéad dá shraith idir an dá imreoir / thaobh, imrítear “tiebreaker” chun an buaiteoir a chinneadh. Freastalaíonn an taobh leis an gcuid is mó de na pointí sa chéad dá chluiche ar an gcéad dul síos (Féach Riail 4.1). c) De réir rialacha idirnáisiúnta (a úsáidtear ag Comórtais Náisiúnta Náisiúnach agus Club Oscailte) imrítear gach briseadh go 11 phointe, seachas traidisiún na hÉireann de 21 pointe. d) I gcás cluiche a imrítear ar bhonn ama, is é an t-imreoir nó an taobh leis an scór is airde ag deireadh na tréimhse sonraithe an buaiteoir. e) Ní cheadaítear ionadú le linn cluiche (ach amháin i gCraobh Foirne na nÓg. ===Singilí agus Dúbailte=== Is féidir liathróid láimhe a imirt singil nó dúbailte. Nuair a bhíonn siad ag imirt faoi dhó, glacann foirne leis an liathróid a bhualadh (is féidir le ceachtar imreoir sa chomhpháirtíocht an liathróid a bhualadh). Fónfaidh gach imreoir sa chomhpháirtíocht go dtí go mbeidh lámh amuigh ann do gach imreoir. Nuair a bhíonn imreoir ag fónamh, caithfidh a bpáirtí seasamh taobh istigh den bhosca freastail ar chlé nó ar dheis go dtí go ndéantar an liathróid a sheirbheáil. ==''Ionad Náisiúnta Liathróid Láimhe Páirc an Chrócaigh''== Tógadh ionad [[liathróid láimhe]] nua i a[[bPairic an Chrocigh]] anuraidh 2019 agus tá sé fós le hoscailte don phobal. Deirtear go bhfuil sé ag oscailt do na Cluiche Ceannais dúbailte na hÉireann.Tá sé comhdhéanta de trí chúirt 40x30, dhá chúirt 60x30 agus dhá chúirt aon- Bhalla ann. Is é seo an t-ionad liathróid láimhe is mó atá ann in Éirinn.[https://www.gaahandball.ie/news/national-handball-centre-update] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210174317/https://www.gaahandball.ie/news/national-handball-centre-update |date=2019-12-10 }} ==''Clúdach Teilifíse''== Níl aon chlúdach ceart teilifíse ar [[Liathróid Láimhe CLG]], áfach, téann leathanach facebook Liathróid CLG<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/officialgaahandball/|teideal=GAA Handball|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-03-29}}</ref> beo leis na cluichí mian aon uair a bhíonn siad ar siúl. <br /> ==''Craobhchomórtais liathróid láimhe an domhain''== Tógadh ionad liathróid láimhe nua i b[[Páirc an Chrócaigh]] anuraidh 2019 agus tá sé fós le hoscailt don phobal. Deirtear go bhfuil sé le hoscailt do na  Cluiche Ceannais dúbailte na hÉireann. Reáchtáiltear na craobhchomórtais an domhain gach 3 bliana.Samhradh seo chugainn, 2021 beidh [[Páirc an Chrócaigh]] mar phríomhionad dóibh seo. Tá sé scaipthe idir [[Ceanada]], [[Meiriceá]] agus [[Éire|Éirinn]]. imrítear dhá chód ann, balla amháin agus 4 bhalla. ==''Termaí trí mheán na Gaeilge''== ==='''Strócanna'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/coaching/coaching-videos|teideal=Coaching Videos {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2020-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200608220422/https://www.gaahandball.ie/coaching/coaching-videos}}</ref> === '''Buille Faoi láimh –  D'''éantar é leis an lámh nuair a thiteann an liathróid faoi bhun an choim, le lámh dhíreach, '''Buille os cionn do Láimhe -''' Déantar é leis an lámh a ardaíodh thar an ghualainn. '''Buille Taobh Láimhe -''' Ag bualadh an liathróid ar aon líne le taobh do chorp. === '''Freastalaíonn'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/coaching/coaching-videos|teideal=Coaching Videos {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29}}{{Dead link|date=Iúil 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>=== '''Fónamh íseal cumhacht'''- Urchar cumhachta i gcoinne an bhalla tosaigh ag dul siar i líne thapa, íseal agus dhíreach. '''Trí bhalla (Z fónamh) -''' Ag bualadh balla tosaigh, taobh an bhalla tosaigh agus ansin ag bualadh an taobhballa eile. '''Fónamh lab -''' Bualadh seirbhís éasca ar an mballa tosaigh === '''Cineál Urchar'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/coaching/coaching-videos|teideal=Coaching Videos {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2020-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200608220422/https://www.gaahandball.ie/coaching/coaching-videos}}</ref> === '''Cúlbhalla -''' Urchar déanta as athphreab as an mballa cúil. '''Trí Bhalla -''' An liathróid a thabhairt ar ais tríd an dá thaobhbhalla agus an balla tosaigh a bhualadh. '''An buille Marú cuil -''' An liathróid a thógáil san aer agus í a mharú íseal ar an mballa tosaigh '''An luch Bheag -''' An liathróid a mharú ón mballa taobh go dtí an balla tosaigh ionas nach mbeidh sé inúsáidte '''Pas lámhaigh -''' Ag bualadh na liathróide go híseal ar an mballa tosaigh chugat taobh eile den chúirt ionas nach féidir le do chéile comhraic í a aisghabháil. '''Urchar dhorn -''' Ag bualadh na liathróide le do dhorn '''Lámhiagh dín -''' Urchar a bhuaileann an tsíleáil ar dtús, ansin an balla tosaigh. '''Freastalaíonn scoilteanna -''' Nuair a scoilteann an liathróid as bun an taoibh taobh agus nach féidir í a thabhairt ar ais. '''Lámhach -''' Déan iarracht lámhaigh a mharú '''An liathróid a bhualadh d’eitelog''' - Ag filleadh na liathróide ar an mballa cló sula bpreabfaidh sí ar an urlár. === '''Téarmaí a úsáideann an Réiteoir''' === '''Reiteoir-''' An príomhoifigeach a chinneann cad a tharlaíonn i gcluiche agus an scór. '''Chuir tú síos í -''' Nuair nach sroicheann an liathróid an balla tosaigh. '''BAC -''' Nuair a chuireann duine isteach ort bualadh lámhaigh. '''Dhá phreab -''' Nuair a phreabann an liathróid faoi dhó ní imríonn sí inm a thuilleadh '''Ace -''' Seirbhís neamh-inúsáidte '''Marc -''' Nuair a fhaigheann imreoir pointe tugtar marc ón réiteoir air uair éigin '''Taobh amuigh -''' Cailliúint seirbheála '''Lámh amuigh –''' Ag scor an fhreastalaí a mhainníonn an liathróid a sheirbheáil go dlíthiúil nó nuair a mhainníonn foireann na bhfreastalaithe an liathróid atá á imirt a thabhairt ar ais '''Bloc -''' Nuair a chuireann duine isteach ort agus tú ag glacadh lámhaigh. '''Feall coise -''' Nuair a théann do chos thar an líne tosaigh (líne ghearr) '''Bosca seirbhíse -''' an limistéar ina gcaithfidh an fónamh an liathróid a sheirbheáil '''Freastalaí –''' Duine atá ag fónamh an liathróid sa bhosca seirbhíse. '''Líne seirbhíse -''' An líne atá comhthreomhar le agus cúig throigh os comhair na líne gearr. '''An dara Freastal –''' Tar éis locht seirbhíse ar an gcéad seirbhís, tugtar an dara seans don fhreastalaí seirbhís mhaith a dhéanamh '''''Locht –''''' Liathróid a sheirbheáiltear go mídhleathach. '''Athsheinm - ''' Nuair a stopann an cluiche mar gheall ar theagmháil nó sleamhnán tugtar athchraoladh air ag an réiteoir. '''Liathróid ghearr -''' Caithfidh an chéad phreab den liathróid bualadh roimh nó ar an líne ghearr. '''Liathróid fhada -''' Buaileann an fónamh an balla cúil sula dtéann sé i dteagmháil leis an urlár.- '''Freastal Róghar! -''' Freastalaíonn sé a théann ró-ghar don fhreastalaí agus a chuireann bac ar radharc an ghlacadóra. '''Bhí tú sa mbealach -''' Nuair a théann do chéile comhraic i dtreo do chúl. '''Theangaigh tú leis! - ''' Nuair a bhuaileann tú do chéile comhraic le linn súgartha '''Feall Rosta -''' Tarlaíonn sé nuair a bhíonn cuid de chos an fhreastalaí lasmuigh den chrios seirbhíse sula dtéann an liathróid seirbheáilte an líne ghearr. '''Maor Líne - ''' Beirt daoine, suite sa slua ar gach taobh den chúirt nó ag an limistéar seirbhíse. (más taobh balla gloine). Tugann siad comhartha nuair a bhíonn liathróid gearr nó má bhíonn lochtanna ar chos an fhreastalaí. ==''Comórtais''== Is iomaí comórtas liathróid láimhe a reáchtáiltear in Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bing.com/videos/search?q=all+ireland+handball+final&FORM=HDRSC3|teideal=all ireland handball final - Bing video|work=www.bing.com|dátarochtana=2020-03-29}}</ref>I 40x20, is iad Craobhchomórtais [[Contae]], [[Cúige]] agus Uile-Éireann móide na Náisiúnaigh Éireannacha 40x20 na príomhchomórtais. I Liathróid Bog agus Liathróid Crua 60x30, is iad Craobhchomórtais Contae, Cúige agus Uile-Éireann na príomhchomórtais. In 2011 sheol CLG Liathróid Láimhe na Náisiúnaigh 60x30 agus reáchtáladh an comórtas seo i mí Iúil. I liathróid láimhe Aon-Balla, is é Náisiúnaigh Aon-Bhalla na hÉireann an príomhchomórtas in Éirinn, agus tá sé seo ar siúl in [[Breaffy hotel|Breaffy House Sports Arena]], [[Caisleán an Bharraigh]], ó 2009. Tá go leor comórtas ar siúl i rith na bliana ag clubanna liathróid láimhe éagsúla timpeall na tíre. Tá 'ProStopTour'<ref>{{Lua idirlín|url=https://wphlive.tv/|teideal=WPHLiveTV|language=en-US|dátarochtana=2020-03-29}}</ref> ar siúl i [[Meiriceá]] beagnach gach mí agus glacann daoine as [[Éire|Éirinn]] páirt ann. ==''Na Cúirteanna''== Tá go leor pinniúr timpeall na hÉireann de gach cineál laistigh agus lasmuigh. Tá siad le fáil i ngach [[Contae]]. Maidir le pinnír beag seachas [[Páirc an Chrócaigh|bPáirc an Chrocaigh]], is é cúirt [[Dún an Rí]] chéad áis eile is fearr. Faoi láthair tá trí 4 chúirt bhalla san aon ionad amháin agus seo an áit a bhíonn Cluiche Ceannais na hÉireann ar siúl gach bliain. reáchtáiltear na hÉireannaigh go léir gach bliain. Sa bhliain 2014, d’oscail [[Loch Mhic Ruairí]]  balla clúdaithe le héadrom le 3 Aon Bhalla. Bíonn comórtas Aon Bhalla ar siúl ag an gCumann gach bliain. Reáchtálann siad imeacht gach bliain. ==''Cineálacha liathróid a úsáidtear''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/shop/category/balls|teideal=Shop {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2020-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200329172758/https://www.gaahandball.ie/shop/category/balls}}</ref>== '''40x20 -''' Gorm dorcha do mhná / chailíní agus bhuachaillí – Liathróid níos crua atá gorm éardrom d’fhir agus U17 agus níos sine '''60x30 -''' Liathróid dhearg do dhaoine fásta + Liathróid páistí glasa (níos lú) '''Balla amháin -''' Liathróid ghorm '''Liathróid chrua''' - Liathróid bheag chrua déanta as corc agus leathair '''Liathróid idirnáisiúnta (Dearg 21) -''' Rud beag níos troime ná an liathróid 40x20 do Dhaoine Fásta - Liathróid Mheiriceá '''Bán 21 -''' Rud beag níos troime ná an liathróid dorcha gorm - Meiriceánach '''Liathróid Ghairmiúil -''' Liathróid is airde riamh nár úsáideadh ach i Meiriceá. ==''Imreoir is Cáiliúla''== === Paul brady === Tá clú agus cáil ar [[:en:Paul_Brady_(handballer)|Paul Brady]] mar imreoir [[liathróid láimhe]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaa.ie/news/handballer-paul-brady-gilds-his-legend/|teideal=Handballer Paul Brady gilds his legend|language=en|work=www.gaa.ie|dátarochtana=2020-03-29|archivedate=2020-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200329170707/https://www.gaa.ie/news/handballer-paul-brady-gilds-his-legend/}}</ref> Rugadh i [[An Cabhán|gCabhán]] é sa bhliain 1979. Bhuaigh sé cúig Craobhchomórtas an Domhain sa ghrád Oscailte (2003-2015), 10 gcraobh Náisiúnta na hÉireann agus 10 gcraobh Náisiúnta sa SA. <br /> == Imreoirí Rátálacha Liathróid Láimhe == ==== 40x20 Rangú na mBan 2020<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/clubzone/downloads/player-rankings|teideal=Player Rankings {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-04-06|archivedate=2020-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200406102025/https://www.gaahandball.ie/clubzone/downloads/player-rankings}}</ref>==== #[[Martina McMahon]] ([[Contae Luimnigh|Luimneach]]) #[[Catriona Casey]] ([[Contae Chorcaí|Corcaigh]]) #[[Aisling Reilly]] ([[Contae Aontroma|Aontroim]]) #[[Fiona Tully]] ([[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]) ==== 40X20 Rangú na bhFear 2020<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaahandball.ie/clubzone/downloads/player-rankings|teideal=Player Rankings {{!}} GAA Handball|work=www.gaahandball.ie|dátarochtana=2020-04-06|archivedate=2020-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200406102025/https://www.gaahandball.ie/clubzone/downloads/player-rankings}}</ref>==== #[[Robbie McCarthy]] ([[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]) #[[Diarmuid Nash]] ([[Contae an Chláir|An Clár]]) #[[Martin Mulkerrins]] ([[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]) #[[Colin Crehan]] ([[Contae an Chláir|An Clár]]) == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc Sheachtracha == * [http://www.handball.ie/ Handball.ie - Suíomh Comhairle Liathróid Láimhe na hÉireann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070315000720/http://www.handball.ie/ |date=2007-03-15 }} * [http://www.gaahandball.ie/ Liathróid láimhe ar gaa.ie] * [http://www.handballcity.com/ HandballCity.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410152702/http://www.handballcity.com/ |date=2008-04-10 }} * [http://ColoradoHandball.com/ Colorado Handball Association i Meiriceá] * [http://homepage.tinet.ie/~sligohandball Torthaí in Éirinn] * [http://ushandball.org/ United States Handball Association]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://icha.handball.gaa.ie Collegiate Handball in Éirinn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130023705/http://icha.handball.gaa.ie/ |date=2010-01-30 }} * [http://www.extremehandball.org/ World Pro Handballl] * [http://www.handballvideo.com/ handballvideo.com] * [http://www.handballspace.com/ Handball Social Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215001940/http://www.handballspace.com/ |date=2007-12-15 }} {{Cluichí Gaelacha}} [[Catagóir:Liathróid láimhe]] 3xw12yoe7uo9f0lm888qtg2jlr6o9f5 0 8342 1315049 1314406 2026-05-23T03:40:23Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315049 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach as [[Ciarraí]] ab ea '''Dónall Ó Conaill''', nó '''Daniel O'Connell''' ([[6 Lúnasa]] [[1775]] – [[15 Bealtaine]] [[1847]]). Bhí sé i gcoinne [[Achtanna an Aontais 1800|Acht an Aontais]], agus d’oibrigh sé go dian chun saoirse na g[[Caitliceachas|Caitliceach]] a bhaint amach, iarracht ar a dtugtar [[Fuascailt na gCaitliceach]]. Bhí agus tá cáil náisiúnta agus idirnáisiúnta ar Dhónall Ó Conaill as an ndearna sé chun Caitlicigh na hÉireann a fhuascailt ó Phéindlíthe na nGall, fál go haer a sháraigh sé lena shárchumas intleachta. Polaitíocht pharlaiminteach agus dílseacht fhormhór mór an phobail don chúis na hairm ba mhó ar bhain sé leas astu leis an gcuspóir mór úd a bhaint amach, seachas airm thine nó píce. Toghadh é go [[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|Teach na dTeachtaí]] sa bhliain [[1828]]. Tugadh saoirse iomlán do na Caitlicigh sa bhliain [[1829]].<ref>an tAcht Faoisimh do Chaitlicigh, 1829 https://en.wikipedia.org/wiki/Roman_Catholic_Relief_Act_1829</ref> Cailleadh an Conallach sa bhliain 1847, agus cáil air ar fud na hEorpa faoin am sin. Tugadh an 'Rí gan Choróin' mar leasainm air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/books/published-books/an-ri-gan-choroin-leabhair-cloite|teideal=An Rí gan Choróin (An Clóchomhar / CIC) ISBN 978-19068830-02-7|údar=Ríonach uí Ógáin|work=www.cic.ie|dátarochtana=2021-05-15|archivedate=2020-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201211092502/https://www.cic.ie/books/published-books/an-ri-gan-choroin-leabhair-cloite}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/táirge/donall-o-conaill-fuascailteoir/|teideal=Dónall Ó Conaill Fuascailteoir - leabhar do pháistí (Poolbeg) 9781781998588|údar=Gaye Shortland|language=ga|dátarochtana=2021-05-15}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.inannararebooks.com/detail/101281AB/|teideal=Dónall Ó Conaill (Oifig an tSoláthair)|údar=An tAthair Antaine Ó Duibhir|dáta=1967|language=ga|work=www.inannararebooks.com|dátarochtana=2021-05-15}}</ref> [[Íomhá:Daniel O'Connell by Sir George Hayter.jpg|clé|264x264px|thumb|Dónall Ó Conaill, le George Hayter, 1834]] == Tús a shaoil == Rugadh Dónall láimh le [[Cathair Saidhbhín]] sa bhliain 1775. Bhí muintir Uí Chonaill go maith as. D’uchtaigh a uncail gan leanbh é agus d'fhás sé aníos i n[[Doire Fhíonáin|Doire Fhionáin]]. Labhair sé trí Ghaeilge gach lá agus bhí a lán suim aige sna hamhráin thraidisiúnta. D'fhreastail sé ar scoil scairte i g[[Contae Chorcaí]] ar dtús, agus ansin i Reddington Academy in aice le Queenstown ([[An Cóbh]])<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theirishstory.com/2013/02/03/daniel-oconnells-childhood/|teideal=Daniel O’Connell’s Childhood. – The Irish Story|údar=theirishstory.com|language=en-GB|dátarochtana=2021-05-15|archivedate=2020-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926012533/https://www.theirishstory.com/2013/02/03/daniel-oconnells-childhood/}}</ref>. Chuaigh sé thar lear go dtí [[an Bheilg]] agus [[an Fhrainc]] ó 1790 ar aghaidh (cúig bliana déag d'aois aige ag an am) go dtí Nollaig 1793. Bhí i dtús i [[Liège]], ach bhí sé ró-óg chun fanacht ann. Chaith sé seal i [[Lováin|Louvain]], agus ansin i Saint Omerna Fraince agus ina dhiaidh sin chuig an Coláiste Béarla in Douai.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://derrynanehouse.ie/ga/daniel-oconnell/|teideal=Daniel O’Connell|údar=Derrynane House|language=ga|dátarochtana=2022-02-01}}</ref> Bhí [[Réabhlóid na Fraince]] faoi lán seoil an tráth úd agus d’fhág ceannairc agus cíocras fola na haimsire sin míghnaoi ag Dónall ar an b[[poblachtachas]], chomh maith le tuiscint gurbh é an modh síochánta bunreachtúil an tslí ab fhearr le hathrú polaitiúil a thabhairt i gcrích.<ref name=":0"/> Ó 1794 ar aghaidh, rinne sé staidéar ar an [[dlí]] i Londain (Lincoln's Inn) agus ansin Kings Inn, i m[[Baile Átha Cliath]] sa bhliain 1796. Rinneadh abhcóide de agus glaodh chun Bharra na hÉireann é ar an 12 Aibreán 1798. Bhí sé de cháil air mar abhcóide gurbh fhéidir leis an bua a thabhairt leis fiú amháin sna cásanna ba lú dóchas agus tosaíodh ag tabhairt ‘an Comhairleoir’ air dá réir. Chuaigh an Conallach leis an bpolaitíocht den chéad uair i 1800, nuair a chuir sé in aghaidh Acht an Aontais idir Éirinn agus an Bhreatain. Ar an [[13 Eanáir]] [[1800]], thug an Conallach a chéad óráid phoiblí riamh i gcoinne an leasú a bhí beartaithe ar an reachtaíocht, chun Acht an Aontais a thabhairt isteach <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.libraryireland.com/biography/DanielOConnell.php|teideal=Daniel O'Connell - Irish Biography|work=www.libraryireland.com|dátarochtana=2021-05-15}}</ref>. Phós an Conallach a chol ochtair Máire Ní Chonaill sa bhliain 1802. Rugadh ochtar clainne beo di. === Comhrac aonair === Is beag nár cailleadh an Conallach ar an [[2 Feabhra]] [[1815]]:<ref>{{Lua idirlín|url=http://irelandinhistory.blogspot.com/2019/02/2-february-1815-daniel-oconnell-killed.html|teideal=Ireland in History Day by Day|údar=Columba Iona|language=en-GB|dátarochtana=2019-05-04}}</ref> Troideadh comhrac aonair idir Ó Conaill agus John D’Esterre, comhalta de Bhardas Átha Cliath. Cháin Dónall Ó Conaill an Bardas as a bhfaillí ar Chaitlicigh. Ach ghlac D’Esterre go pearsanta leis an gcáineadh (is cosúil) agus thug sé cuireadh chun comhraic don Chonallach.  Ghlac Ó Conaill leis an gcuireadh ar an toirt, cinneadh a mbeadh aithreachas air faoi ar ball (b'fhéidir).<ref>{{Lua idirlín|url=https://ardclough.wordpress.com/about/ardclough-history/oconnell-vs-desterre-duel/|teideal=O’Connell vs D’Esterre Duel (1815)|dáta=2013-02-01|language=en|work=Ardclough Community Council|dátarochtana=2022-02-01}}</ref> Tharla an comhrac i gCúirt an Easpaig in aice le [[Nás na Rí]], [[Contae Chill Dara|Co. Chill Dara]].  Scaoil John D’Esterre, agus chuaigh a iarracht amú (aisteach go leor... bhí an-urchar aige). Scaoil Ó Conaill agus goineadh D’Esterre go dona; chuir sé a lán fola agus bhásaigh D’Esterre dhá lá níos déanaí. Cúpla mí níos déanaí, thug Ó Conaill dúshlán Sir Robert Peel, an PríomhRúnaí in Éirinn é féin !<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/daniel-s-deadly-duels-1.723083|teideal=Daniel's deadly duels|údar=Partick Geoghegan|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-02-01}}</ref> Ach gabhadh an Conallach i Sasana agus níor throid sé comhrac aonair riamh arís. == Fuascailt na gCaitliceach == Ba é fuascailt na gCaitliceach an chéad fheachtas polaitiúil a rith sé. Theastaigh ó Dhónall Ó Conaill deireadh iomlán a chur leis [[na Péindlíthe]]. Bhunaigh sé [[Cumann na gCaitliceach]] sa bhliain 1823 chun an cuspóir seo a bhaint amach, slua-eagraíocht pholaitiúil a ghríosaigh ar son na cearta céanna polaitiúla a bhaint amach do Chaitlicigh is a bhí ag baill na hEaglaise Bunaithe cheana féin.<ref name=":0"/> Dlíodóir ab ea an Conallach a raibh an-uchtach cainte aige. D'eagraíodh sé cruinnithe ollmhóra oscailte ar fud na hÉireann agus d'fhágadh sé na mílte duine a bhíodh i láthair acu faoi gheasa ag na hóráidí meanmnacha corraitheacha a thugadh sé. Bhailigh sé [[pingin]] amháin in aghaidh na míosa ó gach ball den Chumann. (Iarradh ar gach duine sa tír pingin in aghaidh na seachtaine a íoc leis an gCumann, ach é sin a bheith ar a n-acmhainn acu) Tugadh "an Cíos Caitliceach" ar an airgead seo toisc gur ghnách é a bhailiú Dé Domhnaigh ag doras an tséipéil. {{Príomhalt|Fuascailt na gCaitliceach}} === Toghcháin === In olltoghchán na bliana 1826 bhuaigh iarrthóirí a bhí ar son na fuascailte suíocháin i naoi gcontae. Toghadh an Conallach féin ina fheisire parlaiminte i bhfothoghchán i gCo. an Chláir sa bhliain 1828, ach ní raibh cead aige an suíochán a ghlacadh toisc go raibh sé ina Chaitliceach. bhí cosc air a shuíochán a thógáil suas i d[[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe]] mar gheall ar an Mionn Ceannais. Ba é sin ba chúis leis an ngéarchéim ar tháinig Fuascailt na gCaitliceach ina diaidh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2673168686040772|teideal=UCD School of Law|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-04-13}}</ref>[[Íomhá:Daniel O'Connell, the great Irish liberator.jpg|thumb|Pictiúr de "Daniel O'Connell, the Great Irish Liberator".|clé|273x273px]][[Íomhá:Daniel O'Connell2.jpg|clé|mion|Alfred M. Hoffy (1790-1860)|318x318px]] Cuireadh [[dlí]] nua i bhfeidhm i dtreo go mbeadh cead ag an gConallach a shuíochán a ghlacadh mar bhí eagla ar an [[rialtas]] go mbeadh [[Réabhlóid|éirí amach]] eile ann in Éirinn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=O'Connell: The Life of Daniel O'Connell, 1775-1847|url=https://books.google.fr/books/about/O_Connell.html?id=GEywkgEACAAJ&redir_esc=y|publisher=Weidenfeld and Nicolson|date=1991|language=en|author=Oliver MacDonagh}}</ref> De thairbhe an fhuinnimh pholaitiúil a bhí lena thoghadh, áfach, brúdh Acht na Fuascailte chun cinn i 1829. Ritheadh an t[[Acht Faoisimh do Chaitlicigh (1829)|Acht Faoisimh do Chaitlicigh]] sa bhliain 1829 nuair a bhí [[Arthur Wellesley, an chéad Diúc Wellington|Arthur Wellesley]] (an chéad Diúc Wellington) ina [[Príomh-Aire|phríomh-aire]]. Tugadh aontú an rí ar an [[13 Aibreán]] [[1829]]. Thug an t-Acht cead d'fhir Chaitliceacha a bhí ábalta vótáil dul isteach i b[[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|Parlaimint Shasana]] agus post a bheith acu i seirbhís an stáit nó sna [[fórsaí armtha]]. Bhí a aidhm bainte amach ag an gConallach ansin. Is é ‘An Fuascailteoir’ nó ‘An Saoirseoir’ a thugtar ar an gConallach dá bharr. {{Príomhalt|Acht Faoisimh do Chaitlicigh (1829)}} == Aisghairm Acht an Aontais == Theastaigh ó Dhónall Ó Conaill deireadh a chur le h[[Achtanna an Aontais 1800|Acht an Aontais]]. Thaistil sé ar fud na hÉireann agus é ag labhairt leis an gcosmhuintir ag a chuid cruinnithe móra millteanacha. Bhí timpeall is 250,000 duine i láthair ag ollchruinniú de chuid an Chonallaigh i d[[Teamhair]] ar an 15 Lúnasa 1843. Gheall sé do mhuintir na tíre go gcuirfí Acht an Aontais ar ceal. D'eagraigh sé cruinniú ollmhór ar an 8 Deireadh Fómhair 1843 i g[[Cluain Tarbh]], agus an chuma ar an scéal go mbeadh na céadta míle de dhaoine i láthair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.loveclontarf.ie/news/daniel-o-connells-clontarf-meeting-by-vincent-ruddy-11th-november/|teideal=Daniel O Connell's Clontarf Meeting by Vincent Ruddy 11th November|language=en|work=Love Clontarf|dátarochtana=2022-02-02}}</ref> Bhí eagla ar rialtas na Breataine mar mheas siad go raibh sé ag éirí ró-chumhachtach. Cuireadh saighdiúirí agus longa breise go [[Baile Átha Cliath]] agus chuir príomh-aire na Breataine, [[Robert Peel|Sir Robert Peel]], cosc ar an gcruinniú. Níor ghlac an Conallach le foréigean, nó níor theastaigh uaidh cogadh a chothú. Mar sin, bhí sé sásta an cruinniú a chealú. De bharr an chineál seo géilliúlachta, áfach, thosaigh an Conallach ag cailleadh na gnaoi a bhí ag muintir na hÉireann air go dtí sin. {{Príomhalt|Gluaiseacht na hAisghairme}} Gabhadh an Conallach, cuireadh tréas ina leith air agus gearradh bliain príosúnachta air. Scaoileadh saor é nuair a bhí trí mhí caite aige sa phríosún, áfach. Tharla scoilt san fheachtas agus bunaíodh an ghluaiseacht 'Eire Óg'. {{Main|Éirí Amach na nÉireannach Óg}} [[Íomhá:Daniel O'Connell, defending the rights of his countrymen.jpg|220x220px|thumb|An Conallach ag cur in aghaidh Acht an Aontais.|alt=|deas]] [[Íomhá:Daniel O'Connell. Death Mask.jpg|mion|masc mairbh, 1847|220x220px]] [[Íomhá:Daniel O'Connell (here-lived plaque).jpg|mion|Cearnóg Mhuirfean, BÁC|220x220px]] [[Íomhá:O'Connell Monument to Daniel O'Connell at O'Connell Avenue, Limerick City.jpg|mion|220x220px|Cuimhneacháin, [[Luimneach]]|alt=deas]] == Ó Conaill sa bhéaloideas, agus an Ghaeilge == Is iomaí scéal béaloidis a bhaineann leis na héachtaí a rinne an "laoch cliste" seo, :''Dónall Ó Conaill ó Dhoire Fhíonáin'' :''ós aige a bhí an teanga líofa bhlasta dóibh'' :''do labhair sé go líofa leo'' :''bíodh is gan aon bhladar leo'' mar a deir dán Corcaíoch ón 19ú céad. Bhí [[An Ghaeilge|Gaeilge]] aige ó dhúchas, agus bhí [[An Béarla|Béarla]] líofa aige chomh maith. Chabhraigh an dátheangachas seo leis mar abhcóide agus mar pholaiteoir. Nuair a saolaíodh an Conallach, ba í an Ghaeilge teanga fhormhór mhuintir na hÉireann, ach bhí an Sacs-Bhéarla riachtanach i rialtas na nGall. Tá a lán scéalta béaloidis ann a thugann le fios go raibh an Ghaeilge go paiteanta aige, agus é sásta úsáid a bhaint aisti mar theanga rúnda. San am céanna, bhí sé den tuairim go raibh an Béarla ní b'úsáidí agus ní b'oiriúnaí don tsochaí chomhaimseartha a bhí ag forbairt agus ag dul chun tionsclaíochta, agus é ag tabhairt le fios gur rud maith, nó rud nádúrtha ar a laghad, a bheadh ann dar leis féin dá rachadh an Ghaeilge in éag. Bhí an dearcadh seo ag teacht leis an aisling a bhí aige i gcúrsaí eile freisin: dúirt sé go hoscailte go raibh sé ag teastáil uaidh "Briotanaigh thiar" nó ''West Britons'' a dhéanamh de na Gaeil - is é sin, daoine a mbeadh [[Cearta daonna|cearta sibhialta]], [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] agus [[cultúr]] na Sasanach acu. === Scéal tipiciúil béaloidis faoin gConallach agus an Ghaeilge === Fuair Dónall Ó Conaill cuireadh dinnéir i Londain agus cuireadh nimh ina chupán. Ach bhí cailín ó Éirinn ann agus bhí Gaeilge aici. Bhí a fhios aici go raibh an nimh curtha ina chupán agus theastaigh uaithi gaoth an fhocail a thabhairt do Dhónall. Bhí Dónall ann agus é ar chlíothán an bhoird, agus tháinig an cailín agus gach aon ní aici á chur ar an mbord i gcóir an dinnéir; agus bhí stíobhard ag socrú an bhia - a phláta féin agus a chupán féin aige á chur ar a aghaidh amach. Ghabh an cailín isteach agus labhair sí: "A Dhónaill Uí Chonaill, an dtuigeann tú Gaeilge?" "Tuigim go maith í, a chailín ó Éirinn." "Tá nimh i do chupán a mharódh na céadta!" "Maith tú, a chailín, is tabharfaidh mé spré duit." Thóg sé a chupán féin agus chuir sé anonn é go tiubh agus thóg sé cupán eile. Maraíodh fear eile ansin ina ionad féin.<ref>Leathanach a 315 sa leabhar: ''Seanachas ó Chairbre 1.'' Seán Ó Cróinín a thóg síos, Donncha Ó Cróinín a chuir in eagar. Comhairle Bhéaloideas Éireann, an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath 1985. Caighdeánaíodh an sliocht seo le haghaidh na Vicipéide.</ref><ref>Leathanach a 268 sa leabhar: O'Donnell, Jim, agus Seán de Fréine: ''Ciste Cúrsaí Reatha''. An Foras Riaracháin, Baile Átha Cliath 1992.</ref> === Béarlóireacht === Cé gur chainteoir dúchais Gaeilge an Conallach, fearacht go leor eile ag am ba creideamh seachas teanga bunchloch a náisiúnachais. Thug sé le fios go deimhin nár údar caointe aige meath na Gaeilge.<ref name=":1" /> Is léir go ndeachaigh na sluachruinnithe seo go mór mór i gcion ar mhuintir na hÉireann chomh maith le nuachtáin na linne, ach is minic a fuair lucht athbheochana na Gaeilge locht ar an gConallach, ó nach labhraíodh sé ach Béarla le lucht a éisteachta, fiú in Iarthar na hÉireann, áit nach raibh "léann ná Béarla" ag an gcuid ba mhó den chosmhuintir ag an am. Is é an míniú is minicí a thugtar ar an mBéarlóireacht seo ná go raibh sé ag díriú ar na nuachtáin. Is é sin, ní raibh gá leis an nGaeilge, ó bhí na Gaeilgeoirí bochta ag tacú leis cheana féin, ach san am céanna, bhí gá leis an mBéarla, ó chaithfeadh sé lucht léite na nuachtán a chur ar athrú comhairle faoi chúis na gCaitliceach. Ba é oighear an scéil, áfach, ná gur thosaigh cainteoirí dúchasacha na Gaeilge ag ceapadh gurbh é an Béarla teanga na polaitíochta, ó nach raibh ach Béarla á labhairt ag fear a n-ionadaíochta féin. Dúirt sé in 1833 go raibh sé airdeallach ar mheath na teanga ach: “Táim sách pragmatach gan a bheith ag caoineadh a meath. Ní buntáiste ar bith í éagsúlacht teangacha; tugadh don chine daonna í mar mhallacht ar dtús, ag tógáil Bhábéal. Ba mhór an buntáiste don chine daonna dá mbeadh an teanga chéanna á labhairt ag muintir uile an domhain,” a dúirt sé. [[Íomhá:OConnellMonument.JPG|thumb|304x304px|Dealbh chuimhneacháin i m[[Baile Átha Cliath]] ar [[Sráid Uí Chonaill|Shráid Uí Chonaill]], le John Henry Foley|alt=]] == Bás agus Oidhreacht == === Bás san Iodáil === Tháinig [[encephalomalacia]] nó maolú inchinne air. Bhí Ó Conaill ar a bhealach go dtí [[an Róimh]] sa bhliain 1847 nuair a fuair sé bás i [[Genova|Genoa]]. Bhí sé 71 bliain d'aois. Cuireadh a chorp san uaigh i [[Reilig Ghlas Naíon]] i mBaile Átha Cliath. Seoladh a chroí go dtí an Róimh, Séipéal Agata del Goti, agus cailleadh nó goideadh a chroí ann sna 1920idí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The curious case of Daniel O'Connell's missing heart|url=https://www.rte.ie/news/ireland/2025/0806/1527064-daniel-oconnell-heart/|date=2025-08-06|language=en|author=Harry Manning / RTÉ News}}</ref> === Tionchar === Athchóiriú chóras na deachúna a ghearrtaí ar dhaoine nach raibh ina mbaill d'[[Eaglais na hÉireann]] chun tacú léi, agus Aisghairm an Aontais idir Éire agus an Bhreatain Mhór, an dá chúis mhóra polaitíochta ar thug sé fúthu. D'éirigh leis sa chéad cheann go pointe áirithe ach theip ar an dara feachtas [[Íomhá:Burdett, Peel, O'Connell and Wellington Wellcome L0049028.jpg|alt=|mion|220x220px|Burdett, Peel, an Conallach agus [[Arthur Wellesley, an chéad Diúc Wellington|Wellington]] "in aghaidh an Bhunreachta" (an Bunreacht 1688 ar an [[Urlár|úrlár]])]] Bhí tuairimí polaitíochta forásacha ag an Conallach, den chuid is mó, go mór mór maidir le ceisteanna [[An Domhan|domhanda]] ar nós chealú na [[Sclábhaíocht|sclábhaíochta]], nó le ceisteanna intíre ar nós an leasaithe thoghchánaigh [[Parlaimint|pharlaimintigh]]. Mar sin féin, baineadh an bonn ón gcáil a bhí air mar cheannaire an [[Náisiúnachas|náisiúin]], dar le daoine áirithe toisc go raibh sé eascairdiúil le gluaiseacht na g[[ceardchumann]] a bhí ag teacht chun cinn, dar le daoine eile toisc go raibh sé i gcoinne na láimhe láidre (nó foréigean) mar bhealach le saoirse na hÉireann a bhaint amach, agus i gcoinne nasc na hÉireann le [[Monarcachtas in Éirinn|Coróin na Breataine]] a bhriseadh. Ós rud é gur mheasc sé an [[daonlathas]] agus an [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceachas,]] agus go raibh suim aige i gceisteanna polaitíochta ar fud na hEorpa agus ar fud an domhain, ceaptar go forleathan gur réamhtheachtaí de chuid an [[Daonlathaithe Caitliceacha|Daonlathais Chríostaí]] a bhí ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2673168686040772|teideal=UCD School of Law|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-04-13}}</ref> === Fuascailteoir === Ó chaith an Conallach dúthracht a shaoil ag iarraidh [[Cearta daonna|cearta sibhialta]] a bhaint amach do na Caitlicigh, tugtar an ''Liberator'' air as Béarla. Is é an gnáth-théarma Gaeilge a úsáidtear inniu leis an ''Liberator'' a aistriú ná an '''Fuascailteoir''', ach deir Ríonach Uí Ógáin ina leabhar faoin gConallach i mbéaloideas na hÉireann, ''Immortal Dan'', gurbh é an '''Saoirseoir''' an leagan is minicí a bhíonn sa bhéaloideas, mura mbaintear úsáid as an bhfocal Béarla scun scan. Tugtar an 'Great Agitator' freisin air, a bhféadfaí an Gríosóir Mór a thabhairt i nGaeilge air. Spreag tuairimí agus éachtaí Uí Chonaill daoine ar fud na cruinne, ina measc [[Mahatma Gandhi]] (1869–1948) agus [[Martin Luther King]] (1929–1968). [[Íomhá:Irish Nationalist Leader Daniel O'Connell Statue in St Patrick's Cathedral, Melbourne.jpg|mion|Ardeaglais, [[Melbourne]]|308x308px]] * Dúirt [[William Makepeace Thackeray]] (1811–1863) leis: “you have done more for your nation than any man since Washington ever did.” * Dar le William [[William Ewart Gladstone|Gladstone]] (1809–1898), ba é an Conallach “the greatest popular leader the world has ever seen.” * I litir chuig Madame Hanska scríobh [[Honoré de Balzac]] (1799–1850) “Quatre hommes auront eu une vie immense : Napoléon, Cuvier, O’Connell et je veux être le quatrième. Le premier a vécu la vie de l’Europe; il s’est inoculé des armées! Le deuxième a épousé le globe! Le troisième s’est incarné un peuple!”<ref>Lettre à Madame Hanska du 6 février 1844, Correspondance intégrale réunie et annotée par [[Roger Pierrot]], [[Garnier]], Paris, [[1960]]-[[1969]], 5 vol. t.IV (1840-avril 1845), p.205.</ref> * Dar le Jean-Henri Merle D’Aubigne (1794–1872), ba é Dónall Ó Conaill an t-aon fhear amháin a raibh cumhacht mar chumhacht [[Martin Luther]] aige. * Scríobh William Grenville (1759–1834) “history will speak of him as one of the most remarkable men that ever lived.” Tugtar ''Sráid Uí Chonaill'' ar na príomhshráideanna i mBaile Átha Cliath agus i [[Luimneach]] agus ar shráideanna i roinnt bailte eile in ómós dó. === Comóradh === Rinne comóradh oifigiúil Stáit ar shaol agus ar oidhreacht Dhónaill Uí Chonaill i nDoire Fhíonáin i gCo Chiarraí ar an 7 Lúnasa, 250 bliain cothrom an lae ó rugadh 'An Fuascailteoir'. Bhí an comóradh Stáit ar siúl i d[[Teach Dhoire Fhíonáin]] (faoi bhainistíocht Oifig na nOibreacha Poiblí). Bhí an pobal agus feidhmeannaigh Stáit araon rannpháirteach ann, an Taoiseach ina measc.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Dónall Ó Conaill á chomóradh 250 bliain cothrom an lae ó rugadh é|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0806/1527141-donall-o-conaill-a-chomoradh-250-bliain-cothrom-an-lae-o-rugadh-e/|date=2025-08-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Fuascailt na gCaitliceach]], [[Cumann na gCaitliceach]], [[Acht Faoisimh do Chaitlicigh (1829)]] agus [[Gluaiseacht na hAisghairme]] * [[Tigh Mór Dhoire Fhíonáin|Tigh Mór Dhoire Fhíonáin,]] [[Sráid Uí Chonaill|Sráid Uí Chonaill, BÁC]], [[Sráid Uí Chonaill, Luimneach]] == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20210515214559/https://www.stmarys-belfast.ac.uk/aisaonad/comhaid/Leabhran_Ui_Chonaill.pdf Dónall Ó Conaill agus an Náisiúnachas Bunreachtúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515214559/https://www.stmarys-belfast.ac.uk/aisaonad/comhaid/Leabhran_Ui_Chonaill.pdf |date=2021-05-15 }}, St Mary, Béal Feirste. * [http://www.jstor.org/pss/20496048 Dónall Ó Conaill I mBéalaibh na nDaoine] le Caoimhín Ó Danachair, Studia Hibernica (1974).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dónall Ó Conaill I mBéalaibh na nDaoine|url=https://www.jstor.org/stable/20496048|journal=Studia Hibernica|date=1974|issn=0081-6477|pages=40–66|issue=14|author=Caoimhín Ó Danachair}}</ref> * [http://www.jstor.org/pss/20553720 Dónall Ó Conaill in Amhráin na nDaoine], Ríonach Ní Fhlaitheartaigh, Comhar (1975) ar JStor inniu<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dónall Ó Conaill in Amhráin na nDaoine|url=https://www.jstor.org/stable/20553720|journal=Comhar|date=1975|issn=0010-2369|pages=10–12|volume=34|issue=8|doi=10.2307/20553720|author=Ríonach Ní Fhlaitheartaigh}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ó Conaill, Dónall}} [[Catagóir:Dónall Ó Conaill]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1775]] [[Catagóir:Básanna i 1847]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuascailt na gCaitliceach]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Muintir Uí Chonaill]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Chainnigh]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] et9aam6jp0amlccpw1f2i2biq0z9mfr 0 8556 1314691 1250747 2026-05-22T15:31:44Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314691 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éire]]annach é '''Pádraic Ó Coinín''' nó '''Pat Rabbitte''' de ghnáth ([[18 Meitheamh]] [[1949]] a rugadh é). Ba é ceannaire [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]] é idir na blianta [[2002]] agus [[2007]], agus is [[Teachta Dála]] é ón mbliain [[1989]] i leith. Rugadh i g[[Clár Clainne Mhuiris|Clár Chlainne Mhuiris]], [[Contae Mhaigh Eo|Co. Mhaigh Eo]] é. Níór ghlac sé páirt san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]]. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas|Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas]] * [[Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Coinin, Padraic O}} [[Catagóir:Ceannairí Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1949|Coinín, Padraic]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 26ú Dáil|Coinín, Pádraic]] [[Catagóir:Baill den 27ú Dáil|Coinín, Pádraic]] [[Catagóir:Baill den 28ú Dáil|Coinín, Pádraic]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil|Coinín, Pádraic]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil|Coinín, Pádraic]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil|Coinín, Pádraic]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil|Coinín, Pádraic]] [[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire) ]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo|Coinín, Pádraic]] [[Catagóir:Daoine beo]] kall0ir196ef8nehxftwawvt60fdq0s 0 8775 1314992 1296448 2026-05-23T01:40:07Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314992 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=Éireannach}} Aisteoir [[Éireannach]] as an m[[An Baile Meánach|Baile Meánach]] i g[[Contae Aontroma]] i g[[Cúige Uladh]] is ea '''William John Neeson''' [[Ord Impireacht na Breataine|OBE]] (an [[7 Meitheamh]] [[1952]] a rugadh é). Is é '''Liam Neeson''' an t-ainm a thugann sé air féin mar aisteoir. Bhí sé pósta ar an bhanaisteoir Sasanach [[Natasha Richardson]], ach fuair sí bás i mí Mhárta, [[2009]] de bharr gortaithe i dtimpiste sciála i g[[Ceanada]]. == Scannáin == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! Bliain ! Scannán ! Páirt |- | 1978 | ''Pilgrim's Progress'' | |- | 1979 | ''Christiana'' | Greatheart |- | 1981 | ''Nailed'' | |- | 1981 | ''Excalibur'' | Gawain |- | 1982 | ''Merlin and the Sword'' | Grak |- | 1983 | ''Krull'' | Kegan |- | 1984 | ''The Bounty'' | Charles Churchill |- | 1984 | ''Ellis Island'' | Kevin Murray |- | 1985 | ''Lamb'' | Michael Lamb |- | 1985 | ''The Innocent'' | John Carns |- | 1986 | ''The Mission'' | Fielding |- | 1986 | ''The Delta Force'' | |- | 1986 | ''Duet for One'' | Totter |- | 1987 | ''Suspect'' | Carl Anderson |- | 1987 | ''A Prayer for the Dying'' | Liam Docherty |- | 1988 | ''Satisfaction'' | Martin Falcon |- | 1988 | ''High Spirits'' | Martin Brogan |- | 1988 | ''The Dead Pool'' | Peter Swan |- | 1988 | ''The Good Mother'' | Leo Cutter |- | 1989 | ''Next of Kin'' | Briar Gates |- | 1990 | ''Darkman'' | Peyton Westlake / Darkman |- | 1990 | ''The Big Man'' | Danny Scoular |- | 1991 | ''Under Suspicion'' | Tony Aaron |- | 1992 | ''Husbands and Wives'' | Michael Gates |- | 1992 | ''Leap of Faith'' | Will Braverman |- | 1992 | ''Shining Through'' | Franz-Otto Dietrich |- | 1993 | ''Ethan Frome'' | Ethan Frome |- | 1993 | ''Ruby Cairo'' | Dr. Fergus Lamb |- | 1993 | ''Schindler's List'' | Oskar Schindler |- | 1994 | ''Nell'' | Dr. Jerome "Jerry" Lovell |- | 1995 | ''Rob Roy'' | Rob Roy MacGregor |- | 1996 | ''Michael Collins'' | [[Mícheál Ó Coileáin]] |- | 1996 | ''Before and After'' | Ben Ryan |- | 1998 | ''Les Misérables'' | Jean Valjean |- | 1998 | ''Everest'' | |- | 1999 | ''The Haunting'' | Dr. David Marrow |- | 1999 | ''Star Wars Episode I: The Phantom Menace'' | Qui-Gon Jinn |- | 2000 | ''Gun Shy'' | Charlie Mayo |- | 2000 | ''The Endurance: Shackleton's Legendary Antarctic Expedition'' | |- | 2001 | ''Journey into Amazing Caves'' | |- | 2002 | ''K-19: The Widowmaker'' | Mikhail Polenin |- | 2002 | ''Gangs of New York'' | 'Sagart' Vallon |- | 2002 | ''Star Wars Episode II: Attack of the Clones'' | Qui-Gon Jinn |- | 2002 | ''Martin Luther'' | |- | 2003 | ''Love Actually'' | Daniel |- | 2003 | ''Coral Reef Adventure'' | |- | 2003 | ''Liberty's Kids'' | [[John Paul Jones]] |- | 2004 | ''Kinsey'' | Alfred Kinsey |- | 2005 | ''Kingdom of Heaven'' | Barisan of Ibelin|Godfrey of Ibelin |- | 2005 | ''[[Batman Begins]]'' | Ducard/Ra's al Ghul |- | 2005 | ''Breakfast on Pluto'' | Liam |- | 2005 | ''[[The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe]]'' | Aslan |- | 2006 | ''Home'' | Himself |- | 2007 | ''Seraphim Falls'' | Carver |- | 2007 | ''Birth of Christ'' | |- | 2008 | ''[[The Chronicles of Narnia: Prince Caspian]]'' | Aslan |- | 2008 | ''The Other Man'' | Peter |- | 2008 | ''Taken'' | Bryan Mills |- | 2009 | ''Five Minutes of Heaven'' | Alistair Little |- | 2009 | ''Ponyo'' | Fujimoto |- | 2009 | ''After.Life'' | Eliot |- | 2009 | ''Chloe'' | David |- | 2010 | ''Clash of the Titans'' | Zeus |- | 2010 | ''Black Holes: The Other Side of Infinity'' | |- | 2010 | ''The A-Team'' | John "Hannibal" Smith |- | 2010 | ''[[The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader]]'' | Aslan |- | 2010 | ''The Next Three Days'' | Damon Pennington |- | 2010 | ''The Wildest Dream'' | |- | 2011 | ''Unknown'' | Dr. Martin Harris |- | 2011 |''Life's Too Short'' | |- | 2012 | ''The Grey'' | John Ottway |- | 2012 | ''Wrath of the Titans'' | Zeus |- | 2012 |''Battleship'' | Admiral Shane |- | 2012 | ''[[The Dark Knight Rises]]'' | Ra's al Ghul |- | 2012 | ''Taken 2'' | Bryan Mills |- | 2013 | ''Khumba'' | Phango<ref>{{Lua idirlín |url=http://allafricancinema.com/liam-neeson-voices-south-african-animated-film-khumba/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2013-06-27 |archivedate=2015-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208124904/http://allafricancinema.com/liam-neeson-voices-south-african-animated-film-khumba/ }}</ref><ref>{{Lua idirlín |url=http://www.screenafrica.com/page/news/film/1522694-Liam-Neeson-voices-leopard-in-Khumba#.UR62KaVX1Oh |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2013-06-27 |archivedate=2016-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160329202730/http://www.screenafrica.com/page/news/film/1522694-liam-neeson-voices-leopard-in-khumba#.UR62KaVX1Oh }}</ref> |- | 2013 | ''Non-Stop'' | Bill Marks |- | 2013 | ''A Walk Among the Tombstones'' | Matthew Scudder |- | 2013 | ''Third Person'' | Michael |- | 2013 | ''Anchorman: The Legend Continues'' | |- | 2014 | ''The Nut Job'' | Racoon |- | 2014 |''The Lego Movie'' | drochphéas |- | 2014 | ''A Million Ways to Die in the West'' | |- | 2014 |''A Walk Among the Tombstones'' | Matthew Scudder |- | 2014 | ''Road'' | [[aithriseoir]] | doiciméadach |- | 2014 | ''Kahlil Gibran's The Prophet'' | Mustafa | guth |- | 2015 | ''Taken 3'' | Bryan Mills | |- | 2015 | ''Run All Night'' | Jimmy Conlon | |- | 2015 | ''Entourage'' | é féin | iar-léiriú |- | 2015 | ''Behind the Sword in the Stone'' | é féin / [[Gawain]] | doiciméadach (críochnaithe) |- | 2015 | ''Ted 2'' | | in iar-léiriú |- | 2016 | ''The Nut Job 2'' | Raccoon | guth |- | 2016 | ''Silence'' | Father Ferreira | á scannánú |- | 2016 | ''A Monster Calls'' | arracht | á scannánú |} == Tagairtí == {{reflist}} == Féach freisin == == Naisc sheachtracha == {{DEFAULTSORT:Neeson, Liam}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aisteoirí Briotanacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Éireannacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] 5shizvfry1xn4wpzi8pfo79cyc4uu3x 14 8908 1314931 1024200 2026-05-22T23:45:50Z Seachránaí 53315 Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn 1314931 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Members of Dáil Éireann|Baill de Dháil Éireann}} [[Catagóir:Dáil Éireann]] [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]] a347rp1ab4v8ucqbkhg3kstox1lrwe9 0 9315 1314965 1299381 2026-05-23T00:59:49Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314965 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Duine de na [[Duine|daoine]] ba chonspóidí i ngluaiseacht na [[Gaeilge]] a bhí i n'''Gearóid Ó Cuinneagáin''' ([[2 Eanáir]] [[1910]] – [[13 Meitheamh]] [[1991]]).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1657|title=Ó CUINNEAGÁIN, Gearóid (1910–1991) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh i m[[Béal Feirste]] é ar an [[2 Eanáir]] 1910. Bhí sé in aon rang leis an scríbhneoir [[Séamus Ó Néill]] i scoil na m[[Bráithre Críostaí]] i Sráid Duibhise. == Tús a shaoil == Chuaigh sé ag obair sa Státseirbhís i m[[Baile Átha Luain]] i [[1927]] mar oifigeach cánach, chaith sé tamall gearr i g[[Caisleán an Bharraigh]] agus timpeall trí bliana sa Roinn Cosanta. D'éirigh sé as a phost nuair a diúltaíodh saoire leathbhliana dó chun tréimhse a chaitheamh sa [[Gaeltacht|Ghaeltacht]]. Chaith sé cúpla bliain i [[Rinn na Feirste]] i d[[Tír Chonaill]] sular thosaigh sé leis an [[iriseoir|iriseoireacht]] sa pháipéar [[An tÉireannach (páipéar)|An tÉireannach]]. D'oscail sé biúró sainchomhairle cánach, Ó Cuinneagáin agus Cooke, i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1937. Nuair a thosaigh an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], ghlac Ó Cuinneagáin páirt tábhachtach i ngluaiseachtaí beaga éagsúla a bhí ag obair ar son na Fearsaide: Cumann Náisiúnta (nó 'Irish Friends of Germany'), Clann na Saoirse agus Aicéin (eagraíocht óige an pháirtí [[Córas na Poblachta]]). Is ar éigean a d'éalaigh sé tréimhse i gcampa géibhinn nuair a dhíscaoil an Rialtas Cumann Náisiúnta mar gluaiseacht fealltach i ndeireadh na Bealtaine 1940. == Faisisteachas == Ar an [[26 Meán Fómhair]] [[1940]] bhunaigh sé [[Craobh na hAiséirghe]] de [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]], craobh a raibh daoine cáiliúla go leor ina mbaill de: [[Proinsias Mac an Bheatha]], [[Donncha Ó Súilleabháin]], Pádraig Ó Drisceoil, [[Séamus Ó Néill]], [[Sorcha Ní Ghuairim]], [[Aogán Brioscú]], [[Annraoi Ó Liatháin]], [[Seán Ó hÉigeartaigh]], [[Ciarán Ó Nualláin]], [[Cathal Ó Sandair]] agus daoine eile. Ba í seo an chraobh ba dhíograisí sa Chonradh le cruinnithe sráide, agóidíocht, drámaí, taispeántais, oícheanta áirneáin, ranganna agus foilseachán á n-eagrú go tiubh acu. Tugadh lánchumhacht mar stiúrthóir don Chuinneagánach ag mór-chruinniú na craoibhe sa bhliain [[1941]] agus ainmníodh é mar iarrthóir d'uachtaránacht an Chonradh. Níor éirigh lena iarracht, ach toghadh ar Choiste Gnó an Chonartha é agus bhí buíon bheag dhíograiseach dá chuid in aontíos le chéile ag obair ar son na cúise. Bhí eití eile den eagraíocht amhrasach faoi Ghearóid agus a chuid aidhmeanna áfach, agus cuireadh a chraobh amach as an gConradh. Rinneadh [[Glúin na Buaidhe]] as an eagraíocht a d'eascair as [[Ailtirí na hAiséirghe]], iarracht a rinne Ó Cuinneagán chun páirtí polaitiúil a bhunú sa bhliain 1942. Sheas iarrthóirí in olltoghchán na bliana [[1943]] agus [[1944]] ach níor éirigh le duine ar bith acu. D'éirigh leo naoi suíocháin a bhaint amach, áfach, in sna toghcháin áitiúla na bliana 1945. == Iriseoireacht == Ba ina pháipéar seachtainiúil, ''Aiséirí'', a chuir an Cuinneagánach a dhearcadh polaitiúil in iúl, agus ionsaithe fíochmhara á ndéanamh aige ar fhimínteacht pholaiteoirí na hÉireann. "Éire shaor, Ghaelach, agus fhíor-Chríostúil" a bhí uaidh, agus d'fhógair sé gur cheart an lámh láidir a úsáid chun na Sasanaigh a ruaigeadh as Éirinn agus "Impireacht Chríost sa domhan a chosaint, a neartú agus a leathnú", teachtaireacht a bhí róghar don [[Faisisteachas|Fhaisisteachas]] do mhórchuid na n[[Gael]]. Ba i m[[Béarla]] a bhí formhór an ábhair in ''Aiséirí'' mar gur beag [[scríbhneoir]] Gaeilge a bhí sásta tacú leis. Ach bhí ábhar measartha maith san iris a bhunaigh sé, 'Deirdre, iris na mBan'. Bhí baint éigin ag an Cuinneagánach le cúrsaí [[gnó]], agus gnó [[foilsitheoireacht|foilsitheoireachta]] aige darbh ainm Cló Grianréime. Ach bhí sé bocht go leor ar feadh a shaoil. == Saol == Phós an Cuinneagánach Síle Ní Chochláin i [[1945]] agus bhí seisear clainne orthu. Fuair sé bás ar an [[13 Meitheamh]] [[1991]]. == Leabhair == * R.M. Douglas, ''Architects of the Resurrection: Ailtirí na hAiséirghe and the Fascist 'New Order' in Ireland'' (Manchester University Press, 2007), ISBN 978-0-7190-7998-6. * P. Mac Aonghusa, ''Ar Son na Gaeilge: Conradh na Gaeilge, 1893-1993'' (Conradh na Gaeilge, 1993). == Féach freisin == * [[Proinsias Mac an Bheatha]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ó Cuinneagáin, Gearóid}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1910]] [[Catagóir:Básanna i 1991]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceannairí na bpáirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Faisistithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Tuaisceart Éireann]] g1yyfquyci0skf9lx3vg4ugoma5w5s7 1314966 1314965 2026-05-23T01:00:14Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314966 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Duine de na [[Duine|daoine]] ba chonspóidí i ngluaiseacht na [[Gaeilge]] a bhí i n'''Gearóid Ó Cuinneagáin''' ([[2 Eanáir]] [[1910]] – [[13 Meitheamh]] [[1991]]).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1657|title=Ó CUINNEAGÁIN, Gearóid (1910–1991) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh i m[[Béal Feirste]] é ar an [[2 Eanáir]] 1910. Bhí sé in aon rang leis an scríbhneoir [[Séamus Ó Néill]] i scoil na m[[Bráithre Críostaí]] i Sráid Duibhise. == Tús a shaoil == Chuaigh sé ag obair sa Státseirbhís i m[[Baile Átha Luain]] i [[1927]] mar oifigeach cánach, chaith sé tamall gearr i g[[Caisleán an Bharraigh]] agus timpeall trí bliana sa Roinn Cosanta. D'éirigh sé as a phost nuair a diúltaíodh saoire leathbhliana dó chun tréimhse a chaitheamh sa [[Gaeltacht|Ghaeltacht]]. Chaith sé cúpla bliain i [[Rinn na Feirste]] i d[[Tír Chonaill]] sular thosaigh sé leis an [[iriseoir|iriseoireacht]] sa pháipéar [[An tÉireannach (páipéar)|An tÉireannach]]. D'oscail sé biúró sainchomhairle cánach, Ó Cuinneagáin agus Cooke, i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1937. Nuair a thosaigh an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], ghlac Ó Cuinneagáin páirt tábhachtach i ngluaiseachtaí beaga éagsúla a bhí ag obair ar son na Fearsaide: Cumann Náisiúnta (nó 'Irish Friends of Germany'), Clann na Saoirse agus Aicéin (eagraíocht óige an pháirtí [[Córas na Poblachta]]). Is ar éigean a d'éalaigh sé tréimhse i gcampa géibhinn nuair a dhíscaoil an Rialtas Cumann Náisiúnta mar gluaiseacht fealltach i ndeireadh na Bealtaine 1940. == Faisisteachas == Ar an [[26 Meán Fómhair]] [[1940]] bhunaigh sé [[Craobh na hAiséirghe]] de [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]], craobh a raibh daoine cáiliúla go leor ina mbaill de: [[Proinsias Mac an Bheatha]], [[Donncha Ó Súilleabháin]], Pádraig Ó Drisceoil, [[Séamus Ó Néill]], [[Sorcha Ní Ghuairim]], [[Aogán Brioscú]], [[Annraoi Ó Liatháin]], [[Seán Ó hÉigeartaigh]], [[Ciarán Ó Nualláin]], [[Cathal Ó Sandair]] agus daoine eile. Ba í seo an chraobh ba dhíograisí sa Chonradh le cruinnithe sráide, agóidíocht, drámaí, taispeántais, oícheanta áirneáin, ranganna agus foilseachán á n-eagrú go tiubh acu. Tugadh lánchumhacht mar stiúrthóir don Chuinneagánach ag mór-chruinniú na craoibhe sa bhliain [[1941]] agus ainmníodh é mar iarrthóir d'uachtaránacht an Chonradh. Níor éirigh lena iarracht, ach toghadh ar Choiste Gnó an Chonartha é agus bhí buíon bheag dhíograiseach dá chuid in aontíos le chéile ag obair ar son na cúise. Bhí eití eile den eagraíocht amhrasach faoi Ghearóid agus a chuid aidhmeanna áfach, agus cuireadh a chraobh amach as an gConradh. Rinneadh [[Glúin na Buaidhe]] as an eagraíocht a d'eascair as [[Ailtirí na hAiséirghe]], iarracht a rinne Ó Cuinneagán chun páirtí polaitiúil a bhunú sa bhliain 1942. Sheas iarrthóirí in olltoghchán na bliana [[1943]] agus [[1944]] ach níor éirigh le duine ar bith acu. D'éirigh leo naoi suíocháin a bhaint amach, áfach, in sna toghcháin áitiúla na bliana 1945. == Iriseoireacht == Ba ina pháipéar seachtainiúil, ''Aiséirí'', a chuir an Cuinneagánach a dhearcadh polaitiúil in iúl, agus ionsaithe fíochmhara á ndéanamh aige ar fhimínteacht pholaiteoirí na hÉireann. "Éire shaor, Ghaelach, agus fhíor-Chríostúil" a bhí uaidh, agus d'fhógair sé gur cheart an lámh láidir a úsáid chun na Sasanaigh a ruaigeadh as Éirinn agus "Impireacht Chríost sa domhan a chosaint, a neartú agus a leathnú", teachtaireacht a bhí róghar don [[Faisisteachas|Fhaisisteachas]] do mhórchuid na n[[Gael]]. Ba i m[[Béarla]] a bhí formhór an ábhair in ''Aiséirí'' mar gur beag [[scríbhneoir]] Gaeilge a bhí sásta tacú leis. Ach bhí ábhar measartha maith san iris a bhunaigh sé, 'Deirdre, iris na mBan'. Bhí baint éigin ag an Cuinneagánach le cúrsaí [[gnó]], agus gnó [[foilsitheoireacht|foilsitheoireachta]] aige darbh ainm Cló Grianréime. Ach bhí sé bocht go leor ar feadh a shaoil. == Saol == Phós an Cuinneagánach Síle Ní Chochláin i [[1945]] agus bhí seisear clainne orthu. Fuair sé bás ar an [[13 Meitheamh]] [[1991]]. == Leabhair == * R.M. Douglas, ''Architects of the Resurrection: Ailtirí na hAiséirghe and the Fascist 'New Order' in Ireland'' (Manchester University Press, 2007), ISBN 978-0-7190-7998-6. * P. Mac Aonghusa, ''Ar Son na Gaeilge: Conradh na Gaeilge, 1893-1993'' (Conradh na Gaeilge, 1993). == Féach freisin == * [[Proinsias Mac an Bheatha]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ó Cuinneagáin, Gearóid}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1910]] [[Catagóir:Básanna i 1991]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:An Eite Fhíordheis in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceannairí na bpáirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Faisistithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Tuaisceart Éireann]] fmk9nd5ukdg5h6j2w8msug04ca7m6kt 1315082 1314966 2026-05-23T06:46:48Z Seachránaí 53315 1315082 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Duine de na [[Duine|daoine]] ba chonspóidí i ngluaiseacht na [[Gaeilge]] a bhí i n'''Gearóid Ó Cuinneagáin''' ([[2 Eanáir]] [[1910]] – [[13 Meitheamh]] [[1991]]).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1657|title=Ó CUINNEAGÁIN, Gearóid (1910–1991) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh i m[[Béal Feirste]] é ar an [[2 Eanáir]] 1910. Bhí sé in aon rang leis an scríbhneoir [[Séamus Ó Néill]] i scoil na m[[Bráithre Críostaí]] i Sráid Duibhise. == Tús a shaoil == Chuaigh sé ag obair sa Státseirbhís i m[[Baile Átha Luain]] i [[1927]] mar oifigeach cánach, chaith sé tamall gearr i g[[Caisleán an Bharraigh]] agus timpeall trí bliana sa Roinn Cosanta. D'éirigh sé as a phost nuair a diúltaíodh saoire leathbhliana dó chun tréimhse a chaitheamh sa [[Gaeltacht|Ghaeltacht]]. Chaith sé cúpla bliain i [[Rinn na Feirste]] i d[[Tír Chonaill]] sular thosaigh sé leis an [[iriseoir|iriseoireacht]] sa pháipéar [[An tÉireannach (páipéar)|An tÉireannach]]. D'oscail sé biúró sainchomhairle cánach, Ó Cuinneagáin agus Cooke, i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1937. Nuair a thosaigh an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], ghlac Ó Cuinneagáin páirt tábhachtach i ngluaiseachtaí beaga éagsúla a bhí ag obair ar son na Fearsaide: Cumann Náisiúnta (nó 'Irish Friends of Germany'), Clann na Saoirse agus Aicéin (eagraíocht óige an pháirtí [[Córas na Poblachta]]). Is ar éigean a d'éalaigh sé tréimhse i gcampa géibhinn nuair a dhíscaoil an Rialtas Cumann Náisiúnta mar gluaiseacht fealltach i ndeireadh na Bealtaine 1940. == Faisisteachas == Ar an [[26 Meán Fómhair]] [[1940]] bhunaigh sé [[Craobh na hAiséirghe]] de [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]], craobh a raibh daoine cáiliúla go leor ina mbaill de: [[Proinsias Mac an Bheatha]], [[Donncha Ó Súilleabháin]], Pádraig Ó Drisceoil, [[Séamus Ó Néill]], [[Sorcha Ní Ghuairim]], [[Aogán Brioscú]], [[Annraoi Ó Liatháin]], [[Seán Ó hÉigeartaigh]], [[Ciarán Ó Nualláin]], [[Cathal Ó Sandair]] agus daoine eile. Ba í seo an chraobh ba dhíograisí sa Chonradh le cruinnithe sráide, agóidíocht, drámaí, taispeántais, oícheanta áirneáin, ranganna agus foilseachán á n-eagrú go tiubh acu. Tugadh lánchumhacht mar stiúrthóir don Chuinneagánach ag mór-chruinniú na craoibhe sa bhliain [[1941]] agus ainmníodh é mar iarrthóir d'uachtaránacht an Chonradh. Níor éirigh lena iarracht, ach toghadh ar Choiste Gnó an Chonartha é agus bhí buíon bheag dhíograiseach dá chuid in aontíos le chéile ag obair ar son na cúise. Bhí eití eile den eagraíocht amhrasach faoi Ghearóid agus a chuid aidhmeanna áfach, agus cuireadh a chraobh amach as an gConradh. Rinneadh [[Glúin na Buaidhe]] as an eagraíocht a d'eascair as [[Ailtirí na hAiséirghe]], iarracht a rinne Ó Cuinneagán chun páirtí polaitiúil a bhunú sa bhliain 1942. Sheas iarrthóirí in olltoghchán na bliana [[1943]] agus [[1944]] ach níor éirigh le duine ar bith acu. D'éirigh leo naoi suíocháin a bhaint amach, áfach, in sna toghcháin áitiúla na bliana 1945. == Iriseoireacht == Ba ina pháipéar seachtainiúil, ''Aiséirí'', a chuir an Cuinneagánach a dhearcadh polaitiúil in iúl, agus ionsaithe fíochmhara á ndéanamh aige ar fhimínteacht pholaiteoirí na hÉireann. "Éire shaor, Ghaelach, agus fhíor-Chríostúil" a bhí uaidh, agus d'fhógair sé gur cheart an lámh láidir a úsáid chun na Sasanaigh a ruaigeadh as Éirinn agus "Impireacht Chríost sa domhan a chosaint, a neartú agus a leathnú", teachtaireacht a bhí róghar don [[Faisisteachas|Fhaisisteachas]] do mhórchuid na n[[Gael]]. Ba i m[[Béarla]] a bhí formhór an ábhair in ''Aiséirí'' mar gur beag [[scríbhneoir]] Gaeilge a bhí sásta tacú leis. Ach bhí ábhar measartha maith san iris a bhunaigh sé, 'Deirdre, iris na mBan'. Bhí baint éigin ag an Cuinneagánach le cúrsaí [[gnó]], agus gnó [[foilsitheoireacht|foilsitheoireachta]] aige darbh ainm Cló Grianréime. Ach bhí sé bocht go leor ar feadh a shaoil. == Saol == Phós an Cuinneagánach Síle Ní Chochláin i [[1945]] agus bhí seisear clainne orthu. Fuair sé bás ar an [[13 Meitheamh]] [[1991]]. == Leabhair == * R.M. Douglas, ''Architects of the Resurrection: Ailtirí na hAiséirghe and the Fascist 'New Order' in Ireland'' (Manchester University Press, 2007), ISBN 978-0-7190-7998-6. * P. Mac Aonghusa, ''Ar Son na Gaeilge: Conradh na Gaeilge, 1893-1993'' (Conradh na Gaeilge, 1993). == Féach freisin == * [[Proinsias Mac an Bheatha]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ó Cuinneagáin, Gearóid}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1910]] [[Catagóir:Básanna i 1991]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:An Eite Fhíordheis in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceannairí na bpáirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Faisistithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Tuaisceart Éireann]] mp2vxw07d4l58dqbuydckewwte0236m 0 9440 1314958 1308514 2026-05-23T00:47:57Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314958 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Náisiúnachas|Náisiúnaí]] agus [[Réabhlóid|réabhlóidí]] [[Éire]]annach ab ea '''Éamonn Ceannt''' (rugadh ''Edward Thomas Kent'', [[21 Meán Fómhair]], [[1881]] – [[8 Bealtaine]], [[1916]]).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=414|title=CEANNT, Éamonn (1881–1916) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Seachtar na Cásca Éamonn Ceannt 4 5|url=https://www.youtube.com/watch?v=8aWgVcOPPRk&feature=youtu.be|date=2016-05-22|author=Timothy Cahalan}}</ref> Duine de ceannairí [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain [[1916]] ab ea é, agus duine den seachtar a shínigh [[Forógra na Poblachta]]. Cuireadh é chun báis i b[[Príosún Chill Mhaighneann]] tar éis theip an Éirí Amach. == Saol == === Tús a shaoil === Rugadh Ceannt mar Edward Thomas Kent i mbeairic na bpóilíní ag Béal Átha Mó, Co. na Gaillimhe, mac le James Kent, oifigeach i g[[Constáblacht Ríoga na hÉireann]], agus a bhean, Joanne Galway.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.nli.ie/1916/exhibition/ga/content/sevensignatories/eamonnceannt/|teideal=National Library of Ireland - 1916 Exhibition|work=www.nli.ie|dátarochtana=2021-05-09}}</ref> Aistríodh James Kent chuig Baile Átha Fhirdhia, Co. Lú, áit ar fhreastail Éamonn ar scoil náisiúnta De La Salle, bhí sé ina fhreastalaí Aifrinn agus bhí sé ina Chaitliceach cráifeach ar feadh a shaoil. Ansin, bhog an teaghlach chuig Droichead Átha, áit ar fhreastail sé ar scoil na mBráithre Críostaí ag Geata Rí an Domhnaigh. Nuair a d'éirigh a athair as i 1892, bhog sé féin agus a theaghlach go Baile Átha Cliath, agus Edward 11 bhliain d'aois.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=1916 Seachtar na Cásca - Éamonn Ceannt {{!}} Seinnteoir {{!}} TG4 {{!}} Irish Television Channel, Súil Eile|url=https://www.tg4.ie/ga/player/seinn/?pid=5720155770001&title=%C3%89amonn%20Ceannt&series=1916%20Seachtar%20na%20C%C3%A1sca&pcode=305624&genre=Faisneis|language=ga}}</ref> D'fhreastail Éamonn ar Scoileanna Uí Chonaill ar Shráid Richmond Thuaidh, a bhí á rith ag na [[Bráithre Críostaí]], agus níos déanaí, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]]. D'éirigh leis post a fháil le Bardas Bhaile Átha Cliath i rannóg na rátaí agus níos déanaí in oifig cistíochta na cathrach. Bhí suim mhór ag Ceannt i gcúrsaí cultúrtha agus polaitaíochta. Chomh maith le bheith páirteach i ngníomhaíochtaí poblachtánacha bhí spéis aige freisin i gcultúr na hÉireann, go háirithe an Ghaeilge agus stair na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ireland2016.gov.ie/may-8th-eamonn-ceannt-michael-mallin-sean-heuston-con-colbert|teideal=May 8th: Éamonn Ceannt, Michael Mallin, Seán Heuston, Con Colbert|dáta=2016-04-25|language=en|work=Ireland 2016|dátarochtana=2021-05-08|archivedate=2021-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508193923/https://www.ireland2016.gov.ie/may-8th-eamonn-ceannt-michael-mallin-sean-heuston-con-colbert}}</ref> Chuaigh sé isteach i g[[Conradh na Gaeilge]] agus d'athraigh sé a ainm go Éamonn Ceannt agus d'fhoghlaim sé chun na píb uilleann a chasadh. Roimh an Éirí Amach bhí sé fostaithe ag Bardas Bhaile Átha Cliath. === Polaitíocht === [[Íomhá:Éamonn Ceannt portrait.jpg|clé|mion|1910]] Sa bhliain 1907, chuaigh Ceannt isteach i bpáirtí polaitiúil nua [[Art Ó Gríofa|Arthur Griffith]], [[Sinn Féin]], a bhí i gcoinne an [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dhúchais]], a chur chun cinn coincheap an fhéintuilleamaíocht náisiúnta, agus a bhí dírithe ar [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas náisiúnta]]. Níos déanaí, toghadh ar chomhairle náisiúnta Shinn Féin é. Is cosúil gur chuir [[Seán Mac Diarmada]] faoi mhóid é i m[[Bráithreachas na Poblachta|Bráithreachas Phoblacht na hÉireann]] an 12 Nollaig 1912. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí na nÓglach: nuair a bunaíodh [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]] i Samhain 1913, toghadh Ceannt ar an gcoiste sealadach, agus bhí sé páirteach in airgead a bhailiú chun airm a fháil. Bhí Ceannt i láthair nuair a thug na gunnaí isteach i m[[Binn Éadair]] agus [[Cill Chomhghaill]] in 1914.<ref name=":0" /> Tar éis cuid den Óglaigh tarraingt amach as an eagraíocht faoi [[John Redmond|Redmond]], toghadh Ceannt, [[Pádraig Mac Piarais|an Piarsach]] agus an [[Seosamh Pluincéad|Pluincéadach]] chuig poist thábhachtacha in Óglaigh na hÉireann, rud a thug smacht dóibh. [[Íomhá:Eamonn Ceannt (28158420417).png|clé|mion]]Ceapadh Ceannt ina [[Ceannfort|cheannfort]] ar an 4ú Chathlán de Bhriogáid Bhaile Átha Cliath i Márta 1915. Go gairid ina dhiaidh sin, comhthoghadh ar Chomhairle Mhíleata an IRB é. Reáchtáladh go leor de chruinnithe de chuid na Comhairle Míleata ina theach sa Charnán.<ref name=":0" /> === 1916 === Ba é an ceannfort é ar Cheathrú Cathlán na nÓglach le linn an Éirí Amach. [[Íomhá:Éamonn Ceannt Memorial Close-Up - geograph.org.uk - 448392.jpg|clé|mion|tógadh leacht i gcuimhne air; páirc phoiblí, [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]]] Ar Luain Cásca 1916, ghabh Ceannt agus 120 fear a tháinig ar dualgas i 4ú Chathlán d'Óglaigh na hÉireann, Aontas Bhaile Átha Cliath Theas, teach oibre/ospidéal scaipthe thar dhá acra is caoga ar Shráid San Séamas agus roinnt [[foirgneamh]] clúdaithe (an South Dublin Union, an áit a bhfuil [[Ospidéal Naomh Séamas]] anois). Choinnigh siad cuid den ionad go dtí gur dúradh leo faoin ngéilleadh ginearálta an Domhnach ina dhiaidh sin.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Éamonn Ceannt Memorial - geograph.org.uk - 448389.jpg|clé|mion|leacht cuimhneacháin i mBÁC]] === Bású === Cuireadh Ceannt ar thriail agus cuireadh chun báis é le scuad lámhaigh i bPríosún Chill Mhaighneann ar an 8 Bealtaine. I measc a ghaolta a bhí fágtha ina dhiaidh, bhí a bhean Áine O'Brennan, a mhac óg Rónán, a dheartháir William, maorsháirsint bhratach i bhFiúsailéirí Ríoga Bhaile Átha Cliath ([[arm na Breataine]]) a bhí lonnaithe i [[Mainistir Fhear Maí]], [[Contae Chorcaí|Co. Chorcaí]].<ref name=":0" /> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Éirí Amach na Cásca}} {{DEFAULTSORT:Ceannt, Éamonn}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1881]] [[Catagóir:Básanna i 1916]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sínitheoirí Fhorógra na Poblachta]] ehzbbcgz3toopre2i3coj6bvglwggsk 0 9594 1315050 1308204 2026-05-23T03:43:31Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315050 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba cheannaire [[sóisialachas|sóisialach]] [[Éire]]annach é '''Séamas Ó Conghaile''' ({{lang-en|James Connolly}} [[5 Meitheamh]] [[1868]] - [[12 Bealtaine]] [[1916]]) a rugadh i n[[Dún Éideann]] na h[[Albain|Alban]] le tuismitheoirí Éireannacha. Bhunaigh Ó Conghaile [[Arm Cathartha na hÉireann|an tArm Cathartha]] i m[[Baile Átha Cliath]] i [[1913]], i rith an [[Frithdhúnadh 1913|Fhrithdhúnadh]]. Mar Leas-Uachtarán Rialtas Sealadach Phoblacht na hÉireann agus Mar Cheannfort-Ghinearál ar Bhriogáid Bhaile Átha Cliath dArm Phoblacht na hÉireann (APÉ), stiúir sé an gníomh míleata le linn [[Éirí Amach na Cásca]] 1916. [[Dúnmharú|Lámhachadh]] é leis na ceannairí eile i b[[Príosún Cill Mhaighneann]], agus é ina shuí ar [[Cathaoir|chathaoir]], gortaithe go dona san Éirí Amach nach raibh sé in ann seasamh. == Saol == === Tús a shaoil === Saolaíodh Séamas Ó Conghaile ag 107 Cowgate, sluma Éireannach i n[[Dún Éideann]] thiar sa bhliain 1868. Mac le heisimircigh Chaitliceacha ó [[Contae Mhuineacháin|Chontae Mhuineacháin]] a bhí ann, John Connolly, carraeir, agus a bhean Mary McGinn.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.nli.ie/1916/exhibition/ga/content/sevensignatories/jamesconnolly/|teideal=Séamus Ó Conghaile - 1916 Exhibition|údar=National Library of Ireland|dáta=2016|work=www.nli.ie|dátarochtana=2021-05-12}}</ref> Chuireadar fúthu i n[[geiteo]] sa [[Cathair (lonnaíocht)|chathair]] a bhí lán le hÉireannaigh eile. Saothraithe bochta a bhí iontu den chuid ba mhó. Oileadh sa [[scoil]] Chaitliceach áitiúil é. Chuaigh Séamas ag obair in aois a chéad bhliain déag. Mar thoradh ar an mbochtanas agus an easpa oibre sa cheantar, chláraigh seisean agus a dheartháir ní ba shine John, le h[[Arm na Breataine|Arm na Breataine. Chaith sé seacht mbliana in Éirinn.]] Chuaigh sé ar ais go Dún Éideann i 1890 agus bhí sé an-ghníomhach sa pholaitíocht shóisialach. Mhúin sé é féin, léigh sé go cíocrach faoin [[stair]], faoin [[Polaitíocht|pholaitíocht]], faoin [[eacnamaíocht]] agus faoin [[sóisialachas]]. === 1896: Baile Átha Cliath === Tháinig sé go Baile Átha Cliath i 1896, áit ar bhunaigh sé an Páirtí Sóisialach Poblachtach agus d'fhoilsigh sé an [[nuachtán]] ''The Workers Republic''. Chuir sé i gcoinne an [[Rialtas Dúchais]] mar go raibh sé ní b'fhearr don mheánaicme, caipitlíoch agus nach dóchúil go gcuirfeadh sé athchóiriú sóisialta chun cinn.<ref name=":0" /> [[Íomhá:James Connolly-1.1.jpg|clé|mion]] === 1903: Nua-Eabhrac === I 1903, chaith Ó Conghaile trí mhí sna Stáit Aontaithe ar chamchuairt léachta; an bhliain dár gcionn thug sé leis a [[Teaghlach|theaghlach]] le cónaí leis i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], áit a raibh sé gníomhach i gciorcail náisiúnacha agus sóisialacha Éireannacha. [[Íomhá:Lieutenant James McCormack. Irish Citizen's Army Mobilization Card.jpg|clé|mion|Éirí Amach 1916]] [[Íomhá:James Connolly (42977577792).png|clé|mion]] Comhbhunaitheoir ba ea é ar an ngrúpa sindeacáiteach an ''Industrial Workers of the World'' (the ''Wobblies'') agus é ina eagraí i Nua-Eabhrac. Bhí sé ina eagraí náisiúnta chomh maith ar Pháirtí Sóisialach Mheiriceá. I 1907, bhunaigh Ó Conghaile an ''Irish Socialist Federation'' agus chuir sé a n-iris ''The Harp'' in eagar a bunaíodh i 1908. Fad is a bhí sé i Meiriceá, scríobh sé roinnt dá shaothair is mó aithne orthu, lena n-áirítear ''Labour in Irish History'', a raibh an-tionchar aige ar smaointeoireacht [[Pádraig Mac Piarais|Phádraig Mhic Phiarais]], agus a phoileimic cháiliúil, ''Labour Nationality and Religion'', ar foilsíodh an dá cheann díobh i mBaile Átha Cliath i 1910.<ref name=":0" /> === 1910: ar ais in Éirinn === D'fhill Ó Conghaile ar Éirinn i 1910 agus d'oibrigh sé ar dtús mar eagraí Bhéal Feirste do [[Ceardchumann|Cheardchumann]] Oibrithe Iompair agus Ilsaothair na hÉireann, a bhunaigh [[James Larkin|Jim Larkin]]. Bhog sé go Baile Átha Cliath, bhí sé mar thánaiste ag Larkin i rith frithdhúnadh 1913. Nuair a chuaigh Larkin chuig na Stáit Aontaithe i 1914, tháinig Ó Conghaile i gcomharbacht air mar cheannaire ar an [[ITGWU]] agus bhí sé ina eagarthóir ar an ''Irish Worker''. [[Íomhá:2017-06-20 4904x7356 dublin kilmainham gaol james connolly execution.jpg|clé|mion|Bású i b[[Príosún Chill Mhaighneann]]]] Bhí sé in cheannfort chomh maith in [[Arm Cathartha na hÉireann]], a cuireadh le chéile chun oibrithe a chosaint i rith [[Stailc agus Frithdhúnadh 1913 (Baile Átha Cliath)|fhrithdhúnta 1913]]. Bhí alltacht ar Ó Conghaile nuair a thosaigh an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] i Lúnasa 1914 agus sheol sé feachtas frithearcaíochta. Cheap sé gurb é an réabhlóid an t-aon rogha polaitiúil agus in Eanáir 1916 tháinig sé ar chomhaontú le ceannaireacht [[Bráithreachas na Poblachta|Bhráithreachas Phoblacht na hÉireann]] le haghaidh comhéirí amach idir [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]] agus an ICA, agus ansin comhthoghadh ar Chomhairle Mhíleata an IRB é a bhí bainteach sa réiteach don [[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach]].<ref name=":0" /> === 1916 === Mar aon le [[Seán Mac Diarmada|Mac Diarmada]] agus [[Seosamh Pluincéad|Pluincéad]], bhí ról ceannasach aige sa réiteach deiridh. Bhí sé freagrach chomh maith, dar ndóigh, as meitheal 200-250 den ICA a bhí ann ar an lá. Bhí ionchur aige le hábhar Fhorógra Phoblacht na hÉireann a dhréachtaigh Mac Piarais, go háirithe na gnéithe sóisialacha, feimineacha agus cothromaíocha. Bhí sé ina Leas-Uachtarán ar an Rialtas Sealadach.<ref name=":0" /> I rith an Éirí Amach, bhí Ó Conghaile in Ard-Oifig an Phoist le formhór na mball den Rialtas Sealadach. Mar Cheannfort-Ghinearál ar rannóg Bhaile Átha Cliath d'Arm Phoblacht na hÉireann, stiúir sé oibríochtaí míleata. Ar an Déardaoin de Sheachtain na Cásca gortaíodh a rúitín go dona taobh amuigh d'[[Ard-Oifig an Phoist]], ach d'fhan sé i gceannas. === Bású === Tar éis an ghéillte, cúisíodh le triail armchúirte é. Cé go raibh sé gortaithe go dona, cuireadh chun báis le scuad lámhaigh é i b[[Príosún Chill Mhaighneann]] ar an 12 Bealtaine. Ba é féin agus Seán Mac Diarmada an bheirt dheireanach a cuireadh chun báis.<ref name=":0" /> D'fhág sé a bhean Lillie Reynolds agus a leanaí, a mhac Rory, a thug seirbhís leis in Ard-Oifig an Phoist ina dhiaidh.[[Íomhá:James Connolly - Dublin statue.JPG|clé|thumb|Dealbh i m[[Baile Átha Cliath]].]] == Mioneolas == * Bhí Séamus Ó Conghaile ar dhuine den bheirt cheannairí in Éirí Amach 1916 a raibh an [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] idirnáisiúnta [[Esperanto]] acu.<ref>Cumann Esperanto na hÉireann [https://web.archive.org/web/20071118204529/http://esperanto.ie/english/connolly.htm]</ref> * Sa bhliain [[1966]], athainmníodh Stáisiún Traenach Amiens Street i mBaile Átha Cliath go dtí "[[Stáisiún Uí Chonghaile]]" (Béarla: Dublin Connolly). == Féach freisin == * [http://www.marxists.org Cartlann le téacsanna Béarla a scríobh Séamas Ó Conghaile] *[[Stailc agus Frithdhúnadh 1913 (Baile Átha Cliath)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Éirí Amach na Cásca}} {{DEFAULTSORT:Ó Conghaile, Séamus}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1868]] [[Catagóir:Básanna i 1916]] [[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Dún Éideann]] [[Catagóir:Feiminigh Éireannacha]] [[Catagóir:Marxachas]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Sínitheoirí Fhorógra na Poblachta]] bb3j32wb8g0vk7onac2y4n6jsga35h0 0 10559 1314853 1308235 2026-05-22T18:12:10Z SraithPictiúr 46632 Ceartúchán gramadaí 1314853 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''John Wayne''' ([[26 Bealtaine]] [[1907]] – [[11 Meitheamh]] [[1979]]), a rugadh faoin ainm '''Marion Robert Morrison'''. Thosaigh sé ag aisteoireacht i scannáin thostacha sna [[1920í]] agus ba laoch na scannán é ó na [[1940í]] go dtí na [[1970í]]. Bhí aithne air mar gheall ar a chuid rólanna i scannáin buachaillí bó agus faoin [[Dara Cogadh Domhanda]]. [[Ailse ghoile]] ba thrúig bháis dó ar an [[11 Meitheamh]] [[1979]] agus in aois 72 bliain dó.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.saintjohnscancer.org/about-jwci/|teideal=Cancer Research, Care, and Treatment Institute|language=en-US|work=John Wayne Cancer Institute|dátarochtana=2020-06-11}}</ref> [[Íomhá:West of the Divide.webm|clé|mion|"West of the Divide", 1934]] == Scannáin roghnaithe == [[Íomhá:John Wayne 1934.jpg|clé|mion|"''The Lucky Texan''" 1934]] [[Íomhá:John Wayne portrait.jpg|clé|mion|"Rio Bravo"]] [[Íomhá:John Wayne - still portrait.jpg|clé|mion|1965]] * 1930 – ''The Big Trail'' * 1939 – ''Stagecoach'' * 1939 – ''Allegheny Uprising'' * 1940 – ''The Long Voyage Home'' * 1940 – ''Seven Sinners'' * 1942 – ''Reap the Wild Wind'' * 1942 – ''In Old California'' * 1945 – ''They Were Expendable'' * 1948 – ''Fort Apache'' * 1948 – ''Red River'' * 1948 – ''3 Godfathers'' * 1948 – ''Wake of the Red Witch'' * 1949 – ''She Wore a Yellow Ribbon'' * 1949 – ''Sands of Iwo Jima'' * 1950 – ''Rio Grande'' * 1952 – ''[[The Quiet Man]]'' * 1953 – ''Trouble Along the Way'' * 1953 – ''Hondo'' * 1955 – ''Blood Alley'' * 1956 – ''The Searchers'' * 1957 – ''The Wings of Eagles'' * 1959 – ''Rio Bravo'' * 1959 – ''The Horse Soldiers'' * 1960 – ''The Alamo'' * 1960 – ''North to Alaska'' * 1961 – ''The Comancheros'' * 1962 – ''The Nan Who Shot Liberty Valance'' * 1962 – ''Hatari!'' * 1962 – ''The Longest Day'' * 1962 – ''How the West Was Won'' * 1963 – ''Donovan’s Reef'' * 1963 – ''McLintock!'' * 1965 – ''The Sons of Katie Elder'' * 1966 – ''Cast a Giant Shadow'' * 1967 – ''El Dorado'' * 1968 – ''The Green Berets'' * 1969 – ''True Grit'' * 1969 – ''The Undefeated'' * 1970 – ''Rio Lobo'' * 1971 – ''Big Jake'' * 1972 – ''The Cowboys'' * 1973 – ''The Train Robbers'' * 1974 – ''McQ'' * 1975 – ''Rooster Cogburn'' * 1976 – ''The Shootist'' == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Wayne,John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1907]] [[Catagóir:Básanna i 1979]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Iowa]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí scannán]] [[Catagóir:Peileadóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] kkedy832l9por1quol6vtcork6mdc1v 14 10863 1314929 670300 2026-05-22T23:43:33Z Seachránaí 53315 Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann 1314929 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Taoisigh}} [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Taoisigh Éireannacha]] cezxvtbl25nyyowvng5ic8n81ywdmts 0 11611 1314909 1270738 2026-05-22T22:58:17Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314909 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Henry Grattan.jpg|150px|mion|Henry Grattan.|clé]]Polaiteoir [[Éire]]annach agus ball de [[Teach na gComóntach]] ab ea '''Henry Grattan''' ([[3 Iúil]], [[1746]] - [[6 Meitheamh]], [[1820]]). Bhí Grattan an-ghníomhach sa ghluaiseacht ar son saoirse don rialtas in Éirinn, agus throid sé i gcoinne [[Acht an Aontais 1800|Acht an Aontais]] a d'aontaigh an tír leis an [[Ríocht Aontaithe]] sa bhliain [[1800]]. == Tagairtí == {{reflist}}[[Íomhá:IrishHC1780.jpg|clé|250px|mion|Grattan ag labhairt i d[[Teach na gComóntach]].]] {{Síol-beath-ie}} {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Grattan, Henry}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1746]] [[Catagóir:Básanna i 1820]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas clasaiceach]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ard Mhacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]] 3tnetmenkwafg7jxnd4cax5c3civzrn 0 11667 1315054 1311378 2026-05-23T03:49:38Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315054 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ceannaire agus gníomhaí ceardchumannach [[Éire]]annach ba ea '''Séamas Ó Lorcáin''' ([[21 Eanáir]] [[1874]] - [[30 Eanáir]] [[1947]]), nó '''James "Big Jim" Larkin''', mar a thugtaí air as Béarla. Saolaíodh é i Learpholl, Sasana go thuistí Éireannach. Bhog an chlann go teachín bheag ins an Bhoirinn, i ndeisceart Contae an Dúin. Fuair sé fíor-bheagáin oideachas foirmeálta de bharr go raibh an chlann beo bocht agus thosaigh sé ag obair i roinnt postanna gan é ach paiste. Bhí sé mar eagraí ceardchumann lánaimseartha ó 1905 ar aghaidh. Bhog Ó Lorcáin go Bhéal Feirste i 1907 agus bhunaigh sé Ceardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann, Páirty Lucht Oibre na hÉireann agus Cumann Oibrithe na hÉireann. Tá cáil ar de bharr Frithdhúnadh Mór Bhaile Átha Cliath 1913 den chuid is mó, tá cuimhne ag muintir Bhaile Átha Cliath ar Ó Lorcáin fós sa lá atá inniu ann. == Luathshaol == Saolaíodh Ó Lorcáin ar an 21ú Eanáir 1874 mar an dara mac is sinne go eisimircigh Éireannach, Séamas Ó Lorcáin agus Máire Áine Mac an Ultaigh, an bheirt acu ó Chontae Ard Mhacha. Bhí chónaí ar Ó Lorcáin agus a chlann i slumaí Learpholl agus iad beo bocht. Ó aois a seacht ar aghaidh, d'fhreastail sé ar scoil ar maidin agus chuaigh sé ag obair um thráthnóna chun cuir leis an ioncam teaghlaigh, socrúchán a bhí coitianta i measc na teaghlaigh lucht oibre ag an am. Fuair a athair bás agus é 14 agus thosaigh sé ag obair mar phrintíseach ag an gnólacht a bhí a athair ag obair le, ach dífhostaíoch é tar éis dhá bhliain. Bhí sé dífhostaithe ar feadh tamaill agus ansin bhí sé ag obair mar mhairnéalach agus dugaire. Faoi 1903, bhí sé mar shaoiste na ndugaí agus ar an 8ú Meán Fómhair 1903 phós sé Éilís Mac an Bhreithiún. Ó 1893 ar aghaidh, bhí suim ag Ó Lorcáin ins an sóisialachas agus ghlac sé ballraíocht i bPáirtí an Lucht Oibre Neamhspléach. I 1905, bhí sé mar cheann de na saoistí a ghlac páirt i stailc ar dugaí Learphoill. Tógadh é ar an gcoiste stailce agus cé gur chaill sé a phost mar saoiste mar thoradh ar an stailc, chuaigh a fheidhmíocht i gcion go mór ar Aontas Náisiúnta na nDugairí agus fostaíodh é mar eagraí sealadach ar an aontas. D'éirgh leis post buan a bhaint amach leis an aontas níos déanaí agus i 1906 chuir an aontas go hAlbain é, áit a d'eagraigh sé oibrithe i bPreston agus Glaschú go rathúil. == Ag Eagrú Gluaiseacht Lucht Oibre na hÉireann (1907-12) == I mí Eanáir 1907, thug sé faoina chéad tasc ar son gluaiseacht na gceardchumann in Éirinn, nuair a chuaigh sé go Béal Feirste chun oibrithe na ndugaí sa chathair a eagrú i gcomhair Aontas Náisiúnta na nDugairí. D'éirigh leis ceardchumann a thabhairt isteach i gomhair an lucht saothair nuair a dhiúltaigh na fostóirí freastal ar éileamh pá na hoibrithe agus ghlaoigh sé ar na ndugairí dul ar stailc i mí an Mheitheamh. Ghlac na carraeirí agus na fir guail páirt sa stailc gan mhoill, ach réitigh na fir guail a aighneas tar éis mí. == Féach freisin == * [[Stailc agus Frithdhúnadh 1913 (Baile Átha Cliath)|Stailc agus Frithdhúnadh 1913]] ==Gallearaí== <gallery> Íomhá:JimLarkin.JPG|Dealbh ar [[Sráid Uí Chonaill]], [[Baile Átha Cliath]]. Is í an inscríbhinn atá air "Ní uasal aon uasal ach sinne bheith íseal: Éirímis". Íomhá:Larkin statue, Belfast (2) - geograph.org.uk - 1377274.jpg|Dealbh i mBéal Feirste Íomhá:Such Meeting or Assemblage is seditious... (9621476054).jpg|Fógra, 1913 </gallery> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 9ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 11ú Dáil}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Ó Lorcáin, Séamas}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1874]] [[Catagóir:Básanna i 1947]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Cumannaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Learpholl]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann]] p7ccn1v73h1k1kx4h54fowvlnxu9scz 0 11720 1315061 1293761 2026-05-23T03:56:23Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315061 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[File]] agus [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]] [[Éire]]annach a bhí páirteach in [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain [[1916]] ba ea '''Seosamh Máire Pluincéad''' ([[21 Samhain]], [[1887]] – [[4 Bealtaine]], [[1916]]), nó ''Joseph Mary Plunkett'' mar a thugtaí air as [[Béarla]]. Mac le [[George Noble Plunkett]] (an Cunta Pluincéad) ba ea é, a bhí gníomhach sa ghluaiseacht níos déanaí. == Tús a shaoil == Rugadh agus tógadh Seosamh Pluincéad i m[[Baile Átha Cliath]], ach chaith sé tamall freisin ag taisteal i dtuaisceart na h[[An Afraic|Afraice]] agus timpeall [[an Mheánmhuir|na Meánmhara]]. Bhí an-suim aige in oidhreacht agus i gcultúr na hÉireann, agus sa [[Gaeilge|Ghaeilge]] go háirithe. Bhí sé ar dhuine den bheirt cheannairí in Éirí Amach 1916 a raibh [[Esperanto]], an teanga idirnáisiúnta, acu. Bhí Pluincéad ina eagarthóir don ''Irish Review''. Chomh maith leis sin, bhí creideamh láidir Caitliceach aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/02/gra-na-ngael-leargas-ar-dha-cheann-de-na-scealta-gra-is-cailiula-in-eirinn/|teideal=Grá na nGael – Léargas ar dhá cheann de na scéalta grá is cáiliúla in Éirinn|údar=Jenna Goulding / An Páipéar|dáta=2025-02-14|language=ga-IE|dátarochtana=2025-02-14}}</ref> Chuaigh sé i g[[Conradh na Gaeilge]], áit ar bhuail sé le [[Tomás Mac Donnchadha]], file óg eile, agus mhair an cairdeas a bhí eatarthu go dtí deireadh a saolta. Chuaigh Pluincéad isteach i m[[Bráithreachas na Poblachta]] sa bhliain [[1915]], agus seoladh é go dtí [[an Ghearmáin]] chun cabhair a thabhairt do [[Ruairí Mac Easmainn]] a bhí ag iarraidh tacaíocht Ghearmánach a fháil chun éirí amach a chur ar siúl in Éirinn. == Éirí amach na Cásca == Ba é Pluincéad a chruthaigh beartaíocht na réabhlóidithe le haghaidh an éirí amach, agus bhí sé i measc na gceannairí a shínigh [[Forógra na Poblachta]] an [[24 Aibreán]]. Thit sé tinn cúpla lá roimh an éirí amach, ach d'fhág sé a leaba chun páirt a ghlacadh san eachtra. Bhí sé le fáil in [[Ard-Oifig an Phoist]], in éineacht le [[Pádraic Mac Piarais]] agus [[Tomás Ó Cléirigh]]. Ba é [[Micheál Ó Coileáin]] an aide de camp óg a bhí aige. Mar gheall ar an tinneas a bhí air, ní raibh Pluincéad in ann mórán a dhéanamh i rith na seachtaine. == Bás == Ghéill na ceannaircaigh ar [[29 Aibreán]] agus cuireadh Pluincéad i b[[Príosún Cill Mhaighneann]]. Daoradh chun [[Bás|báis]] é. [[Pósadh|Phós]] sé a ghrá geal [[Grace Gifford]] sa phríosún, cúpla uair an chloig sular lámhachadh é. Ocht mbliana is fiche d'aois a bhí sí. == Féach freisin == Grace Gifford == Tagairtí == {{Reflist}} {{Éirí Amach na Cásca}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Pluincéad, Seosamh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1877]] [[Catagóir:Básanna i 1916]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sínitheoirí Fhorógra na Poblachta]] l9ghm94ebrjiy4km5yvqge7kvo5zfyi 0 11814 1315062 1298701 2026-05-23T03:57:23Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315062 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]] agus [[Polaitíocht|polaiteoir]] [[Éire]]annach é '''George Noble Plunkett''' ([[3 Nollaig]] [[1851]] – [[12 Márta]] [[1948]]), nó '''an Cunta Pluincéad''' mar a thugtar air go minic.<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1380|title=PLUNKETT, George Noble (1851–1948) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Chuaigh sé isteach sa ghluaiseacht nuair a lámhachadh a mhac [[Seosamh Pluincéad]], a bhí ina cheannaire i rith [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain [[1916]]. Ball den [[An Chéad Dáil|Chéad Dáil]] ab ea é, a chaith tamall beag ina [[Ceann Comhairle|Cheann Comhairle]]. Úsáidtear an leagan [[An Ghaeilge|Gaeilge]] dá ainm '''Seoirse Pluincéad''' uaireanta chomh maith. [[Íomhá:Count Plunkett.JPG|mion|clé|George Uasal Pluincéád, agus a bhean Mary Josephine Cranny i m[[Baile Átha Cliath]], Agence Rol, Leabharlann Náisiúnta na Fraince|298x298px]] [[Íomhá:Rare sighting of a smiling Eamon de Valera (6700721941).jpg|mion|Eamon de Valera agus Plunkett (sa chúlra), 1922|clé|207x207px]] == Tús a shaoil == Rugadh Pluincéad i m[[Baile Átha Cliath]], mac le tógálaí Pat Plunkett. Fuair sé a chuid [[oideachas|oideachais]] i gClongowes Wood agus [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]], agus chaith sé tamall ag déanamh staidéir thar lear freisin, i [[Nice]] san [[an Fhrainc|Fhrainc]] agus san [[an Iodáil|Iodáil]]. Rinne an [[Pápa Leo XIII]] cunta pápach de sa bhliain [[1884]], mar gheall ar an dianobair a rinne sé don [[Pápa|phápacht]]. Chuir Pluincéad bun leis an iris ''Hibernia'', agus é féin ina eagarthóir air. [[File]] a bhí ann chomh maith, agus [[Foilsitheoireacht|d'fhoilsigh]] sé a chéad bailiúchán "God's Chosen Festival" sa bhliain [[1877]]. Glaodh chun an bharra é sa bhliain [[1878]], ach dhiúltaigh sé é. Ina áit, thosaigh sé ag forbairt slí bheatha dó féin san [[ealaíon]], [[litríocht]] agus [[cultúr]]. Na poist a bhí aige ná Stiúrthóir ar [[Ard-Mhúsaem na hÉireann]] ([[1907]] - [[1916]]), Leas-Uachtarán ar [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] ([[1908]] - [[1909]], [[1911]] - [[1914]]) agus Uachtarán ar [[Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath|Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath]]. Cuireadh Pluincéad amach as an gCumann mar gheall ar an pháirt a ghlac a mhac san [[Éirí Amach na Cásca]]. == Polaitíocht == Chomh maith lena mhac Seosamh, bhí an bheirt mhac eile aige George agus Seán gafa sa ghluaiseacht freisin, agus is móide gur chuir Seosamh a athair faoi mhionn an [[Bráithreachas na Poblachta|IRB]] am éigean roimh a [[bás|bhás]]. Ba é bás Sheosamh tar éis an Éirí Amach a thug an spreag do Phluincéad dul isteach sa pholaitíocht. Ba bhall den pháirtí [[Sinn Féin]] é. Toghadh é ina [[Theachta Dála|theachta]] don [[dáil]]cheantar [[Ros Comáin]] Thuaidh san [[olltoghchán]] ar an [[5 Feabhra]] [[1917]]. Cuireadh a mhac, Seosamh, chun báis i ndiaidh Éirí Amach na Cásca cúpla mí cheana. Seo an chéad uair a chuirfear crua mar is ceart ar Shinn Féin. Fuair Pluincéid 3,022 vóta i gcomórtas leis an 1,708 vóta a caitheadh ar son iarrthóir Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann agus an 687 vóta a caitheadh ar son Jasper Tully, neamhspleách<ref>http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf</ref>. Bhunaigh Plunkett agus a chomhghleacaithe [[an Chéad Dáil]] i d[[Teach an Ardmhéara]] ar [[21 Eanáir]], [[1919]]. Roghnaíodh Plunkett ina Cheann Comhairle don chruinniú ar an lá ina dhiaidh sin, [[22 Eanáir]]. Staon na teachtaí go leor amach ón [[rialtas]] i [[Westminster]], [[Sasana]][[Íomhá:Joseph Mary Plunkett.jpg|clé|mion|Seosamh Máire Pluincéad, a mhac|314x314px]]Chaith Plunkett an tréimhse idir [[22 Eanáir]] [[1919]] agus [[26 Lúnasa]] [[1921]] ina Aire Gnóthaí Eachtracha. Sa phost seo, chuaigh sé go [[Londain]] in éineacht le h[[Éamon de Valera]] chun labhairt le [[David Lloyd George]] i mí Iúil 1921. Nuair a tháinig an Dara Dáil i bhfeidhm, tugadh an post [[Aire Rialtas|Aire]] Mínealaíona dó. Níor aontaigh Pluincéad leis an g[[Conradh Angla-Éireannach]] a bhí sínithe ag [[Mícheál Ó Coileáin]], [[Art Ó Gríofa]] agus na daoine eile, nó an t[[Saorstát Éireann|Saorstát]] nua a chruthaíodh mar thoradh. Dá bharr sin, d'éirigh sé as an suíocháin a bhí aige i Ros Comáin. D'fhan sé mar bhall Shinn Féin, fiú tar éis na scoilte le [[Fianna Fáil]]. == Deireadh a shaoil == Ghlac Pluincéad páirt i bhfothoghchán don dáilcheantar [[Gaillimh]] sa bhliain [[1936]], mar iomaí ó [[Chumann Poblachta na hÉireann|Cumann Poblachta na hÉireann]] agus Sinn Féin. Níor bhuaigh sé ach 2.12 faoin gcéad den vóta. == Clann == Bhí sé pósta le Mary Josephine Cranny, agus bhí seachtar leanaí acu. Fuair sé bás in Éirinn sa bhliain 1948, le sé mbliana is nócha bainte amach aige. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Plunkett, George Noble}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1851|Daoine a rugadh i 1851]] [[Catagóir:Básanna i 1948]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Frith-Sheimíteachas]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Liatroma]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ros Comáin]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] 6jagavseoib1hzmqzrirhpwb6csh6hm 0 12037 1314881 1308223 2026-05-22T19:17:44Z SraithPictiúr 46632 Glanadh suas, cuir foinse leis (is dócha gurb é seo an fhoinse a úsáideadh) 1314881 wikitext text/x-wiki {{glanadh}} {{WD Bosca Sonraí Córais Scríbhneoireachta‎}} Is éard is '''aibítir''' ann ná siombail, ar a thugtar litreacha a bhaineann le teanga scríofa. Tá an [[scríbhneoireacht]] bunaithe orthu. Chum na Seimítigh an chéad aibítir ceithre mhíle bliain ó shin. Bunaíodh an aibítir sin ar phictiúiríní a chuireadh idéithe in iúl. Fuair na [[An tSean-Ghréig|Gréagaigh]] an aibítir ó phobal Seimíteach, na Féinícigh, a bhunaigh cathair chumhachtach i dtuaisceart na h[[An Afraic|Afraice]], [[An Chartaig]]. Fuair na [[An tSean-Róimh|Rómhánaigh]] an aibítir ó na Gréagaigh agus úsáidtear an aibítir [[An Laidin|Laidineach]] seo chun an chuid is mó de theangacha na hEorpa a scríobh.<ref name=CCR8-10>{{Luaigh leabhar|author=Jim O'Donnell & Seán de Fréin|date=1992|title=Ciste Cúrsaí Reatha|pages=8-10|publisher=An Foras Riaracháin}}</ref> Ba é an cló Gaelach an chéad chóras scríbhneoireachta a úsáideadh in Éirinn le haghaidh an Ghaeilge a scríobh, de réir an chórais Rómhánaigh. D'úsáideadh an Eaglais Chríostaí stíl scríbhneoireachta cosúil leis ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]] sa chúigiú céad. Tháinig [[Naomh Pádraig]] go hÉirinn sa chúigiú céad agus tá an chuma ar an scéal gur tosaíodh ag scríobh na Gaeilge de réir an chórais seo sa séú céad.<ref name=CCR8-10/> An [[Ogham|tOgham]] a chuirtear ar an gcóras scríbhneoireachta a bhíodh in Éirinn roimh theacht na [[An Chríostaíocht|Críostaíochta]]. Tagann an t-ainm seo as an dia Cheilteach Ogmios. Ainmníodh na litreacha as crainn sa chóras seo. Fuarthas an córas seo ó dhraoithe Ceilteacha na Mór-roinne agus tá sé le feiceáil ar chlocha cuimhneacháin ar fud na hÉireann. <ref name=CCR8-10/> == Aibítir na Gaeilge == === Litreacha traidisiúnta === {| | '''Litir &nbsp;&nbsp;''' || '''Ainm''' ([[Aibítir Idirnáisiúnta Foghraíochta|IPA]]) || Crann ([[Ogham]]) |- | [[A]] || á {{IPA|/ɑː/}} || [[ailm]] |- | [[B]] || bé {{IPA|/bʲeː/}} || [[beith]] |- | [[C]] || cé {{IPA|/kʲeː/}}|| [[coll]] |- | [[D]] || dé {{IPA|/dʲeː/}}|| [[dair]] |- | [[E]] || é {{IPA|/eː/}} || [[eadhadh]] nó [[eabhadh]] |- | [[F]] || eif {{IPA|/ɛfʲ/}} || [[fearn]] |- | [[G]] || gé {{IPA|/ɡʲeː/}} || [[gort]] |- | [[H]] || héis {{IPA|/heːʃ/}}|| [[uath]] nó an sceach gheal |- | [[I]] || í {{IPA|/iː/}} || [[íodhadh]] nó an tIúr |- | [[L]] || eil {{IPA|/ɛlʲ/}}|| [[luis]] nó an crann caorthainn |- | [[M]] || eim {{IPA|/ɛmʲ/}}|| [[muin]] nó an fhíniúin |- | [[N]] || ein {{IPA|/ɛnʲ/}}|| [[nion]] nó an fhuinseog |- | [[O]] || ó {{IPA|/oː/}}|| [[onn]] nó an t-aiteann |- | [[P]] || pé {{IPA|/pʲeː/}}|| [[peith]] |- | [[R]] || ear {{IPA|/ɛrˠ/}}|| [[ruis]] nó an trom |- | [[S]] || eas {{IPA|/εsˠ/}} || [[sail]] |- | [[T]] || té {{IPA|/tʲeː/}}|| [[teithne]] nó an cuileann |- | [[U]] || ú {{IPA|/uː/}} || [[úr]] nó an fraoch |} === Litreacha neamh-choitianta === {| | '''Litir &nbsp;&nbsp;''' || '''Ainm''' ([[Aibítir Idirnáisiúnta Foghraíochta|IPA]]) |- | [[J]] || jé {{IPA|/dʒeː/}} |- | [[K]] || cá {{IPA|/kɑː/}} |- | [[Q]] || cú {{IPA|/kuː/}} |- | [[V]] || vé {{IPA|/vʲeː/}} |- | [[W]] || wae {{IPA|/weː/}} |- | [[X (litir den aibítir)|X]] || eacs {{IPA|/ɛks/}} |- | [[Y]] || yé {{IPA|/ɣʲeː/}} |- | [[Z]] || zae {{IPA|/zˠeː/}} |} Bíonn na litreacha seo a leanas in úsáid i bhfocail nua nó i dtéarmaí áirithe i gcásanna faoi leith: j, k, q, v, w, x, y, z. * vitimín K, línte H agus K, selkie (téarma.ie) * quinín, quionól * vóta, vód, vrác * ‘aonad lán-W’ * xaintéin, xiolán, X-radaíocht * [[Yólais]], Y-chrómasóm * [[zó-eolaíocht]], [[zóifít]], [[zú]] Téarmaí teicniúla atá sách aduain cuid acu (go háirithe k agus w). Bhíodh k in úsáid mar ghiorrúchán sa Ghaeilge fadó. Feictear iad sa mhatamaitic nó san eolaíocht. Bhíodh formhór na litreacha rómhacha in aibítir na Gaeilge mar a scríobhadh í sa bhliain 1697 (CD MS 1335, leathanach 75).<ref>{{Lua idirlín|url=https://x.com/Gaelchlo/status/2021559530216448469|teideal=https://x.com/Gaelchlo/status/2021559530216448469}}</ref> <!-- Mholfainn foinse níos fearr a fháil ná seo más féidir--> Bhí na litreacha 'j', 'v' agus 'w' ar iarraidh toisc gur stíleanna malartacha de na litreacha 'i' agus 'u' iad 'j' agus 'v' an uair úd. Ba ghnách 'u' a scríobh in ionad 'w': féach 'Uilliam' mar shampla. == Liosta Aibítir == * [[Aibítir Choireallach]] * [[Aibítir Eabhraise]] * [[Aibítir Ghréagach]] * [[Hangul]] * [[Aibítir Laidineach]] * [[Ogham]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=pxN6E3Arw68 Aibítir na Gaeilge] ''(fuaimniú)'' ''(fiseán 1:29)'' {{Catcómhaoin|Alphabets|Aibítir}} {{síol-teanga}} [[Catagóir:Aibítrí]] 231v9npr0qt7szam29x0ljyeo29axzg 0 12814 1315037 1312141 2026-05-23T02:35:23Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315037 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Ballinasloe St. Michael's Church South Aisle Fifth Window Sts Patrick and Rose of Lima by Harry Clarke Detail Patrick Preaching to His Disciples 2010 09 15.jpg|mion]] Is é '''Mainchín''' ({{lang-en|Munchin}}) éarlamh [[Cathair (lonnaíocht)|cathrach]] agus deoise [[Luimneach|Luimnigh]]. Ciallaíonn a ainm [[manach]] nó [[sagart]] beag. == Saol == Níl mórán eolais fágtha anois faoina shaol ach ach an méid atá le fáil i nginealaigh [[Dál gCais|Dhál gCais]]. Deirtear gur shíolraigh sé ó Shéanna, mac Cais.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/eanair/naomh-mainchin-easpag-3u.html|teideal=Naomh Mainchín, Easpag: 3ú Eanáir {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2021-01-02}}{{Dead link|date=Aibreán 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sa seachtú aois tugadh Inis Sibton dó in [[Inbhear na Sionainne]] (Luimnigh), ainneoin gur rugadh é, de réir cosúlachta, i gceantar [[Dál gCais|Dhál gCais]] mar a raibh paróiste agus seanreilig Chill Mhainchín ag deireadh an [[6ú haois]] é agus gur fuair sé [[bás]] sa [[7ú haois]]. Deirtear gurbh eisean an chéad [[easpag]] Luimnigh agus gur bhunaigh sé [[mainistir]] san áit ar a ghlaoitear anois Sparr Thumhan. Ach tar éis argóint le taoiseach na háite, bhí air bogadh amach as an gcathair. Nuair a d’imigh sé 6km siar ó dheas go Mungairit chun mhainistir eile a bhunú, chuir sé mallacht ar an gcathair ionas ná éireodh go deo le na háitreabhaigh ach go mbeadh an rath ag an strainséir amháin. [[Íomhá:St. Munchin’s Church built in 1827 (Church Of Ireland) - panoramio.jpg|clé|mion|288x288px|Eaglais Mhainchín (Luimneach, 1827)]] Tá iarsmaí mhainistir [[An Mheánaois|meánaoiseach]] fós le feiscint i Mungairit thart ar an sean-[[reilig]]. Tá [[paróiste]] Mainchín Naofa suite ar bhruach thuaidh cathair Luimnigh. Deirtear go bhfuil Séipéal Caitliceach Mhainchín suite ar shuíomh shuíomh na seanmhainistreach i Sparr Thuamhan in aice le Carraig an Chonartha agus Droichid Thuamhan. Is é Coláiste Mhainchín i gCorrbhaile [[meánscoil]] [[deoise Luimnigh]]. Ceiliúrtar lá fhéile Mainchín ar an [[2 Eanáir|2ú Eanáir]]<ref>''Martyrologium Romanum'' 80 (edito altera 2004).</ref> (nó 29 Nollaig le [[Mícheál Ó Cléirigh]] nó 3 Eanáir fiú<ref name=":0" />). == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Luimneach]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] q71w1gt4jyelej4c7ww4o6m4x0d5q81 0 12819 1315066 1277209 2026-05-23T04:08:20Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315066 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is aisteoir [[SAM|Meiriceánach]] é '''Martin Sheen''', a saolaíodh leis an ainm '''Ramón Gerardo Antonio Estévez''' ar an [[3 Lúnasa]] [[1940]] i n[[Dayton]], [[Ohio]]. Tháinig clú agus cáil air mar 'Captain Willard' sa scannán [[Apocalypse Now]], mar Josiah Bartlet sa tsraith [[The West Wing]] agus mar 'Captain Oliver Queenan' sa scannán [[The Departed]]. Is aisteoirí iad a pháistí - [[Charlie Sheen]], [[Emilio Estévez]], [[Ramón Luis Estévez]] agus [[Renée Estévez]]. Chaith Sheen seal ag staidéar in Ollscoil na hÉireann i n[[Gaillimh]] i [[2006]]. == Scannáin == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! Bliain !! Teideal !! Ról !! Stiúrthóir(í) |- | 1967 || ''[[The Incident (film)|The Incident]]'' || Artie Connors || [[Larry Peerce]] |- | 1968 || ''[[The Subject Was Roses]]'' || Timmy Cleary || [[Ulu Grosbard]] |- | 1970 || ''[[Catch-22 (film)|Catch-22]]'' || [[List of characters in Catch-22#Other characters|1st Lt. Dobbs]] || [[Mike Nichols]] |- |rowspan="4"| 1972 || ''No Drums, No Bugles'' || Ashby Gatrell || Clyde Ware |- | ''Pickup on 101'' || Les || [[John Florea]] |- | ''[[Rage (1972 film)|Rage]]'' || Maj. Holliford || [[George C. Scott]] |- | ''[[That Certain Summer]]'' || Gary McClain || [[Lamont Johnson]] |- |rowspan="3"| 1973 || ''When the Line Goes Through'' || Bluff Jackson || Clyde Ware |- | ''[[Badlands (film)|Badlands]]'' || Kit Carruthers || [[Terrence Malick]] |- | ''Catholics'' || Father Kinsella || [[Jack Gold]] |- |rowspan="2"| 1974 || ''The Legend of Earl Durand'' || Luther Sykes || [[John Tiffin Patterson|John Patterson]] |- | ''[[The California Kid]]'' || Michael McCord || [[Richard T. Heffron]] |- |rowspan="2"| 1976 || ''[[The Cassandra Crossing]]'' || Robby Navarro || [[George P. Cosmatos]] |- | ''[[The Little Girl Who Lives Down the Lane]]''|| Frank Hallet || [[Nicolas Gessner]] |- | 1977 || ''[[The Execution of Private Slovik]]'' || [[Eddie Slovik]] || [[Lamont Johnson]] |- |rowspan="2"| 1979 || ''[[Apocalypse Now]]'' || [[Captain (land)|Captain]] [[Benjamin L. Willard]] || [[Francis Ford Coppola]] |- | ''Eagle's Wing'' || Pike || [[Anthony Harvey]] |- | 1980 || ''[[The Final Countdown (film)|The Final Countdown]]'' || Warren Lasky || [[Don Taylor (actor)|Don Taylor]] |- | 1981 || ''[[Loophole (1981 film)|Loophole]]'' || Stephen Booker || John Quested |- |rowspan="2"| 1982 || ''[[Gandhi (film)|Gandhi]]'' || Vince Walker || [[Richard Attenborough]] |- | ''[[That Championship Season (1982 film)|That Championship Season]]'' || Tom Daley || [[Jason Miller (playwright)|Jason Miller]] |- |rowspan="4"| 1983 || ''[[Enigma (1983 film)|Enigma]]'' || Alex Holbeck || [[Jeannot Szwarc]] |- | ''In the King of Prussia'' || Judge Samuel Salus II || [[Emile de Antonio]] |- | ''[[Man, Woman and Child]]'' || Robert Beckwith || [[Dick Richards]] |- | ''[[The Dead Zone (film)|The Dead Zone]]'' || [[Greg Stillson]] || [[David Cronenberg]] |- | 1984 || ''[[Firestarter (film)|Firestarter]]'' || Captain Hollister || [[Mark L. Lester]] |- | 1985 || ''The Fourth Wise Man'' || Artaban || Michael Ray Rhodes |- | 1986 || ''A State of Emergency'' || Dr. Alex Carmody || Richard C. Bennett |- | 1986 || ''[[Shattered Spirits]]'' || Lyle Mollencamp || [[Robert Greenwald]] |- |rowspan="3"| 1987 || ''[[The Believers]]'' || Cal Jamison || [[John Schlesinger]] |- | ''Siesta'' || Del || [[Mary Lambert]] |- | ''[[Wall Street (film)|Wall Street]]'' || Carl Fox || [[Oliver Stone]] |- |rowspan="2"| 1988 || ''[[Da (film)|Da]]'' || Charlie || [[Matt Clark (actor)|Matt Clark]] |- | ''[[Judgment in Berlin]]'' || Herbert J. Stern || [[Leo Penn]] |- |rowspan="5"| 1989 || ''[[Marked for Murder]]'' || Man in park || [[Rick Sloane]] |- | ''Cold Front'' || John Hyde || [[Allan A. Goldstein]] |- | ''[[Beverly Hills Brats]]'' || Dr. Jeffrey Miller || [[Jim Sotos]] |- | ''[[Nightbreaker]]'' || Dr. Alexander Brown || [[Peter Markle]] |- | ''[[Beyond the Stars]]'' || Paul Andrews || [[David Saperstein (writer)|David Saperstein]] |- | 1990 || ''[[Cadence (film)|Cadence]]'' || MSgt. Otis V. McKinney || Martin Sheen |- |rowspan="3"| 1991 || ''[[Touch and Die]]'' || Frank || Piernico Solinas |- | ''[[The Maid (film)|The Maid]]'' || Anthony Wayne || [[Ian Toynton]] |- | ''[[JFK (film)|JFK]]'' || Narrator || [[Oliver Stone]] |- |rowspan="2"| 1992 || ''[[Running Wild (1992 film)|Running Wild]]'' || Dan Walker || Duncan McLachlan |- | ''Original Intent'' || Joe || Robert Marcarelli |- |rowspan="7"| 1993 || ''When the Bough Breaks'' || Captain Swaggert || Michael Cohn |- | ''[[My Home, My Prison]]'' || Narrator || [[Susana Blaustein Muñoz]] |- | ''[[Ghost Brigade]]'' (aka ''The Killing Box'') || Gen. Haworth || [[George Hickenlooper]] |- | ''[[Fortunes of War]]'' || Francis Labeck || [[Thierry Notz]] |- | ''[[Hear No Evil]]'' || Lt. Brock || [[Robert Greenwald]] |- | ''[[Hot Shots! Part Deux]]'' || Capt. Benjamin L. Willard || [[Jim Abrahams]] |- | ''[[Gettysburg (film)|Gettysburg]]'' || [[Robert E. Lee]] || [[Ronald F. Maxwell]] |- |rowspan="4"| 1994 || ''Guns of Honor'' || Jackson Baines Hardin || David Lister |- | ''[[Hits!]]'' || Kelly || William R. Greenblatt |- | ''[[Grey Knight]]'' || General || George Hickenlooper |- | [[Boca (1994 film)|''Boca'']] || Jesse James Montgomery || [[Walter Avancini]], [[Zalman King]] |- |rowspan="8"| 1995 || ''[[The American President]]'' || Chief of Staff A.J. McInnerney || [[Rob Reiner]] |- | ''[[Sacred Cargo]]'' || Father Andrew Kanvesky || Aleksandr Buravsky |- | ''[[Dillinger and Capone]]'' || John Dillinger || Jon Purdy |- | ''[[Captain Nuke and the Bomber Boys]]'' || Jeff Snyder || Charles Gale |- | ''[[A Hundred and One Nights of Simon Cinema]]'' || Himself || [[Agnès Varda]] |- | ''[[The Break]]'' || Gil Robbins || [[Lee H. Katzin]] |- | ''[[Dead Presidents]]'' || The Judge || [[Hughes Brothers|Albert Hughes]], [[Hughes Brothers|Allen Hughes]] |- | ''[[Gospa]]'' || father Jozo Zovko || [[Jakov Sedlar]] |- |rowspan="2"| 1996 || ''[[The War at Home (film)|The War at Home]]'' || Bob Collier || Emilio Estevez |- | ''[[Entertaining Angels: The Dorothy Day Story]]'' || [[Peter Maurin]] || Michael Ray Rhodes |- |rowspan="3"| 1997 || ''[[Truth or Consequences, N.M]]'' || Sir || [[Kiefer Sutherland]] |- | ''[[An Act of Conscience]]'' || [[Narrator]] || Robbie Leppzer |- | ''[[Spawn (film)|Spawn]]'' || [[Jason Wynn]] || [[Mark A.Z. Dippé]] |- |rowspan="8"| 1998 || ''[[Family Attraction]]'' || President || Brian Hecker |- | ''[[Stranger in the Kingdom]]'' || Sigurd Moulton || [[Jay Craven]] |- | ''Gunfighter'' || The Stranger || [[Christopher Coppola]] |- | [[Monument Ave.|''Monument Ave.'' (aka ''Snitch'')]] || Hanlon || [[Ted Demme]] |- | ''[[Shadrach]]'' || Narrator || [[Susanna Styron]] |- | ''[[A Letter from Death Row]]'' || Michael's Father || Marvin Baker, [[Bret Michaels]] |- | ''[[Free Money (film)|Free Money]]'' || New Warden || [[Yves Simoneau]] |- | ''[[No Code of Conduct]]'' || Bill Peterson || Bret Michaels |- |rowspan="4"| 1999 || ''[[Ninth Street]]'' || Father Frank || Tim Rebman, [[Kevin Willmott]] |- | ''[[Lost & Found (1999 film)|Lost & Found]]'' || Millstone || [[Jeff Pollack]] |- | ''[[Storm]]'' || General James Roberts || Harris Done |- | ''[[A Texas Funeral]]'' || Grandpa Sparta || [[William Blake Herron|W. Blake Herron]] |- | 2001 || ''[[O (film)|O]]'' || Coach Duke Goulding || [[Tim Blake Nelson]] |- | 2002 || ''[[Catch Me if You Can]]'' || Roger Strong || [[Steven Spielberg]] |- |rowspan="2"| 2003 || ''[[Mercy of the Sea]]'' || Frederik || Dominik Sedlar, Jakov Sedlar |- | ''[[The Commission]]'' || Dep. Atty. Gen. Nicholas Katzenbach || Mark Sobel |- | 2004 ||''[[Jerusalemski sindrom]]'' || || Dominik Sedlar, Jakov Sedlar |- |rowspan="2"| 2006 || ''[[The Departed]]'' || [[Oliver Queenan (The Departed)|Capt. Oliver “Charlie” Queenan]] || [[Martin Scorsese]] |- | ''[[Bobby (2006 film)|Bobby]]'' || Jack Stevens || [[Emilio Estevez]] |- |rowspan="3"| 2007 || ''[[Talk to Me (2007 film)|Talk To Me]]'' || E.G. Sonderling || [[Kasi Lemmons]] |- | ''[[Bordertown (2007 film)|Bordertown]]'' || George Morgan || [[Gregory Nava]] |- | ''[[Flatland: The Movie]]'' || Arthur Square || Dano Johnson, Jeffrey Travis |- |rowspan="1"| 2008 || ''[[A Single Woman (film)|A Single Woman]]'' || glór || [[Kamala Lopez]] |- |rowspan="3"| 2009 || ''[[Echelon Conspiracy]]'' || Raymond Burke || [[Greg Marcks]] |- | ''[[Traveling (film)|Traveling]]'' || TBA || Brandon Camp |- | ''[[Bhopal: Prayer for Rain]]'' || TBA || [[Ravi Kumar]] |- |} == Naisc sheachtracha == [http://www.imdb.com/name/nm0000640/ Martin Sheen ar ''IMDb''] {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Sheen, Martin}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1940]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Ohio]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Síochánaithe]] 5tf3x9pddzuzmx8a4qoadde7vs3cics 0 12842 1315065 1307217 2026-05-23T04:00:32Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315065 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Sairseal.jpg|thumb|mion|Dealbh cuimhneacháin Phádraig Sáirséal i b[[Plás na hArd-Eaglaise]], [[Luimneach]]]] Saighdiúir [[Éire]]annach agus ceannaire fhórsaí na hÉireann le linn [[Léigear Luimnigh]] ab ea '''Pádraig Sáirséal (''' Patrick Sarsfield sa Bhéarla''')''', [[Iarla Leamhcáin]] (c.[[1655]]- [[21 Lúnasa]], [[1693]]). == Óige == Rugadh Pádraig Sáirséal i [[Leamhcán]], [[Baile Átha Cliath|Contae Átha Cliath]] timpeall na bliana 1655, an dara mac, agus an duine ba óige as cúigear clainne ab ea é. B’uasal [[Caitliceach]] a athair Pádraig, a phós Áine Ní Mhórdha, iníon an taoisigh Ghaelaigh [[Ruairí Ó Mórdha]] a fuair bás sa bhliain 1655, agus a bhí i gceannas ar [[Éirí Amach 1641]], i gcoinne riail na Sasanach in Éirinn. == Sa Fhrainc agus i Sasana == Thug sé seirbhís i gcathlán [[Sasana]]ch a throid ar son Rí [[Laoiseach XIV na Fraince]] le linn réimeas [[Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|an Rí Séarlas II]] i Sasana agus d’fhill sé ar Shasana nuair a tháinig an Caitliceach, Rí Séamus II i réim sa bhliain [[1685]]. Le linn [[Cogadh Cathartha Shasana|Chogadh Cathartha Shasana]], throid sé i gcath Sedgemoor i gcoinne fhórsaí Dhiúc Monmouth ar 6 Iúil 1685. Rinneadh coirnéal de an bhliain dár gcionn agus d’fhill sé ar Éirinn i dteannta [[Risteard Talbóid]], Iarla Thír Chonaill, chun ceannaireacht Chaitliceach a chur ar arm na hÉireann. == Cogadh an Dá Rí == Caitheadh an [[Séamus II Shasana|Rí Séamus]] as cumhacht sa bhliain [[1688]] agus ainmníodh a chliamhain Phrotastúnach, [[Liam III Shasana|Liam III Oráiste]] [[An Ísiltír|na hOllainne]] mar chomharba air. Theith sé go dtí [[an Fhrainc]] agus le cabhair ó Laoiseach XIV, tháinig sé go hÉirinn chun a réimeas a athghabháil. Duine dá cheannairí ab ea an Sáirséalach, a ghabh seilbh ar [[Cúige Chonnacht|Chúige Chonnacht]] do Shéamus II agus rinneadh ginearál de dá bharr. Ghlac sé páirt i Léigear [[Doire|Dhoire]] (1689), [[Cath na Bóinne]] (1690) agus [[Cath Eachroma]] (1690) mar dhuine de na ceannairí Éireannacha, ach chaill fórsaí an Rí Séamus an trí cinn díobh. == Léigear Luimnigh == {{Príomhalt|Léigear Luimnigh}} Nuair a chúlaigh arm Shéamuis go Luimneach, bhain An Sáirséalach cáil mhór amach nuair a phléasc sé gunnaí móra na Liamach san aer le cabhair ón ropaire [[Gealapa Ó hÓgáin]] i m[[Baile an Fhaoitigh, Contae Luimnigh (Clann Liam)|Baile an Fhaoitigh]] gar do [[Pailís Ghréine|Phailís Ghréine]] i g[[Contae Luimnigh]] (1690). Dá bharr sin, ní raibh na Liamaigh in ann [[Luimneach]] a ghabháil roimh theacht an gheimhridh. Lean an [[Léigear Luimnigh|léigear]] ar aghaidh go dtí [[fómhar]] na bliana dár gcionn, ach faoin am sin bhí fórsaí an tSáirséalaigh ina n-aonar agus b’éigean dóibh géilleadh. Tar éis idirghabháil idir an Sáirséalach agus Ginearál Ginkel na Liamach, síníodh [[Conradh Luimnigh]], a thug cearta creidimh do Chaitlicigh na hÉireann. [[Íomhá:Irish Brigade (France).png|clé|mion]] == Deoraíocht == Sheol an Sáirséalach agus formhór a shaighdiúirí sa bhliain [[1691]] agus chuaigh siad isteach in Arm na Fraince. Tugadh '[[Na Géanna Fiáine]]' orthu. Ar an 22 Nollaig 1691, chroch na Géanna Fiáine a gcuid seolta. agus sheol an long dheireanach as [[Calafort]] [[Chorcaí]] le Pádraig Sairséil ar bord<ref>{{Lua idirlín|url=https://stairnaheireann.net/2013/12/22/1691-patrick-sarsfield-and-the-wild-geese-sail-out-of-cork-harbour-for-france/|teideal=1691 – Patrick Sarsfield and The Wild Geese sail out of Cork harbour for France.|údar=Stair na hÉireann|dáta=2013-12-22|language=en-GB|work=Stair na hÉireann/History of Ireland|dátarochtana=2018-12-23}}{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Íomhá:Officer Clare Regiment Musee Armee Inv04379.jpg|clé|mion|Oifigeach, 1767]] [[Íomhá:Clare inf 1720.png|mion|263x263px|Régiment de Clare, 1720]] Bhain an-chuid díobh (ar nós [[Peadar de Lása|Pheadair de Lása]]) mórcháil amach mar cheannairí airm sna blianta dár gcionn. Ach ní raibh saol fada ag an Sáirséalach. Throid sé go cróga ar son Laoiseach XIV i [[Flóndras|bhFlóndras]] ach goineadh go dona é ag Cath Landen agus fuair sé bás i Huy [[An Bheilg|na Beilge]] ar [[21 Lúnasa]] [[1693]]. Adhlacadh i reilig Shéipéal Mháirtín Naofa sa bhaile sin é. Deirtear gurbh iad a fhocail dheireanacha ná “''Mo thrua nach ar son na hÉireann é seo''.” == Oidhreacht an tSáirséalaigh == [[Íomhá:Rég de Clare 1690.png|clé|mion|Régment de de Clare 1690]] Bhris na Sasanaigh [[Conradh Luimnigh]] beagnach chomh luath agus a thriomaigh an dúch agus baineadh gach ceart sibhialta ó Chaitlicigh na hÉireann go gairid ina dhiaidh sin. Ach lean cuimhne ar Phádraig Sáirséal ar aghaidh i measc na gnáthmhuintire agus ainmníodh an-chuid bóithre, clubanna, droichead agus a leithéid as ina onóir, go mór mór i dtimpeallacht Chathair Luimnigh. Ina measc siúd, tá Droichead an tSáirséalaigh, Sráid an tSáirséalaigh, club [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] Sháirséalaigh na Mainistreach agus Dún an tSáirséalaigh i gCathair Luimnigh, Carraig Phádraig Sáirséal i gContae Luimnigh, Baile Sarsfield in [[Ontario]], [[Ceanada]] agus club sacair Velez Sarsfield in [[Buenos Aires]] [[An Airgintín|na hAirgintíne]]. Ainmníodh [[Club CLG Sháirséalaigh Leamhcáin]] as chomh maith, ina bhaile dúchais féin.<ref>http://www.lucansarsfields.ie/</ref> Is féidir ''Marcaíocht an tSáirséalaigh'' a leanúint trí Chontaetha an [[Contae an Chláir|Chláir]], [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] agus [[Contae Luimnigh|Luimnigh]]. Deirtear gurbh é seo bealach an tSáirséalaigh thar fhórsaí na Liamach le linn dó gunnaí na Sasanach a phléascadh san aer. Tá dealbh cuimhneacháin an tSáirséalaigh le feiscint i bPlás na hArd-Eaglaise i Luimneach agus seasann sé ar shuaitheantas [[Contae Luimnigh|Chomhairle Chontae Luimnigh]]. Is cuid de Rosc Catha an tSairséalaigh “''Cuimhnigh ar Luimneach agus ar fheall na Sasanach''” é mana Chomhairle Chontae Luimnigh agus [[CLG Coiste Luimneach|Choiste CLG Chontae Luimnigh]]. Phós Pádraig Sáirséal an Bhantiarna Nóra de Búrca, iníon Iarla Chlann Riocaird, agus saolaíodh mac amháin agus iníon amháin dóibh. Tháinig Séamus Sáirséal i gcomharbacht ar a athair mar Dhara Iarla Leamhcáin ach d’éag sé gan chlann sa bhliain 1718. == Naisc Sheachtracha == *[http://indigo.ie/~wildgees/sarsfiel.htm Cuntas ar an Sáirséalach ó Iarsmalann agus Leabharlann Oidhreacht na nGéanna Fiáine i nGaillimh] *[http://www.newadvent.org/cathen/13478a.htm Cuntas ar Phádraig Sáirséal ón gCiclipéid Chaitliceach] *[http://www.thewildgeese.com/pages/history.html Cuntas ar na Géanna Fiáine ag www.thewildgeese.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220175354/http://www.thewildgeese.com/pages/history.html |date=2007-12-20 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sáirséal, Pádraig}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1660]] [[Catagóir:Básanna i 1693]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Diaspóra Éireannach]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Reachtóirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]] [[Catagóir:Seacaibínigh Éireannacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] sv24xryv5y77l0kwdg4r99jkmvk2thp 0 12865 1314717 1097056 2026-05-22T15:44:12Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314717 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éire]]annach é '''Jim Higgins''' ([[4 Meitheamh]] [[1945]] a rugadh é). Is Feisire de chuid [[Pharlaimint na hEorpa]] é don toghcheantar Thiar Thuaidh. Bhí sé ina TD ar feadh tréimhse agus bhí sé ina Sheanadóir ón mbliain [[1997]] (nuair a chaill sé a ionad i n[[Dáil Éireann]]) go dtí an bhliain 2007. Bhí sé ina Aire Stáit sa [[an Roinn Airgeadais|Roinn Airgeadais]] sa bhliain [[1995]] agus ag [[Roinn an Taoisigh]], ag [[an Roinn Cosanta]] ó 1995 go [[1997]] é. Is ball d'[[Fine Gael|Fhine Gael]] é. == Tagairtí == {{Reflist}} {{FPE Poblacht na hÉireann (2009-2014)}} {{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Higgins, Jim}} [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann|Higgins, Jim]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1945|Higgins, Jim]] [[Catagóir:Baill den 15ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 17ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 22ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]] hrxt98naai60epj6cpgaw384o6efm78 0 13273 1314729 1298998 2026-05-22T15:47:42Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314729 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B’údar, craoltóir, [[iriseoir]] agus scriptscríbhneoir é '''Breandán Ó hEithir''' ([[18 Eanáir]] [[1930]] – [[26 Deireadh Fómhair]] [[1990]]).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1712|title=Ó hEITHIR, Breandán (1930–1990) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/collections/news/21456046-obituary-of-breandan-o-heithir|teideal=Físeán (i mBéarla): Obituary Of Breandán Ó hEithir|údar=RTÉ|dáta=1990.10.26|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2026-02-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/o-heithir-breandan-a6370|teideal=Ó hEithir, Breandán {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-08-04}}</ref> Tá cur amach ag léitheoirí ar na húrscéalta ''[[Lig Sinn i gCathú]]'' agus ''Sionnach ar Mo Dhuán,'' a raibh an-ráchairt orthu.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/faraor-gan-o-heithir-anseo-chun-deileail-leis-an-sceal/|teideal=Faraor gan Ó hEithir anseo chun déileáil leis an scéal…|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-10-26}}</ref> Leabhar cuimhní cinn is ea ''An Nollaig Thiar'', tá ''The Begrudger’s Guide to Irish Politics,'' ar cheann de na leabhra is greannmhaire agus is géarchúisí faoin bpolaitíocht in Éirinn sa 20ú haois, agus tá ''Over the Bar'' i measc na sárshaothar faoi [[Cumann Lúthchleas Gael|Chumann Lúthchleas Gael]]. Obair in ‘am saor’ a ghin na saothar sin den chuid is mó, áfach, mar is le hiriseoireacht a shaothraigh sé a bheatha. [[Íomhá:Breandán Ó hEithir.jpg|clé|mion]] == Óige == Rugadh é ar an 18 Eanáir 1930 i m[[Bóthar na Trá]]. Is in [[Inis Mór]] ar [[Oileáin Árann]] a tógadh é, áit a raibh a thuismitheoirí, Delia (Bríd) Ní Fhlatharta agus Pádraig Ó hEithir, ina mbunmhúinteoirí. Ba dheirfiúr leis an scríbhneoir clúiteach [[Liam Ó Flaithearta]] í a mháthair. D’fhreastail sé ar scoil náisiúnta Chill Rónáin. Is i gColáiste Éinde i n[[Gaillimh]] a fuair sé a chuid meánoideachais, a bhí ar cheann de na Coláistí Oiliúna múinteoireachta ag an am. Ní raibh suim aige i mbun-mhúinteoireacht. D’éirigh leis scoláireacht Ollscoile a fháil. Is cúrsa BA a shocraigh sé a dhéanamh in g[[Coláiste na hOllscoile, Gaillimh]]. [[Gaeilge]], [[Béarla]], [[Stair]] agus [[Fealsúnacht]], na hábhair a roghnaigh sé. D’éirigh sé as an nGaeilge tar éis na chéad bhliana, óir bhí sí leadránach agus leisce air staidéar a dhéanamh ar an tSean-Ghaeilge. Ní dhearna sé scrúdú na céime. Tá sé ráite gur ghoill sé air ina dhiaidh sin nár chríochnaigh sé a chéim. B’fhéidir go raibh an saol sóisialta a bhí i gCathair na Gaillimhe ag an am rómhaith. [[Íomhá:Breandán Ó hEithir2.jpg|mion|293x293px|,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.goodreads.com/photo/author/15081707.Breand_n_hEithir|teideal=Photos of Breandán Ó hEithir - Author Profile Photo|work=www.goodreads.com|dátarochtana=2026-02-23}}</ref>]] == Saol oibre == Fuair sé post i gComhdháil Náisiúnta na Gaeilge i 1952 mar thimire leabhar, ag taisteal na tíre ag díol leabhair an Chlub Leabhar i scoileanna agus i siopaí. Bhris bord na Comhdhála as a phost é i 1954, mar gheall ar thimpiste a bheith aige le veain na Comhdhála. Chaith sé dhá bhliain ag obair ina eagarthóir leis an gcomhlacht foilsitheoireachta Gaeilge, Sáirséal agus Dill. Thosaigh sé ag scríobh don iris ''Comhar'' i 1956. Bhíodh alt míosúil aige ann faoin ainm cleite Conchubhar. Chaith sé tréimhsí ina eagarthóir ar an iris freisin sna [[1970idí|seascaidí]]. Ceapadh ina eagarthóir Gaeilge ar Scéala Éireann (''Irish Press'', nach maireann) é in Eanáir na bliana 1957. Bhí colún rialta, ''Tús a’ Phota'', aige gach seachtain sa [[Sunday Press]], chomh maith le heagarthóireacht a dhéanamh ar ailt a bhíodh á scríobh ag scríbhneoirí eile san [[Irish Press]] agus san [[Evening Press]]. Is i Scéala Éireann a d’fhoghlaim Breandán a cheird mar iriseoir. B’iriseoir é i nGaeilge agus i mBéarla. Thosaigh Breandán a shaol craoltóireachta le Raidió Éireann sna caogaidí, timpeall an ama chéanna ar thosaigh sé ag obair le Scéala Éireann. Bhíodh clár aige féin agus Donncha Ó Laoire do scoileanna dar teideal ''Ar Fud na Tíre'', ag cur agallaimh ar dhaltaí. Bhíodh Breandán freisin ag craoladh píosaí cainte ar an gclár raidió, ''Aeriris'', a chuir [[Proinsias Mac Aonghusa]] i láthair. Phós Breandán Catherine Von Hildebrand i mí Lúnasa 1957. Cé gur i b[[Páras]] a rugadh Catherine, b’as [[Sligeach]] a máthair agus as an nGearmáin a hathair. Tháinig sí go [[Baile Átha Cliath]] as an g[[An Cholóim|Colóim]] le céim a dhéanamh níos luaithe an bhliain sin, nuair a casadh Breandán uirthi. Bhí cúigear clainne orthu, ceathrar mac agus iníon. D’fhan Breandán ina phost le Scéala Éireann go dtí go ndeachaigh sé chun na hIar-Ghearmáine i 1963 ar feadh bliain go leith. Anseo luigh sé leis an scríbhneoireacht, idir iriseoireacht agus obair chruthaitheach, chomh maith le bheith ag foghlaim Gearmáinise. Nuair a d’fhill Breandán ar [[Éire|Éirinn]] ag deireadh na bliana 1964, ní raibh aon phost buan aige. Ach, ní raibh sé díomhaoin. Thosaigh sé ar cholún rialta seachtainiúil a scríobh don [[Irish Times]] agus é sa Ghearmáin. D’fhill sé mar eagarthóir ar [[Comhar]]. Chuir sé i láthair clár nua faisnéise raidió, ''Coicíosán'', agus thosaigh sé ag craoladh an seanchlár, ''Ar Fud na Tíre'', faoi ainm nua, ''Mol an Óige''. [[Íomhá:RTÉ logo (1961–1966).svg|mion|''Teilifís éireann (lógó 1961-1966)''|220x220px]] === ''Féach'' === Bhí sé ag obair ar an gclár nua teilifíse seachtainiúil ''[[Féach]]'' ó 1967, i dteannta leithéidí [[Proinsias Mac Aonghusa|Phroinsias Mhic Aonghusa]] agus Éamoinn Uí Mhuirí agus na léiritheoirí Eoghan Harris agus Seán Ó Mórdha. Bhíodh timpeall 600,000 ag breathnú air agus é i mbarr a réime, a bhuíochas sin cuid mhór do Bhreandáin. Fostaíodh ar conradh le [[RTÉ]] é i 1968. Shuigh Eoghan Harris agus Ó hEithir síos le chéile i 1968 agus gur chuir siad rompu clár a dhéanamh ‘a bheadh chomh maith sin go mbeadh ar Bhéarlóirí…féachaint air – ''that no educated man or woman could miss it''!’.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/30-bliain-o-shin-um-an-dtaca-seo-a-tugadh-na-chead-cheimeanna-chun-deireadh-a-chur-le-feach/|teideal=30 bliain ó shin um an dtaca seo a tugadh na chéad chéimeanna chun deireadh a chur le ‘Féach’|údar=Kevin Hickey|dáta=27 Iúil 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-08-04}}</ref> {{Main|Féach}} === Páras agus bás === In Aibreán 1983, d’fhág Breandán RTÉ le cloí lena chuid scríbhneoireachta. Bhí leabhar in aghaidh na bliana ag teacht óna pheann. Bhíodh sé ag caitheamh sealanna i b[[Páras]], áit a raibh suaimhneas aige ag scríobh agus ag dul ar thurais in áiteanna eile ar fud na cruinne. I bPáras a buaileadh tinn faoi dheireadh é i bhFómhar na bliana 1990. D’fhill sé ar Bhaile Átha Cliath agus chuir a dhochtúir isteach in [[Ospidéal Naomh Uinseann]] é. Fuair sé bás ansin le h[[ailse]] ar an 26 Deireadh Fómhair 1990. == Saothair == Tá cuid mhór dá shaothar iriseoireachta le fáil sna bailiúcháin as ''Comhar'', i gcartlann an ''Irish Times'' agus ''Scéala <ref name=":0" />'' Tá samplaí dá shaothar agus cuntais ar a charaíocht leis an teanga in ''Iomramh Aonair'', beathaisnéis Uí Eithir a scríobh Liam Mac Con Iomaire agus léargas air freisin in ''Sáirséal agus Dill'', ''Scéal Foilsitheora'' le Cian Ó hÉigeartaigh agus Aoileann Nic Gearailt.<ref>{{Lua idirlín|url=https://cic.ie/shop/leabhair/neamhfhicsean/breandan-o-heithir-iomramh-aonair/|teideal=Breandán Ó hEithir – Iomramh Aonair|language=ga-IE|work=Cló Iar-Chonnacht|dátarochtana=2021-10-26}}</ref> Scríobh sé timpeall dosaen leabhar ar fad agus scríobh sé leabhair i nGaeilge agus i mBéarla. Foilsíodh a chéad úrscéal, ''Lig Sinn i gCathú'', i 1976. Fuair sé ardmholadh ó na léirmheastóirí agus bhí an-díol air. Tá an t-[[úrscéal]] lonnaithe i mBaile an Chaisil le linn dheireadh seachtaine fhorógra na Poblachta sa mbliain 1949. Fuair sé duais Oireachtais agus Gradam an Oireachtais mar gheall ar ardchaighdeán na scríbhneoireachta inti. Scriptscríbhneoir a bhí ann. I measc na scripteanna a scríobh sé, bhí ''Fear Bhaile Átha Cliath'', faoi [[Pádraig Mac Piarais|Phádraig Mac Piarais]], ''There Goes Cré na Cille'', ar Mháirtín Ó Cadhain, agus ''Flight from the Snipe Grass'', faoi bhánú na tuaithe i gContae Mhaigh Eo sna [[1950idí|caogaidí]]. Ní bhfuair an dara húrscéal a scríobh sé, ''Sionnach ar mo Dhuán'' (1988), an oiread céanna moladh ó na léirmheastóirí. Ghoill cuid de na léirmheasanna seo air, cuid acu a scríobh go raibh an leabhar rógháirsiúil. Bhain leabhar eile leis ''Over the Bar'' (1984), faoi [[Cumann Lúthchleas Gael|Chumann Lúthchleas Gael]], an-cháil amach. Mórán ar nós [[Studs Terkel]], an t-iriseoir Meiriceánach a raibh ardmheas aige air, bhí sé in ann an scéal aonair a shuíomh mar chuid de scéal an phobail i gcoitinne agus a chur in iúl le stíl phaiteanta, shimplí. Cheil an tsimplíocht sin cé chomh snasta is a bhí. Bhí sé thar a bheith deaslabhartha i nGaeilge agus i mBéarla ach anuas air sin, chaith sé dúthracht le saothrú na teangan.<ref name=":0" /> == Liosta leabhar == * ''Thar Ghealchathair Soir'' (1973) * ''[[Lig Sinn i gCathú]]'' (1976) * ''Willie the Plain Pint agus An Papa'' (1977) * ''Lead Us Into Temptation'' (1978) * ''Over the Bar'' (1984) * ''Ciarán Fitzgerald agus Foireann Rugbaí na hÉireann'' (1985) * ''A Begrudger's Guide to Irish Politics'' (1985) * ''This is Ireland'' (1987) * ''Sionnach ar mo Dhuán'' (1988) * ''An Nollaig Thiar'' (1989) * ''A Pocket History of Ireland'' (1989) * ''An Chaint sa tSráidbhaile'' (1991) * ''An Aran Reader'' (1991) == Féach freisin == * [[:Catagóir:Láithreoirí RTÉ Raidió 1|Láithreoirí RTÉ Raidió 1]] * [[Féach|''Féach'']] * ''[[Lig Sinn i gCathú]]'' * [[Švejk — An Dea-Shaighdiúir (dráma raidió)|''Švejk — An Dea-Shaighdiúir'' (dráma raidió)]] == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20091022211308/http://geocities.com/Athens/8308/oheithir.html Beathaisnéis - Breandán Ó hEithir (ga/de/sv)] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Daoine Nuacht agus Cúrsaí Reatha RTÉ}} {{DEFAULTSORT:Eithir, Breandán Ó h}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1930]] [[Catagóir:Básanna i 1990]] [[Catagóir:Iriseoirí The Irish Times]] [[Catagóir:Láithreoirí RTÉ Raidió 1]] [[Catagóir:Daoine as Árainn]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] 0boz1rzu1l7pbj94ku6lwqwsvdn56xl 0 13711 1314730 1286377 2026-05-22T15:48:21Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314730 wikitext text/x-wiki {{glanadh-mar|Gramadach, litriú, tagairtí}} {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Mícheál Dónall Ó hUigínn''' ([[18 Aibreán]] [[1941]] i [[Luimneach]] a rugadh é) naoú [[Uachtarán na hÉireann|hUachtarán na hÉireann]] ón mbliain [[2011]] go dtí [[2025]]. Socheolaí, file, údar, craoltóir agus polaiteoir atá ann, a bhí ina Theachta Dála de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]] sular toghadh mar Uachtarán é. == Oideachas == Rugadh Ó hUigínn ar [[18 Aibreán]] [[1941]] i gCathair [[Luimneach|Luimnigh]] agus tógadh ar fheirm a aintín é gar do [[Cora Chaitlín|Chora Chaitlín]] i g[[Contae an Chláir]]. B'oibrí monarchan agus cléireach é sular éirigh leis ardoideachas a bhaint amach, an chéad duine dá mhuintir a rinne amhlaidh. Rinne sé staidéar in [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|Ollscoil na hÉireann]] i n[[Gaillimh]], in Ollscoil Mhanchain agus in Ollscoil Indiana. == Oidhreacht mar Aire Rialtais == Bhí Ó hUigínn mar Aire Gaeltachta agus Cultúir sa chomhrialtas ó [[1993]] go [[1997]]. Ar na mórghníomhartha a chuir sé i gcrích : * An dreasacht cánach do dhéantóirí scannán sa bhliain [[1993]] (Section 481), * Bunú an chainéil teilifíse Gaelaí, [[TG4]] (nó TnaG mar a bhí air ar dtús). In ainneoin an cháinte mhóir a rinneadh ar an infheistíocht seo i dtionscal teilifíse na Gaeilge ag am a bhunaithe, tá gradaim agus meas mór bainte amach ag TG4 ó shin i measc an phobail in Éirinn.<ref name=independent_db>http://www.independent.ie/entertainment/tv-radio/tg4-fifteen-years-on-our-best-tv-is-still-coming-from-little-tg4-2925983.html</ref> * Aisghairm na cinsireachta faoi Alt 31 de na hAchtanna Craolacháin. * Bhunaigh sé freisin líonra d'ionaid áitiúla ealaíon agus cultúir * Eisean a bhí taobh thiar d'athbheochan ar chóras canálacha na hÉireann, agus mar thoradh air sin tá níos mó ná 1,000 ciliméadar de bhealaí uisce inloingsithe ann Chinn sé gan seasamh in Olltoghchán 2011, ach sheas sé sa toghchán Uachtaránachta sa bhliain chéanna agus toghadh ina Uachtarán é. == Gníomhaí ar son chearta an duine == Bhí Michael D. Higgins i mbun feachtas ar feadh a shaoil ar son cearta daonna agus leis an tsíocháin agus an daonlathas a chur chun cinn in [[Éireann|Éirinn]] agus in an-chuid áiteanna ar domhan, ó [[Nicearagua]] go dtí an t[[An tSile|Sile]], an [[An Chambóid|Chambóid]], an [[An Iaráic|Iaráic]], an t[[An tSomáil|Somáil]]. Sa bhliain 1992, ba é Michael D. Higgins an chéad duine ar bhronn an Biúró Síochána Idirnáisiúnta i Heilsincí Duais Síochána Sheáin Mhic Ghiolla Bhríde air, mar chomhartha aitheantais ar a shaothar ar son na síochána agus an cheartais in an-chuid áiteanna ar domhan.. == Filíocht agus scríbhneoireacht == Anuas ar dhánta a bheith foilsithe i dtréimhseacháin éagsúla, tá ceithre chnuasach filíochta foilsithe aige * ''The Betrayal'' ([[1990]]) * ''The Season of Fire'' ([[204]]) * ''An Arid Season'' ([[2004]]) * ''New and Selected Poems'' Tá dhá chnuasach aistí foilsithe aige * ''Causes for Concern – Irish Politics, Culture and Society''' * ''Renewing the Republic''. Bhíodh sé ina cholúnaí reatha don iris mhóréilimh ''Hot Press'' le linn na tréimhse [[1982]]-1992, nuair a chuir sé ceisteanna sóisialta na linne ar a súile do lucht léitheoireachta óg. Why is this so complicated omg == Uachtaránacht == ===Céad téarma=== {{main|Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2011}} D'éirigh leis ainmniúchán [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]] a fháil [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann|seasamh don uachtaránacht]] sa bhliain 2011 in áit [[Fergus Finlay]]. Ar [[29 Deireadh Fómhair]] [[2011]], bhuaigh Ó hUigínn [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2011|an toghchán]] nuair a fógraíodh an toradh i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]]. Insealbhaíodh Michael D. Higgins ina Uachtarán ar Éirinn ar [[11 Samhain]] [[2011]] , an naoú duine san oifig sin. ===Dara téarma=== {{main|Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2018}} Bheartaigh Ó hUigínn chun seasamh don Uachtaránacht don dara huair. Ba fhéidir leis é féin a ainmniú mar uachtarán reatha. Tháinig sé sa chéad áit sa toghchán le 822,566 vótaí agus 55.8% de na vótaí céad rogha. Chuir Ó hUigínn fairsinge le ról na huachtaránachta. Leag sé béim ar cheisteanna comhionannais, teanga agus cultúir, rannpháirtíochta agus staire.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Kerron Ó Luain]]|date=24 Deireadh Fómhair 2025|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/10/stair-na-huachtaranachta/|title=Stair na huachtaránachta|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=52}}</ref> == Saol pearsanta == Tá Michael D. Higgins pósta le Sabina Higgins, agus tá ceathrar clainne acu. Ba bhall bunaidh í Sabina Higgins den [[Focus Theatre]] agus an Stanislavsky Studio i m[[Baile Átha Cliath]]. Chaith sé seal ina uachtarán ar an gcumann sacair [[Gaillimh Aontaithe]] agus bhíodh sé le feiceáil go minic sna seastáin agus iad i mbun imeartha ar fud na tíre. Cainteoir líofa Gaeilge agus Béarla atá ann, agus cuid mhaith Spáinnise aige chomh maith. == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.president.ie/index.php?section=1&lang=ire Suíomh gréasáin Mhíchíl Uí Uigínn (Suíomh Gréasáin Oifigiúil Uachtaráin na hÉireann)] * [http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=3234 Stair thoghchánaíochta Mhíchíl Uí Uigínn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202032940/http://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=3234 |date=2010-12-02 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=4kvCugFB-cs Físeán d'óráid Uí Uigínn ag Ard-Fheis Pháirtí an Lucht Oibre i 2007] * [http://www.president.ie/index.php?section=5&speech=1036 Caint Insealbhaithe an Uachtaráin (aistrithe go Gaeilge ina hiomláine] * [http://www.president.ie/index.php?section=20&lang=ire Beathnaisé ar president.ie] * [http://www.youtube.com/watch?v=q1N3sLN-D1U Clár faisnéis, faoi Mhícheál D. Ó hUigínn] ar [[Youtube]], [[TG4]], [[2011]]. {{Uachtaráin na hÉireann}} {{Teachtaí Dála an 22ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Uiginn, Micheal D. O}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1941]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Uachtaráin na hÉireann]] [[Catagóir:Baill den 13ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 22ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 17ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] hg3rmf9pt4nbsn0nd7yl40hpflkqquo 1 13714 1314883 342599 2026-05-22T19:27:20Z SraithPictiúr 46632 /* Scaradh? */ mír nua 1314883 wikitext text/x-wiki Tosaíonn an t-alt seo le heolas "vicipéideach", ach leanann sé díreach ar aghaidh leis an mbéim ar rudaí Éireannacha, i.e. na píosaí seo a leanas (cóip): ''Ba é an cló Gaelach an chéad chóras scríbhneoireachta a úsáideadh in Éirinn le haghaidh an Ghaeilge a scríobh, de réir an chórais Rómhánaigh. D'úsáideadh an Eaglais Críostaí stíl scríbhneoireachta cosúil leis ar fud na hEorpa sa cúigiú céad. Tháinig Naomh Pádraig go hÉirinn sa chúigiú céad agus tá an chuma ar an scéal gur tosaíodh ag scríobh na Gaeilge de réir an chórais seo sa séú céad. B'in an tOgham an córas scríbhneoireachta a bhíodh in Éirinn roimh theacht na Críostaíochta. Tagann an t-ainm seo as an dia Cheilteach Ogmios. Ainmníodh na litreacha as crainn sa chóras seo. Fuarthas an córas seo ó dhraoithe Ceilteacha na Mór-roinne agus tá sé le feiceáil ar chlocha cuimhneacháin ar fud na hÉireann.'' Ba cheart iad a bhaint amach, nó a chur in alt eile. --[[Úsáideoir:An Tóin Mór|An Tóin Mór]] 20:35, 25 Iúil 2007 (UTC) : Aontaím leis an bhfear uasal thuas :) Is alt ar leith é "Aibítir na Gaeilge". Cruthóidh mé alt nua, nó cuirfidh san alt faoin teanga féin é. Tuairimí? --[[Úsáideoir:Antóin|Antóin]] 11:16, 25 Mí na Samhna 2009 (UTC) Níl a fhios agam, b'fhéidir agus cad faoi thuilleadh plé faoi úsáid na haibitre sa lá atá inniu ann? == Scaradh? == Mar atá scríofa thuas, an cheart an t-alt seo a scaradh, agus alt nua a chruthú faoin teideal "Aibítir na Gaeilge"? [[Úsáideoir:SraithPictiúr|SraithPictiúr]] ([[Plé úsáideora:SraithPictiúr|plé]]) 19:27, 22 Bealtaine 2026 (UTC) cjz4dykv7hd718km3abz69hefi7j40c 14 13815 1314801 1287289 2026-05-22T17:14:50Z Alison 570 [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] 1314801 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine]] [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] [[Catagóir:Teaghlaigh]] 0vwfvrucinihurp4w9bou7gyfbsou0b 0 14095 1314952 1305856 2026-05-23T00:43:40Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314952 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir, polaiteoir agus acadúlach [[Éire]]annach ab ea '''Donal Conor David Dermot Donat Cruise O'Brien''' (seanlitriú {{lang-ga|Conchubhar Crús Ó Briain}}, {{lang-en|Conor Cruise O'Brien}}), a dtugtar ''The Cruiser'' nó ''An Crúiseoir'' uaireanta ([[3 Samhain]] [[1917]] - [[18 Nollaig]] [[2008]]). Pearsa mhór chonspóideach i stair na tíre a bhí sa mBrianach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deanaimis-ceiliuradh-ar-mhaire-mhac-an-tsaoi-ar-la-idirnaisiunta-na-mban/|teideal=Déanaimis ceiliúradh ar Mháire Mhac an tSaoi ar Lá Idirnáisiúnta na mBan|údar=Síobhra Aiken|dáta=2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-10-18}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://thebookshop.ie/cruise-obrien-maire-maire-mhac-an-tsaoi-the-same-age-as-the-state-pb-a-biography-brand-new/|teideal=Cruise O'Brien, Máire (Máire Mhac an tSaoi) - The Same Age as the State - PB - A Biography - BRAND NEW|language=en|work=TheBookshop.ie|dátarochtana=2021-10-18|archivedate=2021-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211018140007/https://thebookshop.ie/cruise-obrien-maire-maire-mhac-an-tsaoi-the-same-age-as-the-state-pb-a-biography-brand-new/}}</ref> === Óige === Saolaíodh i [[Ráth Maonais]] ar an [[3 Samhain|tríú lá de Mhí na Samhna]] [[1917]] é agus bhásaigh sé ar an [[18 Nollaig]] [[2008]]. D'fhoghlaim sé a chuid léinn i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|gColáiste na Tríonóide]], rud as an ngnáth san am, ós rud é gur [[Caitliceachas|Caitliceach]] a bhí ann féin, agus clú [[Protastúnachas|Protastúnach]] ar an áit. Phós sé, in oifig chlárúcháin, cailín [[Preispitéireachas|Preispitéireach]] arbh ainm di Christine Foster sa bhliain 1939 agus bhí triúr clainne acu. Sa bhliain 1962 phós sé [[Máire Mhac an tSaoi]] (file agus bean a raibh intleacht thar an gcoitiantacht aici), cúig bliana níos óige ná é féin (cleamhnas scannalach ag an am sin).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/m%C3%A1ire-mhac-an-tsaoi-interviewed-in-2015-i-was-very-formidable-1.2429009|teideal=Máire Mhac an tSaoi interviewed in 2015: ‘I was very formidable’|údar=Kathy Sheridan|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-10-18}}</ref> Nuair a d’imigh an bheirt go dtí an [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó|Congó]] in éineacht le chéile i 1962, bhí sé ina scannal chomh mór sin go raibh an scéal clúdaithe sa ''Daily Express'' i Sasana.<ref name=":0" /> Bhí beirt pháistí uchtaithe acu, de shliocht Afracach. [[Íomhá:Iveagh_House_morning.jpg|clé|mion|Ceanncheathrú na Roinne Gnóthaí Eachtracha agus Trádála]] === Gnóthaí Eachtracha === Chuaigh sé ag obair sa [[An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála|Roinn Gnóthaí Eachtracha]], agus bhain sé an chéad cháil idirnáisiúnta amach, nuair a bhí sé ina ionadaí do na [[Náisiúin Aontaithe]] in Katanga sa Chongó (an tír a dtugtaí an tSáír uirthi ní ba mhaille, agus arb í [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]] í inniu). [[Íomhá:UN Baluba camp.jpg|clé|mion|Thóg na NA an campa seo do na Baluba, i Katanga, san 1960idí]] Sa bhliain 1961, d'fhéach cúige seo na tíre le neamhspleáchas a bhaint amach, agus bhí géarchéim mhór sa tír dá dheasca sin. Bhí a lán tíortha ag cur a ladair féin i gcúrsaí an Chongó, agus sa deireadh, b'éigean don Bhrianach éirí as a phost agus glanadh as an tír. Scríobh sé leabhar faoin taithí seo, ''To Katanga and Back'', a bhfuil cáil an chlasaicigh uirthi i gcónaí. Sna blianta 1962–1965, bhí sé ina Sheansailéir ar Ollscoil [[Gána|Ghána]], agus ina dhiaidh sin, chaith sé ceithre bliana ina Ollamh le Daonnachtaí in Ollscoil Nua-Eabhrac (ollúnacht a bhí ann a bunaíodh in ómós d'[[Albert Schweitzer]]). === In Éirinn === Sa bhliain 1969, d'fhill sé ar Éirinn le bheith ina pholaiteoir agus ina ionadaí do [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]]. D'éirigh go maith leis ar dtús, ach nuair a rinneadh Aire Poist agus Teileagraif de sa bhliain 1973, tharraing sé a lán seantithe anuas air. Ghlac sé col fíochmhar leis an bPoblachtánachas Éireannach, agus chuaigh sé i dtuilleadh cinsireachta leis an mbolscaireacht Phoblachtánach a ruaigeadh as an gcraolachán. Thriail sé freisin na hamhráin reibiliúnacha a chosc ar an raidió. De thoradh na n-iarrachtaí seo, theip air sa chéad toghchán eile, agus chaill sé a shuíochán mar Theachta Dála. Mar sin féin, rinneadh Seanadóir de go gairid ina dhiaidh sin. Sna blianta 1979–1981, bhí an Brianach ina eagarthóir ar an nuachtán Sasanach úd ''[[The Observer]]''. San am céanna, bhí sé ina Ollamh agus ina léachtóir taistil a thug cuairt ar a lán ollscoileanna, go háirithe sna Stáit Aontaithe. Chuaigh sé ag léachtóireacht san Afraic Theas féin, rud a tharraing seantithe áirithe anuas air, ó bhí córas na hapairtéide i bhfeidhm sa tír sin san am. Bhí sé an-mhíshásta le polasaithe [[Cathal Ó hEochaidh|Chathal Uí Eochaidh]], agus b'eisean a cheap an acrainim úd ''GUBU'' (''Grotesque, Unbelievable, Bizarre, Unprecedented'' - "arrachtúil, dochreidte, áiféiseach, gan réamhshampla") mar ainm ar rialtas Uí Eochaidh sa bhliain 1982. Go dtí an bhliain 1994, bhí an Brianach ina Leas-Seansailéir Cúnta ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Ollscoil Bhaile Átha Cliath]] (is é sin, Coláiste na Tríonóide). == Saothar == * ''Maria Cross'' (mar Donat O'Donnell) (1954) * ''To Katanga and Back'' (1962) * ''Albert Camus'' (Penguin, 1970) ISBN 978-0-670-01902-1 * ''States of Ireland'' (1972) ISBN 978-0-09-113100-5 * ''The Siege: The Saga of Israel and Zionism'' (1986) ISBN 978-0-671-63310-3 * ''Passion & Cunning: Essays on Nationalism, Terrorism, and Revolution'' (1988) * ''The Great Melody: A Thematic Biography of Edmund Burke'' (1992). ISBN 0-226-61651-7 * ''On the Eve of the Millennium'' (1994). ISBN 978-0-88784-559-8 * ''The Long Affair: Thomas Jefferson and the French Revolution'', 1785-1800 (1996) ISBN 978-0-7126-6683-1 * ''Memoir: My Life and Themes'' (1999) ISBN 978-1-85371-947-9 In éineacht lena bhean [[Máire Mhac an tSaoi]]: * ''A Concise History of Ireland'' (1972) ISBN 0-500-45011-0 == Féach freisin == * [[Máire Mhac an tSaoi]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 19ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 20ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Briain, Conchur Crus O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1917]] [[Catagóir:Básanna in 2008]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 14ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 19ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 20ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 21ú haois]] [[Catagóir:Taidhleoirí Éireannacha]] q2jx4wln9a1era0l3takracxpo4dyh9 14 14162 1314932 1273807 2026-05-22T23:47:02Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314932 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]] [[Catagóir:Uachtaráin de réir tíre|Éire]] [[Catagóir:Uachtaránacht na hÉireann]] gaccwkse8ezub9zrqshuu38fa3ud6vd 0 14224 1315012 1183085 2026-05-23T02:00:05Z Seachránaí 53315 Catagóir:Abaí Éireannacha 1315012 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}'''Naomh Breandán Chluain Fearta''' (circa [[484]]/489 - circa [[578]]) nó ''An Loingseoir'' mar a bhí aithne air, is duine é de naoimh luath-mhainistreacha na [[Éire|hÉireann]] a bhfuil a chuid finscéalta tar éis áit na staire a thógáil. Is ceann de na [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]] é.[[Íomhá:Faroe stamps 252-253 Europe and the Discoveries.jpg|thumb|Bréanainn ar stampa phoist ó [[Oileáin Fharó|na hOileáin Fharó]]|clé]]Tá cáil air mar gheall ar an iomramh go Tír na nAoibhneas. Is é an [[16 Bealtaine]] a fhéile. Is naomh pátrún do mhairnéalaigh agus dóibh siúd a bhíonn ag taisteal.<ref>{{Lua idirlín|url=https://naomhmuire.wordpress.com/2015/05/09/fograi-newsletter-may-10th-2015/|teideal=Fógraí / Newsletter 10 Bealtaine 2015|údar=|dáta=2015-05-09|language=ga|work=Paróiste Naomh Muire - Dingle Parish Online|dátarochtana=2020-05-16}}</ref>[[Íomhá:Loughrea St. Brendan's Cathedral Window “Breandán Naoṁṫa ar an Muir” by Sarah Purser 2019 09 05.jpg|mion|1903; “Breandán Naoṁṫa ar an Muir” le Sarah Purser i Baile Locha Riach<ref>Baisteadh Naomh Erc i dTiobraid in aice le h[[Ard Fhearta]].</ref>|clé]] == Saol == Rugadh Breandán thart faoin mbliain 484-489 A.D., b'fhéidir gar don [[An Fhianait|Fhianait]] i g[[Contae Chiarraí]] i iardheisceart na h[[Éire]]ann. "Ciarraíght Luachra" a tugadh ar an gceantar sna seanlaethanta. Sa [[Béaloideas|seanchas]], tá dlúthbhaint ag a ainm lena lán áiteanna i gContae Chiarraí, mar atá [[Ard Fhearta]], [[Cnoc Bhreandáin|Cnoc Bréanainn]], Tobar Bhréanainn, na [[Na Blascaodaí|Blascaodaí]] agus [[Oileán Dairbhre]]. Ar feadh cúig bliana, chuir Naomh Íde léann air<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/en/cbes/4706346/4704536/4779226|teideal="B'í Naomh Íde a mháthair oileamhna ó aois bliadhna dhó go haois 6 mblian"|údar=O'Brennan, Baile Mhic Ealgóid, Tráighlí {{!}} The Schools’ Collection|dáta=|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2020-05-16}}</ref> agus lean sé a chuid léinn faoi stiúir Naomh Erc.<ref>Baisteadh Naomh Erc i dTiobraid in aice le h[[Ard Fhearta]].</ref>,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/en/cbes/4706346/4704536/4779226|teideal="B'é an duine ba mhó cáil de dhaltaí Noimh Eirc, ná Bréanann Naomhtha"|údar=O'Brennan, Baile Mhic Ealgóid, Tráighlí {{!}} The Schools’ Collection|dáta=|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2020-05-16}}</ref> Rinne sé staidéar ansin i mainistir [[Cluain Ioraird|Chluain Ioraird]] faoi Naomh Finnian, is cosúil. Oirníodh é mar [[Sagart|shagart]] i 512. Idir 512 agus 530, thóg sé cillín [[Mainistir|mainistreach]] i [[Seanchill]] ag bun [[Cnoc Bhréanainn|Chnoc Bhréanainn]]. === Taisteal === Ba ón áit seo a d’fhág sé ar an iomramh clúiteach a mhair seacht mbliana (ar na seanfhéilirí Éireannacha, tá féile i gcomhair “Egressio familiae S. Brendani” ar an [[22 Márta]]). Thug sé cuairt ar [[Albain]] agus shroich sé [[Inse Ghall]], agus b’fhéidir áiteanna níos faide i gcéin. Níos deireanaí thaistil sé go dtí [[an Bhreatain Bheag]] agus [[Í Cholm Cille|Oileán Í]], an t-oileán naofa ar chósta thiar na [[Alba|hAlban]]. D’fhág sé a rian ar Albain, go háirithe in [[Óban]], áit a bhfuil Cill Bréanainn. Tuairiscítear gur thug Breandán cuairt ar [[Inse Orc]], [[Inse Shealtainn]], agus ar an m[[An Bhriotáin|Briotáin]] fiú (sa Fhrainc). === Ar ais in Éirinn === Tar éis dó teacht ar ais go hÉirinn, bhunaigh sé mainistir i Eanach Dhúin i g[[Contae na Gaillimhe]]. Bhunaigh sé mainistir ag Inis dhá Dhroim i bparóiste Chill an Dísirt i g[[Contae an Chláir]] thart ar an mbliain 550. Chomh maith leis sin, bhunaigh sé mainistir in [[Inis Mhic Uí Chuinn]], Contae na Gaillimhe agus in [[Inis Gluaire]], [[Contae Mhaigh Eo]]. Ar ndóigh an mhainistir is cáiliúla a raibh baint aige léi ná [[Cluain Fearta]], a bhunaigh sé circa 557/568, áit ar cheap sé Naomh Moinenn, a nia, mar phrióir agus mar phríomhoide. D'éag sé ansin tráth éigin idir na blianta 570 agus 583, b'fhéidir.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/bealtaine/naomh-breanainn-ab.html|teideal=Naomh Bréanainn, ab {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-05-16|archivedate=2020-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200529071712/http://www.cumannnasagart.ie/bealtaine/naomh-breanainn-ab.html}}</ref> Tá Naomh Breandán curtha i gCluain Fearta. === Ar oilithreacht ar son Chríost === Mhair Breandán le linn tréimhse a mbíodh líon suntasach de mhanaigh Éireannacha a fágáil a dtíre dúchais le dul ar oilithreacht ar son Chríost agus chun an soiscéal a chraobhscaoileadh. D'fhág Columba Éire ag triail ar Oileán Í sa bhliain 563. Thug Columbanus aghaidh ar an bhFrainc - agus bhunaigh sraith de mhainistreacha idir Luxeuil agus Bobbio - thart faoin mbliain 590. Bhí oilithreachtaí den saghas sin i mbarr a maitheasa agus ní raibh cúrsaí ach ina thús. Faoin mbliain 891 thuairiscigh an Anglo-Saxon Chronicle gur 'tháinig triúr Scotach chun Rí Alfred as Éirinn, i mbád a bhí ar díth rámh a d'éalaíodar leo, óir do theastaigh uathu tabhairt faoi oilithreacht ar mhaithe ghrá Dé, agus ba chuma leo a gceannscríbe.' Dhírigh go leor de na hoilithreachtaí seo ar na hoileáin a bhí ar an taobh thiar, ó thuaidh agus ar an taobh soir ó dheas ó Éirinn. In am trátha, thugtaí an taistealaí farraige ba mhó tábhacht ar Bhreandán, a sheol anonn is anall trasna an aigéin, gan oileáin uaigneacha a bhfaigheadh sé suaimhneas orthu mar sprioc aige a thuilleadh. == Iomramh finscéalach == Tá cáil air mar gheall ar an iomramh finscéalach go Tír na nAoibhneas a raibh cur síos déanta air sa naoú haois sa lámhscríbhinn Iomramh de Naomh Breandán an Loingseoir. Tá a lán leaganacha den scéal seo faoin gcaoi a ndeachaigh sé féin agus seasca oilithreach ar thóir Tír na nAoibhneas. Má tharla sé seo, tharla sé thart ar 530, sular dtaistil sé go dtí an Bhreatain. Ar an iomramh seo tá sé ráite go bhfaca sé oileáin bheannaithe agus brat fásra air. Tháinig sé ar [[ollphéist]] mara, eachtra a roinn sé le duine de lucht a chomhaimsire, Naomh [[Colm Cille]]. An scéal is coitianta as an gcur síos seo ná nuair a shíl siad go raibh siad tar éis teacht i dtír ar oileán ach ní oileán a bhí ann ach ollphéist mór mara, Jasconius. Faigheann siad amach é seo nuair a lasann siad tine chun [[Cáisc|an Cháisc]] a cheiliúradh agus dúisíonn Jasconius. Tá leaganacha eile den scéal seo i [[Miotaseolaíocht na nGael|miotaseolaíocht]] na hÉireann chomh maith le traidisiúin eile [[An Eoraip|na hEorpa]].[[Íomhá:St Brendan the Navigator - geograph.org.uk - 332894.jpg|thumb|Dealbh ar [[Oileán Samphire]] ([[An Tasmáin]])|clé]] == An chéad duine ón Eoraip a bhain Meiriceá amach? == Tá an-phlé déanta thar na blianta faoi Naomh Breandán agus [[Críostóir Colambas]] agus an chéad duine a bhain [[Meiriceá]] amach. [[Íomhá:Saint brendan german manuscript.jpg|thumb|Bréanainn agus an mhíol mór - ''Manuscriptum translationis germanicae'' (c.[[1460]])|clé]]Sa bhliain 1976, tóg an taiscéalaí Éireannach [[Tim Severin]] [[curach]] déanta as [[leathar]] daimh agus seol sé thar dhá [[Samhradh|shamhradh]] go dtí [[Talamh an Éisc]] trí [[Inse Ghall]], [[Na Scigirí]] agus [[an Íoslainn]] le "taispeáint go raibh tú in ann tabhairt faoi iomramh mar seo ag úsáid an chineáil seo curaí". Ar an iomramh, chonaic Tim Severin a lán rudaí, [[Cnoc oighir|cnoic oighir]] agus [[Míol mór|míolta móra]] ina measc. Léiríonn na tagairtí a bhí déanta de na radhairc seo i scríbhinní Naomh Breandán gur sheol sé sa cheantar céanna inar sheol Severin. Nuair a scaip an scéal faoin iomramh, thosaigh [[Oilithreacht|oilithrigh]] agus daltaí ag teacht go hArd Fhearta le teagasc agus treoir a fháil ó Naomh Breandán. Dá bharr seo, bhunaigh pobail mainistreacha nua in áiteanna mar Ghallarais, Chill Maoilchéadar, Chnoc Bréanainn agus [[Na Blascaodaí|na Blascaoid]]. == Tionchar == Tá a ainm nasctha le scata lonnaíochtaí manach i g[[Contae Chiarraí]], [[Contae an Chláir]], [[Contae na Gaillimhe]] agus ar [[Oileán|oileáin]] [[An tSionainn|abhainn na Sionainne]]. Bhí Cluain Fearta ar na mainistreacha ba cháiliúla acu seo, é lonnaithe in Oirthear na Gaillimhe, áit a dtosaíonn scéal Thuras Naomh Breandán, is cosúil. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Breandán Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 484]] [[Catagóir:Básanna i 578]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Dhá Aspal Déag na hÉireann]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Taiscéalaithe Éireannacha]] ewii2qps58b3qf4nv7jlnpbsdl7crr4 0 14450 1314990 1312160 2026-05-23T01:37:43Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314990 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é Ardrí na hÉireann, go bhfreasúra, (ó [[1101]] go dtí [[1118]]) é '''Muirchertach Mac Toirdelbach Mór Ua Briain''' (c. [[1050]] – c. [[10 Márta]] [[1119]]).<ref>https://www.geni.com/people/Muirchertach-Ua-Briain-High-King-of-Ireland/6000000004533048198 Muirchertach Mac Toirdelbach Mor Ua Briain, High King of Ireland</ref> Mac le [[Toirdhealbhach Ua Briain]] (Ard-Rí na hÉireann ó [[1055]] go [[1086]] agus garmhac [[Brian Bóirmhe]]) ab ea Muircheartach. Ó ríshliocht [[Dál gCais]] a bhí sé, agus rugadh é in aice le g[[Cill Dá Lua]] i [[Contae an Chláir|gContae an Chláir]]. Ghabh sé ríocht [[Baile Átha Cliath|Áth Cliath]] sa bhliain [[1075]] i rith ard-ríocht a hathar. Fuair Toirdhealbhach bás sa bhliain 1086 agus roinntear [[Mumhan]] i trí chuid idir Muircheartach, Tadhc agus Diarmaid, a thrí mhic. Fuair Tadhc bás go luath, áfach, agus dhíbir Muircheartach Diarmaid as an cúige chun cumhacht a ghlacadh dó féin. [[Íomhá:Www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1014.gif|thumb|clé|200px|Léarscáil Éirinn timpeall ré Muircheartaigh]] Chuaigh Muircheartach ar ruathar go [[Contae na Mí|Mide]] agus [[Laighean]] sa bhliain [[1089]] agus ghlac sé ríochta Laighean agus Áth Cliath. Sa bhliain 1093, ghéill a dheartháir Diarmaid dó i g[[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]], agus ghéill [[Domhnaill mac Flainn Ua Maíl Shechnaill]], rí [[Uí Néill]] [[Teamhair|Teamhrach]] freisin. Insíonn [[Annála Inis Faithleann]] faoi "cogadh mór" a tharla idir Muircheartach agus ríthe [[Leath Cuinn]] le tacaíocht [[Gofraid]], rí [[Lochlannach|Lochlannaigh]] Átha Cliath. Chuaigh Muircheartach ar mórshiúil chuig Baile Átha Cliath. Dhíbir sé Gofraid as an gcathair agus mharaigh sé Domhnaill mac Flainn Ua Maíl Shechnaill. Sa bhliain 1101, ghlac sé ardríocht na hÉireann agus chuaigh sé ar "turas an rí" timpeall na cúigí chun géilleadh na ríthe ruireach a dhaingniú. Bhí tionóil mór ag Muircheartach inar bhronnaigh sé dún Caiseal don [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais]]. An bhliain ina dhiaidh sin, rinne sé comhaontas le [[Magnus III]] an t[[Iorua]] de bharr pósadh [[Sigurd I|Sigurd]] mac Magnus leis a hiníon. D'éirigh Muircheartach tinn sa bhliain [[1114]] agus ghabh Diarmaid ríocht Mumhan ó Muircheartach. Dhíbir sé as cathair [[Luimneach|Luimnigh]] é agus thóg sé níos mó ná bliain go dtí go raibh neart a dhóthain ag Muircheartach cumhacht a ghlacadh ar ais. Bhí sé i gcoimhlint le Diarmaid ó 1114 ar aghaidh maidir le ríocht an cúige. Fuair Muircheartach Ua Briain bás sa bhliain 1118. ==Féach freisin== * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1050]] [[Catagóir:Básanna i 1119]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríshliocht Uí Bhriain]] [[Catagóir:Ríthe na Mumhan]] 1nmb9p5y9anf8rn9j8ydsqmhye564w6 14 14625 1314802 668047 2026-05-22T17:15:10Z Alison 570 [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] 1314802 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cultúr]] [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] 1bgdaytkweqt2jbtl706c17b76b3g11 1314809 1314802 2026-05-22T17:20:57Z Alison 570 +CATA 1314809 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coinbhinsiúin shóisialta]] [[Catagóir:Coincheapa cultúrtha]] [[Catagóir:Comhaontú sóisialta]] [[Catagóir:Cultúr]] [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] [[Catagóir:Réaltacht chomhaontaithe]] [[Catagóir:Rialacha]] 518i0p4edn60yqb4f11ecrqrcx4zu12 0 15264 1315068 1312202 2026-05-23T04:10:27Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315068 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ard-Rí na hÉireann|Ard-Rí Éirinn]] go bhfreasúra ab ea '''Toirdhealbhach Ua Briain''' (1009–[[14 Iúil]] [[1086]]). Garmhac [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] agus neacht [[Donnchadh mac Briain|Dhonnchaidh mac Briain]], Ard-ríthe eile, a bhí ann. Bhí éileamh aige ar ríocht na tíre ón mbliain [[1055]], nuair a thosaigh sé ag cur i gcoinne a uncail Donnchadh, go dtí a bhás sa bhliain [[1086]]. Bhí teagmháil aige leis an b[[Pápa Gréagóir VII]] agus le hArd-Easpaig rathúil Canterbury, Lanfranc. Shocraigh sé cathair [[Luimneach|Luimnigh]] mar phríomhchathair a ríochta. Thóg sé ríocht chathair [[Na Lochlannaigh|Ghallach]] [[Áth Cliath|Átha Cliath]] ó mhuintir na cathrach sin sa bhliain [[1072]], agus bhronn sé í ar a mhac [[Muircheartach Ua Briain|Muircheartach]] mar phrintíseacht ríochta. Tá fianaise go raibh lámh aige i bpolaitíocht [[Oileán Mhanann|Mhanann]] agus [[an Bhreatain Bheag|na Breataine Bige]]. Bhásaigh sé sa bhliain 1086 i gCeann Coradh tar éis tréimhse fhada fhulaingthe agus aithreachais, de réir na n-annála. ==Féach freisin== * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1009]] [[Catagóir:Básanna i 1086]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríshliocht Uí Bhriain]] [[Catagóir:Ríthe na Mumhan]] ggmo8nrawmmaplzibzate7lavso2fz7 0 15273 1315069 1308576 2026-05-23T04:10:46Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315069 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Notes on the Cross of Cong, detail.png|clé|mion|[[Cros Chonga]]: choimisiúnaigh Toirdhealbhach an bhachall a dhéanamh]] [[Ard-Rí na hÉireann|Ard-Rí ar Éirinn]] ó [[1119]] go [[1156]] ab ea '''Toirdhealbhach mac Ruaidhrí Ua Conchobhair'''. Chaith sé tréimhse fada mar ard-rí, 37 bliain go dtí 1156.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gaillimh-no-luimneach-toirdhealbhach-ua-conchobhar-agus-king-john/|teideal=Gaillimh nó Luimneach? Toirdhealbhach Ua Conchobhar agus King John|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-05-20}}</ref> == Ríocht Chonnachta == Rugadh Toirdhealbhach sa bhliain [[1088]] i g[[Connacht|Cúige Chonnachta]]. Ghabh sé an chumhacht i ríocht Chonnachta sa bhliain [[1106]], Tháinig sé i gcumhacht sa chúige trí chaisliú an tír agus polaitíocht glic. Rinne sé socrú leis an ard-rí ag an t-am sin, [[Muircheartach Ua Briain]] ó [[Mumhan]]. Nuair a tháinig tinneas ar Mhuircheartach sa bhliain [[1114]], bhí teideal an Ard-Rí le baint amach, agus rug Toirdhealbhach ar an bhfaill ag an am ceart. Mháirseáil sé ar [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] sa bhliain [[1118]] agus ghabh sé an chumhacht le lámh láidir. == Ard Rí na hÉireann == [[Íomhá:Clonmacnoise-10-Grabkreuze-Rundturm-1989-gje.jpg|mion|cuireadh Toirdhealbach i g[[Cluain Mhic Nóis]]|clé]] Tar éis bás Muircheartach Ua Briain in 1118, d’fhéach Toirdhealbhach chuige, ag Conradh Ghleann Maghair in 1118, go roinnfí Cúige Mumhan ina dhá chuid, [[Tuamhain]] agus [[Deasmhumhain|Deasumhain]]. Mar sin, bhí Mumhan roinnte idir shliocht Ua Briain i dtuaisceart an chúige agus shliocht an Eógánacht i ndeisceart an chúige. Bhí [[Cúige Mumhan|Mumhain]] lagaithe dá bharr. Choimisiúnaigh Toirdhealbhach [[Cros Chonga]] a dhéanamh sa bhliain 1123. Tá an [[Bachall|bhachall]] ina sheoda iontach agus bhí an rí ag léiriú a shaibhreas agus a chumhacht trína hordú. Bhí sé ag maíomh gur chóir go mbeadh a hardeaspag féin ag [[Cúige Chonnacht|Connachta]], rud nach raibh ag an am sin. Trí phátrúnacht a thabhairt don eaglais ar an mbealach seo, d'fhéadfadh an rí a bheith ag súil le tacaíocht ón [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|eaglais]] dá mhianta [[Polaitíocht|polaitiúla]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.museum.ie/ga-IE/Collections-Research/Irish-Antiquities-Division-Collections/Collections-List-(1)/Early-Medieval/The-Cross-of-Cong/Why-the-Cross-was-Made|teideal=Cén Fáth a Rinneadh an Chros {{!}} Ard-Mhúsaem na hÉireann|language=en|work=National Museum of Ireland|dátarochtana=2020-05-20}}</ref> In 1124 a thóg sé an dún ag bun [[abhainn]] na [[Gaillimh|Gaillimhe]] ([[An Choirib|abhainn na Coiribe]] anois), cóngarach don áit inar tógadh an chathair chloiche ina dhiaidh sin. Chuir Toirdhealbhach maoiniú ar fáil do go leor foirgneamh eile chomh maith, mar shampla an chéad [[ardeaglais]] i d[[Tuaim]] agus [[mainistir]] Chonga. Sna blianta in a dhiaidh [[1140]], bhí sé i gcoimhlint le [[Muircheartach Mac Lochlainn]], rí [[Cenél nEógain]] i gcríocha na [[Ó Néill|hUí Néill]] sa tuaisceart. Choimeád Toirdhealbhach a smacht ar an ríocht. Ach i ndáiríre bhí Mac Lochlainn chomh cumhachtach leis faoin am seo. == Meath == Sa bhliain [[1154]], briseadh fórsaí Toirdhealbach i gcogadh mara in aice [[Inis Eoghain]], agus cailleadh ríocht Áth Cliath go Muircheartach Mac Lochlainn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.wikitree.com/wiki/O%27Conor-30|teideal=Turlough ‎Mór O'Conor (abt.1088-1156) {{!}} WikiTree FREE Family Tree|work=www.wikitree.com|dátarochtana=2020-05-20}}</ref> Tháinig deireadh ré ina dhiaidh sin, áfach sa mhéid is gurbh é a mhac Ruairí, a bhí ina ard-rí gaelach deireanach ar an tír. Fuair Toirdhealbhach bás i [[1156]], in aois 68 bliain dó, agus cuireadh é i g[[Cluain Mhic Nóis]]. ==Féach freisin== * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] * [[Cros Chonga]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1088]] [[Catagóir:Básanna i 1156]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na gConnacht]] [[Catagóir:Uí Bhriúin]] fuefzdkwwf71b4fd2a2zyvctayfv6g9 0 15288 1314915 1311448 2026-05-22T23:11:36Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314915 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Seoirse II''' ([[10 Samhain|10 Mí na Samhna]] [[1683]] – [[25 Deireadh Fómhair]] [[1760]]) ina [[rí]] ar an m[[An Bhreatain|Breatain Mhór]] agus ar [[Éire|Éirinn]] ó [[11 Meitheamh]] [[1727]] go lá a [[Bás|bháis]]. B'é Seoirse an [[Monarcacht|monarc]] Briotanach deireanach a rugadh taobh amuigh den tír. Laghdaigh cumhacht na monarcachta le linn a réimis, agus cumhacht an [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtais]] i lámha an chéad [[Príomhaire|Phríomhaire]] ''de facto'' sa Bhreatain, [[Robert Walpole]]. Tháinig a gharmhac, [[Seoirse III na Breataine Móire|Seoirse III]], i gcomharbacht air. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Monarcaí na Ríochta Aontaithe}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-kw}} {{Síol-cy}} {{Síol-beath-gd}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-beath-de}} {{DEFAULTSORT:Seoirse 2 na Breataine Móire}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1683]] [[Catagóir:Básanna i 1760]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine a bhaineann le Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine Gearmánacha]] [[Catagóir:Eaglais Shasana]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach]] [[Catagóir:Monarcacht na Breataine]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Ríthe na nAlbanach]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] 05qy9yyrogrj0lvm33dxxl3h62e92m9 0 16284 1315064 1272300 2026-05-23T03:59:03Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315064 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Aisteoir, stiúrthóir, léiritheoir agus scríbhneoir scannán [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|Eireannach]] é '''Mel Columcille Gerard Gibson''' (3 Eanáir 1956 a rugadh é). == Cúlra agus Óige == Rugadh é i Nua-Eabhrac ach bhog a mhuintir go dtí an Astráil nuair a bhí sé dhá bhliain déag d'aois, áit ar chaith sé cuid mhaith dá shaol. Ba as [[Éire|Éirinn]] a mháthair agus is mar gheall air sin a ainmníodh é as na naoimh Éireannacha Mel agus [[Colm Cille]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Siol-drámaíocht}} {{Síol-scannán}} {{Síol-scríbhneoir}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Gibson, Mel}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1956]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Coirpigh Mheiriceánacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí scannán]] [[Catagóir:Lucht comhcheilge]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Éireannacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] [[Catagóir:Taidhleoirí Meiriceánacha]] cv0700e60hb6qr832cqpuhmlyf3xdhn 0 17109 1314722 1269522 2026-05-22T15:45:12Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314722 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Poblacht na hÉireann|Éireannach]] é '''Eamon Gilmore''' nó '''Éamon Mac Giollamóir''' ([[24 Aibreán]] [[1955]] a rugadh é), a bhí ina cheannaire ar [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]] idir [[2007]] agus 2014. Is [[Teachta Dála]] é ar son [[Dún Laoghaire|Dhún Laoghaire]] sa [[Dáil Éireann|Dáil]] ó [[1989]]. Sa bhliain [[2011]] ceapadh é mar [[Tánaiste|hTánaiste]] agus [[Aire Gnóthaí Eachtracha]]. D'fhógair Gilmore ar an 26 Bealtaine 2014 go raibh ag éirí as a phost mar cheannaire an pháirtí agus go mbeadh sé ag éirí as ról an Tánaiste ar an 4 Iúil 2014 tar éis gur éirigh go dona lena pháirtí sna toghcháin áitiúla agus Eorpacha.<ref>[http://www.bbc.com/news/world-europe-27578504] Alt ag suíomh an BBC</ref> [[Íomhá:Eamon Gilmore, circa 2002 01.jpg|clé|mion|circa 2002]] [[Íomhá:Eamon Gilmore TD 2014 (cropped).jpg|clé|mion|2014]] == Saol == Rugadh Éamon Mac Giollamóir ar an 24 Aibreán 1955 sa [[An Chealtrach|Chealtrach]], [[Contae na Gaillimhe]]. Fuair sé a chuid oideachais meánscoile i gColáiste Ghearrbhaile, [[Béal Átha na Sluaighe]] agus ina dhiaidh sin d'fhreastail sé ar [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]], áit ar chaith sé bliain mar Uachtarán Aontais na Mac Léinn. Bhí sé ina Uachtarán ar Aontas na Mac Léinn in Éirinn ó 1976 go 1978. Ag an am sin, bhí a ainm luaite le [[Sinn Féin]] Oifigiúil. D’oibrigh sé mar oifigeach ar Cheardchumann Oibrithe Iompair sna 1980idí. [[Íomhá:Sr. Eamon Gilmore (37968766581).jpg|clé|mion|2017 sa [[An Cholóim|Cholóim]] ]] Sa bhliain 1985, toghadh Mac Giollamóir mar chomhalta ar Chomhairle Contae Bhaile Átha Cliath. Toghadh é do Dháil Éireann den chéad uair in olltoghchán na bliana 1989 agus atoghadh é i ngach olltoghchán go dtí 2011. Idir 1994 agus 1997 ba Aire Stáit é ag Roinn na Mara. Ó 1992 ba bhall den [[Daonlathas Clé]] é go dtí gur nascadh an páirtí sin le Páirtí an Lucht Oibre sa bhliain 1999. Nuair a d'éirigh Pat Rabbitte as ceannaireacht an pháirtí i mí Lúnasa 2007, d'fhógair Mac Giollamóir go mbeadh sé ina iarrthóir don cheannaireacht. Fuair sé tacaíocht fhorleathan taobh istigh den pháirtí agus fógraíodh ina cheannaire é d'aon ghuth ar an 6 Meán Fómhair gan ballóid ar bith. Níor ghlac sé páirt in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]]. D'éirigh sé ina Thoscaire Speisialta AE do Phróiseas na Síochána sa [[An Cholóim|Cholóim]] in 2015.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.universityofgalway.ie/about-us/news-and-events/news-archive/2016/june2016/nui-galway-honorary-doctorate-conferring-ceremony.html|teideal=June 2016 - University of Galway|work=www.universityofgalway.ie|dátarochtana=2024-10-24}}</ref> Bronnadh Céim Dhochtúireachta le Dlíthe ''(honoris causa)'' ar Gilmore in 2016. == Féach freisin == * [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún Laoghaire]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc Sheachtracha == * [http://www.gilmore.ie/ Suíomh gréasáin pearsanta Mhic Giollamóir] * [http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=3531 Stair thoghchánaíochta Mhic Giollamóir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929125926/http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=3531 |date=2007-09-29 }} {{Tánaistí na hÉireann}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Giollamoir, Eamon Mac}} [[Catagóir:Ceannairí Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]] [[Catagóir:Tánaistí na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1955]] [[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire) ]] [[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine beo]] p9956dekrg2kmjprftxfi5n8qui8p72 0 17976 1315067 1312244 2026-05-23T04:10:08Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315067 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba rí [[Bréifne]] é '''Tighearnán Ua Ruairc''', ({{lang-en|Tiernan O'Rourke}}). Chuimsigh Bréifne a linne Deoise na Cille Móire an lá atá inniu ann agus achar eile 'Iarthar Bréifne' nó 'Bréifne Uí Ruairc' i [[Contae Liatroma|gContae Liatroma]]. Ba rí é gan trua gan taise agus ceann de na rithe cúige ba rathúla in Éirinn, sa [[12ú haois|Dara Céad Déag]]. {{Síol-beath-ie}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Liatroma]] [[Catagóir:Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Uí Bhriúin]] dp5d6280md669u9d1mp0kih775f0y0j 14 18595 1314928 194412 2026-05-22T23:42:19Z Seachránaí 53315 Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn 1314928 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]] 440jgpz5ussg5g34wj22uw0x9g12mmw 0 22004 1315048 1314401 2026-05-23T03:40:04Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315048 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba cheannaire míleata agus polaiteoir [[Éire]]annach é '''Mícheál Seán Ó Coileáin''' nó '''Michael Collins''' ([[16 Deireadh Fómhair]] [[1890]] – [[22 Lúnasa]] [[1922]]) a rugadh i g[[Contae Chorcaí]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/collins-michael-a1860|teideal=Collins, Michael {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-08-21}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5039|teideal=Ó COILEÁIN, Mícheál (1890–1922)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2022-08-21}}</ref> Bhí sé beartach i g[[Cogadh na Saoirse in Éirinn|Cogadh na Saoirse]], agus bhí sé ina bhall den toscaireacht Éireannach a shínigh an [[Conradh Angla-Éireannach]] i [[1921]]. Ba theachtaí iad ó rialtas sealadach [[an Chéad Dáil|na Chéad Dála]]. De dheasca an chonartha seo a chuaigh an [[Críochdheighilt na hÉireann|chríochdheighilt]] ar Éirinn, agus í i bhfeidhm sa lá atá inniu ann. Níor thug [[Eamon de Valera|de Valera]] aitheantas don Chonradh, ach chuaigh sé i gceannas ar na fórsaí frith-Chonartha. Mar sin a cuireadh tús leis an [[Cogadh Cathartha na hÉireann|gCogadh Cathartha]]. Bhí an Coileánach chun tosaigh ar na fórsaí a bhí ag cur in aghaidh de Valera sa chogadh seo. Bhí gean ag [[Gael|Gaeil]] ar an gCoileánach, agus é ina laoch mór acu chomh cróga is chomh beartach a bhí sé, ach mar sin féin, fuair sé [[bás]] ó lámh Éireannaigh i [[Béal na mBláth|mBéal na Blá]] in iarthar [[Contae Chorcaí|Chorcaí]]. == Tús a shaoil == Saolaíodh Mícheál Ó Coileáin in aice le [[Cloich na Coillte]] in Iarthar Chorcaí sa bhliain [[1890]]. B'eisean dríodar an chrúiscín, agus tháinig beirt mhac agus cúigear deirfiúracha roimhe. Níltear ar aon bharúil faoina bhreithlá, nó is é [[12 Deireadh Fómhair|an dóú lá déag de Mhí Dheireadh Fómhair]] atá le léamh ar leac a uaighe, ach is é an séú lá déag a thugann lucht scríofa a chuid beathaisnéisí. Taoisigh [[Ghael]]acha i gCúige Luimnigh ab ea a chuid sinsear, ach nuair a díshealbhaíodh iad, thosaigh siad ag saothrú talún. Ina dhiaidh sin féin, bhí an-tailte ag muintir Uí Choileáin, agus iad ina bhfeirmeoirí saibhre dá réir. Mar sin, nuair a rugadh an Coileánach, níorbh é an bochtanas a bhí i ndán dó go díreach, de réir na cuma a bhí ar na cúrsaí. Chuaigh deirfiúr le Mícheál, Eibhlín, sna mná rialta, agus is é an t-ainm a ghlac sí uirthi ná an tSiúr Mary Celestine. Bhí sí ag obair ina múinteoir i [[Londain]]. [[Íomhá:Michael Collins at 8 years old.jpg|clé|mion|1898, lena mhuintir]] Mícheál an t-ainm a bhí ar athair mo dhuine freisin. Chaith seisean seal s[[na Fíníní]] nuair a bhí sé óg, ach ansin, d'fhág sé an ghluaiseacht le dul le feirmeoireacht. Deirtear gur páiste cliste seanchríonna ab ea Mícheál óg. Bhí an-fhaghairt ann, agus tholg sé an [[náisiúnachas]] go hóg ó ghabha na háite, Séamas Santry. Ní raibh príomhoide na Scoile Náisiúnta, Donncha Lyons, ag maolú ar an gclaonadh seo ach an oiread, nó bhí sé ina bhall de [[Bráithreachas na Poblachta|Bhráithreachas na Poblachta]] ([[IRB]]). Stócach láidir scafánta ab ea an Coileánach, agus é an-tugtha do na lúthchleasa. Mar sin féin, bhí sé éirimiúil ó thaobh na hintleachta de, chomh maith. [[Íomhá:Michael Collins aged about nine.jpg|clé|mion|Naoi mbliana d'aois, 1899]] I bhFeabhra na bliana [[1906]], chuaigh an Coileánach faoi scrúdú na Státseirbhíse, agus é cúig bliana déag d'aois. Le pas a fháil, mhol sé [[Impireacht na Breataine|impireacht na Breataine Móire]] go hard na spéire in aiste a scríobh sé mar chuid den scrúdú. Nuair a bhí an scoil críochnaithe aige, chuaigh Mícheál ag obair in Oifig an Phoist i Londain, ar nós go leor Éireannach eile. Fuair sé lóistín in árasán a dheirféar, Hannie (Siobhán). Bhí sé naoi mbliana déag d'aois, nuair a chuaigh sé i mBráithreachas na Poblachta. B'é [[Somhairle Mag Uidhir]], Poblachtánach [[Protastúnach]] ó [[Chorcaigh]], a réitigh an bealach sin dó. Níor thóg sé deich mbliana air céimíocht cheannasach a bhaint amach dó san eagraíocht. == Éirí Amach na Cásca == Bhain an Coileánach an chéad cháil amach dó féin le linn [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain [[1916]]. Bhí an-scileanna aige i gcúrsaí eagraíochta, agus é cliste ar go leor bealaí eile freisin, rud a thabhaigh an-ómós dó ó bhaill eile an Bhráithreachais. Rinneadh comhairleoir airgeadais de don [[An Cunta Pluincéad|Chunta Pluincéad]], athair [[Seosamh Pluincéad|Sheosaimh Phluincéid]], agus le linn an Éirí Amach, bhí sé ina aidiúnach don Phluincéadach óg. [[Íomhá:Young Michael Collins Portrait.jpg|mion|Cáisc 1916 ]] [[Íomhá:Picture of Michael Collins and Arthur Griffith.jpg|mion|in éineacht le Arthur Griffith]] Nuair a thosaigh an tÉirí Amach féin, throid an Coileánach gualainn ar ghualainn le [[Pádraic Mac Piarais]] ag [[Ard-Oifig an Phoist]]. Mar a tuigeadh do chuid mhaith daoine roimh ré, theip ar an Éirí Amach go hiomlán mar bheart cogaíochta. Ábhar sásaimh ab ea é dóibh go raibh éirí amach nó ceannairc ar bith ann, agus iad ina mhuinín go dtabharfadh íobairt fola na gceannairceoirí inspioráid do dhaoine eile cath a chur ar son na hÉireann arís agus arís eile. Ní raibh an Coileánach sásta leis an dearcadh seo ar aon nós. Cháin sé amaitéarachas an Éirí Amach, go háirithe an dóigh ar sealbhaíodh foirgnimh fheiceálacha, ar nós Ard-Oifig an Phoist féin, nó bhí sé deacair a leithéidí d'áiteanna a chosaint, agus, dá dtiocfadh ort, a thréigean, agus ní raibh sé furasta ach an oiread soláthar a choinneáil leo. Le linn Chogadh na Saoirse, d'áitigh sé ar [[na hÓglaigh]] gan "targaidí ina suí" a dhéanamh díobh féin trí fhoirgnimh den chineál sin a shealbhú. A mhalairt ar fad, chuir sé béim ar an treallchogaíocht. Bhunaigh sé díormaí ar leith, mar atá, Colúin Reatha, le cogadh a chur ón eadarnaí. Bhíodh fir na gColún seo ag ionsaí go tobann agus ag éalú ó láthair an éachta chomh tobann céanna. Mar sin, coinníodh líon na dtaismeach lag, agus an cogadh ag éirí leis na hÉireannaigh.[[Íomhá:Michael Collins.jpg|mion|An Chéad Dáil, 1919 ]]Cosúil le cuid mhór acu siúd a ghlac páirt san Éirí Amach, gabhadh an Coileánach, agus bhí pionóis an bháis ag bagairt air ar feadh tamaill, go dtí gur tugadh go campa géibhinn [[Frongoch]] é. Ansin féin, thaispeáin sé go raibh comhábhair an cheannaire ann. Nuair a scaoileadh an chuid ba mhó de na cimí saor, bhí Mícheál Ó Coileáin ag fáil an lámh in uachtar ar [[Sinn Féin]] cheana. Ní raibh an páirtí leath chomh sáite san Éirí Amach agus a bhí bolscaireacht na Breataine Móire ag áitiú, ach nuair a chuaigh sé sa pháirtí, thosaigh an Coileánach ag glacadh buntáiste ar íomhá an náisiúnachais radacaigh a ghreamaigh de Shinn Féin de thoradh na bolscaireachta. Lena chuidiú féin, d'insíothlaigh na radacaigh an páirtí. I Mí Dheireadh Fómhair sa bhliain [[1917]], bhí an Coileánach ina bhall de choiste feidhmitheach Shinn Féin agus ina stiúrthóir cúrsaí eagraíochta ar [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]], agus Éamon de Valera i gceannas ar an dá eagraíocht sin. == An Chéad Dáil == [[Íomhá:Harry Boland and Michael Collins.jpg|mion|in éineacht lena chara ag an am, Harry Boland. Mansion House in 1919 ]]Ar nós bhaill shinsearacha Shinn Féin ar fad, moladh an Coileánach mar iarrthóir in olltoghcháin na bliana [[1918]] le suíochán a lorg mar Fheisire i d[[Teach na dTeachtaí]] i Londain. Cosúil le formhór mór na n-iarrthóirí, vótáladh an Coileánach isteach. Bhí sé ina Fheisire do dháilcheantar [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] Theas. Bhí sé fógartha ag Sinn Féin, áfach, nach nglacfadh Feisirí an pháirtí a gcuid suíochán i Westminster. Ina ionad sin, tháinig siad le chéile ina bparlaimint scartha in Éirinn - [[Dáil Éireann]]. Chruinnigh [[an Chéad Dáil]] seo i d[[Teach an Ardmhéara]] i m[[Baile Átha Cliath]] i Mí Eanáir sa bhliain [[1919]]. Bhí Éamon de Valera agus roinnt Feisirí eile de chuid Shinn Féin gafa ag na [[Sasana]]igh cheana. Nó is amhlaidh go bhfuair an Coileánach foláireamh óna ghréasán spiaireachta go raibh a leithéid ar na bacáin ag na húdaráis, ach nuair a nocht sé an fhaisnéis seo do Dev, d'áitigh sé siúd ar na Sinn Féinithe eile gan a dhath a shíleadh den rabhadh. Chreid sé nach rachadh a leithéid de shluaghabháil ach chun dochair do na Gaill cibé, nó bheadh an-ábhar bolscaireachta ann do na Gaeil. Nuair a fuair an oiread sin ceannairí iad féin faoi ghlas, áfach, is beag duine a fágadh deis acu an bholscaireacht sin a chraobhscaoileadh. Nuair a bhí de Valera sa phríosún, toghadh [[Cathal Brugha]] ina Phríomh-Aire, ach tháinig Dev ina áit, nuair a d'éalaigh sé as [[Príosún Lincoln]] i Mí Aibreáin sa bhliain 1919, le cuidiú an Choileánaigh. [[Íomhá:Michael Collins On Bicycle.jpg|mion|Ar a "High Nelly" idir 1919-1922<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/michael-collinss-famous-high-nelly-bicycle-found/29573174.html|teideal=Michael Collins's famous 'high nelly' bicycle found|dáta=2013-09-12|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2023-08-22}}</ref>]] Is iomaí trá a bhí le freastal ag an gCoileánach sa bhliain 1919. Sa samhradh, cuireadh i gceannas ar an [[IRB]] é. I Mí Mheán Fómhair, chuaigh sé i mbun Rannóg Faisnéise na nÓglach. Thosaigh Cogadh na Saoirse ar an lá céanna agus a chéadchruinnigh an Dáil i Mí Eanáir sa bhliain 1919, nó b'ar an lá céanna a lámhach cathlán d'Óglaigh beirt [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|saighdiúirí dubha]] a bhí ag gardáil coinsíneacht geiligníte ar an t[[Luíochán Shulchóid Bheag|Sulchóid Bheag]] i g[[Contae Thiobraid Árann]]. Ní raibh orduithe faighte ag na hÓglaigh an t-éacht seo a dhéanamh.[[Íomhá:Michael Collins 1921.jpg|thumb|Londain, 1921, idirbheartaíocht a mhair ar feadh i bhfad]] == Aire airgeadais == Cé go raibh sé gnóthach cheana féin, fuair sé tuilleadh dualgais le comhlíonadh, nuair a rinne Éamon de Valera Aire Airgeadais de sa bhliain 1919. Bhí an tír ar barr lasrach le cogadh cruálach, agus [[Constáblacht Ríoga na hÉireann]] is na [[Dúchrónaigh]] ag rith damhsa fud fad na hÉireann. Mar sin, b'éigean do na h-"aireachtaí" (mar a thugtaí ar na ranna rialtais san am) gníomhú ar chúla téarmaí. Ní raibh sa chuid ba mhó acu ach cúpla duine agus iad ag obair i seomra beag i dteach príobháideach, má bhí an oiread sin féin ann. Scéal eile ar fad ab ea scéal an Airgeadais, agus an Coileánach ag freastal air. Bhí seisean agus a fhoireann ábalta móreisiúint bannaí stáit a chóiriú le bun a chur le státchiste na Poblachta. Chuaigh scéal na hiasachta náisiúnta seo a fhad le [[Vlaidímír Léinín|Léinín]], agus chuir seisean toscaire go hÉirinn le slám airgid a fháil ar iasacht ó na hÉireannaigh chun an phoblacht [[Sóivéid (comhdháil)|Shóivéadach]] s'aige féin a mhaoiniú. Thairg Léinín roinnt seoda de chuid Choróin na [[Rúis]]e Impiriúla mar chúlbhannaí. Fágadh na seoda seo i dtaisce go dtí na tríochaidí, agus iad ligthe i ndearmad ag cách. Sa deireadh, thángthas orthu de thaisme. An té a chaithfidh súil ar ais ar a ndearna an Coileánach, tiocfaidh iontas an domhain air i bhfianaise na n-iléachtaí sin. D'fhruiligh an Coileánach scuad feallmharfóireachta, "An Dáréag", le spiairí de chuid na Sasanach a mharú. Chóirigh sé an "Iasacht Náisiúnta". Bhí sé ag coinneáil na nÓglach ag imeacht, agus nuair a bhí de Valera ag taisteal [[na Stát Aontaithe]], b'éigean dó an chuid ba mhó de chúrsaí an rialtais a chomhordnú thar thréimhse fhada. Thairis sin, chaithfeadh sé airm a smuigleáil isteach le haghaidh na nÓglach. D'fhéadfá a rá gur réabhlóid aonair ab ea an fear féin. B'iad an Coileánach agus [[Risteard Ó Maolchatha]] príomheagraithe na nÓglach, a fhad is a bhí sé indéanta ar aon nós ord agus eagar a choinneáil ar dhíormaí scaipthe treallchogaíochta den chineál sin. Is gnách a rá gurbh é an Coileánach a d'eagraigh na Colúin Reatha le linn Chogadh na Saoirse, ach ar ndóighe, ní fhéadfadh sé a leithéid de rud a chur i gcrích gan chuidiú ó dhaoine eile. Bhí an-lámh aige san obair seo, ach b'é Risteard Mac Aodha an príomheagraí. Ní ba déanaí, chuir na Sasanaigh Mac Mhic Aodha chun báis mar dhíoltas i ndiaidh [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola 1920]]. Thairis sin, bhí na hÓglaigh go mór mór i dtuilleamaí na gceann feadhna áitiúil, beag beann ar an gCoileánach agus ar an Maolchathach.[[Íomhá:Michael Collins in military uniform.jpg|mion|Ag sochraid [[Art Ó Gríofa|Art O'Gríofa]] - Lúnasa 1922]]Sa bhliain [[1920]], an bhliain chéanna a shlánaigh an Coileánach tríocha bliain d'aois, bhí na Sasanaigh ag tairiscint deich míle punt airgid (ba mhillteanach an slám airgid é san am) ar gach eolas a chabhródh leo Mícheál Ó Coileáin a ghabháil nó a mharú. I measc na gceannairí náisiúnta, d'éirigh ina naimhdeas idir eisean agus beirt fhear ar leith: [[Cathal Brugha]], an tAire Cosanta, agus de Valera, an Príomh-Aire. Bhí Cathal Brugha in ainm a bheith ina Aire Cosanta. Fear dúthrachtach a bhí ann ceart go leor, ach ní raibh sé leath chomh héirimiúil leis an gCoileánach. Cé nach raibh Mícheál Ó Coileáin ach ina Aire Airgeadais, go hoifigiúil, is é an chuma a bhí ar na cúrsaí ná nach raibh de dheis ag Brugha a chuid cúraimí féin a fhreastal, agus an Coileánach á gcríochnú dó beag beann air féin. [[Íomhá:General Collins.jpg|mion|rinne an Ginearál cigireacht ar na trúpaí]] Bhí de Valera in éad lena chomhchogaí óg, go háirithe i ndiaidh an mhórchlú a bhain an Coileánach amach dó féin mar cheannaire sa bhaile, nuair a bhí de Valera féin ag lorg tacaíochta don Phoblacht sna Stáit Aontaithe, obair nach raibh mórán toraidh uirthi. Bhí sé le haithint ar a leasainmneacha féin an dóigh a raibh siad ag iompairc le chéile: "An Buachaill Ard" a bhítí ag tabhairt ar de Valera - fear ard as an ngnáth a bhí ann - ach nuair a bhí seisean i Meiriceá, bhaist na hÓglaigh an leasainm "An Buachaill Mór" ar an gCoileánach, rud nár thaitin le de Valera in aon chor. Ag filleadh abhaile dó, d'fhéach de Valera leis an gCoileánach a chur go dtí na Stáit Aontaithe, siocair is go mbeadh seisean ar an t-aon duine amháin a bheadh ábalta an obair a chur i gcrích thall ansin. Dhiúltaigh an Coileánach féin don áitiú seo, agus an chuid ba mhó de lucht ceannais Shinn Féin (cé is moite de Chathal Brugha agus [[Aibhistín de Staic]]) ag tacú leis. Mar sin, d'fhan sé in Éirinn. Nuair a tháinig an Sos Cogaidh, hullmhaíodh comhdháil síochána idir [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas na Breataine Móire]] agus cinnirí na Poblachta nach bhfuair aitheantas idirnáisiúnta go fóill, ach amháin ón [[APSS|Aontas Sóivéadach]], a bhí go mór mór in anás airgead iasachta ó na hÉireannaigh. Cé go raibh de Valera agus [[Gael-Mheiriceánaigh]] chlúiteacha ag déanamh stocaireachta in [[Washington, D.C.]], agus [[Seán T. Ó Ceallaigh]] ag comhdháil síochána Versailles, le haitheantas a bhaint amach don Phoblacht, ní raibh sé le fáil. I Mí Lúnasa sa bhliain 1921, d'athraigh an Dáil oifig de Valera ón bPríomh-Aireacht go hUachtaránacht na hÉireann, le go mbeadh sé ar aon leibhéal leis an [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Rí Seoirse a Cúig]]. Ansin, chuir sé iontas ar an saol ar fad, nuair a d'fhógair sé nach nglacfadh sé páirt sna comhchainteanna, ach oiread leis an Rí. Ina áit sin, bhronn sé lánchumhacht ar thoscaireacht a chuir sé go Londain. Is é is brí leis an "lánchumhacht" ná go raibh sé ar chumas na dtoscairí seo conradh síochána a shíniú leis na Gaill gan faomhadh a fháil roimh ré uaidh féin. B'iad [[Art Ó Gríofa]] agus Mícheál Ó Coileáin a chuaigh i gceannas ar an toscaireacht. Bhí an Coileánach iontach míshásta leis an gcomhairle seo, nó is é an tuairim a bhí aige féin ná gur chóir do Dev féin na cúrsaí seo a phlé leis na Sasanaigh. Ina dhiaidh sin is uile, thoiligh sé dul go Londain. == An Conradh == Is é an toradh a tháinig as na comhchainteanna ná an [[Conradh Angla-Éireannach]], agus b'é an Conradh seo ba bhunús le stát nua Éireannach, mar atá, [[Saorstát Éireann]]. Bhí forálacha ann le haghaidh stát uile-Éireannach, ach san am céanna, d'fhág sé ar chumas sé chontae in oirthuaisceart an oileáin tarraingt siar as an stát seo, rud a rinne siad gan mhoill. Bhí sé leagtha amach sa Chonradh go gcaithfí coiste ar leith a chur ag obair leis an teorainn a atarraingt, dá dtogródh [[Tuaisceart Éireann|na Sé Chontae]] a leithéid a dhéanamh, agus is é an rud a bhí ar intinn an Choileánaigh go bhféadfaí, ar an mbealach seo, limistéar an stáitín thuaisceartaigh a laghdú an oiread sin is nach bhfágfaí maireachtáil ar bith ann ar chúrsaí eacnamaíocha. Bhí an beart sin incheaptha san am, nó bhí cónaí ar an gcuid ba mhó den phobal [[Aontachtach]] taobh istigh de shrianta cúnga in oirthear [[Uladh]]. Bheadh stádas Tiarnais ag an Saorstát nua, agus é á rialú ag parlaimint dhá theach. Bheadh an t-údarás iomlán dílsithe don Rí, ach san am céanna, bheadh sé á oibriú ag Rialtas dúchasach, agus b'í [[Dáil Éireann]], teach íochtarach na Parlaiminte nua, a cheapfadh an Rialtas sin. Bheadh cúirteanna dá gcuid féin ag na hÉireannaigh, agus tríd is tríd, bheadh níos mó neamhspleáchais ag an tír ná a rithfeadh le [[Charles Stewart Parnell]] nó le [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Páirtí Pairliminteach]] [[John Redmond|Sheáin Réamainn]] a éileamh riamh. [[Íomhá:Anglo-Irish Treaty signatures.gif|clé|mion|An Conradh]] Is é an meas a bhí ag na dearg-Phoblachtánaigh ar an gConradh ná gur feillbheart a bheadh ann. In áit na Poblachta a bhí bainte amach le lámh láidir, thiocfadh Saorstát nach mbeadh ach stádas an Tiarnais taobh istigh d'[[Impireacht na Breataine]] aige, agus chaithfeadh na Teachtaí Dála dílseacht a mhóidiú go díreach don Rí, mar a cuireadh an scéal i bhfocail san am. (Le fírinne, ba don Saorstát a mhóideoidís an dílseacht, ach bhí an dílseacht don Rí ag dul leis an móid seo mar aguisín, mar a bhí leagtha amach sa Chonradh.) Chuaigh scoilt ar Shinn Féin faoin gConradh, agus de Valera ag dul le faicsean na fhrith-Chonraitheoirí le cur in aghaidh an ghéillte seo, mar a thuig sé é. Iad siúd nach raibh ag aontú leis, chuir siad ina leith go raibh a fhios aige ón tús nach mbeadh an Phoblacht inbhainte amach cibé scéal é, agus gur chuir sé an Coileánach i gceannas ar an toscaireacht d'aon turas, leis an náire a sheachaint. Dhiúltaigh de Valera do na líomhaintí seo, ach is é an chiall a bhaineann an chuid is mó de staraithe an lae inniu ná gurb é sin an freagra is fearr ar an gceist, cén fáth nach ndeachaigh seisean go Londain. D'áitigh an Coileán, siúd is nár thug an Conradh an tsaoirse d'Éirinn mar Phoblacht, gur bhronn sé de shaoirse ar na hÉireannaigh an tsaoirse sin a bhaint amach iad féin. Sa deireadh thiar thall, b'é de Valera féin a chruthaigh gurbh fhíor don Choileánach an méid sin. [[Íomhá:Kitty Kiernan.jpg|mion|Kitty Kiernan, i ngrá le Harry Boland agus an Coileánach]] == An tAitheantas Trípháirteach == De réir mar a bhí sé leagtha amach sa cháipéis féin, chaithfeadh trí pharlaimint a bhfaomhadh a thabhairt don Chonradh Angla-Éireannach. Fuair sé formhuiniú Pharlaimint na Breataine Móire, ar dtús. Ansin, chaithfeadh Dáil Éireann glacadh leis, freisin, cé nach raibh aon stádas dlíthiúil ag an Dáil de réir an dlí idirnáisiúnta, ó nach bhfuair sé aitheantas na n-údarás Gallda. Nó, ós rud é go raibh stádas ''de facto'' ag an Dáil, agus í ag oibriú chumhacht pholaitiúil Shinn Féin agus mhuintir na hÉireann, ní fhéadfaí ach an Conradh a chur faoi bhráid na Dála. Thairis sin, bhí an tríú Parlaimint ann, mar atá, Teach Teachtaí Dheisceart Éireann. De réir fhorálacha an [[An tAcht um Rialtas na hÉireann|Achta um Rialtas na hÉireann]], a bhí reachtaithe ag Parlaimint na Ríochta Aontaithe sa bhliain 1920, bhí a leithéid de chomhairle reachtach ann, cé nár tháinig sí le chéile riamh roimhe seo, ós rud é gurbh fhearr le formhór a cuid feisirí Dáil Éireann. Anois, áfach, chruinnigh an Teach sin faoi dheoidh. Bhí na frith-Chonraitheoirí á bhaghcatáil, ar ndóigh, ach tháinig na Saorstátairí agus an ceathrar Aontachtóirí nár ghlac páirt in obair na Dála riamh, agus ar ndóigh, dhearbhaigh siad an Conradh. [[Íomhá:Michael Collins addressing crowd in Cork cph.3b15295.jpg|mion|17 Márta 2022, sa Sciobairín in iarthar Chorcaí]] == An Rialtas Sealadach == Bhí Dáil Éireann ann i gcónaí, de réir a Bunreachta a bhí i bhfeidhm ón mbliain 1919 ar aghaidh. D'éirigh de Valera as an Uachtaránacht agus é ag súil leis go n-atoghfaí é, ar dhóigh is go n-éireodh leis an Conradh a chur ar neamhní ansin. B'é Art Ó Gríofa a vótáladh isteach ina áit, áfach, agus b'eisean a shealbhaigh an Uachtaránacht. Níor thug sé "Uachtarán na hÉireann" air féin, áfach, ach "Uachtarán na Dála" - is é sin, an [[Ceann Comhairle]], más maith leat. Mar sin féin, ní raibh aon stádas dlíthiúil ag an rialtas seo, de réir dhlí bunreachtúil na Breataine Móire, agus tháinig rialtas eile ar an bhfód, agus é, go foirmeálta, freagrach do Theach Teachtaí Dheisceart Éireann. B'é an Coileánach a bhí i gceannas ar an Rialtas Sealadach nua, agus is é an teideal a bronnadh air ná Uachtarán an Rialtais Shealadaigh - is é sin, an Príomh-Aire. San am céanna, choinnigh sé an Aireacht Airgeadais i rialtas Poblachtach an Ghríofaigh. Bhí na cúrsaí dlí iontach casta timpeall an scéil. De réir dhlí na Breataine Móire, bhí sé ina Phríomh-Aire anois, agus é ainmnithe ag an gCoróin agus insealbhaithe de réir na pribhléide ríoga. Le hinsealbhú a fháil, b'éigean dó cuairt fhoirmeálta a thabhairt ar an Viocúnta Fitzalan, Tiarna Leifteanant na hÉireann. Is é an dearcadh Poblachtánach ná go ndeachaigh an Coileánach ansin le go dtabharfadh an Viocúnta suas [[Caisleán Átha Cliath]] dó. De réir dhlíthe bunreachtúla na Breataine Móire, áfach, searmanas a bhí ann ar a dtugtar "pógadh na láimhe", is é sin, insealbhú Aire Rialtais de chuid na Corónach, agus gurbh é an teagmháil féin, seachas aon cháipéis a shíneofaí, a d'fhág an Coileánach i seilbh na Príomh-Aireachta. De réir mar a insítear, bhí an Coileánach seacht nóiméad mall ag teacht ar an searmanas, agus an Tiarna Leifteanant á cháineadh. Is é an freagra a thug an Coileánach ná: "Bhí ortsa seacht nóiméad a chaitheamh ag fanacht liom, agus sinne ag fanacht leis an lá seo le seacht gcéad bliain!" Tharraing ceist an Chonartha achrann millteanach anuas ar Éirinn. Thar aon rud eile, bhí Éamon de Valera míshásta go síneodh an Coileánach aon chonradh gan údarás ar leith a iarraidh air féin roimh ré. Sa bhreis air sin, ba chúis an-díospóireachta é an Conradh féin. Bhí de Valera agus roinnt mhaith eile de frith-Chonraitheoirí thábhachtacha ag lochtú an stádais a d'fhág an Conradh ag Éirinn, mar Thiarnas taobh istigh den Impireacht. An mhóid a chaithfí a mhionnú don Rí, bhí an-tábhacht shiombalach léi, fosta. Ní rabhthas róshásta leis ach oiread go gcoinneodh na Gaill [[Calafoirt an Chonartha]] acu féin le go bhféadfaí an [[Cabhlach cogaidh|Cabhlach]] Ríoga úsáid a bhaint astu. D'fhéadfadh na Sasanaigh an-smacht a choinneáil ar pholasaí eachtrach na hÉireann, dar leis na frith-Chonraitheoirí , agus na calafoirt sin acu, gan trácht ar an móid dílseachta. Nuair a caitheadh an vóta faoin gConradh, bhí beagnach duine as gach beirt de na Teachtaí ag cur in aghaidh an Chonartha, ach, i ndiaidh an iomláin, ghlac an tromlach leis, ar an seachtú lá de Mhí Eanáir sa bhliain [[1922]]. Caitheadh seacht vóta déag is dhá scór ina aghaidh, agus ceithre vóta is trí scór ar mhaithe leis. Mar sin féin, bhí an chuid ba mhó de na hÓglaigh ag cur in aghaidh an Chonartha, agus tháinig an chuma ar na cúrsaí go rachaidís chun cogaidh faoin scéal - go raibh cogadh cathartha ar na bacáin. Ag caitheamh súil an lae inniu ar na himeachtaí sin dúinn, is dócha gur ábhar iontais dúinn nach raibh an oiread sin tábhachta ag baint le ceist na críochdheighilte san am. Bhí na hÓglaigh suite siúráilte nach mbeadh teacht aniar i stáitín an Tuaiscirt cibé scéal é, agus bhí an Coileánach féin meáite ar an stáitín a chloí le treallchogaíocht. I dtús na bliana 1922, thosaigh sé ag cur fir agus trealamh cogaidh thar an Teorainn le cuidiú le hÓglaigh an oirthuaiscirt. Chuir an Cogadh Cathartha an plean seo ar neamhní, ach dá mbeadh sé i ndán don Choileánach teacht slán as an gCogadh Cathartha, is follasach nach bhfágfadh sé an Tuaisceart ag na Gaill gan treallchogadh a chur faoi. Mar sin, fuair sé tacaíocht an chuid ba mhó de na hÓglaigh sna Sé Chontae. Chuaigh níos mó ná míle fear acu siúd, fiú, in [[Arm an tSaorstáit]]. [[Íomhá:Michael Collins Commander-in-Chief of the Irish National Forces.jpg|mion|ardcheannasaí, 1922]] Go gairid roimh thús an Chogadh Chathartha i Mí an Mheithimh sa bhliain 1922, bhí an Coileánach go héadóchasach ag iarraidh an scoilt a dhúnadh agus cogadh a sheachaint. Thréig de Valera agus na frith-Chonraitheoirí eile an Dáil, ach shocraigh an Coileánach go rachadh an dá fhaicsean de Shinn Féin sa chéad toghchán in éineacht agus go mbeadh comhrialtas acu ina dhiaidh sin. Ar dtús, rith comhréiteach leis an gCoileánach: bheadh bunreacht Poblachtánach ag an Saorstát nach ndéanfadh trácht ar bith ar an Rí, ach ní dhiúltófaí don Chonradh. Bhí an smaoineamh seo inghlactha ag an gcuid ba mhó de na Poblachtánaigh, leis. Chun scoilt na nÓglach a leigheas, bhunaigh an Coileánach Coiste Athaontaithe an Airm, agus bhí toscairí ón dá thaobh ina mbaill den Choiste. Ghlac sé buntáiste, freisin, ar an seasamh a bhí aige san IRB leis na hÓglaigh a mhealladh chun toiliú leis an gConradh. Ansin, áfach, dhiúltaigh na Gaill don bhunreacht Phoblachtánach, agus ní raibh comhréiteach ar bith ar fáil ó na Poblachtánaigh a thuilleadh. Mar sin, ní raibh an cogadh cathartha le seachaint ní ba mhó. == An Cogadh Cathartha == [[Íomhá:Mícheál Ó Coileáin & Risteard Ó Maolchatha.png|thumb|Mícheál Ó Coileáin & Risteard Ó Maolchatha ag sochraid Stáit [[Art Ó Gríofa|Art Uí Ghríofa]] ar an 16ú Lúnasa , 1922]] I Mí Aibreáin sa bhliain 1922, shealbhaigh dhá chéad Óglach frith-Chonartha [[na Ceithre Cúirteanna]] i m[[Baile Átha Cliath]] i ndiúnas ar an Rialtas Sealadach. Bhí an Coileánach ag iarraidh cogadh cathartha a sheachaint, agus mar sin, staon sé ón bhfoirgneamh a ionsaí, go dtí nár fhág na Gaill an dara rogha aige. Ar [[22 Meitheamh|an dóú lá fichead de Mhí an Mheithimh]], mharaigh beirt Óglach Sior Henry Wilson, ginearál Gallda ar pinsean, i m[[Belgravia]] i Londain. San am sin, chreid an saol mór gurbh iad na hÓglaigh fhrith-Chonartha a rinne an obair. Bhagair [[Winston Churchill]] ar an gCoileánach [[Arm na Breataine]] a chur go Baile Átha Cliath leis na frith-Chonraitheoirí a chaitheamh amach as na Ceithre Chúirteanna, mura mbeadh an Coileánach sásta é a dhéanamh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jstor.org/stable/30008316|teideal=Michael Collins and the Assassination of Sir Henry Wilson, Irish Historical Studies Iml. 28, Uimhir. 110, lch. 150-170|údar=Peter Hart|dáta=Samhain 1992|dátarochtana=2023}}</ref><ref>Bhí scéal eile ag Seosamh Dolan, a bhí ina bhall de scuad feallmharfóireachta an Choileánaigh i gCogadh na Saoirse agus a chuaigh ina Chaptaen in Arm an tSaorstáit ina dhiaidh sin, a nocht an méid sin sna caogaidí. D'inis sé freisin go bhfuair sé féin orduithe ón gCoileánach an bheirt fhear a mharaigh Wilson a tharrtháil sula gcuirfí chun báis iad.</ref> [[Íomhá:Michael Collins 12 August 1922.jpg|mion|[[12 Lúnasa]] [[1922]]. Feallmharaíodh é 10 lá ina dhiaidh]] Cibé scéal é, ní raibh de rogha ag an gCoileánach, ansin, ach dul i ndeabhaidh lann leis na frith-Chonraitheoirí, go háirithe nuair a d'fhuadaigh siad ginearál de chuid an tSaorstáit. Rinne sé an iarracht dheireanach áitiú ar na fir sna Cúirteanna gurbh fhearr dóibh scaipeadh. Nuair nach raibh toradh ar bith air sin, fuair sé áis dhá ghunna mhóra airtléire ó na Sasanaigh, agus thosaigh sé ag bombardú an fhoirgnimh go dtí gur ghéill na frith-Conraitheoirí ansin iad féin dó. Na himeachtaí seo a chuir tús le [[Cogadh Cathartha na hÉireann]], nuair a phléasc cathanna amach idir na frith-Chonraitheoirí agus trúpaí an tSaorstáit. Faoi cheannas an Choileánaigh, ghabh fórsaí an tSaorstáit an phríomhchathair go sciobtha. I Mí Iúil 1922 bhí na frith-Chonraitheoirí sách láidir i gCúige [[Mumhan]]. Thaobhaigh de Valera agus na Teachtaí Dála frith-Chonartha eile leis na hÓglaigh a bhí in aghaidh an tSaorstáit. Thart faoi lár na bliana, d'fhág an Coileánach uaidh cúraimí an Phríomh-Aire le bheith ina ardcheannasaí ar an Arm Náisiúnta. Arm ceart faoi shainéide ab ea é agus é ag fás timpeall ar an bhfaicsean de na hÓglaigh a bhí báúil leis an gConradh. Tháinig borradh mór ar arm an tSaorstáit le cuidiú na Sasanach, idir threalamh agus mhaoiniú, agus fir nua á bhfruiliú le haghaidh an chogaidh chathartha. Chinn an Coileánach in éineacht le h[[Eoin Ó Dufaigh]] agus Risteard Ó Maolchatha díormaí a thabhairt go dtí an Mhumhain ón bhfarraige. Chuaigh na Saorstátairí i dtír ar chósta na Mumhan in aice leis na críocha a bhí á gcoimeád ag na frith-Chonraitheoirí , agus i ndeireadh an tSamhraidh, d'athghabh saighdiúirí an tSaorstáit an Mhumhain agus iarthar na tíre. Chuaigh an Coileánach féin go Contae Chorcaí, a sheanfhód dúchais. Bhí mífhoighne air an cogadh a chríochnú chomh luath agus ab fhéidir, agus deirtear go raibh sé ag iarraidh teacht i dteagmháil leis na cinnirí frith-Chonartha le go bhféadfaí sos cogaidh a chur ar bun, ar a laghad. === Bás an Choileánaigh === [[Íomhá:Grave of Micheál Ó Coileáin.jpg|thumb|Plaic chuimhneacháin i m[[Béal na Blá]].]] D’imigh an Coileánach ar chigireacht mhíleata thart ar chúige Mumhan i mí Lúnasa. Ar a bhealach trí [[Contae Chorcaí|Chontae Chorcaí]], in aice le [[Béal na mBláth|Béal na Blá]], maraíodh Mícheál Ó Coileánach ar an dóú lá fichead de Mhí Lúnasa 1922. Is léir go raibh nasc idir a thuras cinniúnach agus an rún a bhí aige teacht ar shocrú éigin leis an bhfreasúra poblachtánach, agus bhí sé ag socrú cruinnithe le idirghabhálaithe. Bhí sé in aghaidh aon iarracht socrú crua ná cinsireacht dhian a bhualadh ar an bhfreasúra.<ref name=":0" /> Thiomáin a thionlacan isteach i ngaiste a chuir na frith-Chonraitheoirí áitiúla roimh. D'ordaigh an Coileánach do lucht a thionlactha stad agus an lámhach a fhreagairt, in áit tiomáint ar aghaidh agus é féin a choinneáil go sábháilte istigh ina charr armúrtha, mar ab fhearr leis an bhfear a bhí mar leathbhádóir aige, [[Emmet Daltún]]. Dealraíonn sé gur [[Piléar (gunna)|piléar]] strae a bhuail an Coileánach. B'eisean an t-aon duine amháin a fuair bás sa teagmháil. Ní raibh ach aon bhliain déag agus fiche slánaithe ag an gCoileánach, lá a bháis. D’fhreastail tuairim is 500,000 duine ar a [[Sochraid|shochraid]] i m[[Baile Átha Cliath]]. Níltear ar aon fhocal faoi cé a mharaigh é. (Ach tá sé le léamh ar leabhair áirithe gurbh é Donncha Ó Néill, nó "Sonny", iar-aimsitheoir de chuid Arm na Breataine Móire a chuaigh sna hÓglaigh, a scaoil an t-urchar a bhuail é. Fuair "Sonny" bás sa bhliain [[1950]]). [[Íomhá:19220823 Rebels Kill Michael Collins - The Boston Post.jpg|mion]] == Oidhreacht an Choileánaigh == [[Íomhá:Bust of Micheál Ó Coileáin.jpg|mion|dealbh bhrád, Contae Chorcaí, áit a rugadh Collins, (Albert Power, 1920idí)]] Áirítear Mícheál Ó Coileáin ar ceann de na seansanna móra caillte i stair na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.corkcoco.ie/ga/cuairteoir/conair-mhichil-ui-choileain|teideal=Conair Mhichíl Uí Choileáin|language=ga|work=Comhairle Contae Chorcaí|dátarochtana=2022-08-21}}</ref> Fear ardéirimiúil, intleachtúil, paiseanta, dúthrachtach a bhí ann, agus chronaigh an stát úrbhunaithe go géar é, nuair nach raibh sé ann a thuilleadh. Beag beann ar an bhfreasúra, choinnigh sé soláthar agus tacaíocht leis na hÓglaigh i d[[Tuaisceart Éireann]], ach nuair a bhí sé imithe, d'éirigh lucht a chomharbais as an bpolasaí go sciobtha. Is éadócha go mbeadh sé chomh patuar i leith mholtaí Choimisiún na Teorann agus iad siúd a tháinig ina dhiaidh. Mhéadaigh sé ar mhéala a bháis go bhfuair an tUachtarán Ó Gríofa bás deich lá roimhe sin, le teann an stró a chuir imeachtaí na tíre air. Is ar éigean a chonacthas an Coileánach go poiblí i ndiaidh lá adhlactha a chara, agus é ag siúl ar lorg na cónra. Sula raibh seachtain iomlán thart, cuireadh an Coileánach féin sa reilig chéanna, [[Reilig Ghlas Naíon]] i mBaile Átha Cliath. Ábhar fiannaíochta ab ea na focail a labhair sé ar lá sínithe an Chonartha. Nuair a dúirt an Tiarna Birkenhead, agus é buartha faoin dóigh a rachadh an Conradh i bhfeidhm ar an mBreatain Mhór, go raibh eagla air gur shínigh sé barántas a bháis pholaitiúil, is é an freagra a fuair sé ón gCoileánach go raibh seisean i ndiaidh barántas a fhíorbháis a shíniú. Seo mar a scríobh an Coileánach chuig dlúthchara leis: :''"I ndiaidh an oiread sin allas a bhárcadh, i ndiaidh an oiread sin streachailte agus tromluithe, tá tú, go tobann, ag siúl na sráideanna i Londain agus iad fuar fliuch faoi aer na hoíche. Samhlaigh leat - céard atá agat le tabhairt d'Éirinn? Rud atá ag teastáil uaithi le seacht gcéad bliain. An sásóidh an margadh seo aon duine? Duine ar bith? Seo an méid a deirim leat: go moch ar maidin inniu, shínigh mé barántas mo bháis féin. Nuair a rinne mé é, is é an rud a bhí ar m'intinn ná: féach chomh haisteach, chomh háiféiseach atá sé - bheadh sé chomh maith ag an gcorr-philéar an jab a dhéanamh cúig bliana ó sin."'' Iad siúd a tháinig slán as pianta breithe na hÉireann, fir ar nós Éamon de Valera, [[Liam Tomás Mac Cosgair]], Risteard Ó Maolchatha agus Eoin Ó Dufaigh, choinnigh muintir na hÉireann cuimhne ar an dóigh ar éirigh leo an stát a chur ar bun agus a choinneáil ag imeacht. An Coileánach, arís, ó cailleadh chomh hóg sin é, ní chuimhnítear air ach mar idéalaí óg radacach nach gcaithfeadh riamh fadhbanna na síochána a fhuascailt. [[Íomhá:Michael Collins by John Lavery.jpg|thumb|'' Michael Collins (Love of Ireland)''; Pictiúr le [[John Lavery]] ]] Chuaigh de Valera i gcuimhne na ndaoine mar sheanfhear caoch ag caitheamh deireadh a shaoil leath ina phinsinéir ina Uachtarán ar Éirinn sna seascaidí agus i dtús na seachtóidí. Is é an chuimhne a choinnítear ar [[Liam Mac Cosgair]] ná gurbh eisean an Taoiseach ar thit sé ar a chrann cúrsaí airgeadais na tíre a chur ina seasamh arís i ndiaidh tuairteáil an stocmhalartáin sa [[Wall Street]]. Is é an rud is túisce a ritheann leis na daoine faoi Risteard Ó Maolchatha gurbh eisean a d'údaraigh bású na gcimí i rith an Chogaidh Chathartha. Maidir le hEoin Ó Dufaigh, b'eisean an póilín a chuaigh le polaitíocht agus a thug taitneamh d'fhaisisteachas [[Francisco Franco]]. An Coileánach, áfach, ní raibh sé i ndán dó a lámha a shalú i gcúrsaí na polaitíochta iarchogaidh. Eisean an fear óg glórmhar scafánta a bhí ábalta idir Phoblacht, Chonradh agus inspioráid mhillteanach a thabhairt do mhuintir na hÉireann, agus a fuair bás sular tháinig bláth ceart air, go díreach nuair a bhí a thír dhúchais ar thairseach an neamhspleáchais. == Sna scannáin == [[Íomhá:A Black and Tan on duty in Dublin.jpg|mion|Dúchrónach agus gunna Lewis, i mBÁC]] Sa bhliain [[1996]], tháinig scéal Mhíchíl Uí Choileáin ar an scáileán, nuair a rinne an stiúrthóir Neil Jordan scannán de. B'é [[Liam Neeson]] a bhí i ról an Choileánaigh féin, agus b'í [[Julia Roberts]] a rinne páirt a chailín, Caitríona Nic Thiarnáin. Thairis sin, chonacthas Aidan Quinn ag déanamh pháirt [[Énrí Ó Beóláin|Énrí Uí Bheóláin]], agus b'ar chrann [[Alan Rickman]] a thit sé ról [[Eamon de Valera]] a dhéanamh. B'é an stiúrthóir féin, Neil Jordan, a chum an script, agus b'é Elliot Goldenthal an ceolchumadóir a sholáthair an fuaimrian. Thaitin an scannán go mór leis na léirmheastóirí ar chúiseanna foirme, struchtúir agus insinte, ach san am céanna, bhí na staraithe ag fáil lochta ar an dóigh ar chuir Jordan fíricí na staire as a riocht le cur le teannas drámatúil na hinsinte. Agus an méid sin ráite, bhí an scannán seo ar an gceann ba rathúla a rinneadh in Éirinn riamh. Bhí na staraithe ag lochtú na ngnéithe seo leanas: * Sa suíomh a thaispeánann cruinniú rúnda [[Dáil Éireann|na Dála]], tagraítear don Choileán mar Aire Faisnéise. Le fírinne, bhí sé ina Aire Airgeadais, agus san am céanna, bhí sé i gceann na gcúrsaí faisnéise in [[Óglaigh na hÉireann (1919-1922)|Óglaigh na hÉireann]]. Ní raibh an dá ról seo ag baint le chéile ar aon nós. * Ní bhfuair [[Énrí Ó Beóláin]] an cineál báis a taispeánadh ar an scannán. * Níorbh é an Coileánach a bhí i gceannas ar an toscaireacht a chuaigh go Londain le haghaidh comhchainteanna faoin gConradh Angla-Éireannach. B'é Art Ó Gríofa an ceannasaí, agus an Coileánach ar an dara fear. * Sa scannán, mharaigh na [[Dúchrónaigh]] [[Éamonn Broy]] i ndiaidh dóibh breith air in Óstán Vaughan. Le fírinne, tháinig Broy slán as Cogadh na Saoirse agus as an g[[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh Cathartha]] féin, agus bhí sé ina Choimisinéir ar an n[[Garda Síochána]] sna [[1930í]]. * Tugadh le fios go raibh lámh éigin ag [[Eamon de Valera]] i marú an Choileánaigh. An buachaill óg a mharaigh an Coileánach ar an scannán, bhí sé i dteagmháil phearsanta le de Valera go gairid roimh an luíochán. Cé go raibh de Valera i gContae Chorcaí, níl fianaise ar bith ann go raibh freagracht chomh díreach sin air as an marú. Is iomaí duine a lochtaigh an ghné seo nó gnéithe eile den dóigh ar chuir an scannán síos ar Eamon de Valera. *[[Íomhá:Neil Jordan by David Shankbone.jpg|mion|Neil Jordan, 2010]]Ar an scannán, maraíodh foireann de bhleachtairí Aontachtacha ó [[Bhéal Feirste]] le carrbhuama taobh istigh de Chaisleán Bhaile Átha Cliath. Ní raibh anseo ach tagairt shoiléir do [[na Trioblóidí]] i gCúige Uladh, nó ní raibh carrbhuamaí á n-úsáid i gCogadh na Saoirse.<ref>{{Luaigh foilseachán|date=14 Deireadh Fómhair 2025|title=Dráma stairiúil: cead athshamhlaithe|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 14}}</ref> Thairis sin, níor mharaigh na hÓglaigh péas ar bith istigh sa Chaisleán. * Ar an scannán, ghéill na reibiliúnaigh iad féin do na Sasanaigh os comhair Ard-Oifig an Phoist. Ní mar sin a tharla, áfach. * D'aithris an scannán na seanmhiotais gurbh iad an "mhóid dílseachta don Rí" (nach bhfuil a leithéid sa Chonradh ar aon nós) agus an [[Críochdheighilt na hÉireann|Chríochdheighilt]] ba phríomhchúis leis an scoilt idir na hÓglaigh. Is é stádas an Tiarnais, in ionad neamhspleáchas iomlán na Poblachta, a bhí ar an gcloch ba mhó ar phaidrín lucht na comhaimsire. Is é an chosaint a bhí ag Neil Jordan ná nach bhféadfaí athinsint chruinn na staire a fháscadh isteach i scannán chomh gairid, ó chaithfeadh sé a bheith intuigthe ag lucht féachana an uile dhomhain, iad siúd san áireamh a bhí ar bheagán eolais ar stair na hÉireann. Níor mhaolaigh an chosaint seo ar mhíshástacht na gcriticeoirí i leith an oiread ficsin a meascadh tríd an stair, go háirithe an dóigh ar bhaist sé ainm fíordhuine - Éamonn Broy - ar charachtar a bhí bunaithe ar níos mó ná aon duine amháin; an cur síos a tugadh ar de Valera agus ar bhás an Choileánaigh; agus an carrbhuama. Thug an scannán le fios gur bunaíodh an Saorstát i dtús na bliana 1922, agus is iomaí suíomh gréasáin a ghlac leis an ráiteas seo mar fhírinne, siúd is nár tháinig an stát ar an bhfód go foirmeálta roimh Mhí na Nollag sa bhliain chéanna. An carachtar ar ar tugadh "Éamonn Broy" ar an scannán, bhí tréithe a lán póilíní éagsúla le haithint air. Bhí Broy ina bhall den "Roinn G", brainse faisnéise Phóilíní Ceannchathartha Bhaile Átha Cliath (Dublin Metropolitan Police) nach raibh lonnaithe i gCaisleán Bhaile Átha Cliath, ach i Sráid Marlborough. B'é Dáithí Ó Niallagáin príomhghníomhaire an Choileánaigh sa Chaisleán. Nuair a foilsíodh an scannán ar an DVD, cuireadh clár faisnéise leis a dhéanann trácht cuimsitheach ar an bhficsean atá fite tríd an bhfírinne sa scannán. Bhí sé ceaptha ar dtús go gcoiscfeadh cinsire na scannán ar pháistí ab óige ná cúig bliana déag féachaint air, ach ó bhí an oiread sin tábhachta leis ó thaobh na staire de, is é an t-aicmiú a fuair sé ná PG - is é sin, tá sé ceadaithe do na páistí óga féin an scannán a fheiceáil ach na tuismitheoirí a bheith i láthair á mhíniú dóibh. D'eisigh an cinsire preasráiteas inar thagair sé don scannán mar shaothar as an ngnáth, agus é barúlach "go bhfágaim faoi na tuismitheoirí féin, cé acu ba chóir dá gclann é a fheiceáil", ó fuair sé ábhar an scannáin chomh tábhachtach sin. == Féach freisin == * Scríobh [[Tim Pat Coogan]] beathaisnéis faoi as Béarla, agus sa bhliain [[1985]], d'fhoilsigh [[Pádraig Ó Braoin]] beathaisnéis Gaeilge <ref>Ó BRAOIN, Pádraig: ''Mícheál Ó Coileain'', Éigse na Mainistreach, 1985</ref>. * [[Béal na Blá]] agus [[Gleann na Ruaige]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.ucc.ie/celt/online/E900001-001/ The Path to Freedom; Bailiúchán de scríbhinní Mhíchíl Uí Choileáin] * {{en}} [http://www.michaelcollinscentre.com/index.html Michael Collins Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301105029/http://www.michaelcollinscentre.com/index.html |date=2012-03-01 }} * {{en}} [http://generalmichaelcollins.com/ Collins 22 Society] == Tagairtí == {{reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Ó Coileáin, Mícheál}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]] [[Catagóir:Básanna i 1922]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Éirí Amach na Cásca]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] 0fklqva05bjqtgcw70fbzpvfmei4pms 0 22871 1314710 1080255 2026-05-22T15:41:20Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314710 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} {{Múnla:Imreoir_CLG_bosca_eolais | ainm= Conor Ó hAodha | íomhá= Galwaynewcrest.jpg | spórt= [[Iomáint]] | ainm béarla= Conor Hayes | dáta= [[11 Bealtaine]] [[1958]] | dáta2= | áit= [[Cill Tormóir]], [[Contae na Gaillimhe]] | airde= | leasainm= | club= [[CLG Chill Tormóir|Cill Tormóir]] | suíomh= Lánchúlaí | ainm club= [[CLG Chill Tormóir|Cill Tormóir]] | bliain1= [[1970idí]] - [[1990idí]] | cluichí(pointí1)= | contae= [[CLG, Coiste Chontae na Gaillimhe|Gaillimh]] | icsuíomh= Lánchúlaí | foireann= [[CLG, Coiste Chontae na Gaillimhe|Gaillimh]] | bliain2= [[1979]] - [[1989]] | cluichí(pointí2)= | cúige= Cúige Chonnacht | icsuíomh= Lánchúlaí | iccúige= 0 | comórtas= [[Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann]] | iccraobhnahéireann= 3 | allstars= 3 }} Iar-imreoir agus bainisteoir [[iomáint|iománaíochta]] is ea '''Conor Ó hAodha''' nó '''Conor Hayes''' mar atá aithne níos fearr air, a rugadh i g[[Cill Tomóir]] i g[[Contae na Gaillimhe]] ar an [[11 Bealtaine]] [[1958]]. D'imir sé leis a chumann áitiúil i gCill Tomóir agus bhí sé ina bhall de foireann idirchontae na [[CLG Chontae na Gaillimhe|Gaillimhe]] idir na blianta 1979 agus 1989. Bhí seisean ina chaptaen ar an bhfoireann a bhuaigh [[Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann|Craobh na hÉireann]] dhá bhliain as a chéile idir 1987 agus 1988. Agus é éirithe as an imirt, chaith sé na blianta idir 2002 agus 2006 mar bhainisteoir orthu. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Aodha, Conor O}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1958]] [[Catagóir:Daoine beo]] 7ojwkt4yhqleqyo0f97je7zxkhq7792 0 22920 1314749 1307227 2026-05-22T15:55:40Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314749 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Aisteoir Éireannach a bhí i '''Micheál Ó Maolallaí'''<ref name="imdb">{{Lua idirlín|url=http://www.imdb.com/name/nm0482473/|teideal=Mick Lally|work=IMDb|dátarochtana=2018-07-18}}</ref> ([[An Béarla|Béarla]]: ''Michael "Mick" Lally'') a rugadh i [[Samhain|Mí na Samhna]] [[1945]], agus a d'éag [[31 Lúnasa]] [[2010]].<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=3029|title=LALLY, Mick (1945–2010) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref><ref name="rte">{{Cite news|teideal=Actor Mick Lally dies aged 64|url=http://www.rte.ie/news/2010/0831/lallym.html|work=RTE.ie|dáta=2010-08-31|dátarochtana=2018-07-18|language=en}}</ref> == Saol == Rugadh Micheál i nDoire Mhianaigh, d[[Tuar Mhic Éadaigh]] i g[[Contae Mhaigh Eo]], an duine is sine as seachtar a bhí sa chlann acu: beirt bhuachaillí agus cúigear cailíní. Bhí feirm tríocha acra ag a athair Tommy ar thalamh sléibhe ann. Ceantar Gaeltachta an dúiche sin agus cainteoirí dúchais Gaeilge a athair agus a mháthair, May Nic Ging (Nig Fhinn an gnáthlitriú ach ba é Nic Ging an fhoirm a d’fhoghlaim sí ar scoil), arbh as Páirc an Teampaill, Tuar Mhic Éadaigh di. I Scoil Náisiúnta Thuar Mhic Éadaigh bhí Seosamh Ó Maolruanaigh mar mhúinteoir ag Micheál agus b’fhéidir gurbh eisean a spreag spéis sa drámaíocht ann den chéad uair (Mícheál Ó Conaola, Foinse 8 Meán Fómhair 2010). Bhíodh an scoil sin páirteach i bhFéile Drámaíochta na Scol. Ach ba dhóigh lena mháthair (Imeall, TG4, 4 Samhain 2010) gurbh iad drámaí Radio Éireann gach Domhnach sna 1950idí luatha a chuaigh i gcion air. Seanathair leis i Stáit Aontaithe Mheiriceá a d’íoc costais an oideachais a cuireadh air i nGaillimh: bhí sé ina dhalta cónaitheach i gColáiste Mhuire, Gaillimh, agus Gaeilge agus stair na hábhair chéime aige i g[[Coláiste na hOllscoile, Gaillimh]]. Bhí baint aige leis an gCumann Dornálaíochta san ollscoil agus thug leis uair craobh idir-ollscoile na hÉireann agus na Breataine sa dornálaíocht. Deireadh sé nárbh éagsúil le chéile in aon chor cró na dornálaíochta agus a bheith ar stáitse na hamharclainne. Bhí sé ina bhall den Chumann Drámaíochta san ollscoil. Bhí sé páirteach go minic i léiriúcháin na Taibhdheirce, ach go háirithe i rith na sé bliana sin a chaith sé mar mhúinteoir sa cheardscoil i dTuaim, Co. na Gaillimhe. In Stair dhrámaíocht na Gaeilge 1900–1970 (Ó Siadhail 1993) tá grianghraf de agus é páirteach in An béal bocht sa Taibhdhearc. B’fhéidir a rá go raibh aird phobal amharclainne na Gaillimhe air mar aisteoir. I samhradh na bliana 1975 thug Garry Hynes, stiúrthóir drámaí, agus Máire Mullen, aisteoir, cuireadh dó a bheith in éineacht leo chun an Druid Theatre Company a bhunú. Thug an cheardscoil cead scoir dó agus as sin amach bhí sé ina aisteoir gairmiúil. Comhlacht eachtrach fiontraíoch ba ea an Druid. Stáitsídís drámaí le scríbhneoirí Meiriceánacha agus Eorpacha agus ba iad ba thúisce a chuir saothair Martin McDonagh ar stáitse. Cuimhneofar, gan amhras, ar a fheabhas a bhí Mick in Playboy of the Western World le [[John Millington Synge|Synge]], agus páirt Christy aige, in Famine le Tom Murphy (dráma a d’aistrigh sé go Gaeilge faoin teideal Gorta), agus in The wood of the whispering le M.J. Molloy. Ainmníodh é do dhuais amharclainne Irish Times/ESB i ngeall ar an ról a bhí aige sa léiriú a rinne [[Compántas Amharclannaíochta an Druid|Druid]] ar The dead school le Pat McCabe. Bhí sé tamall freisin ina bhall de ''Field Day Theatre Company'' agus bhí an phríomhpháirt aige sa chéad léiriú a rinne an comhlacht sin ar dhráma [[Brian Friel]], [[Translations]]. In [[Amharclann na Mainistreach]] bhí páirt aige den chéad uair in 1977 agus sin sa dráma ''Wild Oats''. Ba mhinic ina dhiaidh sin páirteanna aige san amharclann sin. Ba liosta le lua na scannáin a raibh rólanna aige iontu, bídís fada nó gairid, ach cuimhnítear go háirithe ar [[Poitín (scannán)|Poitín]] (1978), ''The Ballroom of Romance'' (1982), ''Our boys'' (1981), ''The Year of the French'' (1982), ''Circle of friends'' (1995) agus ''The Secret of Kells'' (2009). Maidir le teilifís, thuill a pháirt mar ''Miley Byrne'' in Bracken Duais Jacob dó in 1979. Ba é an Miley céanna arís é ó 1983 amach in ''Glenroe''. Níor thaitin leis gur mar ghamal geanúil tuaithe a d’fhéachfadh pobal mór na hÉireann air ach gan aon amhras ba é an ról sin a thuill clú mór dó i measc an phobail sin nach dtaithíonn amharclanna. Sobalchláir eile a raibh páirteanna aige iontu is ea [[Ballykissangel]] agus [[Ros na Rún]]. Amhránaí maith é freisin. Is go deireanach ina shaol a bhí páirt an tiarna talún aige in Scéalta ó Theach na mBocht, scéalta a chum Eugene McCabe faoin nGorta Mór i ndeisceart Uladh in 1848, a aistríodh go Gaeilge agus a léigh Lally. Is le hómós dó a chraol TG4 iad ar 11 Samhain 2010. == Bás == In éineacht le Mary McEvoy, réalt eile de chuid ''Glenroe'', bhí sé ag taisteal leis an dráma ''The matchmaker'', ar leagan nua é de dhráma [[John B. Keane]], agus bhí beartaithe go gcuirfí ar stáitse an Gaiety é. Ach rud é nár tharla toisc gur laige croí ba thrúig bháis dó ar 31 Lúnasa 2010.<ref name="rte"/> Bhí [[Eimfiséime|eimfiséime]] air mar iarsma an [[Niúmóine|niúmóine]] sin a bhuail é deich mbliana roimhe sin. Ó 1979 bhí sé pósta ar Pheige Ní Chonghaile, banaltra as Inis Meáin agus bhí iníon agus beirt mhac acu. Ba í an Ghaeilge teanga an teaghlaigh agus is ar scoileanna lán-Ghaeilge a d’fhreastail na páistí. == Saothair aisteoireachta == * ''[[Rún Cheanannais Mhóir]]'' (2009) * ''Bua'' (2007) * ''[[Alexander (scannán)|Alexander]]'' (2004) * ''[[Ballykissangel]]'' (2001) * ''[[Circle of Friends]]'' (1995) * ''A Man of No Importance'' (1994) * ''Misteach Baile Ath Cliath'' (1994) * ''The Irish R.M.'' (1983) * ''[[Glenroe]]'' (1983) * ''The Ballroom of Romance'' (1982) * ''[[Strumpet City]]'' (1980) * ''[[Poitín (scannán)|Poitín]]'' (1978) * ''[[Bracken]]'' (1978) == Féach freisin == * [[Compántas Amharclannaíochta an Druid]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.dib.ie/biography/lally-mick-a9830 Dictionary of Irish Biography] * [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=3029 LALLY, Mick (1945–2010)] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Maolallai, Micheal O}} [[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1945]] [[Catagóir:Básanna in 2010]] [[Catagóir:Compántas Amharclannaíochta an Druid]] 5vfred3wspd3o4wueeqiuf3g9nen7kd 0 23551 1314947 1246834 2026-05-23T00:31:59Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314947 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Siege of Breda.jpg|right|thumb|Léigear Breda 1624. (Jacques Callot a rinne.)]] Saighdiúir de chuid an [[17ú haois]] ba ea '''Gearóid de Barra''' (d’éag 1647). Rugadh é i g[[Contae Chorcaí]] agus, ar nós a lán fear eile den uasaicme [[Caitliceach|Chaitliceach]], chuaigh sé ag saighdiúireacht thar lear. D’fhill sé ar Éirinn sa bhliain 1641 agus chuaigh i ngleic ann le fórsaí Pharlaimint Shasana, ach ní raibh rath air ina thír féin. == Beatha == Fear misniúil ba ea an Barrach agus é an-cleachtach le gnóthaí cogaíochta. Rinne sé seirbhís sa reisimint Éireannach in Arm na Spáinne i bh[[Flóndras]] ar feadh beagnach tríocha bliain agus é ag troid in aghaidh Chúigí Aontaithe na hÍsiltíre. Rinne sé gaisce ag léigear Breda (1624-5). Bhí sé ar dhuine de na seacht gcoirnéal a cuireadh chun na hÉireann i samhradh na bliana 1641 chun saighdiúirí a earcú do Rí na Spáinne. Thóg sé reisimint míle fear a bhí le cur chun farraige ag [[Cionn tSáile]] i gContae Chorcaí, ach dhiúltaigh an rialtas ligean dóibh imeacht.<ref>Wiggins, lch 57.</ref> Bhí sé meánaosta faoin am ar bhain sé Éire amach arís, agus dealraíonn nach raibh meas ag a lucht aitheantais in Éirinn ar a dhreach: chuir duine amháin síos air mar fhear a bhí “very homely and despicable” i gcosúlacht.<ref>.Luaite in Wiggins, lch 57.</ref> Ba Ríogaí é, agus deireadh sé, más fíor: “the puritanes of England have mightily abused the king...”.<ref>.Luaite in Wiggins, lch 57</ref> D'éirigh na hÉireannaigh amach sa bhliain 1641, agus chuaigh de Barra i bpáirt le [[Lucht na Comhdhála]]. Ceapadh é mar ghinearál ar fhórsaí an Chomhcheangail i g[[Cúige Mumhan]]. Rinne sé ar [[Luimneach]] sa bhliain 1642 agus chuidigh Caitlicigh na cathrach leis Caisleán Rí Eoin, áit a raibh slua Protastúnach, a ghabháil. Thochail sé faoi na ballaí agus bhain tairbhe as snípéirí nó gur ghéill an namhaid, agus drochbhail orthu faoin am sin. Ligeadh don fhuíoll dul chun [[Baile Átha Cliath]].<ref>Wiggins, lch 157 agus ar aghaidh: ‘Climax and Capitulation’.</ref> [[Íomhá:John_Castle_Limerick-seabhcan.jpg|thumb|Caisleán Rí Eoin, agus Droichead Thuamhumhan lena ais]] Is beag rath a bhí ar de Barra ina dhiaidh sin. Theip air [[Corcaigh]] a ghabháil agus scaipeadh a chuid saighdiúirí ag [[Cath Lios Cearúill]]. Bhain sé seo dá chlú agus is beag a rinne sé sa chogadh as sin amach. Dúradh faoi: “for being naturally lesse quicke, and accustomed to the warre of Flanders, where all engines and all provisions attend almost inseparably upon the enemy, he was now to follow the motions of an active warre...”.<ref>Wiggins, lch 58.</ref> Fuair sé bás i Luimneach sa bhliain 1647.<ref>Féach Bellings.</ref> == ''A Discourse of Militarie Discipline'' (1634) == B'údar míleata é de Barra, agus a lán leabhar ar fáil óna lámh faoi thraenáil agus stiúradh saighdiúirí. Tháinig ''A Discourse of Militarie Discipline'' amach sa bhliain 1634 agus tíolacadh é do Dháithí de Barra, Iarla Bharrach Mór. Cuireadh i gcló sa [[An Bhruiséil|Bhruiséil]] é agus é á dhíol ag díoltóirí leabhar Pléimeannacha. Cuireann sé síos sa leabhar ar dhualgais na saighdiúirí singile agus na n-oifigeach, ar na bealaí chun iad a eagrú chun cogaidh, agus ar na daingnithe agus na hairm a úsáidtear le haghaidh léigir. Molann sé go mbeadh an caidreamh ceart ag na hoifigigh agus ag a gcuid fear ar a chéile, agus go mbeadh a gceart de dhídean, d’éide agus de bhia ag na fir. B’fhuath leis an easpa smachta a bhí ar shaighdiúirí Spáinneacha agus eile, agus deir sé gur féidir na deacrachtaí seo a shárú “by onely manteyninge their people wel exercised in armes and practice of war, when a regimente dothe marche some times great disorderes are comitted, the Souldiers runninge away from the culores, robinge and spoylinge the country...”.<ref>Luaite in Lawrence, lch 214.</ref> Molann sé go mbeadh eolas ag saighdiúirí ar an stair agus ar an gcomhaireamh, ach nach foláir dóibh i gcónaí a gcuid scileanna saighdiúireachta a chleachtadh. == Nótaí == {{reflist}} == Tagairtí == * Bellings, Richard (eag. John Thomas Gilbert 1973). ''History of the Irish Confederation and the War in Ireland, 1641-1649''. AMP Press. ISBN 978-0-404-02840-4 * Lawrence, David R. (2009). ''The Complete Soldier: Military Books and Military Culture in Early Stuart England, 1603 – 1645''. Leiden: Brill. ISBN 978-90-04-17079-7 * Wiggins, Kevin (2001). ''Anatomy of a Siege: King John’s Castle, Limerick, 1642''. Woodbridge: The Boydell Press, ISBN 0-85115-827-7, & Bray: Wordwell Press, ISBN 1-869857-37-2 {{DEFAULTSORT:Barra, Gearóid de}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 1647]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha i gCogaí na Comhdhála Éireannaí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] rb7qjzjq6bjcitvpbomflr7yba7yar7 1314948 1314947 2026-05-23T00:32:46Z Seachránaí 53315 1314948 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Siege of Breda.jpg|right|thumb|Léigear Breda 1624. (Jacques Callot a rinne.)]] Saighdiúir de chuid an [[17ú haois]] ba ea '''Gearóid de Barra''' (d’éag 1647). Rugadh é i g[[Contae Chorcaí]] agus, ar nós a lán fear eile den uasaicme [[Caitliceach|Chaitliceach]], chuaigh sé ag saighdiúireacht thar lear. D’fhill sé ar Éirinn sa bhliain 1641 agus chuaigh i ngleic ann le fórsaí Pharlaimint Shasana, ach ní raibh rath air ina thír féin. == Beatha == Fear misniúil ba ea an Barrach agus é an-cleachtach le gnóthaí cogaíochta. Rinne sé seirbhís sa reisimint Éireannach in Arm na Spáinne i bh[[Flóndras]] ar feadh beagnach tríocha bliain agus é ag troid in aghaidh Chúigí Aontaithe na hÍsiltíre. Rinne sé gaisce ag léigear Breda (1624-5). Bhí sé ar dhuine de na seacht gcoirnéal a cuireadh chun na hÉireann i samhradh na bliana 1641 chun saighdiúirí a earcú do Rí na Spáinne. Thóg sé reisimint míle fear a bhí le cur chun farraige ag [[Cionn tSáile]] i gContae Chorcaí, ach dhiúltaigh an rialtas ligean dóibh imeacht.<ref>Wiggins, lch 57.</ref> Bhí sé meánaosta faoin am ar bhain sé Éire amach arís, agus dealraíonn nach raibh meas ag a lucht aitheantais in Éirinn ar a dhreach: chuir duine amháin síos air mar fhear a bhí “very homely and despicable” i gcosúlacht.<ref>.Luaite in Wiggins, lch 57.</ref> Ba Ríogaí é, agus deireadh sé, más fíor: “the puritanes of England have mightily abused the king...”.<ref>.Luaite in Wiggins, lch 57</ref> D'éirigh na hÉireannaigh amach sa bhliain 1641, agus chuaigh de Barra i bpáirt le [[Lucht na Comhdhála]]. Ceapadh é mar ghinearál ar fhórsaí an Chomhcheangail i g[[Cúige Mumhan]]. Rinne sé ar [[Luimneach]] sa bhliain 1642 agus chuidigh Caitlicigh na cathrach leis Caisleán Rí Eoin, áit a raibh slua Protastúnach, a ghabháil. Thochail sé faoi na ballaí agus bhain tairbhe as snípéirí nó gur ghéill an namhaid, agus drochbhail orthu faoin am sin. Ligeadh don fhuíoll dul chun [[Baile Átha Cliath]].<ref>Wiggins, lch 157 agus ar aghaidh: ‘Climax and Capitulation’.</ref> [[Íomhá:John_Castle_Limerick-seabhcan.jpg|thumb|Caisleán Rí Eoin, agus Droichead Thuamhumhan lena ais]] Is beag rath a bhí ar de Barra ina dhiaidh sin. Theip air [[Corcaigh]] a ghabháil agus scaipeadh a chuid saighdiúirí ag [[Cath Lios Cearúill]]. Bhain sé seo dá chlú agus is beag a rinne sé sa chogadh as sin amach. Dúradh faoi: “for being naturally lesse quicke, and accustomed to the warre of Flanders, where all engines and all provisions attend almost inseparably upon the enemy, he was now to follow the motions of an active warre...”.<ref>Wiggins, lch 58.</ref> Fuair sé bás i Luimneach sa bhliain 1647.<ref>Féach Bellings.</ref> == ''A Discourse of Militarie Discipline'' (1634) == B'údar míleata é de Barra, agus a lán leabhar ar fáil óna lámh faoi thraenáil agus stiúradh saighdiúirí. Tháinig ''A Discourse of Militarie Discipline'' amach sa bhliain 1634 agus tíolacadh é do Dháithí de Barra, Iarla Bharrach Mór. Cuireadh i gcló sa [[An Bhruiséil|Bhruiséil]] é agus é á dhíol ag díoltóirí leabhar Pléimeannacha. Cuireann sé síos sa leabhar ar dhualgais na saighdiúirí singile agus na n-oifigeach, ar na bealaí chun iad a eagrú chun cogaidh, agus ar na daingnithe agus na hairm a úsáidtear le haghaidh léigir. Molann sé go mbeadh an caidreamh ceart ag na hoifigigh agus ag a gcuid fear ar a chéile, agus go mbeadh a gceart de dhídean, d’éide agus de bhia ag na fir. B’fhuath leis an easpa smachta a bhí ar shaighdiúirí Spáinneacha agus eile, agus deir sé gur féidir na deacrachtaí seo a shárú “by onely manteyninge their people wel exercised in armes and practice of war, when a regimente dothe marche some times great disorderes are comitted, the Souldiers runninge away from the culores, robinge and spoylinge the country...”.<ref>Luaite in Lawrence, lch 214.</ref> Molann sé go mbeadh eolas ag saighdiúirí ar an stair agus ar an gcomhaireamh, ach nach foláir dóibh i gcónaí a gcuid scileanna saighdiúireachta a chleachtadh. == Nótaí == {{reflist}} == Tagairtí == * Bellings, Richard (eag. John Thomas Gilbert 1973). ''History of the Irish Confederation and the War in Ireland, 1641-1649''. AMP Press. ISBN 978-0-404-02840-4 * Lawrence, David R. (2009). ''The Complete Soldier: Military Books and Military Culture in Early Stuart England, 1603 – 1645''. Leiden: Brill. ISBN 978-90-04-17079-7 * Wiggins, Kevin (2001). ''Anatomy of a Siege: King John’s Castle, Limerick, 1642''. Woodbridge: The Boydell Press, ISBN 0-85115-827-7, & Bray: Wordwell Press, ISBN 1-869857-37-2 {{DEFAULTSORT:de Barra, Gearóid}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 1647]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha i gCogaí na Comhdhála Éireannaí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] n5guby6y056wyzz89zl30jc921oz2sh 0 23810 1314796 1310255 2026-05-22T17:13:00Z Alison 570 [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] 1314796 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Marriage of Inanna and Dumuzi.png|mion|Pósadh Inanna agus Dumuzi<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Inanna|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Inanna&oldid=1085449554|journal=Wikipedia|date=2022-04-30|language=en}}</ref>]] {{glanadh}} Séard atá sa '''phósadh''' ná comhcheangal sóisialta nó conradh dlíthiúil idir dhaoine aonair a bhunaíonn [[gaol]]. Is aontas é atá glactha go sóisialta agus go dlíthiúil ag beirt a bheidh ina gcónaí lena chéile agus a fhanfaidh dílis dá chéile gan daoine eile a bheith páirteach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Christine-N%C3%AD-Chathasaigh-23.-Christine-N%C3%AD-Chathasaigh-P%C3%B3sadh-Cur-i-l%C3%A1thair.pptx|teideal=Pósadh|údar=Christine Ní Chathasaigh / cogg.ie|dátarochtana=22-5-2022}}{{Dead link|date=Nollaig 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Is conradh dlíthiúil é a aithníonn cearta agus freagrachtaí na lánúine, a mbaineann le céileachas, tógáil páiste agus dílseacht, do gach ball den phósadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://quizlet.com/405422908/posadh-flash-cards/|teideal=Posadh|údar=quizlet.com|dátarochtana=2022}}</ref> Maireann an conradh san [[Iarthar na hEorpa|Iarthar]] go dtí go dtarlaíonn colscaradh nó bás an pháirtí. Is institiúid í ina n-aithnítear caidrimh idirphearsanta, go hiondúil atá dlúthaí agus collaí, i slite éagsúla ag brath ar an mbéascna nó an [[Déimeagrafaíocht|déimeagrafach]]. Tugtar [[bainis]] ar fhéasta an phósta. == In Éirinn == Ar an [[23 Bealtaine]] [[2015]], ghlac móramh na vótálaithe le [[pósadh]] comhghnéis i reifreann i b[[Poblacht na hÉireann]]. Ba í Éire an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin ar son pósadh aon inscne.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-tacht-posta-le-teacht-i-bhfeidhm-inniu-ach-ni-feidir-coip-den-phiosa-reachtaiochta-a-cheannach/|teideal=An tAcht Pósta le teacht i bhfeidhm inniu ach ní féidir cóip den phíosa reachtaíochta a cheannach|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-04-02}}</ref> == Pósadh comhghnéis == Ar 1 Aibreán 2001, rinneadh pósadh idir beirt arb ionann gnéas dóibh dleathach san [[An Ísiltír|Ísiltír]], an chéad tír ar domhan inar tharla sé sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4212074798816812|teideal=Pósadh comhghnéis|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|dátarochtana=2021}}</ref> [[Íomhá:PostcardLeapYearMaidensAre1908.jpg|mion|1908: faigheann na mná a seans ar an 29 Feabhra]] [[Íomhá:Jewish Wedding at Waterford Courthouse 1901.jpg|mion|Pósadh [[An Giúdachas|Giúdach]], [[Port Láirge]], 1901 (Miss Esther Levin, Mr Myer Stein)]] == Nósanna == Ceann de na nósanna traidisiúnta is mó cáil a bhain riamh le bliain bhisigh ná go bhféadfadh bean iarraidh ar fhear í a phósadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-cuma-cathain-a-stopfar-an-ceili-muide-a-dheanfaidh-breithiunas-ar-na-rinceoiri-i-mbliain-bhisigh-2020/|teideal=Is cuma cathain a stopfar an céilí, muide a dhéanfaidh breithiúnas ar na rinceoirí i mbliain bhisigh 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-02-29}}</ref> Ba mhinic an cleamhnas á dhéanamh i rith an Charghais ainneoin rialacha eaglasta in aghaidh a leithéide. * [[An Fáinne Cladaigh]]. Is seanbhunaithe an cleachtadh é stádas caidrimh duine a chur in iúl go soiléir os comhair an tsaoil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/stil/fainne-an-chladaigh-an-sonruchan-stadas-caidrimh-nua-no-an-bunsonruchan-stadas-caidrimh/|teideal=Fáinne an Chladaigh - an sonrúchán stádas caidrimh nua nó an bunsonrúchán stádas caidrimh?|údar=Órla Casserly|dáta=2024-04-11|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-05-03}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Féach freisin == * [[Teaghlach]] * [[Colscaradh]] *[[Pósadh comhghnéis]] *[[Polagamas]] *[[Polandras]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] [[Catagóir:Pósadh| ]] [[Catagóir:Teaghlach]] b0zdttnuuw0pg5wyz3cm1hckaoebu1b 14 24150 1314797 1185378 2026-05-22T17:13:40Z Seachránaí 53315 1314797 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Críostaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Naoimh|Éireannacha]] 4ppftbbidbzld5f0chpvkws61gyxfvt 0 24774 1314913 1307787 2026-05-22T23:09:37Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314913 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba laoch míleata agus ceanán na banríona [[Eilís I]] é '''Robert Devereux''', 2ú hIarla Essex ([[10 Samhain]], [[1565]] - [[25 Feabhra]], [[1601]]), ach tar éis feachtais neamhbhuach in aghaidh na reibiliúnaithe [[Éire]]annacha, le linn [[Cogadh na Naoi mBliana (Éire)|Chogadh na Naoi mBliana]] sa bhliain 1599, theip ''coup d'état'' aige i gcoinne na banríona agus cuireadh chun báis é de thoradh ar a thréasa. {{DEFAULTSORT:Devereux, Robert 2ú Iarla Essex}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1565]] [[Catagóir:Básanna i 1601]] [[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:Coirpigh]] [[Catagóir:Daoine a bhaineann le Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine curtha chun báis]] [[Catagóir:Essex]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Herefordshire]] [[Catagóir:Oifigigh rialtais]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]] [[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]] [[Catagóir:Tréas]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] 8uanq00nztcpnd1i34r31uulaxsmgum 0 26343 1314672 1278208 2026-05-22T13:55:57Z ~2026-30829-88 74428 teanga 1314672 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Cape Mountain Zebra - Equus zebra zebra.webm|thumb|séabra]] Is eacha Afracacha iad na '''séabraí''' (foghéineas ''Hippotigris'') le fionnaidh sainiúla stríocacha dubh-agus-bán. Tá trí speiceas beo ann: séabra Grévy (''Equus grevyi''), séabra na machairí (''E. quagga''), agus séabra sléibhe (''E. zebra''). Roinneann na séabraí an ghéinis ''Equus'' le capaill agus le hasail, agus níl baill bheo san fhine Equidaeis ach iad. Bíonn patrúin éagsúla ar stríoca na séabraí, iad uathúil do ghach ainmhí. Tá roinnt teoiricí molta d'fheidhm na bpatrúin seo, agus tugann an chuid is mó den fhianaise le fios gur cosc ar chuileoga gríosaithe iad. Cónaíonn séabraí in oirthear agus i ndeisceart na hAfraice agus is féidir iad a fháil i ngnáthóga éagsúla amhail [[Sabhána|sabhánaí]], [[Féarthalamh|féarthailte]], [[Coillearnach|coillearnacha]], [[Caschoill|caschoillte]], agus limistéar sléibhtiúla. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Séabraí |*]] [[Catagóir:Equus (géineas)]] [[Catagóir:Fána na hAfraice Fo-Shahárach]] [[Catagóir:Mamaigh luibheacha]] [[Catagóir:Mámaigh na hAfraice]] ruvc8j4eahxj8plu7hpjo9lbvx5a75l 0 26970 1314954 1299695 2026-05-23T00:44:28Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314954 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[naomh]] í '''Bríd''' (c. [[451]] – c. [[Lá Fhéile Bríde|1 Feabhra]] [[525]]). Rugadh i g[[Contae Lú]] í agus fuair sí [[bás]] i g[[Cill Dara]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Brigid|url=https://www.penguin.co.uk/books/463296/brigid-by-curran-kim/9780241713051|date=2026-01-29|language=en|author=Kim Curran}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/feimineach-corraithe-nach-ngabhann-leithsceal-faoina-dearcadh-ar-an-saol-a-dhear-fir-dfhir/|teideal=Feimineach corraithe nach ngabhann leithscéal faoina dearcadh ar an saol a dhear fir d’fhir|údar=Máire Ní Fhinneadha|dáta=24 Feabhra 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-24}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.siopaleabhar.com/tairge/cloca-naomh-brid/|teideal=Clóca Naomh Bríd – An Siopa Leabhar|údar=Gabrielle Bean Uí Dhomhnaill agus Eanna Ní Lamhna|work=www.siopaleabhar.com|dátarochtana=2023-02-01}}</ref> [[Íomhá:Brigitte_déesse_du_Ménez-Hom.jpg|clé|mion|[[Bríd na Briotáine]], timpeall 100 AD<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Brigitte du Ménez Hom|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Brigitte_du_M%C3%A9nez_Hom&oldid=179446769|journal=Wikipédia|date=2021-02-01|language=fr}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.collections.musee-bretagne.fr/ark:/83011/FLMjo135424|teideal=Déesse du Menez-Hom|language=fr|work=www.collections.musee-bretagne.fr|dátarochtana=2021-02-02}}</ref>|338x338px]] == Bandia == Ba [[Bandia|bhandia]] ag [[na Ceiltigh]] í Bríd ([[Sean-Ghaeilge]]: [[Brigit]]). Breathnaíodh ar an mbandia Bríd mar mháthair ar gach rud agus bhí baint aici leis an [[talamh]], leis an [[Atmaisféar an Domhain|aer]], le [[tine]] agus le h[[uisce]]. Bhí torthúlacht ag baint léi freisin. Brigantia ainm eile a tugadh uirthi agus bhí nasc aici leis na treibheanna Brigantes nó Brigantii. Aithnítear í sin le cogaíocht, le heagna agus le ceardaíocht freisin. == Naomh == Is í [[Naomh Bríd|Bríd]] éarlamh [[Bean|baineann]] na h[[Éire|Éireann]]. Tugtar ''Bríd Naofa'' agus ''Banríon na nGael'' uirthi i measc [[An Chríostaíocht|Críostaithe]] na hÉireann ach is sine Bríd ná an [[Críostaíocht|Chríostaíocht]] féin. Tá traidisiún ann go raibh Bríd oirnithe mar [[easpag]] de thaisme naofa agus d’éirigh colún ar lasrach óna cinn nuair a bhí sí oirnithe.  Is clúiteach í as ucht a dea-chroí freisin.<ref>Bethu Brigte: http://www.ucc.ie/celt/published/T201002/index.html</ref> Tá toibreacha Bhríde ar fud na tíre. == Féilire == {{main|Lá Fhéile Bríde}} Ceaptar gur ar an 1 Feabhra a fuair Naomh Bríd [[bás]] agus mar sin déantar ceiliúradh uirthi ar an lá seo. Is é an 1 Feabhra tús an [[Earrach|earraigh]] san [[Féilire|fhéilire]] Éireannach chomh maith. == Rannta == Tá rannta agus paidreacha ann go bhfuil bainteach le Naomh Bríd.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/ga/cbes/4678385/4674618|teideal=Baile 'n Fhirtéaraigh (B.) {{!}} Bailiúchán na Scol|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2023-02-01}}</ref> ;Rann: <blockquote> Ó lá le Bríde amach bíonn na héin ag déanamh nead, bíonn na caoire ag breith na n-uan, is an lá ag dul i bhfad. </blockquote> ==Gailearaí== <gallery> Íomhá:Saint Brigid's cross.jpg|Crosóg Bhríde Íomhá:Clonmel SS. Peter and Paul's Church East Aisle Window 09 Saint Brigid 2012 09 07.jpg|[[Cluain Meala]], Patrick Pollen Íomhá:Gross stmartin brigida von kildare.jpg|"''Brigida von Kildare''", Gross St. Martin, [[Köln]] </gallery> == Féach freisin == * [[Bríd na Briotáine]] * Lá Fhéile Bríde * [[Cros Bhríde]] * [[Brigit]] (bandia págánach) == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Bríd Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 451]] [[Catagóir:Básanna i 525]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Imbolc]] [[Catagóir:Mná rialta]] mzg4kwxsehwwovi54k2f7yaai38bohq 14 28169 1315081 341168 2026-05-23T06:46:25Z Seachránaí 53315 Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis 1315081 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Naitsíochas]] de9i0c5on3uubxrf6jr1u3kcxl9e28c 0 28678 1314993 1246831 2026-05-23T01:40:52Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314993 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Saighdiúir]] agus ceannaire mór de chuid na nGael sa [[17ú haois]] ab ea '''Eoghan Rua Ó Néill''' agus duine de ríshliocht na [[Ó Néill|Niallach]] ({{lang-en|Owen Roe O'Neill}}; t. 1585 – [[6 Samhain]] [[1649]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/oilibhear-cromail-fear-nach-bhfaigheann-cothrom-na-feinne/|teideal=Oilibhéar Cromail – fear nach bhfaigheann cothrom na Féinne|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-08-01}}</ref> == Tógáil == Mac le hArt mac an Bharúin Ó Néill ab ea Eoghan, nó "Mac Airt" mar a tugadh go coitianta air. Deartháir ab ea Art le hAodh Ó Néill Iarla Thír Eoghain. Bhí tailte aige thart timpeall ar [[Loch gCál]] i gContae [[Ard Mhacha]], agus throid sé ar thaobh a dhearthár i g[[Cogadh na Naoi mBliana (Éire)|Cogadh na Naoi mBliana]] in aghaidh Shasana. Cuireadh Eoghan chun na [[Mór-roinn|Mór-Roinne]] i mblianta deireanacha na [[16ú haois]]e le liostáil sa reisimint Éireannach in arm na [[An Spáinn|Spáinne]] san [[An Ísiltír|Ísiltír]]. == I seirbhís an Impire == Chaith Eoghan os cionn 40 bliain i seirbhís an Impire san Ísiltír. Throid sé in aghaidh na nDúitseach agus na bh[[Francaigh|Francach]] i bh[[Flóndras|Flandras]], agus bhain cáil nach beag amach as a cheannasaíocht ar gharastún an Impire ag léigear [[Arras]]. Tar éis d'Énrí mac Uí Néill bás a fháil tugadh ceannas na reisiminte, nó an "tercio", d'Eoghan Rua. Thart ar an mbliain 1614, phós sé Rós Ní Dhochartaigh, baintreach Uí Dhónaill, agus saolaíodh aon mhac amháin dóibh, Einrí Rua. Ó na fichidí amach, i gcomhar le [[Flaithrí Ó Maolchonaire]] agus le hoifigigh Ghaelacha sa reisimint, bhí sé an-ghníomhach ag stocaireacht leis na Spáinnigh le hionsaí a dhéanamh ar Éirinn. Thairg Eoghan Rua poblacht a dhéanamh d'Éirinn faoi choróin na Spáinne, ach ba bheag toradh a bhí air sin. Theip ar roinnt iarrachtaí ionradh rúnda a dhéanamh ar Éirinn. Ar deireadh, tar éis [[Éirí Amach 1641|éirí amach 1641]], d'éirigh le hEoghan Rua 300 fear agus armlóin a thabhairt leis ar bord loinge go hÉirinn. Tháinig siad i dtír i g[[Caisleán na dTuath]] i dTír Chonaill i mí Iúil 1642. == Filleadh ar Éirinn == Nuair a tháinig Eoghan i dtír i 1642 bhí na Gaeil faoi bhrú ag arm na hAlban, agus iad i ndroch-chaoi ar fud an Chúige. Ba é [[Féilim Ó Néill]] a bhí i gceannas ar Ghaeil [[Cúige Uladh|Chúige Uladh]], ach mar gheall ar a thaithí [[saighdiúir]]<nowiki/>eachta, ghéill sé ceannas an airm d'Eoghan Rua. Cúis díomá a bhí ann d'Eoghan chomh mí-eagraithe a bhí cúrsaí sa Chúige, agus chomh deighilte is a bhí na Gaeil eatarthu féin. [[File:Green_harp_flag_of_Ireland_17th_century.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Green_harp_flag_of_Ireland_17th_century.svg|mion|220x220px|[[Bratach]] sa bhliain 1642.]] Níor réitigh Eoghan Rua go maith leis na ceannairí Éireannacha eile, rud a bhí an-soiléir nuair a cruinníodh [[Comhdháil Chill Chainnigh]] i nDeireadh Fómhair 1642. Cé gur mhaígh Eoghan Rua dílseacht do Rí Shasana, ba mhian leis go gcuirfí [[Plandáil Uladh]] ar neamhní (go dtabharfaí a gcuid tailte ar ais do na Niallaigh agus do na Gaeil eile a díshealbhaíodh) agus go gcuirfí an tír faoi [[rialtas]] neamhspleách Caitliceach. Ba léir go raibh fabhar níos mó i g[[Cill Chainnigh]] ag ceannaire na Laighneach, [[Thomas Preston, 1ú Bíocunta na Teamhrach|Thomas Preston]], fear a bhí ag obair ar son leas na n-úinéirí talúna Caitliceacha. Cé gur iarshaighdiúir de chuid na Spáinne a bhí i bPreston freisin, níor réitigh an bheirt le chéile. Instear roinnt scéalta faoi chumas Eoghain Rua mar shaighdiúir. Deirtear gurb é féin a thóg amas leis an ngunna mór a bhain an cloigeann den Tiarna Moore i 1643. Cé gur ceannaire maith a bhí in Eoghan Rua, ní raibh a chuid saighdiúirí inchurtha le reisimintí eagraithe na nAlbanach a tháinig go Cúige Uladh i 1642. Tar éis ruaigeadh a airm i g[[Cluain Eois]], b'éigean d'Eoghan Rua a mbunáiteanna i d[[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] a thréigean agus cúlú go dtí an Bhréifne agus go tuaisceart [[Cúige Chonnacht|Chúige Chonnacht]] agus [[Cúige Laighean|Chúige Laighean]]. Tar éis an chliseadh sin chuir sé roimhe an t-arm a atheagrú agus a oiliúint. I 1646 O'Neill, le cabhair [[Airgead (eacnamaíocht)|airgid]] agus armlóin ó Nuncio an Phápa, [[Giovanni Battista Rinuccini]], thug sé an t-arm in aghaidh arm Albanach a bhí ag gluaiseacht ó dheas faoin Maor-Ghinearál [[Robert Monroe]]. Ar an 5 Meitheamh 1646 bhris Eoghan Rua ar arm Mhonroe ar an [[An Bhinn Bhorb|mBinn Bhorb]] ar bhruach na hAbhann Móire, agus gabhadh no maraíodh suas le 3000 Albanach. Cuireadh [[bratach]]<nowiki/>a na nAlbanach chun na Róimhe, agus chuir an Pápa claíomh Aodha Uí Néill ag triall ar Eoghain Rua. Ach ceal gunnaí móra agus trealamh léigir, chinn ar Eoghan Rua an deis a thapú, agus fágadh na hAlbanaigh i gceannas ar bhailte an tuaiscirt. == Feall agus Faicsin == I mí Márta 1646, síníodh conradh idir Séamas de Buitléar, Iarla Urmhumhan agus an Chomhdháil inar gheall na Caitlicigh saighdiúirí a chur ar fáil le troid ar son an Rí i Sasana. Níor ghlac formhór na gCaitliceach ná Rinuccini, leis an gConradh. Rinne Eoghan Rua agus Preston iarracht [[Baile Átha Cliath]] a thógáil ó Urmhumhan, agus chinn orthu. An bhliain dár gcionn bhuaigh arm na Parlaiminte ar arm na Comhdhála ag [[Cnoc an Línsigh]] agus i [[gCnoc na nOs|Cnoc na nOs]], agus b'éigean don Chomhdháil síocháin a dhéanamh leis na Ríogaithe. [[Íomhá:Sir George Monck.jpg|mion|George Monck, Dúc Albemarle (1608-1670)]] Ba é Eoghan Rua amháin a sheas in aghaidh na síochána. Bhí sé ina aonar nuair a d'fhág Rinucini an tír i 1649. Dhiúltaigh Eoghan Rua dul i gcomhar le comhghuaillíocht Chaitliceach/Ríogaí Urmhumhan agus go deimhin i 1648 b'éigean dó troid in aghaidh airm Chaitliceacha eile i 1648. Rinne sé iarracht teacht ar réiteach le [[George Monck]] agus arm na Parlaiminte chun armlón a aimsiú dá chuid saighdiúirí, ach chinn ar an iarracht sin, agus nuair a tháinig arm Chromail i dtír i 1649, b'éigean dó dul i gcomhar le hUrhumhan agus na Caitlicigh. == Bás == Sular éirigh leis cur in aghaidh arm Chromail, cailleadh Eoghan Rua ar an 6 Samhain 1649 i g[[caisleán Chloch Uachtair]] i g[[Contae an Chabháin]]. De réir traidisiúin, creideadh gur thug na Sasanaigh [[nimh]] dó, ach is é is cosúil gur tholg sé tinneas. Cuireadh é i [[reilig]] na bProinsiasach sa Chabhán. [[Íomhá:County Cavan - Cloughoughter Castle - 20170909145114.jpg|mion|[[caisleán Chloch Uachtair]] i g[[Contae an Chabháin]]]] == Oidhreacht == Chruinnigh ceannairí Ghaeil Chúige Uladh chun ceannaire nua a thoghadh. In áit a rogha féin, [[Aodh Dubh Ó Néill]], thogha siad Éibhear Mac Mathúna, Easpag an Chlochair. Throid na hUltaigh le dúthracht faoi Aodh Dubh i g[[Cluain Meala|Cliuain Meala]] agus arís i Luimneach, ach i 1650 de bharr mhíéifeacht eibhir Mhic Mhathúna mar cheannaire, briseadh arm an tuaiscirt i Scairbh Sholais. I 1652 ghéill Féilim Ó Néill Dún Chnoc Swarlais, agus géilleadh Cloch Uachtair an bhliain dár gcionn. Iad siúd a tháinig slán d'fhilleadar ar arm na Spáinne ar an Mór-Roinn. cailleadh Rós Ní Dhochartaigh sa Bhruiséil i 1670. Sa [[19ú haois]], bhí ainm Eoghain Rua in airde i measc náisiúnaithe in Éirinn, na hÉireannaigh Óga ach go háirithe. Chum [[Tomás Dáibhis|Thomas Davis]] amhrán cáiliúil faoi Éoghan Rua "The Lament for Owen Roe". a foilsíodh ina [[nuachtán]], [[The Nation]]. == Foinsí == * Jerrold I. Casway, Owen Roe O'Neill and the Struggle for Catholic Ireland, 1984, University of Pennsylvania Press * Padraig Lenihan, Confederate Catholics at War * Deana Rankin, Between Spenser and Swift - English Writing in seventeenth century Ireland * James Scott Wheeler, Cromwell in Ireland * Tadhg Ó Hanrachain, The Catholic Reformation in Ireland == Tagairtí == {{reflist}} == Féach freisin == * [[Cromail in Éirinn 1649-1650]] {{DEFAULTSORT:Ó Neill, Eoghan Rua}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1590]] [[Catagóir:Básanna i 1649]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha i gCogaí na Comhdhála Éireannaí]] [[Catagóir:Uí Néill]] 12d0miea3u86lab7en2f8g5ahx18hz0 0 29839 1315072 1299464 2026-05-23T04:11:54Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315072 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Ruairí Ó Conchubhair''' an t[[Ardrí na hÉireann|Ard-Rí]] deireanach a bhí ar [[Éire|Éirinn]] sa [[12ú haois]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-fiu-go-mor-seal-a-chaitheamh-ag-ealain-thart-le-roderic-oconor-and-the-moderns/|teideal=Is fiú go mór seal a chaitheamh ag ealaín thart le ‘Roderic O’Conor and the Moderns’|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-11-06}}</ref> Rí Chonnacht agus [[Ard-Rí na hÉireann]] idir na blianta [[1166]]–[[1198]] ab ea '''Ruaidhrí mac Tairrdelbaigh Ua Conchobhair''' nó '''Rory''' / '''Roderick O'Connor''' (1116 - [[2 Nollaig]] [[1198]]). Mac le [[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]] agus a bhean Cailech Dé Ní hEidin a bhí ann. == Comharbas == Ard-Rí na hÉireann * idir na blianta 1258 agus 1260 ab ea [[Brian Ó Néill]], nó Brian Ua Néill, * idir na blianta [[1315]] agus [[1318]] ab ea [[Éadbhard Brús]], [[Albanach]], ach bhí easaontas ann faoi. == Féach freisin == * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Ua Conchobair, Ruaidrí mac Tairrdelbach}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1116]] [[Catagóir:Básanna i 1198]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na gConnacht]] [[Catagóir:Uí Bhriúin]] 7l7ef0dnn8ne4d7dqc7oj91xm8rp5q0 0 29904 1315056 1312179 2026-05-23T03:50:38Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315056 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ardrí na hÉireann]] idir na blianta [[1258]] agus [[1260]] ba ea '''Brian Ó Néill''', nó '''Brian Chatha an Dúna Ua Néill''' == Féach freisin == * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta d'Ardríthe na hÉireann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ó Néill, Brian}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 1260]] [[Catagóir:13ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Uí Néill]] ceciwn9szvrat8lkgkglvv96p94bify 0 29968 1314987 1312156 2026-05-23T01:36:01Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314987 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Muircheartach Mac Lochlainn''' ina Rí Chenél nEoghain, Rí Thír Eoghain agus [[Ard-Rí na hÉireann|Ard-Rí Éirinn]] ó [[1156]] go dtí lá a bháis sa bhliain [[1166]]. Tháinig sé i gcomharbas ar [[Toirdhealbhach mac Ruaidhrí Ua Conchobhair]] mar Ard-Rí. Choimeád sé coróin na tíre in ainneoin iarracht ó [[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair]] é a bhriseadh as sa bhliain 1159. Níor éirigh leis, áfach, an ceann ab fhearr a fháil ar a shean-naimhde Cenél Conaill agus na hUlaid. Sa bhliain 1166, rinne sé iarracht teacht ar shocrú taidhleoireachta lena chomharsana. Chuir sé sos cogaidh ar bun, agus thóg sé gialla ó chuid mhaith de chlanna Uladh. Mar pháirt den socrú, thug sé mionn sollúnta d'Easpag Ard Mhacha agus daoine mór le rá eile maidir lena deá-iompair. Níorbh fhada gur bhris sé an mionn, áfach, nuair a gabhadh agus dalladh Eochaid mac Con Ulad Mac Duinn Sléibe, Rí Uladh. Thréig a gcomhghuaillithe é láithreach bonn, agus fágadh Muircheartach gan mórán tacaíochta. Maraíodh eisean agus seisear déag dá chomrádaithe eile, rud a cuireadh síos de dhíoltas [[Naomh Pádraig]]. ==Féach freisin== * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 1166]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] [[Catagóir:Uí Néill]] 0mdhpucqhn4y9nu812idxzye5iqynae 0 30013 1314968 1302621 2026-05-23T01:02:07Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314968 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]], clann [[Uí Néill an Tuaiscirt]], agus [[Ardrí na hÉireann]], ba ea '''Domhnall Mac Lochlainn''' ([[An Mheán-Ghaeilge]] '''Domnall Ua Lochlainn'''<ref>Ua Lochlainn and its replacement Mac Lochlainn are surnames, as distinct from ''ua/garmhac Lochlainn'' agus ''mac Lochlainn''.</ref>) (1048 &ndash; 10ú Feabhra 1121). [[File:The_Bell_of_Saint_Patrick_Shrine_MET_tem07651s1.jpg|upright|mion|Cumhdach Phádraig, [[Ard-Mhúsaem na hÉireann]], Baile Átha Cliath. Tá inscríbhinn ar chiumhais an chumhdaigh a thosaíonn "Guigh ar Dhomhnall Ua Lochlainn a d'ordaigh an clog seo a dhéanamh..."<ref>[https://www.museum.ie/ga-IE/Collections-Research/Collection/The-Treasury/Artefact/The-Bell-of-St-Patrick-and-its-Shrine/95577a65-66da-4228-869b-0e3644273d32 Clog Phádraig agus a Chumhdach]</ref>]] == Ard-ríogacht tar éis Máel Sechnaill == [[File:Www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1014.gif|upright|mion|right|Léarscáil polaitiúil na hÉireann sa bhliain 1014.]] Is doiléir é céard ba bhrí le hard-ríogacht Éireann, ar a raibh Domhnall ina éilitheoir uirthi, tar éis bhás rí dheireanach [[ríthe na Teamhrach|na Teamhrach]] de chuid Uí Néill, [[Máel Sechnaill mac Domnaill]] de [[Clann Cholmáin]], sa bhliain 1022. Mholl ríthe iomaíochta sainmhínithe éagsúla. Mhaígh Domhnall agus a dhlíodóirí go raibh Ardrí "le freasúra" in ann dul i gceannas a arm fad timpeall na hÉireann gan cliseadh, agus bhí Domhnall in ann amhlaidh. Ní raibh tacadóirí a chéile comhraic deisceartach, [[Muircheartach Ua Briain|Muircheartach Ó Briain]] na [[Mumhain|Mumhan]], ar aon intinn leis, ar ndóigh. Dar leo, ba chóir go raibh faoi smacht Ardrí "gan bhfreasúra" trí mhórchalafort na tíre: [[Áth Cliath]], [[Port Láirge]] agus [[Luimneach]], agus ar ndóigh, bhí roinnt smacht ag Muircheartach orthu siúd.<ref>Ó Cróinín, ''Early Medieval Ireland'', ll. 273&ndash;277</ref><ref>Griffin, ''The Mac Lochlainn High-Kingship'', ll. 10&ndash;11.</ref> [[Diarmait mac Maíl na mBó|Diarmaid mac Maoil na mBó]] [[Uí Cheinnselaig|Uí Chinnsealaigh]] ba ea an chéad fhear i ndiaidh Mhaoil Seachlainn a bhí in ann a mhaíomh gurbh Ardrí é. Rí na [[Laigin]] agus na nGall ina thásc, i ndáiríre bhí Diarmaid ina rí ar fud an-chuid na hÉireann. Bhí a mhac [[Murchad mac Diarmata|Murchadh]] i gcoróin i nÁth Chath; ''client'' leis ba ea [[Toirdhealbhach Ua Briain|Toirdhealbhach Ó Briain]] sa Mhumhain; agus chomhghuaillí leis ba ea [[Niall mac Eochada|Niall mac Eochadha]] na [[Ulaid|nUlad]].<ref>Byrne, ll. 271&ndash;272</ref><ref>Ó Cróinín, ll. 277&ndash;278.</ref> Fuair Diarmaid bás i mbun chatha, ag iarraidh oidhrí Máel Sechnaill a chur faoina chois, ar Dé Máirt 7ú Feabhra 1072.<ref>[[Annála Uladh]], AU 1072.</ref> Tar éis bhás Diarmada, tháinig Toirdhealbhach Ó Briain, a iar-ccc, chun cinn. Chuir sé a mhac, Muircheartach, i gceannas i nÁth Cliath, agus rinne feachtais sna hUlaid. Sna Laigin agus [[Connachta]], bhí sé mar aidhm aige achrann a chóiriú i measc clann in iomaíocht achéile. Nuair a tháinig Domhnall Ua Lochlainn chun cinn sa tuaisceart sa bhliain 1084, nuair chuir Toirdhealbhach isteach air. D'éirigh sé tinn an bhliain dár gcionn, agus fuair bás sa bhliain 1086, 77 bliain d'aois. D'aithin na hannála claonpháirteacha tuaisceartacha é fiú mar Ardrí.<ref>Ó Cróinín, ''Early Medieval Ireland'', ll. 278&ndash;279</ref><ref>AU 1086.</ref> == Bunúis == Sna [[ginealaigh]], mar shampla [[Rawlinson B 502]], rianaítear sinsearacht Domhnaill ar ais trí [[Domnall ua Néill|Dhomhnall ó Néill]], a athair [[Muirchertach mac Néill|Muircheartach mac Néill]], go [[Niall Glúndub|Niall Glúindubh]]. Sa [[Leabhar Laighneach]], tá leagan go caolchúiseach difriúil le fáil. Is é Lochlann mac Máel Sechnaill é sinsear [[Mhic Lochlainn]] sa leagan seo, in ionad Lochlainn uí Dhomhnaill uí Néill. De shliocht deartháir níos lú cáiliúla Néill Ghlúinduibh é an [[Domnall mac Áeda|Domhnall]] seo. Pé scéal é, ba bhall é Mhic Lochlainn de [[Cenél nEógain]], géag [[Uí Néill an Tuaiscirt]], agus ba cheart dóibh sinsir cháiliúla a mhaíomh.<ref>Griffin, ''The Mac Lochlainn High-Kingship'', ll. 4&ndash;5 & 9&ndash;10</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 284</ref><ref>Feictear an ginealaigh seo sa scéal ''Cogadh Gaedhel Re Gallaibh'', féach [[James Henthorn Todd]], [[Rolls Series]] (1867), lch. cxcviii, nóta 1.</ref> Roimh Dhomhnall féin, ní raibh ach ceannaireacht lag ag Cineál Eoghain, chomh lag sin gur rugadh cuireadh do [[Conchobar Ua Briain|Chonchúr Ó Briain]] na Mumhain, col ceathrar agus namhaid dearg Thoirdhealbhaigh, ríogacht [[Tulach Óg|Tulaigh Óig]] a glacadh. Tar éis dúnmharú Conchúir agus a mhná chéile sa bhliain 1078, tugadh cuireadh sa dheartháir [[Cennétig Ua Briain|Cinnéid]] teacht i gcomharbacht air.<ref>Bracken, "Toirdelbach".</ref> Faoi cheannas Domhnaill, thángadar chun cinn arís mar cumhacht shuntasach i saol polaitiúil na tíre. == Réimeas == Rinneadh [[ríthe Ailigh|rí Ailigh]] de Dhomhnall sa bhliain in 1083 agus thuaidh sé a réimeas mar ba ghnách 'creach rí' in éadan [[Conaille Muirtheimne|Chonaille Muirtheimhne]].<ref>Flanagan.</ref> Deirtear i nAnnála Uladh:<ref>AU 1083.6</ref> {{cquote | ''Crech righ lais for Conaillibh co tuc boroma mor & co taraidh tuarustal don creich-sin do Feraib Fernmuighi.<br> Creach rí leis ar Conaille, rug bóramha mhór agus thug tuarastal don chreich sin d'[[Fearnmhagh|Fhir Fhearnmhaighe]]". }} Chuaigh [[Muircheartach Ua Briain]], rí nua na Mumhan agus gaol máthartha Thoirdhealbhaigh, i ngleic ámh in éadan cheannas Mhic Lochlainn idir na blianta 1101 agus 1119. == Tásc == Léitear tasc ardmholtach Domhnaill glowing i n[[Annála Uladh]] mar a leanas:<ref>AU 1121.1</ref> {{cquote | ''Domnall m. Ardghair m. Lochlainn ardri Erenn derscaithech Goeidhel ar cruth & cenel ar ceill & gaiscedh ar shonus & sobarthain ar thidnacal seoit & bidh do éc a n-Dairi Coluim Cille isin .uiii. bliadhain .xxx. regni sui isin .iii. bliadhain imorro .lxx. aetatis suae & i n-aidche Cetaine & i .v. Id. Febre & in uiii déc & i feil Mo Chuaroc ind Ecnai.<br> Domhnall mac Ardghair mac Lochlann, Ardrí Éireann, dearscnaitheach na nGael ar cruth agus cineál, ar céill agus gaisce, ar sonas agus sobharthan, ar tíolacadh seod agus biadh, d'éag i nDaire Cholm Cille insan ochtú lá bliain is tríocha dá réimeas, insan tríú bliain is seachta dá bheatha, oíche Céadaoin, ceathrú [cúigiú] Ides [.i. 10ú] Feabhra, ochtú [gealach] déag, féile ''[[Mo Chuaroc moccu Neth Semon|Mo-Chuaróc]]'' an Eagnaí. }} == Foinsí == * {{citation |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=The Annals of Ulster AD 431&ndash;1201 |access-date=10 February 2007 |year=2003 |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts }} * {{citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/20464 |contribution=Ua Briain, Muirchertach <nowiki>[</nowiki>Murtagh O'Brien<nowiki>]</nowiki> (''c''.1050&ndash;1119) |last=Bracken |first=Damian |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2004 |access-date=6 March 2008}} * {{citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/20468 |contribution=Ua Briain, Toirdelbach <nowiki>[</nowiki>Turlough O'Brien<nowiki>]</nowiki> (1009&ndash;1086) |last=Bracken |first=Damian |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2004 |access-date=6 March 2008}} * {{citation |last=Byrne |first=Francis John |author-link=Francis John Byrne |title=Irish Kings and High-Kings |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |orig-year=1973 |year=2001 |isbn=1-85182-196-1 |edition=2nd |url-access=registration |url=https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 }} * {{citation |url=http://www.oxforddnb.com/index/101020744/ |last=Flanagan |first=Marie Therese |contribution= Ua Lochlainn, Domnall |title=Oxford Dictionary of National Biography |year=2004 |access-date=7 January 2008 |doi=10.1093/ref:odnb/20744 |last2=Harrison |first2=B. }} * {{citation |last=Flanagan |first=Marie Therese |editor-last=Ó Cróinín |editor-first=Dáibhí |contribution=High-kings with opposition, 1072&ndash;1166 |title=Prehistoric and Early Ireland |series=A New History of Ireland |volume=I |year=2005 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-922665-8 |pages=899&ndash;933 }} * {{citation |last=Griffin |first=Patrick C. |title=The Mac Lochlainn High-Kingship in Late Pre-Norman Ireland. |publisher=Unpublished M. Phil. thesis, Trinity College Dublin |year=2002 |url=http://evergreen.27names.org/ |access-date=11 May 2008 }} * {{citation |last=Lydon |first=James |title=The Lordship of Ireland in the Middle Ages |edition=2nd |publisher=Four Courts Press |location=Dublin |year=2003 |isbn=1-85182-737-4 }} * {{citation |author-link=Dáibhí Ó Cróinín |last=Ó Cróinín |first=Dáibhí |title=Early Medieval Ireland: 400&ndash;1200 |publisher=Longman |location=London |year=1995 |isbn=0-582-01565-0 }} * {{citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/20524 |contribution=Ua Conchobair, Toirdelbach Mór (1088–1156) <nowiki>[</nowiki>Turlough the Great O'Connor<nowiki>]</nowiki> (1088&ndash;1156) |last=Simms |first=Katherine |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2004 |access-date=6 March 2008 }} ==Féach freisin== * [[Ardrí na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1048]] [[Catagóir:Básanna i 1121]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] [[Catagóir:Uí Néill]] tux54u3rdlp7a5it9tx2xqwb421kguz 0 30677 1314807 1273791 2026-05-22T17:19:06Z Alison 570 -1 1314807 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Is é '''Gaisce — Gradam an Uachtaráin''' an Gradam Náisiúnta Dúshláin a bhronnann [[Uachtarán na hÉireann|an tUachtarán]] ar ógánaigh in [[Éire|Éirinn]], idir 15 agus 25 bliain d’aois. Is é cuspóir an ghradaim chun luaíocht a bhronnadh ar ógánaigh a chuir dúshlán mór rompu féin agus a sháraigh é. Tá trí dhámhachtainí; cré-umha, airgead agus ór. Bunaíodh ''Gaisce'' ar an [[28 Márta]] [[1985]], nuair a bhí [[Máire Mhic Róibín]] ina hUachtarán ar Éirinn. == Forbhreathnú == Tá ceithre dhúshlán i ngach dámhachtain, a chaithfidh a bheith taobh amuigh den scoil uile (ach amháin CETR (Ceadúnas Eorpach Tiomána Ríomhairí)): * Rannpháirtíocht an Phobail, m.sh.  ag cabhrú le daoine scothaosta nó garchabhair nó tarrtháil a fhoghlaim. * Scil Phearsanta - m.sh. CETR, foghlaim ar theanga iasachta, gléas ceoil, scileanna ríomhaire srl. * Áineas Fisiciúil - m.sh. siúl, rothaíocht, snámh, srl. * Turas Eachtraíochta / Taighde - m.sh. grúpthuras rothaíochta, curachóireachta nó fánaíochta == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Uachtaránacht na hÉireann]] [[Catagóir:Duaiseanna]] 4gml4bo80yimtr6unsi700uz3ydkzi5 0 31460 1315005 1310601 2026-05-23T01:55:19Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315005 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[naomh]] é '''Aodhán Lindisfarne''', [[easpag]] agus misinéir rialta<ref><nowiki>https://www.lindisfarne.org.uk/general/aidan.htm</nowiki></ref>. Bhunaigh sé [[mainistir]] [[Lindisfarne]] ar chósta thoir thuaidh [[Sasana|Shasana]]<ref>Léirmheas. Feasta 62 (1), 19-23. Gearóid Ó Clérigh. <nowiki>http://www.feasta.ie/</nowiki> Lch: 19-23 2009-01-01</ref>. I [[635]] ba iad manaigh Éireannacha as [[Í Cholm Cille|mainistir Í]] in Inse Ghall, faoi stiúir an easpaig Aodhán, a lean den chraobhscaoileadh nuair a bhunaigh siad mainistir Lindisfarne, ar [[oileán]] amuigh ó chósta Northumberland. == Saol == [[Íomhá:Lindisfarne Priory On Holy Island.jpg|clé|mion|Holy Island]] [[Íomhá:Statue of St Aidan, Lindisfarne Priory.jpg|clé|mion|257x257px|Aidan, Lindisfarne]] Ba de shliocht Éireannach é Naomh Aodhán agus bhí sé ina mhanach de chomhthionól Oileán Í<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/lunasa/naomh-aodhan-lindisfarne.html|teideal=Naomh Aodhán Lindisfarne, easpag agus misinéir rialta: Lúnasa 31 {{!}} Cumann na Sagart|language=en|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2018-08-31}}{{Dead link|date=Aibreán 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Íomhá:St Aidan's Statue and Lindisfarne Priory. - geograph.org.uk - 132556.jpg|clé|mion|Dealbh Saint Aidan agus Lindisfarne Priory]] Nuair a díbríodh Oswald, Rí [[Nortumbarlann|Northumbria]], as a ríocht tháinig sé ar lorg tearmainn i mainistir Oileán Í. Nuair a d’fhill sé abhaile chun dul arís i gcoróin, thug sé cuireadh do Naomh Aodhán teacht leis lena mhuintir a aisiompú chun an [[Creideamh|chreidimh]]. Lonnaigh Aodhán i Lindisfarne agus is ansin a bhí a lárionad misinéireachta. Le cuidiú an Rí, a bhí mar theangaire aige, d’éirigh go han-mhaith leis an misean. D’éag sé i [[Northumberland]] ar an [[31 Lúnasa]] [[651]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-creid}} {{DEFAULTSORT:Aodhán Lindisfarne Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 651]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Manaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] o2l0fxi8fd8by8qouwgj2epz9y4g68s 0 31586 1315021 1199984 2026-05-23T02:08:33Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315021 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Bobbio-abbazia di san colombano-cripta3.jpg|mion|uaimh in San Colombano di Bobbio, Emilia-Romagna, Italia]] Ba mhisinéir [[Éireannach]] é '''Naomh Columbán''' ([[540]] – [[23 Samhain]]<ref>nó 21 Samhain uaireanta</ref> [[615]]; [[Laidin]]: ''Columbanus Bobiensis'') a bhain clú agus cáil amach, ní hamháin dó féin ach do na nósanna Gaelacha a rug sé leis. Luaitear é ar an manaigh mhiseanta ba thábhachtaí de chuid na hÉireann<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/samhain/naomh-columban-ab-samhain.html|teideal=Naomh Columbán, ab: Samhain 23 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-11-14|archivedate=2021-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513082350/http://www.cumannnasagart.ie/samhain/naomh-columban-ab-samhain.html}}</ref>. Is ceann de na [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]] é. Ceiliúrtar a lá féile ar an 23 Samhain. Bhunaigh sé roinnt [[mainistir|mainistreacha]] ar [[mór-roinn|mhór-roinn]] na [[An Eoraip|hEorpa]], i ríochtaí na bhFranc agus na [[An Lombaird|Lombairde]], ach go háirithe [[Luxeuil]] (sa [[An Fhrainc|Fhrainc]] an lae inniu) agus [[Bobbio]] (san [[Iodáil]]). Seasann Columbán mar eiseamláir de ghníomhaíocht na misinéirí Éireannacha san Eoraip le linn [[an Mheánaois]]-Luath. Tá Columbán Naofa ina naomhphátrún ar an [[Aontas Eorpach]]. == Luathshaol == Is i g[[Cúige Laighean]] a rugadh Columbán. Chuaigh sé isteach mar mhanach i mainistir [[Beannchar, Co. Uíbh Fháilí|Bheannchair]]. I gceann tamaill bhí sé ina phríomhoide ansin. == Misinéireacht == Sa bhliain 591, ar an ábhar gur theastaigh uaidh dul ar “oilithreacht ar son [[Íosa Críost|Chríost]]”, d’fhág Columbán Beannchar in éineacht le beirt chompánach déag agus tháinig sé fhad leis an [[An Bhurgúin|Bhurguin]]. Bhunaigh Columbán mainistreacha in Annegray, Luxeuil agus Fontaine. Bhí an riail dhian Éireannach i bhfeidhm iontu go léir. Toisc gur cháin sé go mór caighdeán morálta chúirt an rí, díbríodh ón dúiche sin é. D’éirigh le Columbán a bhealach a dhéanamh tríd an [[An Eilvéis|Eilvéis]] agus bhunaigh sé mainistir i m[[Bregenz]]. [[Íomhá:LuxeuilBasilikaColumban-Denkmal.jpg|clé|mion|Luxeuil]] Thrasnaigh Columbán Sliabh Alpa. Bhunaigh Columbán a mhainistir dheireanach agus an ceann ba mhó clú i m[[Bobbio]], áit ar éag sé sa bhliain 615. == Scríbhneoireacht == Tá cáil ar a scríbhinní luachmhara diaga. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-creid}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 543]] [[Catagóir:Básanna i 615]] [[Catagóir:Abaí]] [[Catagóir:Dhá Aspal Déag na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] o6e8zt74zb5fwmwnyqzatyne7m288px 0 31674 1314894 1286559 2026-05-22T20:56:08Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314894 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil|mapa_localitzador=Hamilton, Victoria.jpg}} Cathair i [[Victoria (stát)|Victoria]] Thiar, [[an Astráil|san Astráil]], is ea '''Hamilton'''. == Stair == Tógadh Hamilton in áit a raibh trí chríoch Bhundúchasacha teorainn ar theorainn le chéile - críoch na nGunditjmara agus í ag síneadh ó dheas chun an chósta, críoch na dTjapwurong thoir thuaidh agus críoch na mBunganditj thiar. B'fhearr leis na treibheanna sin fanacht ina aon áit amháin ná a bheith ar an bhfán. Talamh méith a bhí ann agus neart uisce ann, rud a d'fhág go raibh teacht gan dua ar bhia. Thug na chéad Eorpaigh cuntas ar na háiteanna lonnaithe a bhí ann, scéal a gcuireann an béaloideas Bundúchasach údarás leis, gan trácht ar a bhfuil de choraí agus de ghaistí éisc i Loch Condah. === Comhrac === Ar 12 Meán Fómhair 1836 tháinig an Maor Thomas Mitchell, an chéad Eorpach a bhain amach an limistéar sin. Thug sé 'Australia Felix' ar an gcuid sin d'Iarthar Victoria, rud a mheall grásaeirí chun na háite lena gcuid caorach. Faoin mbliain 1839 bhí a lán lonnaitheoirí Eorpacha ann. Orthu sin bhí muintir Wedge agus réimse caorach acu darbh ainm 'The Grange' san áit a bhfuil baile mór Hamilton anois. Ba ghearr go raibh na grásaeirí agus na Bundúchasaigh ag dul in adharca a chéile. Sheas na Bundúchasaigh an fód i gcoinne na nEorpach a bhí ag cúngú ar a dtailte agus rinne siad caoirigh a chreachadh. Dúnmharaíodh a lán acu dá bharr. Ar 8 Márta 1840 rinne na deartháireacha Whyte, William, George, Pringle, James agus John, sléacht ar fhiche bean fear agus páiste ar a laghad ar réimse caorach Konongwootong.<ref>[[Ben Kiernan]], ''Blood and Soil,'' lch 300.</ref><ref>Michael Cannon,''Life in the Country,''1978 lch 76.</ref> Thug an Gobharnóir Charles La Trobe cuairt ar an limistéar sa bhliain 1841 agus thóg ceann den achrann, rud a thug air Acheson French a cheapadh mar ghiúistis póilíneachta ann. Tugadh constábla agus roinnt marc-phóilíní isteach, agus thóg daoránaigh ó Phortland teach don ghiúistís agus beairic do na póilíní san áit a bhfuil an teach cúirte agus an stáisiún póilíneachta anois ar Shráid Martin agus Shráid Thompson. Cuireadh tearmann ar bun do na Bundúchasaigh, rud a chuir colg ar na grásaeirí, agus níor cuireadh deireadh leis an gcomhrac nó gur ordaigh La Trobe do Choimisinéir Portland, do na póilíní teorann agus do na póilíní Bundúchasacha The Grange a bhaint amach. Dá bhrí sin agus de bharr galracha Eorpacha agus dhíláithriú na mBundúchasach, lagaigh an chuid ba mhó den troid. === Bunú an bhaile mhóir === D'fhás an baile mór toisc go raibh The Grange chomh gar sin do réimsí caorach eile agus do bhealaí móra idir Portland agus New South Wales. Bhí óstán ann, gabha, siopa beag, roinnt gnólachtaí eile agus roinnt bothán. Thagadh na grásaeirí le chéile ann agus bhíodh rásaí capall ar siúl ar réileán Grange Burn. D'oscail oifig an phoist ann ar 1 Iúil 1844 faoi ainm The Grange agus tugadh Hamilton Post Office air ar 1 Eanáir 1854.<ref>Premier Post History: Post Office List: https://www.premierpostal.com/cgi-bin/wsProd.sh/Viewpocd.w?</ref> Bhí gá le scoil agus tosaíodh ag déanamh suirbhé dá bharr sa bhliain 1849. Fógraíodh bunú Hamilton sa bhliain 1851. Tháinig Henry Wade ó Shydney chun suirbhéireacht a dhéanamh sa cheantar go léir, agus eisean a leag amach an baile mór, áit a d'ainmnigh sé as muintir Hamilton, cairde leis, ag Bringalbert.<ref>''Dundas Shire Centenary 1863-1963'', lch 58: "In 1840, owing to police difficulties in controlling public houses on, or not on the imaginary boundary line, Henry Wade was sent from Sydney on a special mission to mark out the boundary. He completed the survey as far as Serviceton by the spring of 1847, and was then appointed District Surveyor and in 1850, laid out a township for the Grange, which he named Hamilton. It was then the prerogative of the surveyor to christen his lay-out. Wade and his family had made close friends of the Hamiltons and Gibsons of Bringalbert, there being intermarriages later".</ref> Shroich an bóthar iarainn Hamilton sa bhliain 1877, agus tógadh stáisiún, áit a bhí ina nasc ag a lán craobhlínte ina dhiaidh sin.<ref>Jungwirth, Alan agus Lambert, Keith (1996). ''Weekly notice extracts 1894-1994'', lch 150, Weekly Notice Productions. ISBN 0-646-30010-5</ref> == Meáin == === Nuachtán === Tá [http://www.spec.com.au ''The Hamilton Spectator''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706112103/http://www.spec.com.au/ |date=2011-07-06 }}, nuachtán a fhoilsítear trí huaire sa tseachtain, ar fáil ar fud an cheantair. An Spectator Observer, grúpa nuachta, a chuireann amach é. Bunaíodh é sa bhliain 1859 mar an ''Hamilton Observer'' agus tugadh an ''Hamilton Spectator and Grange District Advertiser'' air sa bhliain 1860. Ina dhiaidh sin tugadh ''The Hamilton Spectator'' air. === Raidió === Tá dhá stáisiún raidió áitiúla ar fáil in Hamilton, [http://theradio.com.au/localworks.aspx?PageID=6223&Station=3HA_Hamilton 3HA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080525103019/http://theradio.com.au/localworks.aspx?PageID=6223&Station=3HA_Hamilton |date=2008-05-25 }} agus [http://theradio.com.au/hitmusic.aspx?PageID=6710&Station=Mixx_FM_Hamilton Mixx FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080525103002/http://theradio.com.au/hitmusic.aspx?PageID=6710&Station=Mixx_FM_Hamilton |date=2008-05-25 }}. Is le Ace Radio, gréasán a bhfuil stáisiúin eile aige in Iarthar Victoria, an bheirt acu. Tá stáisiúin eile le cloisteáil ann, leithéidí an [[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] agus stáisiúin réigiúnacha i mbailte móra eile ar nós Warrnambool, Portland agus [[Ballarat]]. == Áiteanna agus ócáidí == [[Íomhá:Hamilton Botanic Garden Gates.JPG|thumb|Geataí Luibhghairdíní Hamilton]] Sa bhliain 1881 cuireadh William Guilfoyle, stiúrthóir Luibhghairdíní Ríoga Melbourne, ag dearadh '''Luibhghairdíní Hamilton'''. Tá speicis neamhchoitianta ann, zú beag, cruinnteach breá agus scairdeán fíorálainn. Tá cáil ar '''Dhánlann Hamilton''' mar mhórchnuasach réigiúnach ealaíne. Tá pictiúir Astrálacha agus Eorpacha ann agus samplaí den mhaisiúlacht Shíneach, Sheapánach agus Chóiréach a mbaineann a bhformhór leis an 18ú haois nó leis an tréimhse ina dhiaidh sin. Rud suntasach eile é bailiúchán dhá phictiúr guaise is fiche ó lámh Paul Sandby (1731-1809). Is iomaí taispeántas ar siúl ann. Tá an dánlann ar oscailt ar feadh na seachtaine agus ligtear daoine isteach le tabhartas. Bíonn '''Sheepvention''', seó olla, ar siúl i bPáirc Thaispeántais Hamilton an chéad Luan agus Mháirt de Mhí Lúnasa agus tugann na mílte cuairt air. Bíonn Taispeántas Talmhaíochta Hamilton ann i Mí na Samhna de ghnáth. Iarsmalann bheag agus ionad staire beo is ea '''The Keeping Place''', áit atá á stiúradh ag grúpa Bundúchasach. == Aeráid == {{Bosca Aimsire | metric_first= Yes | single_line= Yes | location=Hamilton |Jan_REC_Hi_°C=44.0 |Feb_REC_Hi_°C=44.5 |Mar_REC_Hi_°C=39.6 |Apr_REC_Hi_°C=33.7 |May_REC_Hi_°C=27.0 |Jun_REC_Hi_°C=22.0 |Jul_REC_Hi_°C=18.7 |Aug_REC_Hi_°C=22.6 |Sep_REC_Hi_°C=28.0 |Oct_REC_Hi_°C=34.0 |Nov_REC_Hi_°C=37.0 |Dec_REC_Hi_°C=43.3 |Year_REC_Hi_°C=44.5 |Jan_Hi_°C =26.3 |Feb_Hi_°C =26.7 |Mar_Hi_°C =24.2 |Apr_Hi_°C =19.9 |May_Hi_°C =15.7 |Jun_Hi_°C =12.9 |Jul_Hi_°C =12.1 |Aug_Hi_°C =13.3 |Sep_Hi_°C =15.1 |Oct_Hi_°C =17.6 |Nov_Hi_°C =20.8 |Dec_Hi_°C =23.8 |Year_Hi_°C =19.0 |Jan_Lo_°C =10.9 |Feb_Lo_°C =11.1 |Mar_Lo_°C =10.1 |Apr_Lo_°C =8.3 |May_Lo_°C =6.5 |Jun_Lo_°C =5.0 |Jul_Lo_°C =4.3 |Aug_Lo_°C =4.8 |Sep_Lo_°C =5.8 |Oct_Lo_°C =6.5 |Nov_Lo_°C =8.1 |Dec_Lo_°C =9.4 |Year_Lo_°C =7.6 |Jan_REC_Lo_°C =1.5 |Feb_REC_Lo_°C =2.1 |Mar_REC_Lo_°C =1.5 |Apr_REC_Lo_°C =-0.5 |May_REC_Lo_°C =−1.5 |Jun_REC_Lo_°C =−3.8 |Jul_REC_Lo_°C =−2.8 |Aug_REC_Lo_°C =−3.6 |Sep_REC_Lo_°C =−3.5 |Oct_REC_Lo_°C =-0.7 |Nov_REC_Lo_°C =-0.1 |Dec_REC_Lo_°C =0.1 |Year_REC_Lo_°C =−3.8 |Jan_Precip_mm = 32.3 |Feb_Precip_mm = 24.2 |Mar_Precip_mm = 33.6 |Apr_Precip_mm = 38.5 |May_Precip_mm = 48.6 |Jun_Precip_mm = 65.4 |Jul_Precip_mm = 66.8 |Aug_Precip_mm = 79.4 |Sep_Precip_mm = 70.3 |Oct_Precip_mm = 56.9 |Nov_Precip_mm = 49.7 |Dec_Precip_mm = 47.1 |Year_Precip_mm = 616.7 |source= [http://reg.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_090173_All.shtml Bureau of Meteorology]<ref>'''(Béarla)''' [http://reg.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_090173_All.shtml "Climate statistics for Australian locations – Aerfort Hamilton "], Bureau of Meteorology (20 Eanáir, 2011).</ref> |accessdate = Eanáir 2011 }} == Tagairtí == {{Refbegin}} * Cannon, Michael, ''Life in the Country (Australia in the Victorian Age)''. Viking 1991. ISBN 0-670-90054-0 * Clark, Ian, ''Scars in the Landscape: A Register of Massacre Sites in Western Victoria, 1803-1859''. Canberra: AIATSIS 1995. * Kiernan, Ben. ''Blood and Soil: a world history of extermination and genocide from Sparta to Darfur''. Yale University Press 2007. ISBN 978-0-300-10098-3 {{Refend}} {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.sthgrampians.vic.gov.au/ Southern Grampians Shire Council (inc Hamilton)] * [http://www.dvc.vic.gov.au/web20/dvclgv.nsf/AllDocs/E2778992BC7B75ACCA25716100824923 The Department for Victorian Communities - Southern Grampians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902123629/http://www.dvc.vic.gov.au/web20/dvclgv.nsf/AllDocs/E2778992BC7B75ACCA25716100824923 |date=2006-09-02 }} * [http://www.doi.vic.gov.au/DOI/knowyour.nsf/webPageSummaries/NEWTON-Hamilton-All#TESTINGSUMMARY The Department of Sustainability and the Environment - Hamilton Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071022065556/http://www.doi.vic.gov.au/DOI/knowyour.nsf/webPageSummaries/NEWTON-Hamilton-All#TESTINGSUMMARY |date=2007-10-22 }} * [http://www.peoplesvoice.gov.au/stories/vic/hamilton/hamilton_c.htm The People's Voice: Australian Community History Online - Hamilton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060819052740/http://peoplesvoice.gov.au/stories/vic/hamilton/hamilton_c.htm |date=2006-08-19 }} * [http://www.sheepvention.com/ Sheepvention] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716053213/http://www.sheepvention.com/ |date=2011-07-16 }} * [http://www.ansett.com.au/museum/museum_f.htm The Sir Reginald Ansett Transport Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210326054734/http://www.ansett.com.au/museum/museum_f.htm |date=2021-03-26 }} * [http://www.hamilton.baseball.com.au Hamilton Warriors Baseball CLub Inc.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190612052203/http://www.hamilton.baseball.com.au/ |date=2019-06-12 }} {{Cathracha i Victoria}} {{síol-tír-au}} cnlpkq03v7boo2md3iwqpkt9cdl50zq 0 32673 1315038 1312149 2026-05-23T02:36:27Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315038 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:St. Malachy.jpg|thumb|Naomh Maelmhaedhoc Ó Morgair|alt=|clé]]{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Ardeaspag|Ard-Easpag]] [[Ard Mhacha]] ab ea Naomh '''Maolmhaodhóg''' '''Ó Morgair'''<ref>nó '''Maelmhaedhoc,''' nó '''Máel Máedóc Ua Morgair'''</ref> ([[1094]] – [[2 Samhain]] [[1148]]). Is in aice le h[[Ard Mhacha]] a rugadh é sa bhliain 1094. Fuair sé [[bás]] i [[Clairvaux]], [[an Fhrainc]]. Ba leasaitheoir díograiseach é mar ab agus mar easpag.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/samhain/naomh-maolmhaodhog-easpag.html|teideal=Naomh Maolmhaodhóg, easpag|údar=cumannnasagart.ie|dáta=|dátarochtana=2018|archivedate=2021-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513101044/http://www.cumannnasagart.ie/samhain/naomh-maolmhaodhog-easpag.html}}</ref> Ba eisean a thug na Canónaigh Rialta isteach in Éirinn. Ba é an chéad Éireannach a bhí canóinithe ag Pápa (sa bhliain 1099). Scríobh an t-ab [[Cistéirsigh|Cistéirseach]] Naomh [[Bernard de Clairvaux]] a bheatha.[[Íomhá:RelicsOfSaintMalachy.JPG|clé|mion|Ville-sous-la-Ferté in aice le Clairvaux.]] == Saol == De réir Bernard, shíolraigh Maolmhaodhóg ón uasaicme, ach níl eolas níos cruinne ná sin ar a [[Teaghlach|mhuintir]]. Fuair sé [[oideachas]] manachiúl agus oirníodh ina [[Sagart|shagart]] é ag Ceallach Naofa, Easpag Ard Mhacha, sa bhliain 1119. Thogh Ceallach, easpag Ard Mhacha agus leasaitheoir, é mar bhiocáire agus níos déanaí ina ab ar mhainistir Ard Mhacha. Sa bhliain 1120, rinne Maolmhaodhóg sain-staidéar ar dhiagacht agus liotúirge i [[Mainistir]] [[Lios Mór|Lios Mhóir]] i b[[Port Láirge]] faoi Mhalchus Naofa. [[Íomhá:Metten Klosterkirche - Zwickelfresko 4a St.Malachias.jpg|clé|mion|Klosterkirche Metten, Niederbayern (1724)]] [[Íomhá:Monastery of St Bernard de Clairvaux 13.jpg|clé|mion|Clairvaux]]Sa bhliain 1123, toghadh Maolmhaodhóg ina ab ar Bheannchar agus an bhliain ina dhiaidh sin ina easpag ar Dhún. Tar éis bhás Cheallach sa bhliain 1129, toghadh Maolmhaodhóg ina easpag ar Ard Mhacha, ach ní raibh sé in ann dul ann toisc go raibh muintir Cheallach, Clann Siniaich, i gcumhacht ar an deoise. Bhí suíomh Chomharba Phádraig (mar a chuirtear ar Easpag Ard Mhacha ag an am) i lámha Chlainn Shiniaigh ar feadh níos mó ná dhá chead bhliain agus ní raibh sé éasca iad a bhriseadh as. Ghlac Maolmhaodhóg Ard Mhacha sa bhliain 1132 agus chuaigh sé i mbun atheagar a chuir ar chúrsaí eaglasta. == Easpag agus leagáid == Sa bhliain 1137, d'éirigh Maolmhaodhóg as mar Easpag Ard Mhacha, ach bhí fós mar Easpag an Dhúin. Thóg sé na Canóinigh Agaistíneacha isteach ina dheoise agus rinne sé cuairt ar an [[An Róimh|Róimh]] i 1137. Stop sé i gClairvaux ar bhealach agus d'éirigh cairdeas idir é agus Bernard. [[Íomhá:Kloster Eberbach Malachias (1666).JPG|mion|Kloster Eberbach Malachias (1666)|clé]]Chinn sé air féin na Cistéirsigh a thabhairt go Éireann. D'iarr sé ar an Pápa Innocentius II é a scaoileadh mar easpag chun é a ligint filleadh ar Chlairvaux mar mhanach. Níor thug an Pápa an cead sin agus cheap sé Maolmhaodhóg mar leagáid aige in Éirinn. Thóg sé cúigear manach ó Chlairvaux ar ais leis, leis An Mainistir Mór a chur ar bhun i g[[Contae Lú]] sa bhliain 1142. == Bás == Chuaigh Maolmhaodhóg ar an dara aistear aige chun na Róimhe sa bhliain 1148. Ag filleadh ón Róimh dó sa bhliain 1148, thug Maolmhaodhóg athchuairt ar Clairvaux, áit inar bhuail taom fiabhrais é agus d’éag sé i mbarróg Naomh Bearnard i gClairvaux ar an 1 /2 Samhain. Cuirtear Bernard in éineacht leis nuair a fuair sé féin bás cúpla bliain dár gcionn. Tá an bheirt acu curtha in aon uaigh i Clairvaux. Deirtear nach féidir na cnámha acu a scaireadh óna gcéile. == Tionchar == Chanóinigh an Pápa Innocentius III Maolmhaodhóg ar [[6 Iúil]] [[1199]]. Ba é an chéad Éireannach a bhí canóinithe ag Pápa. Cuireadh inár leith go raibh Maolmhaodhóg freagracht as faidheacht, ach ní raibh fianaise ann go dtí dá chéad bhliain tar éis bás dó... is cosúil. == Féach freisin == * Na [[Cistéirsigh]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 11ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 1148]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:12ú haois sa Fhrainc]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Ardeaspaig]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] cj45fgzy824tfu1v8iei9mkorvua5w7 0 32814 1314690 1256744 2026-05-22T15:31:28Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314690 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Paul (Óg) Connaughton''' (a rugadh in 1982). Tá sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. Sheas sé in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]], ach chaill sé a shuíochán. == Féach freisin == * [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thoir]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Connaughton, Paul Og}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Gaillimhe]] e89pw7elqyh1hohvxnb7t4oyyox239a 0 32816 1314688 1250103 2026-05-22T15:30:56Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314688 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] í '''Ciara Conway'''. Tá sí ina ball de [[Pháirtí an Lucht Oibre]]. Toghadh í mar TD in 2011. Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]], ach chaill sé a shuíochán. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i bPort Láirge]] * [[Port Láirge (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Conway, Ciara}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire) ]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1980]] [[Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge]] 16hrgmi3bh5or9j1o9vxdwbgsn6rrtr 0 32820 1314686 1251245 2026-05-22T15:30:30Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314686 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus iar-[[Teachta Dála|Theachta Dála]] é ''' Barry Cowen'''. Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] agus is deartháir é leis an iar-[[Thaoiseach]] [[Brian Cowen]]. Toghadh é mar TD don chéad uair in 2011. I mí an Mheithimh 2024, toghadh é mar [[Feisire de Pharlaimint na hEorpa|Fheisire de Pharlaimint na hEorpa]] (FPE).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na suíocháin Eorpacha ar fad líonta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0614/1454799-na-suiochain-eorpacha-ar-fad-lionta/|date=2024-06-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Uíbh Fhailí]] * [[Bernard Cowen|Brendan Cowen]], a athair * [[Brian Cowen]], deartháir == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 33ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Cowen, Barry}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]] [[Catagóir:Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Uíbh Fhailí]] o90va8jvzzf8bi858lirywixrqblo72 0 32880 1314736 1265911 2026-05-22T15:50:01Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314736 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é ''' Michael Ring'''. Tá sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. Bhí sé ina TD do [[Maigh Eo (Dáilcheantar)|Mhaigh Eo]] idir 1994-2024.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Michael Ring ó Fhine Gael chun éirí as an bpolaitíocht|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0730/1462544-michael-ring-o-fhine-gael-le-n-eiri-as-an-bpolaitiocht/|date=2024-07-30|language=ga}}</ref> == Gairm == Bhí Ring ina chomhairleoir áitiúil ar feadh cúig bliana déag, 1979-1994. Is i bhfothoghchán i 1994 a toghadh é chun na Dála den chéad uair, tráth a tháinig sé in áit Phádraig Flynn ó Fhianna Fáil tar éis dósan a bheith ceaptha ina Choimisinéir Eorpach.<ref name=":0" /> Cáineadh a cheapachán mar urlabhraí ar [[Ghnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta]] sa bhliain [[2007]] toisc gan Ghaeilge a bheith aige. Roghnaíodh mar aire [[Turasóireachta agus Spóirt]] é sa bhliain [[2011]]. Chaith Michael Ring trí bliana mar Aire Forbartha Tuaithe agus Pobail idir 2017 agus 2020. Ar an 30 Iúil 2024, d'fhógair Ring nach mbeidh sé ag cur a ainm chun cinn sa chéad olltoghchán eile.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Maigh Eo (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Maigh Eo]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Ring, Michael }} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo]] 4w6opg0ey4jd8bca0frwih7put2zxo5 0 33843 1315006 1299485 2026-05-23T01:56:08Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315006 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Naomh]] is ea '''Abbán moccu Corbmaic ''' (bás - 520?), a rugadh i [[Maigh Arnaighe]] i [[Contae Loch Garman|gContae Loch Garman]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-creid}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Abbán Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] fn05mm66qtrcwurrw1hig5nikspfknu 0 33844 1314945 1299486 2026-05-23T00:26:59Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314945 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Naomh]] [[Éire|Éireannach]] is ea '''Abran'''. Ba [[díthreabhach|dhíthreabhach]] ina chónaí sa [[An Bhriotáin|Bhriotáin]] é. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-creid}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Abran Naomh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Díthreabhaigh]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] ocmpjwn2otu7hs4ntgvimark19ctjrt 0 33845 1314946 1299488 2026-05-23T00:29:17Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314946 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Íomhá:Iona Abbey.jpg|deas|thumb|Abtheach an [[Í Cholm Cille]]]] [[Ab]] [[Mainistir|mhainistir]] [[Í Cholm Cille]], i réim 679 &ndash; 704, ba ea '''Adhamhnán'''<ref>As Béarla, Eunan, féach https://www.johngrenham.com/findasurname.php?surname=Mac%20Giolla%20Adhnamhn%C3%A1in</ref> ({{lang-sga|'Adomnán'}}), [[naomhsheanchaí]], státaire, dlí-eolaí canónta agus [[naomh]]. Údar na [[Beathaisnéis|beathaisnéise]] is tábhachtaí ba ea é ar a [[Col ceathrar|chol ceathrar]], [[Colm Cille]], agus b'é a chuir [[Cáin Adhamhnáin]], nó ''Lex Innocentium'', chun cinn. == Saol == Rugadh Adhamhnán i g[[Contae Dhún na nGall]], timpeall na bliana 624, nó roimh 629. Rinneadh manach de i mainistir [[Í Cholm Cille]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/mean-fomhair/naomh-adhamhnan-ab-mean.html|teideal=Naomh Adhamhnán, ab: Meán Fómhair 23 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-09-23|archivedate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226015241/http://www.cumannnasagart.ie/mean-fomhair/naomh-adhamhnan-ab-mean.html}}</ref> Ceapadh ina ab ansiúd é sa bhliain 679, agus d'fhan sé ann go dtí lá a bháis i 704. Ba fhear fónta [[An Eagnaíocht|eagnaí]] é a bhí an-fhoghlamtha sa [[An Bíobla as Gaeilge|Scrioptúr Naofa]]. Bhí Adhamhnán ar feadh tamaill ina cheann ar na mainistreacha uilig a bhain le paruchia Cholm Cille. Lena chois sin, d’fhág sé ina dhiaidh scríbhinní tábhachtacha agus ina measc an saothar clúiteach Beatha Cholm Cille (Vita Columbae) – an cuntas iomlán is luaithe dá bhfuil fós againn ar shaol an naoimh<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.gaeilge.colmcille.org/sperrins|teideal=Sliabh Speirín Thuaidh agus An Bhanna - Slí Cholmcille|work=www.gaeilge.colmcille.org|dátarochtana=2020-09-23|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512194156/http://www.gaeilge.colmcille.org/sperrins}}</ref>. Bhí Adhamhnán ina shaineolaí ar [[Dlí|dhlí]] canónta (Cáin Adomnáin nó ''Lex Innocentium''). Fuair Adhamhnán [[bás]] in [[Í Cholm Cille]]. == Béaloideas == Céad bliain tar éis bháis Cholm Cille i 597, ‘sea chuir Adhamhnán scéal Ollphéist [[Loch Nis]] ar pár ina ‘Vita Columb’ den chéad uair<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishecho.com/2011/02/irish-column-ness-agus-cama-2/|teideal=Irish Column: Nessí agus Cama|dáta=2011-02-16|work=Irish Echo|dátarochtana=2020-09-23}}</ref>. De réir [[Traidisiún Liteartha na nGael|traidisiúin]], ba mhian le hAdhamhnán a theampall a thógáil dhá mhíle ar shiúl ag Lios na Scréachóg<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.gaeilge.colmcille.org/sperrins/5-05|teideal=5.5 Baile an Teampaill - Slí Cholmcille|work=www.gaeilge.colmcille.org|dátarochtana=2020-09-23|archivedate=2020-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927015103/http://www.gaeilge.colmcille.org/sperrins/5-05}}</ref>. Ach gach uair a tógadh na ballaí, thit siad. Ghuigh Adhamhnán faoin deacracht seo ach thit a [[Codladh|chodladh]] air agus é i mbun urnaí. Mhúscail sé agus chonaic sé [[iolar]] ag [[Eitil|eitilt]] ar shiúl lena [[leabhar]] urnaí. Lig an t-iolar don leabhar titim ar an suíomh seo agus, dá bhrí sin, ba anseo i n[[Gleann an Iolar|Gleann an Iolair]] a thóg Adhamhnán a theampall. == Oidhreacht == I mbliain 1621 rinne Stephen White cóip in Dillingen de bheatha Cholm Cille le Naomh Adhamhnán. Bhí sin ar an lámhscríbhinn ba thábhachtaí le William Reeves agus é ag scríobh ''The life of St Columba'', ''Founder of Hy''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1395|teideal=WHITE, Stephen (1574–?1647)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-09-23}}</ref>. ==Foinsí== * {{ cite book | last = Smyth | first = Alfred P. | author-link = Alfred P. Smyth | title = Warlords and Holy Men: Scotland AD 80–1000 | year=1984 | publisher = Edinburgh University Press | location = Dún Éadain | isbn = 0-7486-0100-7 }} * Adomnán, ''[[Vita Columbae]]'': ** Anderson, A.O. agus M.O. Anderson (eag. agus aistr.). ''Adomnán's Life of Columba''. 2a heagrán: Oxford, 1991. 1d eagrán: Dún Éadain, 1961. ** Sharpe, Richard (austr.). ''Adomnán of Iona: Life of St. Columba''. Londain, 1995, ll. 43-65 ** [[William Reeves (bishop)|Reeves, William]] agus [[James Henthorn Todd]] (eag.). ''Vita Sancta Columbae: The life of St Columba founder of Hy, written by Adamnan, ninth Abbot of Iona''. Baile Átha Cliath: Dublin University Press ar son Irish Archaeological and Celtic Association, 1857. Le fáil ar [http://www.ucc.ie/celt/published/L201040 CELT] * ''[[Cáin Adamnáin]]'' nó ''Lex Innocentium'' ** Márkus, Gilbert (aistr.), ''Adomnán's Law of the Innocents - Cáin Adomnáin: A seventh-century law for the protection of non-combatants''. Kilmartin, Argyll: Kilmartin House Museum, 2008. {{ISBN|978-0-9533674-3-6}}[[Íomhá:Iona Cathedral ruins about 1860.jpg|mion|1860ː ní raibh sa mhainistir ach fothrach anois]] ** Meyer, Kuno (eag.). ''Cain Adamnain: An Old Irish Treatise on the Law of Adamnan''. Oxford: Clarendon Press, 1905. ** Ní Dhonnchadha, Máirín (aistr.). "The Law of Adomnán: A Translation." ''Adomnan at Birr, AD 697: Essays in Commemoration of the Law of the Innocents'', eag. Thomas O’Louglin. Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001. 53-68. * [[Íomhá:Jetty and Sound of Iona at Fionnphort - geograph.org.uk - 1373.jpg|mion|Fionnphort, [[Í Cholm Cille|Oileán Í]]]]Adomnán, ''[[De Locis Sanctis]]'' ** Meehan, D. (eag.). ''Adomnan's 'De Locis Sanctis'.'' Scriptores Latini Hiberniae 3. Baile Átha Cliath, 1958. 1–34. * Anonymous, ''[[Betha Adamnáin]]'' ** Herbert, Maire agus Pádraig Ó Riain (eag. agus aistr.). ''Betha Adamnáin: The Irish Life of Adamnán''. Irish Texts Society 54. 1988. 1-44. * Anonymous, ''[[Fís Adomnáin]]'', 10-11ú haois. ** Windisch, Ernst (eag.). "Fís Adamnáin." ''Irische Texte'' 1, 1880, ll. 165-96. ** Stokes, W. (eag. agus aistr.). ''Fis Adomnáin''. Simla, 1870. ** Carey, John (aistr.). ''King of Mysteries: Early Irish Religious Writings''. Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 1998, ll. 263-74. ===Foinsí tánaisteacha=== * Herbert, M. ''Iona, Kells agus Derry: the history and hagiography of the monastic familia of Columba''. 1988. * O'Loughlin, T. "The Exegetical Purpose of Adomnán’s De Locis Sanctis", Cambridge Medieval Celtic Studies 24 (1992), ll. 37-53. * &mdash; "The Library of Iona in the Late Seventh Century: The Evidence from Adomnán’s De locis sanctis", [[Ériu (iriseán)|Ériu]]45, 1994, ll. 33-52 * &mdash; "The View from Iona: Adomnán’s mental maps", Peritia 10, 1996, ll. 98-122 * &mdash; "Res, tempus, locus, persona: Adomnán’s Exegetical Method", ''Innes Review'' 48, 1997, ll. 95-111; athchló i: D. Broun agus T.O. Clancy eag., ''Spes Scotorum: Hope of the Scots: Saint Columba, Iona and Scotland'' (T. and T. Clark, Dún Éadain 1999), ll.&nbsp;139–158. * &mdash; "Adomnán and Arculf: The Case of an Expert Witness", Journal of Medieval Latin 7, 1997, ll. 127-146 * &mdash; "Adomnán: A Man of Many Parts" in T. O’Loughlin eag., ''Adomnán at Birr, AD 697: Essays in Commemoration of the Law of the Innocents'', Four Courts Press, Baile Átha Cliath, 2001, ll.&nbsp;41–51. * &mdash; "The Tombs of the Saints: their significance for Adomnán", i J. Carey, M. Herbert agus P. Ó Riain eag., ''Studies in Irish Hagiography: Saints and Scholars'', Four Courts Press, Baile Átha Cliath 2001, ll.&nbsp;1–14. * &mdash; (eag.) ''Adomnán at Birr, AD 697: Essays in Commemoration of these Law of the Innocents''. (Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001) ==Naisc sheachtracha== * {{ cite book | last = Adamnan | author-link = Adomnán | date = c. 700 | editor-last = Reeves | editor-first = William | title = The Life of Saint Columba | publisher = Edmonston and Douglas | publication-date = 1874 | publication-place = Dún Éadain | url = https://books.google.com/?id=8VULAAAAYAAJ | accessdate = 2008-08-09 }} * {{ cite book | last = St. Adamnan | author-link = Adomnán | date = c. 700 | editor-last = Fowler | editor-first = Joseph Thomas | title = Prophecies Miracles and Visions of St. Columba | publisher = Henry Frowde | publication-date = 1895 | publication-place = Londaon | url = https://books.google.com/?id=rJpjAAAAMAAJ | accessdate = 2008-08-09 }} *[https://hefenfelth.wordpress.com/?s=Adomnán Leabharliosta] le haghaidh ''Adomnán'' * [https://bill.celt.dias.ie/vol4/index.php?letter=A&typeID=1#ATS103 Adomnán], ''Sources'', CELT * [http://foundationsirishculture.ie/record/?id=52 Adamnanus, Vita S. Columbae], Foundations of Irish Culture. ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Failbe Í|Failbhe]] | teideal = [[Abb Í]] | bliain = 679–704 | tar éis = [[Conamail Í|Conamhail]] }} {{s-end}} {{síol-beath-ie}} {{síol-beath-gd}} {{síol-creid}} {{síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Adhamhnán Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Cléir Éireannach]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Manaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Saineolaithe dlí]] 25o8hohudjqmzm8lfpg5z40rf9ugk0o 1315003 1314946 2026-05-23T01:52:05Z Seachránaí 53315 Catagóir:Abaí 1315003 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Íomhá:Iona Abbey.jpg|deas|thumb|Abtheach an [[Í Cholm Cille]]]] [[Ab]] [[Mainistir|mhainistir]] [[Í Cholm Cille]], i réim 679 &ndash; 704, ba ea '''Adhamhnán'''<ref>As Béarla, Eunan, féach https://www.johngrenham.com/findasurname.php?surname=Mac%20Giolla%20Adhnamhn%C3%A1in</ref> ({{lang-sga|'Adomnán'}}), [[naomhsheanchaí]], státaire, dlí-eolaí canónta agus [[naomh]]. Údar na [[Beathaisnéis|beathaisnéise]] is tábhachtaí ba ea é ar a [[Col ceathrar|chol ceathrar]], [[Colm Cille]], agus b'é a chuir [[Cáin Adhamhnáin]], nó ''Lex Innocentium'', chun cinn. == Saol == Rugadh Adhamhnán i g[[Contae Dhún na nGall]], timpeall na bliana 624, nó roimh 629. Rinneadh manach de i mainistir [[Í Cholm Cille]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/mean-fomhair/naomh-adhamhnan-ab-mean.html|teideal=Naomh Adhamhnán, ab: Meán Fómhair 23 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-09-23|archivedate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226015241/http://www.cumannnasagart.ie/mean-fomhair/naomh-adhamhnan-ab-mean.html}}</ref> Ceapadh ina ab ansiúd é sa bhliain 679, agus d'fhan sé ann go dtí lá a bháis i 704. Ba fhear fónta [[An Eagnaíocht|eagnaí]] é a bhí an-fhoghlamtha sa [[An Bíobla as Gaeilge|Scrioptúr Naofa]]. Bhí Adhamhnán ar feadh tamaill ina cheann ar na mainistreacha uilig a bhain le paruchia Cholm Cille. Lena chois sin, d’fhág sé ina dhiaidh scríbhinní tábhachtacha agus ina measc an saothar clúiteach Beatha Cholm Cille (Vita Columbae) – an cuntas iomlán is luaithe dá bhfuil fós againn ar shaol an naoimh<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.gaeilge.colmcille.org/sperrins|teideal=Sliabh Speirín Thuaidh agus An Bhanna - Slí Cholmcille|work=www.gaeilge.colmcille.org|dátarochtana=2020-09-23|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512194156/http://www.gaeilge.colmcille.org/sperrins}}</ref>. Bhí Adhamhnán ina shaineolaí ar [[Dlí|dhlí]] canónta (Cáin Adomnáin nó ''Lex Innocentium''). Fuair Adhamhnán [[bás]] in [[Í Cholm Cille]]. == Béaloideas == Céad bliain tar éis bháis Cholm Cille i 597, ‘sea chuir Adhamhnán scéal Ollphéist [[Loch Nis]] ar pár ina ‘Vita Columb’ den chéad uair<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishecho.com/2011/02/irish-column-ness-agus-cama-2/|teideal=Irish Column: Nessí agus Cama|dáta=2011-02-16|work=Irish Echo|dátarochtana=2020-09-23}}</ref>. De réir [[Traidisiún Liteartha na nGael|traidisiúin]], ba mhian le hAdhamhnán a theampall a thógáil dhá mhíle ar shiúl ag Lios na Scréachóg<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.gaeilge.colmcille.org/sperrins/5-05|teideal=5.5 Baile an Teampaill - Slí Cholmcille|work=www.gaeilge.colmcille.org|dátarochtana=2020-09-23|archivedate=2020-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927015103/http://www.gaeilge.colmcille.org/sperrins/5-05}}</ref>. Ach gach uair a tógadh na ballaí, thit siad. Ghuigh Adhamhnán faoin deacracht seo ach thit a [[Codladh|chodladh]] air agus é i mbun urnaí. Mhúscail sé agus chonaic sé [[iolar]] ag [[Eitil|eitilt]] ar shiúl lena [[leabhar]] urnaí. Lig an t-iolar don leabhar titim ar an suíomh seo agus, dá bhrí sin, ba anseo i n[[Gleann an Iolar|Gleann an Iolair]] a thóg Adhamhnán a theampall. == Oidhreacht == I mbliain 1621 rinne Stephen White cóip in Dillingen de bheatha Cholm Cille le Naomh Adhamhnán. Bhí sin ar an lámhscríbhinn ba thábhachtaí le William Reeves agus é ag scríobh ''The life of St Columba'', ''Founder of Hy''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1395|teideal=WHITE, Stephen (1574–?1647)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-09-23}}</ref>. ==Foinsí== * {{ cite book | last = Smyth | first = Alfred P. | author-link = Alfred P. Smyth | title = Warlords and Holy Men: Scotland AD 80–1000 | year=1984 | publisher = Edinburgh University Press | location = Dún Éadain | isbn = 0-7486-0100-7 }} * Adomnán, ''[[Vita Columbae]]'': ** Anderson, A.O. agus M.O. Anderson (eag. agus aistr.). ''Adomnán's Life of Columba''. 2a heagrán: Oxford, 1991. 1d eagrán: Dún Éadain, 1961. ** Sharpe, Richard (austr.). ''Adomnán of Iona: Life of St. Columba''. Londain, 1995, ll. 43-65 ** [[William Reeves (bishop)|Reeves, William]] agus [[James Henthorn Todd]] (eag.). ''Vita Sancta Columbae: The life of St Columba founder of Hy, written by Adamnan, ninth Abbot of Iona''. Baile Átha Cliath: Dublin University Press ar son Irish Archaeological and Celtic Association, 1857. Le fáil ar [http://www.ucc.ie/celt/published/L201040 CELT] * ''[[Cáin Adamnáin]]'' nó ''Lex Innocentium'' ** Márkus, Gilbert (aistr.), ''Adomnán's Law of the Innocents - Cáin Adomnáin: A seventh-century law for the protection of non-combatants''. Kilmartin, Argyll: Kilmartin House Museum, 2008. {{ISBN|978-0-9533674-3-6}}[[Íomhá:Iona Cathedral ruins about 1860.jpg|mion|1860ː ní raibh sa mhainistir ach fothrach anois]] ** Meyer, Kuno (eag.). ''Cain Adamnain: An Old Irish Treatise on the Law of Adamnan''. Oxford: Clarendon Press, 1905. ** Ní Dhonnchadha, Máirín (aistr.). "The Law of Adomnán: A Translation." ''Adomnan at Birr, AD 697: Essays in Commemoration of the Law of the Innocents'', eag. Thomas O’Louglin. Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001. 53-68. * [[Íomhá:Jetty and Sound of Iona at Fionnphort - geograph.org.uk - 1373.jpg|mion|Fionnphort, [[Í Cholm Cille|Oileán Í]]]]Adomnán, ''[[De Locis Sanctis]]'' ** Meehan, D. (eag.). ''Adomnan's 'De Locis Sanctis'.'' Scriptores Latini Hiberniae 3. Baile Átha Cliath, 1958. 1–34. * Anonymous, ''[[Betha Adamnáin]]'' ** Herbert, Maire agus Pádraig Ó Riain (eag. agus aistr.). ''Betha Adamnáin: The Irish Life of Adamnán''. Irish Texts Society 54. 1988. 1-44. * Anonymous, ''[[Fís Adomnáin]]'', 10-11ú haois. ** Windisch, Ernst (eag.). "Fís Adamnáin." ''Irische Texte'' 1, 1880, ll. 165-96. ** Stokes, W. (eag. agus aistr.). ''Fis Adomnáin''. Simla, 1870. ** Carey, John (aistr.). ''King of Mysteries: Early Irish Religious Writings''. Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 1998, ll. 263-74. ===Foinsí tánaisteacha=== * Herbert, M. ''Iona, Kells agus Derry: the history and hagiography of the monastic familia of Columba''. 1988. * O'Loughlin, T. "The Exegetical Purpose of Adomnán’s De Locis Sanctis", Cambridge Medieval Celtic Studies 24 (1992), ll. 37-53. * &mdash; "The Library of Iona in the Late Seventh Century: The Evidence from Adomnán’s De locis sanctis", [[Ériu (iriseán)|Ériu]]45, 1994, ll. 33-52 * &mdash; "The View from Iona: Adomnán’s mental maps", Peritia 10, 1996, ll. 98-122 * &mdash; "Res, tempus, locus, persona: Adomnán’s Exegetical Method", ''Innes Review'' 48, 1997, ll. 95-111; athchló i: D. Broun agus T.O. Clancy eag., ''Spes Scotorum: Hope of the Scots: Saint Columba, Iona and Scotland'' (T. and T. Clark, Dún Éadain 1999), ll.&nbsp;139–158. * &mdash; "Adomnán and Arculf: The Case of an Expert Witness", Journal of Medieval Latin 7, 1997, ll. 127-146 * &mdash; "Adomnán: A Man of Many Parts" in T. O’Loughlin eag., ''Adomnán at Birr, AD 697: Essays in Commemoration of the Law of the Innocents'', Four Courts Press, Baile Átha Cliath, 2001, ll.&nbsp;41–51. * &mdash; "The Tombs of the Saints: their significance for Adomnán", i J. Carey, M. Herbert agus P. Ó Riain eag., ''Studies in Irish Hagiography: Saints and Scholars'', Four Courts Press, Baile Átha Cliath 2001, ll.&nbsp;1–14. * &mdash; (eag.) ''Adomnán at Birr, AD 697: Essays in Commemoration of these Law of the Innocents''. (Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001) ==Naisc sheachtracha== * {{ cite book | last = Adamnan | author-link = Adomnán | date = c. 700 | editor-last = Reeves | editor-first = William | title = The Life of Saint Columba | publisher = Edmonston and Douglas | publication-date = 1874 | publication-place = Dún Éadain | url = https://books.google.com/?id=8VULAAAAYAAJ | accessdate = 2008-08-09 }} * {{ cite book | last = St. Adamnan | author-link = Adomnán | date = c. 700 | editor-last = Fowler | editor-first = Joseph Thomas | title = Prophecies Miracles and Visions of St. Columba | publisher = Henry Frowde | publication-date = 1895 | publication-place = Londaon | url = https://books.google.com/?id=rJpjAAAAMAAJ | accessdate = 2008-08-09 }} *[https://hefenfelth.wordpress.com/?s=Adomnán Leabharliosta] le haghaidh ''Adomnán'' * [https://bill.celt.dias.ie/vol4/index.php?letter=A&typeID=1#ATS103 Adomnán], ''Sources'', CELT * [http://foundationsirishculture.ie/record/?id=52 Adamnanus, Vita S. Columbae], Foundations of Irish Culture. ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Failbe Í|Failbhe]] | teideal = [[Abb Í]] | bliain = 679–704 | tar éis = [[Conamail Í|Conamhail]] }} {{s-end}} {{síol-beath-ie}} {{síol-beath-gd}} {{síol-creid}} {{síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Adhamhnán Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Abaí]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Cléir Éireannach]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Manaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Saineolaithe dlí]] dnxa7d8lzl5n33lmbsb6cii8lnyqgrv 0 34322 1314723 1246395 2026-05-22T15:45:28Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314723 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} File [[Éire]]annach is ea '''Ailbhe Ní Ghearbhuigh''' a rugadh sa bhliain 1984 i d[[Trá Lí]] i g[[Contae Chiarraí]]. Tá sí áirithe ar na filí Gaeilge is fearr den ghlúin seo. D'fhreastail sí ar Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, agus bhain amach BA i nGaeilge agus i bhFraincis sa bhliain 2005. Chaith sí tamall ina dhiaidh sin sa Fhrainc in Épernay, Roazhon agus Bordeaux, agus d'fhill ar Ghaillimh chun MA sa Nua-Ghaeilge a dhéanamh.<ref>'Galway in verse,' 3 Nollaig 2008, ''Galway Independent'': http://www.galwayindependent.com/entertainment/entertainment/galway-in-verse-/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711073359/http://www.galwayindependent.com/entertainment/entertainment/galway-in-verse-/ |date=2011-07-11 }}. Seiceáladh ar 17 Lúnasa 2011.</ref> I Mí Lúnasa 2007 fuair sí scoláireacht Fulbright, rud a lig di bliain a chaitheamh ag múineadh Gaeilge in Institiúid an Léinn Ghael-Mheiriceánaigh ag Coláiste Lehman i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]].<ref>'Ailbhe Ní Ghearbhuigh,' Munster Literature Centre: http://www.munsterlit.ie/Writer%20pages/Ni%20Ghearbhuigh,%20Ailbhe.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005135907/http://www.munsterlit.ie/Writer%20pages/Ni%20Ghearbhuigh,%20Ailbhe.html |date=2009-10-05 }}. Seiceáladh ar 17 Lúnasa 2011.</ref> Sa bhliain 2008 bhronn [[an Chomhairle Ealaíon]] sparántacht uirthi agus d'fhill sí ar Ghaillimh.<ref>'Ailbhe Ní Ghearbhuigh,' Munster Literature Centre: http://www.munsterlit.ie/Writer%20pages/Ni%20Ghearbhuigh,%20Ailbhe.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005135907/http://www.munsterlit.ie/Writer%20pages/Ni%20Ghearbhuigh,%20Ailbhe.html |date=2009-10-05 }}. Seiceáladh ar 17 Lúnasa 2011.</ref> Tá a cuid filíochta léite aici i b[[Páras]], i Nua-Eabhrac, i [[Montréal]] agus ar an m[[Buailtín]]. Bhuaigh a dán ‘Deireadh na Feide’ [[Corn Uí Néill]] in 2012 agus roghnaíodh ‘Filleadh ar an gCathair’ mar Dhán Uachtarántacht an [[an tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] in 2013. Bhain an dán céanna áit amach ar ghearrliosta [[RTÉ]], ‘A Poem for Ireland’. D’fhoilsigh Coiscéim a céad chnuasach filíochta Péacadh. Ag scríobh faoi ''Tost agus Allagar,'' dúirt [[Nuala Ní Dhomhnaill]]: ‘Is leabhar iontach é seo. Labhrann intleacht chomh géar agus chomh gléineach tríd síos gur cúis bróid do, é gur i nGaeilge a labhrann sí. An tuiscint atá ann ar chás an duine, ar chomh deacair is atá sé teanga a chur ar eispéireas an chine, gan trácht ar an duine aonair…Tá an fhírinne shearbh againn anseo, ach mar a thug Emily Dickinson comhairle duinn fadó, í ar sceabhadh’. Fuair cnuasach dátheangach léi ''The Coast Road'' ardmholadh ó Nuala Ní Dhomhnaill chomh maith: ‘féasta don tsúil agus sólás don chroí’. == Saothar == Tháinig dánta léi amach ar [[An Guth]], [[Feasta]], [[Crannóg]], [[Poetry Ireland Review/Éigse Éireann]] agus [[Comhar]].<ref> Féach ''Comhar'', Aibreán 2011, Imleabhar 71, Uimhir 4.</ref> Tá dánta léite aici ag féile litríochta [[Imram]] agus sa bhliain 2008 chuaigh sí go hAlbain le [[Cuairt na bhFilí|Cuairt na bhFilí go hAlbain]], tionscadal a bhfuil baint aici fós léi.<ref>'Grúpa Éireannach le File, Ceoltóir agus Amhránaí ar chamchuairt timpeall Gharbhchríocha na hAlban,' ''Gaelport'', 31 Lúnasa 2008: http://www.cogar.ie/default.aspx?treeid=8&NewsItemID=4252{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref><ref>'Comórtas Uí Néill Poetry Shortlist Announced,' ''Gaelport'', 22 Márta 2011: http://www.gaelport.com/default.aspx?treeid=37&NewsItemID=5858{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> D'fhoilsigh [[Coiscéim]] ''Péacadh'', a céad chnuasach filíochta, sa bhliain 2008.<ref>Liosta foilseachán: http://www.coisceim.ie/2008.html.</ref> D'fhoilsigh Gallery Press The Coast Road, cnuasach Gaeilge le haistriúcháin Bhéarla sa bhliain 2016 File cathrach is ea Ní Ghearbhuigh, agus cuireann sí síos ar shaol na sráideanna in Éirinn agus thar lear: :anocht<br /> :ag filleadh dom<br /> :blaisim allas na cathrach<br /> :faram… (''Filleadh ar an gCathair''). Níor éirigh léi ceist chráite na teanga féin a sheachaint ar fad (''Laethanta Lagmhisnigh''), ach léiríonn a saothar beocht na teanga úd i saol ilghnéitheach uirbeach. Tá sé ráite ina taobh go bhfuil rian an tsoirbhíochais ar a cnuasach i gcoitinne ach go bhfuil coimhthíos mearbhallach agus eolas ar ghuagaíocht an tsaoil le fáil i gcuid de na dánta is fearr aici.<ref>Féach 'Ailbhe Ní Ghearbhuigh,' Livia Brennan, ''Ireland - Poetry International Web'': http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/18333 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007041945/http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/18333 |date=2013-10-07 }}.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.indymedia.ie/article/89998 Three Irish-language Poets Named For Western Writers' Centre Project] * [https://cranberry.cc.columbia.edu/cs/ContentServer?childpagename=Bronxbeat08%2FJRN_Content_C%2FRW1StoryDetailLayout2&c=JRN_Content_C&pagename=JRN%2FRW1Wrapper&cid=1175374570684&site=Bronxbeat08 Lehman program helps preserve Irish language]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Gearbhuigh, Ailbhe Ni}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1984]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine beo]] sc4cskj5jr26h94nanacwzucpi1zgtf 0 34780 1314720 1257119 2026-05-22T15:44:48Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314720 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é''' Brendan Griffin'''. Tá sé ina bhall de [[Fine Gael|Fhine Gael]]. Is as [[Ciarraí]] dó agus is ionadaí do cheantar an [[An Daingean|Daingin]] é. Is cainteoir líofa [[Béarla]] é agus tá [[Gaeilge|Gaelainn]] aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/naonur-den-35-gaeilgeoir-sa-dail-ag-eiri-as/|teideal=Naonúr den 35 Gaeilgeoir sa Dáil ag éirí as}}</ref> == Féach freisin == * [[Ciarraí (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCiarraí]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Griffin, Brendan}} {{síol-beath-ie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]] llgpaypvp28fmz23e0o1lr5ve478o7i 0 34972 1315001 1193092 2026-05-23T01:50:19Z Seachránaí 53315 Catagóir:Abaí 1315001 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:O abade.JPG|thumb|200px|An tAb, ó 'Damhsa an bháis' le [[Hans Holbein]] ]] Fear atá ina cheann ar [[Mainistir|mhainistir]] is ea '''ab''' ([[An tSean-Ghréigis|Gréigís Ársa]] ἀββᾶς «athair») i dtraidisiún na [[An Chríostaíocht|Críostaíochta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/ab|teideal=An Foclóir Beag: ab|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2021-10-21}}</ref> Is é an comhionann baineann ná '''ban-ab''' nó '''máthairab'''. Céim nó údarás aba nó ban-aba is ea '''abacht'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/abacht|teideal=An Foclóir Beag: abacht|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2021-10-22}}</ref> Is féidir an teideal a thabhairt freisin mar theideal oinigh ar [[Cléireach|chléireach]] nach bhfuil i gceannas ar mhainistir. == Féach freisin == * [[Mainistir]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Abaí]] aior6s606pjpv2ks4cbye5d5eu64g8r 1315002 1315001 2026-05-23T01:51:24Z Seachránaí 53315 1315002 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:O abade.JPG|thumb|200px|An tAb, ó 'Damhsa an bháis' le [[Hans Holbein]] ]] Fear atá ina cheann ar [[Mainistir|mhainistir]] is ea '''ab''' ({{lang-grc|ἀββᾶς}} «athair») i dtraidisiún na [[An Chríostaíocht|Críostaíochta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/ab|teideal=An Foclóir Beag: ab|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2021-10-21}}</ref> Is é an comhionann baineann ná '''ban-ab''' nó '''máthairab'''. Céim nó údarás aba nó ban-aba is ea '''abacht'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/abacht|teideal=An Foclóir Beag: abacht|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2021-10-22}}</ref> Is féidir an teideal a thabhairt freisin mar theideal oinigh ar [[Cléireach|chléireach]] nach bhfuil i gceannas ar mhainistir. == Féach freisin == * [[Mainistir]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Abaí]] of9x6q9kifixvwskih3239e6f46uu3u 0 35237 1315017 1299724 2026-05-23T02:04:57Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315017 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Naomh]] [[Éireannach]] ba ea '''Cilian''' (nó '''Cillian''' nó '''Chillenus'''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=PLUSIEURS SAVANTS DES ILES BRITANNIQUES ET DU CONTINENT|url=http://archive.org/details/revueceltique23pari|publisher=Paris|date=1870|coauthors=|author=Revue Celtique 23|journal=|volume=|issue="l'orthographe Chillenus est la plus ancienne; les notations CiUiamis et Killianits sont plus récentes"}}</ref>), a rugadh sa [[An Mullach, Contae an Chabháin|Mhullach]] i g[[Contae an Chabháin]] tuairim is [[640]] agus cuireadh chun báis in Würzburg<ref>{{Luaigh foilseachán|title=St. Kilian|url=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/St._Kilian|journal=Catholic Encyclopedia|volume=Volume 8}}</ref> na [[Gearmáine]] é ar [[8 Iúil]] [[689]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-cillian-easpag-agus.html|teideal=Naomh Cillian, easpag agus mairtíreach: Iúil 8 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-07-08|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710235725/http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-cillian-easpag-agus.html}}</ref> == Saol == I bparóiste an Mhullaigh i g[[Contae an Chabháin]] i ndeoise Chille Móire a rugadh Naomh Cillian, de réir dealraimh. Oileadh Cilian ina mhanach agus oirníodh é ina easpag i lár na seachtú aoise. In éineacht le haon chompánach déag, d’fhág sé Éire (mar aon leis [[An Dá Aspal Déag]]) agus chas sé leis [[Pápa|an bpápa]] sa [[An Róimh|Róimh]]. Le himeacht aimsire shroich sé Würzburg sa Ghearmáin, áit ar cuireadh fáilte chroíúil roimhe ag an Diúc Gozbert. Rinne sé soiscéalaíocht fud fad an cheantair tuairim is 686. Thugtaí aspal Thuringia agus Franconia Thoir air (i dtuaisceart Bhaváir na Gearmáine anois). [[Íomhá:Kilian und Gosbert 1418 cropped.jpg|clé|mion|Cilian agus Herzog Gosbertː [[Strasbourg|Straßburger]] Codex, timpeall 1418]] === Finscéal === Thiontaigh taoiseach na Francóine, Gosbert, ina Chríostaí agus lean cuid mhaith dá phobal le báisteach. Dá ainneoin sin, bhí Cilian míshásta le caighdeán moráltacht chúirt an Diúic,<ref name=":0" /> rud a chuir sé in iúl go poiblí. Ach bhí Gosbert pósta le baintreach a dhearthár, Gailana. Bhí Gailana i gcoinne [[dlí]] na h[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|eaglais]]<nowiki/>e agus d'ordaigh Cilian do Gosbert scaradh uaithi. Ach mar gheall air seo, shocraigh Gailana Cilian agus a chomhoibrithe Colmán (nó Colonan nó Kolonat) agus Totnán a chur chun báis. Baineadh an ceann de na fir (b'fhéidir)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/biography/Saint-Kilian|teideal=Saint Kilian {{!}} Irish missionary|údar=|dáta=|language=en|work=Encyclopedia Britannica -|dátarochtana=2020-07-08 ach níl foinsí ann agus níl muid cinnte gur bhaineadh an cloigeann de na fir}}</ref>, timpeall 689<ref>688 ar http://www.cumannnasagart.ie/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120830165937/http://www.cumannnasagart.ie/ |date=2012-08-30 }}</ref>. [[Íomhá:Kilian kolonat totnan.jpg|clé|mion|Cilian, Colmán agus Totnán]] === Tionchar === Tá deabhóid mhór do Naomh Cilian go fóill in Würzburg, áit ina bhfuil a chorp adhlactha, agus ar fud cheantar na Baváire chomh maith. Déantar comóradh ar Naomh Cilian, Colmán agus Totnán ar 8 Iúil agus tugtar onóir dóibh mar aspail na Francóine. [[Íomhá:Relics of Saints Kilian, Kolonat and Totnan - St. Kilian's Cathedral - Würzburg - Germany 2017 (3).jpg|clé|mion|Taisí naoimh in Würzburg inniu]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Cilian Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Diaspóra Éireannach]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Mairtírigh Éireannacha]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Stair na Gearmáine]] 9ct2mc8gzokgqo69smxhy0xi929cyxo 0 35243 1315015 1299708 2026-05-23T02:03:17Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315015 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:San Cataldo 2003.jpg|mion|St. Catadlo ag Virglio Mortet (2003)|clé]]{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Naomh]] Éireannach, a rugadh i [[Lios Mór]], [[Contae Phort Láirge|Co Phort Láirge]] tuaraim is 400, is ea '''Naomh''' '''Cathal'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/italiaethibernia/photos/a.273028139564107/273262139540707/|teideal=Naomh Cathal|údar=Italia et Hibernia|dáta=2014|work=www.facebook.com|dátarochtana=2021-05-10}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3533|teideal=Cartlann Téacsanna / Saothar ár Sean i gCéin|údar=Ó Ceallaigh, Seán,|dáta=1904|work=corpas.ria.ie|dátarochtana=2021-05-10}}</ref> Ba cara é le [[Naomh Pádraig|Pádraig]] Naofa. Bhí sé i measc na mac léinn ag an ab [[Naomh Carthach]] agus d'oirnigh Naomh Pádraig é ina [[Sagart|shagart]] agus níos déanaí, ina [[easpag]]. Chuaigh Cathal ar [[oilithreach]] go dtí an [[An Talamh Naofa|Talamh Naofa]]. Ag filleadh ar an mbaile, tháinig sé i dtír i [[Taranto]] na h[[An Iodáil|Iodáil]]<nowiki/>e, áit a fuair sé [[bás]] ar 8 Márta 480. Déantar comóradh air i dTaranto go dtí an lá inniu. Ceiliúrtar Lá Fhéile Cathal ar an [[17 Márta|10 Bealtaine]], == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Cathal Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 685]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Diaspóra Éireannach]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Manaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Stair na hIodáile]] 0tm8q1ihtvwa99afj2v4ra4smq51a2w 0 35307 1315030 1312017 2026-05-23T02:23:06Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315030 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Dublin Christ Church Cathedral Baptistery Window Saint Finbar 2012 09 26.jpg|mion|573x573px|Naomh Fionnbarra, Ard-Eaglais Chríost, [[Baile Átha Cliath|BÁC]]|clé]]{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Easpag]] [[Corcaigh|Chorcaí]] agus [[ab]] ba ea '''Fionnbarra''' (550 – [[25 Meán Fómhair]] [[623]], b'fhéidir). Bhunaigh sé [[mainistir]] i g[[Corcaigh]], a d'éirigh ina lárionad mórcháiliúil léinn.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://muscrai.wordpress.com/2015/12/18/naomh-fionnbarra-agus-gugan-barra/|teideal=Naomh Fionnbarra agus Gúgán Barra|údar=Muscraí|dáta=2015-12-18|language=ga|work=Múscraí|dátarochtana=2021-09-25}}</ref> == Saol == Is dócha gur i mbaile fearainn na nGarrán<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/8299.aspx|teideal=An Garrán/Garranes|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-09-25}}</ref> ([[Teampall Mártan]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/685|teideal=Teampall Mártan/Templemartin|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-09-25}}</ref>), láimh le [[Droichead na Bandan]], a rugadh Naomh Fionnbarra sa seachtú haois.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/mean-fomhair/naomh-fionnbarra-easpag.html|teideal=Naomh Fionnbarra, easpag: Meán Fómhair 25 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2021-09-25|archivedate=2020-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001120739/http://www.cumannnasagart.ie/mean-fomhair/naomh-fionnbarra-easpag.html}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/en/cbes/4921709/4892649/5190525|teideal=Naomh Fionnbarra|language=en|work=dúchas.ie|dátarochtana=2019-09-25}}</ref> [[Íomhá:Gougane Barra Oratory.jpg|clé|mion|[[Guagán Barra]]]] Thriall Fionnbarra leis go Loch Irce, [[Guagán Barra]]. De réir cosúlachta chaith sé seal ansin ina dhíthreabhach agus tharla eachtraí go leor dó.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/ga/cbes/4921706/4892158/5187641|teideal=Naomh Fionnbarra|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2021-09-25}}</ref> (Tagann ainm an áit ó Naomh Fionnbarra.<ref>'''Barra''' — ainm pearsanta (an naomh), agus '''guagán''' — foirm áitiúil de '''gabhagán''' < '''gabhag''', 'scoilt i gcarraig'.</ref> Deirtear go raibh [[mainistir]] aige anseo).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/CorkCoCo/posts/2597754170243567|teideal=Fionnbarra|údar=Cork City Council|dátarochtana=2021}}</ref> Nuair a bhailigh deisceabail timpeall air, d’aistrigh sé go [[Corcaigh]], áit ar bhunaigh sé [[mainistir]], a bhí ina dhiaidh sin ina lárionad mórcháiliúil léinn. Tharla eachtraí go leor dó.<ref>{{Lua idirlín|url=https://storiesfromthewaterside.ie/stories/abhann-na-laoi/|teideal=Abhann na Laoi - Stories from the waterside|language=en-GB|dátarochtana=2021-09-25}}</ref> == Nósanna == Tá luath lonnaíocht mainistreach i nGuagán Barra, síar ó [[Béal Átha an Ghaorthaidh|Bhéal Átha an Ghaorthaidh]] luaite le Naomh Fionnbarra.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.corkcoco.ie/sites/default/files/2019-01/Coip%20criochnaithe%20Ean%C3%A1ir%202019.pdf|teideal=PLEAN OIDHREACHTA MHÚSCRAÍ|údar=corkcoco.ie|dáta=2018|dátarochtana=2021|archivedate=2021-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210925225853/https://www.corkcoco.ie/sites/default/files/2019-01/Coip%20criochnaithe%20Ean%C3%A1ir%202019.pdf}}</ref> Tagann na sluaite ar thurais oilithreachta gach bliain. Tá nósanna paidreoireachta le feiscint ag Aireagal Naomh Fionnbarra i nGuagán Barra inniu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.echolive.ie/corklives/arid-40180929.html|teideal=Toibreacha beannaithe á n-oscailt don phobal|údar=Tue, 15 Aug, 2017 - 23:33|dáta=2017-08-15|language=en|work=echo live|dátarochtana=2021-09-25}}</ref> == Naisc sheachtracha == * Finscéalta: [https://muscrai.wordpress.com/2015/12/18/naomh-fionnbarra-agus-gugan-barra/ Naomh Fionnbarra agus Gúgán Barra] (muscrai.wordpress.com, 2015) == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Fionnbarra Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 550]] [[Catagóir:Básanna i 623]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] jcgw11o20c5l1scrz2upy4zqfa2i9tc 0 35351 1314816 1306231 2026-05-22T17:31:12Z Alison 570 Alison moved page [[Coláiste Phádraig, Má Nuad]] to [[Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad]] over redirect: Ainm oifigiúil 1306231 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Bunaíodh '''Coláiste Phádraig, Má Nuad''' sa bhliain [[1795]] chun oideachas a chur ar fáil don chléir [[Caitliceach]] in [[Éirinn]]. ==Stair== Bunaíodh Coláiste Phádraig Má Nuad sa bhliain 1795 mar chliarscoil le hoideachas a chur ar shagairt agus faoin mbliain 1850, ba í an chliarscoil ba mhó ar domhan í. Le dhá chéad bliain roimhe sin, bhí oiliúint á cur ar shagairt Chaitliceacha na hÉireann i gColáistí na nGael sa Fhrainc, sa Spáinn, sa Phortaingéil, san Iodáil agus san Ísiltír. Mar gheall ar na Péindlíthe bheadh sé in aghaidh an dlí oideachas a chur orthu in Éirinn. Réitigh cúpla gné an bealach do bhunú Choláiste Mhá Nuad. Gabhadh seilbh ar [[na Coláistí Éireannacha]] sa Fhrainc le linn [[Réabhlóid na Fraince]]. Rinne an rialtas iarracht Caitlicigh na hÉireann a cheansú trí [[na Péindlíthe|Na Péindlíthe]] a mhaolú mar thoradh ar Smaointeoireacht na hEagnaíochta agus toisc go raibh an Bhreatain i gcoimhlint leis an bhFrainc. Ag an am céanna, bhí faitíos ar easpaig na hÉireann agus ar rialtas Shasana araon go dtiocfadh sagairt na hÉireann faoi thionchar ‘ghalar tógálach ceannairce agus éigreidimh’ réabhlóid na Fraince. D'iarr na heaspaig cead 'acadaimh nó cliarscoileanna’ a chur ar bun ina gcuirfí oideachas ar ábhair sagairt. D'áitigh a gcuid comhairleoirí polaitíochta orthu an tionscadal a fhairsingiú go gcuirfí tuataí san áireamh, agus rith Parlaimint na hÉireann, dá réir sin, acht ag díriú ar oideachas Caitliceach, dar teideal ‘Act for the Better Education of Persons professing the Popish or Roman Catholic Religion’. Is mar thoradh air sin a bunaíodh Coláiste Mhá Nuad sa bhliain 1795. Bhí roinnt scoláirí de chuid na Fraince, a d'éalaigh ón Réabhlóid, i measc fhoireann luath an Choláiste. Ligeadh mic léinn thuata isteach sa bhliain 1800, ach tháinig deireadh le coláiste seo na dtuataí sa bhliain 1817. Nuair a bhí sé bunaithe, bhí ar údaráis an choláiste a bheith an-chúramach agus iad i mbun a gcuid oibre agus leathshúil i gcónaí acu ar dheontas an rialtais. Díbríodh roinnt mac léinn as an gcoláiste sa bhliain 1798, agus arís eile le linn éirí amach Roibeáird Eiméid sa bhliain 1803. I dtús báire, bhí Caitlicigh na hÉireann amhrasach go maith faoi institiúid léinn a bhí ag fáil airgid ón rialtas, ach faoi na 1820idí agus sagairt Mhá Nuad chun tosaigh i measc na cléire, bhí siad i gcroílár fheachtas Dhónaill Uí Chonaill maidir le Fuascailt na gCaitliceach. Ar an láimh eile, thosaigh sciar mór de lucht an Phrotastúnachais, i Sasana agus in Éirinn, ag ceistiú na dlisteanachta a bhain le híoc as oideachas a chur ar fáil do shagairt Chaitliceacha. Sa bhliain 1871, tar éis dhíbhunú [[Eaglais na hÉireann]], tarraingíodh siar deontas an stáit agus bhí Coláiste Mhá Nuad iomlán neamhspleách. Sa bhliain 1896 rinneadh Ollscoil Phontaifiúil de agus sa bhliain 1910, rinneadh coláiste aitheanta de chuid Ollscoil na hÉireann de, rud a chiallaigh gur bhain mic léinn a bhí a ina n-ábhair sagart céim BA amach ó Ollscoil na hÉireann le linn a gcuid staidéir sa chliarscoil. Cléirigh amháin a bhí i mbun staidéir ann go dtí an bhliain 1966 nuair a chinn an cliarlathas Maigh Nuad a fhorbairt mar ‘ionad oscailte d’oideachas ollscoile’ agus glacadh le mic léinn thuata ar chúrsaí céime Ollscoil na hÉireann sa Choláiste. De réir mar a tháinig borradh faoi líon na mac léinn, tháinig forás ar lucht teagaisc Ollscoil na hÉireann agus ar an éagsúlacht a bhain leo. Sa bhliain 1997 ritheadh Acht na nOllscoileanna, 1997, agus rinneadh an coláiste i Má Nuad a bhunú mar Ollscoil na hÉireann, Má Nuad ([[Ollscoil Mhá Nuad]]), ollscoil dá cuid féin, neamhspleách ar Choláiste Phádraig, Má Nuad. == Naisc sheachtracha == * [http://maynoothcollege.ie/ Coláiste Phádraig – an suíomh oifigiúil] == Féach freisin == * [[Ollscoil Mhá Nuad]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Colaiste Phadraig Maigh Nuad}} [[Catagóir:Maigh Nuad]] [[Catagóir:Contae Chill Dara|Maigh Nuad]] [[Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn|Maigh Nuad]] [[Catagóir:Cliarscoileanna|Maigh Nuad]] [[Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha|Maigh Nuad]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1795]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1790í]] {{síol-ie}} ejyls73336297043crwqdsjnfq9mihg 1314818 1314816 2026-05-22T17:32:51Z Alison 570 Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad 1314818 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Bunaíodh '''Coláiste Phádraig, Má Nuad''' sa bhliain [[1795]] chun oideachas a chur ar fáil don chléir [[Caitliceach]] in [[Éirinn]]. ==Stair== Bunaíodh Coláiste Phádraig Má Nuad sa bhliain 1795 mar chliarscoil le hoideachas a chur ar shagairt agus faoin mbliain 1850, ba í an chliarscoil ba mhó ar domhan í. Le dhá chéad bliain roimhe sin, bhí oiliúint á cur ar shagairt Chaitliceacha na hÉireann i gColáistí na nGael sa Fhrainc, sa Spáinn, sa Phortaingéil, san Iodáil agus san Ísiltír. Mar gheall ar na Péindlíthe bheadh sé in aghaidh an dlí oideachas a chur orthu in Éirinn. Réitigh cúpla gné an bealach do bhunú Choláiste Mhá Nuad. Gabhadh seilbh ar [[na Coláistí Éireannacha]] sa Fhrainc le linn [[Réabhlóid na Fraince]]. Rinne an rialtas iarracht Caitlicigh na hÉireann a cheansú trí [[na Péindlíthe|Na Péindlíthe]] a mhaolú mar thoradh ar Smaointeoireacht na hEagnaíochta agus toisc go raibh an Bhreatain i gcoimhlint leis an bhFrainc. Ag an am céanna, bhí faitíos ar easpaig na hÉireann agus ar rialtas Shasana araon go dtiocfadh sagairt na hÉireann faoi thionchar ‘ghalar tógálach ceannairce agus éigreidimh’ réabhlóid na Fraince. D'iarr na heaspaig cead 'acadaimh nó cliarscoileanna’ a chur ar bun ina gcuirfí oideachas ar ábhair sagairt. D'áitigh a gcuid comhairleoirí polaitíochta orthu an tionscadal a fhairsingiú go gcuirfí tuataí san áireamh, agus rith Parlaimint na hÉireann, dá réir sin, acht ag díriú ar oideachas Caitliceach, dar teideal ‘Act for the Better Education of Persons professing the Popish or Roman Catholic Religion’. Is mar thoradh air sin a bunaíodh Coláiste Mhá Nuad sa bhliain 1795. Bhí roinnt scoláirí de chuid na Fraince, a d'éalaigh ón Réabhlóid, i measc fhoireann luath an Choláiste. Ligeadh mic léinn thuata isteach sa bhliain 1800, ach tháinig deireadh le coláiste seo na dtuataí sa bhliain 1817. Nuair a bhí sé bunaithe, bhí ar údaráis an choláiste a bheith an-chúramach agus iad i mbun a gcuid oibre agus leathshúil i gcónaí acu ar dheontas an rialtais. Díbríodh roinnt mac léinn as an gcoláiste sa bhliain 1798, agus arís eile le linn éirí amach Roibeáird Eiméid sa bhliain 1803. I dtús báire, bhí Caitlicigh na hÉireann amhrasach go maith faoi institiúid léinn a bhí ag fáil airgid ón rialtas, ach faoi na 1820idí agus sagairt Mhá Nuad chun tosaigh i measc na cléire, bhí siad i gcroílár fheachtas Dhónaill Uí Chonaill maidir le Fuascailt na gCaitliceach. Ar an láimh eile, thosaigh sciar mór de lucht an Phrotastúnachais, i Sasana agus in Éirinn, ag ceistiú na dlisteanachta a bhain le híoc as oideachas a chur ar fáil do shagairt Chaitliceacha. Sa bhliain 1871, tar éis dhíbhunú [[Eaglais na hÉireann]], tarraingíodh siar deontas an stáit agus bhí Coláiste Mhá Nuad iomlán neamhspleách. Sa bhliain 1896 rinneadh Ollscoil Phontaifiúil de agus sa bhliain 1910, rinneadh coláiste aitheanta de chuid Ollscoil na hÉireann de, rud a chiallaigh gur bhain mic léinn a bhí a ina n-ábhair sagart céim BA amach ó Ollscoil na hÉireann le linn a gcuid staidéir sa chliarscoil. Cléirigh amháin a bhí i mbun staidéir ann go dtí an bhliain 1966 nuair a chinn an cliarlathas Maigh Nuad a fhorbairt mar ‘ionad oscailte d’oideachas ollscoile’ agus glacadh le mic léinn thuata ar chúrsaí céime Ollscoil na hÉireann sa Choláiste. De réir mar a tháinig borradh faoi líon na mac léinn, tháinig forás ar lucht teagaisc Ollscoil na hÉireann agus ar an éagsúlacht a bhain leo. Sa bhliain 1997 ritheadh Acht na nOllscoileanna, 1997, agus rinneadh an coláiste i Má Nuad a bhunú mar Ollscoil na hÉireann, Má Nuad ([[Ollscoil Mhá Nuad]]), ollscoil dá cuid féin, neamhspleách ar Choláiste Phádraig, Má Nuad. == Naisc sheachtracha == * [http://maynoothcollege.ie/ Coláiste Phádraig – an suíomh oifigiúil] == Féach freisin == * [[Ollscoil Mhá Nuad]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Colaiste Phadraig Maigh Nuad}} [[Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad|*]] [[Catagóir:Maigh Nuad]] [[Catagóir:Contae Chill Dara|Maigh Nuad]] [[Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn|Maigh Nuad]] [[Catagóir:Cliarscoileanna|Maigh Nuad]] [[Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha|Maigh Nuad]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1795]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1790í]] 0hrma3dd5j52kgy5tgbs3d6eft363nb 1314833 1314818 2026-05-22T17:47:30Z Alison 570 + 1314833 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Bunaíodh '''Coláiste Phádraig, Má Nuad''' sa bhliain [[1795]] chun oideachas a chur ar fáil don chléir [[Caitliceach]] in [[Éirinn]]. ==Stair== Bunaíodh Coláiste Phádraig Má Nuad sa bhliain 1795 mar chliarscoil le hoideachas a chur ar shagairt agus faoin mbliain 1850, ba í an chliarscoil ba mhó ar domhan í. Le dhá chéad bliain roimhe sin, bhí oiliúint á cur ar shagairt Chaitliceacha na hÉireann i gColáistí na nGael sa Fhrainc, sa Spáinn, sa Phortaingéil, san Iodáil agus san Ísiltír. Mar gheall ar na Péindlíthe bheadh sé in aghaidh an dlí oideachas a chur orthu in Éirinn. Réitigh cúpla gné an bealach do bhunú Choláiste Mhá Nuad. Gabhadh seilbh ar [[na Coláistí Éireannacha]] sa Fhrainc le linn [[Réabhlóid na Fraince]]. Rinne an rialtas iarracht Caitlicigh na hÉireann a cheansú trí [[na Péindlíthe|Na Péindlíthe]] a mhaolú mar thoradh ar Smaointeoireacht na hEagnaíochta agus toisc go raibh an Bhreatain i gcoimhlint leis an bhFrainc. Ag an am céanna, bhí faitíos ar easpaig na hÉireann agus ar rialtas Shasana araon go dtiocfadh sagairt na hÉireann faoi thionchar ‘ghalar tógálach ceannairce agus éigreidimh’ réabhlóid na Fraince. D'iarr na heaspaig cead 'acadaimh nó cliarscoileanna’ a chur ar bun ina gcuirfí oideachas ar ábhair sagairt. D'áitigh a gcuid comhairleoirí polaitíochta orthu an tionscadal a fhairsingiú go gcuirfí tuataí san áireamh, agus rith Parlaimint na hÉireann, dá réir sin, acht ag díriú ar oideachas Caitliceach, dar teideal ‘Act for the Better Education of Persons professing the Popish or Roman Catholic Religion’. Is mar thoradh air sin a bunaíodh Coláiste Mhá Nuad sa bhliain 1795. Bhí roinnt scoláirí de chuid na Fraince, a d'éalaigh ón Réabhlóid, i measc fhoireann luath an Choláiste. Ligeadh mic léinn thuata isteach sa bhliain 1800, ach tháinig deireadh le coláiste seo na dtuataí sa bhliain 1817. Nuair a bhí sé bunaithe, bhí ar údaráis an choláiste a bheith an-chúramach agus iad i mbun a gcuid oibre agus leathshúil i gcónaí acu ar dheontas an rialtais. Díbríodh roinnt mac léinn as an gcoláiste sa bhliain 1798, agus arís eile le linn éirí amach Roibeáird Eiméid sa bhliain 1803. I dtús báire, bhí Caitlicigh na hÉireann amhrasach go maith faoi institiúid léinn a bhí ag fáil airgid ón rialtas, ach faoi na 1820idí agus sagairt Mhá Nuad chun tosaigh i measc na cléire, bhí siad i gcroílár fheachtas Dhónaill Uí Chonaill maidir le Fuascailt na gCaitliceach. Ar an láimh eile, thosaigh sciar mór de lucht an Phrotastúnachais, i Sasana agus in Éirinn, ag ceistiú na dlisteanachta a bhain le híoc as oideachas a chur ar fáil do shagairt Chaitliceacha. Sa bhliain 1871, tar éis dhíbhunú [[Eaglais na hÉireann]], tarraingíodh siar deontas an stáit agus bhí Coláiste Mhá Nuad iomlán neamhspleách. Sa bhliain 1896 rinneadh Ollscoil Phontaifiúil de agus sa bhliain 1910, rinneadh coláiste aitheanta de chuid Ollscoil na hÉireann de, rud a chiallaigh gur bhain mic léinn a bhí a ina n-ábhair sagart céim BA amach ó Ollscoil na hÉireann le linn a gcuid staidéir sa chliarscoil. Cléirigh amháin a bhí i mbun staidéir ann go dtí an bhliain 1966 nuair a chinn an cliarlathas Maigh Nuad a fhorbairt mar ‘ionad oscailte d’oideachas ollscoile’ agus glacadh le mic léinn thuata ar chúrsaí céime Ollscoil na hÉireann sa Choláiste. De réir mar a tháinig borradh faoi líon na mac léinn, tháinig forás ar lucht teagaisc Ollscoil na hÉireann agus ar an éagsúlacht a bhain leo. Sa bhliain 1997 ritheadh Acht na nOllscoileanna, 1997, agus rinneadh an coláiste i Má Nuad a bhunú mar Ollscoil na hÉireann, Má Nuad ([[Ollscoil Mhá Nuad]]), ollscoil dá cuid féin, neamhspleách ar Choláiste Phádraig, Má Nuad. == Naisc sheachtracha == * [http://maynoothcollege.ie/ Coláiste Phádraig – an suíomh oifigiúil] == Féach freisin == * [[Ollscoil Mhá Nuad]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Colaiste Phadraig Maigh Nuad}} [[Catagóir:Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad|*]] [[Catagóir:Maigh Nuad]] [[Catagóir:Contae Chill Dara|Maigh Nuad]] [[Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn|Maigh Nuad]] [[Catagóir:Cliarscoileanna|Maigh Nuad]] [[Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha|Maigh Nuad]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1795]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1790í]] 5f5o2u2yi9rmek1oas8b16n17ighkq2 0 35456 1314716 1285147 2026-05-22T15:43:44Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314716 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is iar-Aire Rialtais agus [[Teachta Dála]] do cheantar an [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Chabháin agus Mhuineacháin]] í ''' Heather Maud Humphreys'''<ref>uaireanta "Humphries"</ref> (née Stewart agus a rugadh ar an 14 Bealtaine 1960).<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title='Gave it my all' - Humphreys won't stand in next election|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/1020/1476390-heather-humphreys/|date=2024-10-20|language=en|author=Mary Regan}}</ref> Tá sí ina ball d'[[Fine Gael|Fhine Gael]] agus iarrthóir Fhine Gael do thoghchán na huachtaránachta sa bhliain 2025. [[Íomhá:Heather Humphreys, June 2019 02 (cropped).jpg|clé|mion|293x293px|2019]] [[Íomhá:Heather Humphreys - 9 April 2024 40 (cropped).jpg|clé|mion|325x325px|2024]] [[Íomhá:Heather Humphreys Ltd - City Moda, Cootehill - geograph.org.uk - 3056025.jpg|clé|mion|220x220px|2012: Clinic Humphreys i [[Muinchille]], [[Contae an Chabháin]]]] == Beatha == Is as an Droim<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/1166038|teideal=An Droim/Drum|language=en|work=logainm.ie|dátarochtana=2025-08-15}}</ref> ([[Dartraí]]) in iarthar Chontae Mhuineacháin í agus d'fhás sí aníos ann, ag freastal ar St. Aidan's Comprehensive School i [[Muinchille]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.staidans.ie/|teideal=St. Aidan's Comprehensive School's Website|language=en|work=St. Aidan's Comprehensive School's Website|dátarochtana=2025-09-25}}</ref> Ba é a chéad jab ná bheith ag obair mar fhreastalaí i mButlin's, an lárionad saoire. Tar éis di an scoil a chríochnú, d'fhreastal Humphreys ar Choláiste na hOllscoile, Gaillimh ar feadh tamaill agus ansin thosaigh sí ag obair le [[Ulster Bank]] i mBaile Átha Cliath.<ref name=":3" /><ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.mna100.ie/Cabinet_Ministers/HEATHER_HUMPHREYS.html|teideal=Women in Politics|work=www.mna100.ie|dátarochtana=2025-09-25}}</ref> D'oibrigh sí mar bhainisteoir [[comharchumann creidmheasa]] i g[[Cúil Raithin]] ó 1999 go 2011. '''Polaitíocht áitiúil:''' I 2003, comhthoghadh í ar Chomhairle Contae Mhuineacháin in ionad Seymour Crawford. Toghadh í ina ceart féin ag toghcháin áitiúla 2004 agus arís i 2009. Toghadh í mar Mhéara ar Chontae Mhuineacháin i 200.9 === TD agus aire === Bhí Humphreys ina Teachta Dála do thoghcheantar Chabháin-Mhuineacháin ó 2011 go 2024. * Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta (2014-2016) * Aire Gnó, Fiontar agus Nuálaíochta (2017-2020) * Aire Coimirce Sóisialaí agus Aire Forbartha Tuaithe agus Pobail (2020-2025) Bhí sí ina leascheannaire ar Fine Gael ó Aibreán go Deireadh Fómhair 2024. === Ar scor === D'éirigh sí as an bpolaitíocht san bhliain 2024 le go bhféadfadh sí, a dúirt sí, tuilleadh ama a chaitheamh lena teaghlach. Dúirt sí gur éirigh sí as an bpolaitíocht i mí Lúnasa 2024 mar go raibh sí traochta; "... if I ran again I'd be nearly 70 by the end of the next Dáil term and I'm just not physically able to keep going for that long" a dúirt sí.<ref name=":3" /> D’fhág an tAire Humphreys a páirtí i [[Contae Mhuineacháin|Muineacháin]] sa bhfaopach roimh [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán na hÉireann 2024]] nuair a shocraigh sí, deireanach go maith sa lá (ar an 19 Deireadh Fómhair), gan ligint dá hainm dul ar aghaidh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/heather-humphreys-eirithe-as-ach-fianna-fail-ata-faoi-bhru-i-gcabhan-muineachan/|teideal=VÓTA 24: Heather Humphreys éirithe as ach Fianna Fáil atá faoi bhrú i gCabhán-Muineachán|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=20 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-08-15}}</ref> [[Íomhá:Heather Humphreys 2025 presidential campaign logo.png|clé|mion|220x220px]] === Saol pearsanta === Is [[Preispitéireachas|Preispitéireach]] í. Bhí a hathair ina bhall d'Ord Oráiste, agus shínigh a seanathair, Robert James Stewart, [[Cúnant Uladh]] i 1912 in aghaidh an tríú [[Bille um Rialtas Dúchais]]. Bhí a muintir féin go mór páirteach i [[Feirmeoirí Aontaithe na hÉireann]]  agus phós sí an feirmeoir Eric Humphreys i 1996.<ref name=":2" /> Tá beirt iníonacha acu, Eva agus Tara agus beirt chliamhain aici, Seán agus Gerard, agus beirt gharpháistí - garmhac, Arthur (4 bliana in 2025), agus gariníon, Charlotte (1 bhliain in 2025). Chonaic sí pointí seiceála dóite srl le linn na dTrioblóidí agus is cuimhin léi an "tonn turrainge" sa phobal nuair a dhúnmharaigh an tIRA an Seanadóir Fine Gael [[Billy Fox]] i dTír Chuanna,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/40286|teideal=Tír Chuanna/Tircooney|language=ga|work=logainm.ie|dátarochtana=2025-09-25}}</ref> Contae Mhuineacháin sa bhliain 1974. === Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025 === I dtús an tsamhraidh, ba í an t-iarChoimisinéir Eorpach [[Mairead McGuinness|Mairéad McGuinness]] rogha na coitiantachta chun ainmniúchán [[Fine Gael|Fhine Gael]] a fháil. Mhol Fine Gael í mar an t-iarrthóir amháin ar an 15 Iúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/mairead-mcguinness-presidential-election-6760804-Jul2025/|teideal=Mairead McGuinness first to enter Áras race as she's confirmed as Fine Gael's candidate|údar=Muiris O'Cearbhaill|dáta=2025-07-15|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2025-08-14}}</ref> Ach ar an 14 Lúnasa, tharraing McGuinness amach as an toghchán ar chúinsí leighis. Ní mór di, a dúirt sí, tús áite a thabhairt dá sláinte.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Mairéad McGuinness ag tarraingt amach as toghchán Uachtaránachta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0814/1528515-mairead-mcguinness-ag-tarraingt-amach-as-toghchan-uachtaranachta/|date=2025-08-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ansin bhí beirt ó Fhine Gael, Heather Humphreys agus an [[Feisire de Pharlaimint na hEorpa|Feisire Eorpach]] [[Seán Kelly (Fine Gael)|Seán Kelly,]] ag iarraidh ar an bpáirtí sin iad a ainmniú mar iarrthóir sa toghchán Uachtaránachta. Dhearbhaigh Heather Humphreys gur shocraigh sí ar dhul san fhiontar in ainneoin gur fhógair sí i mí Bealtaine 2025 nach raibh suim aici a hainm a chur chun cinn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Toghchán Uachtaránachta: Humphreys, Kelly ag lorg ainmniúcháin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0819/1529094-toghchan-uachtaranachta-humphreys-kelly-ag-lorg-ainmniuchain/|date=2025-08-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Dúirt Humphreys gur cara léi Mairéad McGuinness agus thug le fios nár theastaigh uaithi dul ina coinne.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Heather Humphreys á lua mar iarrthóir Uachtaránachta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0815/1528617-heather-humphreys-a-lua-mar-iarrthoir-uachtaranachta/|date=2025-08-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Dúirt Humphreys go raibh sí traochta ag an am ach mhaígh go raibh sí tagtha chuici féin ó shin. Ar an 1 Meán Fómhair dúirt Kelly gur léir dó nach bhfaigheadh sé an fiche vóta atá ag teastáil uaidh ón bpáirtí parlaiminte leis an ainmniúchán a fháil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sean-kelly-eirithe-as-feachtas-na-huachtaranachta/|teideal=Seán Kelly éirithe as feachtas na huachtaránachta|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=1 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-10}}</ref> Dúirt Humphreys go gcuirfeadh sí feabhas ar a scileanna teanga dá dtoghfaí í. "d’fhill mé ar an nGaeltacht in 2017 nuair a bhí mé i m’Aire Ealaíon, Oidhreachta, agus Gaeltachta agus chonaic mé go raibh sí ag teacht ar ais chugam. Geallaim, má thoghtar i m’uachtarán mé, go bhfillfidh mé ar an nGaeltacht agus go bhfoghlaimeoidh mé an Ghaeilge,” a dúirt sí."<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gealltanas-tugtha-ag-heather-humphreys-go-bhfoghlaimeodh-si-an-ghaeilge-da-dtoghfai-i/|teideal=Gealltanas tugtha ag Heather Humphreys go bhfoghlaimeodh sí an Ghaeilge dá dtoghfaí í|dáta=2025-09-03|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-10}}</ref> Fuair [[Catherine Connolly]] (a céile comhraic) ollbhua sa toghchán. Seachas [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Cabhán-Muineachán]], toghcheantar [[Heather Humphreys]] féin, scuab Connolly léi an 42 toghcheantar eile.<ref name=":7">{{Luaigh foilseachán|title=Catherine Connolly caithréimeach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1025/1540553-catherine-connolly-caithreimeach/|date=2025-10-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> {{Príomhalt|Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025}} == An Ghaeilge == Tá cúlra conspóideach teanga ag an iar-aire Gaeltachta. Bhí an cháil uirthi gur beag a spéis sa teanga ná i gcás na teanga agus í ina haire sinsearach idir 2014-2017 sa roinn rialtais a raibh cúram na Gaeltachta uirthi. Tarraingíodh conspóid ar a seal san oifig sin de bharr easpa [[An Ghaeilge|Gaeilge]] agus gníomhartha áirithe a samhlaíodh iad a bheith i gcoinne na Gaeilge. Ach mar sin féin d’fhreastail sí ar chúrsa Gaeilge amháin i nGleann Fhinne le hOideas Gael ag deireadh na tréimhse.<ref name=":0" /> Sa bhliain [[2014]] ceapadh '''H'''umphreys ina Aire Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-taire-gaeltachta-ar-cuairt-chun-na-gaeltachta-den-chead-uair-o-ceapadh-i-in-2014/|teideal=An tAire Gaeltachta ar cuairt chun na Gaeltachta den chéad uair ó ceapadh í in 2014|dáta=2016-07-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-10}}</ref> Ceapadh ina hAire Gaeltachta í in áit [[Jimmy Deenihan]], cé nach raibh aon Ghaeilge aici. Bhain conspóid lena tréimhse mar aire Gaeltachta, go háirithe ó tharla nach raibh Gaeilge ag an té a ceapadh ina aire stáit sa roinn léi in 2014, [[Joe McHugh]]. Cé gur éirigh le McHugh roinnt Gaeilge a fhoghlaim nuair a ceapadh é, níor bhac Humphreys mórán leis an teanga ar chor ar bith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/culra-teanga-conspoideach-ag-heather-humphreys-ach-cursa-gaeilge-amhain-ar-a-laghad-deanta-aici/|teideal=Cúlra teanga conspóideach ag Heather Humphreys ach cúrsa Gaeilge amháin ar a laghad déanta aici|dáta=2025-08-26|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-10}}</ref> Thug Humphreys a céad chuairt oifigiúil mar aire ar cheantar Gaeltachta i mí Iúil 2016. Bhí sí i gcathair na Gaillimhe ag an am chun Féile Ealaíon na Gaillimhe a sheoladh agus thug sí cuairt ar Roinn na Gaeltachta sna Forbacha. Dúirt sí ag an am gur mó dochar ná maitheas a dhéanann daoine a bhíonn ag tabhairt amach faoi easpa Gaeilge daoine eile. Dúirt sí go mb’fhearr ‘obair as lámh a chéile’ ar son na teanga seachas ‘a bheith ag tabhairt amach’ agus gur chóir gach duine a mhealladh i dtreo na teanga fiú ‘mura mbeadh againn ach cúpla focal’.<ref name=":1" /> In 2017 dúirt Humphreys gur chas sí le “various Gaeltacht organisations on numerous occasions over the years”, maíomh a tharraing conspóid''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seanta-ag-an-aire-heather-humphreys-sa-dail-nach-gcasann-si-le-heagraiochtai-gaeilge-agus-gaeltachta/|teideal=Séanta ag an Aire Heather Humphreys sa Dáil nach gcasann sí le heagraíochtaí Gaeilge agus Gaeltachta|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=28 Meán Fómhair 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-08-15}}</ref>'' == Féach freisin == * [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCabhán–Muineachán]] * [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Humphreys, Heather}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin]] [[Catagóir:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Preispitéirigh Éireannacha]] [[Catagóir:Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann]] [[Catagóir:Airí Gaeltachta]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] ddt48y4vl3991dgu5hwhwfu2tn6mdjd 0 35458 1314715 1241816 2026-05-22T15:43:25Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314715 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] do cheantar [[Contae Lú|Lú]] é '''Séamus Kirk''' a rugadh ar [[26 Aibreán]] [[1945]]). Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] agus mar [[TD]] ón mbliain [[1982]] i leith. Iar-[[Ceann Comhairle|Cheann Comhairle]] atá ann. Níor ghlac sé páirt san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán in 2016]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Kirk, Séamus}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1945]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine as Contae Lú]] [[Catagóir:Daoine beo]] f4q4jsf5v2fs3w1hs4mukpsvc9fkxp6 0 35459 1314701 1257536 2026-05-22T15:36:34Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314701 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Seán Kyne 2025 (cropped).jpg}} Is polaiteoir agus seanadóir as [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] é '''Seán Kyne''' ([[Gaeilge]]: ''Seán Ó Cadhain'') (rugadh é [[Aibreán]], [[1975]]). Bhí sé ina [[Theachta Dála]] do cheantar na [[Gaillimhe Thiar]] idir na blianta 2011 agus 2020. Tá sé ina bhall de [[Fhine Gael]] agus is as [[Maigh Cuilinn]] dó. Roimhe sin bhí sé ina bhall de Chomhairle Contae na Gaillimhe. Sheas sé in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh é le 9.55% de na vótaí céad rogha. In [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|Olltoghchán 2020]], chaill sé a shuíochán Dála. Cheap an Taoiseach [[Leo Varadkar]] ina sheanadóir é ar an 19 Feabhra 2020 in áit [[Frank Feighan]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Seán Kyne ceaptha ag an Taoiseach do Sheanad Éireann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2020/0219/1116388-sean-kyne-ceaptha-ag-an-taoiseach-do-sheanad-eireann/|date=2020-02-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>. === Gaeilge === Bíonn Kyne le cloisteáil go minic ar Raidió na Gaeltachta. Nuair a thosaigh sé sa bpolaitíocht ní raibh a dhóthain Gaeilge aige le hagallamh raidió a dhéanamh. Chuir sé de stró air féin a dhóthain Gaeilge a fhoghlaim le go mbeadh sé in ann dul faoi agallamh ar ''Adhmhaidin'' agus déileáil le grúpaí Gaeltachta ina dteanga féin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dfheadfadh-noel-thomas-teacht-aniar-aduaidh-ar-fg-i-ngaillimh-thiar-seans-go-mbeidh-an-la-le-grainne-seoige-do-ff/|teideal=Seans go mbeidh suíochán ag Gráinne Seoige agus gur idir Mairéad Farrell agus Seán Kyne a bheidh an ceann deireanach i nGaillimh Thiar|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=20 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-22}}</ref> ==An Seanad== Toghadh an t-iar-aire stáit Gaeltachta Seán Kyne (Fine Gael), as Maigh Cuilinn i nGaeltacht na Gaillimhe, ina Sheanadóir den dara huair ar an Rolla Saíochta agus Oideachais. Sheas Kyne, a bhí ina Theachta Dála do Gaillimh Thiar ó 2011 go 2020, d’Olltoghcháin 2020 agus 2024 ach níor éirigh leis suíochán Dála a fháil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seisear-cainteoiri-gaeilge-tofa-i-dtoghchan-an-tseanaid/|teideal=Seisear cainteoirí Gaeilge tofa i dtoghchán an tSeanaid}}</ref> == Féach freisin == * [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thiar]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Baill den 26ú Seanad}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Cadhain, Sean O}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1975]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Baill Sheanad Éireann]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine beo]] 5jinm2bfbyy9xpoou3yvumgbijnsuti 0 35603 1315043 1286627 2026-05-23T02:40:24Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315043 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Lorcán Ua Tuathail''' ina [[Ard-Easpag Bhaile Átha Cliath|Ard-Easpag]] ar [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] í rith thréimhse na [[Normannaigh|Normannach]]. == Luathshaol == Rugadh é i n[[Diseart Diarmad]], [[Contae Chill Dara]] i [[1128]]. Ba é Muirchertach Ua Tuathail a athair agus Eithne Ní Bhroin a mháthair agus tháinig an bheirt acu ón uasaicme Gaelach, a bhain le muintir Uí Dunlainge a bhíodh ina ríthe ar [[Cúige Laighean|Chúige Laighean]]. San aonú aois déag, bhíodar faoi theach Uí Chennsailigh, teaghlach cumhachtach lonnaithe i [[Loch Garman]]. Bhí muintir Uí Tuathail ina cónaí i [[Mullach Maistín]], [[Contae Chill Dara]] ag an am. Chuaigh Lorcán mar ghiall do [[Diarmaid Mac Murchadha]] i [[Loch Garman]] agus aois deich mbliain aige. Chuaigh Diarmaid i gcoinne nósanna na hama agus chuir sé Lorcán i dteach a bhí ró-íseal chun prionsa a glacadh. Ghabh Muirchertach cuid de oifigigh thábhabhtacha Dhiarmuid agus bhagair sé iad a mharú mura lig Diarmuid do Lorcan imeacht saor. [[Íomhá:Wicklow Mountains National Park Glendalough Valley St Kevins Bed 02.JPG|clé|mion|Gleann dá Loch]] == Gleann dá Loch == Seoladh Lorcán chuig [[Gleann Dá Loch]] faoi choimirce an aba ansin. Nuair a d'fhill Muirchertach ar Ghleann dá Loch, thóg Lorcán air féin fanacht ansin mar mhanach. Cheap Muirchertach Lorcán in ab ar Ghleann dá Loch i [[1154]], nuair nach raibh ach 26 bhliain aige agus nach raibh sé oirnithe ina shagart go fóill. Cé nach raibh an pobal sásta le sin ar dtús, feictear go raibh buanna faoi leith ag Lorcán agus toghadh é mar [[Easpag Ghleann dá Loch]] cúpla bliain dár gcionn, tar éis dó a bheith oirnithe ina shagart. Dhiúltaigh sé an ceapacháin. == Ard-Easpag Bhaile Átha Cliath == I [[1162]], d'ainmnigh Diarmuid Mac Murchadha (a bhí pósta lena dheirfiúr Mór ag an am) é mar [[Ard-Easpag Bhaile Átha Cliath]]. Ba chathair [[Lochlannaigh|Lochlannach]] é [[Baile Átha Cliath]] ag an am agus ní raibh muintir na cathrach sásta le manach [[Gaeil|Gaelach]] a bheith mar ardeaspag acu ar dtús. Ach tar éis dóibh cráifeacht agus catharnacht an ardeaspaig a fheiceáil, thugadar tacaíocht dó. Thóg sé na Canóinigh Rialta Agaistíneacha isteach in [[Ardeaglais Theampall Chríost|Ard-Eaglais Chríost]] agus tháinig sé chucu le culaith Agaistíneach air féin chun an portús a canadh in éineacht leo. I [[1166]], chuir an tArd Rí [[Ruaidhrí Ua Conchobhair]] agus [[Tighearnán Ua Ruairc]], rí Bhréifne, Diarmaid Mac Murchadha as Éireann (sa bhliain [[1152]], d'fhuadaigh Diarmaid Mac Murchadha bean Uí Ruairc. Dearbhairghilla). Ag an am céanna, d'fhág dheirfiúr Lorcáin Diarmaid agus chuaigh sí i gclochar i mBaile Átha Cliath. [[Íomhá:Dublin Christ Church Cathedral Interior Strongbow Effigy 02.JPG|mion|Strongbow, Ard-Eaglais Chríost, BÁC]] == Teacht na Normannach == Tháinig Diarmaid ar ais le saighdiúirí Angla-Normannach faoi stiúir [[Risteard FitzGilbert de Clare, 2ú hIarla Penfro]] (Strongbow), Iarla Phembroke. Ghabh siad ríocht Laighean ar ais do Dhiarmaid. Sa bhliain [[1170]] ghabhadar Baile Átha Cliath tar éis dóibh an bua a fháil ar an ard rí agus a lucht tacaíochta i gcath. Phós de Clár iníon Dhiarmaid, Aoife (neach Lorcáin) agus mharaíodar rí Lochlannach deireanach ar Bhaile Átha Cliath, Ascall Mac Torcaill. Tháinig [[Anraí II Shasana]] go hÉirinn i [[1171]]. Ina óige fuair Anraí cead ón b[[Pápa]] Haidriain IV (an t-aon Sasannach ar éirigh leis bheith ina bpápa)ionsaigh a dhéanamh ar Éirinn i mBull ''Laudabiliter''. I [[1170]], choinnealbhá an Pápa Alaistir III é toisc baint aige i ndúnmharú [[Thomas Becket|Thomáis Beicéad]]. Chuir Anraí na tiarnaí Normannacha faoina smacht agus ghlac sé údarás ar na bprionsaí Éireannacha faoin dteideal ''Tiarna na hÉireann''. Ghlaoigh sé easpaig agus aba na hÉireann le chéile i Sionad [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Chaisil]] i 1172. Bhain an chuid is mó de ghnó an Sionaid le dlíthe liotúirgeacha, ach rinne Anraí iarracht Laudabiliter a chuir i bhfeidhm agus cliarlathas na hÉireann a chur faoi réim Chanterbury. [[Íomhá:Collégiale Notre-Dame et Saint-Laurent d'Eu-7838.jpg|mion|Collégiale Notre-Dame et Saint-Laurent d'Eu]] == Conradh Windsor == Sa bhliain [[1175]], chuaigh sé go Sasana mar [[Taidhleoir|thaidhleoir]] an Ard Rí chun Conradh Windsor a shocrú le Anraí, ina raibh cearta uasaicme Gaelach in Éirinn agus cliarlathas na hÉireann leagtha amach. Ag an am sin, rinneadh iarracht Lorcáin a mharú nuair a bhí an [[Aifreann]] á léamh aige. Chuimhnigh daoine ar [[Thomas Becket]]. Chuireadh an locht ar Anraí cé nach bhfuil cinnteacht ann go raibh sé freagrach. I 1179, d'fhreastail Lorcáin ar an Tríú Comhairle Lataránach sa Róimh agus ceapadh é mar Legatus Pápúil in Éirinn. Thóg sé cásanna i gcoinne 150 cléirigh Angla-Normannacha a bhí ceapadh ag an rialtais nua in Éirinn agus briseadh amach as a bpostanna iad. D'fhill sé ar Éireann arís ach d'iarr an ard rí air filleadh ar Anraí le taidhleoireachta breise a dhéanadh. [[Íomhá:Laurence O'Toole heart Christ Church.JPG|mion|a chroí curtha in Ard-Eaglais Chríost go dtí an bhliain [[2012]]]] == Bás agus Tionchar == Bhí ar Lorcán dul chun na Fraince, ach tháinig tinneas air leathbhealach agus bhí air dul go dtí [[Mainistir]] na gCanónach Agaistíneach in Eu ina fuair sé bás i [[1180]]. Tháinig Gael, Lochlannaigh agus Normannaigh le chéile le cinntiú gur [[naomh]] a bhí ann agus rinne an Pápa Honorius III naomh de sa bhliain [[1225]]. Tá a lá féile ar 14 Samhain agus is pátrún é ar Ard-deoise Átha Cliath. Bhí a chroí curtha in [[Ardeaglais Theampall Chríost|Ard-Eaglais Chríost]] go dtí an bhliain [[2012]] .. nuair a goideadh é. D'éirigh leis na Gardaí an iarsma 800 bliain d'aois a aisghabháil gan damáiste sa bhliain 2018 agus tá sé thár n-ais in Ard-Eaglais Chríost ó shin. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ua Tuathail, Lorcán}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 12ú haois]] [[Catagóir:Agaistínigh]] [[Catagóir:Ard-Easpaig Átha Cliath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] mm88vau92t5qwh61e9ciyy89ttzqxhp 0 35708 1315028 1312002 2026-05-23T02:21:52Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315028 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Easpag|Eaglaiseach]] Éireannach agus [[réalteolaí]] ba ea '''Naomh Feargal''' (c. 700 – 27 Samhain 784 in [[Salzburg]]) nó '''Virgil''' nó '''Vigilius'''. Ba é ab [[Achadh Bhó]], [[easpag]] [[An Ostair|Osraí]] agus easpag Salzburg é. Ba mhór an cháil a bhí air de thairbhe a léinn agus a naofachta de<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/samhain/naomh-fearghal-easpag-samha.html|teideal=Feargal|údar=cumannnasagart.ie|dáta=|dátarochtana=2018}}{{Dead link|date=Aibreán 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.. Tugadh “Aspal na [[Kärnten|Cairintia]]” air<ref name="Warren1881">{{cite book|author=Frederick Edward Warren|title=The Liturgy and Ritual of the Celtic Church|url=https://books.google.com/books?id=1YZbAAAAMAAJ&pg=GBS.PA45|year=1881|publisher=Clarendon Press|page=45}}</ref> agus “an [[Geoiméadracht|geoiméadraí]]” (.i. an [[Tíreolaíocht|tíreolaí]]). == Beatha == Ba de shliocht uasal é agus is dócha go bhfuair sé scolaíocht in [[Mainistir]] Oileán Í.<ref>Clancy, Thomas Owen and Márkus, Gilbert. ''Iona: The Earliest Poetry of a Celtic Monastery'', lch 17, Edinburgh, Edinburgh University, 1995</ref> Mar seo a fhógraíonn ''Annála Ríochta Éireann'' a bhás in iontráil na bliana 784: “Fearghal .i. an geoiméadraí, ab Achadh Bhó, a d’éag sa Ghearmáin sa 30ú bliain dá easpagóideachta”.<ref>''Ferghil .i. an geometer, abb Achaidh Bó, d'écc san n-Germáinne san 30 bliadhain dia eapscopóid'': https://celt.ucc.ie/published/G100005A/index.html M784.8.</ref> Tugadh “an geoiméadraí” air de bharr an eolais a bhí aige ar [[Tíreolaíocht|gheografaíocht]].<ref name=stevens>[http://www.ewtn.com/library/MARY/VIRGILIU.HTM Stevens, Clifford.''The One Year Book of Saints'', Our Sunday Visitor Publishing Division, Our Sunday Visitor, Inc., Huntington, Indiana]</ref> [[File:St.Adolari - Empore 6 Virgil.jpg|thumb|deas|180px|Íomhá mheánaoiseach de Naomh Feargal (Virgilius)]] D’fhág sé Éire timpeall na bliana 745 agus fonn air cuairt a thabhairt ar an [[An Talamh Naofa|Talamh Naofa]]. Ach chuir sé faoi sa [[An Fhrainc|Fhrainc]] agus é ina chomhairleoir ag Pippin Óg, Maor an Pháláis faoi Childeric III na Fraince. Is dócha gur bhain sé feidhm as "Collectio canonum Hibernensis" ([[dlí]] canónta na hÉireann) chun áitiú ar Pippin coisreacan a fháil sa bhliain 751 chun go n-aithneofaí é mar Pippin III tar éis athrí Childeric.<ref>Enright, M.J. Iona, Tara, and Soissons: ''The Origin of the Royal Anointing Ritual''. (Arbeiten zur Fruhmittelalterforschung, 17). Berlin and New York: Walter de Gruyter, 1985. lgh ix, 198</ref> Bhain sé an Bhaváir amach ar chuireadh an Diúic Odilo agus bhunaigh mainistir Chiemsee. I gceann bliana nó dhó rinneadh ab mhainistir Naomh Peadar in Salzburg de. Bhí sé freagrach, mórán, as Críostaithe a dhéanamh de na Slavaigh Alpacha, agus chuir sé misinéirí chun na hUngáire.<ref name=stevens/> [[Íomhá:Saint Virgilius Salzburg.jpg|clé|mion|Saint Virgilius, Salzburg]] Agus é in Salzburg rinne sé conspóid le Naomh Boniface. Rinne [[sagart]] éigin duine a bhaisteadh le focail mhíchearta: "Baptizo te in nomine patria et filia et spiritu sancta" in áit "Baptizo te in nomine patris et filii et spiritus sancti". Mhaígh Feargal gur bhaisteadh ar fónamh é ach rinne Boniface gearán leis an b[[Pápa Zachary]]. Thaobhaigh Zachary le Feargal. Tamall ina dhiaidh sin chuir Boniface i leith Fheargail go raibh sé ag cothú easaontais idir Boniface féin agus an Diúc Odilo agus ag múineadh rudaí i dtaobh chruinneas an Domhain a bhí bunoscionn leis na Scrioptúir. Dúirt an Pápa dá mbeadh sé cruthaithe gur chreid Feargal i ndomhan eile mar a raibh daoine eile ina gcónaí gur chóir é a dhíbirt as an Eaglais.<ref>''[[Monumenta Germaniae Historica|MGH]]'', Epistolae Selectae, 1, 80, lgh 178–9 [http://www.dmgh.de/]; aistriúchán Béarla in M. L. W. Laistner, ''Thought and Letters in Western Europe'', lgh 184–5.; féach freisin Jaffe, ''Biblioth. rerum germ.'', III, 191</ref> Is léir go raibh baint ag an scéal le fadhb pheaca an tsinsir agus leis an slánú uilíoch; agus gur éirigh le Feargal a chruthú nach sé ag sárú na Scrioptúr. B’fhéidir gur shíl Boniface dá mbeadh daoine sna fritíortha nár de shliocht Ádhaimh iad agus nach mbeidís slánaithe ag [[Íosa Críost|Críost]].<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/15353d.htm]Turner, William (1912). "St. Vergilius of Salzburg". In Herbermann, Charles. ''Catholic Encyclopedia''. 15. New York: Robert Appleton</ref> Tar éis mhairtíreacht Boniface, rinneadh Easpag Salzburg d’Fheargal sa bhliain 766 nó 767<ref>754, de réir Cumann na Sagart <nowiki>http://www.cumannnasagart.ie/samhain/naomh-fearghal-easpag-samha.html</nowiki></ref>, agus lean sé air ag neartú na Críostaíochta sna tailte Gearmánacha, go háirithe sa [[Kärnten|Chairintia]].<ref>ibid.</ref> Is dócha gur cailleadh é in Salzburg ar 27 Samhain 784. ==Urraim== Tugtar urraim do mar naomh san Eaglais Cheartchreidmeach agus san Eaglais Chaitliceach. Sa bhliain 1233 naomhainmnigh an Pápa Gréagóir IX é.<ref name=stevens/> Maíonn Rettberg (''Kirchengesch. Deutschlands'', II, 236) gur dócha go bhfuair sé a theagasc faoin Domhan a bheith ina chomhchruinneán ó na seantíreolaithe agus gur fhág iomraimh na hÉireann a rian ar a thuairim go raibh fritíortha ann. [[Íomhá:Virgilius.jpg|clé|mion|Virgilius ó Salzburg, Pfarrkirche Liesing (Wien 23)]] ==Féach freisin== * [[Modestus (Aspal na Carantáine)]] == Foinsí == *Laistner, M.L.W. ''Thought and Letters in Western Europe: A.D. 500 to 900'', 2nd. ed. Ithaca: Cornell Univ. Pr., 1955. {{ISBN|0-8014-9037-5}} ==Naisc sheachtracha== *[http://www.ewtn.com/library/MARY/VIRGILIU.htm Saint Virgilius] ó leabharlann EWTN == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Feargal Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 784]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Daoine Ostaracha]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Réalteolaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]] 8u2r00izeiq2m7x9u1nmdvawj6f0bui 0 36049 1314752 1214836 2026-05-22T15:56:34Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314752 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Michael P. Kitt''' (rugadh [[17 Bealtaine]], [[1950]]). Tá sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. Is athair é leis an gceoltóir [[David Kitt]]. Níor ghlac sé páirt san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 20ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 22ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Kitt, Michael P}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1950]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 22ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 20ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 14ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 22ú Seanad]] [[Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i nGaillimh]] [[Catagóir:Daoine beo]] ikvlucanyabnzzy8eolev33oj1jbjtq 0 36102 1314731 1278168 2026-05-22T15:48:44Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314731 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] a bhí ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] do dháilcheantar [[Chill Mhantáin]] ó 1997 go dtí 2016 é '''Billy Timmins ''' ([[Gaeilge]]: '' Liam Ó Tiomáin'') (rugadh é [[1 Deireadh Fómhair]], [[1959]] ). Bhí sé ina leascheannaire [[Renua Éireann]] ó bhunaíodh an páirtí i Márta 2015 go Bealtaine 2016<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/wicklow/news/its-time-to-move-on-says-timmins-as-he-quits-renua/34682880.html|teideal='It's time to move on', says Timmins as he quits Renua|dáta=2016-05-06|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2024-10-20}}</ref>. Bhíodh sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]] roimhe sin agus chuaigh sé ar ais go dtí an páirtí i 2018. Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]], ach chaill sé a shuíochán. Rugadh i m[[Bealach Conglais]] é. Is mac [[Godfrey Timmins]] é. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCill Mhantáin]] * [[Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Timmins, Billy }} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1959]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Baill Renua Éireann]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] 5ckc8pf53rhhmw705ikv0c0fmpf6hix 0 36263 1314732 1249461 2026-05-22T15:49:01Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314732 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Seán Sherlock.JPG|thumb|]] Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] do cheantar [[Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)|Chorcaigh Thoir]] é '''Seán Sherlock''' ({{lang-ga|Seán Ó Searlóg}}) (rugadh é [[6 Nollaig]], [[1972]]). Tá sé ina bhall de [[Pháirtí an Lucht Oibre]]. == Féach freisin == * [[Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Corcaigh Thoir]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Sherlock, Sean}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1972]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] hcyjmcb5lvflp9rnxob5nmy5iupw0yh 0 36305 1314700 1171659 2026-05-22T15:35:58Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314700 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Duine de dheartháireacha [[Máirtín Ó Cadhain|Mháirtín Uí Chadhain]] ba ea '''Seosamh Ó Cadhain''' (''Joe'' uaireanta) a rugadh ar [[21 Aibreán]] [[1914]]. Fuair sé scoláireacht go [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|Coláiste na hOllscoile, Gaillimh]]. Bhí sé ina ardrúnaí ag an bhFáinne, mar a bhí a dheartháir Máirtín chomh maith, ar feadh i bhfad sular ceapadh é ar fhoireann [[Rannóg an Aistriúcháin|Rannóg Aistriúcháin]] [[Tithe an Oireachtais|Thithe an Oireachtais]]. Chaith sé tamall freisin ina eagarthóir cúnta ar fhoclóir Béarla-Gaeilge [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]. Bhíodh sé páirteach mar bhall painéil sa chlár raidió ‘Fadhbanna Gaeilge’. Bhí sé pósta ar Cháit Bhreathnach ón Droim i [[Leitir Móir]] agus bhí naonúr gasúr acu. Ní raibh aon choinne lena bhás ar an [[31 Márta]], sa bhliain [[1966]]. I bh[[Fionnradharc]], [[Baile Átha Cliath]], a bhí cónaí air ag an am. Scríobh [[Seán Ó Conghaile]], [[Cnoc na hAille]], cuntas ina thaobh in ''Ar Aghaidh'', [[Bealtaine]] [[1966]]. ''Ba hé Joe Cadhan é ag muintir Chois Fhairrge. An fear lách, séimh, nádúrach, carthanach sin. Bhí ómós agus onóir le fáil aige i gcónaí ó mhuintir a cheantair fhéin chuile áit ó chathair na Gaillimhe go Tor Cheann Gólaim i Leitir Mealláin''. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Cadhain, Seosamh O}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Máirtín Ó Cadhain]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Ardrúnaithe ar an bhFáinne]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Béaloideasóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1914]] [[Catagóir:Básanna i 1966]] 9k6ik6whouc2tm9b3x3gmhgwn1wujeq 0 36395 1314739 1251337 2026-05-22T15:51:27Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314739 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir [[Éireannach]], iarbhainisteoir peile agus [[Teachta Dála]] do cheantar [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]] é ''' John O'Mahony''' ([[Gaeilge]]: ''Seán Ó Mathúna'') (a rugadh ar an [[8 Meitheamh]] [[1953]] agus a d'éag [[6 Iúil]] [[2024]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/john-omahony-galway-561708|teideal=Death Notice of John O’MAHONY (Ballaghaderreen, Mayo) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2024-07-12}}</ref> Bhí sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. == Beatha == Ba as [[Cill Moibhí]] i gContae [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]] ó thús é ach aithníodh é níos déanaí mar fhear Bhealach a’Doirín.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/john-omahony-fear-uasal-agus-ceannaire-a-dfhioraigh-aislingi/|teideal=John O’Mahony – fear uasal agus ceannaire a d’fhíoraigh aislingí|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=12 Iúil 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-12}}</ref> Bhí sé ag freastal ar an gColáiste i mbaile [[Bealach an Doirín|Bhealach a’Doirín]]. Toghadh é mar TD in olltoghchán [[2007]]. Bhí sé ina Chathaoirleach ar an gcoiste Oireachtais uilepháirtí a bhí ag plé le cúrsaí cumarsáide. === Bainistíocht peile === Bhí sé ina bhainisteoir ar [[CLG Chontae Liatroma|Liatroim]], nuair a bhuaigh siad Craobh Chonnachta sa bhliain [[1994]]. Bua ar leith a bhí ann – an chéad uair a bhuaigh Liatroim an Chraobh ó 1927. Bhí sé ina bhainisteoir ar fhoireann Mhaigh Eo sa [[pheil Ghaelach]] agus d'éirigh leis foireann na Gaillimhe a stiúradh go dhá chraobh uile-Éireann sa pheil sna blianta [[1998]] agus [[2001]]. Ainmníodh é mar an 114ú duine is mó tionchair sa [[CLG]] i liosta a cuireadh le chéile don [[Sunday Tribune]] dar teideal ''125 Most Influential People In GAA History'' sa bhliain [[2009]]. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Maigh Eo (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Baill den 25ú Seanad}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Mahony, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Phádraig, Má Nuad]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Básanna in 2024]] [[Catagóir:Lucht CLG]] [[Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo]] r848yzystt4ify517uf1zvzkji0uyq3 1314754 1314739 2026-05-22T15:58:18Z Alison 570 -1 1314754 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir [[Éireannach]], iarbhainisteoir peile agus [[Teachta Dála]] do cheantar [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]] é ''' John O'Mahony''' ([[Gaeilge]]: ''Seán Ó Mathúna'') (a rugadh ar an [[8 Meitheamh]] [[1953]] agus a d'éag [[6 Iúil]] [[2024]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/john-omahony-galway-561708|teideal=Death Notice of John O’MAHONY (Ballaghaderreen, Mayo) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2024-07-12}}</ref> Bhí sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. == Beatha == Ba as [[Cill Moibhí]] i gContae [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]] ó thús é ach aithníodh é níos déanaí mar fhear Bhealach a’Doirín.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/john-omahony-fear-uasal-agus-ceannaire-a-dfhioraigh-aislingi/|teideal=John O’Mahony – fear uasal agus ceannaire a d’fhíoraigh aislingí|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=12 Iúil 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-12}}</ref> Bhí sé ag freastal ar an gColáiste i mbaile [[Bealach an Doirín|Bhealach a’Doirín]]. Toghadh é mar TD in olltoghchán [[2007]]. Bhí sé ina Chathaoirleach ar an gcoiste Oireachtais uilepháirtí a bhí ag plé le cúrsaí cumarsáide. === Bainistíocht peile === Bhí sé ina bhainisteoir ar [[CLG Chontae Liatroma|Liatroim]], nuair a bhuaigh siad Craobh Chonnachta sa bhliain [[1994]]. Bua ar leith a bhí ann – an chéad uair a bhuaigh Liatroim an Chraobh ó 1927. Bhí sé ina bhainisteoir ar fhoireann Mhaigh Eo sa [[pheil Ghaelach]] agus d'éirigh leis foireann na Gaillimhe a stiúradh go dhá chraobh uile-Éireann sa pheil sna blianta [[1998]] agus [[2001]]. Ainmníodh é mar an 114ú duine is mó tionchair sa [[CLG]] i liosta a cuireadh le chéile don [[Sunday Tribune]] dar teideal ''125 Most Influential People In GAA History'' sa bhliain [[2009]]. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Maigh Eo (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Baill den 25ú Seanad}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Mahony, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Phádraig, Má Nuad]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Básanna in 2024]] [[Catagóir:Lucht CLG]] [[Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo]] jscb778gmvw925dqhsrdniriyjh4jks 0 36551 1314742 1251354 2026-05-22T15:52:58Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314742 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála|iarTheachta Dála]] do cheantar [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Gaillimh Thiar]] é '''Derek Nolan''' ([[Gaeilge]]: ''Ó Nualláin'') (a rugadh i n[[Deireadh Fómhair]] [[1982]]). Tá sé ina bhall de [[Pháirtí an Lucht Oibre]] agus ina TD ó thoghchán na bliana [[2011]]. Bhuaigh Nolan suíochán ar Chomhairle Chathair na Gaillimhe i [[Meitheamh]] na bliana [[2009]]. Ainmníodh é i gcomharbacht ar [[Mícheál D. Ó hUiginn|Mhícheál D. Ó hUiginn]], iarrthóir Pháirtí an Lucht Oibre don uachtaránacht, sa toghchán do [[Dáil Éireann|Dháil Éireann]] agus tháinig sé sa chéad áit i gceantar na Gaillimhe Thiar ar an gcéad iarracht dó. Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]], ach chaill sé a shuíochán. == Féach freisin == * [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thiar]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Nolan, Derek}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]] [[Catagóir:Aturnaetha Éireannacha]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]] [[Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Gaillimhe]] m3c7pjrde1us8ixa3p9a3kwon9ar3sy 14 40985 1314924 625567 2026-05-22T23:40:39Z Seachránaí 53315 Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn 1314924 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]] 440jgpz5ussg5g34wj22uw0x9g12mmw 0 44950 1314885 1311278 2026-05-22T19:59:45Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314885 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Tea towel of The Conolly Folly, Kildare.jpg|mion|Tógadh Baois Uí Chonghaile i mBaile Bharróg Thiar, [[Cill Droichid]] le linn 1740 - 1742.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/25411?s=Barrogstown+West|teideal=Baile Bharróg Thiar/Barrogstown West|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-05-01}}</ref> ]] Tháinig '''gorta Éireannach na mblianta 1740 - 1742''' den "Sioc Mór" a bhuail an [[An Eoraip|Eoraip]] idir Nollaig 1739 agus Meán Fómhair 1741 tar éis deich mblianta a mbíodh [[geimhreadh]] bog ann. D’fhág an gorta seo lorg tubaisteach ar [[Éire|Éirinn]], agus bhí sé níos measa ar shlite áirithe ná an [[Gorta Mór na hÉireann|Drochshaol]] céad bliain ina dhiaidh sin. Thug na hÉireannaigh “Bliain an Áir" ar an mbliain 1741.<ref name="Dickson">Dickson, David (1997). ''Arctic Ireland: The Extraordinary Story of the Great Frost and Forgotten Famine of 1740-41''. Belfast: White Row Press Ltd. ISBN 978-1-870132-85-5</ref> == Tús an tseaca == Sa tréimhse 1691–1740 bhí an [[geilleagar]] ag teacht chuige féin go han-mhall ó chogadh [[Liam Oráiste]]. Bhíothas ag féachaint le cúrsaí feirmeoireachta agus tionsclaíochta a fheabhsú le reachtaíocht nó trí eagraíochtaí deonacha ar nós an Dublin Society. Bhí borradh éigin ann, ach ní gá gur aithin muintir na haimsire sin é, agus ba mhór an bac air an gorta.<ref>David Hayton, ‘Ruling Ireland: 1685-1742: politics, Politicians and Parties’ in ''Eighteenth-Century Ireland / Iris an dá chultúr'', eag. Eoin Magennis, Vol. 20, (2005), lch 279, Eighteenth-Century Ireland Society.</ref> Is beag a d’fhás an daonra roimh an mbliain 1750, agus meastar nach raibh ach 7% den phobal le fáil i mbailte móra a raibh breis is 10,000 duine iontu. D’úsáididís an chuid is mó den bhia a shaothraídís chun iad féin a chothú seachas mar ábhar tráchtála, rud a d'fhág gurbh fhurasta do ghorta díobháil mhór a dhèanamh.<ref name="Engler">S. Engler, F. Mauelshagen, J. Werner, J. Luterbacher, ‘The Irish famine of 1740-1741: famine vulnerability and “climate migration”’ in ''Climate Past'', 9, 1161-1179, 2013: http://www.clim-past.net/9/1161/2013/cp-9-1161-2013.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617005004/http://www.clim-past.net/9/1161/2013/cp-9-1161-2013.pdf |date=2013-06-17 }}</ref> [[Íomhá:Folly2.jpg|mion|Baois Uí Chonghaile]] Dúirt an ''Dublin Gazette'', Eanáir 1740: :''The frost continues most severe and intense, so that there are tables and forms on the Liffey and selling liquors, and it is said they intend to roast an Ox on it. The thermometer is four degrees lower and colder since our last, and is now 7-9 degrees colder than ever has been known.''<ref name="Engler"/> I Mí Eanáir 1740 bhí an teocht chomh híseal le 10&nbsp;°F (12&nbsp;°C) i Sasana, agus tomhaiseadh "thirty-two degrees of frost" amuigh in áit amháin, gan trácht ar an ngaothfhuarú.<ref name="Dickson"/> Ar dtús tháinig méadú ar an bhfuacht agus ar ghéire na gaoithe, ach ar éigean a bhí sneachta ann. Bhí Éire i ngreim ag an gcóras ardbhrúite céanna a bhí le fáil ar fud na hEorpa ón Lochlainn go dtí tuaisceart na hIodáile. Rinneadh oighear d’aibhneacha, de lochanna agus d’easa, agus fuair iasc bás dá bharr. Ba dheacair do dhaoine gan ábhar tine a ídiú go gasta, cé gur dócha go raibh muintir na tuaithe níos fearr as ná bochtáin na gcathrach de bharr a raibh de mhóin acu. De ghnáth thabharfadh mangairí agus seoltóirí gual ó [[Cumbria]] agus ó dheisceart na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]] go dtí calaí in oirthear agus i ndeisceart na hÉireann. Ar dtús bhí na céanna agus na clóis ghuail chomh reoite sin go raibh tráchtáil ina stad. Nuair a thosaigh sí arís i ndeireadh Eanáir 1740 bhí ardú as compás ar an bpraghas miondíola. Creachadh fálta, crainn agus planndlanna timpeall Bhaile Átha Cliath. Bhí na rothaí muilinn bactha ag an oighear, rud a cheil cruithneacht meilte ar bháicéirí, éadach úctha ar fhíodóirí, [[laíon]] ceirteacha ar lucht clódóireachta. Mhúch an fuacht na lampaí ola ar na sráideanna. == Déirc == Thosaigh lucht an ghustail ag dáileadh déirce dhá sheachtain tar éis theacht an tSeaca. D’iarr ministrí Eaglais na hÉireann deontais agus i gceann ceithre seachtaine bhí beagnach ochtó tonna gual agus deich dtonna mine roinnte acu. Ar Eanáir 19, 1740, choisc Diúc Devonshire, feidhmeannach rialtais, easpórtáil gráinne ó Éirinn go dtí tír ar bith ach amháin an Bhreatain. Rinneadh é seo ar chomhairle bardas chathair Corcaí agus cuimhne acu ar chíréibeanna bia a tharla aon bhliain déag roimhe sin agus a d’fhág ceathrar marbh.<ref name="Dickson"/> Chuir Katherine, baintreach [[William Conolly]], toicí agus polaiteoir, an “Conolly Folly” á thógáil i g[[Cill Droichid]] i g[[Contae Chill Dara]] sa bhliain 1740 chun obair a chur ar fáil. Is dócha gur tógadh an Iothlainn Iontach nó “Wonderful Barn” (1743) ar an gcúis chéanna. == Prátaí == D’fhág an Sioc Mór a rian ar na prátaí. Iadsan agus min choirce an bia is mó a mbíodh muintir na tuaithe ina muinín, cé go raibh a lán saghsanna bia eile le fáil, agus mhéadaigh tábhacht na bprátaí le himeacht aimsire.<ref>Leslie Clarkson & Margaret Crawford, ''Feast and Famine: Food and Nutrition in Ireland 1500-1920'', Oxford University Press 2001, lgh 62-64. ISBN-13: 9780198227519</ref> Na prátaí a d’fhás i bhFómhar na bliana 1739 agus a fágadh sna garraithe bhí siad millte agus gan ábhar síl féin iontu. Thug fear amháin, Richard Purcell, cuntas cruinn ar a raibh ar siúl ina thimpeall agus chuir in iúl gur barr flúirseach a bheadh ann murach an sioc. Níor tháinig slán ach an beagán “in a very few deep…and turfy moulded gardens where some, perhaps enough for seed for the same ground, are sound”.<ref name="Dickson"/> == Triomach Earraigh 1740 == Níor tháinig an ghnáthfhearthainn in Earrach na bliana 1740. Scaip an Sioc ach bhí sé fuar fós agus bhí géire sa ghaoth aduaidh. Mharaigh an triomach na hainmhithe, go háirithe caoirigh i g[[Connacht]] agus beithígh dhubha sa deisceart. Faoi dheireadh Mhí Aibreáin bhí idir chruithneacht agus eorna scriosta, agus cheadaigh an Eaglais do dhaoine feoil a ithe ceithre lá sa tseachtain i rith na Carghaise. Tháinig ardú faoi phraghsanna arbhair de bharr ganntanas prátaí agus laghdaigh toirt na mbuilíní de réir a chéile. Bhí ardú na bpraghsanna ag brath ní hamháin ar an nganntanas ach ar an ngannchúis a shíl na ceannaithe a bheadh ann feasta chomh maith. Faoi shamhradh na bliana 1740 bhí aghaidh na sluaite ar bhailte móra ar nós Chorcaí, mar a raibh na sráideanna plódaithe le bacaigh faoi lár Mhí an Mheithimh 1740. == Círéibeanna == Thosaigh an chéad challán i n[[Droichead Átha]] i lár Mhí Aibreáin. Chuaigh drong ar bord loinge a bhí ar tí dul go hAlbain agus lasta min choirce ar bord aici, agus bhain siad an stiúir agus roinnt seoltaí di. Bhí círéib eile i mBaile Átha Cliath Dé Sathairn agus Dé Domhnaigh i ndeireadh Mí na Bealtaine 1740. Chreid an slua go raibh báicéirí ag coinneáil ó arán a dhéanamh. Bhris daoine isteach i siopaí na mbaicéirí, dhíol cuid de na builíní agus thug an t-airgead do na baicéirí. Ghoid cuid eile an t-arán scun scan. Dé Luain chreach daoine muilinn in aice leis an gcathair agus dhíol an mhin ar lacáiste. Thug saighdiúirí ón mBeairic Ríoga iarracht ar riail a chur ar chúrsaí agus maraíodh roinnt daoine. Bhí feidhmeannaigh na cathrach ag iarraidh cnuastóirí a aimsiú agus smacht a choinneáil ar mhargaí, ach bhí praghsanna ard i gcónaí. Ba é an scéal céanna ag cathracha eile é ar feadh an tsamhraidh. Ba mheasade an scéal an cogadh: ghabhadh foghlaithe Spáinneacha longa a bhí ag tabhairt gráinne chun na hÉireann, agus cuireadh bac ar easpórtáil línéadaigh, mairteola salannaithe agus ime phicilte, na hearraí is mó a thuilleadh airgead don tír.<ref name="Dickson"/> == Fuacht arís == Bhí barraí beaga ann i bhFómhar na bliana 1740 agus tháinig ísliú ar phraghsanna sna bailte móra. Bhí níos mó beithíoch ann, ach i gceantair dhéiríochta bhí na ba chomh lag sin ag an Sioc gur theip ar an tríú cuid acu síol tairbh a ghlacadh. Dá bhrí sin ní bheadh an oiread sin gamhna, bainne ná im ann feasta. I ndeireadh Mhí Dheireadh Fómhair 1740 agus i Mí na Samhna tháinig stoirmeacha agus sneachta, agus lean tuilte móra an fhearthainn a thit ar 9 Nollaig 1740. An lá dár gcionn tháinig fuacht mór agus sneachta, agus bhí aibhneacha agus lochanna reoite. Tar éis tréimhse fhuar a lean timpeall deich lá thosaigh an t-oighear ag leá. Tháinig píosaí móra oighir anuas an Life, ag iompú bád agus ag scaradh long óna gcuid ancairí. D’éirigh praghsanna níos mó ná riamh. Ghéaraigh an cogadh i Mí na Nollag agus bhí daoine ag coinneáil bia i dtaisce dá bharr. Thosaigh círéibeanna bia arís.<ref name="Dickson"/>[[Íomhá:Bp Hugh Boulter.jpg|mion|An tArdeaspag Boulter]] == Cúnamh == Ar [[15 Nollaig]] [[1740]] chuaigh Samuel Cooke, Ardmhéara Bhaile Átha Cliath, i gcomhairle leis na Tiarnaí Príomh-Bhreitheamh an tArdeaspag Boulter agus Henry Boyle agus leis an Tiarna Seansailéara Robert Jocelyn chun scéim a sheiftiú a laghdódh praghas an arbhair. Sholáthair Boulter bia do bhochtáin na cathrach ar a chostas féin. Dúirt an Rí-Chomhairle le hArd-Shirriam gach contae gach a raibh d’arbhar ag feirmeoirí agus ag ceannaithe a áireamh: thaispeáin sé seo go raibh neart arbhair ann. I g[[Contae Lú]] bhí os cionn 85,000 bairille arbhair ann agus iad i seilbh timpeall 1,655 feirmeoir. Coirce is mó a bhí i gceist. Rinne tiarnaí talún ar nós Katherine Conolly bia agus airgead a roinnt in “Earrach dubh” na bliana 1741. Chuir siad daoine ag pábháil, ag draenáil, ag tógáil claíocha, bóithe agus canálacha, agus ag glanadh cuanta. I nDroichead Átha chaith an Breitheamh Henry Singleton cuid mhaith dá raibh aige ag cuidiú le daoine. [[File:Henry_Boyle,_1st_Earl_of_Shannon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Henry_Boyle,_1st_Earl_of_Shannon.jpg|mion|[./https://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_Slaughter Stephen Slaughter], ''Henry Boyle, 1st Earl of Shannon''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Henry Boyle, 1st Earl of Shannon|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Henry_Boyle,_1st_Earl_of_Shannon&oldid=889820597|journal=Wikipedia|date=2019-03-28|language=en}}</ref>]] == Aimsir bhreá == Sa chéad seachtain d’Iúil 1741 tháinig laghdú ar phraghsanna arbhair agus tháinig cruithneacht a bhíodh i dtaisce ar an margadh ina rabharta. Tháinig cúig long a bhí lán d’arbhar i Mí na Bealtaine 1741, ó Mheiriceá is dócha. Bhí cuid de bharraí na bliana 1741 níos measa ná a chéile ach bhí siad thar a bheith go maith ar feadh dhá bhliain ina dhiaidh sin. == An líon a fuair bás == Ní dhearnadh cuntas cruinn ar ar cailleadh ar feadh an tSeaca Mhóir. Tá blúirí eolais le fáil ó pharóistí éigin: i Mí Feabhra agus i Mí Mhárta 1740 cuireadh seacht bpáiste is daichead i bparóiste Naomh Caitríona. Mhéadaigh an ráta báis faoi thrí i Mí Eanáir agus i Mí Feabhra, agus cuireadh a dhá oiread daoine i rith an tSeaca is a cuireadh idir na blianta 1737 agus 1739. Tá dhá mheastachán déanta ar an líon daoine a cailleadh, mar a leanas: * Cailleadh 38% de phobal na hÉireann. * Cailleadh idir 13% agus 20% de dhaoine sa bhreis ar feadh 1740 – 1741.<ref name="Dickson"/> == Nótaí == {{reflist}} == Tagairtí == * Dickson, David (1997). ''Arctic Ireland: The Extraordinary Story of the Great Frost and Forgotten Famine of 1740-41''. Dublin: White Row Press. ISBN-13: 978-1870132855 == Le léamh == * Drake, Michael, ‘The Irish Demographic Crisis of 1740–41’ in ''Historical Studies'' VI, T. W. Moody (ed.). London: Routledge & Kegan Paul 1968. * Baillie, Mike (1996). ''A Slice Through Time: Dendrochronology and Precision Dating''. London: Routledge, lgh 16–31. * SEMP Biot Report #430: “Dendrochronology: How Climate Catastrophes Show Up in Tree Rings” (June 11, 2007). Le fáil ag [http://www.semp.us/publications/biot_reader.php?Bi...;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928133558/http://www.semp.us/publications/biot_reader.php?Bi...; |date=2011-09-28 }}. {{An Gorta Mór}} {{Gorta na hÉireann}} [[Catagóir:Gortaí in Éirinn]] g18bd042ub5j2z780ejp4i4w19sggpt 0 46917 1314855 1108003 2026-05-22T18:12:53Z Alison 570 Catagóir:Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad 1314855 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is [[meánscoil]] suite i g[[Contae Chill Chainnigh]] é '''Coláiste Chiaráin'''. == Féach freisin == == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Colaiste Chiarain}} [[Catagóir:Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad]] [[Catagóir:Contae Chill Chainnigh]] g318ztu16bca5y3c8mwshzvqxqrt0b5 0 46938 1315014 1183083 2026-05-23T02:01:31Z Seachránaí 53315 Catagóir:Abaí Éireannacha 1315014 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ab]] agus [[misinéir]] ab ea Naomh '''Cainneach''' (nó Canice)<ref>nó Cainnech moccu Dalánn</ref> (514, 515 nó 527? - 600). Is duine de [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]] é. == Saol == Is i gceantar [[Cianachta|Chiannachta]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/298?s=Cianachta|teideal=Cianachta/Keenaght|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-10-11}}</ref> ([[Dún Geimhin|Dún Gheimhin]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=D%u00fan+Geimhin&str=on|teideal='Dún Geimhin'|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-10-11}}</ref>) i g[[Contae Dhoire]] a rugadh Cainneach circa 514-527.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/deireadh-fomhair/naomh-cainneach-ab-deireadh.html|teideal=Naomh Cainneach, ab: Deireadh Fómhair 11 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-10-11|archivedate=2021-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210123065430/http://www.cumannnasagart.ie/deireadh-fomhair/naomh-cainneach-ab-deireadh.html}}</ref> Cé go raibh a muintir bocht, rinne sé staidéar faoi threoir Naomh [[Finnian]] i g[[Cluain Ioraird]] agus faoi Naomh [[Mobhí]] i n[[Glas Naíon]]. D’fhás dlúthchairdeas idir é féin agus [[Colm Cille|Naomh Colm Cille]]. Ar  feadh tamaill d’oibrigh sé i gcomhar le Colm Cille in [[Albain]] agus bhunaigh sé roinnt [[Eaglais (foirgneamh)|eaglaisí]] ansin. In [[Éire|Éirinn]] bhí  a phríomh[[Mainistir|mhainistir]] i n[[Achadh Bhó, paróiste|Achadh Bhó]] i g[[Contae Laoise]]. Fuair sé bás in [[Achadh Bhó]] i g[[Contae Laoise]] sa bhliain 603. I bhfad ina dhiaidh sin, tiomnaíodh eaglais do Naomh Cainneach i g[[Cill Chainnigh]]. Tá dlúthbhaint ag an gcontae le Naomh Cainneach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaois.ie/ga/blog/bealoideas-chontae-chill-chainnigh/|teideal=Béaloideas Chontae Chill Chainnigh|work=Grúpa taighde Gaois|dátarochtana=2020-10-11}}</ref> Fuair sé réidh leis na [[Draoi|draoithe]] i g[[Cill Chainnigh]] de réir an tseanchais. Ceiliúrtar a lá féile ar 11 Deireadh Fómhair. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-creid}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Cainneach Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 515]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 527]] [[Catagóir:Básanna i 600]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhoire]] [[Catagóir:Dhá Aspal Déag na hÉireann]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] pffljdn7nbgj867h9yi9p2sbubo0ysb 0 47280 1314856 1107423 2026-05-22T18:13:20Z Alison 570 [[Catagóir:Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad]] 1314856 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:NO FEE Trocaire Design Comp 273 (Ireland 2) (7351435664).jpg|mion|clé]] Is é '''Trócaire''' gníomhaireacht forbartha<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/gn%C3%ADomhaireacht%20forbartha/ga/|teideal="gníomhaireacht forbartha"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-09-11}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.trocaire.org/about/|teideal=Who We Are|language=en-GB|work=Trócaire|dátarochtana=2022-09-20}}</ref> thar lear na h[[Eaglais Chaitliceach na hÉireann|Eaglaise Caitlicí]] in Éirinn. == Féach freisin == * Tá breis acmhainní oideachas forbartha faoi chearta an duine agus na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe [https://www.trocaire.org/wp-content/uploads/2021/01/Education-IRISH-Post-Primary-Resource-Lent-2021.pdf?type=edu anseo]. == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Trocaire}} [[Catagóir:Cabhair dhaonnúil]] [[Catagóir:Carthanais bunaithe in Éirinn]] [[Catagóir:Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad]] [[Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] perb4anw5uiykebm0a553t7536k73fn 14 57069 1314925 1024428 2026-05-22T23:41:01Z Seachránaí 53315 Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn 1314925 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa]] [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]] nrpj9d7mrb5fgbj7e7paq8vkd3t5law 0 60068 1315007 1299493 2026-05-23T01:56:33Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315007 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[easpag]] agus [[naomh]] é '''Áed mac Bricc ''' (bás - 589). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-creid}} {{Síol-beath-ie}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] l49vfse7jz2z2xdjv4iuy6wn8ndwiva 0 61168 1315009 1299495 2026-05-23T01:58:06Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315009 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[naomh]] é '''Naomh Ailbhe''' nó '''Naomh Ailbe''' ({{lang-la|Albeus}}). Tá aithne air mar Alby (nó fiú Elvis) i m[[An Béarla|Béarla]] agus Eilfyw nó Eilfw i m[[An Bhreatnais|Breatnais]]. Áirítear Naomh Ailbhe mar dhuine de na naoimh a bhí in [[Éirinn]] sular tháinig [[Naomh Pádraig]]. Ach deirtear sna h[[Annála Inis Faithleann]] gur éag sé sa bhliain 528<ref>http://www.cumannnasagart.ie/mean-fomhair/naomh-ailbhe-easpag-mean.html{{Dead link|date=Aibreán 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Easpag]] agus athair faoistine a bhí ann. Tá traidisiún ann go ndeachaigh sé chun na [[An Róimh|Róimhe]] agus gur oirnigh an [[Pápa]] ina easpag é. Bhunaigh sé [[mainistir]] in [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]], a bhí ina dhiaidh sin ar cheann de mhórmhainistreacha na [[Cúige Mumhan|Mumhan]]. Tá riail de chuid an naoú haois ann, Riail Ailbhe, a chuirtear ina leith. Bhí baint aige leis an m[[An Bhreatain Bheag|Breatain Bheag]], le [[Naomh Dáibhí]] go háirithe. Deirtear gur eisean a bhaist Dáibhí. Ceiliúrtar féile Ailbhe ar an [[12 Meán Fómhair]]. Pátrún ar A[[Ard-Deoise Chaisil agus Imligh|rd-Deoise Chaisil]] agus Ailbhe é. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-creid}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Ailbe Naomh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 528]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] ipe1f0s7h8xbjv48w0iomgfgcn12lwp 0 62967 1314692 1248522 2026-05-22T15:32:11Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314692 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Seanadóir]] le [[Sinn Féin]] é '''Trevor Ó Clochartaigh''' a rugadh ar an 14 Márta 1968. Rugadh agus tógadh é i [[Huddersfield]] do thuismitheoirí de bhunú [[Connemara|Conamara]]. Bhain sé céim amach sa ghnó ó choláiste na hollscoile Gaillimh. D'obair sé mar bhainisteoir le [[Taibhdhearc na Gaillimhe]] agus mar stiúrthóir ar cláracha cosúil le [[Ros na Rún]]. Ar dtús bhí sé ina bhall de [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]] ach thréig sé iad agus ghlac sé ballraíocht i Sinn Féin. Níor éirigh leis sna holltoghcháin don Dáil, ach ceapadh é ina Sheanadóir. Bíonn sé an-ghnóthach i gcúrsaí bainteach leis an Ghaeilge agus é le cloisteáil go mion minic san [[Oireachtas]] ag troid ar a son. Sheas Ó Clochartaigh san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] ach níor éirigh leis suíochán Dála a bhaint amach. Mar sin féin, atoghadh ina Sheanadóir é ar an 26 Aibreán 2016.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/suiochan-seanaid-buaite-ag-o-clochartaigh/|teideal=Suíochán Seanaid buaite ag Ó Clochartaigh|dáta=2016-04-26|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-20}}</ref> Ar an [[An Rolla Talmhaíochta|Rolla Talmhaíochta]] atá sé. == Féach freisin == * [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thiar]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Baill den 24ú Seanad}} {{Baill den 25ú Seanad}} {{DEFAULTSORT:Clochartaigh, Trevor O}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 22ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 23ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 24ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Muintir Ros na Rún]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1968]] [[Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] jjf0pu0jdcdr36ssm4aa8rt55pdkbro 0 63007 1314719 1248523 2026-05-22T15:44:35Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314719 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is iar-[[Seanadóir|Sheanadóir]] Éireannach le [[Fine Gael]] í '''Fidelma Healy Eames''', a rugadh ar 14 Iúil 1962. Toghadh í ina ball den Seanad ó mhí Iúil 2007 (Painéal an Oibre). Ar an 16 Márta 2016, thug sí le fios nach raibh sé ar intinn aici a suíochán a choimeád <ref>http://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0316/775441-fidelma-ag-eiri-as-na-polaitiochta/</ref> agus d'éirigh sí as an post an mhí ina dhiaidh sin. == Féach freisin == * [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thiar]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Baill den 24ú Seanad}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Healy Eames, Fidelma}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1962]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Baill den 24ú Seanad]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] 0e7aj1x1mgq99lokio7pn0x0hdcp83e 0 63250 1314667 1314626 2026-05-22T13:00:11Z An RíomhGael 72410 /* */ 1314667 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar|name=Sobac 𓋴𓃀𓎡𓆋}} Is ceann de na príomhdhéithe i [[miotaseolaíocht na hÉigipte]] é '''Sobac'''. Dia an uisce agus an [[An Níl|Níl]] a bhí ann agus creideadh gur tháinig an Níl óna chuid allais. Chomh maith leis sin bhí sé ceangailte le portaigh, crogaill, torthúlacht, agus cumhacht na bhfarónna.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Richard H. Wilkinson|date=2003|title=The Complete Gods and Godesses of Ancient Egypt|language=Béarla|pages=219-220}}</ref> Léirítear é mar chrogall nó mar fhear le ceann crogaill ag caitheamh corónach le diosca gréine, adhairce agus cleití fada. == Miotaseolaíocht == Dia an-tábhachtach a bhí Sobac, a bhí á adhradh ó ré na Sean-Ríochta san Éigipt ar a laghad (~2650-2181 R.C.R). Tugadh an teideal 'Tiarna Bakhu' air, sliabh miotaseolaíochta ag bun na spéire agus creideadh go raibh teampall tiomnaithe do Sobac a bhí tógadh as coirnéalain, cloch lómhar rua, ann. Bhí sé nasctha le déithe eile sa phaintéón Éigipteach cosúil le Amúin, Óisíris agus go háirithe Ra. Ba mhinic a bhí Sobac agus Ra curtha le chéile chun pearsan amháin Sobac-Ra nó Sobac-Ré a chruthú<ref name=":0" />. == Ionaid Chultas == Ba é Shedet (Medinet el-Fayum sa lá atá inniu ann) agus Kom Ombo príomhionaid chultas an dé le hionaid thábhachtacha eile i nGebelein agus Gebel el-Silsila. Ba mhinic a bhí linnte uisce ag a theampaill le crogaill naofa a bhí mumaithe tar éis a mbáis.<ref name=":0" /> == Tagairtí == {{Reflist}}{{DEFAULTSORT:Sobac}} [[Catagóir:Déithe Afracacha]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na hÉigipte]] p19wjm389rff4d9jpwxzljysg57vyo2 0 63251 1314668 1314627 2026-05-22T13:03:09Z An RíomhGael 72410 /* Ainm */ 1314668 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar|name=Tót 𓅝𓏏𓏭}}Dia i [[Miotaseolaíocht na hÉigipte|miotaseolaíocht na]] [[Miotaseolaíocht na hÉigipte|hÉigipte]] is ea '''Tót'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Thoth/|title=“Thoth” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-09-16}}</ref>. Dia na gealaí a bhí ann ach níos déanaí d’éirigh sé ina dhia ar son na scríbhneoireachta agus eolais chomh maith. Pátrún na scríobhaithe agus scoláirí a bhí ann. Léirítear é mar [[íbis]] nó mar bhabún. [[Íomhá:Amulet depicting the god Thoth, faience - Museo Egizio, Turin C 782 p03.jpg|lár|mion|227x227px|Briocht le Tót léirithe mar bhabún]] == Ainm == Tháinig an leagan Gaeilge den ainm, Tót, ón mBéarla ''Thoth,'' a tháinig ón sean-Gréigis ''Θώθ'' agus ón sean-Éigiptis ''Ḏḥwtj'' (𓅝𓏏𓏭). Is féidir go ciallaíonn a ainm 'eisean atá cosúil le híbis'<ref>{{Lua idirlín|url=https://egyptianmuseum.org/deities-thoth|teideal=Deities in Ancient Egypt - Thoth|language=Béarla|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> ag déanamh tagairt ar a chosúlacht leis an ainmhí a bhí naofa dó == Miotaseolaíocht == Mar dhia na gealaí, tá nasc láidir ann idir Tót agus dia na gréine Ra. Cuireadh Tót i gcomparaid le Ra mar 'ghrian na hoíche' agus dúradh gur mhac Ra a bhí Tót. I bhfinscéalta eile áfach dúradh gurb é [[Hóras]] a athair agus bhí Tót in ann súil gortaithe Hórais, ceangailte leis an ngealach, a chneasú. D'fheidhmigh sé go coitianta mar theachtaire agus mar chomhréiteoir idir na déithe<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Richard H. Wilkinson|date=2003|title=The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt|pages=215-217}}</ref>. Bhí ról lárnach aige in ualú na gcroíthe mar a luaitear i ''Leabhar na Marbh,'' le ''Tót'' ina sheasamh roimh an meá a mheánn croí na n-anamacha leis an dia Anúbas ag tabhairt breithiúnas orthu chun cead a thabhairt dóibh teacht isteach sa Saol Eile agus é ag déanamh taifid ar na torthaí<ref name=":0" />. Bhí an bandia Nehemetawey a bhean chéile ach bhí sé nasctha go han-minic le bandia na scríbhneoireachta Seshat. De bharr a thréithe bainte leis an eolas agus an scríbhneoireacht creideadh go raibh draíocht agus rúin ar eolas aige, nach raibh ar eolas ag na déithe eile fiú<ref name=":0" />. == Ionaid Chultas == Dia an-tábhachtach a bhí Tót i rith ré na sean-Éigipte agus bhí ionaid chultas tiomnaithe don dia ar fud Gleann na Níle agus níos faide de. Ba é an chathair ''Hermopolis'' an príomhionad, le hionaid thábhachtacha eile in el-Baqliya, an ósais Dakhla agus Serabit el-Khadim ar [[leithinis Síonáí]]<ref name=":0" /> [[Íomhá:Reliefs at Deir el-Haggar (VII) (8157856466).jpg|lár|mion|Snoiteáin ar bhalla sa theampall Deir-al-Hagar san ósais Dakhla leis an impire Titus (ar dheis) ag tabhairt eisiúintí don dia Consú (ar chlé)]] == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Tót}} [[Catagóir:Déithe Afracacha]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na hÉigipte]] 0ml8z1rtldyw823yjyd15jiu23t2obk 1314679 1314668 2026-05-22T14:42:11Z An RíomhGael 72410 /* Miotaseolaíocht */ ceartúchán litrithe 1314679 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar|name=Tót 𓅝𓏏𓏭}}Dia i [[Miotaseolaíocht na hÉigipte|miotaseolaíocht na]] [[Miotaseolaíocht na hÉigipte|hÉigipte]] is ea '''Tót'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Thoth/|title=“Thoth” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-09-16}}</ref>. Dia na gealaí a bhí ann ach níos déanaí d’éirigh sé ina dhia ar son na scríbhneoireachta agus eolais chomh maith. Pátrún na scríobhaithe agus scoláirí a bhí ann. Léirítear é mar [[íbis]] nó mar bhabún. [[Íomhá:Amulet depicting the god Thoth, faience - Museo Egizio, Turin C 782 p03.jpg|lár|mion|227x227px|Briocht le Tót léirithe mar bhabún]] == Ainm == Tháinig an leagan Gaeilge den ainm, Tót, ón mBéarla ''Thoth,'' a tháinig ón sean-Gréigis ''Θώθ'' agus ón sean-Éigiptis ''Ḏḥwtj'' (𓅝𓏏𓏭). Is féidir go ciallaíonn a ainm 'eisean atá cosúil le híbis'<ref>{{Lua idirlín|url=https://egyptianmuseum.org/deities-thoth|teideal=Deities in Ancient Egypt - Thoth|language=Béarla|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> ag déanamh tagairt ar a chosúlacht leis an ainmhí a bhí naofa dó == Miotaseolaíocht == Mar dhia na gealaí, tá nasc láidir ann idir Tót agus dia na gréine Ra. Cuireadh Tót i gcomparáid le Ra mar 'ghrian na hoíche' agus dúradh gur mhac Ra a bhí Tót. I bhfinscéalta eile áfach dúradh gurb é [[Hóras]] a athair agus bhí Tót in ann súil gortaithe Hórais, ceangailte leis an ngealach, a chneasú. D'fheidhmigh sé go coitianta mar theachtaire agus mar chomhréiteoir idir na déithe<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Richard H. Wilkinson|date=2003|title=The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt|pages=215-217}}</ref>. Bhí ról lárnach aige in ualú na gcroíthe mar a luaitear i ''Leabhar na Marbh,'' le ''Tót'' ina sheasamh roimh an meá a mheánn croí na n-anamacha leis an dia Anúbas ag tabhairt breithiúnas orthu chun cead a thabhairt dóibh teacht isteach sa Saol Eile agus é ag déanamh taifid ar na torthaí<ref name=":0" />. Bhí an bandia Nehemetawey a bhean chéile ach bhí sé nasctha go han-minic le bandia na scríbhneoireachta Seshat. De bharr a thréithe bainte leis an eolas agus an scríbhneoireacht creideadh go raibh draíocht agus rúin ar eolas aige, nach raibh ar eolas ag na déithe eile fiú<ref name=":0" />. == Ionaid Chultas == Dia an-tábhachtach a bhí Tót i rith ré na sean-Éigipte agus bhí ionaid chultas tiomnaithe don dia ar fud Gleann na Níle agus níos faide de. Ba é an chathair ''Hermopolis'' an príomhionad, le hionaid thábhachtacha eile in el-Baqliya, an ósais Dakhla agus Serabit el-Khadim ar [[leithinis Síonáí]]<ref name=":0" /> [[Íomhá:Reliefs at Deir el-Haggar (VII) (8157856466).jpg|lár|mion|Snoiteáin ar bhalla sa theampall Deir-al-Hagar san ósais Dakhla leis an impire Titus (ar dheis) ag tabhairt eisiúintí don dia Consú (ar chlé)]] == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Tót}} [[Catagóir:Déithe Afracacha]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na hÉigipte]] g7nsody7alnyukt3cmv9brqbti1oykj 0 64442 1314905 1102789 2026-05-22T22:47:26Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314905 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Sasanach]] é '''Zac Goldsmith''' ([[20 Eanáir]] [[1975]] a rugadh é). D'fhreastail sé ar [[:en:Eton College|Eton College]].<ref>[http://www.burkespeerage.com/ www.burkespeerage.com]</ref> Ceapadh é [[Teachta Dála|MP]] na [[Parlaimint]]e i [[Westminster]] sa bhliain 2010. == Naisc == * [http://www.conservatives.com/ Suíomh gréasáin an Pháirtí Choimeádaigh] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Goldsmith, Zac}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1975]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Daonchairde Giúdacha]] [[Catagóir:Eagarthóirí]] [[Catagóir:Eoraisceiptigh]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Giúdaigh Shasanacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta]] [[Catagóir:Iriseoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Londain Mhór]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] k77li48atp2m44oxe0kuprq3z8e9tu0 1314906 1314905 2026-05-22T22:47:58Z Seachránaí 53315 Catagóir:Airí Rialtais na Ríochta Aontaithe 1314906 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Sasanach]] é '''Zac Goldsmith''' ([[20 Eanáir]] [[1975]] a rugadh é). D'fhreastail sé ar [[:en:Eton College|Eton College]].<ref>[http://www.burkespeerage.com/ www.burkespeerage.com]</ref> Ceapadh é [[Teachta Dála|MP]] na [[Parlaimint]]e i [[Westminster]] sa bhliain 2010. == Naisc == * [http://www.conservatives.com/ Suíomh gréasáin an Pháirtí Choimeádaigh] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Goldsmith, Zac}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1975]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Daonchairde Giúdacha]] [[Catagóir:Eagarthóirí]] [[Catagóir:Eoraisceiptigh]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Giúdaigh Shasanacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta]] [[Catagóir:Iriseoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Londain Mhór]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] 0dcm64if2942fgaz4gz5z6ve14lwq6j 14 64945 1314938 786378 2026-05-23T00:02:49Z Seachránaí 53315 Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn 1314938 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Monarcaí]] [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]] [[Catagóir:Stair na hÉireann]] tgqsxzwfmb43bv80rs5uib9vnpq386x 0 65118 1315063 1277127 2026-05-23T03:58:10Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315063 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Saoirse Ronan September 2015 (cropped).jpg|mion|clé|Saoirse Ronan]] Ban-aisteoir [[Éire]]annach agus Meiriceánach is ea '''Saoirse Úna Ronan''' a rugadh sna [[Bronx]] i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] ar [[12 Aibreán]] [[1994]]. Thuill sí clú idirnáisiúnta den chéad uair sa scannán úd ón mbliain 2007 ''Atonement''. Ainmníodh í do Academy Award for Best Supporting Actress ag an am i measc gradam eile. I mí Feabhra na bliana 2016 tá sí le dul ar stáitse Broadway den chéad uair agus í mar Abigail Williams in athstáitsiú an dráma ''The Crucible''. ==Naisc sheachtracha== * [http://www.imdb.com/name/nm1519680/ Saoirse Ronan ag an Independent Movie Database. Arna rochtain ar 17-N-2015] {{Síol-aisteoir}} {{Síol-scannán}} {{Síol-tv}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Ronan, Saoirse}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1994]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Éireannacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Feiminigh Éireannacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Mná Éireannacha]] 8ld5glxxa2q7sbu5qi7x55ug5jus39f 0 65202 1314827 966646 2026-05-22T17:41:12Z Alison 570 [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] 1314827 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Universal_North_Building.JPG|deas|250px|thumb|American Cancer Society]] Is éard is '''carathanas''' ann ná eagraíocht a cruthaíodh chun cúnamh a thabhairt agus [[Airgead (eacnamaíocht)|airgead]] a bhailiú le haghaidh daoine i gcruatan. == Féach freisin == * [[Barnardo's]] * [[GOAL]] * [[Elizabeth Ann Seton]] * [[Éamann Iognáid Rís]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Carthanas}} [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] [[Catagóir:Gnó]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Carthanais]] fpnl7dedgiov949dfnaku7wx9wzdgxv 0 66007 1314745 1304060 2026-05-22T15:54:05Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314745 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir Éireannach é '''Rónán Mullen''' (a rugadh ar an 13 Deireadh Fómhair 1970). Tá sé ar dhuine de na polaiteoirí is mó i dTeach Laighean a bhfuil cáil na Gaeilge air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/roinnt-gaeilgeoiri-san-iomaiocht-don-seanad-agus-tus-a-chur-leis-an-votail/|teideal=Roinnt Gaeilgeoirí san iomaíocht don Seanad agus tús á chur leis an vótáil|dáta=2025-01-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-15}}</ref> == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{Baill den 24ú Seanad}} {{Baill den 25ú Seanad}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Mullen, Ronan}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1970]] [[Catagóir:Baill den 24ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine ón Irish Examiner]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] oe7mbss9ebcup7mcramgpkwbgevte17 0 66322 1314696 1251224 2026-05-22T15:33:42Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314696 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] í '''Lisa Chambers''' . Bhí sí ina ball den 32ú Dáil (Feabhra 2016 – Feabhra 2020) agus tá sí ina seanadóir ón mbliain 2020 i leith. Tá sí ina ball d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Maigh Eo (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Maigh Eo]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Baill den 26ú Seanad}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Chambers, Lisa}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1986]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo]] lywrotk0lbr6ll5nx2yeioq48mov0o1 0 66325 1314725 1294146 2026-05-22T15:46:23Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314725 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]], iar-aire stáit Gaeltachta agus [[Teachta Dála]] é '''Pat the Cope Gallagher'''. Tá sé ina bhall de [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil.]] Tá breis is dhá scór bliain caite ag Gallagher ag plé leis an bpolaitíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-bheo-failte-romhaibh-go-dti-tuairisc-bheo-faoi-olltoghchan-2024/|teideal=TUAIRISC BHEO: Na suíocháin go léir sa 34ú Dáil líonta, Fianna Fáil ar an bpáirtí is mó|dáta=2024-12-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-02}}</ref> == Gairm == Toghadh Gallagher chun na Dála naoi n-uaire idir 1981 agus 2016 agus toghadh é chun na hEorpa faoi thrí le linn na tréimhse sin chomh maith, i 1994, i 1999 agus arís in 2009. Chaill Gallagher, a raibh dhá sheal aige mar aire stáit na Gaeltachta, a shuíochán in olltoghchán 2020. In [[Olltoghchán 2024]], bhí Gallagher tofa i nDún na nGall sa 15ú comhaireamh. == Féach freisin == * [[Dún na nGall (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún na nGall]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 22ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Gallagher, Pat the Cope}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 22ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]] [[Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] ih906etoavxdjvvvxyiny00s265u482 0 66336 1314737 1256746 2026-05-22T15:50:30Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314737 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] í '''Anne Rabbitte''' a rugadh ar an 11 Aibreán 1970. Tá sí ina ball de d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Thogh an Taoiseach [[Síomón Ó hEarchaí]] Anne Rabbitte i measc triúr Seanadóirí nua chun corrfholúntais a d'eascair as Seanadóirí a toghadh chun na Dála a líonadh, le héifeacht ón 10 Nollaig 2024. == Féach freisin == * [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thoir]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Rabbitte, Anne}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1970]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]] extccfnx8s5bdzejb8zs2kvxyfgragr 0 66344 1314743 1294162 2026-05-22T15:53:29Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314743 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] do cheantar [[Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)|Uíbh Fháilí]] í '''Carol Nolan''', Protastúnach le Gaeilge líofa atá lonnaithe i m[[Biorra]]. Bhíodh sí ina príomhoide ar Ghaelscoil. Bhíodh sí ina ball de [[Shinn Féin]] roimh 2019. [[Íomhá:Carol Nolan, Dec 2024 - 54193957234 (cropped).jpg|clé|mion|290x290px|2024]] == Gairm == Toghadh Carol Nolan mar TD i dtosach in 2016 nuair a sheas sí do Shinn Féin. Is saineolaí í Nolan ar chúrsaí oideachais do pháistí le riachtanais speisialta. Ar an 19 Meitheamh 2018, d’éirigh sí as Sinn Féin de bharr tacaíocht an pháirtí don [[An tOchtú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann|leasú bunreachta faoin ghinmhilleadh]]. Toghadh í mar iarrthóir neamhspleách in 2020 nuair a d’éirigh go maith léi vótaí aistrithe a fháil ó iarrthóirí eile. Fuair sí os cionn 3,000 vóta aistrithe in 2020 ón iarrthóir [[John Leahy]], duine eile a bhí in aghaidh [[ginmhilleadh]] a cheadú agus a bhí ina cheannaire ar [[Renua Éireann|Renua]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stanley-faoi-bhru-i-laois-muintir-cowen-imithe-in-uibh-fhaili-agus-boxer-ar-ais-sa-iarmhi/|teideal=Stanley faoi bhrú i Laois, muintir Cowen imithe in Uíbh Fhailí agus Boxer ar ais san Iarmhí|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=18 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-18}}</ref> Atoghadh í i [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]], le 22.2% den vóta céad-rogha.<ref name=RTE_offaly_2024>{{cite web-en|url=https://www.rte.ie/news/election-24/results/#/offaly|title=General Election 2024 Results – Offaly|work=[[RTÉ News]]|date=December 2024|access-date=6 December 2024}}</ref> == Féach freisin == * [[Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)|Polaiteoirí in Uíbh Fhailí]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Nolan, Carol}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1978]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann]] [[Catagóir:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 1f409i4iqcfftpog9tululyfa4ybzk7 0 66528 1314898 1291696 2026-05-22T22:28:30Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314898 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir Éireannach de chuid Shinn Féin é '''Paul Galligan'''<ref name="Dail"/> (20 Meitheamh [[1888]] - 14 Nollaig [[1966]]) a mbeadh taithí aige ar phríosún cúig bliana mar thoradh ar a ghníomhaíochtaí poblachtacha le linn Éirí Amach 1916 in [[Inis Córthaidh]] agus Cogadh na Saoirse i gContae an Chabháin. Rugtha i g[[Carraig Álainn]], [[Contae Liatroma]], d'fhreastail sé ar scoil Naomh Pádraig sa Chabhán.<ref>http://www.bureauofmilitaryhistory.ie {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219022436/http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/ |date=2015-02-19 }} [http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/reels/bmh/BMH.WS0170.pdf#page=1 WS Ref #: 170 , Witness: Peter Paul Galligan, Officer IV, Wexford, 1916; Member 1st and 2nd Dail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716153032/http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/reels/bmh/BMH.WS0170.pdf#page=1 |date=2019-07-16 }}</ref> Mar bhall de [[Bráithreachas na Poblachta|Bhráithreachas Poblachtach na hÉireann]] agus [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|d'Óglaigh na hÉireann]], le linn [[Éirí Amach na Cásca]], rothaigh Galligan ó Bhaile Átha Cliath go Loch Garman ag iompar orduithe catha [[Séamus Ó Conghaile|Shéamuis Uí Chonghaile]] chun a chinntiú gur éirigh Oglaigh an cheantair chun tacú leo siúd i m[[Baile Átha Cliath]]. Nuair a díscaoileadh na hÓglaigh d'fhill sé ar a rothar go dtí an Cabhán ach gabhadh é ag teach a theaghlaigh. Toghadh é ina [[Teachta Parlaiminte|Theachta Parlaiminte]] [[Teachta Parlaiminte|TP]] gan freasúra, mar Chomhalta [[Sinn Féin|Shinn Féin]] d'Iarthar an Chabháin san olltoghchán 1918..<ref name=oireachtas_db>{{cite web|url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Peter-Paul-Galligan.D.1919-01-21/|teideal=Peter Paul Galligan|work=Oireachtas Members Database|access-date=11 April 2009}}</ref> An mhí ina dhiaidh sin, i mí Eanáir 1919, dhiúltaigh Teachtaí Parlaiminte Shinn Féin a toghadh sna toghcháin do Westminster i 1918 aitheantas a thabhairt do Pharlaimint na Ríochta Aontaithe agus ina ionad sin thionóil siad i [[Teach an Ardmhéara|dTeach an Ardmhéara]] i mBaile Átha Cliath mar pharlaimint réabhlóideach ar a dtugtar [[Dáil Éireann]], cé nár fhreastal Galligan air mar go raibh sé i bpríosún nó "fé ghlas ag gallaibh".<ref name="Dail">{{cite web|url=http://historical-debates.oireachtas.ie/D/DT/D.F.O.191901210004.html|language=Irish|teideal=Roll call of the first sitting of the First Dáil|work=Dáil Éireann Historical Debates|date=21 January 1919|accessdate=11 April 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071119184338/http://historical-debates.oireachtas.ie/D/DT/D.F.O.191901210004.html|archivedate=19 November 2007|df=dmy-all}}</ref> Gabhadh é arís i Meán Fómhair 1920 <ref>[[www.bureauofmilitaryhistory.ie]] [http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/reels/bmh/BMH.WS0768.pdf#page=1 WS Ref #: 768 , Witness: Seamus McDermott, Intelligence Officer IRA, Cavan Town, 1921] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717001855/http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/reels/bmh/BMH.WS0768.pdf#page=1 |date=2019-07-17 }}</ref>agus atoghadh é mar Chomhalta Shinn Féin ina Teachta Dála (TD) do dháilcheantar an Chabháin ag toghcháin 1921. Thacaigh sé leis an [[Conradh Angla-Éireannach|gConradh Angla-Éireannach]] agus vótáil sé ar a shon. Ní raibh sé san iomaíocht le haghaidh an olltoghcháin 1922 agus chuaigh sé ar scor ón bpolaitíocht.<ref name=elecs_irl>{{cite web|url=http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=942|teideal=Peter Galligan|work=ElectionsIreland.org|accessdate=11 April 2009|dátarochtana=4 Eanáir 2020|archivedate=14 Lúnasa 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814050640/https://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=942}}</ref> ==Tagairtí== {{Refbegin}} * Robert Brennan (1950), ''Allegiance.'' {{Refend}} {{reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Galligan, Paul}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1888]] [[Catagóir:Básanna i 1966]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Contae Liatroma]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chabháin]] 5mxnab9pzugaj31nf3rf8btu20019h9 1314899 1314898 2026-05-22T22:29:04Z Seachránaí 53315 1314899 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir Éireannach de chuid Shinn Féin é '''Paul Galligan'''<ref name="Dail"/> (20 Meitheamh [[1888]] - 14 Nollaig [[1966]]) a mbeadh taithí aige ar phríosún cúig bliana mar thoradh ar a ghníomhaíochtaí poblachtacha le linn Éirí Amach 1916 in [[Inis Córthaidh]] agus Cogadh na Saoirse i gContae an Chabháin. Rugtha i g[[Carraig Álainn]], [[Contae Liatroma]], d'fhreastail sé ar scoil Naomh Pádraig sa Chabhán.<ref>http://www.bureauofmilitaryhistory.ie {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219022436/http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/ |date=2015-02-19 }} [http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/reels/bmh/BMH.WS0170.pdf#page=1 WS Ref #: 170 , Witness: Peter Paul Galligan, Officer IV, Wexford, 1916; Member 1st and 2nd Dail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716153032/http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/reels/bmh/BMH.WS0170.pdf#page=1 |date=2019-07-16 }}</ref> Mar bhall de [[Bráithreachas na Poblachta|Bhráithreachas Poblachtach na hÉireann]] agus [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|d'Óglaigh na hÉireann]], le linn [[Éirí Amach na Cásca]], rothaigh Galligan ó Bhaile Átha Cliath go Loch Garman ag iompar orduithe catha [[Séamus Ó Conghaile|Shéamuis Uí Chonghaile]] chun a chinntiú gur éirigh Oglaigh an cheantair chun tacú leo siúd i m[[Baile Átha Cliath]]. Nuair a díscaoileadh na hÓglaigh d'fhill sé ar a rothar go dtí an Cabhán ach gabhadh é ag teach a theaghlaigh. Toghadh é ina [[Teachta Parlaiminte|Theachta Parlaiminte]] [[Teachta Parlaiminte|TP]] gan freasúra, mar Chomhalta [[Sinn Féin|Shinn Féin]] d'Iarthar an Chabháin san olltoghchán 1918..<ref name=oireachtas_db>{{cite web|url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Peter-Paul-Galligan.D.1919-01-21/|teideal=Peter Paul Galligan|work=Oireachtas Members Database|access-date=11 April 2009}}</ref> An mhí ina dhiaidh sin, i mí Eanáir 1919, dhiúltaigh Teachtaí Parlaiminte Shinn Féin a toghadh sna toghcháin do Westminster i 1918 aitheantas a thabhairt do Pharlaimint na Ríochta Aontaithe agus ina ionad sin thionóil siad i [[Teach an Ardmhéara|dTeach an Ardmhéara]] i mBaile Átha Cliath mar pharlaimint réabhlóideach ar a dtugtar [[Dáil Éireann]], cé nár fhreastal Galligan air mar go raibh sé i bpríosún nó "fé ghlas ag gallaibh".<ref name="Dail">{{cite web|url=http://historical-debates.oireachtas.ie/D/DT/D.F.O.191901210004.html|language=Irish|teideal=Roll call of the first sitting of the First Dáil|work=Dáil Éireann Historical Debates|date=21 January 1919|accessdate=11 April 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071119184338/http://historical-debates.oireachtas.ie/D/DT/D.F.O.191901210004.html|archivedate=19 November 2007|df=dmy-all}}</ref> Gabhadh é arís i Meán Fómhair 1920 <ref>[[www.bureauofmilitaryhistory.ie]] [http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/reels/bmh/BMH.WS0768.pdf#page=1 WS Ref #: 768 , Witness: Seamus McDermott, Intelligence Officer IRA, Cavan Town, 1921] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717001855/http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/reels/bmh/BMH.WS0768.pdf#page=1 |date=2019-07-17 }}</ref>agus atoghadh é mar Chomhalta Shinn Féin ina Teachta Dála (TD) do dháilcheantar an Chabháin ag toghcháin 1921. Thacaigh sé leis an [[Conradh Angla-Éireannach|gConradh Angla-Éireannach]] agus vótáil sé ar a shon. Ní raibh sé san iomaíocht le haghaidh an olltoghcháin 1922 agus chuaigh sé ar scor ón bpolaitíocht.<ref name=elecs_irl>{{cite web|url=http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=942|teideal=Peter Galligan|work=ElectionsIreland.org|accessdate=11 April 2009|dátarochtana=4 Eanáir 2020|archivedate=14 Lúnasa 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814050640/https://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=942}}</ref> ==Tagairtí== {{Refbegin}} * Robert Brennan (1950), ''Allegiance.'' {{Refend}} {{reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Galligan, Paul}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1888]] [[Catagóir:Básanna i 1966]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Contae Liatroma]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chabháin]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] ifgk1pz7lbx7qj5fxxxv1g0d1xhbujv 1314901 1314899 2026-05-22T22:35:48Z Seachránaí 53315 1314901 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir Éireannach de chuid Shinn Féin é '''Paul Galligan'''<ref name="Dail"/> (20 Meitheamh [[1888]] - 14 Nollaig [[1966]]) a mbeadh taithí aige ar phríosún cúig bliana mar thoradh ar a ghníomhaíochtaí poblachtacha le linn Éirí Amach 1916 in [[Inis Córthaidh]] agus Cogadh na Saoirse i gContae an Chabháin. Rugtha i g[[Carraig Álainn]], [[Contae Liatroma]], d'fhreastail sé ar scoil Naomh Pádraig sa Chabhán.<ref>http://www.bureauofmilitaryhistory.ie {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219022436/http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/ |date=2015-02-19 }} [http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/reels/bmh/BMH.WS0170.pdf#page=1 WS Ref #: 170 , Witness: Peter Paul Galligan, Officer IV, Wexford, 1916; Member 1st and 2nd Dail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716153032/http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/reels/bmh/BMH.WS0170.pdf#page=1 |date=2019-07-16 }}</ref> Mar bhall de [[Bráithreachas na Poblachta|Bhráithreachas Poblachtach na hÉireann]] agus [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|d'Óglaigh na hÉireann]], le linn [[Éirí Amach na Cásca]], rothaigh Galligan ó Bhaile Átha Cliath go Loch Garman ag iompar orduithe catha [[Séamus Ó Conghaile|Shéamuis Uí Chonghaile]] chun a chinntiú gur éirigh Oglaigh an cheantair chun tacú leo siúd i m[[Baile Átha Cliath]]. Nuair a díscaoileadh na hÓglaigh d'fhill sé ar a rothar go dtí an Cabhán ach gabhadh é ag teach a theaghlaigh. Toghadh é ina [[Teachta Parlaiminte|Theachta Parlaiminte]] [[Teachta Parlaiminte|TP]] gan freasúra, mar Chomhalta [[Sinn Féin|Shinn Féin]] d'Iarthar an Chabháin san olltoghchán 1918..<ref name=oireachtas_db>{{cite web|url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Peter-Paul-Galligan.D.1919-01-21/|teideal=Peter Paul Galligan|work=Oireachtas Members Database|access-date=11 April 2009}}</ref> An mhí ina dhiaidh sin, i mí Eanáir 1919, dhiúltaigh Teachtaí Parlaiminte Shinn Féin a toghadh sna toghcháin do Westminster i 1918 aitheantas a thabhairt do Pharlaimint na Ríochta Aontaithe agus ina ionad sin thionóil siad i [[Teach an Ardmhéara|dTeach an Ardmhéara]] i mBaile Átha Cliath mar pharlaimint réabhlóideach ar a dtugtar [[Dáil Éireann]], cé nár fhreastal Galligan air mar go raibh sé i bpríosún nó "fé ghlas ag gallaibh".<ref name="Dail">{{cite web|url=http://historical-debates.oireachtas.ie/D/DT/D.F.O.191901210004.html|language=Irish|teideal=Roll call of the first sitting of the First Dáil|work=Dáil Éireann Historical Debates|date=21 January 1919|accessdate=11 April 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071119184338/http://historical-debates.oireachtas.ie/D/DT/D.F.O.191901210004.html|archivedate=19 November 2007|df=dmy-all}}</ref> Gabhadh é arís i Meán Fómhair 1920 <ref>[[www.bureauofmilitaryhistory.ie]] [http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/reels/bmh/BMH.WS0768.pdf#page=1 WS Ref #: 768 , Witness: Seamus McDermott, Intelligence Officer IRA, Cavan Town, 1921] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717001855/http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/reels/bmh/BMH.WS0768.pdf#page=1 |date=2019-07-17 }}</ref>agus atoghadh é mar Chomhalta Shinn Féin ina Teachta Dála (TD) do dháilcheantar an Chabháin ag toghcháin 1921. Thacaigh sé leis an [[Conradh Angla-Éireannach|gConradh Angla-Éireannach]] agus vótáil sé ar a shon. Ní raibh sé san iomaíocht le haghaidh an olltoghcháin 1922 agus chuaigh sé ar scor ón bpolaitíocht.<ref name=elecs_irl>{{cite web|url=http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=942|teideal=Peter Galligan|work=ElectionsIreland.org|accessdate=11 April 2009|dátarochtana=4 Eanáir 2020|archivedate=14 Lúnasa 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814050640/https://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=942}}</ref> ==Tagairtí== {{Refbegin}} * Robert Brennan (1950), ''Allegiance.'' {{Refend}} {{reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Galligan, Paul}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1888]] [[Catagóir:Básanna i 1966]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Contae Liatroma]] [[Catagóir:Éirí Amach na Cásca]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chabháin]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] oiuarl4lkpof1h1lm8cv2hfbvdhoo3r 0 66541 1314900 1306292 2026-05-22T22:35:10Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314900 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba réabhlóideach Éireannach é '''Deasún Mac Gearailt''' ({{lang-en|Desmond FitzGerald}}) (13 Feabhra 1888 – 9 Aibreán 1947) agus file, poiblitheoir polaitiúil agus polaiteoir de chuid pháirtí Chumann na nGaedheal, leis.<ref>"Mr. Desmond FitzGerald". Oireachtas Members Database. Retrieved 12 February 2012.</ref> == Luathshaol == Rugadh Deasún Mac Gearailt in '''Forest Gate, West Ham, Essex in 1888''' agus baisteadh '''Thomas Joseph FitzGerald''' air. Ba iad Patrick Fitzgerald (1831–1908), saothraí ó dheisceart Thiobraid Árainn, agus Mary Anne Scollard (1847–1927) ó Oileán Ciarraí, Contae Chiarraí, a thuismitheoirí. D’athraigh sé a ainm agus é sna déaga agus roghnaigh sé an t-ainm níos rómánsaí “Desmond”, nó “Deasún”. Tháinig sé go hÉirinn den chéad uair in 1910.<ref>"''Desmond's Rising: Memoirs 1913 to Easter 1916''", with foreword by Garret FitzGerald; Liberties Press, Dublin, published 1968 and 2006; pp.9, 11.</ref> Bhí sé ina mhac léinn in St Bonaventure's.<ref> http://www.e7-nowandthen.org/</ref> I Londain, bhí sé ina bhall den ghrúpa filí agus scríbhneoir darbh ainm "an grúpa Tour Eiffel", lena n-áirítear [[Ezra Pound]], T.E. Hulme, F.S. Flint agus scríbhneoir Éireannach eile, [[Joseph Campbell]]. Fuair an grúpa a ainm as an mbialann inar tionóladh na cruinnithe, bialann an Tour Eiffel in [[Soho]].<ref>Carr, Helen, The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists. Random House.</ref><ref>Carr, Helen. The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists (Kindle Location 167). Random House. Kindle Edition.</ref> I mí Aibreáin 1908, thóg Florence Farr agus Mac Gearailt Ezra Pound go dtí cruinniú an ghrúpa, eachtra a chur tús le caidreamh as ar tháinig an grúpa Imagist níos déanaí.<ref>Carr, Helen. The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists (Kindle Location 3438). Random House. Kindle Edition.</ref> == Saol Pósta agus Clann == In 1911 phós Mac Gearailt, Caitliceach Rómhánach, '''Maedhbh Nic Chonaill (Mabel Washington McConnell) (1884–1958)''', iníon John McConnell, díolacháin fuisce ó Bhéal Feirste, agus gariníon de chuid fheirmeoir Preispitéireach ó chúlchríoch na cathrach. D’fhreastail sí ar Ollscoil na Banríona, Béal Feirste, agus bhí an t-ábhar spéise céanna aici sa '''[[An Ghaeilge|Ghaeilge]]''' is a bhí ag Mac Gearailt; bhuail sí air den chéad uair ag seimineár teanga i Londain. Chónaigh siad sa Fhrainc sular aistrigh siad go Ciarraí i mí an Mhárta 1913. Le linn na tréimhse seo chuaigh sé leis an ngrúpa aos dána, '''[[the Imagists]]'''. Bhí ceathrar clainne acu: Desmond (1912–1987), Pierce (1914–1986), Fergus (1920–1983) agus '''[[Gearóid Mac Gearailt|Garret]]''' (1926–2011). == Náisiúnaí na hÉireann == Ghlac Mac Gearailt ballraíocht in '''Óglaigh na hÉireann''' in 1914 agus d’eagraigh sé buíonn Óglaigh i gContae Chiarraí. Agus é ina thimire, bhí air druileáil a dhéanamh fiú leis na hearcaigh ba lú oiriúnach. Ní raibh sé sásta leis sin óir b’fhear lán moráltachta araíonachta é.<ref>C Townshend, "Easter 1916", (London 2006), p.44-5.</ref> Bhí an eagraíocht faoi bhrú an-mhór ag an am: díbríodh roinnt mhaith dá gceannairí i mí Iúil 1915 faoin '''Acht um Chosaint na Ríochta 1914'''. Ghlac Mac Gearailt an ról a bhí ag '''[[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|de Blaghd]]''' roimhe sin.<ref>Townshend, p.82.</ref> Ghearradh pionós príosúin air de bharr óráid a thug sé i gcoinne earcaíochta le linn an Chéad Chogadh Domhanda.<ref>Murphy, William. [https://books.google.com/books?id=wY5tAwAAQBAJ&pg=PA38 ''Political Imprisonment and the Irish, 1912-1921'']. 2014: Oxford University Press. p. 38. <nowiki>ISBN 0191651265</nowiki>. Retrieved 3 April 2016.</ref> Mar thoradh air sin, díbríodh as Ciarraí é agus d’aistrigh sé go [[Contae Chill Mhantáin]]. B'fhear fíormheasartha sprionlaithe é Mac Gearailt, agus d’fhág sé sin, chomh maith leis a chúlra [[Angla-Normannach]], gur phearsa de chuid na gluaiseachta a tharraing míghean air féin. Mhothaigh sé amhail is nár thug a cheannairí aird ar a chás féin. Le linn ghabháltas '''[[Ard-Oifig an Phoist]]''' san '''[[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach 1916]]''', nochtaigh sé a thuairim, “bhí mearbhall orm faoin meon a raibh ann go ginearálta maidir leis an slándála.” Ag buaicphointe na troda, bhí sé í gcroílár an dóiteáin a thug dúshlán mór do gharastún Ard-Oifig an Phoist.<ref>J.M.Heuston, "Headquarters Battalion, Army of the Irish Republic, Easter Week, 1916" (Tallaght 1966), p.44. Townshend, p.210.</ref> Agus é ina dhuine a bhí i gcónaí amhrasach,ina chuimhní cinn den Éirí Amach 1916, léiríonn Mac Gearailt, a bhí i gceannas ar chiondálacha, an cur ag gluaiseacht thobann gan choinne a tharla, agus tuairiscíonn sé ar staid agus caoi díobh siúd a bhí fós in Ard-Oifig an Phoist, ceanncheathrú na reibiliúnach. Cé gur minic a chuirtear síos ar an Éirí Amach mar chineál íobairt fola i gcuntais éagsúla, pléann Mac Gearailt an réasúnaíocht leathan a bhí taobh thiar de leis an gceannasaí '''[[Pádraig Mac Piarais]]''', agus le '''[[Joseph Plunkett]]''' <ref>Townshend, p.264.</ref> a thaisteal go dtí [[an Ghearmáin]] ag iarraidh cúnamh in 1915. Mheas siadsan go mbeadh an bua ag an Ghearmáin sa Chéad Chogadh Domhanda agus go mbeadh suíochán ag Éirinn sa chomhdháil síochána a dtiocfadh sna sála ar dheireadh an Chogaidh dá mba rud é go mairfeadh an tÉirí Amach trí lá nó níos mó. Cé gur fhógair siad Poblacht na hÉireann san Éirí Amach in 1916, mheas siad go mbeadh gá ann cuireadh a thabhairt don mhac ab óige de shliocht an Khaiser, Joachim, a bheith i gcoróin ar nuaríocht athchóirithe na hÉireann, ríocht ina mbeadh Gaeilge mar theanga laethúil na ndaoine.<ref>"''Desmond's Rising Memoirs 1913 to Easter 1916''", op.cit., p.142-144.</ref> Scaoileadh saor Mac Gearailt in 1918 nuair a toghadh é ina Fheisire Shinn Féin i ndáilcheantar Pembroke-Baile Átha Cliath.<ref>[http://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=984 "Desmond FitzGerald"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018165803/http://electionsireland.org//candidate.cfm?id=984 |date=2011-10-18 }}. ''ElectionsIreland.org''. Retrieved 12 February 2012.</ref> Cheapadh é mar '''Stiúrthóir Poiblíochta''' tar éis thionóil an '''[[An Chéad Dáil|Chéad Dáil]]''' in 1919, agus chuaigh sé leis an nuachtán ''Nationality'' ar dtús, ag glacadh cúraim a bhí ag [[Laurence Ginnell]] roimhe, nuair a gabhadh eisean. Luaigh Mac Gearailt sa chéad tuairisc a chuir sé faoi bhráid na Dála gurb í ‘an bholscaireacht an príomh-mhodh a bhí againn chun poiblíocht a dhéanamh.’ Bhí deacracht aige tionchar a bheith aige ar an bpreas Briotanach, arbh é a scaoil amach nuacht ag baint le hÉirinn timpeall an domhain, den chuid is mó.<ref>Report of the Propaganda Department, n.d., (May 1920), National Archives of Ireland DE:2/10.</ref> [[File:Firstdail.jpg|mion|300px|An Chéad Dáil - Deasún Mac Gearailt sa tríú líne, an tríú dhuine ó chlé]] I mí Bhealtaine 1919 chuaigh '''[[Erskine Hamilton Childers|Erskine Childers]]''', cara agus comhghleacaí de chuid Mhic Gearailt go '''[[Versailles]]''', ag súil le páirt a ghlacadh sa '''[[Comhdháil Síochána Versailles|Chomhdháil Síochána]]''' a tionóladh ann. Tharla gur tháinig níos mó cantail agus frustrachais go leanúnach ar Childers ann de réir a chéile mar gheall ar an mheon mhursanta a bhí ag an mBreatain maidir le saoirse na hÉireann. Chuir Mac Gearailt tús le míméagraf darbh ainm ''Achoimriú Seachtainiúil Ghníomhartha Forrántachta de chuid an Namhad'' i mí Iúil, 1919. Faoi mhí na Samhna chuir sé féin agus Childers tús le foilsiú an '''''[[Irish Bulletin]]'''''. Lean leo ar feadh dhá mhí is fiche ag scaoileadh amach bolscaireacht faoi choireanna a rinne Sasana chun borradh a chur faoi inchreidteacht na Dála agus inchreidteacht Shinn Féin, freisin. D’ainneoin an ghearán a rinneadh sa Dáil in 1920 nár leor an méid a bhí sna liostaí sin, tharla gur chuir an móiminteam laistiar den '''Roinn Bolscaireachta''' mearbhall ar a gcomhraic.<ref>C Townshend, "The Republic", p.94-6.</ref> Le linn '''[[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn (1919-21)]]''' d’éirigh leis an ''Bulletin'' poiblíocht a chur amach maidir le aidhmeanna '''Phoblacht na hÉireann''' sa domhan mór agus níos mó ratha á bhaint amach acu leis de réir a chéile, agus d’éirigh leo deireadh a chur leis an baoil a bhí ann go n-athródh an cogadh go coimhlint ní b’fhairsinge. Agus straitéis á dreachadh aige chun Chúige Uladh a choimeád, chreid '''[[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|Earnán de Blaghd]]''', ceannródaí lucht na Poblachtach, go mbeadh imshuí uafásach amach is amach do Bhéal Feirste dá mba rud é go gcuirfí in áit é.<ref>Bureau of Military History WS 939 (Ernest Blythe)</ref> Os a choinne sin, d’iarr '''[[Seán Mac an tSaoi]]''' ar fhreagra a fháil ar an gceist sin, a mheas sé gurbh cogadh díothaithe a bhí ann i gcoinne an náisiúnachais; bhí “arm cumhachtach an imshuí” ann gurbh fhéidir leo a úsáid, de réir a argóint. Bhí a lán poblachtaigh i gcoinne an imshuí: D’fhógair Mac Gearailt gurb ionann imshuí agus “vótáil ar son na deighilte”.<ref>Townshend, "The Republic", p.177.</ref> Bhí an cuma ar an scéal go raibh ag éirí le Roinn [poiblíochta] na Dála an ceann is fearr a fháil ar lucht [[Caisleán Bhaile Átha Cliath|an Chaisleáin]], nach raibh in ann a scéal a chur i bhfeidhm ar an bpobal, sa chogadh bolscaireachta. Chuir ina luí ar an Rúnaíocht gurbh fhiú leanúint ar aghaidh leis an Bulletin nuair a nascadh a gcuid páipéar agus ábhar i gcreach.<ref>Townshend, "The Republic", p.299.</ref> Gabhadh ar Mhac Gearailt i mí an Mhárta 1921, ach scaoileadh saor é arís. Déanach i mí Lúnasa 1921 rinne '''[[Éamon de Valera|Éamon De Valera]]''' athrú maidir le ballraíocht an Chomh-aireacht, agus níor éirigh le Mac Gearailt aireacht a bheith aige, cé gur ainmníodh é mar Aire Poiblíochta in áit Childers.<ref>Townshend, p.324.</ref> Ba dhuine de na Teachtaí Dála é a rinne iarracht, nár éirígh leis, De Valera a áitiú le bheith ina bhall den fhoireann idirbheartaíochta a shocraigh an '''[[Conradh Angla-Éireannach]]''' arna síniú ar an 6 Nollaig. == Aire rialtais == Bhí Mac Gearailt ar son an Chonartha. Ar an 30 Lúnasa 1922, ceapadh é mar an '''tAire Gnóthaí Seachtracha''' den [[Rialtas Sealadach Dheisceart Éireann]]. Ba cuid den [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] í [[Deisceart Éireann]] ar an dáta arna ceapadh é. Agus, mar gheall air sin, is aisteach an rud é go raibh [[Aire Gnóthaí Seachtracha]] sa Rialtas. Is é an fáth gur tharla an rud neamhghnách seo ná gurbh rialtas idirthréimhseach a bhí ann. Bunaíodh '''[[Saorstát Éireann]]''' ar an 6 Nollaig 1922. [[File:Tailteann Games Visitors at the R.I.A. 1924 (18426438103).jpg|thumb|Tailteann Games Visitors at the R.I.A. 1924 (18426438103)]] Chuir Mac Gearailt iarratas isteach ar son na hÉireann le haghaidh ballraíocht [[Conradh na Náisiún|Chonradh na Náisiún]], i litir a scríobhadh ar an 17 Aibreán 1923.[17] Ghlacadh leis an iarratas sin, agus d’éirigh le hÉire ballraíocht a bhaint amach an bhliain dár gcionn. D’fhreastail Mac Gearailt ag [[na Comhdháil Impiriúla]] ar son an stáit nua, freisin. In 1927 ceapadh é ina [[Aire Cosanta]]. I ndiaidh bhriseadh an rialtais in 1932, lean sé leis mar TD go dtí 1938. Toghadh é mar sheanadóir i [[Seanad Éireann]], agus lean sé leis mar ionadaí sa Seanad go dtí gur éirigh sé as a ghairm mar pholaiteoir in 1943. == Sliocht == Bhí duine dá mhic, [[Gearóid Mac Gearailt]] ina [[Aire Gnóthaí Eachtracha]] sna 1970í, dála a atharsan, agus ceapadh é mar Thaoiseach dhá uair sna 1980í. Fuair Deasún Mac Gearailt bás ar an 9 Aibreán 1947 i mBaile Átha Cliath, agus é 59 mbliana d’aois. ==Tagairtí== {{reflist}} ===Leabharliosta=== * [http://www.ucd.ie/t4cms/p0080-fitzgerald-desmond-descriptive-catalogue.PDF Papers of Desmond and Mabel FitzGerald, P80: Descriptive Catalogue], UCD Archives, University College Dublin * [https://digital.ucd.ie/view/ucdlib:30685 Desmond FitzGerald Photographs]{{Dead link|date=Bealtaine 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, UCD Digital Library, University College Dublin.The majority of these photographs arise out of the Civil War but other smaller series relate to the aftermath of the Easter Rising and to the War of Independence. There are also other series of army portraits and of historical occasions photographs. * Townshend, Charles, ''Easter 1916: The Irish Rebellion'' (London 2006) * Townshend, C, ''The Republic: The Fight For Irish Independence'' (London 2014) {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Mac Gearailt, Deasún}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1888]] [[Catagóir:Básanna i 1947]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Seanad]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Éirí Amach na Cásca]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Cheatharlach]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Chainnigh]] [[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]] ngy7f3txfyk65xza1fb8j0pslfvkhnx 1314903 1314900 2026-05-22T22:41:15Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314903 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba réabhlóideach Éireannach é '''Deasún Mac Gearailt''' ({{lang-en|Desmond FitzGerald}}) (13 Feabhra 1888 – 9 Aibreán 1947) agus file, poiblitheoir polaitiúil agus polaiteoir de chuid pháirtí Chumann na nGaedheal, leis.<ref>"Mr. Desmond FitzGerald". Oireachtas Members Database. Retrieved 12 February 2012.</ref> == Luathshaol == Rugadh Deasún Mac Gearailt in '''Forest Gate, West Ham, Essex in 1888''' agus baisteadh '''Thomas Joseph FitzGerald''' air. Ba iad Patrick Fitzgerald (1831–1908), saothraí ó dheisceart Thiobraid Árainn, agus Mary Anne Scollard (1847–1927) ó Oileán Ciarraí, Contae Chiarraí, a thuismitheoirí. D’athraigh sé a ainm agus é sna déaga agus roghnaigh sé an t-ainm níos rómánsaí “Desmond”, nó “Deasún”. Tháinig sé go hÉirinn den chéad uair in 1910.<ref>"''Desmond's Rising: Memoirs 1913 to Easter 1916''", with foreword by Garret FitzGerald; Liberties Press, Dublin, published 1968 and 2006; pp.9, 11.</ref> Bhí sé ina mhac léinn in St Bonaventure's.<ref> http://www.e7-nowandthen.org/</ref> I Londain, bhí sé ina bhall den ghrúpa filí agus scríbhneoir darbh ainm "an grúpa Tour Eiffel", lena n-áirítear [[Ezra Pound]], T.E. Hulme, F.S. Flint agus scríbhneoir Éireannach eile, [[Joseph Campbell]]. Fuair an grúpa a ainm as an mbialann inar tionóladh na cruinnithe, bialann an Tour Eiffel in [[Soho]].<ref>Carr, Helen, The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists. Random House.</ref><ref>Carr, Helen. The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists (Kindle Location 167). Random House. Kindle Edition.</ref> I mí Aibreáin 1908, thóg Florence Farr agus Mac Gearailt Ezra Pound go dtí cruinniú an ghrúpa, eachtra a chur tús le caidreamh as ar tháinig an grúpa Imagist níos déanaí.<ref>Carr, Helen. The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists (Kindle Location 3438). Random House. Kindle Edition.</ref> == Saol Pósta agus Clann == In 1911 phós Mac Gearailt, Caitliceach Rómhánach, '''Maedhbh Nic Chonaill (Mabel Washington McConnell) (1884–1958)''', iníon John McConnell, díolacháin fuisce ó Bhéal Feirste, agus gariníon de chuid fheirmeoir Preispitéireach ó chúlchríoch na cathrach. D’fhreastail sí ar Ollscoil na Banríona, Béal Feirste, agus bhí an t-ábhar spéise céanna aici sa '''[[An Ghaeilge|Ghaeilge]]''' is a bhí ag Mac Gearailt; bhuail sí air den chéad uair ag seimineár teanga i Londain. Chónaigh siad sa Fhrainc sular aistrigh siad go Ciarraí i mí an Mhárta 1913. Le linn na tréimhse seo chuaigh sé leis an ngrúpa aos dána, '''[[the Imagists]]'''. Bhí ceathrar clainne acu: Desmond (1912–1987), Pierce (1914–1986), Fergus (1920–1983) agus '''[[Gearóid Mac Gearailt|Garret]]''' (1926–2011). == Náisiúnaí na hÉireann == Ghlac Mac Gearailt ballraíocht in '''Óglaigh na hÉireann''' in 1914 agus d’eagraigh sé buíonn Óglaigh i gContae Chiarraí. Agus é ina thimire, bhí air druileáil a dhéanamh fiú leis na hearcaigh ba lú oiriúnach. Ní raibh sé sásta leis sin óir b’fhear lán moráltachta araíonachta é.<ref>C Townshend, "Easter 1916", (London 2006), p.44-5.</ref> Bhí an eagraíocht faoi bhrú an-mhór ag an am: díbríodh roinnt mhaith dá gceannairí i mí Iúil 1915 faoin '''Acht um Chosaint na Ríochta 1914'''. Ghlac Mac Gearailt an ról a bhí ag '''[[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|de Blaghd]]''' roimhe sin.<ref>Townshend, p.82.</ref> Ghearradh pionós príosúin air de bharr óráid a thug sé i gcoinne earcaíochta le linn an Chéad Chogadh Domhanda.<ref>Murphy, William. [https://books.google.com/books?id=wY5tAwAAQBAJ&pg=PA38 ''Political Imprisonment and the Irish, 1912-1921'']. 2014: Oxford University Press. p. 38. <nowiki>ISBN 0191651265</nowiki>. Retrieved 3 April 2016.</ref> Mar thoradh air sin, díbríodh as Ciarraí é agus d’aistrigh sé go [[Contae Chill Mhantáin]]. B'fhear fíormheasartha sprionlaithe é Mac Gearailt, agus d’fhág sé sin, chomh maith leis a chúlra [[Angla-Normannach]], gur phearsa de chuid na gluaiseachta a tharraing míghean air féin. Mhothaigh sé amhail is nár thug a cheannairí aird ar a chás féin. Le linn ghabháltas '''[[Ard-Oifig an Phoist]]''' san '''[[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach 1916]]''', nochtaigh sé a thuairim, “bhí mearbhall orm faoin meon a raibh ann go ginearálta maidir leis an slándála.” Ag buaicphointe na troda, bhí sé í gcroílár an dóiteáin a thug dúshlán mór do gharastún Ard-Oifig an Phoist.<ref>J.M.Heuston, "Headquarters Battalion, Army of the Irish Republic, Easter Week, 1916" (Tallaght 1966), p.44. Townshend, p.210.</ref> Agus é ina dhuine a bhí i gcónaí amhrasach,ina chuimhní cinn den Éirí Amach 1916, léiríonn Mac Gearailt, a bhí i gceannas ar chiondálacha, an cur ag gluaiseacht thobann gan choinne a tharla, agus tuairiscíonn sé ar staid agus caoi díobh siúd a bhí fós in Ard-Oifig an Phoist, ceanncheathrú na reibiliúnach. Cé gur minic a chuirtear síos ar an Éirí Amach mar chineál íobairt fola i gcuntais éagsúla, pléann Mac Gearailt an réasúnaíocht leathan a bhí taobh thiar de leis an gceannasaí '''[[Pádraig Mac Piarais]]''', agus le '''[[Joseph Plunkett]]''' <ref>Townshend, p.264.</ref> a thaisteal go dtí [[an Ghearmáin]] ag iarraidh cúnamh in 1915. Mheas siadsan go mbeadh an bua ag an Ghearmáin sa Chéad Chogadh Domhanda agus go mbeadh suíochán ag Éirinn sa chomhdháil síochána a dtiocfadh sna sála ar dheireadh an Chogaidh dá mba rud é go mairfeadh an tÉirí Amach trí lá nó níos mó. Cé gur fhógair siad Poblacht na hÉireann san Éirí Amach in 1916, mheas siad go mbeadh gá ann cuireadh a thabhairt don mhac ab óige de shliocht an Khaiser, Joachim, a bheith i gcoróin ar nuaríocht athchóirithe na hÉireann, ríocht ina mbeadh Gaeilge mar theanga laethúil na ndaoine.<ref>"''Desmond's Rising Memoirs 1913 to Easter 1916''", op.cit., p.142-144.</ref> Scaoileadh saor Mac Gearailt in 1918 nuair a toghadh é ina Fheisire Shinn Féin i ndáilcheantar Pembroke-Baile Átha Cliath.<ref>[http://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=984 "Desmond FitzGerald"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018165803/http://electionsireland.org//candidate.cfm?id=984 |date=2011-10-18 }}. ''ElectionsIreland.org''. Retrieved 12 February 2012.</ref> Cheapadh é mar '''Stiúrthóir Poiblíochta''' tar éis thionóil an '''[[An Chéad Dáil|Chéad Dáil]]''' in 1919, agus chuaigh sé leis an nuachtán ''Nationality'' ar dtús, ag glacadh cúraim a bhí ag [[Laurence Ginnell]] roimhe, nuair a gabhadh eisean. Luaigh Mac Gearailt sa chéad tuairisc a chuir sé faoi bhráid na Dála gurb í ‘an bholscaireacht an príomh-mhodh a bhí againn chun poiblíocht a dhéanamh.’ Bhí deacracht aige tionchar a bheith aige ar an bpreas Briotanach, arbh é a scaoil amach nuacht ag baint le hÉirinn timpeall an domhain, den chuid is mó.<ref>Report of the Propaganda Department, n.d., (May 1920), National Archives of Ireland DE:2/10.</ref> [[File:Firstdail.jpg|mion|300px|An Chéad Dáil - Deasún Mac Gearailt sa tríú líne, an tríú dhuine ó chlé]] I mí Bhealtaine 1919 chuaigh '''[[Erskine Hamilton Childers|Erskine Childers]]''', cara agus comhghleacaí de chuid Mhic Gearailt go '''[[Versailles]]''', ag súil le páirt a ghlacadh sa '''[[Comhdháil Síochána Versailles|Chomhdháil Síochána]]''' a tionóladh ann. Tharla gur tháinig níos mó cantail agus frustrachais go leanúnach ar Childers ann de réir a chéile mar gheall ar an mheon mhursanta a bhí ag an mBreatain maidir le saoirse na hÉireann. Chuir Mac Gearailt tús le míméagraf darbh ainm ''Achoimriú Seachtainiúil Ghníomhartha Forrántachta de chuid an Namhad'' i mí Iúil, 1919. Faoi mhí na Samhna chuir sé féin agus Childers tús le foilsiú an '''''[[Irish Bulletin]]'''''. Lean leo ar feadh dhá mhí is fiche ag scaoileadh amach bolscaireacht faoi choireanna a rinne Sasana chun borradh a chur faoi inchreidteacht na Dála agus inchreidteacht Shinn Féin, freisin. D’ainneoin an ghearán a rinneadh sa Dáil in 1920 nár leor an méid a bhí sna liostaí sin, tharla gur chuir an móiminteam laistiar den '''Roinn Bolscaireachta''' mearbhall ar a gcomhraic.<ref>C Townshend, "The Republic", p.94-6.</ref> Le linn '''[[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn (1919-21)]]''' d’éirigh leis an ''Bulletin'' poiblíocht a chur amach maidir le aidhmeanna '''Phoblacht na hÉireann''' sa domhan mór agus níos mó ratha á bhaint amach acu leis de réir a chéile, agus d’éirigh leo deireadh a chur leis an baoil a bhí ann go n-athródh an cogadh go coimhlint ní b’fhairsinge. Agus straitéis á dreachadh aige chun Chúige Uladh a choimeád, chreid '''[[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|Earnán de Blaghd]]''', ceannródaí lucht na Poblachtach, go mbeadh imshuí uafásach amach is amach do Bhéal Feirste dá mba rud é go gcuirfí in áit é.<ref>Bureau of Military History WS 939 (Ernest Blythe)</ref> Os a choinne sin, d’iarr '''[[Seán Mac an tSaoi]]''' ar fhreagra a fháil ar an gceist sin, a mheas sé gurbh cogadh díothaithe a bhí ann i gcoinne an náisiúnachais; bhí “arm cumhachtach an imshuí” ann gurbh fhéidir leo a úsáid, de réir a argóint. Bhí a lán poblachtaigh i gcoinne an imshuí: D’fhógair Mac Gearailt gurb ionann imshuí agus “vótáil ar son na deighilte”.<ref>Townshend, "The Republic", p.177.</ref> Bhí an cuma ar an scéal go raibh ag éirí le Roinn [poiblíochta] na Dála an ceann is fearr a fháil ar lucht [[Caisleán Bhaile Átha Cliath|an Chaisleáin]], nach raibh in ann a scéal a chur i bhfeidhm ar an bpobal, sa chogadh bolscaireachta. Chuir ina luí ar an Rúnaíocht gurbh fhiú leanúint ar aghaidh leis an Bulletin nuair a nascadh a gcuid páipéar agus ábhar i gcreach.<ref>Townshend, "The Republic", p.299.</ref> Gabhadh ar Mhac Gearailt i mí an Mhárta 1921, ach scaoileadh saor é arís. Déanach i mí Lúnasa 1921 rinne '''[[Éamon de Valera|Éamon De Valera]]''' athrú maidir le ballraíocht an Chomh-aireacht, agus níor éirigh le Mac Gearailt aireacht a bheith aige, cé gur ainmníodh é mar Aire Poiblíochta in áit Childers.<ref>Townshend, p.324.</ref> Ba dhuine de na Teachtaí Dála é a rinne iarracht, nár éirígh leis, De Valera a áitiú le bheith ina bhall den fhoireann idirbheartaíochta a shocraigh an '''[[Conradh Angla-Éireannach]]''' arna síniú ar an 6 Nollaig. == Aire rialtais == Bhí Mac Gearailt ar son an Chonartha. Ar an 30 Lúnasa 1922, ceapadh é mar an '''tAire Gnóthaí Seachtracha''' den [[Rialtas Sealadach Dheisceart Éireann]]. Ba cuid den [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] í [[Deisceart Éireann]] ar an dáta arna ceapadh é. Agus, mar gheall air sin, is aisteach an rud é go raibh [[Aire Gnóthaí Seachtracha]] sa Rialtas. Is é an fáth gur tharla an rud neamhghnách seo ná gurbh rialtas idirthréimhseach a bhí ann. Bunaíodh '''[[Saorstát Éireann]]''' ar an 6 Nollaig 1922. [[File:Tailteann Games Visitors at the R.I.A. 1924 (18426438103).jpg|thumb|Tailteann Games Visitors at the R.I.A. 1924 (18426438103)]] Chuir Mac Gearailt iarratas isteach ar son na hÉireann le haghaidh ballraíocht [[Conradh na Náisiún|Chonradh na Náisiún]], i litir a scríobhadh ar an 17 Aibreán 1923.[17] Ghlacadh leis an iarratas sin, agus d’éirigh le hÉire ballraíocht a bhaint amach an bhliain dár gcionn. D’fhreastail Mac Gearailt ag [[na Comhdháil Impiriúla]] ar son an stáit nua, freisin. In 1927 ceapadh é ina [[Aire Cosanta]]. I ndiaidh bhriseadh an rialtais in 1932, lean sé leis mar TD go dtí 1938. Toghadh é mar sheanadóir i [[Seanad Éireann]], agus lean sé leis mar ionadaí sa Seanad go dtí gur éirigh sé as a ghairm mar pholaiteoir in 1943. == Sliocht == Bhí duine dá mhic, [[Gearóid Mac Gearailt]] ina [[Aire Gnóthaí Eachtracha]] sna 1970í, dála a atharsan, agus ceapadh é mar Thaoiseach dhá uair sna 1980í. Fuair Deasún Mac Gearailt bás ar an 9 Aibreán 1947 i mBaile Átha Cliath, agus é 59 mbliana d’aois. ==Tagairtí== {{reflist}} ===Leabharliosta=== * [http://www.ucd.ie/t4cms/p0080-fitzgerald-desmond-descriptive-catalogue.PDF Papers of Desmond and Mabel FitzGerald, P80: Descriptive Catalogue], UCD Archives, University College Dublin * [https://digital.ucd.ie/view/ucdlib:30685 Desmond FitzGerald Photographs]{{Dead link|date=Bealtaine 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, UCD Digital Library, University College Dublin.The majority of these photographs arise out of the Civil War but other smaller series relate to the aftermath of the Easter Rising and to the War of Independence. There are also other series of army portraits and of historical occasions photographs. * Townshend, Charles, ''Easter 1916: The Irish Rebellion'' (London 2006) * Townshend, C, ''The Republic: The Fight For Irish Independence'' (London 2014) {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Mac Gearailt, Deasún}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1888]] [[Catagóir:Básanna i 1947]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Seanad]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Críostaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Éirí Amach na Cásca]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Cheatharlach]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Chainnigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]] npyjzqve0h6r408x638bwiqtshcr9in 1314979 1314903 2026-05-23T01:21:39Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314979 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba réabhlóideach Éireannach é '''Deasún Mac Gearailt''' ({{lang-en|Desmond FitzGerald}}) (13 Feabhra 1888 – 9 Aibreán 1947) agus file, poiblitheoir polaitiúil agus polaiteoir de chuid pháirtí Chumann na nGaedheal, leis.<ref>"Mr. Desmond FitzGerald". Oireachtas Members Database. Retrieved 12 February 2012.</ref> == Luathshaol == Rugadh Deasún Mac Gearailt in '''Forest Gate, West Ham, Essex in 1888''' agus baisteadh '''Thomas Joseph FitzGerald''' air. Ba iad Patrick Fitzgerald (1831–1908), saothraí ó dheisceart Thiobraid Árainn, agus Mary Anne Scollard (1847–1927) ó Oileán Ciarraí, Contae Chiarraí, a thuismitheoirí. D’athraigh sé a ainm agus é sna déaga agus roghnaigh sé an t-ainm níos rómánsaí “Desmond”, nó “Deasún”. Tháinig sé go hÉirinn den chéad uair in 1910.<ref>"''Desmond's Rising: Memoirs 1913 to Easter 1916''", with foreword by Garret FitzGerald; Liberties Press, Dublin, published 1968 and 2006; pp.9, 11.</ref> Bhí sé ina mhac léinn in St Bonaventure's.<ref> http://www.e7-nowandthen.org/</ref> I Londain, bhí sé ina bhall den ghrúpa filí agus scríbhneoir darbh ainm "an grúpa Tour Eiffel", lena n-áirítear [[Ezra Pound]], T.E. Hulme, F.S. Flint agus scríbhneoir Éireannach eile, [[Joseph Campbell]]. Fuair an grúpa a ainm as an mbialann inar tionóladh na cruinnithe, bialann an Tour Eiffel in [[Soho]].<ref>Carr, Helen, The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists. Random House.</ref><ref>Carr, Helen. The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists (Kindle Location 167). Random House. Kindle Edition.</ref> I mí Aibreáin 1908, thóg Florence Farr agus Mac Gearailt Ezra Pound go dtí cruinniú an ghrúpa, eachtra a chur tús le caidreamh as ar tháinig an grúpa Imagist níos déanaí.<ref>Carr, Helen. The Verse Revolutionaries: Ezra Pound, H.D. and The Imagists (Kindle Location 3438). Random House. Kindle Edition.</ref> == Saol Pósta agus Clann == In 1911 phós Mac Gearailt, Caitliceach Rómhánach, '''Maedhbh Nic Chonaill (Mabel Washington McConnell) (1884–1958)''', iníon John McConnell, díolacháin fuisce ó Bhéal Feirste, agus gariníon de chuid fheirmeoir Preispitéireach ó chúlchríoch na cathrach. D’fhreastail sí ar Ollscoil na Banríona, Béal Feirste, agus bhí an t-ábhar spéise céanna aici sa '''[[An Ghaeilge|Ghaeilge]]''' is a bhí ag Mac Gearailt; bhuail sí air den chéad uair ag seimineár teanga i Londain. Chónaigh siad sa Fhrainc sular aistrigh siad go Ciarraí i mí an Mhárta 1913. Le linn na tréimhse seo chuaigh sé leis an ngrúpa aos dána, '''[[the Imagists]]'''. Bhí ceathrar clainne acu: Desmond (1912–1987), Pierce (1914–1986), Fergus (1920–1983) agus '''[[Gearóid Mac Gearailt|Garret]]''' (1926–2011). == Náisiúnaí na hÉireann == Ghlac Mac Gearailt ballraíocht in '''Óglaigh na hÉireann''' in 1914 agus d’eagraigh sé buíonn Óglaigh i gContae Chiarraí. Agus é ina thimire, bhí air druileáil a dhéanamh fiú leis na hearcaigh ba lú oiriúnach. Ní raibh sé sásta leis sin óir b’fhear lán moráltachta araíonachta é.<ref>C Townshend, "Easter 1916", (London 2006), p.44-5.</ref> Bhí an eagraíocht faoi bhrú an-mhór ag an am: díbríodh roinnt mhaith dá gceannairí i mí Iúil 1915 faoin '''Acht um Chosaint na Ríochta 1914'''. Ghlac Mac Gearailt an ról a bhí ag '''[[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|de Blaghd]]''' roimhe sin.<ref>Townshend, p.82.</ref> Ghearradh pionós príosúin air de bharr óráid a thug sé i gcoinne earcaíochta le linn an Chéad Chogadh Domhanda.<ref>Murphy, William. [https://books.google.com/books?id=wY5tAwAAQBAJ&pg=PA38 ''Political Imprisonment and the Irish, 1912-1921'']. 2014: Oxford University Press. p. 38. <nowiki>ISBN 0191651265</nowiki>. Retrieved 3 April 2016.</ref> Mar thoradh air sin, díbríodh as Ciarraí é agus d’aistrigh sé go [[Contae Chill Mhantáin]]. B'fhear fíormheasartha sprionlaithe é Mac Gearailt, agus d’fhág sé sin, chomh maith leis a chúlra [[Angla-Normannach]], gur phearsa de chuid na gluaiseachta a tharraing míghean air féin. Mhothaigh sé amhail is nár thug a cheannairí aird ar a chás féin. Le linn ghabháltas '''[[Ard-Oifig an Phoist]]''' san '''[[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach 1916]]''', nochtaigh sé a thuairim, “bhí mearbhall orm faoin meon a raibh ann go ginearálta maidir leis an slándála.” Ag buaicphointe na troda, bhí sé í gcroílár an dóiteáin a thug dúshlán mór do gharastún Ard-Oifig an Phoist.<ref>J.M.Heuston, "Headquarters Battalion, Army of the Irish Republic, Easter Week, 1916" (Tallaght 1966), p.44. Townshend, p.210.</ref> Agus é ina dhuine a bhí i gcónaí amhrasach,ina chuimhní cinn den Éirí Amach 1916, léiríonn Mac Gearailt, a bhí i gceannas ar chiondálacha, an cur ag gluaiseacht thobann gan choinne a tharla, agus tuairiscíonn sé ar staid agus caoi díobh siúd a bhí fós in Ard-Oifig an Phoist, ceanncheathrú na reibiliúnach. Cé gur minic a chuirtear síos ar an Éirí Amach mar chineál íobairt fola i gcuntais éagsúla, pléann Mac Gearailt an réasúnaíocht leathan a bhí taobh thiar de leis an gceannasaí '''[[Pádraig Mac Piarais]]''', agus le '''[[Joseph Plunkett]]''' <ref>Townshend, p.264.</ref> a thaisteal go dtí [[an Ghearmáin]] ag iarraidh cúnamh in 1915. Mheas siadsan go mbeadh an bua ag an Ghearmáin sa Chéad Chogadh Domhanda agus go mbeadh suíochán ag Éirinn sa chomhdháil síochána a dtiocfadh sna sála ar dheireadh an Chogaidh dá mba rud é go mairfeadh an tÉirí Amach trí lá nó níos mó. Cé gur fhógair siad Poblacht na hÉireann san Éirí Amach in 1916, mheas siad go mbeadh gá ann cuireadh a thabhairt don mhac ab óige de shliocht an Khaiser, Joachim, a bheith i gcoróin ar nuaríocht athchóirithe na hÉireann, ríocht ina mbeadh Gaeilge mar theanga laethúil na ndaoine.<ref>"''Desmond's Rising Memoirs 1913 to Easter 1916''", op.cit., p.142-144.</ref> Scaoileadh saor Mac Gearailt in 1918 nuair a toghadh é ina Fheisire Shinn Féin i ndáilcheantar Pembroke-Baile Átha Cliath.<ref>[http://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=984 "Desmond FitzGerald"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018165803/http://electionsireland.org//candidate.cfm?id=984 |date=2011-10-18 }}. ''ElectionsIreland.org''. Retrieved 12 February 2012.</ref> Cheapadh é mar '''Stiúrthóir Poiblíochta''' tar éis thionóil an '''[[An Chéad Dáil|Chéad Dáil]]''' in 1919, agus chuaigh sé leis an nuachtán ''Nationality'' ar dtús, ag glacadh cúraim a bhí ag [[Laurence Ginnell]] roimhe, nuair a gabhadh eisean. Luaigh Mac Gearailt sa chéad tuairisc a chuir sé faoi bhráid na Dála gurb í ‘an bholscaireacht an príomh-mhodh a bhí againn chun poiblíocht a dhéanamh.’ Bhí deacracht aige tionchar a bheith aige ar an bpreas Briotanach, arbh é a scaoil amach nuacht ag baint le hÉirinn timpeall an domhain, den chuid is mó.<ref>Report of the Propaganda Department, n.d., (May 1920), National Archives of Ireland DE:2/10.</ref> [[File:Firstdail.jpg|mion|300px|An Chéad Dáil - Deasún Mac Gearailt sa tríú líne, an tríú dhuine ó chlé]] I mí Bhealtaine 1919 chuaigh '''[[Erskine Hamilton Childers|Erskine Childers]]''', cara agus comhghleacaí de chuid Mhic Gearailt go '''[[Versailles]]''', ag súil le páirt a ghlacadh sa '''[[Comhdháil Síochána Versailles|Chomhdháil Síochána]]''' a tionóladh ann. Tharla gur tháinig níos mó cantail agus frustrachais go leanúnach ar Childers ann de réir a chéile mar gheall ar an mheon mhursanta a bhí ag an mBreatain maidir le saoirse na hÉireann. Chuir Mac Gearailt tús le míméagraf darbh ainm ''Achoimriú Seachtainiúil Ghníomhartha Forrántachta de chuid an Namhad'' i mí Iúil, 1919. Faoi mhí na Samhna chuir sé féin agus Childers tús le foilsiú an '''''[[Irish Bulletin]]'''''. Lean leo ar feadh dhá mhí is fiche ag scaoileadh amach bolscaireacht faoi choireanna a rinne Sasana chun borradh a chur faoi inchreidteacht na Dála agus inchreidteacht Shinn Féin, freisin. D’ainneoin an ghearán a rinneadh sa Dáil in 1920 nár leor an méid a bhí sna liostaí sin, tharla gur chuir an móiminteam laistiar den '''Roinn Bolscaireachta''' mearbhall ar a gcomhraic.<ref>C Townshend, "The Republic", p.94-6.</ref> Le linn '''[[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn (1919-21)]]''' d’éirigh leis an ''Bulletin'' poiblíocht a chur amach maidir le aidhmeanna '''Phoblacht na hÉireann''' sa domhan mór agus níos mó ratha á bhaint amach acu leis de réir a chéile, agus d’éirigh leo deireadh a chur leis an baoil a bhí ann go n-athródh an cogadh go coimhlint ní b’fhairsinge. Agus straitéis á dreachadh aige chun Chúige Uladh a choimeád, chreid '''[[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|Earnán de Blaghd]]''', ceannródaí lucht na Poblachtach, go mbeadh imshuí uafásach amach is amach do Bhéal Feirste dá mba rud é go gcuirfí in áit é.<ref>Bureau of Military History WS 939 (Ernest Blythe)</ref> Os a choinne sin, d’iarr '''[[Seán Mac an tSaoi]]''' ar fhreagra a fháil ar an gceist sin, a mheas sé gurbh cogadh díothaithe a bhí ann i gcoinne an náisiúnachais; bhí “arm cumhachtach an imshuí” ann gurbh fhéidir leo a úsáid, de réir a argóint. Bhí a lán poblachtaigh i gcoinne an imshuí: D’fhógair Mac Gearailt gurb ionann imshuí agus “vótáil ar son na deighilte”.<ref>Townshend, "The Republic", p.177.</ref> Bhí an cuma ar an scéal go raibh ag éirí le Roinn [poiblíochta] na Dála an ceann is fearr a fháil ar lucht [[Caisleán Bhaile Átha Cliath|an Chaisleáin]], nach raibh in ann a scéal a chur i bhfeidhm ar an bpobal, sa chogadh bolscaireachta. Chuir ina luí ar an Rúnaíocht gurbh fhiú leanúint ar aghaidh leis an Bulletin nuair a nascadh a gcuid páipéar agus ábhar i gcreach.<ref>Townshend, "The Republic", p.299.</ref> Gabhadh ar Mhac Gearailt i mí an Mhárta 1921, ach scaoileadh saor é arís. Déanach i mí Lúnasa 1921 rinne '''[[Éamon de Valera|Éamon De Valera]]''' athrú maidir le ballraíocht an Chomh-aireacht, agus níor éirigh le Mac Gearailt aireacht a bheith aige, cé gur ainmníodh é mar Aire Poiblíochta in áit Childers.<ref>Townshend, p.324.</ref> Ba dhuine de na Teachtaí Dála é a rinne iarracht, nár éirígh leis, De Valera a áitiú le bheith ina bhall den fhoireann idirbheartaíochta a shocraigh an '''[[Conradh Angla-Éireannach]]''' arna síniú ar an 6 Nollaig. == Aire rialtais == Bhí Mac Gearailt ar son an Chonartha. Ar an 30 Lúnasa 1922, ceapadh é mar an '''tAire Gnóthaí Seachtracha''' den [[Rialtas Sealadach Dheisceart Éireann]]. Ba cuid den [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] í [[Deisceart Éireann]] ar an dáta arna ceapadh é. Agus, mar gheall air sin, is aisteach an rud é go raibh [[Aire Gnóthaí Seachtracha]] sa Rialtas. Is é an fáth gur tharla an rud neamhghnách seo ná gurbh rialtas idirthréimhseach a bhí ann. Bunaíodh '''[[Saorstát Éireann]]''' ar an 6 Nollaig 1922. [[File:Tailteann Games Visitors at the R.I.A. 1924 (18426438103).jpg|thumb|Tailteann Games Visitors at the R.I.A. 1924 (18426438103)]] Chuir Mac Gearailt iarratas isteach ar son na hÉireann le haghaidh ballraíocht [[Conradh na Náisiún|Chonradh na Náisiún]], i litir a scríobhadh ar an 17 Aibreán 1923.[17] Ghlacadh leis an iarratas sin, agus d’éirigh le hÉire ballraíocht a bhaint amach an bhliain dár gcionn. D’fhreastail Mac Gearailt ag [[na Comhdháil Impiriúla]] ar son an stáit nua, freisin. In 1927 ceapadh é ina [[Aire Cosanta]]. I ndiaidh bhriseadh an rialtais in 1932, lean sé leis mar TD go dtí 1938. Toghadh é mar sheanadóir i [[Seanad Éireann]], agus lean sé leis mar ionadaí sa Seanad go dtí gur éirigh sé as a ghairm mar pholaiteoir in 1943. == Sliocht == Bhí duine dá mhic, [[Gearóid Mac Gearailt]] ina [[Aire Gnóthaí Eachtracha]] sna 1970í, dála a atharsan, agus ceapadh é mar Thaoiseach dhá uair sna 1980í. Fuair Deasún Mac Gearailt bás ar an 9 Aibreán 1947 i mBaile Átha Cliath, agus é 59 mbliana d’aois. ==Tagairtí== {{reflist}} ===Leabharliosta=== * [http://www.ucd.ie/t4cms/p0080-fitzgerald-desmond-descriptive-catalogue.PDF Papers of Desmond and Mabel FitzGerald, P80: Descriptive Catalogue], UCD Archives, University College Dublin * [https://digital.ucd.ie/view/ucdlib:30685 Desmond FitzGerald Photographs]{{Dead link|date=Bealtaine 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, UCD Digital Library, University College Dublin.The majority of these photographs arise out of the Civil War but other smaller series relate to the aftermath of the Easter Rising and to the War of Independence. There are also other series of army portraits and of historical occasions photographs. * Townshend, Charles, ''Easter 1916: The Irish Rebellion'' (London 2006) * Townshend, C, ''The Republic: The Fight For Irish Independence'' (London 2014) {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Mac Gearailt, Deasún}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1888]] [[Catagóir:Básanna i 1947]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Seanad]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Éirí Amach na Cásca]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Cheatharlach]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Chainnigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]] ajfg1zfggpkl0sl1232lis9hi6hdkgt 0 67961 1314689 1294249 2026-05-22T15:31:11Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314689 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Rose Conway-Walsh 2024 (cropped).jpg}} Is [[Teachta Dála]] agus iar-[[Seanad Éireann|Sheanadóir]] Éireannach le [[Sinn Féin]] í '''Rose Conway-Walsh''' (a rugadh ar an 13 Deireadh Fómhair 1969 i m[[Baile Chruaich]] agus ba ansin a tógadh í). Toghadh Conway-Walsh chun na [[Dáil Éireann|Dála]] don chéad uair in [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|Olltoghchán 2020]], i [[Maigh Eo (Dáilcheantar)|nDáilcheantar Mhaigh Eo]], an chéad TD ó Shinn Féin a dhéanann ionadaíocht ar [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]] le beagnach 100 bliain. Tá cónaí uirthi i m[[Béal an Mhuirthead]]. Is minic a chloistear í faoi agallamh ar [[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dfheadfadh-noel-thomas-teacht-aniar-aduaidh-ar-fg-i-ngaillimh-thiar-seans-go-mbeidh-an-la-le-grainne-seoige-do-ff/|teideal=Seans go mbeidh suíochán ag Gráinne Seoige agus gur idir Mairéad Farrell agus Seán Kyne a bheidh an ceann deireanach i nGaillimh Thiar|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=20 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-23}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Maigh Eo (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Maigh Eo]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Baill den 25ú Seanad}} {{DEFAULTSORT:Conway-Walsh, Rose}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1969]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] ivqur3kcu2uh5vx1dbe1z91xa1dogx8 0 67984 1314697 1022491 2026-05-22T15:34:16Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314697 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Seanad Éireann|seanadóir]] Éireannach é '''Pádraig Ó Céidigh''' a rugadh ar [[2 Eanáir]] [[1957]]. Ceapadh mar sheanadóir é ar 27 Bealtaine 2016. Polaiteoir neamhspleách atá ann. Ó Céidigh a chuir [[Aer Árann]] ar bun. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Baill den 25ú Seanad}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Ceidigh, Padraig}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]] [[Catagóir:Daoine beo]] q7fcp8eig8jmbuehst8jats5rwkvwj5 0 68586 1315044 1286626 2026-05-23T02:41:45Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315044 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Naomh]] ón [[10ú haois]] agus éarlamh ar Dheoise Bjørgvin san [[An Iorua|Iorua]], ar Iarthar na Iorua uilig (Vestlandet), agus ar óige na hIorua ab ea '''Naomh Sunniva'''. De réir traidisiúin, rugadh in [[Éire|Éirinn]] í agus in Selje na hIorua a fuair sí bás. '''Sunnifa''' an leagan dá hainm sa tSean-Lochlainnis, bunaithe ar an leagan sa Sean-Bhéarla, Sunngifu. Ceiliúrann an 8 Iúil a féile. Ceanglaíodh í i dtraidisiúin na nIoruach le Naomh Alban, [[Briotánach|Briotanach]] [[Rómhánach]] agus deartháir le Sunniva, dar leis na scéalta. [[Íomhá:Selje kloster Nordfjord.jpg|mion|Mainistir Selje ar oileán feadh chósta na hIorua. Is ann a chuir Sunniva fúithi agus a fuair sí bás.]] == Scéal Sunniva == De réir na scéalta, finscéalta a chreidtear, ba iníon le rí Éireannach í Sunniva, a raibh clú uirthi as a flaithiúlachta agus a rachmas. Nuair a rinne fear míchlúiteach pagánach ionradh ar an tír ag iarraidh ise a phósadh, chinn Sunniva ar éalú ón tír, rud a rinne sí le cuid daoine eile ar bord trí bhád gan seoltaí, stiúir ná rámhaí, ná fiú ceannscríbe acu. Thug an sruth soir iad agus ó thuaidh gur shroich siad cósta thiar na hIorua. Dhírigh cuid d'fhoireann na mbád ar [[oileán]] Kinn, ach chuaigh Sunniva agus an chuid ba mhó dá lucht cuimhdeachta i dtír in oileán Selje, i mbéal [[Fiord|Fhiord]] Nordfjord, i gcúige Sogn og Fjordane inniu, agus chuir siad fúthu i b[[pluais]]. Bhí na daoine áitiúla in amhras ar heachtrannaigh. I ndiaidh goideadh [[Caora|caorach]] a bheith curtha ina leith shocraigh lucht na háite ar na daoine nua tagtha a mharú. Chuaigh siad i muinín arm ach tháinig stoirm sa bhealach orthu. Ansn chuir Håkon Sigurdsson, ceannaire ar chuid den Iorua, saighdiúirí le Sunniva agus a muintir a mharú, ach dhruid [[Dia]] bealach isteach na pluaise le clocha móra. Nuair a tháinig an rí Olaf Tryggvason an t-oileán, deirtear gur tháinig sé ar chnámha cumhra sa phluais agus gur ordaigh sé séipéal a thógáil san áit mar a gcuirfeadh cnámha Sunniva i gcófra. {{Síol-creid}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-nor}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 10ú haois]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Diaspóra Éireannach]] qyzq95ivykvwoce03cu093swpavdg8p 0 68618 1314972 1312025 2026-05-23T01:05:39Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314972 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Naomh]] [[Éire]]annach Críostaí sa luath [[An Mheánaois|Mheánaois]] ab ea '''Gobnait'''. Mhair sí timpeall na [[6ú haois]]<nowiki/>e. Bhí baint aici le [[séipéal]] i Móin Mhór i m[[Baile Bhúirne]], i g[[Contae Chorcaí]].<ref name=ODNB>Johnston, "Munster, saints of (act. ''c''.450–''c''.700)."</ref> Bhí baint aici freisin leis an Múscraighe. Bhí a séipéal agus a clochar ar theorainn Mhúscraighe Mittine agus Eóganacht Locha Léin.<ref name=ODNB /> Is é an 11ú Feabhra a féile. == Saol == Rugadh Gobnait i g[[Contae an Chláir]] sa 5ú nó 6ú hAois, agus tá sé ráite gur deirfiúr le [[[Naomh Abbán]] í. Theith sí ó achrainn teaghlaigh, agus chuaigh sí ar a caomhnú ar [[Inis Oírr]] in Árainn.<ref name=aoh>{{Lua idirlín |url=http://www.aoh61.com/saints/g_saints.htm |teideal="A Gathering of Irish Saints", AOH division 61, Philadelphia |dátarochtana=2016-10-25 |archivedate=2021-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422031111/https://www.aoh61.com/saints/g_saints.htm }}</ref> Nocht aingeal a dúirt léi nárbh an áit sin "áit a haiséirí" agus gur chóir di dul ar lorg áit ina mbeadh naoi bhfia bhán ar féarach. Tháinig sí orthu in áit ar a dtugtar anois [[Coill Naomh Gobnait]]. Deirtear gur oibrigh Naomh Abban léi ag tógáil bhunsraith an chlochair agus go ndearna sé banab air í. Creidtear go raibh áit mhór don [[Beachaireacht|bheachaireacht]] i saol Ghobnait agus go raibh cion aici ar na beacha. Bhí ardmheas ag na sean-[[Na Ceiltigh|Cheiltigh]] ar na beacha, mar chreidtí go n-imíonn an t-anam ón chorp i bhfoirm beiche nó féileacáin. Chuir sí ord cráifeach ar bun agus chaith sí bunús a saoil ag tabhairt cúnaimh do an heasláin. Ceapann cuid daoine gur bhain sí úsáid as mil mar leigheas.<ref name="enfield">{{Lua idirlín |url=http://enfieldbeekeepers.org.uk/news/st-gobnaits-day |teideal=Nolan, Mark, "St. Gobnait's Day", Enfield Beekeepers |dátarochtana=2016-10-25 |archivedate=2013-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812170226/http://enfieldbeekeepers.org.uk/news/st-gobnaits-day }}</ref> Cuirtear ina leith gur tharrtháil sí lucht Bhaile Bhúirne ón bplá.<ref name="aoh" /> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-creid}} [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Mná rialta]] c120ibgsa127onhg1f696lm76lg3dz3 0 69691 1314694 1255005 2026-05-22T15:33:00Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]][[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314694 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is iománaí as [[Contae an Chláir|Contae an Chlár]] é '''Conor Cleary''' (''Conchur Ó Cléirigh'' sa Ghaeilge). Rugadh sa bhliain 1994 é. D'imir sé le [[CLG Chontae an Chláir|CLG an Chláir]] agus [[Cill Mháille]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Cleary, Conor}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Iománaithe an Chláir]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1994]] [[Catagóir:Daoine beo]] 14k5ldsm2084gdib2ljyg3852osx3w5 0 70792 1314741 1314565 2026-05-22T15:52:11Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314741 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Proinsias Pádraig Ó Fathaigh''' ({{lang-en|Francis Patrick "Frank" Fahy}}) ([[23 Bealtaine]] [[1879]] - [[14 Iúil]] [[1953]]). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar dtús agus ansin [[Fianna Fáil]]. Bhí sé ina Cheann Comhairle ó 9 Márta 1932 go 13 Meitheamh 1951. <gallery> Piece 097-07; Prosecution of A McCabe, Countess Markievicz, B Ryan, D McHugh, Michael Farrell, Frank Fahy and others; Sinn Fein demonstrations; 1917; Counties Sligo, Roscommon, Galway, Cork.pdf Piece 201-001; Captain Frank Fahy, Irish Volunteers (1915-1918).pdf Piece 207-078 Frank Fahy (1922).pdf|Comhad faisnéise míleata ar Frank Fahy ó Arm na Breataine Móire </gallery> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 9ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 11ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 12ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 13ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Ó Fathaigh, Proinsias}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1953]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghráinseach an Déin]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] nuk0kbq1inbnx6hol45ymxhdaoe2cig 14 72165 1314799 1307064 2026-05-22T17:14:17Z Alison 570 [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] 1314799 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sacraimintí]] [[Catagóir:Caidrimh idirphearsanta]] [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] 1xenpnbdsyz3haysny6856zyqw7eiad 14 72694 1315077 905712 2026-05-23T04:42:49Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315077 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir]] [[Catagóir:Cathracha na Fraince]] [[Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe]] [[Catagóir:Cathracha san Eoraip a bhfuil calafoirt]] [[Catagóir:Láithreáin Oidhreachta Domhanda]] k47iznikqky7p40rpob55jkb7hmy5wm 0 73234 1314963 1314541 2026-05-23T00:53:02Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314963 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''John Crowley''' ([[1870]] - [[1934]]). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Crowley, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1870]] [[Catagóir:Básanna i 1934]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Dhún Éideann]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lianna Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo]] t20byuvtzby82g83odhcf58ukpo5wa9 0 73257 1314685 1314552 2026-05-22T15:30:09Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314685 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Bryan Cusack''' ([[2 Lúnasa]] [[1882]] - [[24 Bealtaine]] [[1973]]). Bhí sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ar dtús agus ansin [[Fianna Fáil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Cusack, Bryan}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1973]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lianna Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] djlfdtr73hxl22o2us7ach76tbka0ou 0 74278 1314950 1283789 2026-05-23T00:35:52Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314950 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Patrick Belton''' ([[1884]] - [[30 Eanáir]] [[1945]]). Bhí sé ina bhall de [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]], [[Fine Gael]], [[Fianna Fáil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Belton, Patrick}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1884]] [[Catagóir:Básanna i 1945]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Longfoirt]] [[Catagóir:Faisistithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] d57egq2nuct449jg6793rmp8so41rmh 0 74621 1314740 1250763 2026-05-22T15:51:56Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314740 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Maureen O'Carroll''' (29 Márta 1913 – 9 Bealtaine 1984). Bhí sí ina ball de [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]]. Is é [[Brendan O'Carroll]] a mac. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh|Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]] * [[Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == <references responsive="1"></references> [[Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] {{Teachtaí Dála an 15ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Carroll, Maureen}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1913]] [[Catagóir:Básanna i 1984]] [[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]] [[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]] t7u1yteu9jbb0bmq668wv4moxe192er 0 74715 1314712 1200186 2026-05-22T15:42:23Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314712 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Patrick Lindsay''' (18 Eanáir 1914 – 29 Meitheamh 1993).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1557|title=LINDSAY, Patrick J. (1914–1993) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Bhí sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 15ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 16ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 18ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Lindsay, Patrick}} [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann|Lindsay, Patrick]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1914|Lindsay, Patrick]] [[Catagóir:Básanna i 1993|Lindsay, Patrick]] [[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 18ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] 667bvxtjh7o7lre8sd2xayzn0y7byb3 0 74718 1314939 1289290 2026-05-23T00:16:19Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314939 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[polaitíocht|pholaiteoir]] agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é '''Sir''' '''Arthur James Balfour, 1st Earl of Balfour''' (a rugadh [[25 Iúil]] [[1848]] agus a d'éag [[19 Márta]] [[1930]]), go mór i bhfách leis an eite dheas agus fear a tharraing conspóid lena bheo agus lena mharbh. [[Íomhá:Portrait of Arthur Balfour, 1st Earl of Balfour.jpg|clé|mion|1922]] [[Íomhá:Falastin newspaper front page 2 November 1932 on the anniversary of the Balfour Declaration.jpg|clé|mion|[[scigphictiúr]] sa nuachtán Falastin, 2 Samhain 1932]] === Gairm === Príomh-Rúnaí na hÉIreann ba ea é, 1887-1891.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nli.ie/ga/news-stories/scealta/sa-toir-ar-iomhanna-den-ghorta-mor|teideal=Sa tóir ar íomhánna den Ghorta Mór? ‘Éire ag streachailt leis an ngorta agus an tUasal Balfour ag imirt gailf’|údar=NLI|language=ga|work=www.nli.ie|dátarochtana=2023-11-03}}</ref> Sa bhliain 1891, bhunaigh sé [[Bord na gCeantar Cúng]] chun bochtaineacht agus coinníollacha maireachtála plódaithe in iarthar agus iarthuaisceart na [[Éire|hÉireann]] a mhaolú. [[Aire Rialtas|Rúnaí]] Gnóthaí Eachtracha sa [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Bhreatain]] ba ea Balfour idir 1916-1919. Ar [[2 Samhain]] [[1917]] d'fhógair Balfour go mbunófaí stát [[An Giúdachas|Giúdach]] sa [[An Phalaistín|Phalaistín]]. Tugtar an "Balfour Declaration" nó [[Dearbhú Balfour, 1917]] air, i gcroí na coimhlinte sa [[An Meánoirthear|Mheánoirthear]] sa lá atá inniu ann. Mar sin gheall na Sasanaigh “tír dhúchais” do na Giúdaigh. Ní raibh á ofráil do na hArabaigh ach an moladh nach n-imreofaí leatrom orthu. B'fhéidir nach raibh ach iarracht ann i bhforógra Balfour Giúdaigh an domhain a mhealladh chuig cúis na Comhghuaillíochta sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/arts/thebluffer/2017/08/09/news/ce-ad-bliain-o-foilsi-odh-foro-gra-balfour-ni-bheidh-george-galloway-ag-ceiliu-radh-1106162/|teideal=Céad bliain ó foilsíodh Forógra Balfour, ní bheidh George Galloway ag ceiliúradh|údar=Robert McmIllen|dáta=2017-08-09|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2023-11-03}}</ref> Ach bhí impleachtaí tromchúiseacha ag baint leis. Sa bhliain 2017, dúirt Príomh-Aire na Breataine, [[Theresa May]] go mbeadh sí ag comóradh an fhorógra “le bród”.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Dearbhú Balfour, 1917]] * [[Dearbhú Balfour, 1926]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dfa.ie/ie/maidir-linne/cad-a-dheanaimid/doicimeid-maidir-le-beartas-eachtrach-na-heireann/|teideal=Doiciméid maidir le Beartas Eachtrach na hÉireann - Department of Foreign Affairs|work=www.dfa.ie|dátarochtana=2023-11-03}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Balfour Declaration of 1926|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Balfour_Declaration_of_1926&oldid=1176964239|journal=Wikipedia|date=2023-09-25|language=en}}</ref> * [[Bord na gCeantar Cúng]] == Tagairtí == {{reflist}}{{Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe}} {{Síol-beath-gd}} {{DEFAULTSORT:Balfour, Arthur}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1848]] [[Catagóir:Básanna i 1930]] [[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Coimhlint Iosraelach-Phalaistíneach]] [[Catagóir:Fealsúna Albanacha]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí Albanacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Preispitéirigh]] [[Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Síónaigh]] [[Catagóir:Stair na Palaistíne]] [[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] ep4ms6v6uxsonzszgr0uoxoffmn4m2u 0 74881 1314705 1202447 2026-05-22T15:39:13Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314705 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Joseph Brennan''' (14 Feabhra 1912 – 13 Iúil 1980). Bhí sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] agus [[An Ceann Comhairle|Ceann Comhairle]] 1977-1980. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 14ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 15ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 16ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 17ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 18ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 19ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 20ú Dáil}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Brennan, Joseph}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1912]] [[Catagóir:Básanna i 1980]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 17ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 18ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 19ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 20ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 21ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Peileadóirí Gaelaí]] rio7nzufvx21pimgyu17mpd2j0v4hcz 0 74891 1314693 1097093 2026-05-22T15:32:29Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314693 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Mark Clinton''' (7 Feabhra 1915 – 23 Nollaig 2001). Bhí sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 17ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 18ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 19ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 20ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 21ú Dáil}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Clinton, Mark}} [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann|Clinton, Mark]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1915|Clinton, Mark]] [[Catagóir:Básanna in 2001|Clinton, Mark]] [[Catagóir:Baill den 17ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 18ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 19ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 20ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 21ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]] ts3po6zofxlsnpr0of2olt2cbrqudtf 14 76276 1314767 1311554 2026-05-22T16:11:21Z Alison 570 Catagóir:Muintir na hEorpa 1314767 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Diaspóra Eorpach|bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Daoine Eorpacha|bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Muintir na hEorpa]] 1sqw4lp5v9ly4l1hmqb4i2xrj9gj726 0 82345 1314659 1314594 2026-05-22T12:28:14Z Conradder 34685 /* 2010idí */ 1314659 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Is toghcheantar i d[[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe]] é '''An Bhanna Uachtarach'''. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. I mí na Nollag 2019, bhí [[Carla Lockhart]] ([[Páirtí Aontachtach Daonlathach|PAD]]) tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do An Bhanna Uachtarach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tromlach glan ag na Tóraithe - bua rábach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/1212/1098828-beo-toradh-olltoghchan-na-breataine-baruil-mhaith-ag-10-a-chlog/|date=2019-12-12|language=ga|author=Ciarán Lenoach}}</ref> Toghadh í arís san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> == Feisirí de Pharlaimint == {| class="wikitable sortable";" |- ! colspan="2" | Toghchán !! Portráid ||Feisire || Páirtí |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | 1983 | |[[Harold McCusker]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | Fothoghchán 1990 | [[File:David Trimble (3x4 crop).jpg|100px]] |[[David Trimble]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2005 | [[File:David Simpson MP.jpg|100px]] | [[David Simpson]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2019 | [[File:Official portrait of Carla Lockhart MP crop 2.jpg|100px]] | [[Carla Lockhart]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |} ==Toghcháin== === 2020idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán, 2024]]<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/election/2024/uk/constituencies/N05000017|teideal=Upper Bann - General election results 2024|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2026-05-21}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''21,642''' | '''45.7''' | '''+4.9''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Nelson]] | 14,236 | 30.1 | +5.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,322 | 13.3 | +0.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |Kate Evans | 3,662 | 7.7 | -4.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Malachy Quinn | 1,496 | 3.2 | -6.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,406 | 15.6 | -0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,358 | 58.3 | -0.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 81,249 | | |} === 2010idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán, 2019]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''20,501''' | '''41.0''' | '''-2.5''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 12,291 | 24.6 | −3.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,433 | 12.9 | +8.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Doug Beattie]] | 6,197 | 12.4 | −3.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 4,623 | 9.2 | +0.6 |- ! colspan="3" |Tromlach | 8,210 | 16.4 | +0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 50,045 | 60.4 | -3.5 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 82,856 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|Olltoghchán, 2017]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''22,317''' | '''43.5''' | '''+10.8''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 14,325 | 27.9 | +3.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Doug Beattie]] | 7,900 | 15.4 | -12.5 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Declan McAlinden | 4,397 | 8.6 | −0.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Tara Doyle | 2,319 | 4.5 | +0.7 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,992 | 15.6 | +11.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,258 | 63.9 | +4.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 80,168 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2015|Olltoghchán, 2015]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''15,430''' | '''32.7''' | '''-1.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Jo-Anne Dobson]] | 13,166 | 27.9 | +2.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Seeley]] | 11,593 | 24.6 | -0.1 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 4,238 | 9.0 | -3.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Peter Lavery | 1,780 | 3.8 | +0.8 |- |scope="row" style="background:{{CISTA/meta/color}};"| |[[CISTA]] |Martin Kelly |460 |1.0 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] |Damien Harte |351 |0.7 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Amandeep Singh Bhogal | 201 | 0.4 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 2,264 | 4.8 | -3.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,219 | 59.0 | +3.7 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 80,060 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2010|Olltoghchán, 2010]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''14,000''' | '''33.8''' | '''-3.8''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh agus Aontachtaithe Uladh|CAU_FN]] |Harry Hamilton | 10,639 | 25.7 | +0.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 10,237 | 24.7 | +3.7 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 5,276 | 12.8 | -0.2 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Brendan Heading | 1,231 | 3.0 | +0.8 |- ! colspan="3" |Tromlach | 3,361 | 8.1 | -4.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 41,383 | 55.3 | -5.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 74,732 | | |} ===2000idí=== ===1990idí=== ===1980idí=== == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann}} {{stumpa}} {{DEFAULTSORT:Banna Uachtarach, An}} [[Catagóir:Toghcheantair Westminster i dTuaisceart Éireann]] [[Catagóir:An Bhanna Uachtarach (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] 69zmv519cw6jv5ubxm8287jotjnmx0o 1314660 1314659 2026-05-22T12:28:38Z Conradder 34685 /* 2010idí */ 1314660 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Is toghcheantar i d[[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe]] é '''An Bhanna Uachtarach'''. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. I mí na Nollag 2019, bhí [[Carla Lockhart]] ([[Páirtí Aontachtach Daonlathach|PAD]]) tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do An Bhanna Uachtarach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tromlach glan ag na Tóraithe - bua rábach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/1212/1098828-beo-toradh-olltoghchan-na-breataine-baruil-mhaith-ag-10-a-chlog/|date=2019-12-12|language=ga|author=Ciarán Lenoach}}</ref> Toghadh í arís san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> == Feisirí de Pharlaimint == {| class="wikitable sortable";" |- ! colspan="2" | Toghchán !! Portráid ||Feisire || Páirtí |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | 1983 | |[[Harold McCusker]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | Fothoghchán 1990 | [[File:David Trimble (3x4 crop).jpg|100px]] |[[David Trimble]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2005 | [[File:David Simpson MP.jpg|100px]] | [[David Simpson]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2019 | [[File:Official portrait of Carla Lockhart MP crop 2.jpg|100px]] | [[Carla Lockhart]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |} ==Toghcháin== === 2020idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán, 2024]]<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/election/2024/uk/constituencies/N05000017|teideal=Upper Bann - General election results 2024|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2026-05-21}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''21,642''' | '''45.7''' | '''+4.9''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Nelson]] | 14,236 | 30.1 | +5.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,322 | 13.3 | +0.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |Kate Evans | 3,662 | 7.7 | -4.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Malachy Quinn | 1,496 | 3.2 | -6.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,406 | 15.6 | -0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,358 | 58.3 | -0.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 81,249 | | |} === 2010idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán, 2019]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''20,501''' | '''41.0''' | '''-2.5''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 12,291 | 24.6 | −3.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,433 | 12.9 | +8.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Doug Beattie]] | 6,197 | 12.4 | −3.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 4,623 | 9.2 | +0.6 |- ! colspan="3" |Tromlach | 8,210 | 16.4 | +0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 50,045 | 60.4 | -3.5 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 82,856 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|Olltoghchán, 2017]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''22,317''' | '''43.5''' | '''+10.8''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 14,325 | 27.9 | +3.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Doug Beattie]] | 7,900 | 15.4 | -12.5 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Declan McAlinden | 4,397 | 8.6 | −0.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Tara Doyle | 2,319 | 4.5 | +0.7 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,992 | 15.6 | +11.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,258 | 63.9 | +4.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 80,168 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2015|Olltoghchán, 2015]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''15,430''' | '''32.7''' | '''-1.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Jo-Anne Dobson]] | 13,166 | 27.9 | +2.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Seeley]] | 11,593 | 24.6 | -0.1 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 4,238 | 9.0 | -3.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Peter Lavery | 1,780 | 3.8 | +0.8 |- |scope="row" style="background:{{CISTA/meta/color}};"| |[[CISTA]] |Martin Kelly |460 |1.0 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] |Damien Harte |351 |0.7 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Amandeep Singh Bhogal | 201 | 0.4 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 2,264 | 4.8 | -3.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,219 | 59.0 | +3.7 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 80,060 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2010|Olltoghchán, 2010]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''14,000''' | '''33.8''' | '''-3.8''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh agus Aontachtaithe Uladh|CAU-FN]] |Harry Hamilton | 10,639 | 25.7 | +0.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 10,237 | 24.7 | +3.7 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 5,276 | 12.8 | -0.2 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Brendan Heading | 1,231 | 3.0 | +0.8 |- ! colspan="3" |Tromlach | 3,361 | 8.1 | -4.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 41,383 | 55.3 | -5.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 74,732 | | |} ===2000idí=== ===1990idí=== ===1980idí=== == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann}} {{stumpa}} {{DEFAULTSORT:Banna Uachtarach, An}} [[Catagóir:Toghcheantair Westminster i dTuaisceart Éireann]] [[Catagóir:An Bhanna Uachtarach (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] aldprfa20l4ib084m5sqesvuf6mywqq 1314870 1314660 2026-05-22T18:43:22Z Conradder 34685 /* 2000idí */ 1314870 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Is toghcheantar i d[[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe]] é '''An Bhanna Uachtarach'''. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. I mí na Nollag 2019, bhí [[Carla Lockhart]] ([[Páirtí Aontachtach Daonlathach|PAD]]) tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do An Bhanna Uachtarach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tromlach glan ag na Tóraithe - bua rábach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/1212/1098828-beo-toradh-olltoghchan-na-breataine-baruil-mhaith-ag-10-a-chlog/|date=2019-12-12|language=ga|author=Ciarán Lenoach}}</ref> Toghadh í arís san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> == Feisirí de Pharlaimint == {| class="wikitable sortable";" |- ! colspan="2" | Toghchán !! Portráid ||Feisire || Páirtí |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | 1983 | |[[Harold McCusker]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | Fothoghchán 1990 | [[File:David Trimble (3x4 crop).jpg|100px]] |[[David Trimble]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2005 | [[File:David Simpson MP.jpg|100px]] | [[David Simpson]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2019 | [[File:Official portrait of Carla Lockhart MP crop 2.jpg|100px]] | [[Carla Lockhart]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |} ==Toghcháin== === 2020idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán, 2024]]<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/election/2024/uk/constituencies/N05000017|teideal=Upper Bann - General election results 2024|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2026-05-21}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''21,642''' | '''45.7''' | '''+4.9''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Nelson]] | 14,236 | 30.1 | +5.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,322 | 13.3 | +0.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |Kate Evans | 3,662 | 7.7 | -4.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Malachy Quinn | 1,496 | 3.2 | -6.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,406 | 15.6 | -0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,358 | 58.3 | -0.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 81,249 | | |} === 2010idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán, 2019]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''20,501''' | '''41.0''' | '''-2.5''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 12,291 | 24.6 | −3.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,433 | 12.9 | +8.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Doug Beattie]] | 6,197 | 12.4 | −3.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 4,623 | 9.2 | +0.6 |- ! colspan="3" |Tromlach | 8,210 | 16.4 | +0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 50,045 | 60.4 | -3.5 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 82,856 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|Olltoghchán, 2017]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''22,317''' | '''43.5''' | '''+10.8''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 14,325 | 27.9 | +3.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Doug Beattie]] | 7,900 | 15.4 | -12.5 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Declan McAlinden | 4,397 | 8.6 | −0.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Tara Doyle | 2,319 | 4.5 | +0.7 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,992 | 15.6 | +11.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,258 | 63.9 | +4.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 80,168 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2015|Olltoghchán, 2015]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''15,430''' | '''32.7''' | '''-1.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Jo-Anne Dobson]] | 13,166 | 27.9 | +2.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Seeley]] | 11,593 | 24.6 | -0.1 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 4,238 | 9.0 | -3.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Peter Lavery | 1,780 | 3.8 | +0.8 |- |scope="row" style="background:{{CISTA/meta/color}};"| |[[CISTA]] |Martin Kelly |460 |1.0 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] |Damien Harte |351 |0.7 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Amandeep Singh Bhogal | 201 | 0.4 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 2,264 | 4.8 | -3.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,219 | 59.0 | +3.7 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 80,060 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2010|Olltoghchán, 2010]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''14,000''' | '''33.8''' | '''-3.8''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh agus Aontachtaithe Uladh|CAU-FN]] |Harry Hamilton | 10,639 | 25.7 | +0.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 10,237 | 24.7 | +3.7 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 5,276 | 12.8 | -0.2 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Brendan Heading | 1,231 | 3.0 | +0.8 |- ! colspan="3" |Tromlach | 3,361 | 8.1 | -4.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 41,383 | 55.3 | -5.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 74,732 | | |} ===2000idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2005|Olltoghchán, 2005]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''16,679''' | '''37.6''' | '''+8.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[David Trimble]] | 11,281 | 25.5 | −8.0 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 9,305 | 21.0 | −0.1 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Dolores Kelly]] | 5,747 | 13.0 | −1.9 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Alan Castle | 955 | 2.2 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |355 |0.8 | −0.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 5,398 | 12.1 | - |- ! colspan="3" |Ballóid | 44,322 | 61.2 | −9.1 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 71,645 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2001|Olltoghchán, 2001]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''17,095''' | '''33.5''' | '''−10.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[David Simpson]] | 15,037 | 29.5 | +18.0 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Dara O'Hagan]] | 10,771 | 21.1 | +9.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Dolores Kelly]] | 7,607 | 14.9 | −9.3 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |527 |1.0 | −0.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 2,058 | 4.0 | -15.4 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,037 | 70.3 | +2.5 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 72,574 | | |} ===1990idí=== ===1980idí=== == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann}} {{stumpa}} {{DEFAULTSORT:Banna Uachtarach, An}} [[Catagóir:Toghcheantair Westminster i dTuaisceart Éireann]] [[Catagóir:An Bhanna Uachtarach (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] 9tnzrj0cb7vg0kelr2ddsb8brgjiyln 14 82951 1314851 884462 2026-05-22T18:11:30Z TGcoa 21229 1314851 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cogadh]] [[Catagóir:Coireanna]] [[Catagóir:Sárú ar chearta an duine]] jqs7snau52rag802g8sxcjrlcbjs8q8 0 83082 1315057 1311380 2026-05-23T03:51:18Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315057 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]] sa [[Ríocht Aontaithe]] ab ea '''Michael Joseph O'Halloran'''. Rugadh é i g[[Contae an Chláir]] ar an [[20 Lúnasa]] [[1933]] agus fuair bás ar an [[29 Samhain]] [[1999]] i g[[Contae Loch Garman]]. {{Síol-beath-ie}} {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:O'Halloran, Michael}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1933]] [[Catagóir:Básanna i 1999]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] lhp1g6z0nn5d3xpu8fy77thj8sm6oc2 0 83605 1314852 1313077 2026-05-22T18:11:36Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314852 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Bunaíodh '''Gaelchultúr''' sa bhliain 2004 agus é mar aidhm aige [[an Ghaeilge]] agus an cultúr Gaelach, idir cheol, amhránaíocht agus damhsa, a chur chun cinn i m[[Baile Átha Cliath]] agus ar fud na tíre. Chuir Gaelchultúr tús le ranganna Gaeilge don phobal i gcoitinne in earrach na bliana 2005, agus ó shin i leith tá méadú mór tagtha ar líon na bhfoghlaimeoirí agus ar an réimse cúrsaí teanga atá á thairiscint againn. Ag deireadh na bliana 2011, bhain Gaelchultúr stádas amach mar sholáthróir dámhachtainí ó [[Comhairle na nDámhachtainí Breisoideachais agus Oiliúna|Chomhairle na nDámhachtainí Ardoideachais agus Oiliúna]] (CDAOO nó FETAC). Cuireadh tús leis an gcéad sainchúrsa creidiúnaithe don earnáil phoiblí, Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil, i mí Dheireadh Fómhair 2012 agus tá an cúrsa sin ar fáil anois ag leibhéil 3–6 den [[An Creat Náisiúnta Cáilíochtaí|Chreat Náisiúnta Cáilíochtaí]]. I samhradh na bliana 2013, bhronn [[Dearbhú Cáilíochta agus Cáilíochtaí Éireann]] (DCCÉ) stádas mar choláiste tríú leibhéal ar Ghaelchultúr. Lena chois sin, tugadh cead dóibh 'Dioplóma Iarchéime san Aistriúchán' a chur ar fáil, ag leibhéal 9 den Chreat Náisiúnta Cáilíochtaí.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.foinse.ie/nuacht/nuacht-is-deanai/6502-stadas-mar-cholaiste-triu-leibheal-bainte-amach-ag-gaelchultur|teideal=Stádas mar choláiste tríú leibhéal bainte amach ag Gaelchultúr|údar=[[Úna Ní Eidhin]]|dáta=17 Iúil 2013|work=[[Foinse]]|dátarochtana=2026-05-14|archivedate=2013-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726094213/http://www.foinse.ie/nuacht/nuacht-is-deanai/6502-stadas-mar-cholaiste-triu-leibheal-bainte-amach-ag-gaelchultur}}</ref> Bhí tús curtha, mar sin, le Coláiste na hÉireann, an chéad institiúid tríú leibhéal lán-Ghaeilge.<ref name=":0" /><ref>http://www.gaelchultur.com/ga/newsletters/newsletterarticle.aspx?id=326</ref> Ceapadh Bord Rialachais ar Choláiste na hÉireann: an [[Fionnbarra Ó Brolcháin|Dr Fionnbarra Ó Brolcháin]], an té a chuir tús le Fiontar in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|OCBÁC]]; an [[Bríona Nic Dhiarmada|Dr Bríona Nic Dhiarmada]], Ollamh le Scannánaíocht, Teilifís agus Drámaíocht in [[Ollscoil Notre Dame]]; agus an [[Liam Dolan|Dr Liam Dolan]], Ollamh le Luibheolaíocht in [[Ollscoil Oxford]].<ref name=":0" /> == Naisc sheachtracha == *[https://www.gaelchultur.com Suíomh oifigiúil Ghaelchultúir, arna rochtain ar 9 Bealtaine 2018] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Oideachas na Gaeilge]] m3mdz79t3z4vxwvae43scjimior469r 0 84645 1314709 1198949 2026-05-22T15:40:55Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314709 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Sylvester Barrett''' (18 Bealtaine 1926 – 8 Bealtaine 2002). Bhí sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 18ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 19ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 20ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 21ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 22ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Barrett, Sylvester}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1926]] [[Catagóir:Básanna in 2002]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 18ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 19ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 20ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 21ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 22ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]] huqupc86gehm5o00ojrptvfyqnnhocs 0 84669 1315039 1312152 2026-05-23T02:37:02Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315039 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba mhisinéir Éireannach é '''Modestus''' (c. 720 – roimh 772),<ref>Níl mórán cinnteachta ag roinnt leis na dátaí a bhaineann le Modestus.<br>Catholic Truth: "died 722" [http://www.catholic-truth.info/saintyear/february.htm Catholic-truth.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915133613/http://www.catholic-truth.info/saintyear/february.htm |date=2008-09-15 }}<br>Friedrich Leitner: "dispatched in/before 757 Suffragan Modestus to the Alpine Slavs"[http://www.oe-journal.at/Gemeindedaten/Ktn/KtnAllg/Geschichte/geschichte1.htm OE-journal.at] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213174228/http://www.oe-journal.at/Gemeindedaten/Ktn/KtnAllg/Geschichte/geschichte1.htm |date=2012-02-13 }}<br>Archdiocese of Salzburg: "Before 767 Virgil sent Modestus and Libellus to Carinthia"[http://www.caritas-salzburg.at/portal/page.asp?id=10482 Caritas-salzburg.at]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br>Ecumenical Lexikon of Saints: "Modestus...went south in 750..."[http://www.heiligenlexikon.de/BiographienM/Modestus_von_Kaernten.htm Heiligenlexikon.de]</ref> a thug an Chríostaíocht chun na gCarantánach, Slavaigh Alpacha a bhí ina gcónaí i ndeisceart na hOstaire mar atá sí anois agus in oirthuaisceart na Slóivéine, agus a bhfuil cuid dá bpór sna Slóivéanaigh atá anois ann. ==Beatha== Aspal de [[Naomh Feargal]] ba ea Modestus. B’fhéidir gur lean sé Feargal, naomh a coisreacadh mar Easpag Salzburg timpeall 749, chun na dtailte Baváracha, a bhí faoi riail Odilo, Diúc na Baváire. Nuair a d’iarr Prionsa Cheitmar na Carantáine go ndéanfaí Críostaithe dá phobal chuir Fergil Modestus, in éineacht le ceathrar sagart, déagánach agus roinnt cléireach, i mbun na hoibre timpeall na bliana 755. Bhí céim ''chorepískopos'' (Gréigis: Χωρεπίσκοπος) aige, rud a d’fhág i bhfeighil mhuintir na tuaithe é.<ref>Wodka, Kirche in Österreich, lch 35</ref><ref>Bateson, Mary (1894). "Modestus". In Lee, Sidney. Dictionary of National Biography. 38. London: Smith, Elder & Co.</ref> Bhí údarás easpaig aige, ach is cosúil go raibh sé gan easpagóideacht dá chuid féin, de réir nós na hÉireann. [[File:Maria Saal Innenansicht.jpg|thumb|deas|200px|An taobh istigh d'Ardeaglais Maria Saal, mar a bhfuil tuama Modestus]] Ghlac Borut, a bhí ina phrionsa roimh Cheitmar, le hardtiarnas na Baváire timpeall 740, agus bhí sé de chuspóir ag misinéireacht Modestus an tír a dhaingniú in aghaidh ionradh na n[[Aváraigh|Avárach Panónach]]. Insíodh an scéal in "''Conversio Bagoariorum et Carantanorum''",<ref>[ https://rowandshhallan.firebaseapp.com/conversio-bagoariorum-et-carantanorum-das-weissbuch-der-salzburger-kirche-uber-die-erfolgreiche-mission-in-karantanien-und-pannonien-miz-zusatzen-und-erganzungen.html]</ref> cuntas a scríobhadh timpeall 870 mar mheamram de chuid Aldwin, ardeaspag Salzburg, i gcúirt dlí i láthair Louis Gearmánach, rí na Fraince Oirthearaí, in aghaidh an Easpaig Methodius, aspal na Slavach i bPrionsacht Fhrancach na Panóine Íochtaraí agus sa Mhoráiv Mhór. Sa mheamram sin chuir Ardeaspagóideacht Salzburg treise ar éacht Modestus mar mhisinéir. Deir na croinicí gur thóg Modestus trí eaglais: * "ad Undrimas" (a bhí le fáil, is dócha, ag Ingering in Styria Uachtarach);<ref>Bateson</ref> * "Liburnia civitate", mar a bhfuil Sankt Peter im Holz agus é i ngar do Spittal an der Drau sa Chairintia, i bpáirc a dtugtar Lurnfeld uirthi, is dócha; * "ecclesiam Sanctae Mariae", eaglais de chuid na Maighdine a bhí le fáil, is dócha, láimh le lár na prionsachta Slavaí in Karnburg (Krnski grad), rud a fhágann gurb é Maria Saal (''Gospa sveta'') atá i gceist, ar mhachaire na Cairintia. Deir na lámhscríbhinní is sine gur fhan Modestus sa Chairintia go dtí lá a bháis; deir lámhscríbhinn dhéanach go bhfuair sé bás sa Fhrainc.<ref>Bateson</ref> Is dócha gur cailleadh é sa bhliain 763, cé go luaitear dátaí eile. Deirtí go raibh lámhscríbhinn leis, “ad ecclesiam suam,” in Salzburg agus go raibh imleabhar dá chuid litreacha in Strasburg. Níl fáil ar cheachtar acu anois.<ref>Bateson</ref> ==Urraim== Deirtear go bhfuil a thuama le fáil in eaglais Ghotach Maria Saal, a tógadh in ionad eaglaise Rómhánúla de chuid an 12ú haois nó mar sin. Toisc gur éirigh chomh maith sin leis agus é ag déanamh Críostaithe de na Carantánaigh, tugadh "Aspal na Cairintia" air. Déantar a fhéile a cheiliúradh ar an 5ú Nollaig. ==Féach freisin== *[[Lámhscríbhinní Freising]] *[[Carantánaigh]] == Nótaí== {{Reflist}} ==Tagairtí== *Monumenta Germaniae historica, vol.11 (1890) *''Der Große Brockhaus. Handbuch des Wissens in 20 Baenden''. vol. 12, Leipzig 1932 * Lanigan, John. ''An ecclesiastical History of Ireland, from the first introduction of Christianity among the Irish, to the beginning of the thirteenth century. Compiled from the works of the most esteemed authors, foreign and domestic, who have written and published on matters connected with the Irish church; and from Irish annals and other authentic documents, still existing in manuscript.'' Dublin, 2nd ed. 1829 * Leitner, Friedrich. ''Kurzer Abriss der Kaerntner Geschichte vom Fruehmittelalter bis 1920'', Klagenfurt 2006 * Walsh, Michael J.''A New Dictionary of Saints'', London 2007 *''The Catholic Encyclopedia'', 1913 * Wodka, Josef. ''Modestus''. In: Lexikon der Theologie und Kirche, 2nd ed., vol.7, Freiburg i.Br. 1962 * Wodka, Josef. ''Kirche in Österreich. Ein Wegweiser durch ihre Geschichte'', Vín 1959 [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Daoine Ostaracha]] [[Catagóir:Daoine Slóivéanacha]] [[Catagóir:Diaspóra Éireannach]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] htk0og3yva9ryt44jn7oz0fjng8bboh 0 85182 1314907 1292437 2026-05-22T22:52:37Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314907 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Polaiteoir]] de chuid an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Choimeádaigh]] sa [[Ríocht Aontaithe]] is ea '''Michael Andrew Gove'''. Rugadh é in [[Dún Éideann]], [[Albain]] ar an [[26 Lúnasa]] [[1967]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-gd}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Gove, Michael}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Beathaisnéisithe]] [[Catagóir:Daoine as Surrey]] [[Catagóir:Eagarthóirí]] [[Catagóir:Eoraisceiptigh]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Iriseoirí Albanacha]] [[Catagóir:Obar Dheathain]] [[Catagóir:Polaiteoirí Albanacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin]] [[Catagóir:Síónaigh]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] 0x79csm8d69kbe2rpthnwe7pkxqsxso 0 85627 1314669 1240270 2026-05-22T13:17:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314669 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Taisteal Spáis}} Is tionscadal spáis Éireannach é an '''Educational Irish Research Satellite 1''' nó '''EIRSAT-1'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eirsat1.ie/|teideal=EIRSAT-1 {{!}} Ireland's first satellite|language=en|work=eirsat1|dátarochtana=2020-09-12|archivedate=2020-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200915222320/https://www.eirsat1.ie/}}</ref> Is é EIRSAT-1 an chéad satailít Éireannach agus an chéad mhisean spáis Éireannach riamh. Tá an tionscadal á fhorbairt ag [[Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]] agus [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]. Ba iad scoláirí COBÁC a thóg an tsatailít agus a rinne dearadh agus tástáil air.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/12-deireadh-f%C3%B3mhair-2024-ciarra%C3%AD/id1525428808?i=1000672815944|teideal=Nuacht Mhall (Ciarraí)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=12 Deireadh Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2024-10-20}}</ref> ==Aidhmeanna== Is iad aidhmeanna an tionscadail ná: *Tá trí thurgnamh EIRSAT-1. Ceann acu is ea an brathadóir [[Gámaradaíocht|gáma-gha]]. Tarlaíonn siad seo nuair a fhaigheann [[réalta]] bás nó nuair a bhuaileann dhá réalta i gcoinne a chéile. Is [[radaíocht]] [[Leictreamaighnéadas|leictreamaighnéadach]] iad na gáma-ghathanna nach féidir dul isteach go h[[Atmaisféar an Domhain|atmaisféar an domhain]] agus sin an fáth go gcaithfear turgnamh a dhéanamh leis an tsatailít.<ref name=":0" /> *Forbairt a dhéanamh ar an saineolas san ardoideachas i spás, eolaíocht agus innealtóireacht. *Dul i ngleic le heaspa scileanna san earnáil spáis. *An chéad ghlúin na mic léinn eile a spreagadh i dtreo staidéir ar an eolaíocht, teicneolaíocht, innealtóireacht agus matamaitic (STEM). ==Lainseáil== Tugadh cead don satailít ó [[Gníomhaireacht Spáis na hEorpa]], i mí Bhealtaine 2017, mar chuid den chlár 'Fly Your Satellite!'. Chomh maith le Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, tá na comhlachtaí Éireannacha ENBIO agus SensL ag cabhrú leis an satailít. Thóg scoláirí de chuid COBÁC EIRSAT-1 thar thréimhse 6 bliana. Pleanáladh i dtosach an tsatailít a bheith lainseáilte in 2022.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/eirssat1-good-information-project-5527708-Aug2021/|teideal=The first-ever Irish-made satellite could be orbiting the planet next year|language=en|work=www.www.thejournal.ie|dátarochtana=2020-08-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22160434/|teideal=Tús Áite: Eirsat-1|dáta=2022-10-18|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2024-10-20}}</ref> Ar deireadh seoladh EIRSAT-1 ar an 1 Nollaig 2023. An chéad lá de mhí na Nollag 2023 a rinneadh lainseáil ar EIRSTA-1 ó Vandenbeg Aerfhórsa in California agus tá sé ar fhithis ó shin. I rith Nollaig 2023-Deireadh Dómhair 2024, bhí os cionn ceithre mhíle [[Fithis an Domhain|fithis]] déanta aige ar an domhan agus thaistil sé dhá chéad milliún ciliméadar. I mí Dheireadh Fómhair 2024, d'éirigh le EIRSAT-1 dhá gháma-gha a aimsiú.<ref name=":0" /> ==Ealaíon ar an tsatailít== Rinneadh dán nuascríofa dar teideal 'Gach Slí Abhaile’ ''All Ways Home'', a chum dháréag daltaí ó scoileanna [[DEIS]], a ghreannadh ar thaobh EIRSAT-1. Greanadh an dán sin le léasar ar an gcumhdach seachtrach den Mhodúl Feidhmithe Aeróige, .i. an chuid sin den satailít a dhéanann an chumarsáid leis an mbaile. Déanann ’Gach Slí Abhaile’ ceiliúradh ar chlochmhíle thábhachtach do UCD agus Eolaíocht Spáis na hÉireann. Ba é an file [[Eoin Mc Evoy]] ó Scoil na Gaeilge a d'aistrigh an dán go Gaeilge faoin teideal ‘Gach Slí Abhaile’ agus rinne sé an guthú ar an leagan Gaeilge den fhíseán. Chun cruthaitheacht na ndaltaí, na foirne teagaisc agus na n-ealaíontóirí eile ar fad a d’oibrigh le chéile ar an dán a cheiliúradh, rinne Coláiste na nEalaíon agus nDaonnachtaí UCD agus Taighde UCD coimisiúnú ar bheochan trí nóiméad leis an maisitheoir mór-ráchairte Alan Dunne. Rinne an tOllamh [[Lorraine Hanlon]], Stiúrthóir EIRSAT-1 agus Ionad UCD um Thaighde ar an Spás, coimisiúnú ar ‘All Ways Home’. Spreagadh na scríbhneoirí óga sna scoileanna le machnamh a dhéanamh ar aistear na satailíte isteach sa spás agus ag an am céanna ar an mbaile, ár suíomh áitiúil agus domhanda sa chruinne, rud a shíneann i bhfad raon ár dtuiscinte daonna. Is é sin is ábhar don dán. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Satailítí na hÉireann]] [[Catagóir:An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] s04wzp2hkdsc9f22gm91tti846ohy5q 0 85710 1314735 1260005 2026-05-22T15:49:34Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314735 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is iriseoir agus láithreoir raidió Éireannach é '''Sean O'Rourke'''. Cuireann sé ''Today with Seán O'Rourke'' ar [[RTÉ Raidió 1]] i láthair. ==Saol pearsanta== Rugadh O'Rourke i b[[Port Laoise]] sa bhliain 1955, mar dhuine d’ochtar clainne le príomhoide na scoile áitiúla, Kevin O'Rourke.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.laois-nationalist.ie/2013/08/13/laois-man-takes-top-radio-spot/|teideal=Laois Nationalist — Laois man takes top radio spot|language=en|dátarochtana=30 Samhain 2016|archivedate=1 Nollaig 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161201081104/http://www.laois-nationalist.ie/2013/08/13/laois-man-takes-top-radio-spot/}}</ref> Bhog an teaghlach go Gaillimh ina dhiaidh sin. Phós sé le Caroline Murphy agus tá seisear clainne acu; [[Maeve O'Rourke|Maeve]] ina measc. == Tagairtí == {{Reflist}} {{RTÉ Raidió 1}} {{Daoine Nuacht agus Cúrsaí Reatha RTÉ}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Rourke, Sean}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1955]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Láithreoirí RTÉ Raidió 1]] np0owtkx3433rjvr6i33l6uitfkb913 0 85741 1314724 1200425 2026-05-22T15:45:56Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314724 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is léitheoir nuachta le [[RTÉ]] í '''Siún Nic Gearailt'''. Rugadh í ar an 14 Meán Fómhair 1971. Cuireann sí ''[[Nuacht RTÉ]]'' i láthair. Roimh seo, chuir sí ''[[RTÉ News: Six One]]'', ''[[RTÉ News on Two]]'' agus ''[[RTÉ News: Nine O'Clock]]'' i láthair. Is cainteoir dúchais na Gaelainne í. Tógadh suas in [[An Fheothanach]] in iarthar [[Contae Chiarraí]] í. Chomh maith le sin, is cainteoir líofa na Gearmáinise í. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Daoine Nuacht agus Cúrsaí Reatha RTÉ}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Gearailt, Siun Nic}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]] dc9297rkqcczq0ac8lz9ahw07heubyy 0 86117 1315041 1261693 2026-05-23T02:39:00Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315041 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[sagart|shagart]] [[Éire]]annach [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach Rómhánach]] é '''Hugh O'Flaherty,''' nó '''Aodh Ó Flatharta,''' an "falcaire fiáin na Vatacáine" ([[28 Feabhra]] [[1898]] – [[30 Deireadh Fómhair]] [[1963]]).<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irisleabhar.ie/|teideal="An tSinsearacht laistigh den Traidisiún", Irisleabhar Mhá Nuad, lch 39-66.|údar=Oiliféar Ó Meachair.|dáta=2009|language=ga|work=www.irisleabhar.ie|dátarochtana=2020-10-30}}</ref> I rith an [[Dara Cogadh Domhanda]], bhí an Monsignor gníomhach sa [[An Róimh|Róimh]] ar son na b[[príosún]]<nowiki/>ach, ar son [[An Giúdachas|Giúdaigh]] agus éinne eile a d’fhéadfadh a bheith tógtha ag na húdaráis. Deirtear gur shábháil an Flathartach na mílte daoine i rith an uafáis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/carta-nollag-on-roimh-faoiseamh-ar-fail-o-na-caruil-i-dteannta-an-phapa-innocent-x-agus-an-monsignor-hugh-oflaherty/|teideal=Cárta Nollag ón Róimh – faoiseamh ar fáil ó na carúil i dteannta an Phápa Innocent X agus an Monsignor Hugh O’Flaherty|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-10-30}}</ref> Chabhraigh an Moinsíneoir le breis is sé mhíle duine teacht slán ó [[Gestapo]] na Naitseach san iomlán, is cosúil.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irisleabhar.ie/|teideal=Irisleabhar Mhá Nuad / Turas Phádraig ’on Róimh, lch 277-282.|údar=Pádraig Ó Fiannachta.|dáta=2015|language=ga|work=www.irisleabhar.ie|dátarochtana=2023-03-10}}</ref> == Eachtraí == As [[Cathair Saidhbhín]] (i g[[Contae Chorcaí]]) ab ea é ó dhúchas. Ba dhuine an-mheabhrach é. Bhí ardoideachas air –bronnadh trí cinn de dhochtúireachtaí air agus bhí máistreacht aige ar sheacht gcinn de theangacha. Níorbh aon iontas é gur choinnigh an Eaglais sa Róimh é, seachas é a chur ar ais ag obair i bparóiste éigin. [[Íomhá:Hugh O'Flaherty memorial in Killarney Ireland.jpg|clé|mion|Cuimhneacháin i g[[Cill Airne]]]] === Sa Vatacáin === [[Íomhá:Monument-134914, Tralee, Co. Kerry, Ireland.jpg|clé|mion]] Sna [[1940idí]], sagart sa Vatacáin a bhí ann. Bhí an Flathartach ceaptha a dhul chuig an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] toisc go raibh easpag [[Cape Town|Capetown]] ina phátrún aige, ach iarradh air fanacht sa Róimh agus tugadh post ardleibhéil dó. Bhí an Moinsíneoir an-mhór le maithe agus móruaisle na Róimhe- chuidigh a scil i gcúrsaí [[Galf|gailf]] go mór leis, scil a d’fhoghlaim sé ar ghalfchúrsa [[Cathair Saidhbhín|Chathair Saidhbhín]]. Bhí mioneolas aige ar an Róimh, rud a bhí an-úsáideach nuair a bhí sé ag obair le príosúnaigh agus le teifigh a bhí ag iarraidh éalú ó na Naitsithe. Dream iad na Pamphilj a sheas i gcoinne an fhaisisteachais san Iodáil agus ba chosúil gur chuidigh siad go mór le hiarrachtaí an Moinsíneoir O’Flaherty agus dreamanna eile, daoine a coinneáil ó ghreim na Naitsithe. Nuair a bhí an cogadh ag druidim le deireadh, agus go mbíodh an Moinsíneoir i gcomhar le hambasadóir na Breataine agus a bhuitléara, John May, ag ceilt príosúnach ón mBreatain go háirithe, tháinig sé i gcabhair ar Sam Derry den Royal Artillery.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irisleabhar.ie/|teideal="Turas Phádraig ’on Róimh". Irisleabhar Mhá Nuad, lch 277-282.|údar=Pádraig Ó Fiannachta.|dáta=2015|language=ga|work=www.irisleabhar.ie|dátarochtana=2020-10-30}}</ref> As sin amach bhí breis cabhrach aige féin chun an líne éalaithe a dhaingniú. === Scéal 'Éalú' === Dúradh go raibh an Flathartach in ann éide bhréige a chur air féin go minic chun éalú ó na [[Naitsíochas|Naitsithe]] san Iodáil. Mar shampla, oíche amháin agus é ar cuairt ar a chara an Prionsa Doria Pamphilj, ar ''Via del Corso'', tháinig buíon [[Saighdiúir|saighdiúirí]] Gearmánacha ar a thóir. De léim, rith sé síos chuig an íoslach, áit a raibh gual á chur síos i ‘siúit’ don phálás. [[Íomhá:Plaque-1000398, Tralee, Co. Kerry, Ireland.jpg|clé|mion|Trá Lí]] Chaith sé smúdar guail ar a chorp ó bhun go barr, sháigh a chuid éadaí sagairt isteach i mála guail, agus shiúil amach faoi shrón na saighdiúirí in éindí leis na fir ghuail eile. === ‘Fathach fir’ === Gan ach 65 blain slánaithe aige, fuair an Flathartach bás i gCathair Saidhbhín i 1963. Ba léir gur ‘fathach fir’ ar go leor bealaí a bhí sa Mhonsignor. Seasann sé amach i ngach pictiúr toisc chomh hard is a bhí sé, ach freisin is léir go raibh údarás agus muinín aige as féin. Ní haon iontas gur thug sé dúshlán na Naitsithe a bhí i gceannas ar an Róimh ag an am, tar éis titim Mhussolini agus gur éirigh leis féin agus a chiorcal comrádaithe na mílte príosúnach agus daoine eile a thabhairt slán ón dainséar mór a bhí ag bagairt orthu sa gcathair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/pimpernel-sa-vatican-125-bliain-o-shin-a-rugadh-hugh-oflaherty-fathach-fir/|teideal=‘Pimpernel sa Vatican’ – 125 bliain ó shin a rugadh Hugh O’Flaherty, fathach fir|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-10}}</ref> == Féach freisin == * [[Giorgio Perlasca]] * [[Oskar Schindler]] * [[Nicholas Winton]] == Naisc sheachtracha == * ''Pimpernel sa Vatican'', leis an léiritheoir Catherine O’Flaherty, clár TG4 in 2008. * ian scannán ''The Scarlet and the Black'' le [[Gregory Peck]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Scarlet and the Black|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Scarlet_and_the_Black&oldid=1136907122|journal=Wikipedia|date=2023-02-01|language=en}}</ref> * Leabhar Joseph O’Connor, ''My Father’s House''.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2023/feb/02/my-fathers-house-by-joseph-oconnor-review-the-priest-who-defied-nazis|teideal=My Father’s House by Joseph O’Connor review – the priest who defied Nazis|údar=Sarah Moss|dáta=2023-02-02|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-03-10}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:O'Flaherty, Hugh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1898]] [[Catagóir:Básanna i 1963]] [[Catagóir:An tUileloscadh]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Daonchairde Éireannacha]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] f93gm0g9zvkxknzwymnidxhalgtapar 0 86170 1314699 1255043 2026-05-22T15:35:32Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314699 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pheileadóir Gaelach as [[Contae na Gaillimhe]] é '''Éinde Ó Callaráin''' (''Enda Colleran'' sa Bhéarla). Rugadh é i mí Bhealtaine 1942. Fuair sé bás ar an 8 Aibreán 2004. D'imir sé le [[CLG Chontae na Gaillimhe|Gaillimh]] agus An Creagan/Maugh Locha. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Callarain, Einde O}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]] [[Catagóir:Básanna in 2004]] 5t20rcbo4mhw0j4b7qvmgw9j8bt918p 0 86201 1314940 1296175 2026-05-23T00:23:37Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314940 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is gníomhaí polaitiúil [[Éire|Éireannach]] é '''Justin Barrett''' (rugadh 13 Aibreán 1971). Tá aithne air mar cheannaire ar [[An Páirtí Náisiúnta]] ó 2016 go 2023, agus ina dhiaidh sin tá conspóid ann faoi cheannaireacht idir é féin agus [[James Reynolds (polaiteoir Éireannach)|James Reynolds]]. Tá Barrett bainteach leis an ngluaiseacht [[frith-ghinmhillte]] ó na 1990idí, agus bhí sé ina cheannaire ar an ngrúpa [[Youth Defence]]. Bhí sé gníomhach i bhfeachtais i gcoinne [[Conradh Nice]] in 2001 agus 2002, agus bhunaigh sé an Páirtí Náisiúnta in 2016. Rinne sé feachtasaíocht ar son vótáil "Níl" i reifreann ginmhillte 2018 leis an bhfeachtas ''Abortion Never''. Níor toghadh Barrett riamh chuig aon oifig phoiblí. Sheas sé sa [[Toghchán Eorpach 2004 in Éirinn|toghchán Eorpach 2004]] sa toghcheantar an Oirthir, ach níor éirigh leis (2.4% de na vótaí). Sheas sé freisin i bhFothoghchán [[Bá Átha Cliath Theas 2021]], ach fuair sé ach 183 vóta tosaíochta (0.68%). In 2024 sheas sé sa [[Toghchán Eorpach 2024 in Éirinn|toghchán Eorpach]] i dToghcheantar Lár-Tíre–Thuaidh Thiar agus cuireadh as don chomhaireamh é le 0.6% de na vótaí. Tá Barrett tar éis conspóid a tharraingt arís agus arís eile mar gheall ar a chuid ráiteas agus gníomhartha. Tá sé curtha i leith dó go ndearna sé ráitis chiníocha agus homafóbach, gur luaigh sé poiblí ó [[Mein Kampf]] le [[Adolf Hitler]], gur ghlac sé páirt i gcruinnithe le grúpaí Neo-Naitsíocha san Eoraip, agus gur ghlac sé le salúidí Naitsíocha. Luaigh ''[[The Phoenix (iris)|The Phoenix]]'' agus foinsí eile é mar Neo-Naitsí, agus i 2023 chuaigh sé go hagóid frith-inimirce i n-éide Naitsíoch. Tá sé féin agus a bhean chéile, Rebecca Barrett, curtha síos orthu féin mar [[Sóisialaithe náisiúnta]]. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Theas (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Theas]] * [[Cuan Bhaile Átha Cliath Theas (Dáilcheantar)|Cuan Bhaile Átha Cliath Theas]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Barrett, Justin}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:An Eite Fhíordheis in Éirinn]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceannairí na bpáirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Theas (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] h9m79onvz7ur1fnnm6rnyo9gpxymb56 0 86374 1314902 1314163 2026-05-22T22:40:12Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314902 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir de chuid [[Sinn Féin]] i d[[Tuaisceart Éireann]] í '''Michelle Gildernew'''. Rugadh í ar an 28 Márta 1970. I mí an Mheithimh 2017, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do [[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Fear Manach agus Tír Eoghain Theas]], agus arís in 2019. Theip uirthi bheith tofa mar [[FPE]] sa bhliain 2024.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na suíocháin Eorpacha ar fad líonta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0614/1454799-na-suiochain-eorpacha-ar-fad-lionta/|date=2024-06-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ni}} {{DEFAULTSORT:Gildernew, Michelle}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1970]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhaltaí den Chéad Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (1998-2003)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Mná Éireannacha]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] rg78dhwwkclk1d60i54sdt5bynt5bxl 0 87124 1314747 1081294 2026-05-22T15:54:44Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314747 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach is é '''Bobby Molloy''' (9 Iúil 1936 – 2 Deireadh Fómhair 2016). Bhí sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] agus den [[An Páirtí Daonlathach (Éire)|Pháirtí Daonlathach]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 18ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 19ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 20ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 21ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 22ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 26ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 27ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 28ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Molloy, Bobby}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1936]] [[Catagóir:Básanna in 2016]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Baill den 18ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 19ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 20ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 21ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 22ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]] tmeteqwxdgmqyzg6w5jn339j67ybtp0 0 87225 1314831 913296 2026-05-22T17:42:48Z Alison 570 [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] 1314831 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Crip_handsign.gif|deas|250px|thumb|Crip]] Is grúpa na daoine óga i mbun mionchoireacht nó foréigean í '''drong'''. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Drong}} [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] [[Catagóir:Coirpeacht]] kytql012c0v8a19s5gcsp8m4lv701sg 0 87298 1314703 1059550 2026-05-22T15:38:28Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314703 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Is [[Iomáint|iománaí]] é '''Daithí de Búrca''', nó '''Daithí Burke''' mar a thugtar air i m[[Béarla]]. Rugadh é ar an 16 Samhain 1992. Is as [[Contae na Gaillimhe]] é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2015, 2016, 2017 agus 2018. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Burca, Daithi de}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1992]] [[Catagóir:Daoine beo]] 9qohgunyma4u1er7trg4q7cusltrdty 0 87303 1314751 1022476 2026-05-22T15:56:18Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314751 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Is [[Iomáint|iománaí]] é '''Cathal Ó Mainnín''', nó '''Cathal Mannion''' mar a thugtar air i m[[Béarla]]. Rugadh é ar an 22 Deireadh Fómhair 1994. Is as [[Contae na Gaillimhe]] é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2015. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Mainnin, Cathal O}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1994]] [[Catagóir:Daoine beo]] bhnl8hv5hz7fkx8p5n2a66gyy1ipt1e 0 87323 1314750 1022492 2026-05-22T15:56:01Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314750 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Is [[Iomáint|iománaí]] é '''Pádraic Ó Mainnín''', nó '''Pádraic Mannion''' mar a thugtar air i m[[Béarla]]. Rugadh é ar an 6 Márta 1993. Is as [[Contae na Gaillimhe]] é. Bhain sé gradam 'All Star' amach i 2017 agus 2018. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Mainnin, Padraic O}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1993]] [[Catagóir:Daoine beo]] jpk1on3bmuopsxcizlumfl3o6gud5z7 0 87325 1314711 1059546 2026-05-22T15:41:42Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314711 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Is [[Iomáint|iománaí]] é '''Aodán Ó hAirt''', nó '''Aidan Harte''' mar a thugtar air i m[[Béarla]]. Rugadh é ar an 17 Lúnasa 1988. Is as [[Contae na Gaillimhe]] é. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Airt, Aodan O h}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1988]] [[Catagóir:Daoine beo]] b74jv54ginth7vn5gug5hx3eew3ffto 0 87329 1314727 1022477 2026-05-22T15:46:54Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314727 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Is [[Iomáint|iománaí]] é '''Conchúir Ó Faoláin''', nó '''Conor Whelan''' mar a thugtar air i m[[Béarla]]. Rugadh é ar an 31 Deireadh Fómhair 1996. Is as [[Contae na Gaillimhe]] é. Bhain sé gradam 'All Star' amach i 2017. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Faolain, Conchuir}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1996]] [[Catagóir:Daoine beo]] hns8koi8whxoz2i95i4qj9jxiuag3hr 0 87331 1314702 1059609 2026-05-22T15:38:10Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314702 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Iomáint|iománaí]] é '''Níall de Búrca''', nó '''Niall Burke''' mar a thugtar air i m[[Béarla]]. Rugadh é ar an 21 Bealtaine 1991. Is as [[Contae na Gaillimhe]] é. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Burca, Niall de}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1991]] [[Catagóir:Daoine beo]] 4oqc4n1rmr3qejlwn702otdg7hwnaya 0 88705 1315011 1299550 2026-05-23T01:59:17Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315011 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Wexford Church of the Assumption South Aisle Window Harry Clarke The Madonna with Sts Aidan and Adrian Detail Saint Aidan 2010 09 29.jpg|mion|Naomh Aodhán, Wexford Church of the Assumption, South Aisle, [[Harry Clarke]]|clé]] [[Easpag]] [[Fearna|Fhearna]] ba ea '''Naomh Aodhán''' (nó '''Áedan''', '''Aidan''', srl) timpeall 550-558. Ceiliúrtar a lá féile ar 31 Eanáir. == Ainm == '''Aodh''' an t-ainm baiste a bhí air (nó '''Aedh''', '''Aed''' srl nó '''Hugh''' i m[[An Béarla|Béarla]]). Thugtaí '''M’Aodhóg''' nó '''Mo Aodh Óg''' mar ainm ceana air (nó '''Saint Máedóc of Ferns''' nó '''Mogue''' i mBéarla uaireanta<ref>{{Luaigh foilseachán|date=2018-08-11|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A1ed%C3%B3c_of_Ferns&oldid=854447381|title=Máedóc of Ferns|language=en|journal=Wikipedia}}</ref>). Is ó na focail ar ‘tine’ nó ‘solas’ a tháinig an t-ainm Aodh is cosúil, dia as an domhan thíos.<ref>{{Lua idirlín|url=http://dioceseofkerry.ie/media/uploads/CSW-Post-primary-resources-Irish-Web.pdf|teideal=Seachtain Na Scoileanna Caitliceacha 2012|údar=dioceseofkerry.ie|dáta=2012|dátarochtana=2019|archivedate=2017-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171124062107/http://dioceseofkerry.ie/media/uploads/CSW-Post-primary-resources-Irish-Web.pdf}}</ref>[[Íomhá:Enniscorthy St. Aidan's Cathedral SE 2009 09 28.jpg|mion|[[Ardeaglais]] Naomh Aodhán in [[Inis Córthaidh]]|clé]] ==Saol== I mBréifne<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/eanair/naomh-aodhan-maodhog-easpag.html|teideal=Naomh Aodhán (Maodhóg), easpag: Eanáir 30 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2019-01-30}}{{Dead link|date=Aibreán 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, i g[[Contae an Chabháin]], a rugadh Aodhán, b'fhéidir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/28758|teideal=Bábhún Eachra/Baunaghra|údar=ach in Eachra, Co Laois, Maodhóg nó Aodhán (‘Aedan Echaird’, Corpus Genealogiarum Sanctorum Hiberniae 707.11) ab ainm don naomh a bhí ina chónaí in Eachaireadh|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2022-01-31}}</ref><ref name=":0"/><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dioceseofkerry.ie/post-primary/september-resources/|teideal=Classroom Resources – Diocese of Kerry|language=en-US|dátarochtana=2022-01-31}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://ferns.ie/january-liturgical-calendar-2021/|teideal=January Liturgical Calendar 2021 - Diocese of Ferns|language=en-US|dátarochtana=2022-01-31|archivedate=2022-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220131212242/https://ferns.ie/january-liturgical-calendar-2021/}}</ref> Thug a athair é mar ghiall do Ainmire, Rí na hÉireann, a bhí chomh sásta sin leis gur thug sé a saoirse dó féin agus do na gialla eile. Rinne sé staidéar faoi [[Naomh Dáibhí]] sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]. === Ceannaire reiligiúnach === Nuair a d’fhill Aodhán, bhunaigh sé [[mainistir]] i bh[[Fearna]]. Rinneadh [[easpag]] ansin de, an chéad easpag ar Fhearna, agus bhí cáil na naofachta agus na féile air. Níos déanaí, bhunaigh sé mainistir i n[[Droim Leathain|Droim Leathan]] agus ceann eile i [[Ros Inbhír]]. D’éag sé sa bhliain 626. Dearbhaíonn na Beathaí a scríobhadh faoi gur mhór an urraim a bhí ag an bpobal dó i ndeoisí [[Cille Mhoire|Chille Móire]] agus Fhearna. == Míorúilti, iontais agus piseoga == • Rinne Aodhán troscadh ar uisce agus ar arán eorna amháin ar feadh seacht mbliana agus dúirt 500 salm in aghaidh an lae,deirtear.<ref name=":0"/> • Ghléas daoine mar bhacaigh le cluain a chur ar Aodhán agus cabhair a lorg uaidh. Thuig Aodhán an méid a bhí déanta acu agus bhronn sé a gcuid éadaí ar bhochtáin a raibh sé tuillte acu. • Lá agus é ag guí is ag staidéar, rith fia ina threo agus dídean ó chú á lorg aige. Leag sé clár scríofa a bhí aige anuas ar cheann an fhia, agus d’imigh sé ó radharc go dtí gur imigh an cú. • Bhí amhras ann go raibh beirt fhear a thit san abhainn báite, ach rug Aodhán beo as an uisce orthu. • Rinne a lucht leanúna gearán faoi nach raibh go leor uisce sa mhainistir acu. Thug sé treoir dóibh crann a leagadh, agus nuair a rinneadar amhlaidh tháinig brúcht uisce ón gcrann. Tugadh tobar Aodháin ina dhiaidh sin air.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.catholicbishops.ie/wp-content/uploads/2011/12/CSW-Post-primary-resources-Irish-Web.pdf|teideal=Seachtain na Scoileanna Caitliceacha 2012|údar="Rugadh i gConnacht é" anseo .... catholicbishops.ie|dáta=2013|dátarochtana=2022}}</ref> • Nuair a bhí gá ann mainistir a thógáil, bheannaigh sé lámha fhir gan oiliúint agus rinneadh saor cloiche as, duine a rinne tógáil agus maisiú ar mhainistreacha Aodháin.<ref name=":0"/> [[Íomhá:New Ross Church of St. Mary and St. Michael Nave West End Relief of Saint Aidan 2012 09 04.jpg|mion|[[Ros Mhic Thriúin]]|clé]] == Féach freisin == * [[Fearna]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Aodhán Maodhóg Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 626]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] abx20zbqecxs1wlxga3fz4j0gnro8eq 0 89097 1314904 1314473 2026-05-22T22:43:22Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314904 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é '''Paul Girvan''' (a rugadh ar an [[6 Iúil]] [[1963]]). I mí an Mheithimh 2017, bhí sé tofa don chéad uair mar [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|theachta parlaiminte]] do [[Aontroim Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Theas]]. San [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> thóg [[Robin Swann|Robin Swann,]] ó [[Páirtí Aontachtach Uladh|Pháirtí Aontachtach Uladh]], an suíochán in [[Aontroim Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Theas]] ó Girvan.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Olltoghchán buaite go rábach ag Páirtí Lucht Oibre na Breataine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0705/1458355-olltoghchan-buaite-go-rabach-ag-pairti-lucht-oibre-na-breataine/|date=2024-07-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ni}} {{DEFAULTSORT:Girvan, Paul}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aontroim Theas (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]] [[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Méaraí]] [[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]] qxct73i73o31gdzxf2exr9x4qiv5tc3 0 90230 1314984 1306657 2026-05-23T01:26:05Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314984 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is iarpholaiteoir é '''Conor Patrick McGinn''', a rugadh ar an [[31 Iúil]] [[1984]]. B'eisean an [[Teachta Parlaiminte]] do ''Saint Helen's North'' ó 2015 go 2024. Ba bhall de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]] é go dtí 2023 nuair a chuireadh ar fionraí ón pháirtí é i ndiaidh gearáin neamhshonraithe. Ní raibh McGinn san iomaíocht san [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán 2024]]. I mí Eanáir 2026, fógraíodh é gur cúisíodh é as ionsaí gnéasach <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cd7zpg19pwdo|teideal=Former St Helens MP Conor McGinn charged with sexual assaulting woman|dáta=2026-01-27|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2026-01-28}}</ref> == Óige agus oideachas== Rugadh i g[[Camloch]], [[Contae Ard Mhacha]] é agus tógadh sa [[An Sruthán|Sruthán]] é. Oifigeach cléireachais de chuid ''[[An tSeirbhís Náisiúnta Sláinte|NHS]]'' a bhí ina mháthair agus comhairleoir de chuid [[Shinn Féin]] ar [[Comhairle an Iúir agus Mhúrn|Chomhairle an Iúir agus Mhúrn]] a bhí ina athair. Chuaigh sé ar [[Ardscoil Naomh Pól, An Sruthán]]. Sula ndeachaigh sé go hollscoil, d'oibrigh sé don [[An Chomhdháil Náisiúnta Afracach|Chomhdháil Náisiúnta Afracach]], s[[an Afraic Theas]], ar chomhaltacht ar feadh dhá mhí. Rinne sé staidéar ar ''Goldsmiths'', [[Ollscoil Londan]] ach níor chríochnaigh sé a chéim. D'fhan sé i Londain agus d'oibrigh sé le carthanas meabhairshláinte d'inimircigh Éireannacha. Níos déanaí, chríochnaigh sé a chéim ar stair, polaitíocht agus an Léann Éireannach go páirtaimseartha i ''London Metropolitan University''. == Gairm polaitíochta == I mí na Bealtaine 2015, toghadh McGinn den chéad uair ina theachta parlaiminte do ''Saint Helen's North''. Fuair sé 57% den vóta le tromlach 17,291 aige. I mí Iúil 2016, bhí sé argóint ar [[Twitter]] le Ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre, [[Jeremy Corbyn]]. Dúirt McGinn go ndúirt Corbyn "glaofaidh sé ar m'athair" brú a chur ar McGinn. Shéan urlabhraí Corbyn seo. Atoghadh McGinn sna [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|Olltoghcháin tobann i 2017]]. Fuair sé 63.7% den vóta le tromlach 18,406 aige. Atoghadh é sna [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán 2019]]. Fuair sé 52.3% den vóta le tromlach 12,209 aige. <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/politics/constituencies/E14000962|teideal=St Helens North parliamentary constituency - Election 2019 - BBC News|language=en-GB|dátarochtana=2026-01-28}}</ref> I mí na Nollag 2022, cuireadh McGinn ar fionraí ón Pháirtí an Lucht Oibre i ndiaidh gearáin neamhshonraithe <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-63896445|teideal=Labour MP suspended from party pending investigation|dáta=2022-12-07|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2026-01-28}}</ref>. I mí Dheireadh Fómhair 2023, d'fhag sé an páirtí éirí as an phróiseas. Dúirt sé nach ndearna sé aon rud contráilte agus go raibh an fiosrúchán lochtach agus claonta. Ar 5 Bealtaine 2023, d'fhógair McGinn nach seasfadh sé san [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán 2024]]. == Saol pearsanta == Phós sé le Kate Groucutt thart ar 2009 agus tá beirt pháistí acu. Is [[Caitliceach]] é. Is saoránach Éireannach agus Briotanach é. Ar 27 Eanáir 2026, fógraíodh é gur cúisíodh é as ionsaí gnéasach == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == *[https://members.parliament.uk/member/4458/career Próifíl] ar Pharlaimint na Ríochta Aontaithe {{DEFAULTSORT:McGinn, Conor}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1984]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Merseyside]] [[Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] [[Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ard Mhacha]] 38cgnmbvezi943xlgaswhd8pzs7w8jf 0 90311 1315024 1302607 2026-05-23T02:13:13Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315024 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Íomhá:St. Declan's Round Tower and Oratory, Ardmore, Co. Waterford.JPG|mion|Aird Mhórː téann an [[cloigtheach]] siar go dtí an [[10ú haois]] b'fhéidir agus an tsuíomh go dtí an 5ú haois<ref>{{Lua idirlín|url=http://roundtowers.org/ardmore/index1.htm|teideal=Ardmore Irish Round Tower|work=roundtowers.org|dátarochtana=2019-07-24}}</ref> ]] Áirítear '''Déaglán mac Eircc''' nó '''Deaglán na hAirde Móire''' ({{lang-la|Declanus}}, {{lang-en|Declan}}) mar [[Duine|dhuine]] de na [[Naomh|naoimh]] a bhí in [[Éire|Éirinn]] roimh theacht [[Naomh Pádraig]]. Deirtear go raibh an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] sna Déise sular tháinig Pádraig Naofa go hÉirinn, mar gheall ar an obair a bhí déanta ag Naomh Deaglán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/ga/cbes/4428117/4379875/4463829|teideal=Naomh Déaglán i nDéiseach|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2019-07-24}}</ref> Ba de shliocht uasal é.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-deaglan-easpag-iuil.html|teideal=Naomh Déaglán, easpag: Iúil 24 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2019-07-24|archivedate=2019-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190724204639/http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-deaglan-easpag-iuil.html}}</ref> Rinne Colmán, [[sagart]] áitiúil, é a bhaisteadh.<ref>Deirtear gur bhunaigh Naomh Colmán an Seanphobal i bhfad sular tháinig [[Naomh Pádraig]] go hÉirinn agus fiú sular tháinig Naomh Deaglán go dtí [[Aird Mhór]].</ref> Tar éis dó bheith ina dhalta ag a uncail cuireadh chuig Díoma é, “duine a chaith tréimhse fhada thar lear ag déanamh staidéir.” [[Íomhá:Ardmore St Declan Sculpture by Turlough Cowman 2015 09 15.jpg|clé|mion|177x177px|Deaglánː píosa [[Dealbhóireacht|dealbhóireachta]] le Turlough Cowman (2000)]] Níos déanaí chuaigh Déaglán go dtí an [[An Eoraip|Eoraip]] le leanúint ar aghaidh lena chuid staidéir agus oirníodh ina shagart ansin é, agus b’fhéidir ina [[easpag]]. Bhain sé faoi in [[Aird Mhór]] agus shíolaigh sé an [[creideamh]] i gceantar na n[[Gaeltacht na nDéise|Déise]]. Mhair cuid mhór fear agus ban faoina riail. [[Íomhá:Ardmore St. Declan’s Stone 2015 09 15.jpg|clé|mion|177x177px|An Charraig]] == Nósanna agus béaloideas == Ceiliúrtar Lá Fhéile Deaglán ar an [[24 Iúil|24 Iúil.]] De réir an [[Béaloideas|bhéaloidis]], ba é Naomh Deaglán a chéadbhaistigh [[Má Dheilge]] nó "Magh Dheilge" nuair a ghortaigh sé a [[Méar|mhéar]] agus é ag gabháil thart. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Deaglán Naomh}} [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Gaeltacht na nDéise]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] te6hyd6b2o29ia2a48aar4canvvnuc7 2 90902 1314670 1314580 2026-05-22T13:32:34Z Marcas.oduinn 33120 /* Áth Eine */ 1314670 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] # [[Áth Eine]] == Áth Eine == [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] {{coord|52.4122|-7.3938|dim:100000_region:IE|format=dms|display=inline,title}} Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]],<ref name=logainm /> sna [[Osraige|hOaraí]] ársa. Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair Tá Áth Eine Siúire gar den teorainn le [[Contae Chill Chainnigh]], ar chnoc Charraig an Dúin.<ref name=carrigadoon /> Feictear ann iarsmaí den tionscal slinne bhí ann tráth.<ref name=Curtis1829 /> Faightear tuamaí meigiliteacha mórthimpeall na háite. Taobh thiar den sráidbhaile ar chnoc Choill Mhic Oiliféara Hill tá tuama Bhán Fraoigh. Taobh ó thuaidh tá [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]].<ref name=society1879 /> atá cosúil le chéile le [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]]. Is é ar cheann dearga tuamaí is maisithe laistigh de Ghleann na Bóinne.<ref name=Jones2012 /> '' Ten kilometres to the west is [[Sliabh na mBan]], also with a [[Neoiliteach]] summit cairn. The An Loinneán rises on Sliabh na mBan and flows east for ten kilometres before turning south to flow through a valley idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] '' The Ossory group of [[ardchros]]a are amongst the earliest (8th/9th century) examples of Celtic high crosses to be found in Ireland.<ref name=MonkSheehan1998 /> The Ahenny high crosses ([[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] #124) are early examples, which still bear resemblance to their wooden predecessors. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | url = https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000167471 | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = Trubner & Company | year = 1857 | pages = }}</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ cx6aaiwrao4qq0cj9rs94w4combk91l 1314671 1314670 2026-05-22T13:39:07Z Marcas.oduinn 33120 1314671 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] # [[Áth Eine]] == Áth Eine == [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] {{coord|52.4122|-7.3938|dim:100000_region:IE|format=dms|display=inline,title}} Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]],<ref name=logainm /> sna [[Osraige|hOaraí]] ársa. Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair Tá Áth Eine Siúire gar den teorainn le [[Contae Chill Chainnigh]], ar chnoc Charraig an Dúin.<ref name=carrigadoon /> Feictear ann iarsmaí den tionscal slinne bhí ann tráth.<ref name=Curtis1829 /> Faightear tuamaí meigiliteacha mórthimpeall na háite. Taobh thiar den sráidbhaile ar chnoc Choill Mhic Oiliféara Hill tá tuama Bhán Fraoigh. Taobh ó thuaidh tá [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]].<ref name=society1879 /> atá cosúil le chéile le [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]]. Is é ar cheann dearga tuamaí is maisithe laistigh de Ghleann na Bóinne.<ref name=Jones2012 /> Taobh thiar tá [[Sliabh na mBan]], agus carn [[neoiliteach]] ar a mhullach. Éiríonn An Loinneán ar an sliabh agus ritheann an abhainn soir le deich ciliméadar sula gcasann sí ó dheas tríd an ngleann idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] '' The Ossory group of [[ardchros]]a are amongst the earliest (8th/9th century) examples of Celtic high crosses to be found in Ireland.<ref name=MonkSheehan1998 /> The Ahenny high crosses ([[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] #124) are early examples, which still bear resemblance to their wooden predecessors. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | url = https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000167471 | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = Trubner & Company | year = 1857 | pages = }}</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ akbk8fx2wsj34onqn4hd8c5c3r92g3y 1314673 1314671 2026-05-22T14:23:24Z Marcas.oduinn 33120 /* Áth Eine */ 1314673 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] # [[Áth Eine]] == Áth Eine == {{WD Bosca Sonraí Baile}} [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] {{coord|52.4122|-7.3938|dim:100000_region:IE|format=dms|display=inline,title}} Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]],<ref name=logainm /> sna [[Osraige|hOaraí]] ársa. Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair Tá Áth Eine Siúire gar den teorainn le [[Contae Chill Chainnigh]], ar chnoc Charraig an Dúin.<ref name=carrigadoon /> Feictear ann iarsmaí den tionscal slinne bhí ann tráth.<ref name=Curtis1829 /> Faightear tuamaí meigiliteacha mórthimpeall na háite. Taobh thiar den sráidbhaile ar chnoc Choill Mhic Oiliféara Hill tá tuama Bhán Fraoigh. Taobh ó thuaidh tá [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]].<ref name=society1879 /> atá cosúil le chéile le [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]]. Is é ar cheann desna tuamaí is maisithe laistigh de Ghleann na Bóinne.<ref name=Jones2012 /> Taobh thiar tá [[Sliabh na mBan]] agus carn [[neoiliteach]] ar a mhullach. Éiríonn An Loinneán ar an sliabh agus ritheann an abhainn soir le deich ciliméadar sula gcasann sí ó dheas tríd an ngleann idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] Feictear sna hOsraí [[ardchros]]a Ceilteacha atá i measc na cinn is luaite i nÉirinn (8ú/9ú haois).<ref name=MonkSheehan1998 /> Is [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] (#124) iad na crosa ag Áth Eine, a bhfuil cosúlachtaí acu lena leis na crosa adhmaid a bhí ann rompu. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | url = https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000167471 | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = Trubner & Company | year = 1857 | pages = }}</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ tu07ql932ryx5yhhbjt92xpc9ff0g2e 1314675 1314673 2026-05-22T14:31:28Z Marcas.oduinn 33120 /* Áth Eine */ 1314675 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] # [[Áth Eine]] == Áth Eine == {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] {{coord|52.4122|-7.3938|dim:100000_region:IE|format=dms|display=inline,title}} Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]],<ref name=logainm /> sna [[Osraige|hOaraí]] ársa. Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair Tá Áth Eine Siúire gar den teorainn le [[Contae Chill Chainnigh]], ar chnoc Charraig an Dúin.<ref name=carrigadoon /> Feictear ann iarsmaí den tionscal slinne bhí ann tráth.<ref name=Curtis1829 /> Faightear tuamaí meigiliteacha mórthimpeall na háite. Taobh thiar den sráidbhaile ar chnoc Choill Mhic Oiliféara Hill tá tuama Bhán Fraoigh. Taobh ó thuaidh tá [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]].<ref name=society1879 /> atá cosúil le chéile le [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]]. Is é ar cheann desna tuamaí is maisithe laistigh de Ghleann na Bóinne.<ref name=Jones2012 /> Taobh thiar tá [[Sliabh na mBan]] agus carn [[neoiliteach]] ar a mhullach. Éiríonn An Loinneán ar an sliabh agus ritheann an abhainn soir le deich ciliméadar sula gcasann sí ó dheas tríd an ngleann idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] Feictear sna hOsraí [[ardchros]]a Ceilteacha atá i measc na cinn is luaite i nÉirinn (8ú/9ú haois).<ref name=MonkSheehan1998 /> Is [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] (#124) iad na crosa ag Áth Eine, a bhfuil cosúlachtaí acu lena leis na crosa adhmaid a bhí ann rompu. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | url = https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000167471 | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = Trubner & Company | year = 1857 | pages = }}</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ m76xil901ffyvepqushlji08wa2qmsp 1314676 1314675 2026-05-22T14:37:43Z Marcas.oduinn 33120 /* Áth Eine */ 1314676 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] # [[Áth Eine]] == Áth Eine == {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]],<ref name=logainm /> sna [[Osraige|hOaraí]] ársa. Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair Tá Áth Eine Siúire gar den teorainn le [[Contae Chill Chainnigh]], ar chnoc Charraig an Dúin.<ref name=carrigadoon /> Feictear ann iarsmaí den tionscal slinne bhí ann tráth.<ref name=Curtis1829 /> Faightear tuamaí meigiliteacha mórthimpeall na háite. Taobh thiar den sráidbhaile ar chnoc Choill Mhic Oiliféara Hill tá tuama Bhán Fraoigh. Taobh ó thuaidh tá [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]].<ref name=society1879 /> atá cosúil le chéile le [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]]. Is é ar cheann desna tuamaí is maisithe laistigh de Ghleann na Bóinne.<ref name=Jones2012 /> Taobh thiar tá [[Sliabh na mBan]] agus carn [[neoiliteach]] ar a mhullach. Éiríonn An Loinneán ar an sliabh agus ritheann an abhainn soir le deich ciliméadar sula gcasann sí ó dheas tríd an ngleann idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] Feictear sna hOsraí [[ardchros]]a Ceilteacha atá i measc na cinn is luaite i nÉirinn (8ú/9ú haois).<ref name=MonkSheehan1998 /> Is [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] (#124) iad na crosa ag Áth Eine, a bhfuil cosúlachtaí acu lena leis na crosa adhmaid a bhí ann rompu. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | url = https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000167471 | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = Trubner & Company | year = 1857 | pages = }}</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ k3xl6d2amklyrw4jp2s93bmnnl9jm6g 1314677 1314676 2026-05-22T14:39:09Z Marcas.oduinn 33120 1314677 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] # [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] # [[Áth Eine]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 30dc4ndzaqd3mgd99byb0yvaqckwuop 1314680 1314677 2026-05-22T14:42:57Z Marcas.oduinn 33120 /* */ 1314680 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 81wjr4vfv2k8rc7k9dwmrvg9ovpnnld 1314683 1314680 2026-05-22T15:27:21Z Marcas.oduinn 33120 /* */ 1314683 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Cárthach is Sine == {{Short description|6th-century Irish saint}} {{Use dmy dates|date=October 2019}} {{Infobox saint | name = Saint Carthage the Elder |image=28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg|caption=St. Carthage by Ethel Rhind at the Honan Chapel| birth_date = Unknown | death_date = 6th century | feast_day = 5 March }} '''Saint Carthage the Elder''' (or '''Carthach''') was an [[Ireland|Irish]] [[bishop]] and [[abbot]] in the sixth century. His [[Calendar of saints|feast day]] is 5 March. The [[saint]] is mainly known as a disciple and successor of [[Ciaran of Saighir]] (''the Elder'') and the tutor and fosterer of his greater namesake, Saint Carthage of Lismore (also known as [[Mochuda|Saint Mochuda]]).<ref>''Bethada Náem nÉrenn'' (''Lives of Irish Saints''). Charles Plummer (ed), Richard Irvine Best (ed), Second edition, in that the text is reprinted from the corrected sheets of the first edition [vol. 1: xliv + 346 pp; vol. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). Found online through UCC CELT, here: http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html</ref> Carthage was of the [[Eóganachta|Eóganacht Chaisil]] and son, or, more probably, grandson of [[Óengus mac Nad Froích]] whom [[Saint Patrick]] baptized. He was sent by St. Ciaran upon a penitential pilgrimage, when he spent seven years abroad, visiting Gaul and Rome. On completion of his canonical penance, Carthage was reinstated as a member of the religious brotherhood of [[Saighir]]. Afterwards he founded the [[monastery]] of Druim Fertain in Carberry and another monastery in the upper island of [[Lough Sheelin]], [[County Meath]].<ref>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature''. (James Strong and John McClintock, eds.) Harper and Brothers; NY; 1880]</ref> In the barony of Clanmaurice is a townland called Monument on which are some scant remains of an ancient church called ''Cill Cartaig'' (Carthage's Church). There is a short paragraph about St. Cartha in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) by [[James Michael O'Clery]], page 65: <blockquote>Carthach, Bishop, alumnus of Ciaran of [[Saighir]]. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> Cill Charthaigh is [[Kilcar]]. == Féach freisin * [[Ciarán of Saigir]] * [[Saighir]] * [[Roman Catholic Diocese of Ossory]] * [[Osraige]] * [[Óengus mac Nad Froích]] ==External links== * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Photo of Kilcar village] as seen from the ruins of St. Cartha's Church and more information about Carthach == Tagairtí {{reflist | refs = }} * {{cite DNB|wstitle=Carthach (d.580?)}} [[Category:People from County Tipperary]] [[Category:People from County Meath]] [[Category:6th-century Irish bishops]] [[Category:6th-century Christian saints]] [[Category:Medieval Irish saints]] [[Category:6th-century Irish abbots]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ fwfzjiyghbhfvg8fujqwbiu6qix0vk5 1314875 1314683 2026-05-22T18:49:49Z Marcas.oduinn 33120 1314875 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Cárthach is Sine == | name = Saint Carthage the Elder |image=28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg|caption=St. Carthage by Ethel Rhind at the Honan Chapel| birth_date = Unknown | death_date = 6th century | feast_day = 5 March '''Naomh Carthach is Sine''' was an [[Ireland|Irish]] [[easpag]] and [[ab]] Éireannach den séú haois. His [[Calendar of saints|feast day]] is 5ú Márta. He is mainly known as a disciple and successor of [[Ciarán Saighir]] and the tutor and fosterer of his greater namesake, Saint Carthach Lios Mór (also known as [[Mochuda]]).<ref>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> Carthage was of the [[Eóganachta|Eóganacht Chaisil]] and son, or, more probably, grandson of [[Óengus mac Nad Froích]] whom [[Saint Patrick]] baptized. He was sent by St. Ciaran upon a penitential pilgrimage, when he spent seven years abroad, visiting Gaul and Rome. On completion of his canonical penance, Carthage was reinstated as a member of the religious brotherhood of [[Saighir]]. Afterwards he founded the [[monastery]] of Druim Fertain in Carberry and another monastery in the upper island of [[Lough Sheelin]], [[County Meath]].<ref>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature''. (James Strong and John McClintock, eds.) Harper and Brothers; NY; 1880]</ref> In the barony of Clanmaurice is a townland called Monument on which are some scant remains of an ancient church called ''Cill Cartaig'' (Carthage's Church). There is a short paragraph about St. Cartha in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) by [[James Michael O'Clery]], page 65: <blockquote>Carthach, Bishop, alumnus of Ciaran of [[Saighir]]. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> Cill Charthaigh is [[Kilcar]]. == Féach freisin * [[Ciarán of Saigir]] * [[Saighir]] * [[Roman Catholic Diocese of Ossory]] * [[Osraige]] * [[Óengus mac Nad Froích]] ==External links== * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Photo of Kilcar village] as seen from the ruins of St. Cartha's Church and more information about Carthach == Tagairtí {{reflist | refs = }} * {{cite DNB|wstitle=Carthach (d.580?)}} [[Category:People from County Tipperary]] [[Category:People from County Meath]] [[Category:6th-century Irish bishops]] [[Category:6th-century Christian saints]] [[Category:Medieval Irish saints]] [[Category:6th-century Irish abbots]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 0djbaxh3gr235pnzzpybjtojba6ca3o 1314879 1314875 2026-05-22T19:03:25Z Marcas.oduinn 33120 /* Cárthach is Sine */ 1314879 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Cárthach is Sine == | name = Saint Carthage the Elder |image=28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg|caption=St. Carthage by Ethel Rhind at the Honan Chapel| birth_date = Unknown | death_date = 6th century | feast_day = 5 March '''Naomh Carthach is Sine''' was an [[Ireland|Irish]] [[easpag]] and [[ab]] Éireannach den séú haois. His [[Calendar of saints|feast day]] is 5ú Márta. He is mainly known as a disciple and successor of [[Ciarán Saighir]] and the tutor and fosterer of his greater namesake, Saint Carthach Lios Mór (also known as [[Mochuda]]).<ref>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> Carthage was of the [[Eóganachta|Eóganacht Chaisil]] and son, or, more probably, grandson of [[Óengus mac Nad Froích]] whom [[Naomh Pádraig]] baptized. He was sent by Ciarán upon a penitential pilgrimage, when he spent seven years abroad, visiting Gaul and Rome. On completion of his canonical penance, Carthage was reinstated as a member of the religious brotherhood of [[Saighir]]. Afterwards he founded the [[mainistir]] of Druim Fertain in Cairbre and another monastery in the upper island of [[Loch Síleann]], [[Contae na Mí]].<ref name=Strong1880 /> In the barony of Clanmaurice is a townland called Monument on which are some scant remains of an ancient church called ''Cill Cartaig'' (Carthage's Church). There is a short paragraph about St. Cartha in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) by [[James Michael O'Clery]], page 65: <blockquote>Carthach, Bishop, alumnus of Ciaran of [[Saighir]]. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> Cill Charthaigh is [[Kilcar]]. == Féach freisin * [[Ciarán Saigir]] * [[Saighir]] * [[Roman Catholic Diocese of Ossory]] * [[Osraige]] * [[Óengus mac Nad Froích]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Strong1880>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature''. (James Strong and John McClintock, eds.) Harper and Brothers; NY; 1880]</ref> }} ==External links== * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Photo of Kilcar village] as seen from the ruins of St. Cartha's Church and more information about Carthach == Tagairtí {{reflist | refs = }} * {{cite DNB|wstitle=Carthach (d.580?)}} [[Category:People from County Tipperary]] [[Category:People from County Meath]] [[Category:6th-century Irish bishops]] [[Category:6th-century Christian saints]] [[Category:Medieval Irish saints]] [[Category:6th-century Irish abbots]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ t6qx5lf6yp66wuoq8t4ktrgycpuflfp 1314880 1314879 2026-05-22T19:06:32Z Marcas.oduinn 33120 1314880 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Cárthach is Sine == | name = Saint Carthage the Elder |image=28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg|caption=St. Carthage by Ethel Rhind at the Honan Chapel| birth_date = Unknown | death_date = 6th century | feast_day = 5 March '''Naomh Carthach is Sine''' was an [[Ireland|Irish]] [[easpag]] and [[ab]] Éireannach den séú haois. His [[Calendar of saints|feast day]] is 5ú Márta. He is mainly known as a disciple and successor of [[Ciarán Saighir]] and the tutor and fosterer of his greater namesake, Saint Carthach Lios Mór (also known as [[Mochuda]]).<ref>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> Carthage was of the [[Eóganachta|Eóganacht Chaisil]] and son, or, more probably, grandson of [[Óengus mac Nad Froích]] whom [[Naomh Pádraig]] baptized. He was sent by Ciarán upon a penitential pilgrimage, when he spent seven years abroad, visiting Gaul and Rome. On completion of his canonical penance, Carthage was reinstated as a member of the religious brotherhood of [[Saighir]]. Afterwards he founded the [[mainistir]] of Druim Fertain in Cairbre and another monastery in the upper island of [[Loch Síleann]], [[Contae na Mí]].<ref name=Strong1880 /> In the barony of Clanmaurice is a townland called Monument on which are some scant remains of an ancient church called ''Cill Cartaig'' (Carthage's Church). There is a short paragraph about St. Cartha in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) by [[James Michael O'Clery]], page 65: <blockquote>Carthach, Bishop, alumnus of Ciaran of [[Saighir]]. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> Cill Charthaigh is [[Kilcar]]. == Féach freisin * [[Ciarán Saigir]] * [[Saighir]] * [[Roman Catholic Diocese of Ossory]] * [[Osraige]] * [[Óengus mac Nad Froích]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Strong1880>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature''. (James Strong and John McClintock, eds.) Harper and Brothers; NY; 1880]</ref> }} == Naisc sheachtracha * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Photo of Kilcar village] as seen from the ruins of St. Cartha's Church and more information about Carthach == Tagairtí {{reflist | refs = }} * {{cite DNB|wstitle=Carthach (d.580?)}} [[Category:People from County Tipperary]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 4u6cq5vqhm85z0kp09440179vgqkk23 1314882 1314880 2026-05-22T19:21:47Z Marcas.oduinn 33120 /* Cárthach is Sine */ 1314882 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Cárthach is Sine == | name = Saint Carthage the Elder |image=28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg|caption=St. Carthage by Ethel Rhind at the Honan Chapel| birth_date = Unknown | death_date = 6th century | feast_day = 5 March '''Naomh Carthach is Sine''' was an [[Ireland|Irish]] [[easpag]] and [[ab]] Éireannach den séú haois. His [[Calendar of saints|feast day]] is 5ú Márta. He is mainly known as a disciple and successor of [[Ciarán Saighir]] and the tutor and fosterer of his greater namesake, Saint Carthach Lios Mór (also known as [[Mochuda]]).<ref>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> Carthage was of the [[Eóganachta|Eóganacht Chaisil]] and son, or, more probably, grandson of [[Óengus mac Nad Froích]] whom [[Naomh Pádraig]] baptized. He was sent by Ciarán upon a penitential pilgrimage, when he spent seven years abroad, visiting Gaul and Rome. On completion of his canonical penance, Carthage was reinstated as a member of the religious brotherhood of [[Saighir Chiaráin]]. Afterwards he founded the [[mainistir]] of Druim Fertain in Cairbre and another monastery in the upper island of [[Loch Síleann]], [[Contae na Mí]].<ref name=Strong1880 /> In the barony of Clanmaurice is a townland called Monument on which are some scant remains of an ancient church called ''Cill Cartaig'' (Carthage's Church). There is a short paragraph about St. Cartha in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) by [[James Michael O'Clery]], page 65: <blockquote>Carthach, Bishop, alumnus of Ciaran of Saighir. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> [[Cill Charthaigh]]. == Féach freisin * [[Ciarán Saighre]] * [[Saighir Chiaráin]] * [[Deoise Osraí]] * [[Osraige]] * [[Óengus mac Nad Froích]] == Naisc sheachtracha * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Photo of Kilcar village] as seen from the ruins of St. Cartha's Church and more information about Carthach == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Strong1880>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature''. (James Strong and John McClintock, eds.) Harper and Brothers; NY; 1880]</ref> }} * {{cite DNB|wstitle=Carthach (d.580?)}} [[Category:People from County Tipperary]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ d2lh9082c0l4kpfrvf144zk9w7u6hwb 1314887 1314882 2026-05-22T20:19:59Z Marcas.oduinn 33120 /* Carthach is Sine */ 1314887 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Carthach is Sine == | name = Saint Carthage the Elder |image=28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg|caption=St. Carthage by Ethel Rhind at the Honan Chapel| birth_date = Unknown | death_date = 6th century | feast_day = 5 March '''Naomh Carthach is Sine''' was an [[Ireland|Irish]] [[easpag]] and [[ab]] Éireannach den séú haois. His [[Calendar of saints|feast day]] is 5ú Márta. He is mainly known as a disciple and successor of [[Ciarán Saighir]] and the tutor and fosterer of his greater namesake, Saint Carthach Lios Mór (also known as [[Mochuda]]).<ref>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> Carthage was of the [[Eóganachta|Eóganacht Chaisil]] and son, or, more probably, grandson of [[Óengus mac Nad Froích]] whom [[Naomh Pádraig]] baptized. He was sent by Ciarán upon a penitential pilgrimage, when he spent seven years abroad, visiting Gaul and Rome. On completion of his canonical penance, Carthage was reinstated as a member of the religious brotherhood of [[Saighir Chiaráin]]. Afterwards he founded the [[mainistir]] of Druim Fertain in Cairbre and another monastery in the upper island of [[Loch Síleann]], [[Contae na Mí]].<ref name=Strong1880 /> In the barony of Clanmaurice is a townland called Monument on which are some scant remains of an ancient church called ''Cill Cartaig'' (Carthage's Church). There is a short paragraph about St. Cartha in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) by [[James Michael O'Clery]], page 65: <blockquote>Carthach, Bishop, alumnus of Ciaran of Saighir. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> [[Cill Charthaigh]]. == Féach freisin * [[Ciarán Saighre]] * [[Saighir Chiaráin]] * [[Deoise Osraí]] * [[Osraige]] * [[Óengus mac Nad Froích]] == Naisc sheachtracha * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Photo of Kilcar village] as seen from the ruins of St. Cartha's Church and more information about Carthach == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Strong1880>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature''. (James Strong and John McClintock, eds.) Harper and Brothers; NY; 1880]</ref> }} * {{cite DNB|wstitle=Carthach (d.580?)}} [[Category:People from County Tipperary]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ o4a8h28aadvc145x9t0299ewbipr563 1314888 1314887 2026-05-22T20:28:15Z Marcas.oduinn 33120 /* Carthach is Sine */ 1314888 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Carthach is Sine == {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg | mion | ''St. Carthage'' le Ethel Rhind i Séipéal Honan]] '''Naomh Carthach is Sine''' was an [[Ireland|Irish]] [[easpag]] and [[ab]] Éireannach den séú haois. His [[Calendar of saints|feast day]] is 5ú Márta. '' He is mainly known as a disciple and successor of [[Ciarán Saighir]] and the tutor and fosterer of his greater namesake, Saint Carthach Lios Mór (also known as [[Mochuda]]).<ref name=Bethada /> '' Carthage was of the [[Eoghanacht Chaisil]] and son, or, more probably, grandson of [[Óengus mac Nad Froích]] whom [[Naomh Pádraig]] baptized. He was sent by Ciarán upon a penitential pilgrimage, when he spent seven years abroad, visiting Gaul and Rome. On completion of his canonical penance, Carthage was reinstated as a member of the religious brotherhood of [[Saighir Chiaráin]]. Afterwards he founded the [[mainistir]] of Druim Fertain in Cairbre and another monastery in the upper island of [[Loch Síleann]], [[Contae na Mí]].<ref name=Strong1880 /> '' In the barony of Clanmaurice is a townland called Monument on which are some scant remains of an ancient church called ''Cill Cartaig'' (Carthage's Church). '' There is a short paragraph about St. Cartha in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) by [[James Michael O'Clery]], lch. 65: <blockquote>''Carthach, Bishop, alumnus of Ciaran of Saighir. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> Tá [[Cill Charthaigh]] suite i ndeisceart [[Dún na nGall]]. == Féach freisin * [[Ciarán Saighre]] * [[Saighir Chiaráin]] * [[Deoise Osraí]] * [[Osraige]] * [[Óengus mac Nad Froích]] == Naisc sheachtracha * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Photo of Kilcar village] as seen from the ruins of St. Cartha's Church and more information about Carthach == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bethada>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> <ref name=Strong1880>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature'']. (James Strong and John McClintock, eag.) Harper and Brothers; NY; 1880</ref> }} * {{cite DNB|wstitle=Carthach (d.580?)}} [[Category:People from County Tipperary]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 2rcp37vs4fq6ws532xg6h32bphxk5pm 1314908 1314888 2026-05-22T22:55:57Z Marcas.oduinn 33120 /* Carthach is Sine */ 1314908 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Carthach is Sine == {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg | mion | ''N. Carthach'' le Ethel Rhind i Séipéal Honan]] [[Easpag]] agus [[ab]] Éireannach den séú haois ba ea '''Naomh Carthach is Sine'''. Tá a lá féile ar an 5ú Márta. Leantóir agus comharba ar [[Ciarán Saighre]] ba ea é, agus oide a comhainmnigh níos mó le rá, Naomh Carthach Leasa Mhóir (aitheanta fosta mar N. [[Mochuda]]).<ref name=Bethada /> '' Carthage was of the [[Eoghanacht Chaisil]] and son, or, more probably, grandson of [[Óengus mac Nad Froích]] whom [[Naomh Pádraig]] baptized. He was sent by Ciarán upon a penitential pilgrimage, when he spent seven years abroad, visiting Gaul and Rome. On completion of his canonical penance, Carthage was reinstated as a member of the religious brotherhood of [[Saighir Chiaráin]]. Afterwards he founded the [[mainistir]] of Druim Fertain in Cairbre and another monastery in the upper island of [[Loch Síleann]], [[Contae na Mí]].<ref name=Strong1880 /> San Leacht i mbarúntacht {{h|Clann Mhuiris}} iarsmaí beaga de chill ársa dath ainm ''Cill Cartaig''. Tá [[Cill Charthaigh]] eile suite i ndeisceart [[Dún na nGall]]. Tá alt gearr ar Charthach in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) le [[James Michael O'Clery]], lch. 65: <blockquote>''Carthach, Bishop, alumnus of Ciarán Saighre. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> == Féach freisin * [[Ciarán Saighre]] * [[Saighir Chiaráin]] * [[Deoise Osraí]] * [[Osraige]] * [[Óengus mac Nad Froích]] == Naisc sheachtracha * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Photo of Kilcar village] as seen from the ruins of St. Cartha's Church and more information about Carthach == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bethada>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> <ref name=Strong1880>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature'']. (James Strong and John McClintock, eag.) Harper and Brothers; NY; 1880</ref> }} * {{cite DNB|wstitle=Carthach (d.580?)}} [[Category:People from County Tipperary]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ rrncpofwz224yjamoizfy3z5mo8bcnb 1315084 1314908 2026-05-23T07:44:59Z Marcas.oduinn 33120 /* Carthach is Sine */ 1315084 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Carthach is Sine == {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg | mion | ''N. Carthach'' le Ethel Rhind i Séipéal Honan]] [[Easpag]] agus [[ab]] Éireannach den séú haois ba ea '''Naomh Carthach is Sine'''. Tá a lá féile ar an 5ú Márta. Leantóir agus comharba ar [[Ciarán Saighre]] ba ea é, agus oide a comhainmnigh níos mó le rá, Naomh Carthach Leasa Mhóir (aitheanta fosta mar N. [[Mochuda]]).<ref name=Bethada /> De sliocht [[Eoghanacht Chaisil]] ba ea Carthach, mac nó garmhac le h[[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nach Fraoigh]] (blaistithe ag [[Naomh Pádraig]]). Chuir Ciarán ar oilithreacht é le seacht mbliana thar lear, ag tabhairt cuairte ar an Fhrainc agus an Róimh. Ar ais abhaile, ceapadh arís é ina bhall de {{h|Saighir Chiaráin}}. Níos deireanaí, bhunaigh sé mainistreacha ag Droim Feartain i gCairbre Ua gCiardha agus ar an oileán uachtarach i [[Loch Síleann]], [[Contae na Mí]].<ref name=Strong1880 /> San Leacht i mbarúntacht {{h|Clann Mhuiris}} iarsmaí beaga de chill ársa dath ainm ''Cill Cartaig''. Tá [[Cill Charthaigh]] eile suite i ndeisceart [[Dún na nGall]]. Tá alt gearr ar Charthach in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) le [[James Michael O'Clery]], lch. 65: <blockquote>''Carthach, Bishop, alumnus of Ciarán Saighre. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> == Féach freisin * [[Óengus mac Nad Froích]] * [[Ciarán Saighre]] * [[Saighir Chiaráin]] * ''[[Osraige]] * [[Deoise Osraí]] == Naisc sheachtracha * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Grianghraf de Chill Charthaigh] ó fothrach na cealla féin. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bethada>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> <ref name=Strong1880>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature'']. (James Strong and John McClintock, eag.) Harper and Brothers; NY; 1880</ref> }} * {{cite DNB|wstitle=Carthach (d.580?)}} [[Category:People from County Tipperary]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 6vbyfceflx8dcpwhha4igtptc674i95 1315085 1315084 2026-05-23T08:21:04Z Marcas.oduinn 33120 /* Carthach is Sine */ 1315085 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Carthach is Sine == {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg | mion | ''N. Carthach'' le Ethel Rhind i Séipéal Honan]] [[Easpag]] agus [[ab]] Éireannach den séú haois ba ea '''Naomh Carthach is Sine'''. Tá a lá féile ar an 5ú Márta. Leantóir agus comharba ar [[Ciarán Saighre]] ba ea é, agus oide a comhainmnigh níos mó le rá, Naomh Carthach Leasa Mhóir (aitheanta fosta mar N. [[Mochuda]]).<ref name=Bethada /> De sliocht [[Eoghanacht Chaisil]] ba ea Carthach, mac nó garmhac le h[[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nach Fraoigh]] (blaistithe ag [[Naomh Pádraig]]). Chuir Ciarán ar oilithreacht é le seacht mbliana thar lear, ag tabhairt cuairte ar an Fhrainc agus an Róimh. Ar ais abhaile, ceapadh arís é ina bhall de {{h|Saighir Chiaráin}}. Níos deireanaí, bhunaigh sé mainistreacha ag Droim Feartain i g[[Cairbre Gabhra]] agus ar an oileán uachtarach i [[Loch Síleann]], [[Contae na Mí]].<ref name=Strong1880 /> San Leacht i mbarúntacht {{h|Clann Mhuiris}} iarsmaí beaga de chill ársa dath ainm ''Cill Cartaig''. Tá [[Cill Charthaigh]] eile suite i ndeisceart [[Dún na nGall]]. Tá alt gearr ar Charthach in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) le [[James Michael O'Clery]], lch. 65: <blockquote>''Carthach, Bishop, alumnus of Ciarán Saighre. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> == Féach freisin * [[Óengus mac Nad Froích]] * [[Ciarán Saighre]] * [[Saighir Chiaráin]] * ''[[Osraige]] * [[Deoise Osraí]] == Naisc sheachtracha * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Grianghraf de Chill Charthaigh] ó fothrach na cealla féin. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bethada>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> <ref name=Strong1880>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature'']. (James Strong and John McClintock, eag.) Harper and Brothers; NY; 1880</ref> }} * {{cite DNB|wstitle=Carthach (d.580?)}} [[Category:People from County Tipperary]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 4wl3oxe4pigy21oqu381umn5ar9xnvw 1315090 1315085 2026-05-23T08:25:46Z Marcas.oduinn 33120 /* Carthach is Sine */ 1315090 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Carthach is Sine == {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg | mion | ''N. Carthach'' le Ethel Rhind i Séipéal Honan]] [[Easpag]] agus [[ab]] Éireannach den séú haois ba ea '''Naomh Carthach is Sine'''. Tá a lá féile ar an 5ú Márta. Leantóir agus comharba ar [[Ciarán Saighre]] ba ea é, agus oide a comhainmnigh níos mó le rá, Naomh Carthach Leasa Mhóir (aitheanta fosta mar N. [[Mochuda]]).<ref name=Bethada /> De sliocht [[Eoghanacht Chaisil]] ba ea Carthach, mac nó garmhac le h[[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nach Fraoigh]] (blaistithe ag [[Naomh Pádraig]]). Chuir Ciarán ar oilithreacht é le seacht mbliana thar lear, ag tabhairt cuairte ar an Fhrainc agus an Róimh. Ar ais abhaile, ceapadh arís é ina bhall de {{h|Saighir Chiaráin}}. Níos deireanaí, bhunaigh sé mainistreacha ag Droim Feartain i g[[Cairbre Gabhra]] agus ar an oileán uachtarach i [[Loch Síleann]], [[Contae na Mí]].<ref name=Strong1880 /> San Leacht i mbarúntacht {{h|Clann Mhuiris}} iarsmaí beaga de chill ársa dath ainm ''Cill Cartaig''. Tá [[Cill Charthaigh]] eile suite i ndeisceart [[Dún na nGall]]. Tá alt gearr ar Charthach in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) le [[James Michael O'Clery]], lch. 65: <blockquote>''Carthach, Bishop, alumnus of Ciarán Saighre. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> == Féach freisin * [[Óengus mac Nad Froích]] * [[Ciarán Saighre]] * [[Saighir Chiaráin]] * ''[[Osraige]] * [[Deoise Osraí]] == Naisc sheachtracha * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Grianghraf de Chill Charthaigh] ó fothrach na cealla féin. * {{cite DNB|wstitle=Carthach (d.580?)}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bethada>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> <ref name=Strong1880>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature'']. (James Strong and John McClintock, eag.) Harper and Brothers; NY; 1880</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ b9ljxumk7qw4ll3bl8zs8t5242wsgp1 1315091 1315090 2026-05-23T08:36:18Z Marcas.oduinn 33120 /* Carthach is Sine */ 1315091 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Carthach is Sine == {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg | mion | ''N. Carthach'' le Ethel Rhind i Séipéal Honan]] [[Easpag]] agus [[ab]] Éireannach den séú haois ba ea '''Naomh Carthach is Sine'''. Tá a lá féile ar an 5ú Márta. Leantóir agus comharba ar [[Ciarán Saighre]] ba ea é, agus oide a comhainmnigh níos mó le rá, Naomh Carthach Leasa Mhóir (aitheanta fosta mar N. [[Mochuda]]).<ref name=Bethada /> De sliocht [[Eoghanacht Chaisil]] ba ea Carthach, mac nó garmhac le h[[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nach Fraoigh]] (blaistithe ag [[Naomh Pádraig]]). Chuir Ciarán ar oilithreacht é le seacht mbliana thar lear, ag tabhairt cuairte ar an Fhrainc agus an Róimh. Ar ais abhaile, ceapadh arís é ina bhall de {{h|Saighir Chiaráin}}. Níos deireanaí, bhunaigh sé mainistreacha ag Droim Feartain i g[[Cairbre Gabhra]] agus ar an oileán uachtarach i [[Loch Síleann]], [[Contae na Mí]].<ref name=Strong1880 /> San Leacht i mbarúntacht {{h|Clann Mhuiris}} iarsmaí beaga de chill ársa dath ainm ''Cill Cartaig''. Tá [[Cill Charthaigh]] eile suite i ndeisceart [[Dún na nGall]]. Tá alt gearr ar Charthach in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) le [[James Michael O'Clery]], lch. 65: <blockquote>''Carthach, Bishop, alumnus of Ciarán Saighre. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> == Féach freisin * [[Óengus mac Nad Froích]] * [[Ciarán Saighre]] * [[Saighir Chiaráin]] * ''[[Osraige]] * [[Deoise Osraí]] == Naisc sheachtracha * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Grianghraf de Chill Charthaigh] ó fothrach na cealla féin. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bethada>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> <ref name=Strong1880>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature'']. (James Strong and John McClintock, eag.) Harper and Brothers; NY; 1880</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 1q7kpwsnm52r4k5aed0top01hynribk 1315092 1315091 2026-05-23T08:36:38Z Marcas.oduinn 33120 /* Carthach is Sine */ 1315092 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Carthach is Sine == {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg | mion | ''N. Carthach'' le Ethel Rhind i Séipéal Honan]] [[Easpag]] agus [[ab]] Éireannach den séú haois ba ea '''Naomh Carthach is Sine'''. Tá a lá féile ar an 5ú Márta. Leantóir agus comharba ar [[Ciarán Saighre]] ba ea é, agus oide a comhainmnigh níos mó le rá, Naomh Carthach Leasa Mhóir (aitheanta fosta mar N. [[Mochuda]]).<ref name=Bethada /> De sliocht [[Eoghanacht Chaisil]] ba ea Carthach, mac nó garmhac le h[[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nach Fraoigh]] (blaistithe ag [[Naomh Pádraig]]). Chuir Ciarán ar oilithreacht é le seacht mbliana thar lear, ag tabhairt cuairte ar an Fhrainc agus an Róimh. Ar ais abhaile, ceapadh arís é ina bhall de {{h|Saighir Chiaráin}}. Níos deireanaí, bhunaigh sé mainistreacha ag Droim Feartain i g[[Cairbre Gabhra]] agus ar an oileán uachtarach i [[Loch Síleann]], [[Contae na Mí]].<ref name=Strong1880 /> San Leacht i mbarúntacht {{h|Clann Mhuiris}} iarsmaí beaga de chill ársa dath ainm ''Cill Cartaig''. Tá [[Cill Charthaigh]] eile suite i ndeisceart [[Dún na nGall]]. Tá alt gearr ar Charthach in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) le [[James Michael O'Clery]], lch. 65: <blockquote>''Carthach, Bishop, alumnus of Ciarán Saighre. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> == Féach freisin * [[Óengus mac Nad Froích]] * [[Ciarán Saighre]] * [[Saighir Chiaráin]] * ''[[Osraige]] * [[Deoise Osraí]] == Naisc sheachtracha * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Grianghraf de Chill Charthaigh] ó fothrach na cealla féin. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bethada>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> <ref name=Strong1880>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature'']. (James Strong and John McClintock, eag.) Harper and Brothers; NY; 1880</ref> }} == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 78wjwh7qllagi5uqcz1ukum43qwt5ii 1315093 1315092 2026-05-23T08:36:52Z Marcas.oduinn 33120 1315093 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]] # [[Carthach is Sine]] #* [[Áth Eine]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 81wjr4vfv2k8rc7k9dwmrvg9ovpnnld 1315095 1315093 2026-05-23T08:41:26Z Marcas.oduinn 33120 /* */ 1315095 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]], [[Carthach is Sine]], [[Áth Eine]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ lur9klh097lc8dr5wj22ovma3c22eai 1315097 1315095 2026-05-23T09:55:29Z Marcas.oduinn 33120 /* */ 1315097 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> reatha) ** 134 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.) * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]) * ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]]) * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]] * [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]], [[Carthach is Sine]], [[Áth Eine]] # [[Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh]] # [[Seán mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]]=[[]] == Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh == '''Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh''' (died 1404) was an [[Irish people|Irish]] [[filid]] agus [Ollamh Éireann]]. Edward O'Reilly gives a description in his Dictionary of Irish Writers under the year AD 1404, paragraph CLIV.<ref name=OReilly /> Cearbhall died in [[Barony of Corcomroe|Corcomroe]], [[County Clare]] in 1405. His obit is given in the annals mar a leanas: * [[Annála Uladh ]]b "U1405.2 Cerball Ua Dalaigh, namely, ollam of Corcomruadh, died." * [[Annála na gCeithre Máistrí]]: "M1404.9 Carroll O'Daly, Ollav of Corcomroe died". * [[Annala Connacht]]: "1404.20 Cerball O Dalaig, ollav in Poetry of Corcumroe, died." == Féach freisin * [[Cú Connacht Ó Dálaigh]], bás 1139 * [[Máel Íosa Ó Dálaigh]], bás 1185 * [[Donnchadh Mór Ó Dálaigh]], bás 1244 * [[Muireadhach Albanach]], alive 1228 * [[Gofraidh Fionn Ó Dálaigh]], bás 1387 * [[Aonghus Fionn Ó Dálaigh]], bás 1570 * [[Lochlann Óg Ó Dálaigh]], fl. c. 1610 * [[Cearbhall Óg Ó Dálaigh]], fl. 1630 {{s-start}} {{s-bef | before=[[Gofraidh Fionn Ó Dálaigh]]}} {{s-ttl | title=[[Chief Ollam of Ireland]]|Chief Ollam of Ireland| years=1387–1405}} {{s-aft | after=[[Sean mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]]}} {{end}} ==External links== * http://www.ucc.ie/celt/published/T100005D/ == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=OReilly>{{cite book | url=https://archive.org/details/transactionsibe00socigoog | quote=edward O'Reilly irish writers. | title = Transactions of the Iberno-Celtic Society for 1820. Vol. I-Part. I. | publisher=Printed, for the Society, by A. O'Neil, at the Minerva Printing-Office, Chancery-Lane. | last = O'Reilly | first1 = Edward | year = 1820}}</ref> }} {{Ó Dálaigh}} {{DEFAULTSORT:O Dalaigh, Cearbhall mac Lochlainn}} [[Category:Irish poets]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ 1jswecs8knjk8sms9p8vcanofyyw657 0 90941 1314916 1102821 2026-05-22T23:14:42Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314916 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Polaiteoir de chuid [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí Coimeádach]] sa [[Ríocht Aontaithe]] is ea '''Kirstene Janette Hair'''. Rugadh í i m[[Breichinn]], [[Aonghas]] ar an [[12 Lúnasa]] [[1989]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-gd}} {{DEFAULTSORT:Hair, Kirstene}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1989]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Aonghas]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] [[Catagóir:Polaiteoirí Albanacha]] sa14qbfxhrdg59lua5muocjzxs4ms3n 0 91023 1315036 1286563 2026-05-23T02:34:49Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315036 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Thóg Naomh Máel Ruain (bás 792) mainistir i d[[Tamhlacht]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]], go déanach san 8ú aois, sa bhliain 769AD. {{Síol-creid}} {{Síol-beath-ie}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 792]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Céilí Dé]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Tamhlacht]] e38s9xcw6yozvefuxr40efszs1piq8e 0 91318 1314917 1260302 2026-05-22T23:20:51Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314917 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is ceannaire an [[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]], an PSDLO, í '''Claire Aisling Hanna''' (a rugadh ar an 19 Meitheamh 1980.) Bhí sí ina [[Comhalta den Tionól Reachtach (Tuaisceart Éireann)|Comhalta den Tionól Reachtach]] (MLA) do Bhéal Feirste Theas ó 2015.<ref>{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/politics/sdlps-claire-hanna-to-replace-alasdair-mcdonnell-at-stormont/31330746.html|teideal=SDLP's Claire Hanna to replace Alasdair McDonnell at Stormont|dáta=2015-06-25|language=en-GB|work=BelfastTelegraph.co.uk|dátarochtana=2024-08-30}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://clairehanna.org/about-claire|teideal=About Claire – Claire Hanna|dáta=2017-10-25|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-08-30|archivedate=2017-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171025214647/http://clairehanna.org/about-claire}}</ref> I mí na Nollag 2019, toghadh í mar Chomhalta Parlaiminte i [[Béal Feirste Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|nDeisceart Bhéal Feirste]] i [[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|dTeach na dTeachtaí]]. Ar an 5/6 Deireadh Fómhair 2024, bhí ceapadh Hanna ina Ceannaire ar an Pháirtí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/adhmhaidin/2024/1007/1473955-adhmhaidin-de-luain-7-deireadh-fomhair-2024/|teideal=Claire Hanna|údar=RnaG / Adhmhaidin|dáta=7 Deireadh Fómhair 2024|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2025-03-16}}</ref> == Saol agus oideachas luath == Rugadh Hannah i [[Conamara|gConamara]], [[Contae na Gaillimhe]], agus tá cónaí uirthi i nDeisceart Bhéal Feirste ó bhí sí trí bliana d'aois. D'fhreastail sí ar Bhunscoil Naomh Bríde agus ar Scoil Ghramadaí Rathmore. Tá céim onóracha aici i gCaidreamh Idirnáisiúnta ón [[Open University|Ollscoil Oscailte]] agus céim mháistreachta sa Dlí ó [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]. Tá a cúlra gairmiúil i bhforbairt idirnáisiúnta, i ról beartais agus oideachais, agus ag obair sa [[An Bhanglaidéis|Bhanglaidéis]], i [[Háítí]] agus [[An tSaimbia|sa tSaimbia]]. Tá sí pósta leis an Comhairleoir PSDLO Donal Lyons, agus tá triúr leanaí ag an lánúin.<ref name=":0" /> == Gairmréim pholaitiúil == Toghadh Hanna chuig Comhairle Cathrach Bhéal Feirste, ag déanamh ionadaíochta ar bharda Balmoral, ó 2011 go dtí gur ceapadh í mar Chomhalta den Tionól Reachtach (CTR) agus atoghadh i sa bhliain 2014. Le linn a tréimhse sa chomhairle, shuigh sí ar na coistí um Beartas Straitéiseach & Acmhainní agus Pleanáil Baile chomh maith leis an Historic Centenaries Working Group.   Mhol sí an rún ab é an toradh a bhí air ná gurbh í Béal Feirste an chéad Chomhairle le Pá Maireachtála i dTuaisceart Éireann - ag íoc pá cothrom leis na fostaithe go léir - ag teorann úsáid na gConraithe Nialais - le bealaí fiúntacha chun dul i ngleic le bochtaineacht agus gur fiú an obair an luach saothair. D'éirigh léi freisin bearta a thabhairt isteach chun dul i ngleic ar mhéadú ar chreiciasachtú go lá pá. Chuidigh Claire freisin le polasaithe soláthair Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste a athrú chun ligean do chuideachtaí atá ag gabháil d'imghabháil cánach a eisiamh - ag cinntiú go bhfuil déileáil níos cothroime ann don sparán poiblí agus do ghnólachtaí beaga áitiúla. Chuir Hanna tús le Díospóireachtí Atráthais an Tionóil ar rátaí gnólachtaí beaga, chuir sí moltaí cuimsitheacha isteach chun beogacht agus fiontraíocht a chur ar ais chuig na sráideanna siopadóireachta áitiúla. Chomh maith le bheith i gceannas ar fheachtais rathúla chun Oifig Phoist Bhóthar Lios na gCearrbhach a athbhunú sa bhliain 2013, bainistíocht tráchta níos fearr i bh[[Fionnachadh]] sa bhliain 2014 agus ar shaincheisteanna éagsúla cosúil le saoráidí athchúrsála agus iompar inbhuanaithe a fheabhsú.   Fuair sí comhaontú uile-pháirtí chun Saoirse Bhéal Feirste a bhronnadh ar an bhfile [[Michael Longley]]. Chuir sí tús le feachtas chun an droichead nua an Ghlasbhealaigh a ainmniú i ndiaidh an drámadóra agus cheardchumannaí Sam Thompson.<ref>{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/sam-bridges-the-gap-in-east-belfast-as-public-tweets-its-approval/29659217.html|teideal=Sam bridges the gap in east Belfast as public tweets its approval|dáta=2013-10-15|language=en-GB|work=BelfastTelegraph.co.uk|dátarochtana=2024-08-30}}</ref> Sa Tionól, bhí sí ag freastal ar an gCoiste Forbartha Réigiúnaí, ar an gCoiste um Chuntais Phoiblí agus ar an gCoiste Comhshaoil. Bhunaigh sí agus d'fhreastail sí mar chathaoirleach ar Ghrúpaí Uile-Pháirtí an Tionóil ar Fhorbairt Idirnáisiúnta agus ar na hEalaíona. Fóram abhcóideachta do na hEalaíona, a chuireann dath, poist agus spásanna atá roinnte go hiomlán ar fáil. Bhí Hanna ina urraitheoir ar rún mhí na Samhna 2015 a fuair an chéad thromlach sa Tionól do Phósadh Comhionann Sibhialta le cosaint iomlán d'eaglaisí. Chuidigh Hanna leis an rún a thabhairt chun an Tionóil ag leagan amach moltaí costáilte, ciallmhara chun tacaíocht fhiúntach a sholáthar do chostais chúram leanaí do theaghlaigh atá ag obair - ag cuidiú le mná agus scileanna a choinneáil san ionad oibre. Ba í Hanna an chéad bhall den PSDLO chun imní a chur in iúl faoi chinneadh an PSDLO comhairleoirí an [[Iúr Cinn Trá|Iúir]] vóta a chaitheamh chun páirc imeartha a ainmniú i ndiaidh ''Réamonn Mhic Raois,'' stailceoir ocrais an IRA. Le linn na tréimhse céanna, bhí Hanna ina cathaoirleach ar an East Belfast Policing and Community Safety Partnership. Ionsaíodh a teach le linn na n-agóidí brataí. I mí Feabhra 2019, d'éirigh Hannah as ceangal aoireachta an PSDLO tar éis don pháirtí comhaontú toghcháin a bhunú le [[Fianna Fáil]]. Ag an am céanna scoir sí mar urlabhraí an Bhreatimeachta, ach roghnaigh sí fanacht leis an bpáirtí. Ag [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán 2019]], i mí an Mheithimh 2019, bhí Hanna tofa don chéad uair mar [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|MP]] do Béal Feirste Theas,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tromlach glan ag na Tóraithe - bua rábach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/1212/1098828-beo-toradh-olltoghchan-na-breataine-baruil-mhaith-ag-10-a-chlog/|date=2019-12-12|language=ga|author=Ciarán Lenoach}}</ref> ag glacadh suíochán ón sealbhóir [[Emma Little-Pengelly]] ón DUP. Toghadh Hanna arís san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> Ghlac sí i nGaeilge le mionn dílseachta Westminster.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/claire-hanna-le-ceannaireacht-an-sdlp-a-lorg/|teideal=Claire Hanna le ceannaireacht an SDLP a lorg|dáta=2024-08-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-08-30}}</ref> Ar an 5 Deireadh Fómhair 2024, bhí Claire Hanna ceaptha ina Ceannaire ar an Pháirtí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/adhmhaidin/2024/1007/1473955-adhmhaidin-de-luain-7-deireadh-fomhair-2024/|teideal=Claire Hanna|údar=RnaG / Adhmhaidin|dáta=7 Deireadh Fómhair 2024|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2025-03-16}}</ref> I mí an Mhárta 2025, le linn Cheisteanna an Phríomh-Aire in Westminster, luaigh Hanna, go raibh [[Seachtain na Gaeilge]] ar siúl, agus go raibh ceiliúradh Lá Fhéile Pádraig ar na bacáin freisin. An méid sin ráite, lean sí uirthi ansin i mBéarla, agus mhol sí an Príomh-Aire, [[Keir Starmer]], as caidreamh “cairdiúil agus dlúth” a chothú idir Éire agus an Bhreatain. Thug sí cuireadh dó freisin teacht go Béal Feirste chun freastal ar [[Fleadh Cheoil na hÉireann|Fhleadh Cheoil na hÉireann]]. Ghabh an Príomh-Aire buíochas léi agus ghuigh sé Lá Fhéile Pádraig sona dóibh siúd a bheadh ag ceiliúradh na féile. Dúirt an SDLP gur gníomh “siombalach” don Ghaeilge é ráiteas a gceannaire.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-ghaeilge-usaidte-den-chead-uair-le-linn-ceisteanna-don-phriomh-aire-in-westminster/|teideal=An Ghaeilge úsáidte den chéad uair le linn Ceisteanna don Phríomh-Aire in Westminster|dáta=2025-03-13|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-03-16}}</ref> == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] * [[Colum Eastwood]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Foinsí == {{Teachtaí Parlaiminte do Thuaisceart Éireann}} {{DEFAULTSORT:Hanna, Claire}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1980]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Béal Feirste Theas agus an Dún Láir (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Loch Cuan (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Mná Éireannacha]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] [[Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]] [[Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Sóisialaithe Éireannacha]] bsme57f37kp1qucg0otdglihklskwqt 1314918 1314917 2026-05-22T23:21:51Z Seachránaí 53315 1314918 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is ceannaire an [[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]], an PSDLO, í '''Claire Aisling Hanna''' (a rugadh ar an 19 Meitheamh 1980.) Bhí sí ina [[Comhalta den Tionól Reachtach (Tuaisceart Éireann)|Comhalta den Tionól Reachtach]] (MLA) do Bhéal Feirste Theas ó 2015.<ref>{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/politics/sdlps-claire-hanna-to-replace-alasdair-mcdonnell-at-stormont/31330746.html|teideal=SDLP's Claire Hanna to replace Alasdair McDonnell at Stormont|dáta=2015-06-25|language=en-GB|work=BelfastTelegraph.co.uk|dátarochtana=2024-08-30}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://clairehanna.org/about-claire|teideal=About Claire – Claire Hanna|dáta=2017-10-25|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-08-30|archivedate=2017-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171025214647/http://clairehanna.org/about-claire}}</ref> I mí na Nollag 2019, toghadh í mar Chomhalta Parlaiminte i [[Béal Feirste Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|nDeisceart Bhéal Feirste]] i [[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|dTeach na dTeachtaí]]. Ar an 5/6 Deireadh Fómhair 2024, bhí ceapadh Hanna ina Ceannaire ar an Pháirtí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/adhmhaidin/2024/1007/1473955-adhmhaidin-de-luain-7-deireadh-fomhair-2024/|teideal=Claire Hanna|údar=RnaG / Adhmhaidin|dáta=7 Deireadh Fómhair 2024|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2025-03-16}}</ref> == Saol agus oideachas luath == Rugadh Hannah i [[Conamara|gConamara]], [[Contae na Gaillimhe]], agus tá cónaí uirthi i nDeisceart Bhéal Feirste ó bhí sí trí bliana d'aois. D'fhreastail sí ar Bhunscoil Naomh Bríde agus ar Scoil Ghramadaí Rathmore. Tá céim onóracha aici i gCaidreamh Idirnáisiúnta ón [[Open University|Ollscoil Oscailte]] agus céim mháistreachta sa Dlí ó [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]. Tá a cúlra gairmiúil i bhforbairt idirnáisiúnta, i ról beartais agus oideachais, agus ag obair sa [[An Bhanglaidéis|Bhanglaidéis]], i [[Háítí]] agus [[An tSaimbia|sa tSaimbia]]. Tá sí pósta leis an Comhairleoir PSDLO Donal Lyons, agus tá triúr leanaí ag an lánúin.<ref name=":0" /> == Gairmréim pholaitiúil == Toghadh Hanna chuig Comhairle Cathrach Bhéal Feirste, ag déanamh ionadaíochta ar bharda Balmoral, ó 2011 go dtí gur ceapadh í mar Chomhalta den Tionól Reachtach (CTR) agus atoghadh i sa bhliain 2014. Le linn a tréimhse sa chomhairle, shuigh sí ar na coistí um Beartas Straitéiseach & Acmhainní agus Pleanáil Baile chomh maith leis an Historic Centenaries Working Group.   Mhol sí an rún ab é an toradh a bhí air ná gurbh í Béal Feirste an chéad Chomhairle le Pá Maireachtála i dTuaisceart Éireann - ag íoc pá cothrom leis na fostaithe go léir - ag teorann úsáid na gConraithe Nialais - le bealaí fiúntacha chun dul i ngleic le bochtaineacht agus gur fiú an obair an luach saothair. D'éirigh léi freisin bearta a thabhairt isteach chun dul i ngleic ar mhéadú ar chreiciasachtú go lá pá. Chuidigh Claire freisin le polasaithe soláthair Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste a athrú chun ligean do chuideachtaí atá ag gabháil d'imghabháil cánach a eisiamh - ag cinntiú go bhfuil déileáil níos cothroime ann don sparán poiblí agus do ghnólachtaí beaga áitiúla. Chuir Hanna tús le Díospóireachtí Atráthais an Tionóil ar rátaí gnólachtaí beaga, chuir sí moltaí cuimsitheacha isteach chun beogacht agus fiontraíocht a chur ar ais chuig na sráideanna siopadóireachta áitiúla. Chomh maith le bheith i gceannas ar fheachtais rathúla chun Oifig Phoist Bhóthar Lios na gCearrbhach a athbhunú sa bhliain 2013, bainistíocht tráchta níos fearr i bh[[Fionnachadh]] sa bhliain 2014 agus ar shaincheisteanna éagsúla cosúil le saoráidí athchúrsála agus iompar inbhuanaithe a fheabhsú.   Fuair sí comhaontú uile-pháirtí chun Saoirse Bhéal Feirste a bhronnadh ar an bhfile [[Michael Longley]]. Chuir sí tús le feachtas chun an droichead nua an Ghlasbhealaigh a ainmniú i ndiaidh an drámadóra agus cheardchumannaí Sam Thompson.<ref>{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/sam-bridges-the-gap-in-east-belfast-as-public-tweets-its-approval/29659217.html|teideal=Sam bridges the gap in east Belfast as public tweets its approval|dáta=2013-10-15|language=en-GB|work=BelfastTelegraph.co.uk|dátarochtana=2024-08-30}}</ref> Sa Tionól, bhí sí ag freastal ar an gCoiste Forbartha Réigiúnaí, ar an gCoiste um Chuntais Phoiblí agus ar an gCoiste Comhshaoil. Bhunaigh sí agus d'fhreastail sí mar chathaoirleach ar Ghrúpaí Uile-Pháirtí an Tionóil ar Fhorbairt Idirnáisiúnta agus ar na hEalaíona. Fóram abhcóideachta do na hEalaíona, a chuireann dath, poist agus spásanna atá roinnte go hiomlán ar fáil. Bhí Hanna ina urraitheoir ar rún mhí na Samhna 2015 a fuair an chéad thromlach sa Tionól do Phósadh Comhionann Sibhialta le cosaint iomlán d'eaglaisí. Chuidigh Hanna leis an rún a thabhairt chun an Tionóil ag leagan amach moltaí costáilte, ciallmhara chun tacaíocht fhiúntach a sholáthar do chostais chúram leanaí do theaghlaigh atá ag obair - ag cuidiú le mná agus scileanna a choinneáil san ionad oibre. Ba í Hanna an chéad bhall den PSDLO chun imní a chur in iúl faoi chinneadh an PSDLO comhairleoirí an [[Iúr Cinn Trá|Iúir]] vóta a chaitheamh chun páirc imeartha a ainmniú i ndiaidh ''Réamonn Mhic Raois,'' stailceoir ocrais an IRA. Le linn na tréimhse céanna, bhí Hanna ina cathaoirleach ar an East Belfast Policing and Community Safety Partnership. Ionsaíodh a teach le linn na n-agóidí brataí. I mí Feabhra 2019, d'éirigh Hannah as ceangal aoireachta an PSDLO tar éis don pháirtí comhaontú toghcháin a bhunú le [[Fianna Fáil]]. Ag an am céanna scoir sí mar urlabhraí an Bhreatimeachta, ach roghnaigh sí fanacht leis an bpáirtí. Ag [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán 2019]], i mí an Mheithimh 2019, bhí Hanna tofa don chéad uair mar [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|MP]] do Béal Feirste Theas,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tromlach glan ag na Tóraithe - bua rábach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/1212/1098828-beo-toradh-olltoghchan-na-breataine-baruil-mhaith-ag-10-a-chlog/|date=2019-12-12|language=ga|author=Ciarán Lenoach}}</ref> ag glacadh suíochán ón sealbhóir [[Emma Little-Pengelly]] ón DUP. Toghadh Hanna arís san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> Ghlac sí i nGaeilge le mionn dílseachta Westminster.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/claire-hanna-le-ceannaireacht-an-sdlp-a-lorg/|teideal=Claire Hanna le ceannaireacht an SDLP a lorg|dáta=2024-08-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-08-30}}</ref> Ar an 5 Deireadh Fómhair 2024, bhí Claire Hanna ceaptha ina Ceannaire ar an Pháirtí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/adhmhaidin/2024/1007/1473955-adhmhaidin-de-luain-7-deireadh-fomhair-2024/|teideal=Claire Hanna|údar=RnaG / Adhmhaidin|dáta=7 Deireadh Fómhair 2024|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2025-03-16}}</ref> I mí an Mhárta 2025, le linn Cheisteanna an Phríomh-Aire in Westminster, luaigh Hanna, go raibh [[Seachtain na Gaeilge]] ar siúl, agus go raibh ceiliúradh Lá Fhéile Pádraig ar na bacáin freisin. An méid sin ráite, lean sí uirthi ansin i mBéarla, agus mhol sí an Príomh-Aire, [[Keir Starmer]], as caidreamh “cairdiúil agus dlúth” a chothú idir Éire agus an Bhreatain. Thug sí cuireadh dó freisin teacht go Béal Feirste chun freastal ar [[Fleadh Cheoil na hÉireann|Fhleadh Cheoil na hÉireann]]. Ghabh an Príomh-Aire buíochas léi agus ghuigh sé Lá Fhéile Pádraig sona dóibh siúd a bheadh ag ceiliúradh na féile. Dúirt an SDLP gur gníomh “siombalach” don Ghaeilge é ráiteas a gceannaire.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-ghaeilge-usaidte-den-chead-uair-le-linn-ceisteanna-don-phriomh-aire-in-westminster/|teideal=An Ghaeilge úsáidte den chéad uair le linn Ceisteanna don Phríomh-Aire in Westminster|dáta=2025-03-13|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-03-16}}</ref> == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] * [[Colum Eastwood]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Foinsí == {{Teachtaí Parlaiminte do Thuaisceart Éireann}} {{DEFAULTSORT:Hanna, Claire}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1980]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Béal Feirste Theas agus an Dún Láir (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Loch Cuan (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] [[Catagóir:Mná Éireannacha]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] [[Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]] [[Catagóir:Sóisialaithe Éireannacha]] r258ya1mpto7dgv7y6t2ukfybrbaqj6 0 91331 1314973 1303759 2026-05-23T01:09:06Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314973 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Fear Ionaid don Bhanríon [[Eilís I Shasana]] le linn concas na dTúdarach in Éirinn ab ea '''Sir John Perrot''' (7 × 11 Samhain 1528 - 3 Samhain 1592) . Fuair sé bás faoi choimeád i dTúr Londain tar éis dó bheith chiontaithe as chúiseanna ardtréasa as a iompar san oifig sin. Bhíothas den tuairim gur mhac neamhdhlisteanach é de chuid [[Anraí VIII Shasana]]. == Tosach a shaoil == Rugadh Perrot idir 7 agus 11 Samhain 1528, is dócha ag suíochán an teaghlaigh Haroldston gar do [[Hwlffordd]], [[Sir Benfro]] sa Bhreatain Bheag. Ba é an t-aon mhac é de Thomas Perrot (1504 / 5–1531) agus Mary Berkeley (c.1511 – c.1586), iníon James Berkeley (a fuair bás c.1515) as [[Thornbury, Gloucestershire|Thornbury]], Gloucestershire. Bhí beirt deirfiúracha aige: Jane, a phós Sir John Philipps as Chaisleán Picton ; agus Elizabeth, a phós John Price as Gogerddan. {{Sfn|Turvey|2004}} Bhí cosúlacht ag Perrot le hAnraí VIII i meon agus cuma fhisiciúil, agus creidtear go forleathan gurbh é mac neamhdhlisteanach an Rí básaithe é. Ba é an príomhfhoinse don chreideamh seo ná Sir Robert Naunton (fear céile gariníon Pherrot, Penelope), nach raibh aithne ag Perrot air riamh agus a d'úsáid cuntais athláimhe chun a chás a dhéanamh.<ref name="Turvey2010">Turvey, Roger. 2010. Sir John Perrot: The man and the Myth. Separating fact from fiction in the life of this legendary figure. The P-rr-tt Society special publication. London, England.</ref><ref>Naunton, Robert, 1653. "Fragmentalia Regalia", ed Edward Arber, London, 1895.</ref> Tá an cás lagaithe ag an bhfíric gurbh é Perrot an tríú páiste de chuid Mary Berkeley, seachas an chéad pháiste, agus nár taifeadadh go raibh sí féin agus an Rí san áit chéanna ag an am ríthábhachtach. Mhaígh Naunton gur chuala Sir Owen Hopton, Leifteanant [[Túr Londan|Túr Londain]], Perrot ag rá, "Will the Queen suffer her brother to be offered up as a sacrifice to the envy of his frisking adversaries?", a dhearbhaigh gur Perrot féin a mhaigh a atharthacht ríoga. Mar sin féin, bhris an Bhanríon Hopton as oifig ocht mí dhéag roimh phríosúnacht Perrot, agus mar sin níorbh fhéidir leis a bheith ag cúléisteacht le Perrot an dearbh ansin. [[Íomhá:SirJohnPerrotAchievement.jpg|mion| An Gradam Gaisce in Armas Sir John Perrot, arna athdhréachtú ag an gCumann Perrot ón gcur síos san ''The General Armory'':"Crest: A parrot vert holding in the dexter claw a pear or, leaved ppr. Supporters - Dexter, an Ancient Briton armed and blazoned ppr.; sinister, a dragon gu. Motto - Amo ut invenio [Gráim mar a aimsím]".<ref name="The General Armory">[https://books.google.co.uk/books?id=3WjdEHsAu88C&pg=PA794&lpg=PA794&dq=%22The+General+Armory%22+perrot+%22Amo+ut+invenio%22&source=bl&ots=2ceUlhDdDa&sig=Iuzg8tg3bmOtGqFduxzOgqHCjuo&hl=en&sa=X&ei=bgGzU-ycKszVPJaSgNgG&ved=0CCgQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22The%20General%20Armory%22%20perrot%20%22Amo%20ut%20invenio%22&f=false The General Armory]</ref> ]] Tháinig Perrot isteach i dteaghlach William Paulet, an chéad Mharcas Winchester, agus mar sin cuireadh é in aithne don rí Anraí VIII. Bhí tús stadach ar a dhul chun cinn áfach ar bhás an Rí in Eanáir 1547, ach an mhí dár gcionn rinne an rí ridire de ag corónú chomharba Anraí, [[Éadbhard VI Shasana|Éadbhard VI]]. Sa bhliain 1551 ceapadh Perrot mar Ard-Sirriam de chuid Sir Benfro, agus i mí an Mheithimh sa bhliain chéanna thug sé cuairt ar an bhFrainc le lucht coimhdeachta William Parr, 1ú Mharcas de Northampton, a seoladh chun an cleamhnas idir [[Éadbhard VI Shasana|Éadbhard VI]] le Elisabeth de Valois, iníon naíonán ''Henri II na Fraince'' a shocrú. Chuir cumas Pherrot mar ridire agus sa bhfiach ionadh ar an Rí Henri, a rinne iarracht é a choinneáil mar chúiteamh. Dhiúltaigh Perrot, ach nuair a d'fhill sé ar [[Ríocht Shasana|Shasana]] íocadh [[Coróin na Fraince]] a chuid fiacha. Le linn ré na Banríona [[Máire I Shasana]] d'fhulaing Perrot príosúnacht ghairid sa Chabhlach lena uncail, Robert Perrot, ar chúiseamh a bhain le foscadh na n-eiriceach ina theach sa Bhreatain Bheag. Tar éis a scaoilte dhiúltaigh sé cúnamh a thabhairt d' Iarla Phenfro chun éiricigh a lorg i ndeisceart na Breataine Bige, ach sa bhliain 1557 bhí sé sásta freastal ar an Iarla céanna ag gabháil Saint-Quentin sa Fhrainc. Fuair Perrot an caisleán agus tigernas de [[Caeriw|Carew]] le hoidhreacht. Ag tús réimis na [[Eilís I Shasana|Banríona Eilís]] tugadh cosaint cabhlaigh na Breataine Bige mar chúram dó, agus leanadh ar aghaidh lena dhul chun cinn sa bhliain 1562, nuair a toghadh é ina Ridire ar Sir Benfro. Bhí sé ina bhall de pharlaimint do ''Sir Gaerfyrddin'' in 1547, Sandwich i 1553 agus 1555, Wareham in 1559, Sir Benfro i 1563, agus ''Hwlffordd'' i 1589.<ref name="history">[http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/perrot-%28parret%29-john-152829-92 Perrot (Parret), John (1528/29-92), of Haroldston and Carew Castle, Pembrokeshire, History of Parliament] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028143033/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/perrot-(parret)-john-152829-92 |date=2019-10-28 }} Retrieved 18 August 2013.</ref> == Cúige Mumhan == Sa bhliain 1570 ghlac Perrot go drogallach le post nuabhunaithe Tiarna Uachtarán na hÉireann i gCúige Mumhan, a bhí ag tús an chéad [[Éirí Amach i nDeasmumhain]]. Chuaigh sé i dtír i [[Port Láirge|bPort Láirge]] i mí Feabhra na bliana dár gcionn agus, i bhfeachtas bríomhar agus mealltach, laghdaíodh an chúige go síocháin. D'fhan an príomh-reibiliúnach, [[Séamus Mac Muiris Mac Gearailt]], glan ar bhfórsaí an rialtais le tamall anuas. In eachtra ghruama amháin, nuair a maraíodh caoga reibiliúnach, rinne Perrot iarracht chun a chuid namhaid a mhealladh trí chinn na gcorp a ghearradh amach agus iad a chur ar chros margaidh [[Cill Mocheallóg|Chill Mocheallóg]]. Dhiúltaigh Séamus Mac Muiris Fitzmaurice géilleadh go fóill, agus d'eisigh Perrot dúshlán dó dul i ngleic leis i gcomhrac aonair, agus dhiúltaigh an reibiliúnach leis an ráiteas,"''For if I should kill Sir John Perrot the Queen of England can send another president into this province; but if he do kill me there is none other to succeed me or to command as I do.''" Spreag dúshlán Pherrot clamhsán os íseal ó sheirbhísigh níos shiosmaideacha na Corónach, agus deimhníodh a cháil ar bhreithiúnas meargánta nuair a rinne na reibiliúnaithe luíochán air, le fórsa ba líonmhairea deich go haon air, ach gur éirigh leis éalú nuair a bhí dul amú ar na reibiliúnaithe ag smaoineamh go raibh chomhlacht beag marcra ina pháirtí réamhfhórsa níos mó de chuid na Corónach.. Ach sa bhliain1572, tar éis dó léigear rathúil a fháil ar dhaingean na reibiliúnach [[Caisleán na Mainge|Chaisleán]] na [[Caisleán na Mainge|Mainge]], cruthaíodh go raibh an ceart ar fad aige nuair thug Séamus Mac Muiris é féin suas dó. == An Bhreatain Bheag == == Tagairtí == {{Reflist}} == Tuilleadh léitheoireachta == * ''Eagrán Criticiúil de The Life, Deedes agus Death of Sir John Perrot, Knight'' le Roger Turvey (2002) * ''Sir John Perrot, Knight of Bath, 1527–1591'' le G. Douglas James (1962) * ''Sir John Perrot agus Parlaimint na hÉireann de 1585–6'' ag V. Treadwell (1985) * Richard Bagwell, ''Éire faoi na Tudors'' 3 vols. (Londain, 1885–1890). * John O'Donovan (ed. ) ''Annála na hÉireann ag an Four Masters'' (1851). * ''Féilire de Pháipéir Stáit: CareW MSS.'' 6 vols (Londain, 1867–1873). * ''Féilire de Pháipéir Stáit: Ireland'' (London) * Colm Lennon ''Éire sa Séú hAois Déag - An Conquest Neamhiomlán'' (Baile Átha Cliath, 1995) {{ISBN|0-312-12462-7}}. * Nicholas P. Canny ag ''déanamh Éire na Breataine, 1580–1650'' (Preas Ollscoil Oxford, 2001) {{ISBN|0-19-820091-9}}. * Steven G. Ellis ''Tudor Ireland'' (Londain, 1985) {{ISBN|0-582-49341-2}}. * ''Éirí Amach'' Hiram Morgan ''Tyrone's'' (1995). * Falls Cyril ''Wars Éireannacha'' (1950; athchló Londain, 1996) {{ISBN|0-09-477220-7}}. * Gerard Anthony Hayes ''Cathanna na hÉireann'' (Béal Feirste, 1989) {{ISBN|0-86281-212-7}}. * ''Foclóir Náisiúnta Beathaisnéis'' 22 vols. (Londain, 1921–1922). * The Prust Papers, ag Oifig Taifead Devon Thuaidh, curtha ar fáil ag Hartland Digital Archive 2007 == Naisc sheachtracha == * [http://wbo.llgc.org.uk/en/s-PERR-HAR-1530.html Perrot, Sir John (1530–1592), Beathaisnéis Breatnaise Ar Líne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416033531/http://wbo.llgc.org.uk/en/s-PERR-HAR-1530.html |date=2016-04-16 }} * [https://books.google.co.uk/books?id=eYdEAAAAcAAJ&pg=PP9&dq=%22Complete+collection+of+state+trials+and+proceedings+for+high+treason+and+other+crimes+%22+volume+2&hl=en&ei=ylusTousJojEtAa2mqz0Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Triail de chuid Sir John Perrot, 27 Aibreán, 1592 - Google ag déanamh macasamhla de chuid Trialacha Stáit Cobbett (lch.188 ff.] [https://books.google.co.uk/books?id=eYdEAAAAcAAJ&pg=PP9&dq=%22Complete+collection+of+state+trials+and+proceedings+for+high+treason+and+other+crimes+%22+volume+2&hl=en&ei=ylusTousJojEtAa2mqz0Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false )] {{DEFAULTSORT:Perrot, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1528]] [[Catagóir:Básanna i 1592]] [[Catagóir:Coirpigh]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Méaraí]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Breataine Bige]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]] [[Catagóir:Tréas]] h794l0ovvxrou4o1dlu4h8bgp27zdmd 0 91610 1314687 1141011 2026-05-22T15:30:41Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314687 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is aisteoir Éireannach í '''Nicola Mary Coughlan''' (rugadh ar an 9 Eanáir 1987 í). Tá clú agus cáil uirthi de bharr a róil mar Clare Devin sa dráma grinn suímh [[Derry Girls|''Derry'' ''Girls'']] (2018-2022) agus Penelope Featherington sa dráma seanré ''[[:en:Bridgerton|Bridgerton]]'' (2020-anois). == Luathshaol == Rugadh Coughlan ar an 9 Eanáir 1987 i g[[Contae na Gaillimhe]], Éire, agus tógadh í in [[Órán Mór]]. Nuair a bhí sí cúig bliana d’aois, rinne Coughlan cinneadh a bheith ina haisteoir. D’fhreastail sí ar Scoil Mhuire don bhunscoil agus ar [[:en:Calasanctius_College|Calasanctius College]] don mheánscoil. Cháiligh sí le céim sa Bhéarla agus Sibhialtacht Chlasaiceach ó [[Ollscoil na Gaillimhe|Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]]. Chuaigh sí ar aghaidh go Sasana chun traenáil a dhéanamh i [[:en:Oxford_School_of_Drama|Scoil Dráma Oxford]] agus [[:en:Birmingham_School_of_Acting|Scoil Aisteoireachta Birmingham]]. Tá sí ag cur fúithi i Londain. == Gairm Bheatha == === '''Luathshaothar (2004-2017)''' === Nuair a bhí sí 10 mbliana d’aois, sa bhliain 1997, bhí ról sa scéinséir aicsin ''[[:en:My_Brother's_War|My Brother’s War]]'' ag Nicola Coughlan ach níor luadh sna creidiúintí í. Sa bhliain 2004, chuir sí tús lena gairm le ról i ngearrscannán coiméide díoltais de chuid [[:en:Tommy_Collins_(filmmaker)|Tom Collins]], ''The Phantom Cnut.'' Sna blianta ina dhiaidh sin, rinne sí saothair ghutha éagsúla i sraitheanna beochana. Ag pointe áirithe, de dheasca deacrachtaí airgeadais, bhí ar Coughlan filleadh go hÉirinn. Bhí an dúlagar uirthi le linn an ama seo agus thug a muintir an-tacaíocht di. D’oibrigh sí go páirtaimseartha ag radharceolaí sa Ghaillimh. Ghlac sí páirt i dtriail aisteoireachta oscailte do ''Jess and Joe Forever'' ag [[The Old Vic]] i Londain agus d’éirigh léi príomhról Jess a bhaint amach. Bhí an chéad taispeántas i Meán Fómhair 2016, roimh thuras náisiúnta. === Úrfhuascailt (2018-anois) === Sa bhliain 2018, ghlac Coughlan ról Clare Devlin, duine de na príomhcharachtair sa tsraith [[Derry Girls]]. Tá an dráma grinn suímh seo suite i n[[Doire]], [[Tuaisceart Éireann]] sna 1990idí. Craoladh an tsraith in Eanáir agus Feabhra 2018 ar Channel 4. Tar éis atheisiúint na sraithe ar [[Netflix]] i mí na Nollag 2018, bhí lucht féachana idirnáisiúnta agus tóir láithreach ar an gclár. Sa bhliain chéanna, ghlac sí ról Hannah Dalton in ''[[:en:Harlots_(TV_series)|Harlots]].'' Mar aon leis sin, bhí an chéad ról West End aici in ''[[:en:The_Prime_of_Miss_Jean_Brodie_(novel)|The Prime of Miss Jean Brodie]]''. D’ainmnigh an ''[[:en:Evening_Standard|Evening Standard]]'' mar “''one of the Rising Stars of 2018''” í. Bhí sí in iomaíocht le cuid dá comhréaltaí ó ''[[Derry Girls]]'' ar ''[[:en:The_Great_British_Bake_Off|The Great British Bake Off]]'' sa bhliain chéanna freisin. Sa bhliain 2019, fógraíodh go raibh páirt faighte ag Coughlan in ''[[:en:Bridgerton|Bridgerton]]'', sraith de chuid [[Netflix]], a cuireadh i láthair den chéad uair i Nollaig 2020. Tá an dráma seanré seo bunaithe ar leabhar sárdhíola de chuid [[:en:Julia_Quinn|Julia Quinn]], leis an ainm céanna. Glacann Coughlan ról Penelope Featherington, ''débutante'' drogallach agus an iníon is óige i dteaghlach saibhir i Londain le linn Ré na Leasríochta. == Carthanacht agus abhcóideacht      == Sa bhliain 2018, nuair a bhí Coughlan ar stáitse in ''The Prime of Miss Jean Brodie,'' scríobh sí alt in ''The Gaurdian'' faoin mionscrúdú a dhéantar ar chorp na mban-aisteoirí.  An bhliain dár gcionn, bhí sí sna ceannlínte arís mar gur bhréagnaigh sí an méid a bhí le rá ag an ''Daily Mirror'' faoi ghúna a chaith sí, “''not the most flattering”'' a dúradh faoi. ''“I mean incorrect @DailyMirror I look smokin’ sorry bout it”'' an freagra a bhí ag Coughlan orthu. In Iúil 2020, bhailigh sí €5000 ar son Laura Lynn Hospice trí ghúna Alex Perry a chur ar ceant. Sa bhliain 2019, thrasnaigh 28 mbean [[:en:Westminster_Bridge|Droichead Westminster]], iad ag leanúint Coughlan, rinne siad é seo chun díchoiriúlú an ghinmhillte i d[[Tuaisceart Éireann]] a éileamh.   Ar an 26 Meitheamh 2020, ghlac Coughlan agus a comhréaltaí ó ''[[Derry Girls]]'' páirt i sceitse le [[Saoirse Ronan]] le haghaidh ''RTÉ Does Comic Relief.'' == Scannánliosta == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Bliain || Teideal || Ról || Nótaí eile |- |2004 |''The Phantom Cnut'' |Katie |Gearr |- |2004-05 |''The Fairytaler'' |Éagsúla |Glór (Béarla) |- |2008 |''Summer of the Flying Saucer'' |Janis |Glór |- |2010 |''Simsala Grimm II: The Adventures of Yoyo and Doc Croc'' |Éagsúla |Glór (Béarla) |- |2011 |''Thor: Legend of the Magical Hammer'' |Edda |Glór |- |2012 |''Doctors'' |Marie Callaghan |Eipeasóid: "Every End Has a Start" |- |2012 |''Ivan the Incredible'' |Lottie |Glór |- |2018 |''Harlots'' |Hannah Dalton | |- |2018-inniu |''[[Derry Girls]]''<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-i-bhfad-nios-mo-na-maoithneachas-ag-baint-le-derry-girls/|teideal=Tá i bhfad níos mó ná maoithneachas ag baint le ‘Derry Girls’|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-31}}</ref> |Clare Devlin | |- |2020 |''Bridgerton'' |Penelope Featherington | |- |} == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Coughlan, Nicola}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1987]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] murrqhfp3aoxpasaoa1w9zgkweqvuqh 0 91999 1314707 1250214 2026-05-22T15:40:04Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314707 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir Éireannach Neamhspleách agus iaroifigeach de chuid [[Arm na hÉireann]] é '''Cathal Berry''', a bhí ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] ar son [[Cill Dara Theas (Dáilcheantar)|Chill Dara Theas]] ó [[An chéad olltoghchán eile in Éirinn|olltoghchán 2020]]. Tháinig aird ar Berry sa bhliain 2019 nuair a chuaigh sé ar scor tar éis 23 bliana in Arm na hÉireann. Labhair sé leis na meáin chumarsáide maidir le drochphá agus coinníollacha oibre an airm agus míshástacht phearsanra an airm leis an gcaidreamh mífheidhmiúil a bhraitear idir na húdaráis mhíleata agus an [[An Roinn Cosanta|Roinn Cosanta]]. D'iarr Berry go n-éireodh [[Paul Kehoe]], an tAire Stáit sa Roinn Cosanta as a phost. Rinne sé cur síos air mar "chulaith fholamh" a bhí "i gceannas ar mheath an airm" ó thosaigh sé sa ról in 2011. Toghadh Berry go [[Dáil Éireann]] mar iarrthóir Neamhspleách i ndáilcheantar [[Cill Dara Theas (Dáilcheantar)|Chill Dara Theas]] in [[An chéad olltoghchán eile in Éirinn|olltoghchán 2020]]. Theip air in 2024. Ba iad "an tsláinte, tithíocht, an comhshaol, oideachas agus teaghlaigh an airm" na tosaíochtaí a bhí aige. == Féach freisin == * [[Cill Dara Theas (Dáilcheantar)]] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Berry, Cathal}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Mhá Nuad]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Cill Dara Theas (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Teachtaí Dála neamhspleácha]] p711wrdvnzmbwhih52h89tih1yleuo5 0 92245 1315016 1299720 2026-05-23T02:04:11Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315016 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Íomhá:ArchdioceseArmagh.png|mion|D'éirigh [[Ard-Deoise Ard Mhacha]] níos tábhachtaí le linn a thréimhse mar easpag. ]] [[Ardeaspag|Easpag]] ar [[Ard Mhacha]] agus leasaitheoir creidimh ab ea '''Ceallach,''' nó '''Celsus / Celestinus''' i [[An Laidin|Laidin]] agus '''Cellach of Armagh''' i m[[An Béarla|Béarla]] ([[1080]] – [[1 Aibreán]] [[1129]]).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://catholicreadings.org/saint-celsus-of-armagh-saint-of-the-day-april-1/|teideal=Saint Celsus of Armagh - Saint of the Day - April 1 Feast Day|dáta=2019-03-27|language=en-US|work=Catholic Daily Readings|dátarochtana=2021-04-01}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://catholicsaints.info/saint-celsus-of-armagh/|teideal=Saint Celsus of Armagh|dáta=2009-03-31|language=en-US|work=CatholicSaints.Info|dátarochtana=2021-04-01}}</ref> Ba leasaitheoir díograiseach é mar [[easpag]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/aibrean/naomh-ceallach-easpag-aibre.html|teideal=Naomh Ceallach, easpag: Aibreán 1 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-04-01}}{{Dead link|date=Aibreán 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> D'éirigh [[Ard-Deoise Ard Mhacha|Deoise Ard Mhacha]] níos tábhachtaí le linn a thréimhse mar easpag.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.reginamag.com/saint-cellach-of-armagh/|teideal=Saint Cellach of Armagh, Confessor - REGINA Magazine|údar=Editor Staff|dáta=2017-04-01|language=en-US|dátarochtana=2021-04-01}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.catholicireland.net/saintoftheday/st-ceallach-celsus-of-armagh-1080-1129/|teideal=Apr 1 - St Ceallach (Celsus) 1080-1129|language=en-US|work=Catholicireland.net|dátarochtana=2021-04-01}}</ref> Ceiliúrtar a lá féile ar 1 Aibreán. == Saol == [[Íomhá:Armagh Roman Catholic Cathedral of St. Patrick West Transept South Wall Window St. Malachy 2013 09 24.jpg|mion|Ardeaglais Phádraig, Ard Mhachaː [[Maolmhaodhóg Ó Morgair]]]] Rugadh Ceallach sa bhliain 1080 i gContae [[Ard Mhacha]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=St. Bernard of Clairvaux's Life of St. Malachy of Armagh|url=https://books.google.fr/books?id=2RLDDwAAQBAJ&pg=PT27&lpg=PT27&dq=%221080%22++armagh+born++%221080%22&source=bl&ots=cuJTaVeEtp&sig=ACfU3U0JWrv8B9zY1X0-9gxZs7ctdG8jpg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjMjIzf_8foAhWLkhQKHW97ApwQ6AEwAHoECC8QKQ#v=onepage&q=%221080%22%20%20armagh%20born%20%20%221080%22&f=false|publisher=Good Press|date=2019-12-02|language=en|author=Saint of Clairvaux Bernard}}</ref> Shíolraigh sé ón [[uasaicme]] ann. Ina theannta sin, bhí [[Teaghlach|muintir]] Cheallach, na Siniaigh (nó Siniaich nó Sínnaig), i gcumhacht ar an "deoise" (nó dúiche ag an am). Bhí a athair ina [[ab]] ar [[Ard Mhacha]] ó 1074 go 1091 ach níor oirníodh ina shagart é. [[Teaghlach]] mór le rá sa pholaitíocht ab ea muintir Cheallach is cosúil. Ansin bhí a sheanuncail, Domnall mac Amalgada, ina ab. Ceapadh Ceallach mar ab ar [[Ard Mhacha]] é sa bhliain 1105 agus rinneadh [[sagart]] de. I gcodarsnacht leis an traidisiúin teaghlaigh, duine spioradálta a bhí ann. Chuaigh an leasú [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|eaglasta]] a bhí faoi lánseol sa [[Cúige Mumhan|Mhumhain]] san am sin go mór i bhfeidhm ar Cheallach, is cosúil. == Easpag agus leagáid == Nuair a d’éag Easpag Ard Mhacha de bharr “shocrú fear nÉireann”, ardaíodh Ceallach ina easpag ar Ard Mhacha. Ba é a bhí i gceannas an tSionaid leasaithigh a tionóladh i Ráth Bhreasail sa bhliain 1111. == Bás agus Tionchar == Sa bhliain 1129, le linn dó bheith ar cuairt tréadaireachta sa [[Cúige Mumhan|Mhumhain]], shíothlaigh Ceallach in Ard Phádraig agus ar a iarratas féin, cuireadh i [[Lios Mór]] é. Oirníodh [[Maolmhaodhóg Ó Morgair]] ina [[Sagart|shagart]] é ag Ceallach Naofa sa bhliain 1119. Ansin thogh Ceallach é mar bhíocáire agus níos déanaí ina ab ar mhainistir Ard Mhacha. Tar éis a bháis ar 1 Aibreán 1129,<ref name=":0" /> toghadh Maolmhaodhóg ina easpag ar Ard Mhacha, ach ní raibh sé in ann dul ann ar dtús toisc go raibh muintir Cheallach, na Siniaigh, fós i gcumhacht ann. Níos déanaí, ba leasaitheoir díograiseach é mar easpag, ar aon dul le Ceallach. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ceallach Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1080]] [[Catagóir:Básanna i 1129]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ardeaspaig]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] 6eldxurefa5nux9nb97stu1wmf248co 0 92279 1314726 1258428 2026-05-22T15:46:36Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314726 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Abhcóide]], eagarthóir nuachtáin, agus údar as [[Cúige Uladh]] ab ea '''Joseph Robert Fisher''' (1855 - 26 Deireadh Fómhair 1939). D'athraigh Fisher a shlí bheatha idir obair mar iriseoir i nuachtáin laethúla Londan, cleachtas dlí mar [[abhcóide]], eagarthóireacht a dhéanamh ar an nuachtán laethúil aontachtach liobrálacha Bhéal Feirste, agus leabhair a údarú ar ábhair mar pholaitíocht na hÉireann agus na hEorpa agus dhlí an phreasa. Ba é an ról ba shuntasaí a bhí ag Fisher ná a cheapachán mar choimisinéir [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtaithe]] ar [[Coimisiún na Teorann|Choimisiún Teorann]] na [[Coimisiún na Teorann|hÉireann]], an comhlacht a bunaíodh faoi [[Conradh Angla-Éireannach|Chonradh Angla-Éireannach]] 1921 chun cinneadh a dhéanamh ar leagan amach [[Teorainn talún na hÉireann leis an Ríocht Aontaithe|na teorann]] idir [[Saorstát Éireann|Saorstát]] na [[Saorstát Éireann|hÉireann]] agus [[Tuaisceart Éireann]]. == Luathshaol agus gairme == Rugadh Fisher i Raffrey, [[Contae an Dúin]], Éire i 1855, mac níos óige leis an gcléir Ringland Fisher, ministir na heaglaise [[Preispitéireachas|Preispitéireach]] i Raffrey.<ref name="TheJournal1940">{{Luaigh foilseachán|title=J. R. Fisher|journal=The Journal|volume=28–29|foilsitheoir=Institute of Journalists|location=Great Britain|year=1940|url=https://books.google.com/?id=04MeAQAAMAAJ&dq=memorial+notice+of+rev+ringland+fisher&q=ringland|accessdate=25 December 2017}}</ref> Cuireadh oideachas air in [[ Institiúid Acadúil Ríoga Bhéal Feirste |Institiúid Acadúil Ríoga Bhéal Feirste]], [[Béal Feirste]], agus [[ Ollscoil na hÉireann na Banríona |in Ollscoil na Banríona, Gaillimh]], agus bhain sé BA amach in 1876.<ref name="Calendar">{{Luaigh foilseachán|title=The Queen's University Calendar|journal=The Queen's University Calendar|publisher=Alexander Thom and Hodges, Foster & Co|location=Dublin|dáta=1874|url=https://books.google.com/?id=ZOYNAAAAQAAJ&pg=PA123&lpg=PA123&dq=joseph+robert+fisher+university+galway#v=onepage&q=joseph%20robert%20fisher%20university%20galway&f=false|accessdate=11 Mean Fómhair 2014}}</ref><ref name="OxfordDNB">{{Lua idirlín |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/53072 |teideal=Fisher, Joseph Robert (1855–1939) |údar=Marie-Louise Legg |dáta= 2004 |language=Béarla |work=Oxford Dictionary of National Biography |dátarochtana=11 Mean Fómhair 2014}}</ref> Bhí Fisher ina eagarthóir eachtrach ar an London [[Daily Chronicle (An Ríocht Aontaithe) |Daily Chronicle]] go dtí 1881 agus ina eagarthóir cúnta ar an [[ London Evening Standard |London Evening Standard]] ina dhiaidh sin. Glaodh chun an [[ Barra (dlí) |Bharra air]] ag aois déanach i 1888, agus chleacht sé go dtí 1900, nuair a d’fhill sé ar Bhéal Feirste. Go luath i 1900, rinneadh Fisher ina eagarthóir ar an [[Whig an Tuaiscirt |Northern Whig]], páipéar laethúil aontachtach liobrálacha, agus d’fhan sé sa phost sin go dtí an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]].<ref name="Bookman">{{Luaigh foilseachán|title=The Bookman|journal=The Bookman|volume=17|publisher=Hodder & Stoughton|location=Great Britain|date=1900|url=https://books.google.com/?id=3qpMAAAAYAAJ&lpg=PA145&dq=%22joseph%20fisher%22%20northern%20whig&pg=PA145#v=onepage&q=%22joseph%20fisher%22%20northern%20whig&f=false|accessdate=11 Mean Fómhair 2014}}</ref><ref name="Unionists and Ireland">{{Luaigh foilseachán|author=Stubbs|first=John O.|title=The Unionists and Ireland, 1914–18|journal=The Historical Journal |volume=33 |issue=4|pages=867–893|location=Great Britain |date=1990|url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=3290908&fileId=S0018246X00013790|doi=10.1017/s0018246x00013790|accessdate=5 February 2013}}</ref> == Coimisiún Teorann na hÉireann == [[Íomhá:Irish_Boundary_Commission's_first_sitting_in_Ireland_(31988303502).jpg|mion|400x400px| Joseph R. Fisher (an dara duine ó chlé) ag an gcéad cruinniú de chuid Choimisiún Teorann na hÉireann in Éirinn, 11 Nollaig 1924. ]] Ba é cuspóir [[An tAcht um Rialtas na hÉireann|Acht Rialtas na hÉireann 1920]] réiteach buan a sholáthar ar éilimh cheannairí náisiúnaithe na hÉireann ar uathriail pholaitiúil, ar a dtugtar “[[Rialtas Dúchais|Home Rule]]”, trí fhéinrialtas réigiúnach teoranta a thabhairt d’Éirinn laistigh de Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann. Rinne an tAcht foráil do pharlaimintí féinrialaithe ar leithligh do Thuaisceart Éireann agus do Dheisceart na hÉireann, agus an dá cheann acu fágtha sa Ríocht Aontaithe agus an dá pharlaimint a bheith fo-ordaithe do pharlaimint [[Westminster]].<ref>Joseph Lee, ''Ireland 1912–1985: Politics and society'', p. 43</ref> Bunaíodh an pharlaimint agus na hinstitiúidí rialtais do Thuaisceart Éireann go luath, ach thug tromlach mór na [[Teachta Parlaiminte]] a d’fhill sa [[Olltoghcháin na hÉireann, 1921|toghchán sna 26 chontae]] a ndílseacht do Dáil Éireann, nár aithníodh ag rialtas na Breataine, agus dá bhrí sin rinne siad díospóid “Deisceart Éireann” mar aonán polaitiúil agus as a leanadh dlús [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh Saoirse]] na [[Cogadh na Saoirse (Éire)|hÉireann]]. Bhunaigh an [[Conradh Angla-Éireannach]] a chuir deireadh leis an gcogadh i mí Eanáir 1922 agus na dlíthe a chuir an conradh i bhfeidhm [[Saorstát Éireann]] in ionad “Deisceart na hÉireann” agus a thug deis do Thuaisceart Éireann rogha an diúltaithe a bhaint as an Saorstát nua.<ref name="historical-debates.oireachtas.ie">{{cite web |teideal=The Boundary Question: Debate Resumed, Dáil Éireann, 20 June 1924 |url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1924-06-20/31/ | foilsitheoir=Oireachteas |accessdate=30 Meán Fómhair 2015 |quote=Article 12 of the Treaty reads: 'If before the expiration of the said month an address is presented to his Majesty by both Houses of the Parliament of Northern Ireland to that effect, the powers of the Parliament and Government of the Irish Free State shall no longer extend to Northern Ireland.' By implication, that is a declaration that it extended, but after the exercise of its option the power was no longer extended.}}</ref> Rinne [[Parlaimint Thuaisceart Éireann|Tithe Pharlaimint Thuaisceart Éireann]] amhlaidh go cuí an 7 Nollaig 1922, an lá tar éis Bhunú Saorstát na hÉireann, agus mar sin deighilt na hÉireann.<ref name="historical-debates.oireachtas.ie" /> Dúradh sa Chonradh Angla-Éireannach, dá roghnódh Tuaisceart Éireann gan dul isteach sa Saorstát, gurb í an teorainn eatramhach idir an dá stát an teorainn a raibh ann cheana idir Tuaisceart Éireann agus Deisceart na hÉireann teorainneacha an chontae idir na sé chontae san Oirthuaisceart agus an chuid eile den oileán.<ref>Section 1(2) of the Government of Ireland Act 1920</ref> In Airteagal 12 den Chonradh bhí foráil lena mbunaítear coimisiún teorann a chinnfeadh an teorainn bhuan. Shonraigh an Conradh freisin go mbeadh trí bhall ag an gcoimisiún. Bhí rialtais [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|na Ríochta Aontaithe]], Saorstát na hÉireann agus Thuaisceart Éireann chun ball amháin a ainmniú don choimisiún. Ghlac na ceannairí sa Saorstát, ag tacú agus ag cur i gcoinne an chonartha, leis go mbronnfadh an Coimisiún réimsí náisiúnaithe den chuid is mó, mar [[Contae Fhear Manach|Chontae Fhear Manach]], Contae Thír Eoghain, [[Contae Dhoire|Londonderry]] [[Contae Ard Mhacha|Theas]], [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] [[Contae an Dúin|Theas]] agus [[Contae an Dúin|South Down]], agus Cathair [[Doire|Dhoire]], don Saorstát agus nach mbeadh iarsma Thuaisceart Éireann inmharthana go heacnamaíoch agus go roghnódh sé aontas leis an gcuid eile den oileán sa deireadh.<ref name="rankin2006">{{Luaigh foilseachán|author=Rankin|first=Kieran J.|title=The provenance and dissolution of the Irish Boundary Commission|journal=Working Papers in British-Irish Studies|issue=79|publisher=Institute for British-Irish Studies, University College Dublin|location=Ireland|date=2006|url=http://www.ucd.ie/ibis/filestore/wp2006/79/79_kr.pdf|accessdate=10 Meán Fómhair 2014}}</ref> Dhiúltaigh rialtas Aontachtaithe Uladh i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]], áfach, an coimisinéir a theastaíonn uaidh a cheapadh, ar mian leis "ní orlach amháin" de chríoch na sé chontae parlaiminte a ghabh siar a ghéilleadh.<ref>{{cite web |url=http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html |teideal=Articles of Agreement for a Treaty between Great Britain and Ireland as signed in London |dáta=6 Nollaig 1921 |foilsitheoir=nationalarchives.ie |access-date=20 Meán Fómhair 2014 |dátarochtana=5 Aibreán 2020 |archivedate=8 Samhain 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171108213900/http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html }}</ref><ref name="Labour and Irish Boundary">{{Luaigh foilseachán|author=Gibbons|first=Ivan|title=The First British Labour Government and The Irish Boundary Commission 1924|journal=Studies: An Irish Quarterly Review|volume=98|issue=391|pages=321–333|publisher=Irish Province of the Society of Jesus|location=Great Britain|dáta=Fomhar 2009}}</ref> Rinne rialtas an [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Lucht Oibre]] sa Bhreatain Mhór agus rialtas [[Saorstát Éireann|Saorstát]] na [[Saorstát Éireann|hÉireann]] reachtaíocht chun ligean do rialtas na Breataine ionadaí a fhorchur thar ceann na nAontachtóirí.<ref>{{cite web |url=http://hansard.millbanksystems.com/acts/irish-free-state-confirmation-of-agreement-act-1924 |teideal=Irish Free State (Confirmation of Agreement) Act 1924 (Hansard) |foilsitheoir=Hansard |dátarochtana=2020-04-05 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304032543/http://hansard.millbanksystems.com/acts/irish-free-state-confirmation-of-agreement-act-1924 }}</ref><ref>{{Lua idirlín |url=http://www.irishstatutebook.ie/1924/en/act/pub/0051/print.html |teideal=Treaty (Confirmation of Supplemental Agreement) Act, 1924; electronic Irish Statute Book |foilsitheoir = Irish Statute Book }}</ref> Bhí cáil ar Fisher as a bheith ina aontachtaithe lofa ach liobrálacha,<ref name="Unionists and Ireland" /> agus d’fhógair [[Ramsay MacDonald]] ceapachán Fisher an 18 Deireadh Fómhair 1924. Bhí sé le bheith ag obair le beirt choimisinéir eile, [[ Risteard Feetham |Richard Feetham]] agus [[Eoin Mac Néill|Eoin MacNeill]]. == Comhaontú maidir le Teorainn na hÉireann == Bhí an triúr coimisinéir ag obair agus chaith siad an chuid is mó de 1925 ag tabhairt cuairte ar phobail gar don teorainn, ag glacadh ráitis i scríbhinn agus ag reáchtáil éisteachtaí briathartha “i gceamara”.<ref name="Labour and Irish Boundary" /> <ref name="rankin2006" /> Léirmhínigh coimisinéir rialtas na Breataine, Richard Feetham, sainordú an choimisiúin go cúng agus mar sin le vóta Fisher, bhí tromlach dhá-le-duine ann le haghaidh ach mionathruithe ar an teorainn. An 7 Samhain 1925, d’fhoilsigh nuachtán coimeádach Sasanach, The Morning Post, nótaí sceite den chaibidlíocht, lena n-áirítear dréacht-mhapa a mhol go n-aistreofaí codanna in oirthear Dhún na nGall go Tuaisceart Éireann.<ref>See for notes of the negotiations, including a draft map.</ref> Chonacthas gur mór an náire é sin i mBaile Átha Cliath.<ref name="rankin2006" />{{rp|21–22}} De réir an Oxford [[Foclóir Beathaisnéis Náisiúnta |Dictionary of National Biography]], bhí Fisher freagrach as an sceitheadh nuacht. Dúirt Fisher le Florence Reid, bean chéile [[ Sir David Reid, 1ú Barún |DD Reid]], MP, ceannaire Aontachtaithe Uladh i bparlaimint Westminster, nach ndéanfadh an tuarascáil aon athruithe móra. Scríobh Fisher chuig [[Edward Carson]], iarcheannaire [[Comhghuaillíocht Aontachtaithe na hÉireann |Chomhghuaillíocht Aontachtaithe]] na hÉireann, á dhearbhú dó go mairfeadh ‘obair láimhe’ Carson i gcruthú stát Thuaisceart Éireann.<ref name="OxfordDNB" /> <ref name="Rankin2005">{{cite web |údar= Kieran J. Rankin |url=https://www.qub.ac.uk/research-centres/CentreforInternationalBordersResearch/Publications/WorkingPapers/MappingFrontiersworkingpapers/Filetoupload,175395,en.pdf |teideal=The Creation and Consolidation of the Irish Border |foilsitheoir=Centre for International Borders, Queen's University Belfast |dáta=2005 |issn=1649-0304 |accessdate=4 Meán Fómhair 2016 }}</ref> Bhí amhras ar airí rialtas na hÉireann gurb é Fisher an foinse, agus Fisher mar nuachtán Aontachtach.<ref>{{cite web|url=https://www.difp.ie/docs/Volume2/1925/681.htm |teideal=No. 345 NAI DT S1801C Speech by William T. Cosgrave at Emyvale, Co Monaghan, 22 November 1925 |foilsitheoir =Difp.ie |date=22 November 1925 |accessdate=11 Meán Fómhair 2014}}</ref><ref name=difp672>{{cite web|url=https://www.difp.ie/docs/Volume2/1925/672.htm |teideal =Extract from minutes of a meeting of the Executive Council (C.2/224), 10 November 1925 | foilsitheoir=Documents on Irish Foreign Policy |dáta=10 November 1925 |accessdate=4 April 2011}}</ref> Chuir an sceitheadh preasa, cibé acu le Fisher é nó nach ea, deireadh le hobair an Choimisiúin go héifeachtach.<ref name=difp672 /> D'éirigh coimisinéir rialtas na hÉireann, Eoin MacNeill, as a phost coicís ina dhiaidh sin an 20 Samhain, cé gur lean Fisher agus Feetham, na coimisinéirí eile, lena gcuid oibre gan MacNeill.<ref>{{cite web |url=https://www.difp.ie/docs/Volume2/1925/679.htm |teideal =Resumé of a statement by Eoin MacNeill at a meeting of the Executive Council, No. 343 NAI DT S1801O, 21 Nov 1925 |foilsitheoir =Difp.ie |dáta=21 November 1925 |accessdate=4 April 2011}}</ref><ref name="Rankin2005" /> Mar gheall ar an sceitheadh agus an t-éirí as cuireadh an chaibidlíocht teorann i gcomhaontú níos leithne, a tugadh i gcrích an 3 Nollaig 1925 idir rialtais na Breataine agus na hÉireann. Bheadh éifeacht dlí láithreach ag foilsiú dámhachtain an Choimisiúin agus mar sin sula bhféadfadh sé sin tarlú, chuaigh rialtas an tSaorstáit i mbun cainteanna le rialtais na Breataine agus Thuaisceart Éireann.<ref name="Rankin2005" /> Ina theannta sin, bhí easnamh trádála Shaorstát na hÉireann ag fás agus ní raibh sé in ann na leibhéil chaiteachais shóisialta a bhí ann a chomhlíonadh, ach bhí oibleagáidí ar an Saorstát faoi Airteagal 5 den Chonradh sciar pro-rata d’fhiach poiblí na Stát Aontaithe a íoc. Ríocht.<ref>{{cite web|url=https://www.difp.ie/docs/Volume2/1925/695.htm |teideal=Draft notes of a conference held in the Board Room, Treasury, Whitehall, London (Secret) (C.A./H./48 – 2nd Minutes), 12.00 noon, 1 December 1925 No. 359 NAI DT S4720A | foilsitheoir =Difp.ie |dáta=1 December 1925 |accessdate=11 Meán Fómhair 2014}}</ref> Bhí [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|an]] rialtas [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Coimeádach]] a tháinig in áit chomhrialtas gairid Lucht Oibre-Liobrálach [[Ramsay MacDonald]] ag iarraidh díospóidí na hÉireann a sheachaint.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Matthews|first=Kevin|date=1 March 2001|title=Stanley Baldwin's 'Irish Question'|url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=66519&fileId=S0018246X00001485 |journal=The Historical Journal|volume=43|issue=4 (Dec. 2000)|pages=1027–1049|accessdate=23 Meán Fómhair 2014}}</ref> Réitíodh i gcomhaontú mhí na Nollag oibleagáidí airgeadais an Chonartha mar mhalairt ar an teorainn a fhágáil gan athrú. Go luath an tráthnóna sin, thug an triúr príomh-aire faisnéis do Fisher agus Feetham mar aon le [[Winston Churchill]], mar [[Seansailéir an Státchiste|Sheansailéir an Státchiste]].<ref>{{cite web|url=https://www.difp.ie/docs/Volume2/1925/703.htm | teideal=Notes of a conference with the Irish Boundary Commission held in Stanley Baldwin's Room, House of Commons (Secret) (C.P.503(25)) |foilsitheoir =Difp.ie |dáta=3 December 1925 |accessdate=4 April 2011}}</ref> Chuir an dá choimisinéir a bhí fágtha a dtuairim in iúl faoi na fadhbanna a thiocfadh as mainneachtain an aimhrialtachtaí níos áiféisí ar an teorainn a choigeartú, go háirithe [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]] oirthear [[Contae Dhún na nGall|Dhún na nGall]] (a raibh “[[Doire]] mar bhaile margaidh”); [[Paiteagó|Pettigo]] agus [[Béal Leice, Contae Fhear Manach|Belleek, Contae Fhear Manach]] (an dá cheann acu trasna na teorann); agus ceantair Drummully and [[Cluain Eois|Clones]] i [[Contae Mhuineacháin|gContae Mhuineacháin]], nach raibh codanna díobh inrochtana de bhóthar ach ó Thuaisceart Éireann. D'iarr na polaiteoirí ar na coimisinéirí go ndéanfaí an tuarascáil "a dhó nó a adhlacadh". Bhí an plé idir-rialtasach faoi an tuarascáil a chur faoi chois, agus an tuarascáil féin ina rún go dtí 1969.<ref name="Unionists and Ireland" /> I ndeireadh na dála, chuir na trí rialtas an comhaontú gan aon athruithe i gcrích agus rinne an Coimisiún stampáil air. Tháinig foilsiú thuarascáil an Choimisiúin nó nár tháinig chun bheith ina neamhábharthacht dlíthiúil ach tá sé conspóideach i gcónaí.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00p2jhw |teideal=An Teorainn |trans-title=The Border (documentary series on the dramatic history of the border) |dáta=2009 |foilsitheoir =[[BBC Two]] television}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/nov/29/ireland-brexit-northern-ireland-border |teideal=Ireland is right not to trust the British on the border. History shows why |údar=Caoimhín de Barra |dáta=29 November 2017 |work=[[The Guardian]] }}</ref> == Níos déanaí sa saol == 70 bliain d’aois ag deireadh obair an Choimisiúin, chuaigh Fisher ar scor go Londain; bhí a aitheasc i ndlísheomraí abhcóidí i gCúirt Essex, Middle Temple. D’éag sé, gan phósadh, an 26 Deireadh Fómhair 1939 ag 12 Lancaster Drive, Hampstead, gar do stáisiún [[Swiss Cottage]].<ref name="OxfordDNB" /> <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/place/12+Lancaster+Dr,+London+NW3+4HA,+UK/@51.5463801,-0.1707466,16z/data=!4m5!3m4!1s0x48761a8d87d8cd3d:0x3236c29a79c29db2!8m2!3d51.5463801!4d-0.1685579 |teideal =Google Maps: Swiss Cottage |publisher=Google Maps}}</ref> == Leabhair agus foilseacháin eile == * "Law of the Press" (in part; with J. A. Strahan) (1891). London: [[William Clowes Ltd.|William Clowes and Sons]].<ref>The Encyclopædia Britannica: a dictionary of arts, sciences. Volume 10, edited by Hugh Chisholm</ref><ref>{{cite book |title=Fisher, Joseph R.|publisher=Who's Who|year=1907|volume= 59|pages=600–601|url=https://books.google.com/books?id=yEcuAAAAYAAJ&pg=PA600}}</ref> * "Finland and the Tsars" (1899). London: [[Edward Arnold (publisher)|Edward Arnold]].<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/finlandandtsars00fishgoog |title=Finland and the Tsars, 1809–1899|first=Joseph Robert|last=Fisher|year=1899 |location=London |publisher=Edward Arnold |via=Internet Archive}}</ref> * "The End of the Irish Parliament" (1911). London: Edward Arnold.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/endofirishparlia00fishuoft|quote=The End of the Irish Parliament (1911).|title=The End of the Irish Parliament |first=Joseph R.|last=Fisher|year=1911 |publisher=Edward Arnold|via=Internet Archive}}</ref> * "Finland" in The [[Encyclopædia Britannica]] (11th ed.), 1911 (in part; with [[Peter Kropotkin|Peter Alexeivitch Kropotkin]] and [[John Scott Keltie]])<ref>{{cite book |title=Encyclopædia Britannica |year=1911 |url=https://books.google.com/?id=s8eNDR6YDlwC&pg=PA387&lpg=PA387&dq=“Finland”+in+The+%5B%5BEncyclopædia+Britannica%5D%5D+(11th+ed.),+1911.+Fisher#v=onepage&q=“Finland”%20in%20The%20%5B%5BEncyclopædia%20Britannica%5D%5D%20(11th%20ed.)%2C%201911.%20Fisher&f=false |location=London |publisher=A & C Black |edition=11th |isbn=9780889203471 }}</ref> == Tagairtí == {{Reflist|30em}} {{DEFAULTSORT:Fisher, Joseph R}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Básanna i 1939]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1855]] [[Catagóir:Pages with unreviewed translations]] p9fwusiquiulok7hi66d163m2ibwoif 0 93275 1314955 1299702 2026-05-23T00:46:21Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314955 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba naomh Éireannach é '''Caoimhín''' ([[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]] ''{{Lang|sga|Cóemgen}}'', ''{{Lang|sga|Caemgen}}''; leagan Laidinithe ''{{Lang|la|Coemgenus}}''; 498 (deirtear) – 3 Meitheamh 618), arbh fhearr aithne air mar bhunaitheoir na mainistreach i [[Gleann Dá Loch|nGleann Dá Loch]] i g[[Contae Chill Mhantáin]].<ref>{{Cite web-en|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/315779/Saint-Kevin|title=Saint Kevin|work=Encyclopædia Britannica}}</ref> Is é an 3 Meitheamh a lá féile. == Luathshaol == Níl mórán eolais againn faoi shaol Chaoimhín mar níor mhair aon chuntas a scríobhadh lena linn. Tá ''Vita'' ann a scríobhadh i Laidin ag deireadh na Meánaoise, atá caomhnaithe i measc thaifid Chlochar na bProinsiasach i mBaile Átha Cliath, a chuir [[Seán Mac Colgáin]] in eagar mar chuid den ''[[Acta Sanctorum Hiberniae]]''.<ref>{{Cite book-en|author=O'Hanlon|first=John|url=https://books.google.com/books?id=b-sCAAAAQAAJ&pg=PA51|title=Lives of the Irish saints|date=1873|pages=51|language=en}}</ref> De réir an chuntais sin, rugadh Caoimhín de shliocht uasal (amhail [[Colm Cille]]), mac le Coemlog agus Coemell as Cúige Laighean. Deir an ''Vita'' gur rugadh é i 498 CR ag Dún an Fhuaráin Bháin agus gur bhaist Crónán Ros Cré é. Is comhfhocal é an t-ainm ''Caomgen'' a tugadh air: “caomh” + “gin” i litriú an lae inniu.<ref name="edmonds">{{Cite web-en|url=https://www.newadvent.org/cathen/04092c.htm|title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: St. Kevin (Coemgen)|work=www.newadvent.org}}</ref> De réir traidisiúin a luadh sa 17ú haois, ba mhac léinn de chuid [[Pedrog]] é Caoimhín. Tháinig Pedrog go Cúige Laighean ó Chorn na Breataine timpeall 492. Níl an ráiteas seo ar fáil sa naomhsheanchas atá againn ó dheireadh na Meánaoise agus ón Nua-Aois Mhoch. Is cosúil go bhfuil sé bunaithe ar ''Vita breviora'' a fuair na heagarthóirí Bollandacha ó Henry Fitzsimon, ach nach bhfuil ann a thuilleadh.<ref>{{Cite book-en|author=Jankulak|first=Karen|url=https://books.google.com/books?id=zY-CBHHw-lIC&pg=PA16|title=The Medieval Cult of St Petroc|date=2000|publisher=Boydell & Brewer|isbn=978-0-85115-777-1|pages=16|language=en}}</ref> Tá roinnt finscéalta sa ''Vita'' a raibh comheagarthóir Mhic Colgáin, Francis Baert, in amhras fúthu, ach coinníodh in eagrán an 17ú haois iad toisc gur creideadh go ndeachaigh siad siar go dtí an tréimhse mheánaoiseach.<ref>{{Cite web-en|url=http://glendalough.connect.ie/pages/monastic/monastic.html|title=Glendalough Monastic History, Co. Wicklow|work=glendalough.connect.ie|access-date=2023-10-05|quote=Fr. Francis Baert, S.J., explains, “that although many of the legends given to this work are of doubtful veracity; it was decided to let them stand in favour of the antiquity of the document which is placed as having being written during or before the 12th century”.}}</ref> Mar shampla, tá finscéal ann a bhaineann le bó bhán a thagadh go dtí teach tuismitheoirí Chaoimhín nuair a bhí sé ina naíonán chun bainne a sholáthar dó gach maidin agus gach tráthnóna. == Gleann Dá Loch == Tá Gleann Dá Loch, nó Gleann an Dá Loch, ar cheann de na láithreacha fothracha mainistreach is tábhachtaí in Éirinn. Sular tháinig Caoimhín go dtí an áit, bhí an gleann uaigneach agus iargúlta agus an-fheiliúnach mar dhíseart spioradálta. === Díseart === [[Íomhá:S.kevin's_bed.jpg|mion| Leaba Chaoimhín]] D’oirnigh an tEaspag Lugidus Caoimhín agus, tar éis a oirnithe, bhog sé go Gleann Dá Loch chun comhluadar a lucht leanúna a sheachaint. Bhí cónaí air mar dhíseartach i bpluais de dhéantús an duine go páirteach ar a dtugtar Leaba Chaoimhín anois. De réir an ''Vita'', b'aingeal a threoraigh Caoimhín go dtí an áit. Is pluais a gearradh amach as an éadan carraige i ngar d'imeall an tsléibhe í Leaba Chaoimhín. Tá sí suite thart ar 10m os cionn an locha uachtaraigh. Tá an bealach isteach chuig an bpluais an-deacair, agus caithfear dul trí phasáiste gearr atá 1m ar airde agus 80cm ar leithead. Taobh istigh den phluais, tá an príomhspás 1.2m ar leithead agus níos lú ná 1m ar airde. Luíonn sé le réasún gurbh áit chodlata amháin í, mar ní féidir le duine fásta a bheith ina sheasamh díreach inti. De réir finscéil, bhain [[Lorcán Ua Tuathail]] úsáid as an “leaba” nuair a thugadh sé cuairteanna aithrí ar Ghleann Dá Loch, go háirithe le linn [[Carghas|an Charghais]]. Deirtear freisin go ndeachaigh [[Mícheál Ó Duibhir (réabhlóidí)|Mícheál Ó Duibhir]], an reibiliúnach mór le rá as Cill Mhantáin, ar foscadh sa leaba nuair a bhí sé ar a theitheadh ó arm na Breataine. Más fíor, d'éalaigh sé ó shaighdiúirí trí léim isteach sa loch agus snámh go dtí an taobh eile. === Mainistir === [[Íomhá:Glendalough,_Co._Wicklow_-_2022.jpg|deas|mion| Séipéal Chaoimhín ag [[Gleann Dá Loch]]]] Mhair Caoimhín mar dhíthreabhach uaigneach ansin i gcumann leis an nádúr. Ba iad na hainmhithe agus na héin a chompánaigh. Mhair sé mar dhíthreabhach ar feadh seacht mbliana, ag caitheamh craicne ainmhithe amháin, ag codladh ar chlocha, agus ag ithe go spárálach. Níor chaith sé bróga, agus chaith sé a chuid ama ag guí. Ba ghearr gur tharraing sé lucht leanúna, agus bunaíodh lonnaíocht nua darb ainm Cill Chaoimhín níos gaire do chladach an locha. Faoi 540, chuaigh cáil Chaoimhín mar mhúinteoir agus mar fhear naofa i bhfad agus i gcéin. Tháinig go leor daoine ag lorg cúnaimh agus comhairle. Sa bhliain 544, thug Caoimhín cuairt ar [[Cnoc Uisnigh|Chnoc Uisnigh]] i [[Contae na hIarmhí|gContae na hIarmhí]] chun casadh leis na habaí naofa, [[Colm Cille]], [[Comhghall]] agus [[Naomh Cainneach|Cainneach]]. Ansin, chuaigh sé go [[Cluain Mhic Nóis]], áit a bhfuair [[Ciarán Saighre|Ciarán]] bás trí lá roimhe sin. Chaith sé ceithre bliana ar an uaigneas i bhfad ó Ghleann Dá Loch, go dtí gur impigh a chuid manach air filleadh ar an mainistir.<ref name="edmonds"/> Go dtí go bhfuair sé bás timpeall na bliana 618, bhí Caoimhín i gceannas ar an mainistir i nGleann Dá Loch, agus chaith sé a shaol ag troscadh, ag guí, agus ag teagasc. Tá Caoimhín ar dhuine de phátrúin Dheoise Bhaile Átha Cliath. == Oidhreacht agus adhradh == Rinne an [[Pápa Pius X]] canónú ar Chaoimhín ar an 9 Nollaig 1903. Baineann ceann de na dánta is fearr a bhfuil aithne air de chuid [[Seamus Heaney]], ‘St Kevin and the Blackbird’, le Caoimhín. Insíonn sé scéal faoi Chaoimhín agus a lámh sínte amach gan chorraí ar bith as. Déanann lon dubh nead ina lámh, beireann sí uibheacha, agus cleitíonn na héiníní.<ref>Heaney, Seamus, ''The Spirit Level'' (London: Faber and Faber, 1996), pp20-1.</ref> Léirigh sraith pictiúirí a rinne an t-ealaíontóir Breatnach Clive Hicks-Jenkins timpeall 2009 scéal Chaoimhín agus an lon dubh trí dhán Heaney. == Tagairtí == {{DEFAULTSORT:Caoimhín Naomh}} [[Catagóir:Básanna i 618]] [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Manaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] mxontrn15qy6uzq5gsyclgl4b4dbnfl 1314995 1314955 2026-05-23T01:44:22Z Seachránaí 53315 Catagóir:Abaí Éireannacha 1314995 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba naomh Éireannach é '''Caoimhín''' ([[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]] ''{{Lang|sga|Cóemgen}}'', ''{{Lang|sga|Caemgen}}''; leagan Laidinithe ''{{Lang|la|Coemgenus}}''; 498 (deirtear) – 3 Meitheamh 618), arbh fhearr aithne air mar bhunaitheoir na mainistreach i [[Gleann Dá Loch|nGleann Dá Loch]] i g[[Contae Chill Mhantáin]].<ref>{{Cite web-en|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/315779/Saint-Kevin|title=Saint Kevin|work=Encyclopædia Britannica}}</ref> Is é an 3 Meitheamh a lá féile. == Luathshaol == Níl mórán eolais againn faoi shaol Chaoimhín mar níor mhair aon chuntas a scríobhadh lena linn. Tá ''Vita'' ann a scríobhadh i Laidin ag deireadh na Meánaoise, atá caomhnaithe i measc thaifid Chlochar na bProinsiasach i mBaile Átha Cliath, a chuir [[Seán Mac Colgáin]] in eagar mar chuid den ''[[Acta Sanctorum Hiberniae]]''.<ref>{{Cite book-en|author=O'Hanlon|first=John|url=https://books.google.com/books?id=b-sCAAAAQAAJ&pg=PA51|title=Lives of the Irish saints|date=1873|pages=51|language=en}}</ref> De réir an chuntais sin, rugadh Caoimhín de shliocht uasal (amhail [[Colm Cille]]), mac le Coemlog agus Coemell as Cúige Laighean. Deir an ''Vita'' gur rugadh é i 498 CR ag Dún an Fhuaráin Bháin agus gur bhaist Crónán Ros Cré é. Is comhfhocal é an t-ainm ''Caomgen'' a tugadh air: “caomh” + “gin” i litriú an lae inniu.<ref name="edmonds">{{Cite web-en|url=https://www.newadvent.org/cathen/04092c.htm|title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: St. Kevin (Coemgen)|work=www.newadvent.org}}</ref> De réir traidisiúin a luadh sa 17ú haois, ba mhac léinn de chuid [[Pedrog]] é Caoimhín. Tháinig Pedrog go Cúige Laighean ó Chorn na Breataine timpeall 492. Níl an ráiteas seo ar fáil sa naomhsheanchas atá againn ó dheireadh na Meánaoise agus ón Nua-Aois Mhoch. Is cosúil go bhfuil sé bunaithe ar ''Vita breviora'' a fuair na heagarthóirí Bollandacha ó Henry Fitzsimon, ach nach bhfuil ann a thuilleadh.<ref>{{Cite book-en|author=Jankulak|first=Karen|url=https://books.google.com/books?id=zY-CBHHw-lIC&pg=PA16|title=The Medieval Cult of St Petroc|date=2000|publisher=Boydell & Brewer|isbn=978-0-85115-777-1|pages=16|language=en}}</ref> Tá roinnt finscéalta sa ''Vita'' a raibh comheagarthóir Mhic Colgáin, Francis Baert, in amhras fúthu, ach coinníodh in eagrán an 17ú haois iad toisc gur creideadh go ndeachaigh siad siar go dtí an tréimhse mheánaoiseach.<ref>{{Cite web-en|url=http://glendalough.connect.ie/pages/monastic/monastic.html|title=Glendalough Monastic History, Co. Wicklow|work=glendalough.connect.ie|access-date=2023-10-05|quote=Fr. Francis Baert, S.J., explains, “that although many of the legends given to this work are of doubtful veracity; it was decided to let them stand in favour of the antiquity of the document which is placed as having being written during or before the 12th century”.}}</ref> Mar shampla, tá finscéal ann a bhaineann le bó bhán a thagadh go dtí teach tuismitheoirí Chaoimhín nuair a bhí sé ina naíonán chun bainne a sholáthar dó gach maidin agus gach tráthnóna. == Gleann Dá Loch == Tá Gleann Dá Loch, nó Gleann an Dá Loch, ar cheann de na láithreacha fothracha mainistreach is tábhachtaí in Éirinn. Sular tháinig Caoimhín go dtí an áit, bhí an gleann uaigneach agus iargúlta agus an-fheiliúnach mar dhíseart spioradálta. === Díseart === [[Íomhá:S.kevin's_bed.jpg|mion| Leaba Chaoimhín]] D’oirnigh an tEaspag Lugidus Caoimhín agus, tar éis a oirnithe, bhog sé go Gleann Dá Loch chun comhluadar a lucht leanúna a sheachaint. Bhí cónaí air mar dhíseartach i bpluais de dhéantús an duine go páirteach ar a dtugtar Leaba Chaoimhín anois. De réir an ''Vita'', b'aingeal a threoraigh Caoimhín go dtí an áit. Is pluais a gearradh amach as an éadan carraige i ngar d'imeall an tsléibhe í Leaba Chaoimhín. Tá sí suite thart ar 10m os cionn an locha uachtaraigh. Tá an bealach isteach chuig an bpluais an-deacair, agus caithfear dul trí phasáiste gearr atá 1m ar airde agus 80cm ar leithead. Taobh istigh den phluais, tá an príomhspás 1.2m ar leithead agus níos lú ná 1m ar airde. Luíonn sé le réasún gurbh áit chodlata amháin í, mar ní féidir le duine fásta a bheith ina sheasamh díreach inti. De réir finscéil, bhain [[Lorcán Ua Tuathail]] úsáid as an “leaba” nuair a thugadh sé cuairteanna aithrí ar Ghleann Dá Loch, go háirithe le linn [[Carghas|an Charghais]]. Deirtear freisin go ndeachaigh [[Mícheál Ó Duibhir (réabhlóidí)|Mícheál Ó Duibhir]], an reibiliúnach mór le rá as Cill Mhantáin, ar foscadh sa leaba nuair a bhí sé ar a theitheadh ó arm na Breataine. Más fíor, d'éalaigh sé ó shaighdiúirí trí léim isteach sa loch agus snámh go dtí an taobh eile. === Mainistir === [[Íomhá:Glendalough,_Co._Wicklow_-_2022.jpg|deas|mion| Séipéal Chaoimhín ag [[Gleann Dá Loch]]]] Mhair Caoimhín mar dhíthreabhach uaigneach ansin i gcumann leis an nádúr. Ba iad na hainmhithe agus na héin a chompánaigh. Mhair sé mar dhíthreabhach ar feadh seacht mbliana, ag caitheamh craicne ainmhithe amháin, ag codladh ar chlocha, agus ag ithe go spárálach. Níor chaith sé bróga, agus chaith sé a chuid ama ag guí. Ba ghearr gur tharraing sé lucht leanúna, agus bunaíodh lonnaíocht nua darb ainm Cill Chaoimhín níos gaire do chladach an locha. Faoi 540, chuaigh cáil Chaoimhín mar mhúinteoir agus mar fhear naofa i bhfad agus i gcéin. Tháinig go leor daoine ag lorg cúnaimh agus comhairle. Sa bhliain 544, thug Caoimhín cuairt ar [[Cnoc Uisnigh|Chnoc Uisnigh]] i [[Contae na hIarmhí|gContae na hIarmhí]] chun casadh leis na habaí naofa, [[Colm Cille]], [[Comhghall]] agus [[Naomh Cainneach|Cainneach]]. Ansin, chuaigh sé go [[Cluain Mhic Nóis]], áit a bhfuair [[Ciarán Saighre|Ciarán]] bás trí lá roimhe sin. Chaith sé ceithre bliana ar an uaigneas i bhfad ó Ghleann Dá Loch, go dtí gur impigh a chuid manach air filleadh ar an mainistir.<ref name="edmonds"/> Go dtí go bhfuair sé bás timpeall na bliana 618, bhí Caoimhín i gceannas ar an mainistir i nGleann Dá Loch, agus chaith sé a shaol ag troscadh, ag guí, agus ag teagasc. Tá Caoimhín ar dhuine de phátrúin Dheoise Bhaile Átha Cliath. == Oidhreacht agus adhradh == Rinne an [[Pápa Pius X]] canónú ar Chaoimhín ar an 9 Nollaig 1903. Baineann ceann de na dánta is fearr a bhfuil aithne air de chuid [[Seamus Heaney]], ‘St Kevin and the Blackbird’, le Caoimhín. Insíonn sé scéal faoi Chaoimhín agus a lámh sínte amach gan chorraí ar bith as. Déanann lon dubh nead ina lámh, beireann sí uibheacha, agus cleitíonn na héiníní.<ref>Heaney, Seamus, ''The Spirit Level'' (London: Faber and Faber, 1996), pp20-1.</ref> Léirigh sraith pictiúirí a rinne an t-ealaíontóir Breatnach Clive Hicks-Jenkins timpeall 2009 scéal Chaoimhín agus an lon dubh trí dhán Heaney. == Tagairtí == {{DEFAULTSORT:Caoimhín Naomh}} [[Catagóir:Básanna i 618]] [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] 65ugkax7qv6ge3dw2rufn6vo25qjyqj 0 93319 1314876 1299610 2026-05-22T18:50:32Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1314876 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} {{Teideal iodálach}} [[Gasaitéar]] (clár áiteanna), [[atlas (leabhar)|atlas]] agus tráchtas ar [[cartagrafaíocht]] is ea an saothar '''''Geografaíocht''''' (Γεωγραφικὴ Ὑφήγησις, ''Geōgraphikḕ Hyphḗgēsis'', lit. "Treoir Gheografaíochta"), aitheanta fosta faoina ainmneacha [[Laidin]]e mar '''''Geographia''''' agus '''''Cosmographia'''''. Tiomsaítear ann eolas geografach san [[Impireacht na Róimhe]] den dara haois. Scríofa ar dtús ag Cláidias [[Tolamaes]] as [[Sean-Ghréigis]] i h[[Cathair Alastair]] timpeall na bliana AD&nbsp;150, is leasú é ar atlas anois-caillte le [[Marinus na Tuíre]], ag cur leis gasaitéar Rómhánacha agus Peirseacha, agus prionsabail nua.{{sfn|Berggren|2001}} Aistríodh é go h[[Araibis]] sa 9ú haois agus go Laidin sa bhliain 1406, agus dá bharr bhí an-tionchar aige ar eolas geografach agus cartagrafaíocht den Chailifeacht meánaoiseach agus Eoraip le linn an [[Renaissance]]. [[File:La Cosmographie de Claude Ptolemée.djvu|page=9|mion|250px|''Geografaíocht'' le Tolamaes, aistriúcháin Laidine c. 1411 Latin le [[Jacobus Angelus]], le 27 léarscáil déanta ag [[Claudius Clavus|Claus Swart]].]] ==Foinsí== * {{cite book | last = Angelus | first = Jacobus |author-mask=Ptolemy. Translated by [[Jacobus Angelus]] | title = Geographia | url = https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/37766b34-6a69-46a9-831a-29a19757f790 | date = c. 1406 }} * {{cite book | last = Berggren | first = J. Lennart | author-mask = Berggren, J. Lennart et&nbsp;al. | title = Ptolemy's Geography by Ptolemy | url = https://archive.org/details/ptolemysgeograph0000ptol | publisher = Princeton University Press | location = Princeton | year = 2001 | isbn = 978-0-691-09259-1 }} * {{cite book | last = Clemens | first = Raymond | contribution = Medieval Maps in a Renaissance Context: Gregorio Dati|contribution-url=https://books.google.com/books?id=b6XPcfjA1pIC&pg=PA244 | title = Cartography in Antiquity and the Middle Ages: Fresh Perspectives, New Methods |editor1-last=Talbert |editor1-first=Richard J.A. |editor2-last=Unger |editor2-first=Richard Watson | pp = 237–256 | year = 2008 | location = Leiden | publisher = Koninklijke Brill NV }} * {{cite book | last = Dilke | first = Oswald Ashton Wentworth |author-link = Oswald A.W. Dilke | contribution = 14 · Itineraries and Geographical Maps in the Early and Late Roman Empires | pp = 234–257 | contribution-url= http://www.press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V1/HOC_VOLUME1_chapter14.pdf | title = History of Cartography |publisher=University of Chicago Press | date = 1987a | location = Chicago | volume = I }} * {{cite book | last = Dilke | first = Oswald Ashton Wentworth | author-link = Oswald A.W. Dilke | contribution = 15 · Cartography in the Byzantine Empire | pp = 258–275 | contribution-url = http://www.press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V1/HOC_VOLUME1_chapter15.pdf | title = History of Cartography | publisher = University of Chicago Press | date = 1987b | location = Chicago | volume = I }} * {{cite book | last = Diller | first = Aubrey | contribution = The Oldest Manuscripts of Ptolemaic Maps | title = Transactions of the American Philological Association | number = 71 | year = 1940 | pp = 62–67 }} * {{cite book | last = Edson | first = Evelyn |author-mask=Edson, Evelyn &&nbsp;al. | title = Medieval Views of the Cosmos | year = 2004 | publisher = Bodleian Library | location = Oxford | isbn = 978-1-85124-184-2 }}. * {{cite book | last = al-Mas'udi | author-link = al-Mas'udi | contribution = Kitab al-Tanbih wa-al-ishraf | title = Bibliotheca Geographorum Arabicorum | volume = 8 | location = Leiden | publisher = Brill | year = 1894 }}. * {{cite book | last = Mawer | first = Granville Allen | editor = Nichols, Robert and Martin Woods | chapter = The Riddle of Cattigara | pages = 38–39 | title = Mapping Our World: Terra Incognita to Australia | publisher = National Library of Australia | year = 2013 | isbn = 9780642278098 }} * {{cite book | last = Milanesi | first = Marica | year = 1996 | title = A Forgotten Ptolemy: Harley Codex 3686 in the British Library | journal = [[Imago Mundi]] | volume = 48 | pages = 43–64 | doi = 10.1080/03085699608592832 }} * {{cite book | last = Nallino | first = C.A. |author-link=C.A. Nallino | contribution = Al-?uwarismi e il suo rifacimento della Geografia di Tolomeo | pp = 458–532 | title = Raccolta di scritti editi e inediti | volume = V | location = Rome | publisher = Istituto per l'Oriente | year = 1939 }} * {{cite book | last = Parker | first = Grant | title = The Making of Roman India | publisher = Cambridge University Press | year = 2008 | isbn = 978-0-521-85834-2 }} * {{cite book | last = Peerlings | first = Robert |author2-last=Laurentius |author2-first=Frans |author3-last=van den Bovenkamp |author3-first=Jaap | title = The watermarks in the Rome editions of Ptolemy's Cosmography and more | journal = [[Quaerendo]] | volume = 47 | pages = 307–327 | location = Leiden | year = 2017 | issue = 3–4 | publisher = Koninklijke Brill NV | doi = 10.1163/15700690-12341392 }} * {{cite book | last = Peerlings | first = Robert |author2-last=Laurentius |author2-first=Frans |author3-last=van den Bovenkamp |author3-first=Jaap | title = New findings and discoveries in the 1507/8 Rome edition of Ptolemy's Cosmography | journal = [[Quaerendo]] | volume = 48 | pages = 139–162 | location = Leiden | year = 2018 | issue = 2 | publisher = Koninklijke Brill NV | doi = 10.1163/15700690-12341408 }} * {{cite book | last = Rapoport | first = Yossef |author2-last=Savage-Smith |author2-first=Emily | displayauthors = 1 | contribution = The ''Book of Curiosities'' and a Unique Map of the World |contribution-url=https://books.google.com/books?id=b6XPcfjA1pIC&pg=PA121 | pp = 121–138 | title = Cartography in Antiquity and the Middle Ages: Fresh Perspectives, New Methods |editor-last=Talbert |editor-first=Richard J.A. |editor2-last=Unger |editor2-first=Richard Watson |display-editors=0 | location = Leiden | year = 2008 | publisher = Koninklijke Brill NV }} * {{cite book | last = Stückelberger | first = Alfred | author-mask = Stückelberger, Alfred et&nbsp;al., eag. | title = Ptolemaios Handbuch der Geographie (Griechisch-Deutsch) | trans-title = Ptolemy's Manual on Geography (Greek/German) | year = 2006 | isbn = 978-3-7965-2148-5 }} * {{cite book | last = Suárez | first = Thomas | title = Early Mapping of Southeast Asia | url = https://archive.org/details/earlymappingofso0000suar | publisher = Periplus Editions | year = 1999 | isbn = 978-962-593-470-9 }} * {{cite book | last = Wright | first = John Kirtland | year = 1923 | title = Notes on the Knowledge of Latitudes and Longitudes in the Middle Ages | journal = Isis | volume = V | pages = 75–98 | number = 1 | doi = 10.1086/358121 | jstor = 223599 | url = https://archive.org/stream/isisacad05acaduoft#page/74/mode/2up }} * {{cite book | last = Young | first = Gary Keith | title = Rome's Eastern Trade: International Commerce and Imperial Policy, 31 BC-AD 305 | url = https://archive.org/details/romeseasterntrad0000youn | publisher = Routledge | year = 2001 | isbn = 978-0-415-24219-6 }} * {{cite book | last = Yule | first = Henry | title = Cathay and the Way Thither: Being a Collection of Medieval Notices of China, Vol I: Preliminary Essay on the Intercourse Between China and the Western Nations Previous to the Discovery of the Cape Route | editor = Henri Cordier | publisher = Hakluyt Society | year = 1915 | volume = 1 }} ==Tuilleadh le léamh== * Berggren, J. Lennart and Jones, Alexander. 2000. ''Ptolemy's'' Geography: ''An Annotated Translation of the Theoretical Chapters''. Princeton University Press. Princeton and Oxford. {{ISBN|0-691-01042-0}}. * Cosgrove, Dennis. 2003. ''Apollo's Eye: A Cartographic Genealogy of the Earth in the Western Imagination''. Johns Hopkins University Press. Baltimore agus Londain. * Gautier Dalché, Patrick. 2009. ''La Géographie de Ptolémée en Occident (IVe-XVIe siècle)''. Terratum Orbis. Turnhout. Brepols. * Shalev, Zur, and Charles Burnett, eag. 2011. ''Ptolemy's'' Geography ''in the Renaissance''. Londain; Turin. Warburg Institute; Nino Aragno. * Stevenson, Edward Luther. Eag & aistr., 1932. ''Claudius Ptolemy: The Geography''. New York Public Library. Athchló: Dover, 1991. Is é seo an t-aon aistriúchán Béarla iomlán amháin den Geografaíocht. Ar an drochuair, tá sé lillte le roinnt butún (féach Diller) agus tugtar na hainmneacha as Laidin seachas an Ghréigis dhúchasach. * {{cite journal | last = Diller | first = Aubrey | date = Feabhra 1935 | title = Review of Stevenson's translation | journal = Isis | volume = 22 | issue = 2 | pages = 533–539 | url = http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/journals/ISIS/22/2/reviews/Stevensons_Ptolemy*.html | accessdate = 2007-07-15 | doi = 10.1086/346925 }} ==Príomhfhoinsí== ;Gréigis * Claudii Ptolemaei Geographia], eag. Karl Friedrich August Nobbe, Sumptibus et typis Caroli Tauchnitii, 1843, [https://books.google.com/books?id=4ksBAAAAMAAJ&hl=en tom. I] (leabhair 1-4, lch.&nbsp;126); [https://books.google.com/books?id=vHMCAAAAQAAJ&hl=en 1845, tom. II] (leabhair 5-8); [https://books.google.com/books?id=wHMCAAAAQAAJ&hl=en 1845, tom. III] (inéacsanna). ;Latin * [http://bmn-renaissance.nancy.fr/items/show/1236 La Cosmographie de Claude Ptolemée], lámhscríbhinn as Laidin, cóipthe c. 1411 * [http://roderic.uv.es/uv_ms_0693 ''Geography''], codex déanta san Iodáil idir 1460 agus 1477, aistrithe go Laidin le Jacobus Angelus ag [http://roderic.uv.es/handle/10550/43 Somni]. Aitheanta fosta mar ''codex valentinus'', is é an lámhscríbhinn is sine le léarscáileanna Tholamaes as teilgean ''donis'' * [https://www.doria.fi/handle/10024/92462 "Cosmographia"] le ''Claudius Ptolemaeus''. Aistrithe go Laidin le Jacobus Angelus, eagraithe le Nicolaus Germanus. Ulm: Lienhart Holle, 1482. (Le fáil i Leabharlann Náisiúnta na Fionlainne.) * [http://amshistorica.unibo.it/diglib.php?inv=187 ''Geographia Universalis''], Basileae apud Henricum Petrum mense Martio anno M. D. XL. * [http://amshistorica.unibo.it/diglib.php?inv=184 ''Geographia Cl. Ptolemaei Alexandrini''], Venetiis: apud Vincentium Valgrisium, Venezia, 1562. * [http://acumen.lib.ua.edu/u0002_0000003_0000002 ''Claudii Ptholemaei Alexandrini liber geographiae cum tabulis et universali figura et cum additione locorum quae a recentioribus reperta sunt diligenti cura emendatus et impressus''], Aistriúchán Laidine, le comhordanáidí athbhreithnithe den 16ú haois ;Iodáilis * [http://amshistorica.unibo.it/diglib.php?inv=182 ''Geografia cioè descrittione vniuersale della terra partita in due volumi...''], In Venetia: appresso Gio. Battista et Giorgio Galignani fratelli, 1598. * [http://amshistorica.unibo.it/diglib.php?inv=186 ''Geografia di Claudio Tolomeo alessandrino''], In Venetia: appresso gli heredi di Melchior Sessa, 1599. ;Béarla * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/home.html Ptolemy's ''Geography''] ag Lacus Curtius * ''[http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/III-2-F-b-2/V-1/page/0162.html.ja Extracts of Ptolemy on the country of the Seres] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130312004303/http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/III-2-F-b-2/V-1/page/0162.html.ja |date=2013-03-12 }}'' (an tSín) * [http://www.dioi.org/diller8/diller8.htm 1st critical edition of ''Geography'', Book 8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421125926/http://www.dioi.org/diller8/diller8.htm |date=2016-04-21 }} le hAubrey Diller * [http://topostext.org/work.php?work_id=209 ''Geography'' Books 2.10-6.11], áiteanna Gréagacha geoshuite, le [[John Brady Kiesling]] ag [http://topostext.org ToposText] * [http://pervokarta.ru/ Léarscáil οἰκουμένη] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220314164402/http://pervokarta.ru/ |date=2022-03-14 }}, as Rúisis/Béarla, le Gusev et al. ==Abhair sa bhreis== * ''[https://web.archive.org/web/20060712084525/http://www.abila.org/html/ptolemy.html Ptolemy the Geographer]'' * ''[https://web.archive.org/web/20080918003658/http://wwwuser.gwdg.de/~fhasele/ptolemaeus/index.html Ptolemy's Geography of Asia]'', fadhbanna le Geografaíócht Tholamaesi na hÁise (as Gearamánais) * ''[http://www.newberry.org/smith/slidesets/ss08.html History of Cartography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927055557/http://www.newberry.org/smith/slidesets/ss08.html |date=2011-09-27 }}'', plé ar ''Geographia'' san áireamh ==Tagairtí== {{reflist}} {{síol-leabhar}} [[Catagóir:Saothair Tholamaes]] [[Catagóir:Éire Tholamaes| ]] acu3lfmc5ogyr5leuupvlib78hptsz7 0 93560 1314957 1299705 2026-05-23T00:47:23Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314957 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Laighean|Rí Laighean]] agus sinsear na [[Caomhánach|gCaomhánach]] de chlann [[Uí Chinnsealaigh]] ba ea '''Domhnall Caomhánach''' (Domhnall mac Diarmada Mac Murchadha), a bhí i réim ón bhliain 1171 go dtí 1175.<ref name="pedigree">{{ cite book | first = John | last = O'Hart | title = Irish Pedigrees: Or, The Origin and Stem of the Irish Nation | year = 1892 | volume = 1 | page = 493 }}</ref><ref name="Giraldus222">{{ cite book | last = Hoare | first = Richard Colt | title = The historical works of Giraldus Cambrensis containing the Topography of Ireland, and the History of the conquest of Ireland | url = https://archive.org/details/historicalworkso00gira | year = 1863 | publisher = H.G. Bohn | isbn = 9781171630234 | page = [https://archive.org/details/historicalworkso00gira/page/222 222] }}</ref><ref name="hull">{{cite web | url = http://www.hull.ac.uk/php/cssbct/cgi-bin/gedlkup.php/n=royal?royal13318 | teideal = Directory of Royal Genealogical Data | publisher = Hull University | dátarochtana = 2020-06-26 | archivedate = 2016-03-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304092125/http://www.hull.ac.uk/php/cssbct/cgi-bin/gedlkup.php/n=royal?royal13318 }}</ref> ==Caomhánach== Cuireadh Domhnall ar altramas le haghaidh a chuid oideachais chuig Mainistir Naomh Caomháin i nGuaire, Loch Garman.<ref>''Annals of Ireland, by the Four Masters'', le John O'Donovan (Nua-Eabhrac, N.E.: AMS Press, 1966), Imleabhar 4, lch. 849, fonóta "Z".</ref> Ag iarraidh cloí a bhaint amach air féin óna dheartháireacha eile, ghlac Domhnall da bharr mar leasainm Caomhánach.<ref>{{cite web | url = http://www.kavanaghfamily.com/nameorigin.htm | teideal = Origin Of The Name Caomhánach | accessdate = 2007-12-19 | author = Royal House of Leinster | dátarochtana = 2020-06-26 | archivedate = 2012-09-05 | archiveurl = https://archive.today/20120905011332/http://www.kavanaghfamily.com/nameorigin.htm }}</ref> Mar mhalairt ar an ngnáthnós, ghlac a mhuintir an t-ainm mar a sloinne.<ref>Sloinnte Gaedheal is Gall: Irish Names and Surnames by Rev. Patrick Woulfe (1923)</ref> ==Rí Laigean== Tar éis bhás a athar, [[Diarmaid Mac Murchadha]], sa bhliain in 1171, forógraíodh Domhnall was proclaimed rí Laighean ag roinnt taoisigh, faoi réir [[an Féineachas|an Fhéineachais]]. Mar mhalairt, mhaígh na Normannaigh gurbh é [[Strongbow]] an comharba dlisteanach, mar thoradh a phósta le deirfiúr Dhomhnaill, [[Aoife Ní Mhurchadha|Aoife]].<ref name="Giraldus">{{ cite book | last = Hoare | first = Richard Colt | title = The historical works of Giraldus Cambrensis containing the Topography of Ireland, and the History of the conquest of Ireland | url = https://archive.org/details/historicalworkso00gira | year = 1863 | publisher = H.G. Bohn | isbn = 9781171630234 | page = [https://archive.org/details/historicalworkso00gira/page/191 191] }}</ref> Ar aon chuma, bhí Laighin tógtha ag Diarmaid mar spré d'Aoife, agus níl taifead ann ar chuir Domhnall go poiblí i gcoinne na spré. Sa bhliain 1175, insítear i [[nAnnála na gCeithre Máistrí]] gur maraíodh Domhnall ag Ó Foirtchirn agus Ó Nóláin i rith [[Cath an Náis|Chath an Náis]].<ref>{{ cite book | last = Ó Cléirigh | first = Mícheál | title = ''Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters'' | volume = 3 | year = 1856 | page = 21 }}</ref><ref>{{ cite web | teideal = Kavanagh Pedigree (No.1) | url = http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/kavanagh-1-heremon.php | work = Library Ireland | accessdate = 25ú Márta 2013 }}</ref> Adhlacadh é gar dá athair Diarmaid sa reilig i bhFearna. Tháinig a gharmhac Muirchertach mac Domhnaill Óig i gcumhacht air mar rí. ==Féach freisin== * [[Ríthe na Laighean]] * [[Diarmait Mac Murchada]] * [[Caomhánach]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{S-start}} {{succession box | roimh = [[Diarmait Mac Murchada]] | teideal = [[Ríthe na Laighean|Rí Laigean]] | bliain = c.1171&ndash;1175 | tar éis = Muircheartach mac Domhnaill }} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Caomhánach, Domhnall}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 12ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 1175]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] im5tv4ft6i9gj2om3lfq6wu8092e7p6 0 93664 1314828 966863 2026-05-22T17:41:32Z Alison 570 [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] 1314828 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Society.svg|mion|266x266px]] Eagras pobail é '''comharchumann''' a dheineann saol [[gnó]], [[Eacnamaíocht|eacnamaíochta]] agus sóisialta i gceantair áitiúla (de ghnáth) a fhorbairt is a fheabhsú. Ceiliúrtar Lá Idirnáisiúnta na gComharchumann i mí íúil gach bliain.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.copac.coop/2018-international-day-of-cooperatives-slogan-selected-in-first-ever-public-campaign/|teideal=2018 International Day of Cooperatives slogan selected in first ever public campaign {{!}} COPAC|language=en-US|dátarochtana=2020-07-04}}</ref> [[Íomhá:Cooperative Local Store - Station Road - geograph.org.uk - 1271494.jpg|clé|mion|[[Siopa]] co-op áitiúil i mBradford]] == Comharchumainn in Éirinn == Tá comharchumainn agus comhlachtaí pobalbhunaithe mar eagrais forbartha pobail áitiúla i gcuid mhaith ceantar Gaeltachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.udaras.ie/pobal/tionscnaimh-fhorbartha-pobail/|teideal=Tionscnaimh Fhorbartha Pobail {{!}} Pobal|language=ga-IE|work=Údarás na Gaeltachta|dátarochtana=2020-07-04}}</ref> Cuireann Údarás na Gaeltachta maoiniú reáchtála ar fáil do 32 eagras pobail, idir chomharchumainn agus chomhlachtaí pobalbhunaithe, chun cur ar a gcumas tabhairt faoi chlár forbartha pobail ina gceantar feidhme atá dírithe ar riachtanais an phobail áitiúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.udaras.ie/pobal/tionscnaimh-fhorbartha-pobail/|teideal=Tionscnaimh Fhorbartha Pobail {{!}} Pobal|language=ga-IE|work=Údarás na Gaeltachta|dátarochtana=2020-07-04}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] [[Catagóir:Comharchumainn]] hq6lw5wzd8a248wawm9ue1p9p3xgvv7 14 93667 1314829 966099 2026-05-22T17:42:17Z Alison 570 [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] 1314829 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] [[Catagóir:Gnó]] d37h18s2lga5d9lwpa3bfvvdfy34nbl 0 93692 1314989 1312154 2026-05-23T01:37:16Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314989 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Moninne Chill Shléibhe''' ar dhuine de chéad ban-[[Naomh|naoimh]] na h[[Éire|Éireann]] (timpeall 435 - 517 AD).<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-moninne-chill-shleibh.html|teideal=Naomh Moninne Chill Shléibhe, ban-ab: Iúil 6 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-07-06|archivedate=2020-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200706165444/http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-moninne-chill-shleibh.html}}</ref> Thug [[Sagart|"sagart]] teagasc" di faoi bhunphrionsabail na beatha chrábhaidh. D’éirigh léi comhthionól [[Bean rialta|rialta]] a bhunú ag [[Sliabh gCuillinn|Sliabh gCuilinn]] i g[[Contae Ard Mhacha]] (inniu [[Cill Shléibhe]] nó Killevy nó Killeavy)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/2756|teideal=Cill Shléibhe/Killevy|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-07-06}}</ref>, a raibh ochtar maighdean, agus baintreach lena naíonán ina mbaill de. [[Íomhá:The grave of St. Monnina, Killeavy Graveyard.jpg|clé|mion|[[Uaimh (foirgneamh)|Uaimh]]]] Chaith siad saol díthreabhach a bhí bunaithe ar shampla [[Éilias]] agus [[Eoin Baiste|Eoin Bhaiste]].  D’éag sí sa bhliain 517/518. Ceiliúrtar a lá féile ar 6 Iúil. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Mná rialta]] m2bya5elup7pcq00m9hr9ehz7w6yad7 0 93860 1314982 1292263 2026-05-23T01:22:53Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314982 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:MacDara's Island.jpg|mion|[[Oileán Mhic Dara|Oileán Mhic Dara]]]] [[Naomh]] den [[6ú haois]] ba ea é '''Mac Dara''', ina phátrún ag pobal [[Maíros|Mhaírois]] agus ag na h[[Iascaireacht|iascairí]] áitiúla i g[[Conamara]] Theas.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/ga/cbes/4591085/4589097/4661572|teideal=Naomh Mac Dara|údar=duchas.ie|dáta=|language=ga|work=|dátarochtana=2020-07-16}}</ref> Tugtar Mac Dara fós mar ainm ar go leor [[Leanbh|páistí]] sa b[[paróiste]] mar gheall ar an naomh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/o-dhuchas-la-mhic-dara/|teideal=Ó Dhúchas: Lá Mhic Dara|údar=Máire Ní Fhinneadha|dáta=|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-07-16}}</ref> Thóg Mac Dara [[Eaglais (foirgneamh)|teampall]] ar [[oileán]] amach ón Más ([[Carna]]), inniu [[Oileán Mhic Dara|Oileán Mhic Dara]] i bparóiste Mhaírois – anois paróiste Charna. Bhí séipéal beag ann, a raibh ceann cloch air, agus thóg na haingil é in aon oíche amháin, deirtear. Ceaptar go bhfuil an Naomh curtha san oileán. Tá fothraigh an teampaill sin ina seasamh fós agus tá tobar beannaithe an Naoimh san oileán freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/en/cbes/4591085/4589097/4661572|teideal=Naomh Mac Dara|language=en|work=dúchas.ie|dátarochtana=2020-07-16}}</ref> Tá an-mhuinín ag na daoine as an naomh i gcónaí, go mór mór lucht [[farraige]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mac-dara-naomhphatrun-an-pharoiste-mairos-a-cheiliuradh-inniu/|teideal=Mac Dara, naomhphátrún pharóiste Mhaírois á cheiliúradh inniu|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-07-16}}</ref> Is iomaí scéal ata ann faoin gcaoi ar shábháil Mac Dara iascairí a bhí i mbaol ar farraige. [[Íomhá:Ireland - Galway Hooker sailing (improved).jpg|mion|bíonn rásaí báid ann]] == Lá Mhic Dara == Ceiliúrtar Lá Fhéile Mhic Dara (nó Lá Mhic Dara) ar an [[16 Iúil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tuamarchdiocese.org/2016/07/la-mhic-dara/|teideal=Lá Mhic Dara|údar=Rev Fintan Monahan|dáta=2016-07-13|language=en-US|work=Archdiocese of Tuam|dátarochtana=2020-07-16|archivedate=2020-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200718034810/https://www.tuamarchdiocese.org/2016/07/la-mhic-dara/}}</ref> Is nós le [[bád]]óirí an cheantair na [[Seoltóireacht|seolta]]í a ísliú trí huaire agus iad ag dul thar [[Oileán Mhic Dara|Oileán Mhic Dara]] in ómós don naomh. Go traidisiúnta, téann na céadta isteach ar an oileán ar an lá seo gach bliain don [[aifreann]], agus ansin níos deireanaí bíonn rásaí báid ann, agus craic agus ceiliúradh ar an mórthír.<ref>{{Lua idirlín|url=https://presspack.rte.ie/2014/07/16/iris-aniar-39/|teideal=Iris Aniar {{!}} RTÉ Presspack|work=presspack.rte.ie|dátarochtana=2020-07-16}}</ref> [[Íomhá:Carraroe boats.jpg|clé|mion]] == Féach freisin == * [[Oileán Mhic Dara|Oileán Mhic Dara]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Macdara Naomh}} [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Conamara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] 4i6ju70rp4r2uaf37rx5erxfktxzfla 14 94208 1314734 1275398 2026-05-22T15:49:29Z Seachránaí 53315 Catagóir:Críostaithe Éireannacha 1314734 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Críostaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] 40pt82gpto5kbf5cmwmm6f02j9r325r 0 94280 1314961 1299953 2026-05-23T00:50:35Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314961 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Íomhá:Saint Mochua's Church - Noughaval Townland - geograph.org.uk - 1312993.jpg|mion|Eaglais Mochua, Nuachabháil<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/466|teideal=Nuachabháil/Noughaval|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-08-06}}</ref>, Boirinn, An Clár<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Noughaval|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Noughaval&oldid=915631398|journal=Wikipedia|date=2019-09-14|language=en}}</ref>]] Bhunaigh '''Naomh Crónán''' nó Naomh '''Mochua''' (nó '''Mo Chua''') (570 - [[30 Márta]] [[630]] nó [[637]])<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newadvent.org/cathen/04514d.htm|teideal=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Sts. Cronan|work=www.newadvent.org|dátarochtana=2020-08-06}}</ref>. mainistir i m[[Balla]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/1817|teideal=Balla/Balla|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-08-06}}</ref>, Maigh Eo (tá [[Cloigtheach|clogtheach]] i bhfoirm túir gar do lár an bhaile fós).<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.kildare.ie/ehistory/index.php/st-mochua-c-570-630-a-d/|teideal=ST. MOCHUA c. 570-630 A.D.|work=www.kildare.ie|dátarochtana=2020-08-06}}</ref> Ceiliúrtar a lá féile ar an [[30 Márta]] nó ar an [[6 Lúnasa]]<ref>{{Lua idirlín|url=http://omniumsanctorumhiberniae.blogspot.com/p/irish-saints-of-august.html|teideal=Omnium Sanctorum Hiberniae: Irish Saints of August|work=Omnium Sanctorum Hiberniae|dátarochtana=2020-08-06}}{{Dead link|date=Feabhra 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Tionchar == Luaitear Naomh Mochua le [[Cluain Dolcáin]], [[Baile Átha Cliath|Baile Átha Claith]], go minic.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaois.ie/ga/blog/oidhreacht-agus-bealoideas-chluain-dolcain/|teideal=Oidhreacht agus Béaloideas Chluain Dolcáin|work=Grúpa taighde Gaois|dátarochtana=2020-08-06}}</ref> Meastar go raibh sé lonnaithe i gCluain Dolcáin ar feadh tamaill. Timpeall na bliana [[600]], chuir sé [[mainistir]] ar bun a bhí suite san áit ina bhfuil [[Eaglais (foirgneamh)|Eaglais]] Naomh Eoin lonnaithe inniu, le [[Móta agus bábhún|móta]] mór cosanta timpeall air. [[Íomhá:Clondalkin_Round_Tower.png|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Clondalkin_Round_Tower.png|clé|mion|333x333px|An cloigtheach, Cluain Dolcáin. Ceaptar gur tógadh an [[cloigtheach]] san [[8ú haois]], mar pháirt den mainistir.   ]] Tá rian an naoimh fós le brath sa cheantar inniu agus ainmníodh an t-ionad cultúrtha, [[Áras Chrónáin]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/aras.chronain/photos/a.472531302797797/587653767952216/?type=3|teideal=Áras Chrónáin|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-08-06}}</ref>, mar aon leis an scoil, Scoil Chrónáin, in ómós don naomh seo. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-creid}} {{DEFAULTSORT:Crónán Mochua Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 637]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Cléir Éireannach]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Manaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] rdoy2721ssqw0cwkflmo1n98ducuoc3 1314996 1314961 2026-05-23T01:45:03Z Seachránaí 53315 Catagóir:Abaí Éireannacha 1314996 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Íomhá:Saint Mochua's Church - Noughaval Townland - geograph.org.uk - 1312993.jpg|mion|Eaglais Mochua, Nuachabháil<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/466|teideal=Nuachabháil/Noughaval|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-08-06}}</ref>, Boirinn, An Clár<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Noughaval|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Noughaval&oldid=915631398|journal=Wikipedia|date=2019-09-14|language=en}}</ref>]] Bhunaigh '''Naomh Crónán''' nó Naomh '''Mochua''' (nó '''Mo Chua''') (570 - [[30 Márta]] [[630]] nó [[637]])<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newadvent.org/cathen/04514d.htm|teideal=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Sts. Cronan|work=www.newadvent.org|dátarochtana=2020-08-06}}</ref>. mainistir i m[[Balla]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/1817|teideal=Balla/Balla|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-08-06}}</ref>, Maigh Eo (tá [[Cloigtheach|clogtheach]] i bhfoirm túir gar do lár an bhaile fós).<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.kildare.ie/ehistory/index.php/st-mochua-c-570-630-a-d/|teideal=ST. MOCHUA c. 570-630 A.D.|work=www.kildare.ie|dátarochtana=2020-08-06}}</ref> Ceiliúrtar a lá féile ar an [[30 Márta]] nó ar an [[6 Lúnasa]]<ref>{{Lua idirlín|url=http://omniumsanctorumhiberniae.blogspot.com/p/irish-saints-of-august.html|teideal=Omnium Sanctorum Hiberniae: Irish Saints of August|work=Omnium Sanctorum Hiberniae|dátarochtana=2020-08-06}}{{Dead link|date=Feabhra 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Tionchar == Luaitear Naomh Mochua le [[Cluain Dolcáin]], [[Baile Átha Cliath|Baile Átha Claith]], go minic.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaois.ie/ga/blog/oidhreacht-agus-bealoideas-chluain-dolcain/|teideal=Oidhreacht agus Béaloideas Chluain Dolcáin|work=Grúpa taighde Gaois|dátarochtana=2020-08-06}}</ref> Meastar go raibh sé lonnaithe i gCluain Dolcáin ar feadh tamaill. Timpeall na bliana [[600]], chuir sé [[mainistir]] ar bun a bhí suite san áit ina bhfuil [[Eaglais (foirgneamh)|Eaglais]] Naomh Eoin lonnaithe inniu, le [[Móta agus bábhún|móta]] mór cosanta timpeall air. [[Íomhá:Clondalkin_Round_Tower.png|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Clondalkin_Round_Tower.png|clé|mion|333x333px|An cloigtheach, Cluain Dolcáin. Ceaptar gur tógadh an [[cloigtheach]] san [[8ú haois]], mar pháirt den mainistir.   ]] Tá rian an naoimh fós le brath sa cheantar inniu agus ainmníodh an t-ionad cultúrtha, [[Áras Chrónáin]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/aras.chronain/photos/a.472531302797797/587653767952216/?type=3|teideal=Áras Chrónáin|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-08-06}}</ref>, mar aon leis an scoil, Scoil Chrónáin, in ómós don naomh seo. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-creid}} {{DEFAULTSORT:Crónán Mochua Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 637]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Cléir Éireannach]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] 0kqvqmhtgvux9ralyrv4vdmjjhpfa2l 0 94319 1315029 1292258 2026-05-23T02:22:28Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315029 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Mhair '''Naomh Féilim''' (nó Feidhlimidh srl nó Felim nó fiú Phelime i m[[An Béarla|Béarla]]) sa [[6ú haois|séú haois]] agus gur bhain sé le [[Bréifne]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/lunasa/naomh-feilim-easpag-lunasa.html|teideal=Naomh Féilim, easpag: Lúnasa 9 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-08-09}}{{Dead link|date=Aibreán 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> I dtús a bheatha chrábhaidh, chuaigh sé chun cónaithe san [[iargúltacht]] mar [[Díthreabhach|dhíthreabhach]] in aice le [[An Chill Mhór (An Cabhán)|Cill Mhór]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/386|teideal=An Chill Mhór/Kilmore|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-08-09}}</ref> i g[[Contae an Chabháin]]. Níos faide anonn, bhunaigh sé [[mainistir]] i g[[An Chill Mhór (An Cabhán)|Cill Mhór]] agus rinneadh éarlamh dheoise Chille Móire de.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newadvent.org/cathen/08642a.htm|teideal=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Kilmore|work=www.newadvent.org|dátarochtana=2020-08-09}}</ref> Ceiliúrtar a lá féile ar an 9 Lúnasa. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-creid}} {{DEFAULTSORT:Féilim Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Mí]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Díthreabhaigh]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] 1zddj9yxt5ci7q2jlm8mgnrapyv7ejt 0 94797 1315018 1299929 2026-05-23T02:05:49Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315018 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ab]] agus [[easpag]] ab ea [[naomh]] '''Colmán mac Duach''' sa [[7ú haois|seachtú haois]] is cosúil (560 – [[29 Deireadh Fómhair]] [[632]]). Is i gCill Mhic Duach,<ref>{{Lua idirlín|url=https://iso.ucc.ie/Scela-colmain/Scela-colmain-background.html|teideal=Irish Sagas: Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin background|work=iso.ucc.ie|dátarochtana=2020-09-15}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ucd.ie/tlh/trans/jok.eriu.1.001.t.text.html|teideal=Colman mac Duach and Guaire - Translation [text]|work=www.ucd.ie|dátarochtana=2020-09-15|archivedate=2019-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101051451/http://www.ucd.ie/tlh/trans/jok.eriu.1.001.t.text.html}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Colman Mac Duach and Guaire|url=https://www.jstor.org/stable/30007932|journal=Ériu|date=1904|issn=0332-0758|pages=43–48|volume=1|author=J. G. O'Keeffe}}</ref> i g[[Contae an Chláir]] a rugadh é. == Saol == Rinne Colmán staidéar in [[Oileáin Árann|Árainn]], áit inar bhunaigh sé dhá [[Eaglais (foirgneamh)|theampall]] in [[Inis Mór|Inis Mhór]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/deireadh-fomhair/naomh-colman-easpag-deiread.html|teideal=Naomh Colmán, easpag: Deireadh Fómhair 29 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-09-15|archivedate=2020-09-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200917004454/http://www.cumannnasagart.ie/deireadh-fomhair/naomh-colman-easpag-deiread.html}}</ref> Ansin d’fhill sé ó dheas le bheith ina [[Díthreabhach|dhíthreabhach]] in aice le [[Cinn Mhara]]. Ina dhiaidh sin spreagadh é le dul le [[Manach|manachas]]. Bhunaigh sé [[mainistir]] i gCill Mhic Duach. Deirtear gurbh eisean a céad [[ab]] agus [[easpag]].   Ceiliúrtar Lá Fhéile Colmán ar an 29 Deireadh Fómhair. [[Íomhá:St. Colmans Well, Co. Clare (5691905854).jpg|clé|mion|Tobar Colmán idir 1880-1900]] == Féach freisin == * [[Mainistir Chill Mac Duach]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-creid}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 560]] [[Catagóir:Básanna i 632]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Díthreabhaigh]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] doyrnbkpyc1k2cu30o44dtxoys3fg5e 0 94837 1314744 1279517 2026-05-22T15:53:44Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314744 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Máire Ní Thuathail''' ([[29 Iúil]] [[1959]] - [[19 Meán Fómhair]] [[2016]])<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=WJ0Tp9yncGY|teideal=I gcuimhne Máire Ní Thuathail|údar=Is le mór ómós a dhéanann foireann Ros na Rún cuimhne ar Mháire Ní Thuathail|dáta=2017|dátarochtana=2020}}</ref> ina Stiúrthóir Bainistíochta ar [[Eo Teilifís]] sa [[An Spidéal|Spidéal]] agus ina Léiritheoir Feidhmiúcháin ar an [[sobaldráma]] [[Ros na Rún]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/m%C3%A1ire-n%C3%AD-thuathail-ros-na-r%C3%BAn-producer-with-creative-vision-1.2820694|teideal=Máire Ní Thuathail: ‘Ros na Rún’ producer with creative vision|údar=Máire Ní Thuathail|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-09-19}}</ref> Bhí tionchar as cuimse ag Máire Ní Thuathail ar chúrsaí teilifíse i nGaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5018|teideal=NÍ THUATHAIL, Máire (1959–2016)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-09-19}}</ref> Bhí sí ar dhuine de cheannródaithe [[Teilifís|theilifís]] na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] le breis is 25 bliain agus bhí baint mhór aici le forbairt na hearnála teilifíse [[An Ghaeltacht|Gaeltachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/maire-ni-thuathail-ceann-feadhna-ros-na-run-tar-eis-bhais/|teideal=Máire Ní Thuathail, ceann feadhna ‘Ros na Rún’, tar éis bháis|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-09-19}}</ref>[[Íomhá:Ros na Run.png|mion]] == Saol == B'as [[baile]] [[Tuar Mhic Éadaigh|Thuar Mhic Éadaigh]] i nGaeltacht Mhaigh Eo di. I ndiaidh staidéar a dhéanamh ar an eolaíocht talmhaíochta i g[[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|Coláiste na hOllscoile Gaillimh]] agus [[COBÁC]], thug sí seal ag múineadh agus seal eile ina hOifigeach Oideachais le [[Bord na Gaeilge]] sula ndeachaigh sí ag plé le cúrsaí teilifíse.[[Íomhá:Turas teanga montage.jpg|mion|[[Turas Teanga|Turas teanga]]]]Chuir sí tús lena ré i saol na teilifíse nuair a d'oibrigh sí mar [[Taighde|thaighdeoir]] ar an irischlár, Púiríní, a bhí á léiriú ag Coco Television i 1988.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Máire Ní Thuathail tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0919/817572-more/|date=2016-09-19|language=ga}}</ref> Ba i 1989 a bhunaigh sí an [[comhlacht]] neamhspleách léiriúcháin [[Eo Teilifís]], atá lonnaithe ar an [[An Spidéal|Spidéal]] agus bhí cónaí uirthi i Seanadh Gharráin sa Spidéal. Is é an comhlacht Eo Teilifís a thug an sobaldhrama 'Ros na Rún' do [[Teilifís na Gaeilge|Theilifís na Gaeilge]] in aimsir a bhunaithe i 1996. Bhí sí ina léiritheoir feidhmiúcháin freisin ar 'Ros na Rún'. I 1996, mar shampla, bhuaigh clár puipéid de chuid Eo Teilifís ''Mire Mara'' gradam ag Féile na Meán Ceilteach don chlár is fearr do dhaoine óga. Bronnadh an gradam 'Bean óg [[Gnó|ghnó]] na bliana' uirthi i 1997. Bhain sí duais IFTA amach le 'Concerto do [[Caitlín Maude|Chaitlín Maude]]' i 2005. Is iomaí gradam atá buaite ag cláir de chuid an chomhlachta ó shin. Bhí sí ina comhléiritheoir ar an tsraith oideachais aitheanta ''[[Turas Teanga]]'' a craoladh ar [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] agus ar an tsraith drámaíochta ''[[Seacht]]''. In 2010 bhunaigh sí an [[nuachtán]] ''[[Gaelscéal]],'' i bpáirt leis an ''[[Connacht Tribune]]''. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT: Ni Thuathail, Maire}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Muintir Ros na Rún]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Alumni COBÁC‎]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1959]] [[Catagóir:Básanna in 2016]] [[Catagóir:Léiritheoirí]] [[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha]] [[Catagóir:Lucht TG4]] [[Catagóir:Daoine as an Spidéal]] di3kqokbowqay4tmuu5z9d8hm4jh83m 0 94971 1315051 1312998 2026-05-23T03:44:05Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315051 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Náisiúnachas in Éirinn|Náisiúnach]], [[iriseoir]], file agus polaiteoir, in Éire agus san [[An Astráil|Astráil]], ab ea An [[Ridire]] '''Séarlas Gabhánach Ó Dufaigh''', '''Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh,''' nó '''Charles Gavan Duffy''' ([[12 Aibreán]] [[1816]] - [[9 Feabhra]] [[1903]]).<ref>nó Charles Gavin Duffy</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Tag.aspx?Type=opus&SubType=book&Valyoo=Charles%20Gavan%20Duffy,%20patriot%20and%20statesman:%20the%20story%20of%20Charles%20Gavan%20Duffy%20(1816-1903)|teideal=Charles Gavan Duffy, patriot and statesman: the story of Charles Gavan Duffy (1816-1903)|údar=Ó BROIN, Leon|dáta=1967;|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-02-09}}</ref> [[Íomhá:Charles_Gavan_Duffy_1846.JPG|alt=|clé|mion|Charles Gavan Duffy, 1846, athair [[Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh]]|296x296px]] == Saol == Sa bhliain 1842 bhunaigh an Dufach, in éineacht le [[Tomás Dáibhis|Tomás Dáibhís]] agus [[Seán Diolún|Seán Blácach Diolúin]], [[nuachtán]] seachtainiúil In Éirinn — ''[[The Nation (nuachtán Éireannach)|The Nation]]'', nuachtán na gluaiseachta ‘Éire Óg’.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4247668891924069|teideal=An Ridire Séarlas Gabhánach (1816-1903)|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|dátarochtana=2021}}</ref> ba é an chéad eagarthóir ar ''The Nation''. Sa tríú heagrán, ar an 29 Deireadh Fómhair 1842, foilsíodh amhrán tírghrá ‘Faugh a Ballagh’ leis an Dufach, faoin ainm cleite ‘Black Northern’.<ref>{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/cnag/docs/feasta_2011_feabhra_le_cl_dach|teideal=Feasta 64 (2), lch 10-12.|údar=Art Ó Maolfabhail.|dáta=Feabhra 2011|dátarochtana=2023}}</ref> Bhí sé chun tosaigh in Éire Óg agus bhí sé ina Fheisire thar ceann [[Ros Mhic Thriúin]] (i g[[Contae Loch Garman]]) ó 1852 go 1856. === Astráil === [[Íomhá:Charles Gavan Duffy (Autobiography, 1880).jpg|clé|mion|298x298px|1880 mar Spéicéir (Speaker)]] Tar éis dó dul ar eisimirce chun na h[[An Astráil|Astráil]]<nowiki/>e, tháinig Gabhán Ó Dufaigh chun bheith ina 8ú Príomh-aire de [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] agus ar dhuine de na daoine ceannasacha i stair pholaitiúil Victoria. Bhí sé ina [[Príomh-Aire|Phríomh-aire]] ('Premier') ar [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] (1871-72) agus ina Spéicéir ar an Tionól Reachtach (1877-80).<ref name=":0" /> === Ar scor sa Fhrainc === In 1881, phós an Dufach Louise Hall, 23, i b[[Páras]], in aois 65 dó. D'éag sé i Nice ar [[9 Feabhra]] [[1903]]. D'eagraigh an Duffy Memorial Committee sochraid ollmhór i mBaile Áthá Cliath agus bhí go leor daoine ar an tsochraid ar an 9 Márta. Tá an Dufach curtha i [[Reilig Ghlas Naíon]].<ref>{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article44339280|teideal=BURIAL OF SIR CHARLES GAVAN DUFFY.|dáta=10 Márta 1903|work=Barrier Miner (Broken Hill, NSW : 1888 - 1954)|pages=2|dátarochtana=2021-04-12}}</ref> == Clann == Bhí mac leis, Proinsias, a bhí ina phríomh-[[Breitheamh|bhreitheamh]] Ard-Chúirt na hAstráile (1931-35). Bhí mac eile, Seoirse, leathdheartháir le Proinsias, ina ghnáthbhreitheamh (1936-46) agus ina Uachtarán (1946-51) d'Ard-Chúirt na hÉireann.<ref name=":0" /> B'[[Oideachas|oideachasóir]] agus dhíograiseoir [[An Ghaeilge|Gaeilge]] í a iníon, [[Lúise Ghabhánach Ní Dhufaigh|Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh]]'''.''' == Féach freisin == * [[Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh]] * [[Éirí Amach na nÉireannach Óg]] * [[The Nation (nuachtán Éireannach)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ó Dubhthaigh, Cathal Gabhán}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1816]] [[Catagóir:Básanna i 1903]] [[Catagóir:Airí rialtais]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin]] [[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Éire Óg]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] n80arjc9kxooz46ccsq7xrr5jtpcwwh 0 94975 1314912 1295666 2026-05-22T23:06:01Z Seachránaí 53315 Catagóir:Daoine a bhaineann le Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath 1314912 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Cléireach Sasanach, fear léannta agus [[An Daonnachas|daonnachaí]] ab ea '''William Bedell''', nó '''Uilliam Beidil''' (Nollaig 1571 - [[7 Feabhra]] [[1642]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1292|teideal=BEDELL, William (1571–1642)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-10-01}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/bedell-william|teideal=Bedell, William {{!}} Encyclopedia.com|work=www.encyclopedia.com|dátarochtana=2021-02-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://datsociety.blogspot.com/2012/10/16-william-bedell-1571-1642-caroline.html|teideal=Dead Anglican Theologians Society: 16: William Bedell (1571-1642), Caroline Divine and translator of the Bible into Irish|údar=Patrick Comerford|dáta=2012-10-25|work=Dead Anglican Theologians Society|dátarochtana=2021-02-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.evangelical-times.org/20372/william-bedell-1571-1642/|teideal=William Bedell 1571–1642|language=en|work=www.evangelical-times.org|dátarochtana=2021-02-07}}</ref> Bhí Bedell i bhfeighil aistriú an t[[Sean-Tiomna]] go [[An Ghaeilge|Gaeilge]] agus cor cinniúnach i stair na tíre agus i [[stair na Gaeilge]] ab ea foilsiú Shean-Tiomna Bedell sa bhliain 1682.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/coinnimis-in-eirinn-e-feachtas-ar-bun-chun-an-chead-aistriuchan-gaeilge-ar-an-sean-tiomna-a-cheannach/|teideal=‘Coinnímis in Éirinn é’ – feachtas ar bun chun an chéad aistriúchán Gaeilge ar an Sean-Tiomna a cheannach|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-10-01}}</ref> Saol corrach a bhí ann sna 1640idí ach thuill Bedell meas an phobail Phrotastúnaigh agus an phobail Chaitlicigh, an rud is annamh is iontach. Mar sin féin, tugadh drochíde ar Bedell i rith na [[Éirí Amach 1641|réabhlóide sa bhliain 1641]]. Ach nuair a bhásaigh Bedell i 1642, bhronn na reibiliúnaigh Gaelacha “gach onóir” a d’fhéadfaidís a bhronnadh ar William Bedell. ==Luathshaol== In Black Notley, [[Essex]], a rugadh Bedell, mac [[Feirmeoir|feirmeora]], i mí na Nollag 1571. [[Piúratánachas|Piúratánaigh]] ba ea a thuismitheoirí, John ‘yeoman’, agus Elizabeth Aliston nó Elliston. Bhí ceathrar leanaí acu. Bhí allaire (''iarracht de bhodhaire'') ar William.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.emma.cam.ac.uk/members/blog/index.cfm?id=453|teideal=Rare book of the week: William Bedell, a pioneer of tolerance|language=en-GB|work=www.emma.cam.ac.uk|dátarochtana=2021-02-07|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624144031/https://www.emma.cam.ac.uk/members/blog/index.cfm?id=453}}</ref> ==Oideachas == I gColáiste Emmanuel in [[Cambridge]], coláiste a raibh cáil an phiúratánachais air, a bhain sé céimeanna BA (1589 agus in aois 18 dó) agus MA amach. Ceapadh mar chomhalta teagaisc é i 1593, agus in aois 21 dó. ==Sasana agus Poblacht na Veinéise== Oirníodh Bedell ina shagart sa bhliain 1597. Bhain sé dochtúireacht le diagacht amach in 1602 agus fuair paróiste Bury St Edmonds, [[Suffolk]]. [[Íomhá:Trinity College Dublin (Unsplash).jpg|mion|[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]]] Sa bhliain 1607 ceapadh é ina shéiplíneach ar Sir Henry Wotton, ambasadóir [[Sasana|Sasanach]] ansin sa [[An Veinéis|Veinéis]]. D'fhan sé ann ar feadh ceithre bliana, agus cáil mhór air mar [[scoláire]] agus [[diagaire]]. D’fhoghlaim sé [[An Iodáilis|Iodáilis]] agus d’aistrigh an Book of Common Prayer go hIodáilis. Agus le linn an tréimhse seo, chuir sé go mór lena eolas ar an [[An Eabhrais|Eabhrais]] de bharr a chaidrimh le raibithe. Ar ais i Sasana dó, bhí sé anseo is ansiúd in [[Sussex Thoir|Sussex]] agus in [[Essex]] go dtí 1626. Phós sé baintreach, Leah Mawe, in 1611; bhí clann aici cheana féin agus rugadh iníon agus triúr mac dóibh. Meastar gur toisc gur phiúratánach é nár tugadh aon chéim suas dó i Sasana féin.[[Íomhá:IMG KilmoreCathederal0532.jpg|mion|[[An Chill Mhór (An Cabhán)]]]] ==Saol in Éirinn== [[Íomhá:William_Bedell_plaque,_Kilmore,_County_Cavan.jpg|mion|Áit adhlacthaː Tá Bedell curtha sa [[An Chill Mhór (An Cabhán)|Chill Mhór]] i g[[Contae an Chabháin]] ]] Ceapadh Beidil mar [[Propast|phropast]] ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] sa bhliain 1627. Ní raibh sé riamh in Éirinn cheana agus baint ar bith leis an tír. Piúratánach ba ea Ardeaspag [[Ard Mhacha]] ag an am, [[James Ussher]], agus ba é a mhol don [[Séarlas I, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|Rí Séarlas I]] go gceapfaí Bedell ina Phropast ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]]. Tháinig siad ar chomhréiteach, agus Ussher ag súil le Piúratánach cruthanta. Ach bhí Ussher sásta ag an am céanna go mbeadh scoláire [[An Eabhrais|Eabhraise]] sa Choláiste faoi dheireadh. Cé go raibh 55 bliana d’aois ag Bedell ag an am, thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge. Chuir Bedell rialacha nua i bhfeidhm ann, ar cheann díobh go bhfoghlaimeodh na mic léinn diagachta ar Ghaeil iad léamh agus scríobh na Gaeilge; bhí orthu freisin freastal ar urnaithe poiblí i nGaeilge ar an Domhnach. Coisriceadh Bedell ina [[easpag]] na Cille Móire de chuid [[Eaglais na hÉireann]] sa bhliain 1629. Ba iad Muircheartach Ó Cionga a rinne formhór an aistriúcháin faoi threoir Bedell sna 1630idí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/teach-ina-bhfuil-an-chead-aistriuchan-gaeilge-ar-an-sean-tiomna-curtha-ar-diol/|teideal=Teach ina bhfuil an chéad aistriúchán Gaeilge ar an Sean-Tiomna curtha ar díol|údar=NÓS|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2021-02-07}}</ref> Bhí Gaeilge á múineadh aige i gColáiste na Tríonóide ag an am.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1407|teideal=Ó CIONGA, Muircheartach (c.1562–c.1639)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2021-02-07}}</ref>. === Éirí Amach 1641 / 1642 === [[Íomhá:Wenceslaus Hollar – supposed Irish atrocities during the Rebellion of 1641.jpg|mion|drochíde le linn [[Éirí Amach 1641|Éirí Amach 1641.]] ]] Cuireadh moill ar fhoilsiú an leagain Gaeilge den Bhíobla mar gheall ar [[Éirí Amach 1641|Éirí Amach 1641.]] Níor thréig Bedell a dheoise ach thug sé dídean do theifigh Phrotastúnacha. Gabhadh Bedell i ndeireadh na dála. Níor caitheadh go dona leis, b'fhéidir, ach faoi strus, tholg an t-easpag féin fiabhras. Nuair a bhásaigh sé, bhronn na reibiliúnaigh Gaelacha “gach onóir” a d’fhéadfaidís a bhronnadh ar William Bedell.<ref name=":0" /> Cuireadh 500 cóip den Bhíobla i gcló ar deireadh i Londain ... sa bhliain 1685. == Féach freisin == * [[An Bíobla as Gaeilge]] * [[Stair na Gaeilge]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Bedell, William}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1571]] [[Catagóir:Básanna i 1642]] [[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]] [[Catagóir:An Bíobla]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine a bhaineann le Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine Sasanacha]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Essex]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] iuvw9if9xpgwcjxzmrui5mhhpr39hp4 4 95192 1314985 1314056 2026-05-23T01:31:51Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1314985 wikitext text/x-wiki Seo a leanas liosta mná Éireannacha gan leathanach ar Vicipéid: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P27|wdt:P17|wdt:P495|wdt:P1532 wd:Q27 . FILTER NOT EXISTS { # has no en.wikipedia sitelink ?wen schema:about ?item . ?wen schema:isPartOf <https://ga.wikipedia.org/> . } ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . # gender: female ?item wdt:P31 wd:Q5 . # human OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks } limit 1000 |sort=P569 |columns=label:name,P18,description,P106,P569,P570,P19,P20,item:nasc wikidata,?linkcount:méid naisc |thumb=40 |autolist=fallback |links=red |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! name ! íomhá ! description ! gairm ! dáta breithe ! dáta báis ! áit bhreithe ! áit bháis ! nasc wikidata ! méid naisc |- | [[Juliana FitzGerald, Lady of Thomond]] | | uasal Éireannach | | data-sort-value="1263" | 1263 | data-sort-value="1300" | 1300-09-24 | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3811097|Q3811097]] | 3 |- | [[Margaret FitzGerald, Cuntaois Urumhan]] | [[Íomhá:Unknown early 15th century lady on palimpsest chest tomb of Piers Butler, 8th Earl of Ormond (1467-1539), St Canice's Cathedral, Kilkenny, supposed to represent his wife Margaret Fitzgerald.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (1401–1542) ♀; child of [[Gearóid Mór Mac Gearailt]] agus Alison Eustace; spouse of Piers Butler, 8ú hIarla Urumhan | | data-sort-value="1401" | 15th century | data-sort-value="1542" | 1542-08-09 | | [[Cill Chainnigh]] | [[:d:Q208901|Q208901]] | 4 |- | [[Elizabeth Stanhope]] | [[Íomhá:Elizabeth Countess of Chesterfield.png|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (1640–1665) ♀; child of James Butler, 1st Duke of Ormonde agus Elizabeth Butler; spouse of Philip Stanhope | | data-sort-value="1640" | 1640-06-29 | data-sort-value="1665" | 1665-07 | [[Caisleán Chill Chainnigh]] | | [[:d:Q245681|Q245681]] | 3 |- | [[Grizel Steevens]] | [[Íomhá:Grizell Steevens.png|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht na Breataine Móire|ríocht na breataine móire]] benefactor (1653–1746) ♀ | [[benefactor]] | data-sort-value="1653" | 1653 | data-sort-value="1746" | 1746 | [[Sasana]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q1124291|Q1124291]] | 3 |- | [[Elizabeth Aldworth]] | [[Íomhá:MrsAldworth.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] uasal (1692–1773) ♀; child of Arthur St Leger, 1st Viscount Doneraile agus Elizabeth Hayes; spouse of Richard Aldworth | [[uasal]] | data-sort-value="1692" | 1692<br/>1695 | data-sort-value="1773" | 1773<br/>1772-05-11 | [[Dún ar Aill]] | [[Contae Chorcaí]] | [[:d:Q1773537|Q1773537]] | 11 |- | [[Elizabeth Griffith]] | [[Íomhá:Elizabeth griffith.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Bhreatain Bheag|breatnach]] aisteoir stáitse, [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], scríbhneoir aistí, drámadóir agus [[Aisteoir|aisteoir]] (1727–1793) ♀ | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir aistí]]<br/>[[drámadóir]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1727" | 1727-10-11 | data-sort-value="1793" | 1793-01-05 | [[Sir Forgannwg]] | [[Cill Dara]] | [[:d:Q1331217|Q1331217]] | 7 |- | [[Nano Nagle]] | [[Íomhá:Nano Nagle.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] bean rialta Chríostaí, ban-ab (1728–1784) ♀ | [[bean rialta Chríostaí]] | data-sort-value="1728" | 1728 | data-sort-value="1784" | 1784-04-20 | [[Contae Chorcaí]] | [[Corcaigh]] | [[:d:Q596669|Q596669]] | 11 |- | [[Amelia Curran]] | | péintéir Éireannach (1775–1847) | [[péintéir]] | data-sort-value="1775" | 1775 | data-sort-value="1847" | 1847 | [[Baile Átha Cliath]] | [[an Róimh]] | [[:d:Q2842660|Q2842660]] | 10 |- | [[Catherine McAuley]] | [[Íomhá:Photo mcauley.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] duine rialta, [[Bean rialta|bean rialta]] agus [[Altra|altra]] (1778–1841) ♀ | [[duine rialta]]<br/>[[bean rialta]]<br/>[[altra]] | data-sort-value="1778" | 1778-09-29 | data-sort-value="1841" | 1841-11-11 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q2736460|Q2736460]] | 15 |- | [[Anna Maria Hall]] | [[Íomhá:Forlorn-hope-amhall.png|center|40px]] | úrscéalaí Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]]<br/>[[eagarthóir]]<br/>[[daonchara]] | data-sort-value="1800" | 1800-01-06 | data-sort-value="1881" | 1881-01-30 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Molesey]] | [[:d:Q562000|Q562000]] | 16 |- | [[Ismania Nugent]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] bean choimhdeachta, Lady of the Bedchamber (1838–1918) ♀; child of Walter Nugent, 1st Baron Nugent agus Georgiana Elizabeth Jenkinson; spouse of Charles FitzRoy, 3rd Baron Southampton | [[bean choimhdeachta]] | data-sort-value="1838" | 1838-09-23 | data-sort-value="1918" | 1918-08-18 | [[Éire]] | | [[:d:Q3802599|Q3802599]] | 2 |- | [[Joanna Hiffernan]] | [[Íomhá:Courbe Portrait de Jo.jpg|center|40px]] | mainicín Éireannach | [[mainicín ealaíne]]<br/>[[péintéir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1843" | 1843 | data-sort-value="2000" | 20th century<br/>1903 | [[Luimneach]] | [[Holborn]] | [[:d:Q457483|Q457483]] | 15 |- | [[Ellen (Nellie) Cashman]] | [[Íomhá:Ellen Cashman.gif|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] taiscéalaí, bialannaí agus prospector (1845–1925) ♀; Alaska Women's Hall of Fame, Arizona Women's Hall of Fame, National Cowgirl Museum and Hall of Fame agus Alaska Mining Hall of Fame | [[taiscéalaí]]<br/>[[bialannaí]]<br/>[[prospector]] | data-sort-value="1845" | 1845-08-25 | data-sort-value="1925" | 1925-01-04 | [[An Cóbh]] | [[Victoria, an Cholóim Bhriotanach|Victoria]] | [[:d:Q602294|Q602294]] | 8 |- | [[Alice Stopford Green]] | [[Íomhá:Alicestopfordgreen.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[staraí]]<br/>[[polaiteoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1847" | 1847-05-30 | data-sort-value="1929" | 1929-05-28 | [[Ceanannas]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q4726110|Q4726110]] | 8 |- | [[George Egerton]] | [[Íomhá:George Egerton in the 1930s.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]]-[[An Astráil|astrálach]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], drámadóir, [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] agus aistritheoir (1859–1945) ♀; child of John Joseph Dunne agus Elizabeth George; spouse of Reginald Edward Golding Bright, Henry Peter Higginson agus Egerton Clairmonte | [[scríbhneoir]]<br/>[[drámadóir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[aistritheoir]] | data-sort-value="1859" | 1859-12-14<br/>1860 | data-sort-value="1945" | 1945-08-12 | [[an Astráil]] | [[Londain]] | [[:d:Q273207|Q273207]] | 9 |- | [[Amanda McKittrick Ros]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[File|file]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] (1860–1939) ♀; notable work Irene Iddesleigh | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1860" | 1860-12-08 | data-sort-value="1939" | 1939-02-02 | [[Baile na hInse, Contae an Dúin]] | [[Béal Feirste]] | [[:d:Q4739696|Q4739696]] | 4 |- | [[May Langrishe]] | | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1864" | 1864-12-31 | data-sort-value="1939" | 1939-01-24 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | [[Charmouth]] | [[:d:Q1727762|Q1727762]] | 3 |- | [[Louisa Martin]] | [[Íomhá:Mollie martin.jpg|center|40px]] | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1865" | 1865-09-03 | data-sort-value="1941" | 1941-10-24 | [[An Dúcharraig]] | [[Port Rois]] | [[:d:Q1395948|Q1395948]] | 11 |- | [[Lena Rice]] | [[Íomhá:Lena rice.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] imreoir leadóige (1866–1907) ♀ | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1866" | 1866-06-21 | data-sort-value="1907" | 1907-06-21 | [[Loch Ceann]] | [[Loch Ceann]] | [[:d:Q267303|Q267303]] | 21 |- | [[Aleen Cust]] | [[Íomhá:Aleen Cust portrait.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Tréidlia|tréidlia]] (1868–1937) ♀; child of Sir Leopold Cust, 2nd Baronet agus Charlotte Sobieske Isabel Bridgeman | [[tréidlia]] | data-sort-value="1868" | 1868 | data-sort-value="1937" | 1937 | [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]] | [[Iamáice]] | [[:d:Q4714359|Q4714359]] | 7 |- | [[M. Obré]] | [[Íomhá:Ireland England 1903.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1870" | 1870s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739841|Q55739841]] | 1 |- | [[Annie Moore]] | [[Íomhá:Annie Moore.png|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] person (1874–1924) ♀ | | data-sort-value="1874" | 1874-04-24 | data-sort-value="1924" | 1924-12-06 | [[Corcaigh]] | [[Manhattan]] | [[:d:Q529195|Q529195]] | 6 |- | [[Hilda Chater]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir fichille (1874–1968) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1874" | 1874-08-28 | data-sort-value="1968" | 1968-11-27 | | | [[:d:Q105722375|Q105722375]] | 4 |- | [[Eilís Ní Phartholáin]] | | scríbhneoir agus gníomhaí Éireannach | [[file]]<br/>[[gearrscéalaí]]<br/>[[gníomhaí polaitiúil]] | data-sort-value="1875" | 1875-11-26 | data-sort-value="1946" | 1946 | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4725870|Q4725870]] | 4 |- | [[Bickford]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1875" | 1875 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739807|Q55739807]] | 0 |- | [[T. D. Good-Carroll]] | [[Íomhá:Ireland England 1903.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1879" | 1879-11-01 | data-sort-value="1958" | 1958-02-21 | [[An Charraig Dhubh]] | [[Droichead na Dothra]] | [[:d:Q27044123|Q27044123]] | 3 |- | [[Sara Allgood]] | [[Íomhá:Sara Allgood 1939.JPG|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1880" | 1880-10-30<br/>1883 | data-sort-value="1950" | 1950-09-13 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Woodland Hills]] | [[:d:Q238070|Q238070]] | 30 |- | [[Mary Dickenson-Auner]] | | cumadóir Éireannach | [[cumadóir]]<br/>[[veidhleadóir]] | data-sort-value="1880" | 1880-10-24 | data-sort-value="1965" | 1965-05-25 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Vín]] | [[:d:Q1719083|Q1719083]] | 4 |- | [[Irene Hamilton]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1880" | 1880s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739833|Q55739833]] | 0 |- | [[Manders]] | [[Íomhá:Mrs Manders.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1880" | 1880s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739843|Q55739843]] | 1 |- | [[Hazlett]] | [[Íomhá:Irish International Badminton team 1909.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1880" | 1880s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q84044654|Q84044654]] | 1 |- | [[Storey]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1885" | 1885 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739860|Q55739860]] | 0 |- | [[H. Pigot]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1887" | 1887 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q65554314|Q65554314]] | 0 |- | [[C. Johnstone]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1888" | 1888 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q27574560|Q27574560]] | 0 |- | [[Louisa Plews]] | [[Íomhá:Irish International Badminton team 1912.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1888" | 1888 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739855|Q55739855]] | 1 |- | [[Nora Lambert]] | [[Íomhá:Miss Lambert.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1888" | 1888 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q65554502|Q65554502]] | 1 |- | [[F. O. D. Trench]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1889" | 1889 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q27574551|Q27574551]] | 0 |- | [[E. F. Stewart]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1890" | 1890s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739822|Q55739822]] | 0 |- | [[Bridget Dowling]] | [[Íomhá:Bridget Dowling Hitler NYWTS.jpg|center|40px]] | céilí Alois Hitler | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-03 | data-sort-value="1969" | 1969-11-18 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Long Island]] | [[:d:Q454576|Q454576]] | 16 |- | [[Patricia Collinge]] | [[Íomhá:Patricia-collinge-trailer.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[scríbhneoir scripte]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1892" | 1892-09-20 | data-sort-value="1974" | 1974-04-10 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] | [[:d:Q177208|Q177208]] | 20 |- | [[Dorothy Colpoys]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1894" | 1894-11-26 | data-sort-value="1980" | 1980 | [[Surrey]] | [[Devon]] | [[:d:Q27783241|Q27783241]] | 2 |- | [[A. M. Head]] | [[Íomhá:Mrs A.M. Head.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1895" | 1895 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q15290937|Q15290937]] | 4 |- | [[Enid Starkie]] | | léirmheastóir liteartha Éireannach | [[múinteoir ollscoile]]<br/>[[beathaisnéisí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[focleolaí]] | data-sort-value="1897" | 1897-08-18 | data-sort-value="1970" | 1970-04-21 | [[Cill Iníon Léinín]] | | [[:d:Q1343100|Q1343100]] | 3 |- | [[Ninette de Valois]] | [[Íomhá:Ninette de Valois (1974).jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] damhsóir bailé, cóiréagrafaí, leabhrógaí, máistir bailé, [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], múinteoir bailé, [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]], ballet director agus damhsóir (1898–2001) ♀; Chevalier de la Légion d'honneur‎, Gradam Laurence Olivier, Dame Commander of the Order of the British Empire, Duais Erasmus, Companion of Honour, Ord Fiúntais, Bonn Albert, Society of London Theatre Special Award, Critics' Circle Award for Distinguished Service to the Arts agus Queen Elizabeth II Coronation Award; member of Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí Mheiriceá; child of Thomas Robert Alexander Stannus agus Elizabeth Graydon Smith; spouse of Arthur Blackall Connell | [[damhsóir bailé]]<br/>[[cóiréagrafaí]]<br/>[[leabhrógaí]]<br/>[[máistir bailé]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[múinteoir bailé]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[ballet director]]<br/>[[damhsóir]] | data-sort-value="1898" | 1898-06-06 | data-sort-value="2001" | 2001-03-08 | [[Baile Coimín]] | [[Londain]] | [[:d:Q234436|Q234436]] | 33 |- | [[Elizabeth Bowen]] | [[Íomhá:Elizabeth Bowen (cropped).png|center|40px]] | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[gearrscéalaí]] | data-sort-value="1899" | 1899-06-07 | data-sort-value="1973" | 1973-02-22 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Londain]] | [[:d:Q235308|Q235308]] | 43 |- | [[Eileen Percy]] | [[Íomhá:Eileen Percy - Aug 14 1920 EH.jpg|center|40px]] | aisteoir Gael-Mheiriceánach (1900-1973) | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-21 | data-sort-value="1973" | 1973-07-29 | [[Béal Feirste]] | [[Los Angeles, California|Los Angeles]] | [[:d:Q2070491|Q2070491]] | 12 |- | [[D. Anderson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1900" | 1900s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739817|Q55739817]] | 0 |- | [[D. Pilkington]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1900" | 1900s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739819|Q55739819]] | 0 |- | [[Muriel Homan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1900" | 1900s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739840|Q55739840]] | 0 |- | [[Iris Origo]] | [[Íomhá:Iris Origo Donata.jpg|center|40px]] | scríbhneoir Briotanach | [[staraí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[feirmeoir]]<br/>[[beathaisnéisí]]<br/>[[dialannaí]] | data-sort-value="1902" | 1902-08-15 | data-sort-value="1988" | 1988-06-28 | [[Gloucestershire]] | [[Siena]] | [[:d:Q518613|Q518613]] | 8 |- | [[Mary Katherine Herbert]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] spiaire agus gníomhaire SOE (1903–1983) ♀; spouse of Claude de Baissac | [[spiaire]]<br/>[[gníomhaire SOE]] | data-sort-value="1903" | 1903-10-01 | data-sort-value="1983" | 1983-01-23 | [[Cas-gwent]] | [[Frant]] | [[:d:Q3296186|Q3296186]] | 6 |- | [[Ellen Organ]] | [[Íomhá:Little Nellie of Holy God.gif|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] misteach agus visionary (1903–1908) ♀ | [[misteach]]<br/>[[visionary]] | data-sort-value="1903" | 1903-08-24 | data-sort-value="1908" | 1908-02-02 | [[Port Láirge]] | [[Corcaigh]] | [[:d:Q3337916|Q3337916]] | 5 |- | [[Derreen Good]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1904" | 1904-08-15 | data-sort-value="2000" | 20th century | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q55739818|Q55739818]] | 1 |- | [[Norma Stoker]] | [[Íomhá:Norma Stoker.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir leadóige]]<br/>[[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1905" | 1905-03-26 | data-sort-value="1962" | 1962-08-21 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | [[:d:Q1999289|Q1999289]] | 4 |- | [[Olive Wilson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1905" | 1905 | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Doire]] | | [[:d:Q2019968|Q2019968]] | 2 |- | [[Edel Quinn]] | [[Íomhá:Edel Quinn.png|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] misinéir (1907–1944) ♀ | [[misinéir]] | data-sort-value="1907" | 1907-09-14 | data-sort-value="1944" | 1944-05-12 | [[Ceann Toirc]] | [[Nairobi]] | [[:d:Q443996|Q443996]] | 14 |- | [[G. Good]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1908" | 1908 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q65554295|Q65554295]] | 0 |- | [[Christabel Bielenberg]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[An Ghearmáin|gearmánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus trodaí frithbheartaíochta (1909–2003) ♀; Commander's Cross of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany; child of Percy Collingwood Burton agus Christabel Rose Harmsworth; spouse of Peter Bielenberg | [[scríbhneoir]]<br/>[[trodaí frithbheartaíochta]] | data-sort-value="1909" | 1909-06-18 | data-sort-value="2003" | 2003-11-02 | [[Londain]] | [[An Tulach]] | [[:d:Q97287|Q97287]] | 6 |- | [[Margaret Kelly]] | [[Íomhá:MargaretKellyYoung.JPG|center|40px]] | damhsóir Éireannach | [[bainisteoir]]<br/>[[cóiréagrafaí]]<br/>[[damhsóir]] | data-sort-value="1910" | 1910-06-24 | data-sort-value="2004" | 2004-09-11 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Páras]] | [[:d:Q1747577|Q1747577]] | 8 |- | [[Eileen Goulding]] | [[Íomhá:Irish Leinster Interprovincial Badminton team 1936.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1910" | 1910s | | | | [[:d:Q84044350|Q84044350]] | 1 |- | [[Billy Kelly]] | [[Íomhá:Billie Kelly.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1910" | 1910s | | | | [[:d:Q84044367|Q84044367]] | 1 |- | [[Mavis Macnaughton]] | [[Íomhá:Mavis Hamilton.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1911" | 1911-09-14 | data-sort-value="1958" | 1958-11 | [[Ráth Domhnaigh]] | | [[:d:Q1647577|Q1647577]] | 5 |- | [[G. Carty]] | [[Íomhá:Badminton 1939.JPG|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1911" | 1911 | | | | [[:d:Q65554294|Q65554294]] | 1 |- | [[Marguerite Dockrell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (1912–1983) ♀; child of [[Henry Morgan Dockrell]] | [[snámhóir]] | data-sort-value="1912" | 1912-03-10 | data-sort-value="1983" | 1983-09 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Northampton]] | [[:d:Q23936583|Q23936583]] | 4 |- | [[Geraldine Fitzgerald]] | [[Íomhá:Geraldine-Fitzgerald-August-1944.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[stiúrthóir drámaíochta]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1913" | 1913-11-24 | data-sort-value="2005" | 2005-07-17 | [[Na Clocha Liatha]] | [[Upper East Side]] | [[:d:Q236396|Q236396]] | 38 |- | [[Joyce Redman]] | | aisteoir Angla-Éireannach | [[aisteoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[amharclannóir]] | data-sort-value="1915" | 1915-12-09 | data-sort-value="2012" | 2012-05-10 | [[Gosforth]] | [[Pembury]] | [[:d:Q442956|Q442956]] | 16 |- | [[Dorothy Donaldson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[imreoir haca]] | data-sort-value="1915" | 1915 | data-sort-value="2011" | 2011-09-04 | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q1250293|Q1250293]] | 4 |- | [[E. Hall]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1915" | 1915 | | | | [[:d:Q134423755|Q134423755]] | 0 |- | [[Bridie O'Flaherty]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-27 | data-sort-value="2006" | 2006-01-12 | | [[Gaillimh]] | [[:d:Q914007|Q914007]] | 2 |- | [[Maeve Brennan]] | | scríbhneoir Éireannach | [[iriseoir]]<br/>[[léirmheastóir liteartha]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[colúnaí]] | data-sort-value="1917" | 1917-01-06 | data-sort-value="1993" | 1993-11-01 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] | [[:d:Q1883652|Q1883652]] | 9 |- | [[Margaret Barry]] | | ceoltóir Éireannach | [[bainseóí]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1917" | 1917 | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Corcaigh]] | [[Baile Labhráis]] | [[:d:Q2073268|Q2073268]] | 4 |- | [[Darina Laracy]] | | iriseoir agus scríbhneoir Éireannach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[aistritheoir]] | data-sort-value="1917" | 1917-03-30 | data-sort-value="2003" | 2003-07-25 | [[Baile Átha Cliath]] | [[an Róimh]] | [[:d:Q3702544|Q3702544]] | 4 |- | [[Marie Kean]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1918" | 1918-06-27 | data-sort-value="1993" | 1993-12-29 | [[An Ros, Contae Bhaile Átha Cliath|An Ros]] | [[Domhnach Broc]] | [[:d:Q3292619|Q3292619]] | 6 |- | [[Josie MacAvin]] | | dearthóir seit | [[dearthóir léiriúchán]] | data-sort-value="1919" | 1919-04-23 | data-sort-value="2005" | 2005-01-26 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile na Manach]] | [[:d:Q178716|Q178716]] | 8 |- | [[Barbara Good]] | [[Íomhá:Barbara J. Good.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1920" | 1920 | | | | [[:d:Q807442|Q807442]] | 3 |- | [[Elizabeth Shaw]] | [[Íomhá:Elizabeth Shaw (1989) by Guenter Prust.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] scigealaíontóir, maisitheoir, cartúnaí, maisitheoir, ealaíontóir grafach, [[Grianghrafadóir|grianghrafadóir]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus scríbhneoir litríocht pháistí (1920–1992) ♀; Gutenberg Prize | [[scigealaíontóir]]<br/>[[maisitheoir]]<br/>[[cartúnaí]]<br/>[[ealaíontóir grafach]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]] | data-sort-value="1920" | 1920-05-04 | data-sort-value="1992" | 1992-06-27 | [[Béal Feirste]] | [[Beirlín]] | [[:d:Q1331314|Q1331314]] | 3 |- | [[Eilís Dillon]] | | scríbhneoir Éireannach | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]] | data-sort-value="1920" | 1920-03-07 | data-sort-value="1994" | 1994-07-19 | [[Gaillimh]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q1567235|Q1567235]] | 8 |- | [[Nora Conway]] | [[Íomhá:Badminton 1939.JPG|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1920" | 1920s | data-sort-value="2010" | 2010s | | | [[:d:Q6457791|Q6457791]] | 3 |- | [[B. Potter]] | | imreoir badmantain Éireannach | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1920" | 1920s | | | | [[:d:Q55739806|Q55739806]] | 0 |- | [[Leland Bardwell]] | | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[file]]<br/>[[drámadóir]] | data-sort-value="1922" | 1922-02-25 | data-sort-value="2016" | 2016-06-28 | [[Chennai]] | [[Sligeach]] | [[:d:Q1816611|Q1816611]] | 4 |- | [[Kathleen Ryan]] | [[Íomhá:Kathleen Ryan (in "Odd Man Out").png|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1922" | 1922-09-08 | data-sort-value="1985" | 1985-12-11<br/>1985-11-11 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q3194084|Q3194084]] | 6 |- | [[V. H. Gillespie]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1923" | 1923 | | | | [[:d:Q65554623|Q65554623]] | 0 |- | [[Mary Catherine Tinney]] | | taidhleoir Éireannach | [[taidhleoir]] | data-sort-value="1924" | 1924-02-15 | data-sort-value="2006" | 2006-11-22 | [[Albain]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q1410325|Q1410325]] | 3 |- | [[Sheila Manahan]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1924" | 1924-01-01 | data-sort-value="1988" | 1988-03-29 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Londain]] | [[:d:Q1414336|Q1414336]] | 3 |- | [[Anna Manahan]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1924" | 1924-10-18 | data-sort-value="2009" | 2009-03-08 | [[Contae Phort Láirge]] | [[Port Láirge]] | [[:d:Q2358194|Q2358194]] | 6 |- | [[Peggy Cummins]] | [[Íomhá:Peggy Cummins. Promotion 1950.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach a rugadh sa Bhreatain Bheag | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1925" | 1925-12-18 | data-sort-value="2017" | 2017-12-29 | [[Prestatyn]] | [[Londain]] | [[:d:Q441467|Q441467]] | 19 |- | [[Doreen Keogh]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1925" | 1925-05-02<br/>1924-04-10 | data-sort-value="2017" | 2017-12-31 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile Mhic Andáin]] | [[:d:Q2018740|Q2018740]] | 4 |- | [[B. Curran]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1925" | 1925 | | | | [[:d:Q65554200|Q65554200]] | 0 |- | [[E. Abraham]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1925" | 1925 | | | | [[:d:Q134573186|Q134573186]] | 0 |- | [[W. Swann]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1925" | 1925 | | | | [[:d:Q134573262|Q134573262]] | 0 |- | [[Anne McCaffrey]] | [[Íomhá:Anne McCaffrey 2005.JPG|center|40px]] | úrscéalaí Gael-Mheiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir ficsean eolaíochta]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]] | data-sort-value="1926" | 1926-04-01 | data-sort-value="2011" | 2011-11-21 | [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]] | [[An Caisleán Nua, Contae Chill Mhantáin|An Caisleán Nua]] | [[:d:Q233046|Q233046]] | 40 |- | [[Alice Glenn]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1927" | 1927-12-17 | data-sort-value="2011" | 2011-12-16 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Deilginis]] | [[:d:Q2646906|Q2646906]] | 2 |- | [[Jean Kennedy Smith]] | [[Íomhá:Jean Kennedy c1953.jpg|center|40px]] | taidhleoir Gael-Mheiriceánach | [[taidhleoir]] | data-sort-value="1928" | 1928-02-20 | data-sort-value="2020" | 2020-06-17 | [[Bostún, Massachusetts|Bostún]] | [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] | [[:d:Q272401|Q272401]] | 29 |- | [[Mona Baptiste]] | | [[Oileán na Tríonóide agus Tobága|Oileán na Tríonóide agus Tobága]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Amhránaí|amhránaí]] agus [[Ceoltóir|ceoltóir]] (fl. 1949–) (1928–1993) ♀; spouse of William Morrison | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1928" | 1928-06-21 | data-sort-value="1993" | 1993-06-25 | [[Oileán na Tríonóide]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q1662382|Q1662382]] | 5 |- | [[Kitty Hayes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Ceoltóir|ceoltóir]] (1928–2008) ♀ | [[ceoltóir]] | data-sort-value="1928" | 1928 | data-sort-value="2008" | 2008-05-17 | | | [[:d:Q1949254|Q1949254]] | 3 |- | [[Maeve Kyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir haca, rábálaí agus reathaí meánfhaid (1928–2025) ♀; Oifigeach Ord Impireacht na Breataine | [[imreoir haca]]<br/>[[rábálaí]]<br/>[[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1928" | 1928-10-06 | data-sort-value="2025" | 2025-07-23 | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q6729406|Q6729406]] | 6 |- | [[Sheila Smyth]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1928" | 1928 | | | | [[:d:Q27793294|Q27793294]] | 0 |- | [[Catherine Gaskin]] | | úrscéalaí Gael-Astráileach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1929" | 1929-04-02 | data-sort-value="2009" | 2009-09-06 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]<br/>[[Dundalk Bay]] | [[Sydney]] | [[:d:Q513055|Q513055]] | 7 |- | [[Esme Mercer]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1929" | 1929 | | | | [[:d:Q27672134|Q27672134]] | 1 |- | [[R. Gibson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1929" | 1929 | | | | [[:d:Q65554544|Q65554544]] | 0 |- | [[Jennifer Johnston]] | [[Íomhá:Jennifer Johnston (novelist).png|center|40px]] | scríbhneoir Éireannach | [[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1930" | 1930-01-12 | data-sort-value="2025" | 2025-02-25 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Dún Laoghaire]] | [[:d:Q526219|Q526219]] | 14 |- | [[Yvonne Kelly]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1930" | 1930s | | | | [[:d:Q1547285|Q1547285]] | 2 |- | [[Susan Devlin]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1931" | 1931 | | [[Winnipeg]] | | [[:d:Q2363393|Q2363393]] | 3 |- | [[Yvonne Barr]] | | víreolaí Éireannach | [[vireolaí]] | data-sort-value="1932" | 1932-03-11 | data-sort-value="2016" | 2016-02-13 | [[Ceatharlach]] | [[Melbourne]] | [[:d:Q456705|Q456705]] | 13 |- | [[Anne Donnelly]] | | péintéir Éireannach | [[péintéir]] | data-sort-value="1932" | 1932 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q1117247|Q1117247]] | 3 |- | [[J. Duncan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1932" | 1932 | | | | [[:d:Q65554344|Q65554344]] | 0 |- | [[Jean Lawless]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1933" | 1933 | | | | [[:d:Q13481865|Q13481865]] | 2 |- | [[Audrey Dalton]] | [[Íomhá:Audrey Dalton Wagon Train 1959.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-21 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q439915|Q439915]] | 18 |- | [[Ann Ormonde]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1935" | 1935-01-20 | | [[Coill Mhic Thomáisín]] | | [[:d:Q263468|Q263468]] | 2 |- | [[Nuala Fennell]] | [[Íomhá:Nuala Fennell, April 1983 (cropped).jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1935" | 1935-11-25 | data-sort-value="2009" | 2009-08-11 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Bóthar Mhuirfean]] | [[:d:Q526634|Q526634]] | 5 |- | [[Mary Bryan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1936" | 1936 | data-sort-value="2017" | 2017-10-26 | [[Trá Lí]] | | [[:d:Q1906224|Q1906224]] | 2 |- | [[Morgan Llywelyn]] | | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[scríbhneoir ficsean eolaíochta]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-03 | | [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] | | [[:d:Q3862976|Q3862976]] | 5 |- | [[Elizabeth Shaughnessy]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] imreoir fichille (*1937) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1937" | 1937 | | | | [[:d:Q5363498|Q5363498]] | 2 |- | [[Carmencita Hederman]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1939" | 1939-10-23 | data-sort-value="2025" | 2025-05-31 | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1043753|Q1043753]] | 4 |- | [[Deirdre O'Connell]] | | ban-aisteoir agus amhránaí Gael-Mheiriceánach | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-16 | data-sort-value="2001" | 2001-06-09 | [[South Bronx]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q2916434|Q2916434]] | 5 |- | [[Alice Hanratty]] | | ealaíontóir Éireannach | [[péintéir]]<br/>[[ealaíontóir grafach]] | data-sort-value="1939" | 1939 | data-sort-value="2025" | 2025-05-13 | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4725899|Q4725899]] | 2 |- | [[Gemma O'Connor]] | | scríbhneoir Éireannach | [[athchóiritheoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1940" | 1940 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1501154|Q1501154]] | 3 |- | [[Lena Rea]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1940" | 1940 | | | | [[:d:Q1817335|Q1817335]] | 2 |- | [[Aideen O'Kelly]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1940" | 1940-09-05 | data-sort-value="2015" | 2015-04-22 | [[Deilginis]] | [[Englewood]] | [[:d:Q4696760|Q4696760]] | 2 |- | [[Alice O'Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (*1940) ♀ | | data-sort-value="1940" | 1940 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4726040|Q4726040]] | 1 |- | [[Joan McCloy]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1940" | 1940 | | | | [[:d:Q6519433|Q6519433]] | 2 |- | [[Fidelma Macken]] | | breitheamh Éireannach | [[breitheamh]]<br/>[[múinteoir ollscoile]]<br/>[[abhcóide]]<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1942" | 1942-02-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1411301|Q1411301]] | 4 |- | [[Maureen Mockford]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1942" | 1942-03-27 | data-sort-value="2008" | 2008-01-12 | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q13481867|Q13481867]] | 3 |- | [[Claire Walsh]] | | reathaí meánraoin Éireannach | [[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1942" | 1942-05-27 | | | | [[:d:Q42294660|Q42294660]] | 2 |- | [[Jane Leslie]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1942" | 1942 | | | | [[:d:Q65554348|Q65554348]] | 0 |- | [[Mary Dinan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1943" | 1943 | | | | [[:d:Q6780729|Q6780729]] | 1 |- | [[Mary White]] | | polaiteoir Éireannach (Fianna Fáil) | [[polaiteoir]]<br/>[[duine den lucht gnó]] | data-sort-value="1944" | 1944-10-07 | data-sort-value="2026" | 2026-01-04 | [[Dún Dealgan]] | | [[:d:Q530899|Q530899]] | 5 |- | [[Margaret Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí (*1944) ♀ | [[cliathreathaí]] | data-sort-value="1944" | 1944-09-21 | | | | [[:d:Q41446936|Q41446936]] | 1 |- | [[Mary Upton]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1946" | 1946-05-30 | | [[Cill Rois]] | | [[:d:Q540353|Q540353]] | 4 |- | [[Mary Freehill]] | [[Íomhá:Mary Freehill PES Group meeting 2019.jpg|center|40px]] | méara Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1946" | 1946-07-22 | | | | [[:d:Q1906258|Q1906258]] | 3 |- | [[Kate Walsh]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1947" | 1947-03-01 | data-sort-value="2007" | 2007-04-24 | [[Cill Droichid]] | | [[:d:Q2463581|Q2463581]] | 3 |- | [[Kay McCarthy]] | | amhránaí Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]] | data-sort-value="1947" | 1947 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3814074|Q3814074]] | 1 |- | [[Sinéad Cusack]] | [[Íomhá:Sinead cusack 2021 1.jpg|center|40px]] | aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1948" | 1948-02-18 | | [[Deilginis]] | | [[:d:Q224782|Q224782]] | 17 |- | [[Ann Murray]] | [[Íomhá:Curtain Call (6766562451).jpg|center|40px]] | amhránaí ceoldrámaíochta Éireannach | [[amhránaí ceoldrámaíochta]] | data-sort-value="1949" | 1949-08-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q462570|Q462570]] | 9 |- | [[Mary Bergin]] | | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]] | data-sort-value="1949" | 1949-09-13 | | [[Seanchill]] | | [[:d:Q1627129|Q1627129]] | 5 |- | [[Sorcha Cusack]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1949" | 1949-04-09 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3491160|Q3491160]] | 18 |- | [[Mary Tracey-Purcell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] reathaí meánfhaid (*1949) ♀ | [[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1949" | 1949-05-22 | | | | [[:d:Q42293853|Q42293853]] | 4 |- | [[Maxi]] | | DJ, aisteoir agus ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1950" | 1950-02-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q510649|Q510649]] | 10 |- | [[Wendy Donnelly]] | | imreoir badmantain Éireannach | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1950" | 1950s | | | | [[:d:Q2559274|Q2559274]] | 1 |- | [[Pádraigín Ní Uallacháin]] | [[Íomhá:Pádraigín Ní Uallacháin.jpg|center|40px]] | amhránaí agus ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[acadóir]]<br/>[[múinteoir]] | data-sort-value="1950" | 1950-08-23 | | [[Contae Lú]] | | [[:d:Q2729382|Q2729382]] | 4 |- | [[Dorothy Cunningham]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1950" | 1950 | | | | [[:d:Q26955634|Q26955634]] | 1 |- | [[F. Cunningham]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1950" | 1950 | | | | [[:d:Q65554280|Q65554280]] | 0 |- | [[Aileen Noonan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille (*1950) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1950" | 1950 | | | | [[:d:Q110160815|Q110160815]] | 2 |- | [[Sarah Ludford, Baroness Ludford]] | [[Íomhá:Official portrait of Baroness Ludford crop 2, 2024.jpg|center|40px]] | polaiteoir Briotanach (rugadh 1951) | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1951" | 1951-03-14 | | [[Halesworth]] | | [[:d:Q336425|Q336425]] | 10 |- | [[Adele King]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1951" | 1951-04-04 | | | | [[:d:Q4681892|Q4681892]] | 1 |- | [[Anne Anderson]] | [[Íomhá:Anne Anderson (cropped).jpg|center|40px]] | taidhleoir Éireannach | [[taidhleoir]] | data-sort-value="1952" | 1952-07 | | [[Cluain Meala]] | | [[:d:Q564938|Q564938]] | 6 |- | [[Barbara Beckett]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1952" | 1952-03 | | [[Tuaisceart Éireann]] | | [[:d:Q807346|Q807346]] | 3 |- | [[Alison O'Donnell]] | [[Íomhá:Alison O'Donnell by Niall Reddy at WW.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1952" | 1952-10-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4727154|Q4727154]] | 4 |- | [[Diane Underwood]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | | | [[:d:Q26958541|Q26958541]] | 1 |- | [[Ann O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1952) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1952" | 1952-06-03 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q27881115|Q27881115]] | 2 |- | [[Vivienne Smith]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1952) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1952" | 1952-11-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q27886476|Q27886476]] | 2 |- | [[Nollaig Casey]] | | ceoltóir Éireannach | [[fidléir]] | data-sort-value="1953" | 20th century | | | | [[:d:Q2469858|Q2469858]] | 3 |- | [[Bairbre Dowling]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1953" | 1953-03-27 | data-sort-value="2016" | 2016-01-20 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Manhattan]] | [[:d:Q2879967|Q2879967]] | 2 |- | [[Áine Brady]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1954" | 1954-09-08 | | [[Contae na Gaillimhe]] | | [[:d:Q249955|Q249955]] | 3 |- | [[Síle de Valera]] | [[Íomhá:Síle de Valera 1981 01.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-17 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q436181|Q436181]] | 8 |- | [[Bairbre de Brún]] | [[Íomhá:Bairbre de Brún 2008-10-19 Strasbourg (cropped).jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1954" | 1954-01-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q450673|Q450673]] | 10 |- | [[Geraldine Brannigan]] | | iomaitheoir Eurovision 1975 | [[amhránaí]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | [[Cluain Tarbh]] | | [[:d:Q451689|Q451689]] | 8 |- | [[Rynagh O'Grady]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1954" | 1954 | data-sort-value="2021" | 2021-02-08 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q3453946|Q3453946]] | 6 |- | [[Catherine Dunne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] (*1954) ♀ | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3663581|Q3663581]] | 4 |- | [[Mary Geaney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir haca, camogie player agus imreoir peile Gaelaí (*1954) ♀ | [[imreoir haca]]<br/>[[camogie player]]<br/>[[imreoir peile Gaelaí]] | data-sort-value="1954" | 1954-04-06 | | [[Oileán Ciarraí]] | | [[:d:Q6779624|Q6779624]] | 1 |- | [[Christine Fulcher]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1954) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-20 | | | | [[:d:Q27922118|Q27922118]] | 2 |- | [[Bríd Brennan]] | [[Íomhá:Brid Brennan - Day 3 diff 2025.png|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1955" | 1955 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q913526|Q913526]] | 9 |- | [[Alexandra Colen]] | [[Íomhá:AlexandraColen1996.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach-Beilgeach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1955" | 1955-07-09 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2833256|Q2833256]] | 4 |- | [[Adi Roche]] | [[Íomhá:Adi Roche 2024.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1955" | 1955-07-11 | | [[Cluain Meala]] | | [[:d:Q4682618|Q4682618]] | 16 |- | [[Mary Coughlan]] | [[Íomhá:Marycoughlan.JPG|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Amhránaí|amhránaí]], [[Cumadóir amhrán|cumadóir amhrán]], ceoltóir snagcheoil, ealaíontóir taifeadta agus [[Ceoltóir|ceoltóir]] (fl. 1984–) (*1956) ♀; spouse of Frank Bonadio | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[ceoltóir snagcheoil]]<br/>[[ealaíontóir taifeadta]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1956" | 1956-05-05 | | [[Contae na Gaillimhe]] | | [[:d:Q369823|Q369823]] | 8 |- | [[Máire Ní Chathasaigh]] | | ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[craoltóir]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | [[Droichead na Bandan]] | | [[:d:Q975053|Q975053]] | 2 |- | [[Kathleen O'Beirne]] | | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1956" | 1956-10-18 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1736283|Q1736283]] | 2 |- | [[Máire Breatnach]] | | fidléir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[fidléir]]<br/>[[pianódóir]]<br/>[[giotáraí]]<br/>[[méarchláraí]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3331954|Q3331954]] | 4 |- | [[Linda Andrews]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | | | [[:d:Q27036227|Q27036227]] | 1 |- | [[Brenda McGrory]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1956) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1956" | 1956-04-29 | | | | [[:d:Q27927243|Q27927243]] | 2 |- | [[Lynn McCrave]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | | | [[:d:Q65554433|Q65554433]] | 0 |- | [[Geraldine Feeney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] polaiteoir, Seanadóir na hÉireann (*1957) ♀ | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-09 | | [[Contae Uíbh Fhailí]] | | [[:d:Q304576|Q304576]] | 2 |- | [[Siobhán McCarthy]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1957" | 1957-11-06 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q969376|Q969376]] | 2 |- | [[Alison Browner]] | | amhránaí agus amhránaí ceoldrámaíochta Éireannach | [[amhránaí ceoldrámaíochta]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1490059|Q1490059]] | 4 |- | [[Regina Joyce]] | | cianreathaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1957" | 1957-02-07 | | | | [[:d:Q7308488|Q7308488]] | 3 |- | [[Ann Crossan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1957" | 1957 | | | | [[:d:Q26958736|Q26958736]] | 0 |- | [[Aisling O'Leary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1957) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-07 | | | | [[:d:Q27922111|Q27922111]] | 2 |- | [[Deirdre Sheehan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1957) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-25 | | | | [[:d:Q27995560|Q27995560]] | 2 |- | [[Niamh McMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1957) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-06 | | | | [[:d:Q135389748|Q135389748]] | 0 |- | [[Breda Grennell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1957) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1957" | 1957-02-28 | | | | [[:d:Q135389750|Q135389750]] | 0 |- | [[Louise Richardson]] | [[Íomhá:Louise Richardson.jpg|center|40px]] | eolaí polaitíochta Éireannach | [[ollamh]] | data-sort-value="1958" | 1958 | | [[Trá Mhór]] | | [[:d:Q440934|Q440934]] | 12 |- | [[Maura O'Connell]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1958" | 1958-09-16 | | [[Inis (baile)|Inis]] | | [[:d:Q2285213|Q2285213]] | 4 |- | [[Aisling Walsh]] | [[Íomhá:Aisling Walsh.jpg|center|40px]] | scríbhneoir agus stiúrthóir scannán Éireannach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[scríbhneoir scripte]]<br/>[[stiúrthóir teilifíse]]<br/>[[stiúrthóir]] | data-sort-value="1958" | 1958-09 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2443145|Q2443145]] | 11 |- | [[Niamh Parsons]] | [[Íomhá:Niamh-Parsons-08.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1958" | 1958 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2502492|Q2502492]] | 4 |- | [[Olivia Musgrave]] | | dealbhóir Éireannach | [[dealbhóir]] | data-sort-value="1958" | 1958 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3881841|Q3881841]] | 2 |- | [[Ailish Smyth]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1958) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1958" | 1958-09-18 | | | | [[:d:Q29997026|Q29997026]] | 1 |- | [[Marion Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1958) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1958" | 1958-07-21 | | | | [[:d:Q135389248|Q135389248]] | 0 |- | [[Philodena Grennell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1958) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1958" | 1958-04-30 | | | | [[:d:Q135389749|Q135389749]] | 0 |- | [[Michèle Burke]] | | [[Ceanada|Ceanadach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] smideoir agus [[Mainicín faisin|mainicín]] (fl. 1980–) (1959–2025) ♀; Duais Emmy agus Duais an Acadaimh don smideadh agus gruagaireacht is fearr | [[smideoir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1959" | 1959 | data-sort-value="2025" | 2025-09-26 | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q518417|Q518417]] | 9 |- | [[Kate Thompson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], aisteoir stáitse agus [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] (*1959) ♀ | [[aisteoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1959" | 1959 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q960202|Q960202]] | 4 |- | [[Carey May Edge]] | | [[Ceanada|Ceanadach]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1959) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1959" | 1959-07-19 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1035934|Q1035934]] | 5 |- | [[Margaret M. Murnane]] | | fisiceoir Éireannach | [[fisiceoir]]<br/>[[múinteoir ollscoile]] | data-sort-value="1959" | 1959-01-23 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q1894870|Q1894870]] | 10 |- | [[Marie Murphy-Rollins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1959) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1959" | 1959-03-23 | | | | [[:d:Q29996726|Q29996726]] | 1 |- | [[Debbie Freeman]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1959" | 1959 | | | | [[:d:Q65554233|Q65554233]] | 0 |- | [[Lori Redmond]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1959) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1959" | 1959-08-15 | | | | [[:d:Q135389746|Q135389746]] | 0 |- | [[Ann Connellan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1959) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1959" | 1959-04-15 | | | | [[:d:Q135389753|Q135389753]] | 0 |- | [[Roma Downey]] | [[Íomhá:Roma Downey 2015.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Léiritheoir scannáin|léiritheoir scannáin]], aisteoir scannáin agus [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]] (fl. 1988–) (*1960) ♀; réalta ar Hollywood Walk of Fame, Oifigeach Ord Impireacht na Breataine, TV Land Award agus Gradaim Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann; spouse of Mark Burnett, Leland Orser agus David Anspaugh; notable work Touched by an Angel agus A Woman Named Jackie | [[aisteoir]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1960" | 1960-05-06 | | [[Doire]] | | [[:d:Q258989|Q258989]] | 23 |- | [[Patricia Walsh]] | | caiteoir teisce Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-16 | | | | [[:d:Q16224342|Q16224342]] | 4 |- | [[Caroline O'Shea]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1960" | 1960-12-30 | | | | [[:d:Q21936525|Q21936525]] | 2 |- | [[Miriam Hopkins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1960) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-28 | | | | [[:d:Q28037353|Q28037353]] | 3 |- | [[Ann O'Sullivan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1960" | 1960s | | | | [[:d:Q55739805|Q55739805]] | 0 |- | [[Nikki Lane]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1960" | 1960s | | | | [[:d:Q55739848|Q55739848]] | 0 |- | [[Ann Hawkshaw]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1960" | 1960s | | | | [[:d:Q65554176|Q65554176]] | 0 |- | [[Siobhain Caffrey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1960) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-08 | | | | [[:d:Q135389754|Q135389754]] | 0 |- | [[Michelle Rocca]] | [[Íomhá:Michelle Rocca in Belfast (cropped).jpg|center|40px]] | péiceallán Éireannach | [[láithreoir teilifíse]]<br/>[[péiceallán]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]] | data-sort-value="1961" | 1961 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q372148|Q372148]] | 8 |- | [[Orla Brady]] | [[Íomhá:Orla Brady 2020 1 cropped.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1961" | 1961-03-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q444292|Q444292]] | 19 |- | [[Ali Hewson]] | [[Íomhá:Alison Hewson portrait.jpg|center|40px]] | gníomhaí agus bean ghnó Éireannach | [[duine den lucht gnó]] | data-sort-value="1961" | 1961-03-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q777287|Q777287]] | 11 |- | [[Anne Heraty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] baincéir (*1961) ♀ | [[baincéir]] | data-sort-value="1961" | 1961 | | | | [[:d:Q2651939|Q2651939]] | 2 |- | [[Mary-Pat Moore]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q6778731|Q6778731]] | 4 |- | [[Mary Parr]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí (*1961) ♀ | [[cliathreathaí]] | data-sort-value="1961" | 1961-10-01 | | | | [[:d:Q21936533|Q21936533]] | 3 |- | [[Janice Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1961) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1961" | 1961-12-17 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q27562837|Q27562837]] | 4 |- | [[Elaine Doyle]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1961" | 1961 | | | | [[:d:Q65554263|Q65554263]] | 0 |- | [[Dolores Fitzgibbon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1961) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1961" | 1961-09-15 | | | | [[:d:Q135389751|Q135389751]] | 0 |- | [[Emer Costello]] | [[Íomhá:Costello, Emer-2148.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1962" | 1962-09-03 | | [[Contae Lú]] | | [[:d:Q525437|Q525437]] | 8 |- | [[Hilary Mooney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] múinteoir ollscoile, diagaire Caitliceach agus diagaire (*1962) ♀ | [[múinteoir ollscoile]]<br/>[[diagaire Caitliceach]]<br/>[[diagaire]] | data-sort-value="1962" | 1962 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1618120|Q1618120]] | 1 |- | [[Fionnuala Sherry]] | [[Íomhá:Fionnuala Sherry.jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]] | data-sort-value="1962" | 1962-09-20 | | [[An Nás]] | | [[:d:Q1868188|Q1868188]] | 16 |- | [[Sian Doody]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[badminton coach]] | data-sort-value="1962" | 1962-05-05 | | | | [[:d:Q2280741|Q2280741]] | 1 |- | [[Pauline McLynn]] | [[Íomhá:Pauline McLynn.png|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1962" | 1962-07-11 | | [[Sligeach]] | | [[:d:Q3372751|Q3372751]] | 11 |- | [[Lucy Riall]] | | staraí | [[staraí]]<br/>[[docent]] | data-sort-value="1962" | 1962-01-04 | | | | [[:d:Q3839052|Q3839052]] | 5 |- | [[Caitríona Ruane]] | [[Íomhá:Caitríona Ruane 2014 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir leadóige, an Ríocht Aontaithe | [[imreoir leadóige]]<br/>[[polaiteoir]] | data-sort-value="1962" | 1962-07-19 | | [[Béal Átha na Muice]] | | [[:d:Q5017940|Q5017940]] | 2 |- | [[Anne Keenan-Buckley]] | | cianreathaí Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1962" | 1962-01-07 | | | | [[:d:Q11851668|Q11851668]] | 2 |- | [[Sonia Reamsbottom]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1962) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1962" | 1962-03-28 | | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q24007862|Q24007862]] | 4 |- | [[Barbara Johnson]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1962" | 1962-12-05<br/>1962-12-23 | | | | [[:d:Q42287970|Q42287970]] | 1 |- | [[Ita Marron]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1962" | 1962 | | | | [[:d:Q65554342|Q65554342]] | 0 |- | [[Pamela Peard]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1962" | 1962-06-02 | | | | [[:d:Q65965095|Q65965095]] | 0 |- | [[Kathy Ann Kelly]] | [[Íomhá:Kathy Kelly 2707.jpg|center|40px]] | ceoltóir | [[amhránaí]] | data-sort-value="1963" | 1963-03-06 | | [[Leominster]] | | [[:d:Q1736556|Q1736556]] | 5 |- | [[Roisin Smyth]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1963) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1963" | 1963-10-26 | | | | [[:d:Q21936554|Q21936554]] | 3 |- | [[Mary Fitzpatrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1963) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1963" | 1963-05-17 | | | | [[:d:Q135389242|Q135389242]] | 0 |- | [[Bernadette Lillis]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1963) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1963" | 1963-02-26 | | | | [[:d:Q135389246|Q135389246]] | 0 |- | [[Elizabeth O'Leary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1963) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1963" | 1963-08-21 | | | | [[:d:Q135389747|Q135389747]] | 0 |- | [[Catherine Walsh]] | | file Éireannach | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1964" | 1964 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q338265|Q338265]] | 3 |- | [[Maeve Quinlan]] | [[Íomhá:Maeve Quinlan at Camp As Sayliyah, Qatar.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach | [[aisteoir]]<br/>[[imreoir leadóige]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[scríbhneoir scripte]] | data-sort-value="1964" | 1964-11-16 | | [[Chicago, Illinois|Chicago]] | | [[:d:Q433284|Q433284]] | 16 |- | [[Carrie Crowley]] | [[Íomhá:Carrie Crowley - Day 3 diff 2025.png|center|40px]] | aisteoir agus craoltóir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[láithreoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[pearsa raidió]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1964" | 1964-05-23 | | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q1045015|Q1045015]] | 10 |- | [[Susan Ronan]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]]<br/>[[bainisteoir sacair]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-21 | | [[Éire]] | | [[:d:Q7648333|Q7648333]] | 4 |- | [[Aisling Molloy]] | | reathaí meánraoin Éireannach | [[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1964" | 1964-06-12 | | | | [[:d:Q23043629|Q23043629]] | 2 |- | [[Ciara Doheny]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1964" | 1964-08-04 | | | | [[:d:Q27893278|Q27893278]] | 0 |- | [[Catherine Bohan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1964) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1964" | 1964-04-18 | | | | [[:d:Q28822774|Q28822774]] | 2 |- | [[Rebecca Best]] | | imreoir scuaise Éireannach | [[imreoir scuaise]] | data-sort-value="1964" | 1964-01-18 | | [[Sheffield]] | | [[:d:Q50839606|Q50839606]] | 4 |- | [[Gearoidin Ui Laighleis]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille (*1964) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1964" | 1964 | | | | [[:d:Q105358147|Q105358147]] | 0 |- | [[Sandra Fitzgibbon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1964) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1964" | 1964-03-16 | | | | [[:d:Q135389247|Q135389247]] | 0 |- | [[Sinead Daly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1964) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1964" | 1964-01-01 | | | | [[:d:Q135389752|Q135389752]] | 0 |- | [[Kim Jackson]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1965" | 1965-08-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q286695|Q286695]] | 11 |- | [[Maria Christian]] | [[Íomhá:Maria Doyle-Cuche 2019-08-28.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1965" | 1965-05-06 | | [[Dún Dealgan]] | | [[:d:Q1895757|Q1895757]] | 9 |- | [[Anne Cleary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (*1965) ♀ | | data-sort-value="1965" | 1965 | | | | [[:d:Q2851037|Q2851037]] | 3 |- | [[Barbara Griffin]] | | aisteoir | [[aisteoir]] | data-sort-value="1965" | 1965-01-01 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2883953|Q2883953]] | 3 |- | [[Miriam Grealey]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1965" | 1965-12-27 | | [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]] | | [[:d:Q6873329|Q6873329]] | 4 |- | [[Holly Lane]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1965" | 1965 | | | | [[:d:Q27043986|Q27043986]] | 1 |- | [[Ann Stephens]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1965" | 1965 | | | | [[:d:Q27043991|Q27043991]] | 1 |- | [[Julie Parkes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1965) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-04-17 | | | | [[:d:Q28911826|Q28911826]] | 2 |- | [[Maeve Moynihan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1965" | 1965 | | | | [[:d:Q65554435|Q65554435]] | 0 |- | [[Ursula Noctor]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (1965–1993) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1965" | 1965-01-21 | data-sort-value="1993" | 1993-04-04 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | | [[:d:Q106527955|Q106527955]] | 1 |- | [[Maire Ni Laighin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1965) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-04-02 | | | | [[:d:Q135389243|Q135389243]] | 0 |- | [[Sarah McCloskey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1965) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-04-18 | | | | [[:d:Q135389244|Q135389244]] | 0 |- | [[Margaret Timoney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1965) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-06-16 | | | | [[:d:Q135389745|Q135389745]] | 0 |- | [[Marguerite Donlon]] | | damhsóir agus cóiréagrafaí Éireannach | [[cóiréagrafaí]]<br/>[[damhsóir bailé]]<br/>[[ballet director]]<br/>[[damhsóir]] | data-sort-value="1966" | 1966-05-31 | | [[An Longfort]] | | [[:d:Q524761|Q524761]] | 5 |- | [[Perri Williams]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] siúlóir rása (*1966) ♀ | [[siúlóir rása]] | data-sort-value="1966" | 1966-06-21 | | | | [[:d:Q44503461|Q44503461]] | 1 |- | [[Siobhán Nicholson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir leadóige (*1966) ♀ | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1966" | 1966-06-11 | | [[Wimbledon, Londain|Wimbledon]] | | [[:d:Q97918916|Q97918916]] | 2 |- | [[Karen Hennessy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1966) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1966" | 1966-02-17 | | | | [[:d:Q135388055|Q135388055]] | 0 |- | [[Geraldine Somerville]] | | aisteoir | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1967" | 1967-05-19 | | [[Contae na Mí]] | | [[:d:Q235572|Q235572]] | 22 |- | [[Eleanor McEvoy]] | [[Íomhá:Eleanor McEvoy1 (cropped).jpg|center|40px]] | amhránaí agus cumadóir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[pianódóir]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[women composers]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3752918|Q3752918]] | 8 |- | [[Carol Munster]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1967" | 1967 | | | | [[:d:Q27503288|Q27503288]] | 1 |- | [[Aisling Byrne-Bowman]] | | Mairnéalach (*1967) ♀ | [[mairnéalach]] | data-sort-value="1967" | 1967-08-26 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q96484359|Q96484359]] | 1 |- | [[Caroline Forde]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1967) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-26 | | | | [[:d:Q135389245|Q135389245]] | 0 |- | [[Aisling O'Sullivan]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1968" | 1968 | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | | [[:d:Q174315|Q174315]] | 5 |- | [[Sharon Shannon]] | [[Íomhá:Sharon Shannon smiling.jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[fidléir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cairdíneoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-11-12 | | [[Cora Finne]] | | [[:d:Q457684|Q457684]] | 16 |- | [[Cecilia Keaveney]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-11-27 | | [[Doire]] | | [[:d:Q540369|Q540369]] | 4 |- | [[Emer Martin]] | [[Íomhá:Emerfinalbook copy.jpg|center|40px]] | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[péintéir]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-29 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1258694|Q1258694]] | 3 |- | [[Fiona O'Malley]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-19 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q1418534|Q1418534]] | 2 |- | [[Karole McDowell]] | | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-07-04 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3193549|Q3193549]] | 0 |- | [[Regina Grennan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1968) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1968" | 1968-11-10 | | | | [[:d:Q135385324|Q135385324]] | 0 |- | [[Emma Donoghue]] | [[Íomhá:Irish-Canadian author Emma Donoghue.JPG|center|40px]] | úrscéali, staraí, scríbhneoir agus drámadóir Éireannach | [[staraí liteartha]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[drámadóir]]<br/>[[scríbhneoir scripte]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir scripte scannáin]] | data-sort-value="1969" | 1969-10-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q52255|Q52255]] | 29 |- | [[Karan Casey]] | [[Íomhá:Karan Casey.JPG|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[pianódóir]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1969" | 1969 | | [[Cill Mhíodáin]] | | [[:d:Q274052|Q274052]] | 9 |- | [[Catherina McKiernan]] | | cianreathaí Éireannach | [[reathaí maratóin]] | data-sort-value="1969" | 1969-11-30 | | [[Contae an Chabháin]] | | [[:d:Q274541|Q274541]] | 6 |- | [[Angeline Ball]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1969" | 1969-06-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q530292|Q530292]] | 6 |- | [[Patricia Kelly]] | [[Íomhá:Patricia-Kelly-(MS1411200026).jpg|center|40px]] | ceoltóir Gael-Mheiriceánach | [[cumadóir amhrán]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>[[údar]] | data-sort-value="1969" | 1969-11-22 | | [[Gamonal]] | | [[:d:Q1544206|Q1544206]] | 7 |- | [[Naomi Geraghty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] eagarthóir scannán, eagarthóir teilifíse agus stiúrthóir teilifíse (*1969) ♀ | [[eagarthóir scannán]]<br/>[[eagarthóir teilifíse]]<br/>[[stiúrthóir teilifíse]] | data-sort-value="1969" | 1969-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1964826|Q1964826]] | 2 |- | [[Pauline Curley]] | [[Íomhá:Pauline Curley - Rotterdam Marathon 2008 (2411527348) (cropped).jpg|center|40px]] | reathaí maratóin Éireannach | [[reathaí maratóin]] | data-sort-value="1969" | 1969-03-10 | | [[Biorra]] | | [[:d:Q7155002|Q7155002]] | 2 |- | [[Aileen Convery]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1969) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-10 | | | | [[:d:Q29059727|Q29059727]] | 2 |- | [[Maria Coleman]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] mairnéalach (*1969) ♀ | [[mairnéalach]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-21 | | [[Birmingham]] | | [[:d:Q56065668|Q56065668]] | 1 |- | [[Teresa Duffy]] | | Cianreathaí (*1969) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-16 | | | | [[:d:Q97670856|Q97670856]] | 1 |- | [[Karen Staunton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1969) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1969" | 1969-06-07 | | | | [[:d:Q135388054|Q135388054]] | 0 |- | [[Catherine Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] aisteoir stáitse agus aisteoir scannáin (*1970) ♀ | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q1051060|Q1051060]] | 2 |- | [[Deirdre Shannon]] | | ceoltóir Ghaeilge Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-19 | | [[Contae na Mí]] | | [[:d:Q2554305|Q2554305]] | 8 |- | [[Siobhán Hoey]] | | bean spóirt Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-17 | | | | [[:d:Q7525309|Q7525309]] | 2 |- | [[Keelin Fox]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970s | | | | [[:d:Q15729982|Q15729982]] | 2 |- | [[Tanya Cooke]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | | [[:d:Q27503287|Q27503287]] | 1 |- | [[Claire Russell]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | | [[:d:Q27503304|Q27503304]] | 0 |- | [[Katy McCandless]] | | cianreathaí Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1970" | 1970-06-22 | | | | [[:d:Q42954570|Q42954570]] | 2 |- | [[Breda Dennehy-Willis]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cianreathaí (*1970) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | | [[:d:Q43016830|Q43016830]] | 1 |- | [[Elaine Kiely]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970s | | | | [[:d:Q65027970|Q65027970]] | 0 |- | [[Angela Carr]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970s | | | | [[:d:Q65554172|Q65554172]] | 0 |- | [[Annette Taylor]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970s | | | | [[:d:Q65554187|Q65554187]] | 0 |- | [[Amy Mallon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cóitseálaí cispheile agus cispheileadóir (*1970) ♀ | [[cóitseálaí cispheile]]<br/>[[cispheileadóir]] | data-sort-value="1970" | 1970-04-21 | | | | [[:d:Q104093537|Q104093537]] | 1 |- | [[Michelle Amanda Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1970) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1970" | 1970-10-30 | | | | [[:d:Q135387113|Q135387113]] | 0 |- | [[Amira Casar]] | [[Íomhá:Amira Casar Call Me By Your Name Photo Call Berlinale 2017.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Francach | [[aisteoir teilifíse]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1971" | 1971-05-01 | | [[Londain]] | | [[:d:Q271553|Q271553]] | 28 |- | [[Claire Henderson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1971" | 1971-10-08 | | | | [[:d:Q1094805|Q1094805]] | 2 |- | [[Jayne Plunkett]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1971" | 1971-08-10 | | | | [[:d:Q1636158|Q1636158]] | 2 |- | [[Amanda Coogan]] | | ealaíontóir Éireannach | [[ealaíontóir suiteáin]]<br/>[[taibhealaíontóir]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[físealaíontóir]] | data-sort-value="1971" | 1971 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4739597|Q4739597]] | 1 |- | [[Susan Smith-Walsh]] | [[Íomhá:Susan Smith-Walsh in 1996.jpg|center|40px]] | cliathreathaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-14 | | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q7648401|Q7648401]] | 2 |- | [[Sinéad Delahunty]] | | reathaí meánraoin Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1971" | 1971-02-12 | | [[Contae Chill Chainnigh]] | | [[:d:Q16209027|Q16209027]] | 2 |- | [[Anna McPartlin]] | | úrscéalaí Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir scripte]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q562441|Q562441]] | 4 |- | [[Alexandria Sharpe]] | [[Íomhá:Alex Sharpe.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-04 | | | | [[:d:Q636386|Q636386]] | 11 |- | [[Bronagh Gallagher]] | [[Íomhá:Bronagh Gallagher.jpg|center|40px]] | aisteoir agus ceoltóir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[women composers]] | data-sort-value="1972" | 1972-04-26 | | [[Doire]] | | [[:d:Q2926038|Q2926038]] | 12 |- | [[Sharon Foley]] | | léimneoir ard Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-20 | | | | [[:d:Q7490056|Q7490056]] | 2 |- | [[Christine Kiely]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-12-15 | | | | [[:d:Q135386316|Q135386316]] | 0 |- | [[Jillian Hayes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-10-30 | | | | [[:d:Q135387112|Q135387112]] | 0 |- | [[Karen Hannigan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-07-23 | | | | [[:d:Q135388050|Q135388050]] | 0 |- | [[Geraldine O'Flynn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-11 | | | | [[:d:Q135388051|Q135388051]] | 0 |- | [[Sonya McGinn]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[Olympic competitor]] | data-sort-value="1973" | 1973-12-17 | | [[Binn Éadair]] | | [[:d:Q1603815|Q1603815]] | 5 |- | [[Catherine Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1973) ♀ | [[rothaí spóirt]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1973" | 1973-08-23 | | | | [[:d:Q16224339|Q16224339]] | 1 |- | [[Sarah Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1973) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1973" | 1973-07-03 | | | | [[:d:Q32375569|Q32375569]] | 3 |- | [[Carmel Kissane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-06-09 | | | | [[:d:Q135382829|Q135382829]] | 0 |- | [[Kelly Fitzpatrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1973) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-05-06 | | | | [[:d:Q135385380|Q135385380]] | 0 |- | [[Olivia O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-09-09 | | | | [[:d:Q135386317|Q135386317]] | 0 |- | [[Lorraine Grogan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-10-26 | | | | [[:d:Q135388053|Q135388053]] | 0 |- | [[Victoria Smurfit]] | [[Íomhá:Victoria Smurfit 2016.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1974" | 1974-03-31 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q127333|Q127333]] | 18 |- | [[Lorraine Pilkington]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1974" | 1974-04-18 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q467567|Q467567]] | 10 |- | [[Alex Barclay]] | [[Íomhá:Alex Barclay 2010.jpg|center|40px]] | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]]<br/>[[scríbhneoir coirscéalta]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[údar]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q517660|Q517660]] | 9 |- | [[Lisa McDonald]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1974" | 1974-07-09 | | [[Contae Loch Garman]] | | [[:d:Q1827764|Q1827764]] | 2 |- | [[Jennifer Walshe]] | [[Íomhá:Jennifer Walshe MX IL.jpg|center|40px]] | cumadóir Éireannach | [[cumadóir]]<br/>[[leabhrógaí]]<br/>[[women composers]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-06-01 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2313131|Q2313131]] | 9 |- | [[Órlagh Fallon]] | | amhránaí agus cumadóir Éireannach | [[cumadóir]]<br/>[[amhránaí ceoldrámaíochta]]<br/>[[ealaíontóir taifeadta]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-08-24 | | [[Cnoc an Eanaigh]] | | [[:d:Q2447901|Q2447901]] | 12 |- | [[Camille O'Sullivan]] | | aisteoir agus ceoltóir Éireannach | [[péintéir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ailtire]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1974" | 1974-12-30 | | [[Londain]] | | [[:d:Q2935027|Q2935027]] | 5 |- | [[Elisabeth Dermot Walsh]] | [[Íomhá:Elisabeth Dermot Walsh 2023.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]] agus aisteoir scannáin (*1974) ♀ | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1974" | 1974-09-15 | | [[Londain]] | | [[:d:Q3723180|Q3723180]] | 9 |- | [[Amanda Brunker]] | | scríbhneoir Éireannach | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]] | data-sort-value="1974" | 1974-06-12 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4739579|Q4739579]] | 2 |- | [[Deirdre Gallagher]] | | lúthchleasaí | [[siúlóir rása]] | data-sort-value="1974" | 1974-07-13 | | | | [[:d:Q5252565|Q5252565]] | 2 |- | [[Jenny McCauley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] mountain biker (*1974) ♀ | [[mountain biker]] | data-sort-value="1974" | 1974-07-18 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q17104427|Q17104427]] | 3 |- | [[Sarah Gillian Aherne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-10-25 | | | | [[:d:Q135385323|Q135385323]] | 0 |- | [[Emeir Howard]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-23 | | | | [[:d:Q135387108|Q135387108]] | 0 |- | [[Caitriona White]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-24 | | | | [[:d:Q135387109|Q135387109]] | 0 |- | [[Caroline Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-01-22 | | | | [[:d:Q135387111|Q135387111]] | 0 |- | [[Kathy Maryirl Reid]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-07-21 | | | | [[:d:Q135388045|Q135388045]] | 0 |- | [[Patricia Nolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-04 | | | | [[:d:Q135388046|Q135388046]] | 0 |- | [[Tara Blaise]] | | ban-aisteoir agus amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1975" | 1975-03-01 | | [[Londain]] | | [[:d:Q2091210|Q2091210]] | 5 |- | [[Gráinne Hambly]] | | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]] | data-sort-value="1975" | 1975 | | [[Contae Mhaigh Eo]] | | [[:d:Q3774226|Q3774226]] | 2 |- | [[Marie Davenport]] | | lúthchleasaí | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1975" | 1975-01-24 | | [[Inis Díomáin]] | | [[:d:Q6762820|Q6762820]] | 1 |- | [[Maria McCambridge]] | [[Íomhá:Maria McCambridge Berlin 2015.jpg|center|40px]] | cianreathaí Éireannach | [[reathaí maratóin]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16210935|Q16210935]] | 2 |- | [[Rosemary Ryan]] | | cianreathaí Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1975" | 1975-11-08 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q22415175|Q22415175]] | 2 |- | [[Catherine O'Neill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1975) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1975" | 1975-12-04 | | [[Ros Mhic Thriúin]] | | [[:d:Q27464978|Q27464978]] | 1 |- | [[Sarah Ennis]] | [[Íomhá:2025 European Eventing Championships 20250920 114320.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] marcach (*1975) ♀ | [[marcach]] | data-sort-value="1975" | 1975-03-13 | | | | [[:d:Q56697421|Q56697421]] | 4 |- | [[Edel Mary O'Gorman]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-03-22 | | | | [[:d:Q135387107|Q135387107]] | 0 |- | [[Michelle Aspell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-12-02 | | | | [[:d:Q135387110|Q135387110]] | 0 |- | [[Sinead Vaughan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-01-05 | | | | [[:d:Q135388047|Q135388047]] | 0 |- | [[Rachel Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-03-09 | | | | [[:d:Q135388049|Q135388049]] | 0 |- | [[Suzanne Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-05-01 | | | | [[:d:Q135388052|Q135388052]] | 0 |- | [[Olive Loughnane]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-14 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q270214|Q270214]] | 17 |- | [[Gillian O'Sullivan]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[siúlóir rása]] | data-sort-value="1976" | 1976-08-21 | | [[Cill Airne]] | | [[:d:Q447794|Q447794]] | 14 |- | [[Natalia O'Shea]] | [[Íomhá:Helavisa5.jpg|center|40px]] | ceoltóir agus teangeolaí Rúiseach | [[teangeolaí]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[cláirseoir]]<br/>[[cóiritheoir ceoil]] | data-sort-value="1976" | 1976-09-03 | | [[Moscó]] | | [[:d:Q2378234|Q2378234]] | 10 |- | [[Sinéad Lynch]] | | iomróir Éireannach | [[iomróir]]<br/>[[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1976" | 1976-09-30 | | [[Leitir Ceanainn]] | | [[:d:Q7522382|Q7522382]] | 6 |- | [[Karen Shinkins]] | | rábálaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-15 | | | | [[:d:Q11735683|Q11735683]] | 4 |- | [[Claire McCarthy]] | | reathaí fadraoin Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1976" | 1976-06-29 | | | | [[:d:Q39073573|Q39073573]] | 1 |- | [[Denise Scally]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1976) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1976" | 1976-08-13 | | | | [[:d:Q135388048|Q135388048]] | 0 |- | [[Giada Gray]] | [[Íomhá:Moritz A. Sachs und Giada Gray (1997).jpg|center|40px]] | aisteoir | [[aisteoir]]<br/>[[déantóir scannán]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1977" | 1977-06-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q62318|Q62318]] | 2 |- | [[Gemma Hayes]] | [[Íomhá:Gemma Hayes.png|center|40px]] | amhránaí agus cumadóir Éireannach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ealaíontóir taifeadta]] | data-sort-value="1977" | 1977-08-11 | | [[Béal Átha Póirín]] | | [[:d:Q273220|Q273220]] | 12 |- | [[Genevieve O'Reilly]] | [[Íomhá:Genevieve O'Reilly at a panel at the 2025 Star Wars Celebration in Japan (cropped).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-01-06 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q438161|Q438161]] | 21 |- | [[Eileen Walsh]] | [[Íomhá:Eileen Walsh at Berlinale 2024-1.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-04-16 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q517868|Q517868]] | 13 |- | [[Lisa Dwan]] | [[Íomhá:Lisa dwan 2022 1.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1977" | 1977-11-25 | | [[Coosan]] | | [[:d:Q1827725|Q1827725]] | 5 |- | [[Melanie Clark Pullen]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-02 | data-sort-value="2022" | 2022-03-29 | [[Bré]] | | [[:d:Q1918954|Q1918954]] | 7 |- | [[Laoise Ní Cheallaigh]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[pianódóir]] | data-sort-value="1977" | 1977-05-07 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2619994|Q2619994]] | 11 |- | [[Brídín Ní Bhraonáin]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1977" | 1977-01-20 | | [[Gaoth Dobhair]] | | [[:d:Q3247179|Q3247179]] | 6 |- | [[Sinead Keenan]] | [[Íomhá:SineadKeenanMem2011.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1977" | 1977-12-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3484904|Q3484904]] | 9 |- | [[Andrea Roche]] | | mainicín Éireannach | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]] | data-sort-value="1977" | 1977-11-11 | | [[An Chathair, Contae Thiobraid Árann|An Chathair]] | | [[:d:Q4755254|Q4755254]] | 4 |- | [[Caitriona Beggs]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-15 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q5017933|Q5017933]] | 3 |- | [[Tarja Owens]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] mountain biker agus oistéapat (*1977) ♀ | [[mountain biker]]<br/>[[oistéapat]] | data-sort-value="1977" | 1977-05-25 | | [[Cill Mhantáin]]<br/>[[Deilgne]] | | [[:d:Q17106405|Q17106405]] | 4 |- | [[Lindsay Armaou]] | [[Íomhá:Lindsay Armaou in Manchester.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí|amhránaí]] agus [[Aisteoir|aisteoir]] (fl. 1997–) (*1978) ♀; member of [[B*Witched]]; spouse of Lee Brennan | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1978" | 1978-12-18 | | [[an Aithin]] | | [[:d:Q2096443|Q2096443]] | 4 |- | [[Cathy Davey]] | [[Íomhá:Cathy Davey.jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[cumadóir]]<br/>[[giotáraí]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2942190|Q2942190]] | 4 |- | [[Gillian Norris]] | [[Íomhá:Gillian Norris.jpg|center|40px]] | damhsóir Éireannach | [[damhsóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-12-29 | | [[Coill Mhic Thomáisín]] | | [[:d:Q3106618|Q3106618]] | 6 |- | [[Rosie Fellner]] | [[Íomhá:RoomNextDoorBFILFFRFH191024 (10 of 159) (54080060222) (cropped).jpg|center|40px]] | aisteoir agus léiritheoir scannán | [[aisteoir]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]] | | [[:d:Q3442638|Q3442638]] | 7 |- | [[Aisling O'Loughlin]] | | iriseoir teilifíse | [[iriseoir]]<br/>[[léitheoir nuachta]]<br/>[[láithreoir teilifíse]]<br/>[[láithreoir]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | [[Sionainn (baile)|Sionainn]] | | [[:d:Q4699208|Q4699208]] | 3 |- | [[Grainne Kierans]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]]<br/>[[bainisteoir sacair]] | data-sort-value="1978" | 1978-09-20 | | [[Droichead Átha]] | | [[:d:Q5593528|Q5593528]] | 3 |- | [[Stephanie Reilly]] | | lúthchleasaí | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-23 | | | | [[:d:Q7608378|Q7608378]] | 4 |- | [[Breege Connelly]] | [[Íomhá:Breege Connolly Rio2016.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1978) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-01 | | | | [[:d:Q26218407|Q26218407]] | 3 |- | [[Fiona Glennon]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | | | [[:d:Q65554285|Q65554285]] | 0 |- | [[Pauline Glennon]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | | | [[:d:Q65554524|Q65554524]] | 0 |- | [[Maureen Garvey]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-01-24 | | | | [[:d:Q135384932|Q135384932]] | 0 |- | [[Emer Brophy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-06-07 | | | | [[:d:Q135388212|Q135388212]] | 0 |- | [[Gillian Callaghan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-12-04 | | | | [[:d:Q135388213|Q135388213]] | 0 |- | [[Nicola Downing]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-28 | | | | [[:d:Q135388214|Q135388214]] | 0 |- | [[Dara Barrett]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-11-12 | | | | [[:d:Q135388217|Q135388217]] | 0 |- | [[Sinead Harvey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-04-10 | | | | [[:d:Q135388218|Q135388218]] | 0 |- | [[Aisling Palmer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-17 | | | | [[:d:Q135388219|Q135388219]] | 0 |- | [[Nicola O'Brien]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-02 | | | | [[:d:Q135388220|Q135388220]] | 0 |- | [[Lorraine O'Brien]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-02 | | | | [[:d:Q135388221|Q135388221]] | 0 |- | [[Bernadette Flynn]] | [[Íomhá:Bernadette Flynn.jpg|center|40px]] | damhsóir Éireannach | [[damhsóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-08-01 | | [[An tAonach]] | | [[:d:Q445819|Q445819]] | 8 |- | [[Caroline Ryan]] | [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 58.JPG|center|40px]] | rothaí Éireannach | [[iomróir]]<br/>[[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1979" | 1979-10-10 | | [[Baile Mhic Andáin]] | | [[:d:Q511066|Q511066]] | 10 |- | [[Emma Byrne]] | [[Íomhá:Emma Byrne 2014 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir sacair | [[imreoir sacair]]<br/>[[bainisteoir sacair]] | data-sort-value="1979" | 1979-06-14 | | [[Léim an Bhradáin]] | | [[:d:Q533443|Q533443]] | 13 |- | [[Maite Kelly]] | [[Íomhá:Zimmer frei - der Abschied-2099.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[giotáraí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir ceolamharclannaíochta]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]]<br/>[[oideoir]] | data-sort-value="1979" | 1979-12-04 | | [[Beirlín Thiar]]<br/>[[Beirlín]] | | [[:d:Q1885940|Q1885940]] | 6 |- | [[Kelly Liggan]] | | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-05 | | [[an Spáinn]] | | [[:d:Q3194905|Q3194905]] | 10 |- | [[Máiréad Nesbitt]] | [[Íomhá:Mairead Nesbitt at MacQuarie Centre 02.jpg|center|40px]] | veidhleadóir Éireannach | [[veidhleadóir]]<br/>[[cumadóir]]<br/>[[classical violinist]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-04-18 | | [[Luachma]] | | [[:d:Q3300102|Q3300102]] | 14 |- | [[Aideen Barry]] | [[Íomhá:Aideen Barry & H.Romero 2017.jpg|center|40px]] | ealaíontóir Éireannach | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1979" | 1979 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q4696757|Q4696757]] | 2 |- | [[Ciara McCormack]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1979" | 1979-09-29 | | [[North Vancouver]] | | [[:d:Q5119123|Q5119123]] | 4 |- | [[Denise Thomas]] | | peileadóir | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1979" | 1979-12-22 | | | | [[:d:Q5257778|Q5257778]] | 2 |- | [[Ruth Kilkenny]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1979" | 1979 | | | | [[:d:Q65554558|Q65554558]] | 0 |- | [[Emma Jane Brady]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-05-01 | | | | [[:d:Q135386915|Q135386915]] | 0 |- | [[Niamh Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-05-29 | | | | [[:d:Q135388215|Q135388215]] | 0 |- | [[Louise Harte]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-01-10 | | | | [[:d:Q135388216|Q135388216]] | 0 |- | [[Clare Flood]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1980" | 1980s | | | | [[:d:Q518775|Q518775]] | 1 |- | [[Amy-Joyce Hastings]] | [[Íomhá:Amy-Joyce Hastings (cropped).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1980" | 1980-09-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4749054|Q4749054]] | 5 |- | [[Roisin McGettigan]] | | lúthchleasaí | [[reathaí]] | data-sort-value="1980" | 1980-08-23 | | [[Cill Mhantáin]] | | [[:d:Q4966678|Q4966678]] | 5 |- | [[Ronnie Gibbons]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1980" | 1980-01-16 | | [[Wandsworth]] | | [[:d:Q7365872|Q7365872]] | 4 |- | [[Ciara Sheehy]] | | rábálaí Éireannach | [[rábálaí]] | data-sort-value="1980" | 1980-08-12 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q22002462|Q22002462]] | 1 |- | [[Lizzie Lee]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1980) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1980" | 1980-05-22 | | | | [[:d:Q26267482|Q26267482]] | 3 |- | [[Caitriona Farrell]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | | | [[:d:Q27763839|Q27763839]] | 0 |- | [[Jean Carroll]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1980" | 1980-06-19 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q28233007|Q28233007]] | 4 |- | [[Lindsay Peat]] | | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[imreoir sacair]]<br/>[[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-11-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q42666501|Q42666501]] | 1 |- | [[Ann Marie McGlynn]] | | Cianreathaí (*1980) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-22 | | | | [[:d:Q102401300|Q102401300]] | 1 |- | [[Siobhan Kilkenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-06-17 | | | | [[:d:Q119539359|Q119539359]] | 0 |- | [[Susan Moran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir agus cóitseálaí cispheile (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]]<br/>[[cóitseálaí cispheile]] | data-sort-value="1980" | 1980-01-17 | | | | [[:d:Q119548345|Q119548345]] | 1 |- | [[Vanessa Julia Burke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-02 | | | | [[:d:Q135387264|Q135387264]] | 0 |- | [[Sinead Frances Groarke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-05-08 | | | | [[:d:Q135387266|Q135387266]] | 0 |- | [[Michelle Brigid Cahalane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-02 | | | | [[:d:Q135387268|Q135387268]] | 0 |- | [[Orla Mary Forde]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-01 | | | | [[:d:Q135387269|Q135387269]] | 0 |- | [[Orla Dempsey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-23 | | | | [[:d:Q135387270|Q135387270]] | 0 |- | [[Laura Ellen Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-05-06 | | | | [[:d:Q135387271|Q135387271]] | 0 |- | [[Paula Mary O'Neill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-01-30 | | | | [[:d:Q135387273|Q135387273]] | 0 |- | [[Claire Anne McLoughlin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-09 | | | | [[:d:Q135387274|Q135387274]] | 0 |- | [[Denise Philippe Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-19 | | | | [[:d:Q135387275|Q135387275]] | 0 |- | [[Juliet Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-06-06 | | | | [[:d:Q135387278|Q135387278]] | 0 |- | [[Derval O'Rourke]] | [[Íomhá:Derval O'Rourke Barcelona2010.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[cliathreathaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-05-28 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q269905|Q269905]] | 20 |- | [[Roberta Howett]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]] | data-sort-value="1981" | 1981-09-26 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1249563|Q1249563]] | 3 |- | [[Bing Huang]] | | imreoir badmantain Éireannach | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1981" | 1981 | | [[Shenyang]] | | [[:d:Q1408084|Q1408084]] | 2 |- | [[Rebecca Codd]] | [[Íomhá:Rebecca Codd.JPG|center|40px]] | galfaire Éireannach | [[galfaire]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-25 | | [[Adelaide]] | | [[:d:Q1871491|Q1871491]] | 3 |- | [[Eileen O'Keeffe]] | | caiteoir oird Éireannach | [[caiteoir oird]] | data-sort-value="1981" | 1981-05-31 | | | | [[:d:Q2741358|Q2741358]] | 5 |- | [[Yvonne Tracy]] | [[Íomhá:Yvonne Tracy at the Emirates Stadium, London - 20090524.jpg|center|40px]] | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-27 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q3574236|Q3574236]] | 8 |- | [[Ailis McSweeney]] | | rábálaí | [[rábálaí]] | data-sort-value="1981" | 1981<br/>1983-10-04 | | | | [[:d:Q4697077|Q4697077]] | 1 |- | [[Aisling Blake]] | [[Íomhá:Aisling Blake.jpg|center|40px]] | imreoir scuaise Éireannach | [[imreoir scuaise]] | data-sort-value="1981" | 1981-07-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4699198|Q4699198]] | 5 |- | [[Jenny McDonough]] | [[Íomhá:Jenny McDonough.JPG|center|40px]] | imreoir haca Éireannach | [[imreoir haca]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-23 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q6179391|Q6179391]] | 1 |- | [[Michelle Carey]] | [[Íomhá:Michelle Carey (athlete) (cropped).jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-20<br/>1981-02-20 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q6836951|Q6836951]] | 6 |- | [[Jennifer O'Sullivan]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-09 | | | | [[:d:Q11724189|Q11724189]] | 1 |- | [[Judy Reynolds]] | [[Íomhá:Judy Reynolds, 2014 (cropped).JPG|center|40px]] | marcach eachraíochta | [[dressage rider]] | data-sort-value="1981" | 1981-06-11 | | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q19518281|Q19518281]] | 4 |- | [[Kerry O'Flaherty]] | [[Íomhá:10068 Kerry O'Flaherty.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1981" | 1981-07-15 | | [[Baile Nua na hArda]] | | [[:d:Q20967858|Q20967858]] | 7 |- | [[Melanie Späth]] | [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 60.JPG|center|40px]] | rothaí | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1981" | 1981-06-16 | | [[Flensburg]] | | [[:d:Q21197651|Q21197651]] | 5 |- | [[Emily Maher]] | | rábálaí Éireannach | [[rábálaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-05-02 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q22002445|Q22002445]] | 2 |- | [[Lisa Lynas]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-03 | | | | [[:d:Q27267562|Q27267562]] | 1 |- | [[Martina McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1981) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-10-27 | | | | [[:d:Q39270831|Q39270831]] | 1 |- | [[Suzanne Kenealy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1981) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q43289629|Q43289629]] | 3 |- | [[Emma Louise Griffin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1981) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1981" | 1981-10-23 | | | | [[:d:Q135386149|Q135386149]] | 0 |- | [[Emma Angela Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1981) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-26 | | | | [[:d:Q135387267|Q135387267]] | 0 |- | [[Wallis Bird]] | [[Íomhá:Wallisbird2007.jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[giotáraí]]<br/>[[women composers]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-29 | | [[Loch Garman]] | | [[:d:Q444966|Q444966]] | 10 |- | [[Deirdre Ryan]] | [[Íomhá:RyanDeirdre 2012.jpg|center|40px]] | léimneoir ard Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1982" | 1982-06-01 | | [[Dún Droma]] | | [[:d:Q518463|Q518463]] | 7 |- | [[Eimear Mullan]] | [[Íomhá:Eimear Mullan Ironman 70.3 Austria 2012.jpg|center|40px]] | trí-atlanaí Éireannach | [[trí-atlanaí]] | data-sort-value="1982" | 1982-05-21 | | [[Port Stíobhaird]] | | [[:d:Q1279348|Q1279348]] | 5 |- | [[Rachel Neylan]] | [[Íomhá:Women's road race - Rio 2016 (28783792620).jpg|center|40px]] | rothaí Astrálach | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1982" | 1982-03-09 | | [[Sydney]] | | [[:d:Q2125227|Q2125227]] | 14 |- | [[Lynn Hilary]] | | amhránaí agus ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[giotáraí]]<br/>[[cumadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-21 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2420865|Q2420865]] | 12 |- | [[Sarah Flannery]] | | matamaiticeoir Éireannach | [[matamaiticeoir]] | data-sort-value="1982" | 1982 | | [[Contae Chorcaí]] | | [[:d:Q3672830|Q3672830]] | 8 |- | [[Mary Cullen]] | | reathaí meánraoin agus fadraoin Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1982" | 1982-08-17 | | | | [[:d:Q4943747|Q4943747]] | 6 |- | [[Marian Heffernan]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[rábálaí]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-16 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q6761898|Q6761898]] | 5 |- | [[Michelle Walsh]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1982" | 1982-08-02 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q6837287|Q6837287]] | 3 |- | [[Deirdre Byrne]] | | cianreathaí Éireannach | [[reathaí meánfhaid]]<br/>[[cianreathaí]] | data-sort-value="1982" | 1982-09-21 | | | | [[:d:Q25936076|Q25936076]] | 2 |- | [[Michelle Fahy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-03-26 | | | | [[:d:Q119544512|Q119544512]] | 0 |- | [[Niamh Dwyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-07-08 | | | | [[:d:Q119547098|Q119547098]] | 0 |- | [[Kate Maher]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-06-21 | | | | [[:d:Q119553910|Q119553910]] | 0 |- | [[Amanda Mary O'Regan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-26 | | | | [[:d:Q135382828|Q135382828]] | 0 |- | [[Caroline Jane Nixon]] | | [[An Astráil|Astrálach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-24 | | | | [[:d:Q135383846|Q135383846]] | 0 |- | [[Jennifer Coady]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-06-07 | | | | [[:d:Q135385145|Q135385145]] | 0 |- | [[Niamh Marie Furey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-10 | | | | [[:d:Q135386143|Q135386143]] | 0 |- | [[Muirissa Ann Galway]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-11-10 | | | | [[:d:Q135386145|Q135386145]] | 0 |- | [[Michelle Deirdre Canavan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-22 | | | | [[:d:Q135386146|Q135386146]] | 0 |- | [[Neasa O'Keeffe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-05-30 | | | | [[:d:Q135386147|Q135386147]] | 0 |- | [[April Maria Cahalane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-10-20 | | | | [[:d:Q135386148|Q135386148]] | 0 |- | [[Katie McGrath]] | [[Íomhá:Heroes Assemble IMG 9226 (42762338021).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir teilifíse]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-03 | | [[Áth na Fuinseoige]] | | [[:d:Q253440|Q253440]] | 43 |- | [[Carly Smithson]] | [[Íomhá:Carly Smithson in parade.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[ceoltóir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-12 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q292301|Q292301]] | 16 |- | [[Joanne King]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1983" | 1983-04-20 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3179676|Q3179676]] | 6 |- | [[Ava Hutchinson]] | [[Íomhá:Ava Hutchinson - 2012 Olympics marathon.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1983" | 1983-03-30 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4827385|Q4827385]] | 4 |- | [[Hannah Craig]] | [[Íomhá:Slalom canoeing 2012 Olympics W K1 IRL Hannah Craig.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] canúálaí (*1983) ♀ | [[canúálaí]] | data-sort-value="1983" | 1983-02-10 | | | | [[:d:Q5648813|Q5648813]] | 2 |- | [[Stef Curtis]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-05 | | [[Briostó]] | | [[:d:Q7605993|Q7605993]] | 4 |- | [[Aoife Hoey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus bobshleamhnóir (*1983) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[bobshleamhnóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-06 | | [[Cúil an tSúdaire]] | | [[:d:Q7905573|Q7905573]] | 5 |- | [[Zoë Brown]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1983) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-15 | | | | [[:d:Q9392042|Q9392042]] | 1 |- | [[Cecelia Joyce]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1983" | 1983-07-25 | | [[Cill Mhantáin]] | | [[:d:Q12978229|Q12978229]] | 7 |- | [[Kim Fitzpatrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-02-24 | | | | [[:d:Q119537533|Q119537533]] | 0 |- | [[Mellissa Prunty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-25 | | | | [[:d:Q135385143|Q135385143]] | 0 |- | [[Miriam Liston]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-04 | | | | [[:d:Q135385144|Q135385144]] | 0 |- | [[Selina Martina McMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-02 | | | | [[:d:Q135386554|Q135386554]] | 0 |- | [[Helena Catherine Kenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-12 | | | | [[:d:Q135386555|Q135386555]] | 0 |- | [[Orla Maria Kavanagh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-04-19 | | | | [[:d:Q135386556|Q135386556]] | 0 |- | [[Annmarie Martina Healy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-04-03 | | | | [[:d:Q135386557|Q135386557]] | 0 |- | [[Faye Hartigan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-02-22 | | | | [[:d:Q135386558|Q135386558]] | 0 |- | [[Maire Bernadette Guiney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-03-30 | | | | [[:d:Q135386559|Q135386559]] | 0 |- | [[Nora-Jane Noone]] | [[Íomhá:Nora-Jane Noone at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1984" | 1984-03-08 | | [[Gaillimh]] | | [[:d:Q292107|Q292107]] | 13 |- | [[Joanne Cuddihy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1984) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1984" | 1984-05-11 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q458353|Q458353]] | 7 |- | [[Leanne Moore]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-07-24 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q945587|Q945587]] | 4 |- | [[Ruth Kearney]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-11 | | [[Lambeth]] | | [[:d:Q1535775|Q1535775]] | 10 |- | [[Charlene McKenna]] | [[Íomhá:Charlene McKenna (2008).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1984" | 1984-03-26 | | [[Glasloch]] | | [[:d:Q2957880|Q2957880]] | 12 |- | [[Fionnuala McCormack]] | [[Íomhá:Fionnuala Britton Velenje 2011.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus cianreathaí (*1984) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[cianreathaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3072729|Q3072729]] | 11 |- | [[Niamh Briggs]] | | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-30 | | [[Dún na Mainistreach]] | | [[:d:Q3339465|Q3339465]] | 2 |- | [[Rosie Foley]] | [[Íomhá:Rosie foley limbo pic.jpg|center|40px]] | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | | | [[:d:Q3442640|Q3442640]] | 1 |- | [[Shannon McDonnell]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-28 | | [[Orland Park]] | | [[:d:Q7488908|Q7488908]] | 3 |- | [[Siobhan Byrne]] | | pionsóir Oilimpeach | [[pionsóir]]<br/>[[scríbhneoir scripte]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-13 | | [[Ostfildern]] | | [[:d:Q7525288|Q7525288]] | 2 |- | [[Gillian Búrc]] | | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-28 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q17859745|Q17859745]] | 1 |- | [[Lydia Gurley]] | [[Íomhá:2016 2017 UCI Track World Cup Apeldoorn 226.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] raonrothaí (*1984) ♀ | [[raonrothaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-09 | | [[Baile Átha an Rí]] | | [[:d:Q27517415|Q27517415]] | 9 |- | [[Monika Gedvilaite]] | | Imreoir fichille (*1984) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-16 | | | | [[:d:Q28479153|Q28479153]] | 0 |- | [[Sandra Lynch]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | | | [[:d:Q65554564|Q65554564]] | 0 |- | [[Donna Marie Buckley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-02-10 | | | | [[:d:Q135384128|Q135384128]] | 0 |- | [[Jennifer Anne Maher]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-15 | | | | [[:d:Q135385017|Q135385017]] | 0 |- | [[Jennifer Ann Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-26 | | | | [[:d:Q135385018|Q135385018]] | 0 |- | [[Margaret Bourke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-04-30 | | | | [[:d:Q135385019|Q135385019]] | 0 |- | [[Grainne Dwyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-12-19 | | | | [[:d:Q135385020|Q135385020]] | 0 |- | [[Mairead Finnegan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-03-25 | | | | [[:d:Q135385021|Q135385021]] | 0 |- | [[Lynn Jones]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-05-20 | | | | [[:d:Q135385022|Q135385022]] | 0 |- | [[Niamh Mullally]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-02-04 | | | | [[:d:Q135385023|Q135385023]] | 0 |- | [[Rachel Wyse]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] láithreoir teilifíse agus marcach (*1985) ♀; spouse of Tim Gredley | [[láithreoir teilifíse]]<br/>[[marcach]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-22 | | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q1568896|Q1568896]] | 3 |- | [[Natalie Britton]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1985" | 1985-02-21 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2165668|Q2165668]] | 0 |- | [[Georgia Salpa]] | [[Íomhá:Georgia salpa.jpg|center|40px]] | mainicín Gréagach-Éireannach | [[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1985" | 1985-05-14 | | [[an Aithin]] | | [[:d:Q2586982|Q2586982]] | 16 |- | [[Gemma-Leah Devereux]] | | ban-aisteoir | [[aisteoir]] | data-sort-value="1985" | 1985<br/>1990-08-09 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2688973|Q2688973]] | 5 |- | [[Kirsten McGarry]] | | sciálaí Alpach Éireannach | [[sciálaí Alpach]]<br/>[[sciálaí saorstíle]] | data-sort-value="1985" | 1985-07-25 | | [[Deilginis]] | | [[:d:Q2780652|Q2780652]] | 6 |- | [[Claire Bergin]] | | bobshleamhnóir Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1985" | 1985-02-01 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q5125145|Q5125145]] | 5 |- | [[Marie Curtin]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1985" | 1985-08-07 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q6762814|Q6762814]] | 3 |- | [[Caroline O'Sullivan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1985" | 1985 | | | | [[:d:Q65554212|Q65554212]] | 0 |- | [[Eavan Judith Morrissey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-04-10 | | | | [[:d:Q135385420|Q135385420]] | 0 |- | [[Aine Mary O'Dwyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-05-12 | | | | [[:d:Q135385421|Q135385421]] | 0 |- | [[Carol Anne O'Donovan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-13 | | | | [[:d:Q135385425|Q135385425]] | 0 |- | [[Vivienne Hilary Shaw]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-12 | | | | [[:d:Q135385426|Q135385426]] | 0 |- | [[Saragh Jane O'Connell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-05 | | | | [[:d:Q135385427|Q135385427]] | 0 |- | [[Mary Ellen Scanlon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-04-12 | | | | [[:d:Q135385428|Q135385428]] | 0 |- | [[Marie Antoinette Breen]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-06-13 | | | | [[:d:Q135385429|Q135385429]] | 0 |- | [[Aoife Elizabeth Roche]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-22 | | | | [[:d:Q135385430|Q135385430]] | 0 |- | [[Bridget Tara Brosnan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-10-21 | | | | [[:d:Q135385431|Q135385431]] | 0 |- | [[Sarah Mary Healy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-12 | | | | [[:d:Q135385432|Q135385432]] | 0 |- | [[Mischa Barton]] | [[Íomhá:Mischa Barton 2017.png|center|40px]] | aisteoir Briotanach-Meireacánach | [[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir linbh]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-24 | | [[Hammersmith]] | | [[:d:Q207458|Q207458]] | 51 |- | [[Dominique McElligott]] | [[Íomhá:Dominique McElligott - Cannes.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1986" | 1986-03-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q456651|Q456651]] | 28 |- | [[Fiona O'Sullivan]] | [[Íomhá:Fiona O'Sullivan in San Jose.jpg|center|40px]] | imreoir sacair gairmiúil | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1986" | 1986-09-17 | | [[San Geronimo]] | | [[:d:Q4970710|Q4970710]] | 11 |- | [[Catriona Cuddihy]] | | lúthchleasaí | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1986" | 1986-12-05 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q5053959|Q5053959]] | 2 |- | [[Sophie Perry]] | [[Íomhá:Sophie Perry.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1986) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1986" | 1986-11-11 | | [[Brighton]] | | [[:d:Q7563050|Q7563050]] | 6 |- | [[Linda Byrne]] | [[Íomhá:Linda Byrne.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1986" | 1986-05-13 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q11756918|Q11756918]] | 7 |- | [[Rebecca Rolfe]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1986" | 1986-11-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16225377|Q16225377]] | 3 |- | [[Jennie King]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1986" | 1986-02-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q26804583|Q26804583]] | 3 |- | [[Jill Whelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1986) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1986" | 1986-12-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q27567873|Q27567873]] | 3 |- | [[Sarah McCormack]] | [[Íomhá:20120310-UK-Inter-County-Cross-Country-03555 (6826896314).jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1986) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1986" | 1986-08-19 | | [[Michigan]] | | [[:d:Q70926851|Q70926851]] | 2 |- | [[Sinead Kavanagh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] ealaíontóir comhraic measctha (*1986) ♀ | [[ealaíontóir comhraic measctha]] | data-sort-value="1986" | 1986-02-01 | | | | [[:d:Q86340580|Q86340580]] | 3 |- | [[Stephanie Teresa O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-11-01 | | | | [[:d:Q135382401|Q135382401]] | 0 |- | [[Janet Elisabeth Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-12-22 | | | | [[:d:Q135382413|Q135382413]] | 0 |- | [[Patricia McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-02-11 | | | | [[:d:Q135384028|Q135384028]] | 0 |- | [[Rebecca O'Mahony]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-08-07 | | | | [[:d:Q135384029|Q135384029]] | 0 |- | [[Kate Mullins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-05-17 | | | | [[:d:Q135384032|Q135384032]] | 0 |- | [[Kellie Cahalane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-05-30 | | | | [[:d:Q135384033|Q135384033]] | 0 |- | [[Alison Murray]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-02-21 | | | | [[:d:Q135384036|Q135384036]] | 0 |- | [[Brenda Lavelle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-03-26 | | | | [[:d:Q135384040|Q135384040]] | 0 |- | [[Mairead Kirby]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-31 | | | | [[:d:Q135384041|Q135384041]] | 0 |- | [[Almha O'Keeffe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-06 | | | | [[:d:Q135384042|Q135384042]] | 0 |- | [[Joanne Mahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-12-02 | | | | [[:d:Q135384043|Q135384043]] | 0 |- | [[Nichola O'Toole]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-09 | | | | [[:d:Q135384044|Q135384044]] | 0 |- | [[Edel Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-03-28 | | | | [[:d:Q135384045|Q135384045]] | 0 |- | [[Patricia O'Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-27 | | | | [[:d:Q135384129|Q135384129]] | 0 |- | [[Lisa Colette Palmer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-04-28 | | | | [[:d:Q135384131|Q135384131]] | 0 |- | [[Jayne Wisener]] | [[Íomhá:Jayne Wisener.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-05-19 | | [[Baile Monaidh]] | | [[:d:Q387132|Q387132]] | 15 |- | [[Laura Izibor]] | [[Íomhá:Laura Izibor, 2008 (cropped).jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[pianódóir]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>[[ealaíontóir taifeadta]]<br/>[[women composers]]<br/>[[cumadóir amhrán]] | data-sort-value="1987" | 1987-05-13 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q437622|Q437622]] | 7 |- | [[Jenna O'Hea]] | [[Íomhá:Jenna O'Hea at day three of the Opals camp.jpg|center|40px]] | cispheileadóir Astrálach | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-06 | | [[Melbourne]] | | [[:d:Q622730|Q622730]] | 17 |- | [[Claire Brady]] | | cianreathaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1987" | 1987-01-20<br/>1987-01-29 | | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q1094778|Q1094778]] | 3 |- | [[Aisling Daly]] | | ealaíontóir comhraic Éireannach | [[ealaíontóir comhraic measctha]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4699200|Q4699200]] | 6 |- | [[Tori Pena]] | [[Íomhá:Tori Pena.jpg|center|40px]] | léimneoir cuaille Meiriceánach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-30 | | [[Los Alamitos]] | | [[:d:Q7825761|Q7825761]] | 7 |- | [[Nicola Twohig]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1987" | 1987-04-28 | | [[Manchain]] | | [[:d:Q10484148|Q10484148]] | 1 |- | [[Roseanne Galligan]] | [[Íomhá:Roseanne Galligan 2013.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-09 | | [[Droichead Nua]] | | [[:d:Q16209460|Q16209460]] | 2 |- | [[Nicola Sinnott]] | [[Íomhá:Nicola Sinnott.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*1987) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1987" | 1987-08-08 | | | | [[:d:Q22280384|Q22280384]] | 2 |- | [[Emma Beckett]] | [[Íomhá:Lewes FC Women 1 Watford Women 2 07 11 2021-526 (51661727617).jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1987) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1987" | 1987-05-29 | | [[Northampton]] | | [[:d:Q61827370|Q61827370]] | 4 |- | [[Louise Galvin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí, cispheileadóir agus fisiteiripeoir (*1987) ♀ | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[cispheileadóir]]<br/>[[fisiteiripeoir]] | data-sort-value="1987" | 1987-04-03 | | [[Fionnúig]] | | [[:d:Q78056158|Q78056158]] | 0 |- | [[Fiona Scally]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-26 | | | | [[:d:Q135384536|Q135384536]] | 0 |- | [[Anne Marie Butler]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-02-18 | | | | [[:d:Q135384537|Q135384537]] | 0 |- | [[Eileen O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-04-24 | | | | [[:d:Q135384538|Q135384538]] | 0 |- | [[Lorraine Dolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-27 | | | | [[:d:Q135384539|Q135384539]] | 0 |- | [[Julie Wilkins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-11-04 | | | | [[:d:Q135384542|Q135384542]] | 0 |- | [[Ailish O'Donoghue]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-18 | | | | [[:d:Q135384543|Q135384543]] | 0 |- | [[Emma Brady]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-10-16 | | | | [[:d:Q135384544|Q135384544]] | 0 |- | [[Genna Kenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-01-06 | | | | [[:d:Q135384545|Q135384545]] | 0 |- | [[Fiona Ward]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-10-19 | | | | [[:d:Q135384548|Q135384548]] | 0 |- | [[Sinéad Mulvey]] | [[Íomhá:Sinéad Mulvay.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aeróstach]] | data-sort-value="1988" | 1988-01-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q255095|Q255095]] | 20 |- | [[Chloe Magee]] | [[Íomhá:Chloe & Sam Magee Irish Open Mixed Double Champions 2018.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[Olympic competitor]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-29 | | [[Ráth Bhoth]] | | [[:d:Q468589|Q468589]] | 12 |- | [[Méabh de Búrca]] | [[Íomhá:Meabh De Burca.jpg|center|40px]] | imreoir sacair Éireannach | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1988" | 1988-08-11 | | [[Gaillimh]] | | [[:d:Q509493|Q509493]] | 5 |- | [[Erin Keery]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1988" | 1988-02-16 | | | | [[:d:Q1354600|Q1354600]] | 2 |- | [[Lynn Styles]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-29 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2708041|Q2708041]] | 7 |- | [[Julia Moriarty]] | | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-03 | | [[Adelaide]] | | [[:d:Q6306589|Q6306589]] | 4 |- | [[Melanie Nocher]] | | snámhóir Éireannach | [[snámhóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-18 | | [[Contae an Dúin]] | | [[:d:Q6811327|Q6811327]] | 5 |- | [[Kelly Proper]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1988" | 1988-05-01 | | | | [[:d:Q11738678|Q11738678]] | 3 |- | [[Claire Tarplee]] | | reathaí meánraoin Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1988" | 1988-09-22 | | | | [[:d:Q15925883|Q15925883]] | 1 |- | [[Amy Kenealy]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1988" | 1988-04-06 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16224552|Q16224552]] | 4 |- | [[Amy Foster]] | | rábálaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-02 | | | | [[:d:Q19560506|Q19560506]] | 2 |- | [[Hannah Lowry-O'Reilly]] | | Imreoir fichille (*1988) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-19 | | | | [[:d:Q28479756|Q28479756]] | 0 |- | [[Rachel Clancy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-23 | | | | [[:d:Q119554958|Q119554958]] | 0 |- | [[Mairead Mcnally]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-19 | | | | [[:d:Q119554997|Q119554997]] | 0 |- | [[Leah Westbrooks]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-19 | | | | [[:d:Q119557456|Q119557456]] | 0 |- | [[Elaine Ann Stone]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-08-18 | | | | [[:d:Q135383157|Q135383157]] | 0 |- | [[Eimear Naughton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-28 | | | | [[:d:Q135383158|Q135383158]] | 0 |- | [[Aishling Ann Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-01 | | | | [[:d:Q135383161|Q135383161]] | 0 |- | [[Sarah Woods]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-27 | | | | [[:d:Q135383162|Q135383162]] | 0 |- | [[Rebecca Therese Woods]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-27 | | | | [[:d:Q135383163|Q135383163]] | 0 |- | [[Louise Gray]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-27 | | | | [[:d:Q135383165|Q135383165]] | 0 |- | [[Naoise Feena Doran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-07-19 | | | | [[:d:Q135383166|Q135383166]] | 0 |- | [[Brenda Christina Riordan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-07-31 | | | | [[:d:Q135383169|Q135383169]] | 0 |- | [[Ciara Elizabeth Fitzpatrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-01-22 | | | | [[:d:Q135383174|Q135383174]] | 0 |- | [[Lynn Ferrari]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-05-24 | | | | [[:d:Q135384540|Q135384540]] | 0 |- | [[Fiona Marie Carrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-01-28 | | | | [[:d:Q135384546|Q135384546]] | 0 |- | [[Shauna Marie O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-09-20 | | | | [[:d:Q135384547|Q135384547]] | 0 |- | [[Chloë Agnew]] | [[Íomhá:Chloë Agnew at Macquarie Shopping Centre, Sydney.jpg|center|40px]] | ceoltóir agus amhránaí Éireannach | [[amhránaí ceoldrámaíochta]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-09 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2228268|Q2228268]] | 17 |- | [[Lisa Kearney]] | [[Íomhá:Lisa Kearney on WIMPS TV.jpg|center|40px]] | cleachtóir júdó Éireannach | [[cleachtóir júdó]] | data-sort-value="1989" | 1989-05-27 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q2260724|Q2260724]] | 5 |- | [[Emma Britt Waldron]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Mainicín faisin|mainicín]] (*1989) ♀ | [[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1989" | 1989 | | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q3724627|Q3724627]] | 1 |- | [[Ciara Horne]] | [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 333.JPG|center|40px]] | rothaí | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1989" | 1989-09-07 | | [[Harrow, Londain|Harrow]] | | [[:d:Q5119121|Q5119121]] | 15 |- | [[Jessie Barr]] | | lúthchleasaí | [[rábálaí]] | data-sort-value="1989" | 1989-07-24 | | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q6187612|Q6187612]] | 5 |- | [[Laura Reynolds]] | | lúthchleasaí | [[siúlóir rása]] | data-sort-value="1989" | 1989-01-21<br/>1989-01-20 | | | | [[:d:Q6499354|Q6499354]] | 3 |- | [[Orla Barry]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1989) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1989" | 1989-09-21 | | [[Droichead na Scuab]] | | [[:d:Q7102982|Q7102982]] | 2 |- | [[Kate McKenna]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1989" | 1989-09-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16224853|Q16224853]] | 3 |- | [[Jenny Murphy]] | | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[rugby sevens player]] | data-sort-value="1989" | 1989-05-30 | | | | [[:d:Q18126994|Q18126994]] | 2 |- | [[Michelle Finn]] | [[Íomhá:2019-09-01 ISTAF 2019 2000 m steeplechase (Martin Rulsch) 43 (cropped).jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-16<br/>1989-12-16 | | | | [[:d:Q20967861|Q20967861]] | 6 |- | [[Sara Louise Treacy]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-22 | | | | [[:d:Q20967862|Q20967862]] | 5 |- | [[Kelly Murphy]] | [[Íomhá:2024 UEC Track Elite European Championships 130.jpg|center|40px]] | rothaí Éireannach | [[rothaí spóirt]]<br/>[[eolaí néarchórais]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-03 | | [[Birmingham]] | | [[:d:Q33083846|Q33083846]] | 7 |- | [[Lauren Delany]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus cispheileadóir (*1989) ♀ | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-07-17 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q78081373|Q78081373]] | 2 |- | [[Ellevyn Winifred Irwin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-03-06 | | | | [[:d:Q135383170|Q135383170]] | 0 |- | [[Deirbhile Blanaid O'Keeffe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-01-16 | | | | [[:d:Q135383171|Q135383171]] | 0 |- | [[Emma Kathleen Dyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-29 | | | | [[:d:Q135383173|Q135383173]] | 0 |- | [[Rozanna Purcell]] | | mainicín Éireannach | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-03 | | [[Cluain Meala]] | | [[:d:Q1046271|Q1046271]] | 6 |- | [[Adrienne Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir i gcomórtas áilleachta (*1990) ♀ | [[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]] | data-sort-value="1990" | 1990-10-11 | | [[Cluain Dolcáin]] | | [[:d:Q4685714|Q4685714]] | 4 |- | [[Aisling Cooney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1990) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-27 | | [[Dumhach Thrá]] | | [[:d:Q4699199|Q4699199]] | 3 |- | [[Ruesha Littlejohn]] | [[Íomhá:Ruesha Littlejohn in San Jose.jpg|center|40px]] | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-03 | | [[Glaschú]] | | [[:d:Q7377860|Q7377860]] | 11 |- | [[Ciara Everard]] | [[Íomhá:09277 Ciara Everard.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] reathaí meánfhaid (*1990) ♀ | [[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-10 | | | | [[:d:Q9192214|Q9192214]] | 6 |- | [[Claire Lambe]] | | iomróir Éireannach | [[iomróir]] | data-sort-value="1990" | 1990-05-16 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q11690739|Q11690739]] | 5 |- | [[Melissa Scott-Hayward]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1990) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1990" | 1990-08-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16225439|Q16225439]] | 2 |- | [[Robyn Stewart]] | [[Íomhá:2017 UEC Track Elite European Championships 412.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1990) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1990" | 1990-04-10 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q27517186|Q27517186]] | 4 |- | [[Niamh Whelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1990) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-26 | | | | [[:d:Q39814817|Q39814817]] | 1 |- | [[Fionnuala Ross]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1990) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1990" | 1990-11-05 | | | | [[:d:Q69863936|Q69863936]] | 0 |- | [[Orla O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-28 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q74239854|Q74239854]] | 1 |- | [[Laura Shaughnessy]] | | Cianreathaí (*1990) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1990" | 1990-06-19 | | | | [[:d:Q98550189|Q98550189]] | 1 |- | [[Sinead O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-28 | | | | [[:d:Q119553438|Q119553438]] | 0 |- | [[Danielle O'Leary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-26 | | | | [[:d:Q135367014|Q135367014]] | 0 |- | [[Clara Peters]] | [[Íomhá:European 2011 Clara PETERS.jpg|center|40px]] | scátálaí fíorach Éireannach | [[scátálaí fíorach]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-19 | | [[Essen]] | | [[:d:Q4360258|Q4360258]] | 5 |- | [[Lynsey McCullough]] | | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1991" | 1991-03-01 | | [[Aontroim (baile)]] | | [[:d:Q6709499|Q6709499]] | 1 |- | [[Emma Flanagan]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-07 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16211337|Q16211337]] | 4 |- | [[Cherelle Khassal]] | [[Íomhá:Cherelle Khassal (23697437213).jpg|center|40px]] | imreoir sacair Éireannach | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-09 | | [[Sasana]] | | [[:d:Q22087349|Q22087349]] | 4 |- | [[Alice Kunek]] | [[Íomhá:Alice Kunek - Perth Lynx.jpg|center|40px]] | cispheileadóir Astrálach (1991-) | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-06 | | [[Box Hill]] | | [[:d:Q24452204|Q24452204]] | 10 |- | [[Laura Boylan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1991) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1991" | 1991-12-16 | | [[Contae Lú]] | | [[:d:Q29981448|Q29981448]] | 3 |- | [[Sinéad Denny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1991) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1991" | 1991-03-05 | | | | [[:d:Q69863080|Q69863080]] | 0 |- | [[Aoife McDermott]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus cispheileadóir (*1991) ♀ | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-04 | | [[Sligeach]] | | [[:d:Q78047998|Q78047998]] | 1 |- | [[Aine O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-28 | | | | [[:d:Q135367015|Q135367015]] | 0 |- | [[Fiona O'Dwyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-06-27 | | | | [[:d:Q135370906|Q135370906]] | 0 |- | [[Sophie Vavasseur]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2628135|Q2628135]] | 14 |- | [[Aoife Hannon]] | | mainicín Éireannach | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[fisiteiripeoir]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q3620544|Q3620544]] | 2 |- | [[Aisling Dunphy]] | | imreoir camógaíochta | | data-sort-value="1992" | 1992 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q4699203|Q4699203]] | 0 |- | [[Sinead Chambers]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1992" | 1992-02-01 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q15712412|Q15712412]] | 4 |- | [[Christine McMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí agus rábálaí (*1992) ♀ | [[cliathreathaí]]<br/>[[rábálaí]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-06 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q25939025|Q25939025]] | 2 |- | [[Poornima Menon Jayadev]] | | Imreoir fichille (*1992) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | | | [[:d:Q28479758|Q28479758]] | 0 |- | [[Naomi Carroll]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair, imreoir haca, imreoir peile Gaelaí agus camogie player (*1992) ♀ | [[imreoir sacair]]<br/>[[imreoir haca]]<br/>[[imreoir peile Gaelaí]]<br/>[[camogie player]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-13 | | [[Contae an Chláir]] | | [[:d:Q57313561|Q57313561]] | 3 |- | [[Claire Mooney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1992" | 1992-06-21 | | | | [[:d:Q69812429|Q69812429]] | 0 |- | [[Joan Healy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-30 | | | | [[:d:Q69814488|Q69814488]] | 1 |- | [[Catherine McManus]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-09 | | | | [[:d:Q69819917|Q69819917]] | 0 |- | [[Casey Grace]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-14 | | | | [[:d:Q119554596|Q119554596]] | 0 |- | [[Amy Bowtell]] | | imreoir leadóige | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1993" | 1993-09-16 | | [[Na Clocha Liatha]] | | [[:d:Q4749116|Q4749116]] | 7 |- | [[Katie Kirk]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] rábálaí (*1993) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1993" | 1993-11-05 | | | | [[:d:Q11737414|Q11737414]] | 1 |- | [[Ciara Grant]] | [[Íomhá:Ciara Grant WUG.jpg|center|40px]] | peileadóir | [[imreoir sacair]]<br/>[[imreoir futsal]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-11 | | [[Leitir Ceanainn]] | | [[:d:Q15960851|Q15960851]] | 8 |- | [[Michaela Walsh]] | | dornálaí as Béal Feirste | [[dornálaí]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-05 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q18218166|Q18218166]] | 6 |- | [[Siobhán Killeen]] | | imreoir sacair Éireannach | [[imreoir sacair]]<br/>[[imreoir peile Gaelaí]]<br/>[[imreoir futsal]] | data-sort-value="1993" | 1993-03-15 | | | | [[:d:Q22278600|Q22278600]] | 1 |- | [[Lois Roche]] | [[Íomhá:Lois Roche Lewes FC Women 2 Charlton Ath Women 0 17 10 2021-82 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-18 | | [[Londain]] | | [[:d:Q24150945|Q24150945]] | 5 |- | [[Cliodhna Moloney-MacDonald]] | [[Íomhá:2025 Rugby World Cup (Women) - Ireland vs Spain 20250831 120716 Cliodhna Moloney.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus baincéir (*1993) ♀; spouse of Claudia Frances Moloney-MacDonald | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[baincéir]] | data-sort-value="1993" | 1993-05-31 | | [[Cill Chonla]] | | [[:d:Q42666676|Q42666676]] | 3 |- | [[Clare Cryan]] | [[Íomhá:Clare Cryan Kyiv 2019.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] tumadóir iomaíoachta (*1993) ♀ | [[tumadóir iomaíoachta]] | data-sort-value="1993" | 1993-12-03 | | | | [[:d:Q65553526|Q65553526]] | 3 |- | [[Emma Mitchell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1993) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1993" | 1993-09-02 | | | | [[:d:Q69812822|Q69812822]] | 0 |- | [[Mary Mulhare]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1993) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1993" | 1993-02-14 | | | | [[:d:Q115739743|Q115739743]] | 1 |- | [[Clodagh Scannell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-03-06 | | | | [[:d:Q119542677|Q119542677]] | 0 |- | [[Chelsea Jones]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1994" | 1994 | | | | [[:d:Q2377423|Q2377423]] | 0 |- | [[Phoebe Prince]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] scoláire (1994–2010) ♀ | [[scoláire]] | data-sort-value="1994" | 1994-11-24 | data-sort-value="2010" | 2010-01-14 | [[Bedford]] | [[South Hadley]] | [[:d:Q3304893|Q3304893]] | 6 |- | [[Kate Veale]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1994" | 1994-01-05 | | [[Tulach Mhór]] | | [[:d:Q11737264|Q11737264]] | 2 |- | [[Caroline Black]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1994" | 1994-03-04 | | [[Lios na gCearrbhach]] | | [[:d:Q15971927|Q15971927]] | 5 |- | [[Phil Healy]] | [[Íomhá:Womens 400m (46526965474) (cropped).jpg|center|40px]] | rábálaí Éireannach | [[rábálaí]] | data-sort-value="1994" | 1994-11-19 | | [[Béal Átha Fhínín]] | | [[:d:Q25999744|Q25999744]] | 7 |- | [[Niamh McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí (*1994) ♀ | [[lúthchleasaí]] | data-sort-value="1994" | 1994-01-04 | | [[Contae Chorcaí]] | | [[:d:Q26905471|Q26905471]] | 2 |- | [[Karina Campbell]] | | Imreoir fichille (*1994) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-19 | | | | [[:d:Q28470777|Q28470777]] | 0 |- | [[Victoria Bell]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[sciálaí Alpach]] | data-sort-value="1994" | 1994-06-22 | | [[Sutton Coldfield]] | | [[:d:Q48618566|Q48618566]] | 4 |- | [[Alice Sharpe]] | [[Íomhá:2019 UEC Track Elite European Championships 132.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1994) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-03 | | | | [[:d:Q55361867|Q55361867]] | 9 |- | [[Alli Palisch]] | [[Íomhá:Alli Murphy Lewes FC Women 2 London City 3 14 02 2021-528 (50943521133) (cropped).jpg|center|40px]] | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1994) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-13 | | [[Plano, Texas|Plano]] | | [[:d:Q56285209|Q56285209]] | 4 |- | [[Shona Heaslip]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1994) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1994" | 1994-09-18 | | | | [[:d:Q69820877|Q69820877]] | 0 |- | [[Philippa Rogan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1994) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1994" | 1994-02-04 | | | | [[:d:Q69861835|Q69861835]] | 0 |- | [[Leah Lyons]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí (*1994) ♀ | [[imreoir rugbaí]] | data-sort-value="1994" | 1994-11-27 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q78051289|Q78051289]] | 1 |- | [[Sycerika McMahon]] | | snámhóir Éireannach | [[snámhóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-11 | | [[Contae an Dúin]] | | [[:d:Q3979013|Q3979013]] | 7 |- | [[Carolane Soucisse]] | [[Íomhá:2018 Autumn Classic International - Soucisse & Firus (cropped) - Soucisse.jpg|center|40px]] | damhsóir oighir Ceanadach | [[ice dancer]] | data-sort-value="1995" | 1995-02-10 | | [[Châteauguay]] | | [[:d:Q24860514|Q24860514]] | 5 |- | [[Aoife Mannion]] | [[Íomhá:Aoife Mannion BCLFC 2015 (22147891741) (cropped).jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1995) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1995" | 1995-09-24 | | [[Solihull]] | | [[:d:Q25714012|Q25714012]] | 11 |- | [[Ellen Keane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1995) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-06 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q26899011|Q26899011]] | 3 |- | [[Síofra Cléirigh Büttner]] | [[Íomhá:Síofra Cléirigh Büttner 2017.jpg|center|40px]] | reathaí meánraoin Éireannach | [[reathaí meánfhaid]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1995" | 1995-07-21 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q35349110|Q35349110]] | 5 |- | [[Gráinne Walsh]] | | dornálaí Éireannach | [[dornálaí]] | data-sort-value="1995" | 1995-10-13 | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | | [[:d:Q65091953|Q65091953]] | 4 |- | [[Greta Streimikyte]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí parailimpeach (*1995) ♀ | [[lúthchleasaí parailimpeach]] | data-sort-value="1995" | 1995-08-24 | | [[Vilnias]] | | [[:d:Q89343978|Q89343978]] | 3 |- | [[Sarah Jane Hearne]] | | Imreoir fichille (*1995) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1995" | 1995 | | | | [[:d:Q104843000|Q104843000]] | 0 |- | [[Fiona Murtagh]] | [[Íomhá:Rowing at the 2020 Summer Olympics (Ireland).jpeg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomróir (*1995) ♀ | [[iomróir]] | data-sort-value="1995" | 1995-07-11 | | [[Gaillimh]] | | [[:d:Q105925700|Q105925700]] | 11 |- | [[Ioana Gelip]] | | Imreoir fichille (*1995) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1995" | 1995-01-16 | | | | [[:d:Q109418259|Q109418259]] | 0 |- | [[Rachel Boyle]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-27 | | | | [[:d:Q110991850|Q110991850]] | 0 |- | [[Cliodhna Manning]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1995) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-26 | | | | [[:d:Q117007428|Q117007428]] | 1 |- | [[Amy Waters]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-08-13 | | | | [[:d:Q135367016|Q135367016]] | 0 |- | [[Jennifer Sheehan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-06-10 | | | | [[:d:Q135373959|Q135373959]] | 0 |- | [[Jessica Blue O Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-06-11 | | | | [[:d:Q135373960|Q135373960]] | 0 |- | [[Aedin O Donnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-27 | | | | [[:d:Q135373961|Q135373961]] | 0 |- | [[Lorna McNamee]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-02-01 | | | | [[:d:Q135373963|Q135373963]] | 0 |- | [[Orla Keoghegan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-07-21 | | | | [[:d:Q135373964|Q135373964]] | 0 |- | [[Shannon Farrell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-10-09 | | | | [[:d:Q135373965|Q135373965]] | 0 |- | [[Emma Bolger]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1996" | 1996-01-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q520262|Q520262]] | 10 |- | [[Laoise Murray]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1996" | 1996-08-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3826973|Q3826973]] | 3 |- | [[Mary C. Cain]] | | reathaí meánraoin Meiriceánach | [[reathaí meánfhaid]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1996" | 1996-05-03 | | [[Bronxville]] | | [[:d:Q6779145|Q6779145]] | 10 |- | [[Florence Bell]] | | sciálaí Éireannach | [[sciálaí Alpach]] | data-sort-value="1996" | 1996-03-05 | | [[Sutton Coldfield]] | | [[:d:Q15910753|Q15910753]] | 4 |- | [[Alannah Stephenson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-04 | | [[Lios na gCearrbhach]] | | [[:d:Q17457943|Q17457943]] | 3 |- | [[Tham Nguyen]] | [[Íomhá:Tham Nguyen at the 2023 World Weightlifting Championships training hall.webp|center|40px]] | Tógálaí meáchain (*1996) ♀ | [[tógálaí meáchain]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-15 | | | | [[:d:Q26132016|Q26132016]] | 4 |- | [[Alanna Lally]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-30 | | | | [[:d:Q69860533|Q69860533]] | 1 |- | [[Fiona Mangan]] | [[Íomhá:Fiona Mangan - Présentation TCFIA 2025.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1996) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1996" | 1996-05-16 | | | | [[:d:Q106575388|Q106575388]] | 5 |- | [[Megan Armitage]] | [[Íomhá:Grand Prix de Chambéry (Megan Armitage - Montagne).JPG|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1996) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1996" | 1996-08-12 | | | | [[:d:Q108532712|Q108532712]] | 6 |- | [[Linda Djougang]] | [[Íomhá:Linda Djougang 15Apr2023.jpg|center|40px]] | [[Camarún|Camarúnach]] imreoir rugbaí (*1996) ♀ | [[imreoir rugbaí]] | data-sort-value="1996" | 1996-05-17 | | [[Camarún]] | | [[:d:Q108540653|Q108540653]] | 3 |- | [[Georgie Hartigan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1996" | 1996-03-01 | | | | [[:d:Q115674773|Q115674773]] | 1 |- | [[Allison McGrath]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-10-10 | | | | [[:d:Q119547267|Q119547267]] | 0 |- | [[Edel Thornton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-11-22 | | | | [[:d:Q119560495|Q119560495]] | 0 |- | [[Megan Connolly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-03-06 | | | | [[:d:Q135366913|Q135366913]] | 0 |- | [[Ciara Mary McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-02 | | | | [[:d:Q135366914|Q135366914]] | 0 |- | [[Caoimhe Rita Moore]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-06-23 | | | | [[:d:Q135366915|Q135366915]] | 0 |- | [[Nadine Cheryl Rice]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-07-29 | | | | [[:d:Q135366916|Q135366916]] | 0 |- | [[Holli Anna Dunne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-10-02 | | | | [[:d:Q135366917|Q135366917]] | 0 |- | [[Meadhbh Helen Campbell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-04-26 | | | | [[:d:Q135370468|Q135370468]] | 0 |- | [[Ruth Mary Leavey]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-25 | | | | [[:d:Q135370469|Q135370469]] | 0 |- | [[Aoibheann Ann Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-11-24 | | | | [[:d:Q135370470|Q135370470]] | 0 |- | [[Hannah Eileen McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-02 | | | | [[:d:Q135370471|Q135370471]] | 0 |- | [[Lauren Jane Flynn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-11-12 | | | | [[:d:Q135370472|Q135370472]] | 0 |- | [[Kate Emma O'Flaherty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-02-08 | | | | [[:d:Q135370473|Q135370473]] | 0 |- | [[Aoife Catherine Whelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-01-04 | | | | [[:d:Q135370474|Q135370474]] | 0 |- | [[Eve Ellen M. O'Mahoney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-03-29 | | | | [[:d:Q135370475|Q135370475]] | 0 |- | [[Lesley Ann Wilkinson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-02-16 | | | | [[:d:Q135370476|Q135370476]] | 0 |- | [[Lisa Teresa Mullins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-22 | | | | [[:d:Q135373962|Q135373962]] | 0 |- | [[Aebh Kelly]] | [[Íomhá:AK WikiP.jpg|center|40px]] | soprán Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-06 | | [[Na Sceirí]] | | [[:d:Q4687014|Q4687014]] | 2 |- | [[Megan Connolly]] | [[Íomhá:Megan Connolly 2015 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir sacair Éireannach | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1997" | 1997-03-07 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q21708017|Q21708017]] | 12 |- | [[Rachael Darragh]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[Olympic competitor]] | data-sort-value="1997" | 1997-09-24 | | [[Leitir Ceanainn]] | | [[:d:Q26786740|Q26786740]] | 5 |- | [[Sophie MacMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1997) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-29 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q29947005|Q29947005]] | 8 |- | [[Sara Boyle]] | | imreoir badmantain Éireannach | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-31 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q30230598|Q30230598]] | 1 |- | [[Amy Broadhurst]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1997) ♀ | [[dornálaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-03-17 | | [[Dún Dealgan]] | | [[:d:Q60182060|Q60182060]] | 3 |- | [[Aoife O'Rourke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1997) ♀ | [[dornálaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-07-02 | | [[An Caisleán Riabhach]] | | [[:d:Q66934867|Q66934867]] | 8 |- | [[Marissa Sheva]] | [[Íomhá:Marissa Sheva.jpg|center|40px]] | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀ | [[imreoir sacair]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1997" | 1997-04-22 | | [[Sellersville]] | | [[:d:Q98093517|Q98093517]] | 7 |- | [[Elsa Desmond]] | [[Íomhá:2018-11-21 Rennrodel-Weltcup Innsbruck-Igls StP 5311 LR10 by Stepro.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] luger agus medical student (*1997) ♀ | [[luger]]<br/>[[medical student]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-06 | | [[Buckingham]] | | [[:d:Q103259948|Q103259948]] | 5 |- | [[Sophie Becker]] | [[Íomhá:Womens 400m (47247595181).jpg|center|40px]] | Rábálaí (*1997) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-05-16 | | [[Loch Garman]] | | [[:d:Q105782960|Q105782960]] | 7 |- | [[Kate Doherty]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-27 | | | | [[:d:Q106712794|Q106712794]] | 1 |- | [[Eilish Flanagan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1997" | 1997 | | | | [[:d:Q107472430|Q107472430]] | 5 |- | [[Roisin Flanagan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1997" | 1997-05-02 | | | | [[:d:Q115739741|Q115739741]] | 2 |- | [[Bridget Herlihy]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-31 | | | | [[:d:Q119539970|Q119539970]] | 0 |- | [[Maura Fitzpatrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-27 | | | | [[:d:Q119541214|Q119541214]] | 0 |- | [[Anna Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-06-18 | | | | [[:d:Q119551659|Q119551659]] | 0 |- | [[Aoife Anne O'Halloran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-07-05 | | | | [[:d:Q135365106|Q135365106]] | 0 |- | [[Princess Elizabeth Adeogun]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-04-10 | | | | [[:d:Q135367093|Q135367093]] | 0 |- | [[Tia Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-12-02 | | | | [[:d:Q135368530|Q135368530]] | 0 |- | [[Hayley Nicole Lenihan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-12-19 | | | | [[:d:Q135368531|Q135368531]] | 0 |- | [[Julie Milroy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-07-10 | | | | [[:d:Q135368532|Q135368532]] | 0 |- | [[Liadan Tobin-Schnittger]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-10 | | | | [[:d:Q135371775|Q135371775]] | 0 |- | [[Courtney Anne Ryan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-06-16 | | | | [[:d:Q135371776|Q135371776]] | 0 |- | [[Aoife Mary Tiernan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-05-30 | | | | [[:d:Q135371777|Q135371777]] | 0 |- | [[Sarah Marie Phelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-10-02 | | | | [[:d:Q135371778|Q135371778]] | 0 |- | [[Aislinn Finola O'Connell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-10-24 | | | | [[:d:Q135371779|Q135371779]] | 0 |- | [[Aisling Catriona McCann]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-01 | | | | [[:d:Q135371780|Q135371780]] | 0 |- | [[Sarah Kenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-24 | | | | [[:d:Q135371781|Q135371781]] | 0 |- | [[Hollie Herlihy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-12-30 | | | | [[:d:Q135371782|Q135371782]] | 0 |- | [[Shannen Sandra Holbrook]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-24 | | | | [[:d:Q135371783|Q135371783]] | 0 |- | [[Olivia Margaret Dupuy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-03-27 | | | | [[:d:Q135371784|Q135371784]] | 0 |- | [[Kelly Sarah Diggin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-03-05 | | | | [[:d:Q135371785|Q135371785]] | 0 |- | [[Caoimhe Ann Blennerhassett]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-12-15 | | | | [[:d:Q135371786|Q135371786]] | 0 |- | [[Ellis O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] gleacaí ealaíonta (*1998) ♀ | [[gleacaí ealaíonta]] | data-sort-value="1998" | 1998-02-23 | | [[Kent]] | | [[:d:Q23887651|Q23887651]] | 2 |- | [[Michaela Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-17 | | | | [[:d:Q51098390|Q51098390]] | 2 |- | [[Anna Kerrison]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1998) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-10 | | [[Sasana]] | | [[:d:Q64148448|Q64148448]] | 3 |- | [[Elizabeth Morland]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-03 | | | | [[:d:Q69815287|Q69815287]] | 0 |- | [[Mia Griffin]] | [[Íomhá:2019 UEC Track Elite European Championships 135.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1998) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-30 | | [[An Gleann Mór]] | | [[:d:Q86458131|Q86458131]] | 8 |- | [[Nadia Power]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-11 | | | | [[:d:Q92433328|Q92433328]] | 4 |- | [[Eleanor Ryan-Doyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*1998) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1998" | 1998-05-14 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q97654611|Q97654611]] | 1 |- | [[Sarah Quinn]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1998" | 1998-04-08 | | | | [[:d:Q106712933|Q106712933]] | 1 |- | [[Anna Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-21 | | | | [[:d:Q119543104|Q119543104]] | 0 |- | [[Saoirse Power-Cassidy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-06-30 | | | | [[:d:Q119553574|Q119553574]] | 0 |- | [[Alison Jane Cleary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-13 | | | | [[:d:Q135365098|Q135365098]] | 0 |- | [[Laura Anne Fortune]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-04-23 | | | | [[:d:Q135365099|Q135365099]] | 0 |- | [[Katie Joanna Whelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-02 | | | | [[:d:Q135365102|Q135365102]] | 0 |- | [[Ciara Catherine Wheeler]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-04-19 | | | | [[:d:Q135365103|Q135365103]] | 0 |- | [[Chloe Gina Mullins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-21 | | | | [[:d:Q135365105|Q135365105]] | 0 |- | [[Anna Marie Brennan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-02-06 | | | | [[:d:Q135365107|Q135365107]] | 0 |- | [[Aleksandra Joanna Macheta]] | | [[An Pholainn|Polannach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-13 | | | | [[:d:Q135366449|Q135366449]] | 0 |- | [[Verity Jade Gunn O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-07 | | | | [[:d:Q135370232|Q135370232]] | 0 |- | [[Rachel Alexandra Leavy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-13 | | | | [[:d:Q135370235|Q135370235]] | 0 |- | [[Olivia Ann Reid]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-27 | | | | [[:d:Q135370236|Q135370236]] | 0 |- | [[Jenny Rachael Morrison]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-11-12 | | | | [[:d:Q135370238|Q135370238]] | 0 |- | [[Annie Fanning]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-10-16 | | | | [[:d:Q135370239|Q135370239]] | 0 |- | [[Billie Jean Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-10-23 | | | | [[:d:Q135370241|Q135370241]] | 0 |- | [[Catherine Maria Connaire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-30 | | | | [[:d:Q135370242|Q135370242]] | 0 |- | [[Áine McDonagh]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir agus imreoir peile Astrálaí (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]]<br/>[[imreoir peile Astrálaí]] | data-sort-value="1998" | 1998-08-28 | | | | [[:d:Q135370247|Q135370247]] | 1 |- | [[Elizabeth Mary McGonnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-02-12 | | | | [[:d:Q135370249|Q135370249]] | 0 |- | [[Aoife Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-10 | | | | [[:d:Q135370251|Q135370251]] | 0 |- | [[Aisling Kindle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-09 | | | | [[:d:Q135370252|Q135370252]] | 0 |- | [[Aoife Beggs]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1999) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1999" | 1999-10-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q29841599|Q29841599]] | 5 |- | [[Gina Akpe-Moses]] | [[Íomhá:Gina Akpe-Moses at the 2018 European Athletics Championships.jpg|center|40px]] | rábálaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-02-25 | | [[Lagos]] | | [[:d:Q33133524|Q33133524]] | 7 |- | [[Ciara Neville]] | [[Íomhá:Ciara Neville 2016.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1999) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1999" | 1999-10-14 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q50295760|Q50295760]] | 4 |- | [[Molly Scott]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[lúthchleasaí]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-30 | | [[Ceatharlach]] | | [[:d:Q55587528|Q55587528]] | 2 |- | [[Niamh Fogarty]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-05-16 | | | | [[:d:Q94578252|Q94578252]] | 2 |- | [[Aoife Lynch]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-05-14 | | | | [[:d:Q106712793|Q106712793]] | 1 |- | [[Michelle Carey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir haca (*1999) ♀ | [[imreoir haca]] | data-sort-value="1999" | 1999-05-05 | | | | [[:d:Q108106507|Q108106507]] | 3 |- | [[Stephanie Cotter]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q108143260|Q108143260]] | 2 |- | [[Grace Casey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] caiteoir sleá (*1999) ♀ | [[caiteoir sleá]] | data-sort-value="1999" | 1999-01-16 | | | | [[:d:Q109932829|Q109932829]] | 0 |- | [[Cathal Crosbie]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-12-09 | | | | [[:d:Q112131519|Q112131519]] | 1 |- | [[Sarah Leahy]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-08-01 | | | | [[:d:Q113864305|Q113864305]] | 2 |- | [[Rachel Huijsdens]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-06-23 | | | | [[:d:Q135367962|Q135367962]] | 0 |- | [[Maggie Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-08-10 | | | | [[:d:Q135367963|Q135367963]] | 0 |- | [[Mae-Therese Creane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-01-29 | | | | [[:d:Q135367964|Q135367964]] | 0 |- | [[Sorcha Tiernan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-18 | | | | [[:d:Q135367966|Q135367966]] | 0 |- | [[Amy Dooley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-06-09 | | | | [[:d:Q135367967|Q135367967]] | 0 |- | [[Louise Scannell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-10 | | | | [[:d:Q135367968|Q135367968]] | 0 |- | [[Amy Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-04-03 | | | | [[:d:Q135367970|Q135367970]] | 0 |- | [[Anne Condon]] | | [[Ceanada|Ceanadach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] eolaí ríomhaireachta agus múinteoir ollscoile (*2000) ♀; Comhalta de chuid an ACM, Tulip Award in DNA Computing, Anita Borg Institute Women of Vision Awards agus Comhalta de Chumann Ríoga Cheanada; member of Cumann Ríoga Cheanada agus Association for Computing Machinery | [[eolaí ríomhaireachta]]<br/>[[múinteoir ollscoile]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q11489|Q11489]] | 3 |- | [[Tina Reynolds]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Na Clocha Liatha]] | | [[:d:Q514752|Q514752]] | 9 |- | [[Bernadette Ní Ghallchóir]] | | láithreoir teilifíse Éireannach | [[láithreoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Muineachán]] | | [[:d:Q822164|Q822164]] | 6 |- | [[Eibhlin Byrne]] | | méara Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q1301175|Q1301175]] | 3 |- | [[Sophie Merry]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]], [[Mainicín faisin|mainicín]], beochantóir, [[Aisteoir|aisteoir]] agus damhsóir (*2000) ♀ | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[beochantóir]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[damhsóir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q1348496|Q1348496]] | 2 |- | [[Janet Grogan]] | [[Íomhá:Janet Grogan (cropped).jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí is scríbhneoir|amhránaí is scríbhneoir]], [[Cumadóir amhrán|cumadóir amhrán]] agus [[Amhránaí|amhránaí]] (fl. 2009–) (*2000) ♀ | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q1424238|Q1424238]] | 4 |- | [[Maria Corrigan]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | | [[:d:Q1669568|Q1669568]] | 3 |- | [[Lisa Lambe]] | [[Íomhá:Lisa Lambe.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1704246|Q1704246]] | 13 |- | [[Terry O'Flaherty]] | | méara Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q1720409|Q1720409]] | 2 |- | [[Lise Hearns]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q1827914|Q1827914]] | 1 |- | [[Liz Weir]] | | údar Éireannach | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q1866600|Q1866600]] | 4 |- | [[Méav Ní Mhaolchatha]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí ceoldrámaíochta]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3268425|Q3268425]] | 8 |- | [[Rebecca Stokell]] | | cruicéadaí Éireannach | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="2000" | 2000-03-13 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q29891153|Q29891153]] | 6 |- | [[Mona McSharry]] | [[Íomhá:Mona McSharry (IRL) 2018.jpg|center|40px]] | snámhóir Éireannach | [[snámhóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-08-21 | | [[An Ghráinseach, Contae Shligigh|An Ghráinseach]] | | [[:d:Q33319799|Q33319799]] | 19 |- | [[Cara Murray]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*2000) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="2000" | 2000-11-01 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q54861582|Q54861582]] | 6 |- | [[Sommer Lecky]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-14 | | | | [[:d:Q69813606|Q69813606]] | 2 |- | [[Davicia Patterson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2000" | 2000-12-15 | | | | [[:d:Q69820489|Q69820489]] | 0 |- | [[Diana Mirza]] | | Imreoir fichille (*2000) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-16 | | | | [[:d:Q109383024|Q109383024]] | 0 |- | [[Lauren Roy]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2000" | 2000-09-25 | | | | [[:d:Q113864274|Q113864274]] | 2 |- | [[Bronagh Power-Cassidy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-09-15 | | | | [[:d:Q119543792|Q119543792]] | 0 |- | [[Enya Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-08-31 | | | | [[:d:Q119550072|Q119550072]] | 0 |- | [[Lynn Tunnah]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-14 | | | | [[:d:Q135363157|Q135363157]] | 0 |- | [[Annaliese Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-08 | | | | [[:d:Q135366286|Q135366286]] | 0 |- | [[Maeve Aine O'Seaghdha]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-07-26 | | | | [[:d:Q135366287|Q135366287]] | 0 |- | [[Alison Blaney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-04-22 | | | | [[:d:Q135366288|Q135366288]] | 0 |- | [[Ella McCloskey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-07-20 | | | | [[:d:Q135366289|Q135366289]] | 0 |- | [[Maeve Patricia Cannon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-03-15 | | | | [[:d:Q135366291|Q135366291]] | 0 |- | [[Nicole Patrice Clancy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-13 | | | | [[:d:Q135366294|Q135366294]] | 0 |- | [[Niamh Christine Masterson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-26 | | | | [[:d:Q135367965|Q135367965]] | 0 |- | [[Maeve Phelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-05-05 | | | | [[:d:Q135367969|Q135367969]] | 0 |- | [[Dayna Finn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir agus imreoir peile Astrálaí (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]]<br/>[[imreoir peile Astrálaí]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-09 | | | | [[:d:Q135367973|Q135367973]] | 1 |- | [[Tyler Toland]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2001" | 2001-08-08 | | [[Baile Suingean]] | | [[:d:Q42666544|Q42666544]] | 6 |- | [[Lara Gillespie]] | [[Íomhá:2019 UCI Juniors Track World Championships 007.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*2001) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="2001" | 2001-04-21 | | [[Cill Mhantáin]] | | [[:d:Q52153640|Q52153640]] | 12 |- | [[Sophie O'Sullivan]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2001" | 2001-12-23 | | | | [[:d:Q55425594|Q55425594]] | 5 |- | [[Alex Chan-Taylor]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2001" | 2001-02-21 | | | | [[:d:Q55739862|Q55739862]] | 0 |- | [[Tanya Watson]] | [[Íomhá:2018-10-13 Jump 3 (Diving Girls 10m platform) at 2018 Summer Youth Olympics by Sandro Halank–039.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] tumadóir iomaíoachta (*2001) ♀ | [[tumadóir iomaíoachta]] | data-sort-value="2001" | 2001-12-24 | | [[Southampton]] | | [[:d:Q65675690|Q65675690]] | 5 |- | [[Niamh Coyne]] | [[Íomhá:2018-10-10 Swimming Girls' 100m Breaststroke Final at 2018 Summer Youth Olympics by Sandro Halank–034.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-06-22 | | | | [[:d:Q65952719|Q65952719]] | 4 |- | [[Ciara Bracken]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-04-20 | | | | [[:d:Q119554443|Q119554443]] | 0 |- | [[Deborah Ogayemi]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-10-12 | | | | [[:d:Q119561035|Q119561035]] | 0 |- | [[Erin Healy]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*2001) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2001" | 2001-04-05 | | | | [[:d:Q135106443|Q135106443]] | 1 |- | [[Ciara Tolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-11-30 | | | | [[:d:Q135360972|Q135360972]] | 0 |- | [[Eve Nealon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-06-25 | | | | [[:d:Q135363158|Q135363158]] | 0 |- | [[Katie Williamson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-05-11 | | | | [[:d:Q135364030|Q135364030]] | 0 |- | [[Alexandra Mary Mulligan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-12-14 | | | | [[:d:Q135364031|Q135364031]] | 0 |- | [[Katie Niamh Walshe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-07-19 | | | | [[:d:Q135364032|Q135364032]] | 0 |- | [[Lainey Nolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-09-19 | | | | [[:d:Q135364033|Q135364033]] | 0 |- | [[Mia Furlong]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-12-21 | | | | [[:d:Q135364034|Q135364034]] | 0 |- | [[Niamh Kenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-04-28 | | | | [[:d:Q135364035|Q135364035]] | 0 |- | [[Ciara Veronica White]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-01-15 | | | | [[:d:Q135364036|Q135364036]] | 0 |- | [[Anna Lynch]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-01-10 | | | | [[:d:Q135364037|Q135364037]] | 0 |- | [[Lauren Darcy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | | | [[:d:Q135364038|Q135364038]] | 0 |- | [[Abby Flynn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-07-05 | | | | [[:d:Q135366295|Q135366295]] | 0 |- | [[Mavie Österreicher]] | | [[An Ostair|Ostarach]] imreoir leadóige (*2002) ♀ | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="2002" | 2002-04-05 | | [[an Ostair]] | | [[:d:Q57242668|Q57242668]] | 4 |- | [[Emily Kraft]] | [[Íomhá:Emily Kraft Lewes FC Women (52384339143).jpg|center|40px]] | imreoir sacair Éireannach (2002-) | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-18 | | [[Frankfurt]] | | [[:d:Q60713591|Q60713591]] | 6 |- | [[Alexandra Troy]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-07 | | | | [[:d:Q65554597|Q65554597]] | 0 |- | [[Emma Austin]] | [[Íomhá:2020-01-14 Alpine skiing at the 2020 Winter Youth Olympics – Women's Slalom (Martin Rulsch) 335.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] sciálaí Alpach (*2002) ♀ | [[sciálaí Alpach]] | data-sort-value="2002" | 2002-08-31 | | | | [[:d:Q81901202|Q81901202]] | 2 |- | [[Melisa Filis]] | [[Íomhá:Melisa Filis 2019.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*2002) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2002" | 2002-07-30 | | [[Essex]] | | [[:d:Q83196933|Q83196933]] | 5 |- | [[Michaela Corcoran]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] lúthchleasaí (*2002) ♀ | [[lúthchleasaí]] | data-sort-value="2002" | 2002-08-07 | | [[Houston, Texas|Houston]] | | [[:d:Q90898291|Q90898291]] | 3 |- | [[Adeyemi Talabi]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2002) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2002" | 2002-12-25 | | | | [[:d:Q113864217|Q113864217]] | 1 |- | [[Sabhbh Edwards Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-07-17 | | | | [[:d:Q119549084|Q119549084]] | 0 |- | [[Erin Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-12-16 | | | | [[:d:Q119550959|Q119550959]] | 0 |- | [[Lauryn Homan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-20 | | | | [[:d:Q135356265|Q135356265]] | 0 |- | [[Sarah Flemming]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-06 | | | | [[:d:Q135358786|Q135358786]] | 0 |- | [[Jasmine Burke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-02 | | | | [[:d:Q135358788|Q135358788]] | 0 |- | [[Fatimah Akorede]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-08-03 | | | | [[:d:Q135362059|Q135362059]] | 0 |- | [[Gillian Wheeler]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-05 | | | | [[:d:Q135362060|Q135362060]] | 0 |- | [[Sinead Boyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-06-01 | | | | [[:d:Q135362061|Q135362061]] | 0 |- | [[Siofra O'Shea]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-10 | | | | [[:d:Q135362062|Q135362062]] | 0 |- | [[Abigail Rafferty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-28 | | | | [[:d:Q135362063|Q135362063]] | 0 |- | [[Kate Hickey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-10-15 | | | | [[:d:Q135362064|Q135362064]] | 0 |- | [[Lisa Blaney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-02 | | | | [[:d:Q135362170|Q135362170]] | 0 |- | [[Ciara Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-07-26 | | | | [[:d:Q135362171|Q135362171]] | 0 |- | [[Shauna Dooley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-17 | | | | [[:d:Q135362172|Q135362172]] | 0 |- | [[Fiona McAdams]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-12 | | | | [[:d:Q65554282|Q65554282]] | 0 |- | [[Nicola Tuthill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus caiteoir oird (*2003) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[caiteoir oird]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-22 | | | | [[:d:Q115651644|Q115651644]] | 6 |- | [[Molly Moffitt]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-03-02 | | | | [[:d:Q119536967|Q119536967]] | 0 |- | [[Ella O'Donnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-09-29 | | | | [[:d:Q119554886|Q119554886]] | 0 |- | [[Ellie Glavin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-30 | | | | [[:d:Q135358579|Q135358579]] | 0 |- | [[Shannon Cunningham]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-06-19 | | | | [[:d:Q135359457|Q135359457]] | 0 |- | [[Rebecca Anne Hynes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-08-21 | | | | [[:d:Q135359458|Q135359458]] | 0 |- | [[Emma Glavin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-30 | | | | [[:d:Q135359460|Q135359460]] | 0 |- | [[Casey Mulvey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-04-06 | | | | [[:d:Q135360144|Q135360144]] | 0 |- | [[Miah Ryan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-04-19 | | | | [[:d:Q135360147|Q135360147]] | 0 |- | [[Kara McCleane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-05-23 | | | | [[:d:Q135360148|Q135360148]] | 0 |- | [[Kate Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-07-09 | | | | [[:d:Q135360149|Q135360149]] | 0 |- | [[Sinead Keane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-05-13 | | | | [[:d:Q135360151|Q135360151]] | 0 |- | [[Sophie Moore]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-03-25 | | | | [[:d:Q135360152|Q135360152]] | 0 |- | [[Hazel Finn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-05-22 | | | | [[:d:Q135362040|Q135362040]] | 0 |- | [[Elizabeth Golding]] | | Scátálaí fíorach (*2004) ♀ | [[scátálaí fíorach]] | data-sort-value="2004" | 2004-09-28 | | [[Moscó]] | | [[:d:Q56395775|Q56395775]] | 0 |- | [[Jenna Slattery]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*2004) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2004" | 2004-03-17 | | | | [[:d:Q98090913|Q98090913]] | 0 |- | [[Amy Duggan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-08-16 | | | | [[:d:Q119540104|Q119540104]] | 0 |- | [[Orla Dullaghan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-16 | | | | [[:d:Q135352415|Q135352415]] | 0 |- | [[Leilani Turner]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-11-11 | | | | [[:d:Q135352416|Q135352416]] | 0 |- | [[Katie Flanagan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-06-28 | | | | [[:d:Q135353433|Q135353433]] | 0 |- | [[Emily Smyth]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-05-01 | | | | [[:d:Q135353434|Q135353434]] | 0 |- | [[Rachel Callery]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-02-04 | | | | [[:d:Q135356074|Q135356074]] | 0 |- | [[Niamh Tolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-06-04 | | | | [[:d:Q135356077|Q135356077]] | 0 |- | [[Niamh O'Leary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-02-05 | | | | [[:d:Q135356078|Q135356078]] | 0 |- | [[Erica Egan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-01-09 | | | | [[:d:Q135356079|Q135356079]] | 0 |- | [[Micaiah Fubara]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-10-10 | | | | [[:d:Q135356080|Q135356080]] | 0 |- | [[Lucy Coogan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-04-12 | | | | [[:d:Q135358581|Q135358581]] | 0 |- | [[Maria Kealy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-07-02 | | | | [[:d:Q135359459|Q135359459]] | 0 |- | [[Tania Salvado-McCormack]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-03-18 | | | | [[:d:Q135360141|Q135360141]] | 0 |- | [[Michelle Ugwah]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-07 | | | | [[:d:Q135360142|Q135360142]] | 0 |- | [[Sarah Hickey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-04-12 | | | | [[:d:Q135360150|Q135360150]] | 0 |- | [[Anna Gavigan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2004" | 2004-05-19 | | | | [[:d:Q135467791|Q135467791]] | 1 |- | [[Trisha Kanyamarala]] | [[Íomhá:TrishaKanyamarala23.jpg|center|40px]] | [[An India|Indiach]] imreoir fichille (*2005) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="2005" | 2005 | | | | [[:d:Q81826781|Q81826781]] | 3 |- | [[Ava Rochford]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2005) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-31 | | | | [[:d:Q113302787|Q113302787]] | 1 |- | [[Gandy Malou-Mamel]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-31 | | | | [[:d:Q135352417|Q135352417]] | 1 |- | [[Emer Dunne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-29 | | | | [[:d:Q135354136|Q135354136]] | 0 |- | [[Katie O'Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-11-26 | | | | [[:d:Q135354521|Q135354521]] | 0 |- | [[Rachel Lynch]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-21 | | | | [[:d:Q135358213|Q135358213]] | 0 |- | [[Alannah O'Connell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-07-17 | | | | [[:d:Q135358214|Q135358214]] | 0 |- | [[Priya Doyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-28 | | | | [[:d:Q135358215|Q135358215]] | 0 |- | [[Bree Shelley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-06-18 | | | | [[:d:Q135358239|Q135358239]] | 0 |- | [[Rebecca Sexton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-08-17 | | | | [[:d:Q135358240|Q135358240]] | 0 |- | [[Isabelle McSweeney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-07-18 | | | | [[:d:Q135358245|Q135358245]] | 0 |- | [[Emma Gribben]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-04-08 | | | | [[:d:Q135358246|Q135358246]] | 0 |- | [[Caitlin Gloeckner]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-03 | | | | [[:d:Q135358247|Q135358247]] | 0 |- | [[Lucy Devoy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-03-09 | | | | [[:d:Q135358248|Q135358248]] | 0 |- | [[Izzy Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-05-26 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q136380575|Q136380575]] | 0 |- | [[Sarah Courtney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-12-18 | | | | [[:d:Q135351864|Q135351864]] | 0 |- | [[Laura McFarland]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-05-31 | | | | [[:d:Q135351865|Q135351865]] | 0 |- | [[Karolina Gierszal]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Pholainn|polannach]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-04-24 | | | | [[:d:Q135355491|Q135355491]] | 0 |- | [[Ava Walshe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-07-21 | | | | [[:d:Q135355954|Q135355954]] | 0 |- | [[Clara Boyce]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-03-03 | | | | [[:d:Q135355996|Q135355996]] | 0 |- | [[Shannon Quigley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-10-25 | | | | [[:d:Q135356011|Q135356011]] | 0 |- | [[Kelly Bracken]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-03-31 | | | | [[:d:Q135356012|Q135356012]] | 0 |- | [[Grace Prenter]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-12-05 | | | | [[:d:Q135356014|Q135356014]] | 0 |- | [[Emma Tolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-03-23 | | | | [[:d:Q135356015|Q135356015]] | 0 |- | [[Caoimhe Gilligan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-10-07 | | | | [[:d:Q135356017|Q135356017]] | 0 |- | [[Leah McMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-06-02 | | | | [[:d:Q135358238|Q135358238]] | 0 |- | [[Aisling Moran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-11-23 | | | | [[:d:Q135358244|Q135358244]] | 0 |- | [[Shauna Curran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-02-02 | | | | [[:d:Q135358249|Q135358249]] | 0 |- | [[Rachel Bowdren]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-02-01 | | | | [[:d:Q135358250|Q135358250]] | 0 |- | [[Fatima Amusan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2006) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2006" | 2006-05-30 | | | | [[:d:Q135742833|Q135742833]] | 1 |- | [[Precious Akpe-Moses]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus rábálaí (*2006) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[rábálaí]] | data-sort-value="2006" | 2006-07-09 | | | | [[:d:Q135747915|Q135747915]] | 1 |- | [[Lucy Hynes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-12-05 | | | | [[:d:Q136380942|Q136380942]] | 0 |- | [[Una O'Brien]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-12-05 | | | | [[:d:Q135353330|Q135353330]] | 0 |- | [[Sophie Staunton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-02-03 | | | | [[:d:Q135353331|Q135353331]] | 0 |- | [[Riodhna McGrath]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-03-11 | | | | [[:d:Q135353332|Q135353332]] | 0 |- | [[Kira Lynch]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-09-21 | | | | [[:d:Q135353333|Q135353333]] | 0 |- | [[Sidney Quinn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2007) ♀; child of Kieran Quinn agus Jen Critchley | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-04-16 | | | | [[:d:Q135353335|Q135353335]] | 0 |- | [[Faye McDonnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-05-08 | | | | [[:d:Q135353337|Q135353337]] | 0 |- | [[Andrea Jude]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An India|indiach]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-02-19 | | | | [[:d:Q135353338|Q135353338]] | 0 |- | [[Helena Keane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-12-18 | | | | [[:d:Q135356013|Q135356013]] | 0 |- | [[Ciara Brogan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-10-16 | | | | [[:d:Q135356016|Q135356016]] | 0 |- | [[Stephanie Nnabuihe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Nigéir|nigéarach]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-03-22 | | | | [[:d:Q136381435|Q136381435]] | 0 |- | [[Amber Buchanan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2008" | 2008-05-21 | | | | [[:d:Q62393479|Q62393479]] | 0 |- | [[Naomi Farrington]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-04-23 | | | | [[:d:Q135352455|Q135352455]] | 0 |- | [[Muireann Teahan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-10-24 | | | | [[:d:Q135352456|Q135352456]] | 0 |- | [[Maebh Purtill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-06-10 | | | | [[:d:Q135352459|Q135352459]] | 0 |- | [[Lucy Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-19 | | | | [[:d:Q135352460|Q135352460]] | 0 |- | [[Katie Behan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-05-25 | | | | [[:d:Q135352464|Q135352464]] | 0 |- | [[Eabha Booth]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-05 | | | | [[:d:Q135352465|Q135352465]] | 0 |- | [[Caoimhe Timmons]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-14 | | | | [[:d:Q135352518|Q135352518]] | 0 |- | [[Abbie Lyons]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-10-23 | | | | [[:d:Q135352519|Q135352519]] | 0 |- | [[Kaitlyn Summers]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-10-18 | | | | [[:d:Q135353334|Q135353334]] | 0 |- | [[Francesca Kyamagero]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Uganda|ugandach]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-08-11 | | | | [[:d:Q135353336|Q135353336]] | 0 |- | [[Aoibheann Donnelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-08-01 | | | | [[:d:Q135353339|Q135353339]] | 0 |- | [[Erin Friel]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2008) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-15 | | | | [[:d:Q135987798|Q135987798]] | 1 |- | [[Madelyn Hartigan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2009) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2009" | 2009-08-18 | | | | [[:d:Q135352457|Q135352457]] | 0 |- | [[Sofia Lopez O'Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]]-[[An Spáinn|spáinneach]] cispheileadóir (*2009) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2009" | 2009-08-25 | | | | [[:d:Q136381554|Q136381554]] | 0 |- | [[Shekinah Djoussa]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2009) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2009" | 2009-12-09 | | | | [[:d:Q136381556|Q136381556]] | 0 |- | [[Ayotade Ademokun]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-01-11 | | | | [[:d:Q136381552|Q136381552]] | 0 |- | [[Sorcha Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-03-02 | | | | [[:d:Q136381553|Q136381553]] | 0 |- | [[Robyn Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-23 | | | | [[:d:Q136381557|Q136381557]] | 0 |- | [[Carmel Gunning]] | | ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[ceoleolaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[fliúiteadóir]] | | | [[An Ghaobhach]] | | [[:d:Q951887|Q951887]] | 2 |- | [[Rita Connolly]] | | amhránaí | [[amhránaí]] | | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q956109|Q956109]] | 4 |- | [[Samthann]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[File|file]] agus [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] (†739) ♀ | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]] | | data-sort-value="739" | 739-12-19 | | | [[:d:Q1278739|Q1278739]] | 4 |- | [[Juanita Wilson]] | | stiúrthóir scannán | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[scríbhneoir scripte]] | | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1710722|Q1710722]] | 7 |- | [[Mairéad Phelan]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | | | | | [[:d:Q1941074|Q1941074]] | 1 |- | [[Vyvienne Long]] | | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]] | | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2069395|Q2069395]] | 4 |- | [[Teresa Kidd]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | | | | | [[:d:Q2311088|Q2311088]] | 1 |- | [[Eleanor Shanley]] | [[Íomhá:Eleanor Shanly Paul Kelly Frankie Lane Dublin 2011.png|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | | | | | [[:d:Q2390709|Q2390709]] | 3 |- | [[Áine Furey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí|amhránaí]] ♀; child of Finbar Furey | [[amhránaí]] | | | | | [[:d:Q2528271|Q2528271]] | 2 |- | [[Maeve Donnelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] veidhleadóir ♀ | [[veidhleadóir]] | | | [[Contae na Gaillimhe]] | | [[:d:Q2541341|Q2541341]] | 2 |- | [[Rosena Horan]] | [[Íomhá:Rosena Horan.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cumadóir ♀ | [[cumadóir]] | | | | | [[:d:Q3442530|Q3442530]] | 1 |- | [[Ainna Fawcett-Henesy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Altra|altra]] ♀; Fellow of the Royal College of Nursing | [[altra]] | | | | | [[:d:Q4697453|Q4697453]] | 2 |- | [[Mary Brannagan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille ♀ | [[imreoir fichille]] | | | | | [[:d:Q110161410|Q110161410]] | 2 |- | [[Laura Nicholson]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | | | | | [[:d:Q135649345|Q135649345]] | 2 |} ---- &sum; 971 items. {{wikidata list end}} [[Catagóir:Mná Éireannacha|*]] p2q9msx3i2h2k3kv2hac9isvi9cu1vo 0 95378 1314971 1290951 2026-05-23T01:04:32Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314971 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[Polaitíocht|pholaiteoir]] [[Éireannach]] í '''Máire Drumm''' ([[22 Deireadh Fómhair]] [[1919]] – [[28 Deireadh Fómhair]] [[1976]]). Ba Leas-Uachtarán ar [[Sinn Féin|Shinn Féin]] í ó 1972 go dtí 1976. [[Íomhá:Drumm Grave.jpg|clé|mion]] D'fheallmharaigh "cománlach [[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheora]]" (an Red Hand Commando<ref>cuid den UVF/[[Cumann Cosanta Uladh|UDA]] ag an am is cosúil</ref>) Drumm ar an [[28 Deireadh Fómhair]] [[1976]]. Rinneadh obráid ar a [[An tsúil|súil]]<nowiki/>e díreach sular caitheadh í san [[ospidéal]] Mater i m[[Béal Feirste]]. Bhí Drumm ina leaba agus ag teacht chuici féin ag an am. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ni}} {{DEFAULTSORT:Drumm, Máire}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1919]] [[Catagóir:Básanna i 1976]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceannairí Shinn Féin]] [[Catagóir:Cumann na mBan]] [[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]] [[Catagóir:Daoine a maraíodh le linn na dTrioblóidí]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] [[Catagóir:Mná Éireannacha]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] [[Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann]] oegeq5yfyloid3sgc5ubxaswa905u99 14 95416 1314759 980352 2026-05-22T16:02:25Z Alison 570 Catagóir:Alunmi de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn 1314759 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Alunmi de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn|Tríonóide]] i5ohv4qztk63w8rihk8jbyohamxam8w 1314778 1314759 2026-05-22T16:59:07Z Alison 570 ++ 1314778 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Alumni de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn|Tríonóide]] [[Catagóir:Daoine a bhaineann le Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] 2mlnix7xkb5d6uz0gk8polucba06lml 0 95507 1315010 1299534 2026-05-23T01:58:27Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315010 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] agus [[Easpag Chill Dara]] ba ea Naomh '''Aodh Dubh mac Colmáin''' ({{lang-sga|'Áed Dub mac Colmáin'}} nó ''Áed Cill Dara''.<ref>cf. [[Annála na gCeithre Máistrí]] agus [[Annála Uladh]]</ref> much obscurity attaches to his life-work. Dar le Colgan, d'éirigh sé as a choróin sa bhliain c. 591, agus chuaigh i mainistir Chill Dara isteach. Bhí sé ann ar feadh ocht mbliana is daichead, agus rinneadh [[Abb Cill Dara]] de agus Easpag ina dhiaidh (c. 630 - 639). Faoin ainm as Laidin, Aidus, feictear é i roinnt [[naomhseanchas]]. Fuair sé bás ar bhliain 639.<ref>Annála Uladh, croineolaíocht athbhreithnithe</ref> Tá a lá féile ar an 4ú Eanáir.<ref>Colgan</ref> ==Féach freisin== * ''Áed Finn'', [[Ríthe na nOsraí|rí Osraí]] ==Foinsí== * ''Aedh of Kildare'', Catholic Encyclopedia, iml. 1, William Henry Grattan Flood ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] t6v7qrn9p221rwk1ss3l9coy45p73w5 14 95632 1315013 1299709 2026-05-23T02:00:26Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315013 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] etfj7kb6vxlf774xh2044llernyrqbz 14 95638 1314927 1024426 2026-05-22T23:41:48Z Seachránaí 53315 Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn 1314927 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]] [[Catagóir:Seanad Éireann]] 8f3aztu06y20r8je5jqhj5i1e5xrnp0 0 95834 1314976 1298482 2026-05-23T01:14:24Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314976 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Breitheamh]] ab ea '''Brian Francis Kerr, An Tiarna Kerr den Tamhnach Mhór''' ([[Contae an Dúin]]) nó '''Baron Kerr of Tonaghmore''', PC ([[22 Feabhra]] [[1948]] - [[1 Nollaig]] [[2020]]). Bhí Brian Kerr ina [[Príomh Bhreitheamh Thuaisceart Éireann|Thiarna Príomh-Bhreitheamh]] ar [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] ó 2004 go 2009 agus ina Thiarna Dlí agus ina Bhreitheamh de Chúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe go dtí gur éirigh sé as i mí Mheán Fómhair 2020.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-55143670|teideal=Lord Kerr of Tonaghmore: Former Supreme Court judge dies at 72|dáta=2020-12-01|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2020-12-01}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3880585258632436|teideal=Brian Kerr, Baron Kerr of Tonaghmore|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-12-01}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/sir-brian-kerr-ex-lord-chief-justice-for-northern-ireland-has-died-39813139.html|teideal=Sir Brian Kerr, ex-Lord Chief Justice for Northern Ireland, has died|language=en-GB|work=belfasttelegraph|dátarochtana=2020-12-01}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ni}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:Kerr, Brian}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]] [[Catagóir:Básanna in 2020]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Breithiúna Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] 9ocoool2776rzlhgcrzykos1ymatpyo 0 95973 1314991 1312031 2026-05-23T01:38:04Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314991 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rí [[Ríthe na Laighean|na Laigean]], [[Ríocht Dhuibhlinne|Átha Cliath]], agus [[Ríocht na nOileán|na nOileán]] de rítheaghlach [[Uí Chinnsealaigh]] ba ea '''Murchadh mac Diarmada''' ([[An Mheán-Ghaeilge]]: '''Murchad mac Diarmata''') (bás 1070). [[Diarmait mac Máel na mBó|Diarmaid mac Maoil na mBó]] (bás 1072) ba ea a athair. Bhí triúr mac aige: [[Domnall mac Murchada meic Diarmata]] (bás 1075), Donnchadh (bás 1115), agus Éanna. Bunaitheoir eapainmneach chlann Mhic Murchadha is ea é, a ghlac an sloinne 'Mac Murchadha'. I mí Iúil 1069, chuaigh Murchadh i gceannas arm i [[Ríocht na Mí]] isteach, "áit a loisc sé tuatha agus cealla".<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1069.7</ref> Gortaíodh go dona é áfach ag Feichin cosantóir. Is amhlaidh gurbh iad na gortuithe seo, nó aimhréidheanna, ba chúis a bháis sa bhliain 1070 complications. Adhlacadh é i nÁth Cliath. Seo a leanas tuairisc bhás Mhurchadha i n[[Annála na gCeithre Máistrí]]:<ref>ACM 1070.7</ref> {{cquote| ''Murchadh, mac Diarmada, mic Maoil na m-Bó, tigherna Gall & Laighen fri láimh a athar, d'ég i n-Ath Cliath, dia domhnaigh lá feile Muire geimridh do shonnradh. }} ==Foinsí== * [[Annála na gCeithre Máistrí]], Iml 2, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005B/ G100005B] * Francis John Bryne, "Irish Kings and High Kings", Baile Átha Cliath, 1973. * Frederick Lewis Weis, ''Ancestral Roots of Certain American Colonists Who Came to America Before 1700'', ll. 175. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Murchadh mac Diarmada}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Daoine as Oileán Mhanann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh]] b3c51mjgjnak3sjzfqcic808qcciwwp 0 95975 1314970 1304257 2026-05-23T01:03:17Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314970 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rí [[Ríthe na Laighean|na Laighean]] agus [[Ríocht Átha Cliath|Átha Cliath]] ba ea '''Donnchadh mac Domhnaill Ramhair''' ([[Meán-Ghaeilge]]: '''Donnchad mac Domnaill Remair''' (bás 1089).<ref>[[#B1|Bradley (1988)]], lch. 59.</ref> ''Domnall Remar mac Máel na mBó'' ba ea a athair. Maraíodh Donnchadh sa bhliain 1089. Sa bhliain 1071, insítear i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] gur tharla achrann cathartha i measc [[Uí Chinnsealaigh]], agus Donnchadh ag tríd in éadan a chol cúigear, [[Domnall mac Murchada meic Diarmata|Domhnall mac Murchadha mhic Diarmada]].<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1071.12</ref><ref>Duffy, lch. 101.</ref> An bhliain dár gcionn, dtacú ndiaidh bhás uncail Dhonnchadha, [[Diarmait mac Máel na mBó|Diarmaid mac Maoil na mBó]], d'fhorghabh [[Toirdelbach Ua Briain|Toirdhealbhach Ua Briain]] na Laigin agus rinne ionsaí ar Áth Cliath. Ghabh sé mic Dhomhnaill Ramhair ann, Donnchad ina measc.<ref>[[#D1|Duffy (1992)]], lch. 101.</ref> Más féidir [[Annála Inis Faithlinn]] a chreidiúint, bhronn na hÁth Cliathaigh a ríogacht ar Thoirdhealbhach.<ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AI 1072.4</ref><ref>Duffy (1992), lch. 101.</ref> Le tréimhse ghearr, is amhlaidh gur lig Toirdhealbhach Áth Cliath a bheith rialaithe ar a shon ag ''[[Gofraid mac Amlaíb meic Ragnaill]]''. Sa bhliain 1075 ámh, chuir Toirdhealbhach an ruaig ar siúd, faoi dheireadh is faoi dheoidh. Cheap sé ansin Domhnall mar rí Átha Cliath, agus lig sé do Dhonnchadh bheith ina rí Laigean. Fuair Domhnall bás go gairid i ndiaidh sin ámh, agus chuir Toirdhealbhach a mac féin, [[Muirchertach Ua Briain|Muirchertach]], ina ionad.<ref>Duffy, lch. 102.</ref> Ghlac Donnchadh seilbh ar Áth Cliath sa bhliain 1086 tar éis bhás Toirdhealbhaigh, agus bhí sé i réim idir ann agus Laigin go dtí an bhliain 1089. Sa bhliain 1087, rinne Muircheartach, rí Mhumhan anois, iarrachtaí Áth Cliath a fháil ar ais ar aon Uí Briain, agus bhuaigh sé ag ''Ráith Etair'', raibh ó thuaidh den [[an Life|Life]]. Dhá bhliain i ndiaidh sin, d'éirigh leis smacht a ghabháil ar an mbaile;<ref name="H1-178">[[#H1|Hudson (2005)]], lch. 178.</ref> insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí gur maraíodh Donnchadh ag rí [[Uí Fhailí]], ''Conchobar Ua Conchobair Failge''.<ref>[[#A1|ACM]] 1089.5</ref><ref>[[#Z1|Zumbuhl (2005)]], lch. 248.</ref> Ní raibh Muircheartach in ann a smacht a choinníoll ach le tamall gairid, óir gur ghéill sé é do ''[[Gofraid Crobán]]'' dhá bhliain níos déanaí.<ref name="H1-178"/> ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], Iml 2., [https://celt.ucc.ie//published/G100005B/ G100005B] ** [[Annála Inis Faithlinn]], [https://celt.ucc.ie//published/G100004/ G100004] * {{ cite book<!--thesis--> | last = Bradley | first = J | year = 1988 | chapter = The Interpretation of Scandinavian Settlement in Ireland | editor-last = Bradley | editor-first = J | title = Settlement and Society in Medieval Ireland: Studies Presented to F.X. Martin | series = Irish Studies | publisher = Boethius Press | location = Cill Chainnigh | pages = 49–78 | isbn = 0863141439 | ref=B1 }} * {{ cite journal | last = Duffy | first = S | date = 1992 | title = Irishmen and Islesmen in the Kingdoms of Dublin and Man, 1052–1171 | journal = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | volume = 43 | pages = 93–133 | issn = 0332-0758 | eissn = 2009-0056 | jstor = 30007421 | ref = D1 }} * {{ cite book | last = Hudson | first = BT | author-link = Benjamin Hudson | year = 2005 | title = Viking Pirates and Christian Princes: Dynasty, Religion, and Empire in the North Atlantic | url = https://archive.org/details/vikingpirateschr0000huds | publisher = [[Oxford University Press]] | location = Oxford | isbn = 978-0-19-516237-0 | ref = H1 }} * {{ cite book | last = Zumbuhl | first = M J | title = The Practice of Irish Kingship in the Central Middle Ages | degree = PhD | url = http://theses.gla.ac.uk/1209/ | year = 2005 | publisher = [[University of Glasgow]] | ref = Z1 }} ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh]] no1368g8blre1xficoxo52pvvsfuvie 0 95979 1314967 1302611 2026-05-23T01:01:39Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314967 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}''Féach freisin [[Diarmait Mac Murchada]], rí Laigean, 1126-1171 Rí [[Ríthe na Laighean|na Laighean]] agus [[Ríocht Átha Cliath|Átha Cliath]] de rítheaghlach [[Uí Chinnsealaigh]] ba ea '''Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha''' ([[Meán-Ghaeilge]]: '''Diarmait mac Énna meic Murchada''' (bás [[1117]]). [[Énna mac Murchada|Éanna mac Murchadha]] ba ea a athair. Sa bhliain 1115, rug [[Donnchad mac Murchada|Donnchadh mac Murchadha]] agus ''[[Conchobar Ua Conchobair Failge]]'', leas-ríthe na Laigean,<ref>O'Byrne (2005).</ref> buntáiste as laghdú cumhachta de ríocht [[an Mhumhain|na Mumhan]] faoi cheannas [[Uí Bhriain]], agus rinne ionsaí ar Ath Cliath. Ruaig áfach na hÁth Cliathaigh, i gceannas [[Domnall Gerrlámhach|Domhnall Gearrlámhach]] Uí Bhriain, an t-ionsaí, agus mharaigh siad Donnchadh agus Conchúr beirt.<ref>O'Byrne (2005)</ref><ref>Duffy (1992) lch. 116.</ref> Ceapadh Diarmaid ansin ina rí Laigean. Go gairid i ndiaidh sin, tháinig sé i gceannas ar Áth Cliath, ach d'éag sé sa bhliain 1117. Tar éis a bhás, ghabh Domhnall Gearrlámhach Áth Cliath ar ais,<ref>Duffy (1992)]l, ll. 116–117.</ref> agus toghadh [[Énna Mac Murchada|Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha]], gaol Dhiarmada de chlann Uí Chinnsealaigh, mar rí Laigean.<ref>O'Byrne (2005)</ref> ==Foinsí== * {{ cite journal | last = Duffy | first = S | date = 1992 | title = Irishmen and Islesmen in the Kingdoms of Dublin and Man, 1052–1171 | journal = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | volume = 43 | pages = 93–133 | issn = 0332-0758 | eissn = 2009-0056 | jstor = 30007421 |ref=D1 }} * {{ cite book | last = O'Byrne | first = E | author-link = Emmett O'Byrne | year = 2005 | chapter = MacMurrough | editor-last = Duffy | editor-first = S | title = Medieval Ireland: An Encyclopedia | url = https://archive.org/details/medievalirelande0000unse | publisher = [[Routledge]] | location = Nua Eabhrac | pages = [https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/302 302]–303 | isbn = 0-415-94052-4 | ref = O1 }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha}} [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh]] n71643anivi9bi5mm37mp5p4erupysx 0 95999 1314981 1312133 2026-05-23T01:22:31Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314981 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}''Féach freisin [[Diarmait mac Énna meic Murchada|Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha]] Rí [[Ríthe na Laighean|na Laighean]] agus [[Ríocht Dhuibhlinne]] de rítheaghlach [[Uí Chinnsealaigh]] ba ea '''Éanna Mac Murchadha''' ([[Meán-Ghaeilge]]: '''Énna Mac Murchada'''),<ref>Flanagan (2008)</ref><ref>O'Byrne (2005b)</ref><ref>Simms (2004)</ref><ref>Lydon (2001)</ref><ref>Duffy (1993).</ref> aitheanta fosta mar Éanna mac Donnchadha (''Énna mac Donnchada''),<ref>Ó Corráin (1971)</ref> agus Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha (''Énna mac Donnchada meic Murchada'').<ref>[[#D3|Duffy (1992)]].</ref> Tháinig Éanna i réim tar éis bhás a choil cheathrair, [[Diarmaid mac Éanna]]. Le linn an coda is mó dá réimeas, d'aithin Éanna Ard ardcheannas [[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]], rí na gConnacht, cé gur éirí sé amach gan rath ina choinne sa bhliain 1124 sula ndearna sé cúiteamh. Tar éis bhás Éanna sa bhliain 1126, tháinig Toirdhealbhach i dtír ar an folús cumhachta a tharla mar thoradh. [[Íomhá:Énna Mac Murchada (Bodleian Library MS Rawlinson B 503, folio 36r).jpg|mion|200px|Ainm Éanna mar a fheictear é ar folio 36r de Oxford Bodleian Library Rawlinson B 503 ([[Annála Inis Faithlinn]]): ''Ennu mc Diurmuta''.<ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AI 1126.7</ref><ref>''Bodleian Library'' LS. Rawlinson B 503</ref>]] ==Laigin== [[Donnchad mac Murchada]], rí Laigean, ba ea athair Éanna.<ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> Bhí beirt mhac eile ag Donnchadh: maraíodh duine ansin acu sa bhliain 1115;<ref name="O1-20">Ó Corráin (1971), lch. 20.</ref> agus an duine eile [[Diarmait Mac Murchada|Diarmaid]].<ref>Flanagan (2004)</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 20.</ref> Sna 1040í, tháinig sin-seanathair Éanna, [[Diarmait mac Máel na mBó]] agus a mhuintir i gceannas sa Laigean. D'éirigh Diarmaid ina rí Átha Cliath, agus rinne fosta iarracht ar [[Ardrí na hÉireann|ard-ríogacht na hÉireann]] féin.<ref>Crooks (2005).</ref> Le céad bhliain i ndiaidh sin, rinneadh ríthe Laigean de dhaoine na clainne.<ref>Crooks (2005)</ref><ref>Wiley (2005).</ref> Sa bhliain 1117, bhí col ceathrar Éanna, Diarmaid mac Éanna, ina rí Uí Chinnsealaigh, na Laigean agus Átha Cliath. Fuair Diarmaid bás laistigh den bhliain,<ref>Duffy (1992), lch. 116</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> agus tháinig Éanna i gcomharbacht air mar rí Uí Chinnsealaigh agus na Laigean. Murab ionann agus taoisigh Uí Chinnsealaigh le déanaí, níor rí le freasúra é Éanna.<ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> ==Áth Cliath== Sa bhliain 1118, ghabh Toirdhealbhach Ua Conchobhair, rí na gConnacht, ríogacht Átha Cliath,<ref>Downham (2013), lch. 164</ref><ref>Duffy (1993), lch. 17</ref><ref>Ryan (1949), lch. 77</ref><ref>Ó Corráin (n.d.), lch. 35.</ref> tar éis dó an ruaig a chur ar [[Domnall Gerrlámhach|Dhomhnall Gearrlámhach Ó Briain]],<ref>Flanagan (2008), lch. 917</ref><ref>O'Byrne (2005b)</ref><ref>Duffy (1992), ll. 116–117; 116 n. 112</ref><ref>Ó Corráin (n.d.), lch. 35.</ref> a tháinig i gceannas ann tar éis bhás Dhiarmada an bhliain roimhe sin.<ref>Duffy (1992), ll. 116–117; 116 n. 112.</ref> Is amhlaidh go ndearnadh níos deireanaí ''rí Laigen ⁊ Gall'' d'Éanna, mar a tuairiscítear i n[[Annála Uladh]] agus Éanna ag géilleadh do Thoirdhealbhach sa bhliain 1122.<ref>[[Annála Uladh]], AU 1122.3</ref><ref>Simms (2004)</ref><ref>Duffy (1998), lch. 77</ref><ref>Duffy (1992), ll. 118–119.</ref> Lig Toirdhealbhach d'Éanna Áth Cliath a rialú mar íochtarán.<ref>Downham (2013), ll. 164–165</ref><ref>Flanagan (2008), lch. 917</ref><ref>Duffy (1993), lch. 17</ref><ref>Duffy (1992), ll. 118–119</ref><ref>Ó Corráin (n.d.), lch. 35.</ref> Cé go raibh caidreamh maith ag an mbeirt, d'éirigh Éanna amach in éadan Toirdhealbhaigh sa bhliain 1124,<ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> i dteannta leis an gceannaire [[Cormac Mac Cárthaigh]],<ref>Flanagan (2008), lch. 918</ref><ref>Jefferies (2005).</ref> Rinneadh síocháin eatarthu i ndearadh na dála,<ref>Flanagan (2008), lch. 918</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> agus rinne Toirdhealbhach turas go hÁth Cliath chun an ríogachta a bhronnadh air, mar atá tuairiscithe i n[[Annála Tiarnaigh]].<ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 1125.5</ref><ref>Duffy (1998), lch. 77.</ref> Le linn a réimis ann, bhronn Éanna eastát ''Realgeallyn'' ar [[Ardeaglais Theampall Chríost|Ardeaglais Theampall Chríost]].<ref>Hudson, BT (2005), lch. 178</ref><ref>Lydon (2001), lch. 130</ref><ref>Duffy (1992), lch. 118 n. 124</ref><ref>''The Twentieth Report'' (1888), ll. 102–104 § 364.</ref> [[Íomhá:Énna Mac Murchada (Bodleian Library MS Rawlinson B 489, folio 49v).jpg|mion|Sliocht as Oxford Bodleian Library [[Rawlinson B 489]] ([[Annála Uladh]]) maidir le bás Éanna sa bhliain 1126.<ref>''Bodleian Library MS. Rawl. B. 489''</ref> San iontráil seo, tá ainm seanathartha ag Éanna.]] Feictear tuairiscí faoi bhás Éanna sa bhliain 1126 i nAnnála amhail is [[Annála Inis Faithlinn]],<ref>AI 1126.7</ref><ref>Downham (2013), lch. 165</ref><ref>Duffy (1993), lch. 17.</ref> [[Annála Tiarnaigh]],<ref>AT 1126.1</ref><ref>O'Byrne (2005b).</ref> [[Annála na gCeithre Máistrí]]<ref>ACM 1126.9</ref> agus [[Annála Uladh]].<ref>AU 1126.1</ref><ref>Duffy (1992), lch. 119.</ref> Insítear fosta sa [[Leabhar Laighneach]] go bhfuair sé bás i [[Loch Garman]].<ref>LL 5500</ref><ref>Duffy (1992), ll. 119 n. 128, 120</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 26.</ref> Moltar seo go raibh caidreamh maith idir Mhic Mhurchadha agus an iamhchríoch [[Gael-Ghall|Ghael-Ghall]] seo,<ref>Duffy (1992), ll. 119 n. 128.</ref> agus is amhlaidh gur phríomhfhoinsí shaibhreas na Laighean iad an bhaile seo agus Áth Cliath.<ref>Duffy (1992), lch. 120.</ref> Bhain Toirdhealbhach leas as an easpa chumhachta tar éis bhás Éanna, agus an bhliain dár gcionn chuir sé a mhac féin, [[Conchobar Ua Conchobair|Conchúr]], i gcoróin Átha Cliath.<ref>Downham (2013), lch. 165</ref><ref>Flanagan (2008), lch. 918</ref><ref>O'Byrne (2005b)</ref><ref>Simms (2004)</ref><ref>Duffy (1998), lch. 77</ref><ref>Flanagan (1998), lch. 113</ref><ref>Duffy (1993), lch. 17</ref><ref>Ó Corráin (n.d.), lch. 35.</ref> Rinne Toirdhealbhach ansin ionsaí ar thailte Uí Chinnsealaigh, chuir duine Mhic Mhurchadha as agus Conchúr isteach.<ref>O'Byrne (2005b)</ref><ref>Flanagan (1998), lch. 113.</ref> B'fhéidir gurbh é [[Máel Sechlainn mac Diarmata]], col cúigear Éanna, an duine Mhic Mhurchadha úd.<ref>Flanagan (2004)</ref><ref>Ó Corráin (1971), ll. 20, 26–27</ref><ref>Ó Corráin (1977), ll. 71–72.</ref> D'fhéadfadh gurbh é deartháir Éanna, céile comhraic Mhaoil Sheachlainn, a bhí i gceist.<ref>Crooks (2005)</ref><ref>Flanagan (2004)</ref><ref>Ó Corráin (1971), ll. 26–27</ref><ref>Ó Corráin (1977), ll. 71–72.</ref> ==Ginealach== # Énna Mac Murchada (bás 1126) # Donnchad mac Murchada, rí Laigean (bás 1115) # [[Murchad mac Diarmata]], rí Laigean, Átha Cliath agus na nOileán (bás 1070)<ref name="O1-20"/> # [[Diarmait mac Máel na mBó]] (bás 1072)<ref name="O1-20"/> # Donnchad mac Diarmata (bás 1006).<ref>Hudson, B (2005)</ref><ref>Hudson, BT (2004)</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 20.</ref> # Aífe ingen Gilla Pátraic<ref>Hudson, B (2005)</ref><ref>Hudson, BT (2004)</ref> ==Foinsí== *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G100004/index.html | teideal = Annála Inis Faithlinn | bliain = 2008 | website=[[Corpus of Electronic Texts]] | dáta = 23 October 2008 | foilisitheoir = [[University College Cork]] | dátarochtana = 5ú Feabhra 2015 | ref=A1 }} *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G100005B/index.html | teideal = Annála na gCeithre Máistrí | bliain = 2013a | website=Corpus of Electronic Texts | dáta = 3 December 2013 | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 8ú Meitheamh 2015 | ref=A3 }} *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G100002/index.html | teideal = Annála Tiarnaigh | bliain = 2005 | website=Corpus of Electronic Texts | dáta = 13 April 2005 | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 8ú Meitheamh 2015 | ref=A5 }} *{{ lua idirlín | url=http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=msrawlb489 | teideal = Bodleian Library MS. Rawl. B. 489 | website=Early Manuscripts at Oxford University | foilisitheoir = [[Oxford Digital Library]] | dátarochtana = 10ú Meitheamh 2015 | ref=B3 }} *{{ lua idirlín | url=http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=msrawlb503 | teideal = Bodleian Library MS. Rawl. B. 503 | website=Early Manuscripts at Oxford University | foilisitheoir = Oxford Digital Library | dátarochtana = 10ú Meitheamh 2015 | ref=B2 }} *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G800011A/ | teideal = Book of Leinster, Formerly Lebar na Núachongbála | bliain = 2012 | website=Corpus of Electronic Texts | dáta = 14ú Feabhra 2012 | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 8ú Meitheamh 2015 | ref=B1 }} *{{ lua idirlín | url=https://celt.ucc.ie//published/G100001A/index.html | teideal = The Annála Ulster | bliain = 2008 | website=Corpus of Electronic Texts | dáta = 29 August 2008 | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 6ú Meitheamh 2015 | ref=T1 }} *{{ lua idirlín | url=http://www.oxforddnb.com/view/article/17697 | teideal =Mac Murchada, Diarmait (c.1110–1171) | last=Flanagan | first=MT | bliain = 2004 | website=[[Oxford Dictionary of National Biography]] | foilisitheoir = [[Oxford University Press]] | doi=10.1093/ref:odnb/17697 | dátarochtana = 5ú Iúil 2011 | url-access=subscription | ref=F3 }} *{{ lua idirlín | url=http://www.oxforddnb.com/view/article/50102 | teideal =Diarmait mac Máel na mBó (d. 1072) | last=Hudson | first=BT | bliain = 2004 | website=Oxford Dictionary of National Biography | foilisitheoir = Oxford University Press | doi=10.1093/ref:odnb/50102 | dátarochtana = 16ú Feabhra 2016 | url-access=subscription | ref=H7 }} *{{ lua idirlín | url=http://www.oxforddnb.com/view/article/20524 | teideal =Ua Conchobair, Toirdelbach Mór [Turlough the Great O'Connor] (1088–1156) | last=Simms | first=K | bliain = 2004 | website=Oxford Dictionary of National Biography | foilisitheoir = Oxford University Press | doi=10.1093/ref:odnb/20524 | dátarochtana = 7ú Márta 2013 | url-access=subscription | ref=S1 }} *{{ lua idirlín | url=https://www.ucc.ie/celt/General%20Vikings%20in%20Ireland.pdf | last=Ó Corráin | first=D | author-link=Donnchadh Ó Corráin | bliain = n.d. | teideal =The Vikings & Ireland | website=Corpus of Electronic Texts | foilisitheoir = University College Cork | dátarochtana = 24ú Meán Fomhair 2015 | ref=C2 }} *{{cite journal |year=1931 |editor-last=Dobbs |editor-first=ME |title=The Ban-Shenchus |url=http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb34418441f |journal=[[Revue Celtique]] |volume=48 |pages=163–234 |ref=D5 }} *{{cite journal |last=Duffy |first=S |date=1992 |title=Irishmen and Islesmen in the Kingdoms of Baile Átha Cliath and Man, 1052–1171 |journal=[[Ériu (journal)|Ériu]] |volume=43 |pages=93–133 |issn=0332-0758 |eissn=2009-0056 |jstor=30007421 |ref=D3 }} *{{cite journal |last=Duffy |first=S |year=1993 |title=Pre-Norman Baile Átha Cliath: Capital of Ireland? |journal=[[History Ireland]] |volume=1 |number=4 |pages=13–18 |issn=0791-8224 |jstor=27724114 |ref=D2 }} *{{cite book |year=1888 |title=The Twentieth Report of the Deputy Keeper of the Public Records and Keeper of the State Papers in Ireland |url=https://archive.org/details/reportofdeputyke1720irel |publisher=[[Her Majesty's Stationery Office]] |location=Baile Átha Cliath |ref=T4 }}<!-- The book linked to in the url is a multi-volumed book with the twentieth volume near the end. --> *{{cite book |year=1888 |title=The Twentieth Report of the Deputy Keeper of the Public Records and Keeper of the State Papers in Ireland |url=https://archive.org/details/reportofdeputyke1720irel |publisher=Her Majesty's Stationery Office |location=Baile Átha Cliath |ref=T4 }} *{{cite book |last=Crooks |first=P |year=2005 |chapter=Mac Murchada, Diarmait |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=[[Routledge]] |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/298 299]–302 |isbn=0-415-94052-4 |ref=C1 }} *{{cite book |last=Downham |first=C |year=2013 |chapter=Living on the Edge: Scandinavian Baile Átha Cliath in the Twelfth Century |title=No Horns on Their Helmets? Essays on the Insular Viking-Age |series=Celtic, Anglo-Saxon, and Scandinavian Studies |publisher=Centre for Anglo-Saxon Studies and The Centre for Celtic Studies, [[University of Aberdeen]] |location=Aberdeen |pages=157–178 |issn=2051-6509 |isbn=978-0-9557720-1-6 |ref=D1 }} *{{cite book |last=Duffy |first=S |year=1998 |chapter=Ireland's Hastings: The Anglo-Norman Conquest of Baile Átha Cliath |editor-last=Harper-Bill |editor-first=C |editor-link=Christopher Harper-Bill |title=Anglo-Norman Studies |volume=20 |publisher=[[The Boydell Press]] |location=Woodbridge |pages=69–85 |isbn=0-85115-573-1 |issn=0954-9927 |ref=D4 }} *{{cite book |last=Flanagan |first=MT |year=1998 |chapter=Strategies of Lordship in Pre-Norman and Post-Norman Leinster |editor-last=Harper-Bill |editor-first=C |title=Anglo-Norman Studies |volume=20 |publisher=The Boydell Press |location=Woodbridge |pages=107–126 |isbn=0-85115-573-1 |issn=0954-9927 |ref=F2 }} *{{cite book |last=Flanagan |first=MT |year=2008 |origyear=2005 |chapter=High-Kings With Opposition, 1072–1166 |editor-last=Ó Cróinín |editor-first=D |editor-link=Dáibhí Ó Cróinín |title=Prehistoric and Early Ireland |series=New History of Ireland |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |pages=899–933 |isbn=978-0-19-821737-4 |ref=F1 }} *{{cite book |last=Hudson |first=B |author-link=Benjamin Hudson |year=2005 |chapter=Diarmait mac Máele-na-mBó (Reigned 1036–1072) |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/126 127]–128 |isbn=0-415-94052-4 |ref=H6 }} *{{cite book |last=Hudson |first=BT |year=2005 |title=Viking Pirates and Christian Princes: Dynasty, Religion, and Empire in the North Atlantic |url=https://archive.org/details/vikingpirateschr0000huds |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-516237-0 |ref=H1 }} *{{cite book |last=Jefferies |first=HA |year=2005 |chapter=Mac Carthaig (Mac Carthy) |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/288 289]–290 |isbn=0-415-94052-4 |ref=J1 }} *{{cite book |last=Lydon |first=J |author-link=James Lydon (historian) |year=2001 |chapter=Dublin in Transition: From Ostman Town to English Borough |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Baile Átha Cliath |volume=2 |publisher=[[Four Courts Press]] |location=Baile Átha Cliath |pages=128–141 |isbn=1-85182-607-6 |ref=L1 }} *{{cite book |last=O'Byrne |first=E |author-link=Emmett O'Byrne |year=2005a |chapter=MacMurrough |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/302 302]–303 |isbn=0-415-94052-4 |ref=O4 }} *{{cite book |last=O'Byrne |first=E |year=2005b |chapter=Ua Conchobair, Tairrdelbach (1088–1156) |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/470 471]–474 |isbn=0-415-94052-4 |ref=O2 }} *{{cite book |last=Wiley |first=DM |year=2005 |chapter=Laigin |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande0000unse |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |page=[https://archive.org/details/medievalirelande0000unse/page/256 256] |isbn=0-415-94052-4 |ref=W1 }} *{{cite journal |last=Ó Corráin |first=D |year=1971 |title=Irish Regnal Succession: A Reappraisal |journal=[[Studia Hibernica]] |volume=11 |pages=7–39 |issn=0081-6477 |jstor=20495982 |ref=O1 }} *{{cite journal |last=Ó Corráin |first=D |date=1977 |title=The Education of Diarmait Mac Murchada |journal=Ériu |volume=28 |pages=77–81 |issn=0332-0758 |eissn=2009-0056 |jstor=30007407 |ref=O3 }} *{{cite journal |last=Ryan |first=J |year=1949 |title=Pre-Norman Dublin |journal=[[The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland]] |volume=79 |number=1/2 |pages=64–83 |issn=0035-9106 |jstor=25510687 |ref=R1 }} ==Tagairtí== {{reflist|3}} {{DEFAULTSORT:Mac Murchadha, Éanna}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh]] 1aevefea23qnt8da54rsmz2509ad81v 0 96029 1314969 1303288 2026-05-23T01:02:44Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314969 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rí [[Ríthe na Laighean|na Laighean]] mar éilitheoir agus [[Ríocht Dhuibhlinne|Átha Cliath]] de rítheaghlach [[Uí Chinnsealaigh]] ba ea '''Domhnall mac Murchadha''' ([[Meán-Ghaeilge]]: '''Domnall mac Murchada''' (bás 1075),<ref>Byrne (2001).</ref><ref>Moody</ref><ref>Martin</ref><ref>Byrne (2005), lch. 209.</ref> [[Murchad mac Diarmata|Murchad mac Diarmata]] ba ea a athair, Domnall agus [[Diarmait mac Máel na mBó|Diarmaid mac Maoil na mBó]] a sheanathair. Sinsear chlann [[Mhic Mhurchadha]] ba ea Domhnall, géag Uí Chinnsealaigh ainmnithe as a athair. Sa bhliain 1071, roimh bhás a sheanathar, throid Domhnall agus gaol Uí Chinnsealaigh leis, [[Donnchad mac Domnaill Remair|Donnchadh mac Domhnaill Ramhair]], le haghaidh ceannais sa Laigin. Cé go dtugtar an teideal 'rí Lagen' ar Dhomhnall i ríliosta amháin, is amhlaidh nach raibh seisean ach i ndáiríre Donnchadh an té níos cumhachtaí, agus Domhnall ach rí in ainm amháin. Tháinig Domhnall i réim i nÁth Cliath sa bhliain 1075, tar éis dó [[Toirdelbach Ua Briain|Thoirdhealbhach Ó Briain]], [[ríthe na Mumhan|rí Mumhan]] an éigin a chur ar a ionadaí ann, [[Gofraid mac Amlaíb meic Ragnaill|Gofraid mac Amhlaoibh mhic Raghnaill]]. Ní fios go cruinn conas a tharla seo: ar chuidigh Domhnall le Gofraid chun seilbh a glacadh ar an ríchathaoir ó mhuintir [[Uí Bhriain]], é sin nó ar chuir Toirdhealbhach féin i gcoróin é. Pé scéal é, fuair Domhnall bás laistigh den bhliain, agus chuir Toirdhealbhach a mhac féin, [[Muirchertach Ua Briain|Muircheartach]], i gcoróin. ==Ginealach== Seo a leanas ginealachh simplí Uí Chinnsealaigh, le Domhnall agus a phríomhchéile comhraic, [[Donnchad mac Domnaill Remair|Donnchadh mac Domhnaill Ramhair]], san áireamh.<ref>Byrne (2001), ll. xxxv, 290</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 20.</ref> Sinsear eapainmneach de chlann [[Mhic Mhurchadha]] ba ea athair Dhomhnaill, agus sinsear eapainmneach[[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] [[Uí Dhomhnaill (Uí Chinnsealaigh)|Uí Dhomhnaill]] ba ea athair Dhonnchadha.<ref>Byrne (2001), ll. xxxiv–xxxv</ref><ref>Flanagan (1981), lch. 6.</ref> {{familytree/start}} {{familytree | | | | | | |GIL| | |GIL=[[Gilla Pátraic mac Donnchada]]}} {{familytree | | | | | | | |!|}} {{familytree | | | | | | |DIA| | |DIA=[[Diarmait mac Domnaill|Diarmait]]<br>bás 996}} {{familytree | | | | | | | |!|}} {{familytree | | | | | | |D11| | |D11=[[Donnchad mac Diarmada|Donnchad]]<br/>bás 1006|}} {{familytree | |,|-|-|-|-|-|^|-|.| | | | | |}} {{familytree |D21| | | | | |D22| |D21=[[Domnall Remar]]<br/>bás 1041|D22=[[Diarmait mac Máel na mBó|Diarmait]]<br/>bás 1072}} {{familytree | |!| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| |}} {{familytree |DON| |GLU| |MUR| |ENN| |GLU=Glún Iairn<br/>bás 1070|MUR=[[Murchad mac Diarmata|Murchad]]<br/>bás 1070|ENN=Énna Bacach<br/>bás 1092|DON='''[[Donnchad mac Domnaill Remair|Donnchad]]'''<br/>bás 1089|boxstyle_DON = background-color: cornsilk}} {{familytree | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| |}} {{familytree | | | | |D12| |D13| |E12| |D12=[[Donnchad mac Murchada|Donnchad]]<br/>bás 1115|E12=Énna|D13='''Domnall'''<br/>bás 1075|boxstyle_D13 = background-color: cornsilk}} {{familytree/end}} # Aífe ingen Gilla Pátraic<ref name="H5;H1">Hudson, B (2005a)</ref><ref>Hudson, BT (2004)</ref> ==Stair== [[Murchad mac Diarmata|Murchadh mac Diarmada]],<ref>Hudson, B (2005a)</ref><ref>Byrne (2001), lch. 290, tábla 10</ref><ref>Duffy (1992), ll. 102–103</ref><ref>Ó Corráin (1971), ll. 20, 21.</ref> ba ea athair Dhomhnaill, agus [[Diarmait mac Máel na mBó|Diarmaid mac Maoil na mBó]] a sheanathair.<ref>Hudson, B (2005a)</ref><ref>Hudson, B (2004)</ref><ref>Duffy (1992), ll. 102–103</ref><ref>Ó Corráin (1971), ll. 20, 21.</ref> Bhí beirt deartháireacha ag Domhnall: [[Donnchad mac Murchada|Donnchadh]], rí Laigean, agus Éanna.<ref>Byrne (2001), lch. 290 tab. 10</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 20.</ref> Ba é Domhnall an chéad duine de cháin [[Mhic Mhurchada]],<ref>Downham (2018), lch. 268</ref><ref>Zumbuhl (2005).</ref><ref>Duffy (1992), lch. 102</ref><ref>Zumbuhl (2005).</ref> Sa bhliain 1052, rinne seanathair Dhomhnaill treascairt ar ríocht Átha Cliath, ag cloí [[Echmarcach mac Ragnaill|Eachmarcaigh mhic Raghnaill]], rí Átha Cliath agus na nOileán. Go gairid i ndiaidh sin, cheap sé Murchadh mar rí Átha Cliath. Timpeall is deich mbliana níos deireanaí, is amhlaidh gur chuir Murchadh an ruaig ar Echmarcach as [[Oileán Mhanann]] amach,<ref>Duffy (2006), lch. 55</ref><ref>Hudson, B (2005a)</ref><ref>Hudson, B (2004)</ref><ref>Duffy (2002), ll. 53–54</ref><ref>Duffy (1993b), lch. 14.</ref> agus d'éirigh seisean ina [[ríthe na nOileán of the Isles|rí na nOileán]].<ref>Duffy (1993), lch. 14.</ref> Mhair údarás daingean Dhiarmada i nÁth Cliath na nGael-Ghall ar feadh fiche bliain, an-éacht mar bhain rí Gaelach amach riamh.<ref>Duffy (1993b), lch. 14</ref><ref>Duffy (1992), ll. 100–101.</ref> Ar an drochuair do chlann Uí Chinnsealaigh, d'éag beirt mhac of Dhiarmada — Murchadh agus Glún Iairn — gan choinne roimh a n-athair sa bhliain 1070,<ref>Hudson, B (2005a)</ref><ref>Hudson, B (2005b)</ref><ref>Hudson, BT (2004)</ref><ref>Duffy (2002), lch. 54</ref><ref>Hudson, B (1994), lch. 149</ref><ref>Duffy (1993b), lch. 14</ref><ref>Ó Corráin (1971), ll. 19, 20.</ref> agus thit Diarmaid féin i mbun catha dhá bhliain i ndiaidh sin.<ref>Hudson, B (2005a)</ref><ref>Hudson, B (2005b)</ref><ref>Hudson, B (2004)</ref><ref>Duffy (2002), lch. 54</ref><ref>Ó Corráin (1971), ll. 19, 20.</ref> ==Leann Chualann== Tá dán mollta Meán-Ghaeilge den 11ú haois ann maidir le ríogacht Dhomhnaill sa Laigean:<ref>Mac Cana (2004), lch. 27</ref><ref>Byrne (2001), lch. 153</ref><ref>Mac Cana (1993), lch. 83</ref><ref>Meyer (1919), lch. 16 § 30.</ref> {{cquote | ''Cuirn Chualann, cia 'sin chiciud noscongbann?<br> ''Do Domnall dailter in buiden buaball<br> Coirn Chualann, cé sa chúige a choinníonn?<br> Do Dhomhnall a dháiltear an cur buabhall. }} Siombal ársa ríogachta ba ea an deoch fhlaithis, [[leann]] Chualann, saincheart ríthe na Laigean.<ref>Charles-Edwards (2004), lch. 95 n. 79</ref><ref>Mac Cana (2004), lch. 27</ref><ref>Byrne (2001), lch. 153</ref><ref>Mac Cana (1993), lch. 83</ref><ref>Byrne (1971), lch. 144.</ref> Dar le ''[[Scéla Cano meic Gartnáin]]'' den 9ú haois maidir le tiarna den 7ú,<ref>Charles-Edwards (2004), lch. 141.</ref> ní féidir bheith ina Ardrí Éireann gan an léann úd a ól,<ref>[[Scéla Cano meic Gartnáin]], §§ 452–453</ref><ref>Charles-Edwards (2004), lch. 95 n. 79</ref><ref>Scowcroft (1995), lch. 130.</ref> agus dá bharr ar dtús bheith ina rí Laigean.<ref>Charles-Edwards (2004), lch. 95 n. 79.</ref> ==Ríogacht na Laigean== Roimh bhás Diarmada, bhí achrann cathartha i measc mhuintir Uí Chinnsealaigh, mar thoradh is léir de bhásanna roimh am mhic Dhiarmada.<ref>Hudson, B (2005b)</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 19.</ref> Faightear ach go háirithe i n[[Annála Inis Faithlinn]] (11ú-14ú haois) agus [[Annála na gCeithre Máistrí]] (17ú haois),<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1071.12</ref><ref>Duffy (1992), lch. 101.</ref> gur throid Domhnall in éadan a choil chúigir, [[Donnchad mac Domnaill Remair|Donnchadh mac Domhnaill Ramhair]], sular chuir chomhghuaillí Dhiarmada, [[Toirdelbach Ua Briain|Toirdhealbach Ó Briain]], ord ar bun arís sa Laigin.<ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AI 1071.2</ref><ref>Hudson, B (2005a)</ref><ref>Hudson, B (2005b)</ref><ref>Hudson, B (2004)</ref><ref>Hudson, B (1994), lch. 149, n. 22.</ref> An ríocht is cumhachtaí i ndeisceart Éireann a bhí Diarmaid.<ref name="Ó Corráin 1971 p. 19">Ó Corráin (1971), lch. 19.</ref> Tarra a bháis, d'éiligh Toirdhealbhach [[Ardrí na hÉireann|ard-ríogacht na hÉireann]].<ref>Flanagan (2008) lch. 900</ref><ref>Lydon (2005), lch. 38</ref><ref>Duffy (1993b), ll. 14–15</ref><ref>Duffy (1992), lch. 101.</ref> Bhrúigh sé a cheannas ar na Laigin,<ref>Lydon (2005), lch. 38</ref><ref>Duffy (1993b), ll. 14–15</ref><ref>Duffy (1992), ll. 101–102</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 19.</ref> cuidithe ar ndóigh leis an achrann idir muintir Uí Chinnselaig,<ref name="Ó Corráin 1971 p. 19"/> agus ghabh sé Áth Cliath.<ref>Lydon (2005), lch. 38</ref><ref>Bracken (2004)</ref><ref>Hudson, BT (2004)</ref><ref>Duffy (2002), lch. 54</ref><ref>Duffy (1993b), ll. 14–15</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 19.</ref> Cuireann an t-éacht sé in úil cé chomh tábhachtach is a bhí Áth Cliath i measc na g[[Cúigí na hÉireann|provincial]] agus duine ag iarraidh na hardríogachta a bhaint amach.<ref>Duffy (1993b), ll. 14–15, 18.</ref> Cé go maítear sa [[Leabhar Laighneach]] den 12ú Harry's gur tháinig Domhnall i gcomharbacht ar a sheanathair mar rí Laigean, is léir é gurbh é Donnchadh an t-éilitheoir níos chumhachtaí. I ndáiríre, ní fheictear Domhnall i [[ríthe Uí Chinnsealaigh|ríliosta Uí Chinnsealaigh]] san fhoinse chéanna. Deirtear ann gur tháinig Donnchadh i ndiaidh Dhiarmada mar rí Uí Chinnsealaigh. Molann gabháil Donnchadha in Áth Cliath gurbh é siúd an mórcheannaire Uí Chinnsealaigh.<ref name="O1-21">Ó Corráin (1971), lch. 21.</ref> '' Is amhlaidh más fíor nach raibh Domhnall ach ina ainm is a bheith ina rí Laigean.<ref>[[Leabhar Laighneach]] (2012), §§ 5405–5585</ref><ref>Ó Corráin (1971), ll. 9 n. 9, 19–21.</ref> ==Ríogacht Átha Cliath== Faightear caoin fiche líne i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] i dteannta le tásc [[Murchadh mac Diarmada|Murchadh]] sa bhliain 1070, ag tús le:<ref>ACM 1070.7</ref><ref>Duffy (1992), lch. 101.</ref> :''Cumha áird-righ i n-Ath Cliath...'' Molann gabháil Dhonnchadha i nÁth Cliath fosta go raibh sé i mbun an baile a úsáid mar phríomhchathair na Laigean.<ref name="D1-101">Duffy (1992), lch. 101.</ref> Más féidir Annála Inis Faithlinn a chreidiúint, tháinig Toirdhealbhach i gceannas i nÁth Cliath nuair a thug na hÁth Cliathaigh féin a ríogacht dó.<ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AI 1072.4</ref><ref>Duffy (2002), lch. 54</ref><ref>Duffy (1992), lch. 102.</ref> Cé gur bolscaireacht [[Uí Bhriain]] é seo is dócha, b'fhéidir é gur mhian leis na hÁth Cliathaigh [[ríthe na Mumhan|rí Mumhan]] i bhfad i gcéin, seachas duine dá gcomharsana, na Laigin.<ref name="D1-101"/> Laistigh den bhliain, bhí [[Gofraid mac Amlaíb meic Ragnaill|Gofraidh mac Amhlaoibh mhic Raghnaill]] i réim,<ref>Duffy (2006), lch. 57</ref><ref>Duffy (1992), lch. 102.</ref> gaol le hEachmarcach,<ref>Duffy (2006), lch. 57.</ref> mar ionadaí is dócha faoi phátrúnacht Thoirdhealbhach.<ref>Forte</ref><ref>Oram</ref><ref>Pedersen (2005), lch. 232.</ref><ref>Duffy (1993b), lch. 15.</ref> Sa bhliain 1075, chuir Toirdhealbhach an ruaig ar Ghofraidh as a choróin agus as Éirinn féin,<ref>Duffy (2009), ll. 295–296</ref><ref>Flan inagan (2008), lch. 900</ref><ref>Duffy (2006), lch. 58</ref><ref>Hudson, B (2005), lch. 167</ref><ref>Hudson, B (1994), ll. 152, 152 n. 41</ref><ref>Duffy (1992), lch. 102</ref><ref>Ó Corráin, lch. 34.</ref> agus tháinig Domhnall i gcomharbacht air.<ref name="H6-116;H4;H2-167;H3-152">Hudson, B (2006), lch. 116</ref><ref>Hudson, B (2005b)</ref><ref>Hudson, BT (2005), lch. 167</ref><ref>Hudson, B (1994), lch. 152.</ref> Tharla seo b'fhéidir toisc go raibh Gofraid ag cuidiú leis an bhfrithbheartaíocht Angla-Dhanmhargach in éadan na [[Normannaigh|Normannach]], dream a raibh deachaidreamh ag Toirdhealbhach leo.<ref>Hudson, B (2005), lch. 167</ref><ref>Hudson, B (1994), ll. 152–153.</ref><ref>Mac Shamhráin (1996), lch. 98</ref><ref>Duffy (1992), lch. 103</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 21.</ref> Is dóigh i ndáiríre go raibh easaontas Uí Chinnsealaigh á chur chun a tairbhe dóibh féin ag Uí Bhriain, agus Domhnall agus a chol ceathrar á chur chun cinn acu.<ref>Duffy (1992), ll. 102–103.</ref> [[File:Domnall mac Murchada and Donnchad mac Domnaill Remair (Trinity College Dublin MS 1339, page 39).jpg|mion|Sliocht as an [[Leabhar Laighneach]] ([[Coláiste na hOllscoile 1339]], lch. 39) maidir le Domhnall agus Donnchadh, agus comharbacht na Laigean.<ref>LL 5491–5495.</ref> In ainneoin seo, is amhrasach é údarás Dhomhnaill sa cheantar.]] Tá tuairim eile ann gur thit Gofraidh toisc go ndearna sé comhaontas leis na Laigin in éadan Uí Bhriain. Más fíor, b'fhéidir gur éirigh le fir Uí Chinnsealaigh Áth Cliath a ghabháil in ainneoin titim Ghofraí.<ref name="H6-116;H4;H2-167;H3-152"/> Pé scéal é, ba ghearr í ré Uí Chinnsealaigh i nÁth Cliath. Insítear i nAnnála Inis Faithlinn, na gCeithre Máistrí agus Uladh uile gur éag Domhnall laistigh den bhliain tar éis tinnis trí lá.<ref>ACM 1075.6</ref><ref>AU 1075.4</ref><ref>AI 1075.3</ref><ref>Hudson, BT (2005), lch. 167</ref><ref>Duffy (1992), lch. 103.</ref> Tugtar ach an teideal rí Átha Cliath dó i nAnnála Inis Faithlinn agus Uladh.<ref>AU 1075.4</ref><ref>AI 1075.3</ref><ref>Ó Corráin (1971), lch. 21.</ref> I ndiaidh bhás Dhomhnaill, chur Toirdhealbhach a mhac féin, [[Muirchertach Ua Briain|Muircheartach]], i gcoróin i nÁth Cliath.<ref>Ní Mhaonaigh (2018), lch. 154</ref><ref>Hudson, B (2005b)</ref><ref>Mac Shamhráin (1996), lch. 99</ref><ref>Duffy (1992)]] p. 103.</ref> Lean Toirdhealbhach á dhéanamh le fasach tosaithe ag seanathair Dhomhnaill grandfather, inár cheapadh éilitheoir ar ard-ríogacht na hÉireann a rídhamhna féin i ríogacht Átha Cliath.<ref>Flanagan (2008), lch. 900.</ref><ref>Duffy (1993a), lch. 34</ref><ref>Duffy (1992), lch. 103Ó Corráin, lch. 34.</ref> == Foinsí == * {{ lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie//published/G100004/index.html | teideal = Annála Inis Fithlinn | bliain = 2008 | suíomhidirlín = [[Corpus of Electronic Texts]] | edition = 23 October 2008 | foilsitheoir = [[University College Cork]] | dátarochtana = 29ú Bealtaine 2015 | ref = A3 }} * {{ lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie//published/G100005B/index.html | teideal = Annála na gCeithre Máistrí | bliain = 2013a | suíomh = Corpus of Electronic Texts | edition = 3 December 2013 | foilsitheoir = University College Cork | dátarochtana = 29ú Bealtaine 2015 | ref = A1 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ | teideal = Leabhar Laighneach ''(Lebar na Núachongbála)'' | bliain = 2012 | suíomh = Corpus of Electronic Texts | edition = 14ú Feabhra 2012 | foilsitheoir = University College Cork | dátarochtana = 30ú Bealtaine 2015 | ref = B2 }} * {{ lua idirlín | url = http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=msrawlb489 | teideal = Bodleian Library MS. Rawl. B. 489 | suíomh-idirlín = Early Manuscripts at Oxford University | foilsitheoir = [[Oxford Digital Library]] | dátarochtana = 30ú Bealtaine 2015 | ref = B1 }} * {{ lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie//published/G100001A/index.html | teideal = Annála Uladh | bliain = 2008 | suíomh = Corpus of Electronic Texts | edition = 29 August 2008 | foilsitheoir = University College Cork | dátarochtana = 29ú Bealtaine 2015 | ref = T1 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100039/index.html | teideal = Scéla Cano meic Gartnáin | bliain = 2010 | suíomh = Corpus of Electronic Texts | edition = 1 April 2010 | foilsitheoir = University College Cork | dátarochtana = 29ú Meán Fómhair 2015 | ref = S2 }} * {{ lua idirlín | url = https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1339/english/catalogue.html | teideal = Trinity College Baile Átha Cliath MS 1339 | suíomh = Irish Script on Screen | foilsitheoir = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | dátarochtana = 30ú Bealtaine 2015 | ref = T3 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/20468 | teideal = Ua Briain, Toirdelbach [Turlough O'Brien] (1009–1086) | sloinne = Bracken | ainm = D | bliain = 2004 | suíomh = [[Oxford Dictionary of National Biography]] | foilsitheoir = [[Oxford University Press]] | doi = 10.1093/ref:odnb/20468 | dátarochtana = 25ú Samhain 2014 | url-access = subscription | ref = B4 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50102 | teideal = Diarmait mac Máel na mBó (d. 1072) | sloinne = Hudson | ainm = B | bliain = 2004 | suíomh = Oxford Dictionary of National Biography | foilsitheoir = Oxford University Press | doi = 10.1093/ref:odnb/50102 | dátarochtana = 16ú Feabhra 2016 | url-access = subscription | ref = H1 }} * {{ lua idirlín | sloinne = Ó Corráin | ainm = D | author-link = Donnchadh Ó Corráin | teideal = The Vikings & Ireland | url = https://www.ucc.ie/celt/General%20Vikings%20in%20Ireland.pdf | suíomh = Corpus of Electronic Texts | foilsitheoir = University College Cork | dátarochtana = 24ú Meán Fómhair 2015 | ref = O2 }} * {{cite journal |last=Byrne |first=FJ |author-link=Francis John Byrne |year=1971 |title=Tribes and Tribalsim in Early Ireland |journal=[[Ériu (iriseán)|Ériu]] |volume=22 |pages=128–166 |issn=0332-0758 |eissn=2009-0056 |jstor=30007606 |ref=B5 }} * {{cite journal |last=Duffy |first=S |date=1992 |title=Irishmen and Islesmen in the Kingdoms of Baile Átha Cliath and Man, 1052–1171 |journal=Ériu |volume=43 |pages=93–133 |issn=0332-0758 |eissn=2009-0056 |jstor=30007421 |ref=D1 }} * {{cite journal |last=Duffy |first=S |year=1993b |title=Pre-Norman Baile Átha Cliath: Capital of Ireland? |journal=[[History Ireland]] |volume=1 |number=4 |pages=13–18 |issn=0791-8224 |jstor=27724114 |ref=D2 }} * {{cite journal |last=Flanagan |first=MT |year=1981 |title=Mac Dalbaig, a Leinster Chieftain |journal=[[Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland]] |volume=111 |pages=5–13 |issn=0035-9106 |jstor=25508795 |ref=F2 }} * {{cite journal |last=Hudson |first=B |author-link=Benjamin Hudson |year=1994 |title=William the Conqueror and Ireland |journal=Irish Historical Studies |volume=29 |issue=114 |pages=145–158 |issn=0021-1214 |eissn=2056-4139 |doi=10.1017/S0021121400011548 |jstor=30006739 |ref=H3 }} * {{cite journal |last=Mac Cana |first=P |year=1993 |title=IR. Buaball, W Bual 'Drinking Horn' |journal=Ériu |volume=44 |pages=81–93 |issn=0332-0758 |eissn=2009-0056 |jstor=30006879 |ref=M1 }} * {{cite journal |last=Mac Cana |first=P |year=2004 |title=Praise Poetry in Ireland Before the Normans |journal=Ériu |volume=54 |pages=11–40 |issn=0332-0758 |eissn=2009-0056 |jstor=30007361 |ref=M3 }} * {{cite journal |last=Ó Corráin |first=D |year=1971 |title=Irish Regnal Succession: A Reappraisal |journal=[[Studia Hibernica]] |volume=11 |pages=7–39 |issn=0081-6477 |jstor=20495982 |ref=O1 }} * {{cite journal |last=Scowcroft |first=RM |year=1995 |title=Abstract Narrative in Ireland |journal=Ériu |volume=46 |pages=121–158 |issn=0332-0758 |eissn=2009-0056 |jstor=30007878 |ref=S1 }} * {{cite book |year=1919 |editor-last=Meyer |editor-first=K |editor-link=Kuno Meyer |title=Bruchstücke der Älteren Lyrik Irlands |url=http://sulis.ucc.ie/cdi/wp-content/uploads/textarchive/Bruckstucke_der_alteren_Lyrik_Irlands_KMeyer0001.pdf |publisher=[[Walter de Gruyter]] |location=Berlin |ref=M2 |archive-date=2020-11-14 |access-date=2020-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114035457/https://sulis.ucc.ie/cdi/wp-content/uploads/textarchive/Bruckstucke_der_alteren_Lyrik_Irlands_KMeyer0001.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201114035457/https://sulis.ucc.ie/cdi/wp-content/uploads/textarchive/Bruckstucke_der_alteren_Lyrik_Irlands_KMeyer0001.pdf |date=2020-11-14 }} * {{cite book |last=Byrne |first=FJ |author-link=Francis John Byrne |year=2001 |origyear=1973 |title=Irish Kings and High-Kings |url=https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 |url-access=registration |series=Four Courts History Classics |publisher=[[Four Courts Press]] |location=Baile Átha Cliath |isbn=1-85182-552-5 |ol=3544482M |ref=B3 }} * {{cite book |last=Charles-Edwards |first=TM |author-link=Thomas Charles-Edwards |year=2004 |orig-year=2000 |title=Early Christian Ireland |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |isbn=0-511-03722-8 |ref=C1 }} * {{cite book |last=Downham |first=C |year=2018 |title=Medieval Ireland |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-1-107-03131-9 |doi=10.1017/9781139381598 |lccn=2017034607 |ref=D7 }} * {{cite book |last=Duffy |first=S |year=2002 |chapter=Emerging From the Mist: Ireland and Man in the Eleventh Century |chapter-url=http://www.ssns.org.uk/resources/Documents/Books/Man_2002/04_Duffy_Man_2002_pp_53-61.pdf |editor1-last=Davey |editor1-first=P |editor2-last=Finlayson |editor2-first=D |editor3-last=Thomlinson |editor3-first=P |title=Mannin Revisited: Twelve Essays on Manx Culture and Environment |publisher=The Scottish Society for Northern Studies |location=Edinburgh |pages=53–61 |isbn=0 9535226 2 8 |ref=D5 |archive-date=2015-09-25 |access-date=2020-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925102801/http://www.ssns.org.uk/resources/Documents/Books/Man_2002/04_Duffy_Man_2002_pp_53-61.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |last=Duffy |first=S |year=2006 |chapter=The Royal Dynasties of Dublin and the Isles in the Eleventh Century |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Baile Átha Cliath |volume=7 |publisher=Four Courts Press |location=Baile Átha Cliath |pages=51–65 |isbn=1-85182-974-1 |ref=D4 }} * {{cite book |last=Duffy |first=S |year=2009 |chapter=Ireland, c.1000–c.1100 |editor-last=Stafford |editor-first=P |editor-link=Pauline Stafford |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland, c.500–c.1100 |url=https://archive.org/details/companiontoearly0000unse_z3c5 |series=Blackwell Companions to British History |publisher=[[Blackwell Publishing]] |location=Chichester |pages=[https://archive.org/details/companiontoearly0000unse_z3c5/page/284 285]–302 |isbn=978-1-405-10628-3 |ref=D3 }} * {{cite book |last=Flanagan |first=MT |year=2008 |origyear=2005 |chapter=High-Kings With Opposition, 1072–1166 |editor-last=Ó Cróinín |editor-first=D |editor-link=Dáibhí Ó Cróinín |title=Prehistoric and Early Ireland |series=New History of Ireland |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |pages=899–933 |isbn=978-0-19-821737-4 |ref=F3 }} * {{cite book |last1=Forte |first1=A |last2=Oram |first2=RD |author2-link=Richard Oram |last3=Pedersen |first3=F |year=2005 |title=Viking Empires |url=https://archive.org/details/vikingempires0000fort |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-521-82992-2 |ref=F1 }} * {{cite book |last=Hudson |first=B |year=2005a |chapter=Diarmait mac Máele-na-mBó (Reigned 1036–1072) |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande00duff |url-access=limited |publisher=[[Routledge]] |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande00duff/page/n159 127]–128 |isbn=0-415-94052-4 |ref=H5 }} * {{cite book |last=Hudson |first=B |year=2005b |chapter=Ua Briain, Tairrdelbach, (c. 1009–July 14, 1086 at Kincora) |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande00duff |url-access=limited |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande00duff/page/n494 462]–463 |isbn=0-415-94052-4 |ref=H4 }} * {{cite book |last=Hudson |first=B |year=2006 |title=Irish Sea Studies, 900–1200 |publisher=Four Courts Press |location=Baile Átha Cliath |isbn=9781851829835 |ref=H6 }} * {{cite book |last=Hudson |first=BT |year=2005 |title=Viking Pirates and Christian Princes: Dynasty, Religion, and Empire in the North Atlantic |url=https://archive.org/details/vikingpirateschr0000huds |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-516237-0 |ref=H2 }} * {{cite book |last=Lydon |first=J |author-link=James Lydon (historian) |year=2005 |origyear=1998 |title=The Making of Ireland: From Ancient Times to Present |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |isbn=0-415-01347-X |ref=L1 }} * {{cite book |last=Zumbuhl |first=M |year=2005 |chapter=Uí Chennselaig |editor-last=Duffy |editor-first=S |title=Medieval Ireland: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalirelande00duff |url-access=limited |publisher=Routledge |location=Nua Eabhrac |pages=[https://archive.org/details/medievalirelande00duff/page/n518 486]–487 |isbn=0-415-94052-4 |ref=Z1 }} * {{cite book |last=Mac Shamhráin |first=AS |authorlink=Ailbhe Mac Shamhráin |year=1996 |title=Church and Polity in Pre-Norman Ireland: The Case of Glendalough |series=Maynooth Monographs |publisher=An Sagart |location=Maigh Nuad|isbn=1 870684 68 0 |issn=0790-8806 |ref=M5 }} * {{cite book |year=2005 |editor1-last=Moody |editor1-first=TW |editor1-link=Theodore William Moody |editor2-last=Martin |editor2-first=FX |editor2-link=F. X. Martin |editor3-last=Byrne |editor3-first=FJ |title=Maps, Genealogies, Lists: A Companion to Irish History |series=New History of Ireland |publisher=[[Clarendon Press]] |location=Oxford |isbn=9780198217459 |ref=M4 }} * {{cite book |last=Ní Mhaonaigh |first=M |year=2018 |chapter=Perception and Reality: Ireland c.980–1229 |chapter-url=https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/260284 |pages=131–156 |doi=10.1017/9781316275399.009 |editor-last=Smith |editor-first=B |title=The Cambridge History of Ireland |volume=1 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-1-107-11067-0 |ref=N1 }} * {{citation |last=Duffy |first=S |year=1993a |title=Ireland and the Irish Sea Region, 1014–1318 |hdl=2262/77137 |hdl-access=free |publisher=[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] |ref=D6 }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Domnall mac Murchada meic Diarmata}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh]] 87c18rlp2bz7pm75lsofhfhshwc2wf3 0 96800 1314910 1270739 2026-05-22T22:59:54Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314910 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Mac le [[Arthur Hart Guinness]] agus fear gnó cáiliúil i mBaile Átha Cliath ab ea '''Benjamin Lee Guinness''' (1798 – 1868). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Guinness, Benjamin Lee}} [[Catagóir:Básanna i 1868]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1798]] [[Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm]] [[Catagóir:Daonchairde Éireannacha]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]] [[Catagóir:Muintir Guinness]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] sldwav5ky845bhnbjufo679j3mqllx5 0 96804 1314911 1295428 2026-05-22T23:05:09Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314911 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Fear gnó, polaiteoir, iomróir, agus daonchara Angla-Éireannach ab ea '''Rupert Edward Cecil Lee Guinness''', 2ú hIarla Uíbh Eachach (29 Márta 1874 – 14 Meán Fómhair 1967). Rugadh i [[Londain]] é, agus an mac ba shine le [[Edward Cecil Guinness|Edward Guinness]], 1ú Iarla Uíbh Eachach. Ba é an fichiú Seansailéir ar [[Ollscoil Átha Cliath]] ó 1927 go 1963, ag teacht i gcomharbacht ar a athair a bhí ina Sheansailéir idir 1908 agus 1927. {{DEFAULTSORT:Guinness, Rupert}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1874]] [[Catagóir:Básanna i 1967]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Bailitheoirí ealaíne]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Cogadh na mBórach]] [[Catagóir:Daoine a bhaineann le Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine Angla-Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lucht spóirt na Sasana]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Muintir Guinness]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] 4d8gyab6dezlu64kkysrq4btn43zqzc 0 96849 1314826 1261964 2026-05-22T17:40:42Z Alison 570 [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] 1314826 wikitext text/x-wiki Tugtar '''eagraíocht neamhrialtasach''' (ENR) ar eagraíocht atá neamhspleách ar rannpháirtíocht rialtais.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=Claiborne|first=N|year=2004|teideal=Presence of social workers in nongovernment organizations|journal=Soc Work|volume=49|issue=2|pages=207–218|doi=10.1093/sw/49.2.207|pmid=15124961}}</ref> De ghnáth, is foghrúpa eagraíochtaí iad eagraíochtaí neamhrialtasacha a bhunaíonn saoránaigh, lena n-áirítear clubanna agus comhlachais a sholáthraíonn seirbhísí dá mbaill agus do dhaoine eile. Is eagraíochtaí neamhbhrabúis iad, de ghnáth, agus bíonn go leor acu gníomhach sa daonnúlachas nó sna heolaíochtaí sóisialta. Tugann suirbhéanna le fios go bhfuil leibhéal ard muiníne ag an bpobal as eagraíochtaí neamhrialtasacha, agus mar sin, d’fhéadfadh siad a bheith ina n-ionadaithe úsáideacha ar ábhair imní na sochaí agus páirtithe leasmhara.<ref>IISD. http://www.iisd.org/business/ngo/roles.aspx}}</ref> Mar sin féin, is féidir le hENRanna a bheith ina ngrúpaí stocaireachta do chorparáidí, amhail an Fóram Eacnamaíoch Domhanda.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.usip.org/glossary/nongovernmental-organization-ngo |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2021-02-18 |archivedate=2018-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180310081321/https://www.usip.org/glossary/nongovernmental-organization-ngo }}</ref> <ref>Cambridge Dictionary. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/ngo</ref> De réir NGO.org (na heagraíochtaí neamhrialtasacha a bhfuil baint acu leis na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]]), "Is ENR aon ghrúpa saoránach deonach neamhbhrabúis a eagraítear ar leibhéal áitiúil, náisiúnta nó idirnáisiúnta." ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol}} [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] [[Catagóir:Gnóthaí sibhialta]] [[Catagóir:Eagraíochtaí neamhrialtasacha | ]] [[Catagóir:Eagraíochtaí neamhbhrabúis]] [[Catagóir:Téarmaíocht eolaíochta polaitiúla]] [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] [[Catagóir:Nuafhocail na 1940idí]] iexx2rue6dft6anb6ls4jbm0k4f1qcb 0 97084 1315042 1286622 2026-05-23T02:39:53Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315042 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Scattery Island 03.jpg|mion|[[Inis Cathaigh]]]] [[Easpag]] sa [[6ú haois]] i g[[Contae an Chláir]] ab ea '''Naomh Seanán'''. Is in aice le [[Cill Rois]] i gContae an Chláir a rugadh Seanán. [[Feirmeoir]]í rathúla a bhí ina mhuintir.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/marta/naomh-seanan-easpag-marta-8.html|teideal=Naomh Seanán, easpag: Márta 8 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2021-03-08}}{{Dead link|date=Aibreán 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> De réir cosúlachta, ba iad na heachtraí contúirteacha ar muiras a dtáinig sé slán a spreag é le dul faoi chuing chrábhaidh. I dtús báire chaith sé seal mar mhac léinn i mainistir [[Cill na Manach|Chill na Manach]]. In [[Inis Cathaigh]] i ngar do [[Cill Rois|Chill Rois]] a bhí a phríomh[[Mainistir|mhainistir]]. Bhí Seanán ina anamchara ag [[Naomh Breandán]] agus ag [[Naomh Ciarán|Naomh Ciarán Chluain Mhic Nóis]]. D’éag an naomh timpeall 544-560 agus cuireadh é i Leaba Sheanáin in aice Teampaill Sheanáin, séipéal beag Rómhanúil ón 12ú haois Ceiliúrtar Lá Fhéile Seanáin Inse Cathaigh ar an 8 Márta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www3.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/feilte/|teideal=Féilte|údar=Sabhal Mor Ostaig|dátarochtana=2021}}</ref> [[Íomhá:Scattery Island from the air - geograph.org.uk - 594050.jpg|clé|mion|[[Inis Cathaigh]]]] == Féach freisin == * [[Inis Cathaigh]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-creid}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Seanán Naomh}} [[Catagóir:Básanna i 544]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] 9ypz50zc76czsi4ft4jcwhd29wy6cgq 0 97095 1315053 1289293 2026-05-23T03:47:43Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315053 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Náisiúnachas in Éirinn|Polaiteoir náisiúnach]] [[Éire|Éireannach]], iriseoir, údar, [[abhcóide]] agus duine de na [[Teachta Parlaiminte|Feisirí Parlaiminte]] Éireannacha is conspóidí i [[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|dTeach na dTeachtaí]] i [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] ab ea '''Tadhg Ó hEaluithe''' (17 Bealtaine 1855 - 26 Márta 1931). Thosaigh a shlí bheatha pholaitiúil amach sna 1880idí faoi cheannaireacht [[Charles Stewart Parnell]] [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|de Pháirtí Parlaiminte]] na hÉireann (PPÉ), agus lean sé ar aghaidh go dtí na 1920idí, nuair a bhí sé ar an gcéad Sheanascal Shaorstát Éireann (nó Gobharnóir Ginearálta ar Shaorstát na hÉireann). == Cúlra teaghlaigh == [[Íomhá:Iarthair_Chorcaí_081.jpg|clé|mion|150x150px| Plaic ar [[Theobald Wolfe Tone|Chearnóg Tone Wolfe]] [[Beanntraí|i m]] [[Beanntraí|Beanntraí ag]] comóradh breith Uí hEaluithe ]] Rugadh é i [[Beanntraí|mBeanntraí]], [[Contae Chorcaí]], an dara mac le Maurice Healy, cléireach d'Aontas Dhlí na mBocht i m[[Beanntraí]], agus Eliza Healy (née Sullivan). Bhí a dheartháir ba shine Thomas Healy (1854–1924) ina aturnae agus ina [[Teachta Parlaiminte|Fheisire Parlaiminte]] (FP) do Loch Garman Thuaidh agus bhí a dheartháir níos óige Maurice Healy (1859–1923), a raibh dlúthchaidreamh aige ar feadh an tsaoil, ina aturnae agus ina FP do Cathair Chorcaí.<ref>Frank Callanan, ''T. M Healy'' (Cork University Press, 1996)</ref> Ba de shliocht teaghlaigh a athair a chaill a gcuid tailte mar go raibh siad ina [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|gCaitlicigh,]] <ref>[[Paul Bew|Bew, Paul]], ''Timothy Michael Healy'', [[Oxford Dictionary of National Biography]], Oxford University Press (2004–05) Vl.27 p.142: quote: <br /> His daughter wrote: One branch of the Healy’s, who turned protestant, [claimed] the land of a Catholic cousin . . . From the Catholic cousin who kept his faith and lost his lands was descended the family of whom Timothy Michael Healy was the second son. (Source: M. Sullivan ''No man’s man'' p.3 (1943)</ref>ach fós féin ba fhear uasal léannta é. Aistríodh a athair i 1862 go post den chineál céanna i [[Lios Mór|Lios Mór, Contae Phort Láirge]], agus an post aige go dtí go bhfuair sé bás i 1906. Cuireadh oideachas ar Thadhg i scoil na [[Bráithre Críostaí|mBráithre Críostaí]] i [[Mainistir Fhear Maí]], agus ar shlí eile bhí sé féin-oilte den chuid is mó. Sa bhliain 1869, ag ceithre bliana déag d’aois, chuaigh sé chun cónaithe lena uncail [[Timothy Daniel Sullivan]] FP i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] . == Luathshaol == Ansin, bhog sé go Sasana ag fáil fostaíochta i 1871 le Cuideachta Iarnróid an Oirthuaiscirt i [[Newcastle upon Tyne|Newcastle-upon-Tyne]] . Bhí baint mhór aige ansin le [[Rialtas Dúchais|polaitíocht Rialtas Dúchais na hÉireann]] sa phobal Éireannach áitiúil. Tar éis dó dul go Londain i 1878 d’oibrigh Ó hEaluithe mar chléireach rúnda i monarcha ar leis a ghaolta é, ansin d’oibrigh sé mar chomhfhreagraí parlaiminte don ''nuachtán The Nation ar'' leis a uncail é, ag scríobh go leor alt mar thacaíocht do Pharnell, an ceannaire nua-éiritheach agus ní ba mhíleataí agus a bheartas um ''bacóireacht'' pharlaiminte.<ref>Callanan, ''T. M Healy'' (1996)</ref> Bhí meas ag Parnell ar fhaisnéis agus ar fhuinneamh Uí hEaluithe, tar éis dó é féin a bhunú mar chuid de chiorcal polaitiúil níos leithne Pharnell. Tháinig sé chun bheith ina rúnaí Pharnell ach diúltaíodh dó páirt a ghlacadh i gciorcal beag inmheánach de chomhghleacaithe polaitiúla Pharnell. Thug Parnell, áfach, Ó hEaluithe isteach i bPáirtí Parlaiminteach na hÉireann agus thacaigh sé leis mar iarrthóir náisiúnaíoch nuair a toghadh é ina FP do Bhuirg Loch Garman i 1880-83 i gcoinne [[Seán Mac Réamainn|Sheán Mhic Réamainn]] a raibh a athair, William Archer Redmond, ina FP a bhásaigh le déanaí. Toghadh Ó hEaluithe ar ais gan cur ina choinne don pharlaimint, le cúnamh Mhic Réamainn a sheas siar ón toghchán agus gur tháinig sé slán as cás cúirte talúntais a líomhain imeaglú. == Slí bheatha pholaitiúil == ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ó hEaluithe, Tadhg}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1855]] [[Catagóir:Básanna i 1931]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Lú]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhuineacháin]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] i7vwwjqgqqjyvis1rn33tpmajf6l04m 0 97116 1314974 1294420 2026-05-23T01:10:53Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314974 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Duine de na fir [[gnó]] is aitheanta sa [[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart]] sna [[2000idí]] ab ea '''Edward Enda Haughey, Barún Bhaile Éamainn''', OBE, FRCVS, ([[5 Eanáir]] [[1944]] i g[[Contae Lú]] – [[13 Márta]] [[2014]]).<ref>{{Lua idirlín|url=http://raidiofailte.com/naisiunta/edward-haughey-agus-fear-eile-as-co-an-duin-marbh-i-ndiaidh-taisme-i-sasana/|teideal=Edward Haughey agus fear eile as Co an Dúin marbh i ndiaidh taisme i Sasana {{!}} Raidió Fáilte|údar=Róise Ní Thoirealaigh|dáta=2014-03-13|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-03-13|archivedate=2017-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171121172113/http://raidiofailte.com/naisiunta/edward-haughey-agus-fear-eile-as-co-an-duin-marbh-i-ndiaidh-taisme-i-sasana/}}</ref> Bhí clú ar Haughey ó bhunaigh sé Norbrook Laboratories, [[gnó]] de na gnóithe is mó sa [[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart]], sa bhliain 1968. D'fhostaigh an comhlacht 1,500 duine ar [[Iúr Cinn Trá|an Iúr]] sa bhliain 2014 agus 1,500 thar lear. Iar[[Seanadóir|Sheanadóir]] ba ea é agus Tiarna i d[[Teach na dTiarnaí|Teach na dTiarna]] sa [[An Bhreatain|Bhreatain]]. Thaobhaigh sé leis an [[Páirtí Aontachtach Uladh|UUP]] agus leis an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Coimeádach]] sa Bhreatain. Maraiodh Eddie Haughey nuair a tharla taisme [[Heileacaptar|heileacapatair]] i [[Norfolk]], Shasana ar an [[13 Márta]] [[2014]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Haughey, Edward}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Básanna in 2014]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Baill den 20ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 21ú Seanad]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh]] [[Catagóir:Básanna tionóisceacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Lú]] [[Catagóir:Reachtóirí sa Ríocht Aontaithe]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] remu1m1lsadvzf2id5sofvoa3gu3tz0 14 97218 1314920 1241490 2026-05-22T23:32:37Z Seachránaí 53315 Catagóir:Reachtóirí sa Ríocht Aontaithe 1314920 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Parlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Ríochta Aontaithe (gan Tuaisceart na hÉireann)]] [[Catagóir:Reachtóirí sa Ríocht Aontaithe]] nsfi7mfj0ulpoh6iuoigxyvz3dz8k2r 0 97673 1315022 1299933 2026-05-23T02:09:32Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315022 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Íomhá:Bangor Abbey and graveyard - geograph.org.uk - 876776.jpg|clé|mion|[[Mainistir Bheannchair]] inniu]]Is i g[[Contae Aontroma]] a rugadh Naomh '''Comhghall''' nó '''Comgall''' (timpeall na bliana 510/520 – 597/602; b'fhéidir 516 - 602; '''Saint Comgall''' i mBéaral).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/bealtaine/naomh-comhghall-ab-bealtain.html|teideal=Naomh Comhghall, ab: Bealtaine 10 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2021-05-10|archivedate=2021-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510101609/http://www.cumannnasagart.ie/bealtaine/naomh-comhghall-ab-bealtain.html}}</ref> Ceiliúrtar a lá féile ar 10 Bealtaine.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=St. Comgall|url=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/St._Comgall|journal=Catholic Encyclopedia|volume=Volume 4}}</ref> === Tús a shaoil === Ba [[Saighdiúir|shaighdiúir]] a athair. Theastaigh uaidh go leanfadh a mhac an cheird chéanna sin, rud a rinne Comhghall ar dtús. Ach bhí Comhghall ag iarraidh a bheith ina shaighdiúir i seirbhís Chríost. [[Íomhá:Mosaic, Bangor harbour (2) - geograph.org.uk - 344038.jpg|clé|mion|[[mósáic]] i mBeannchair inniu]] De réir dealraimh, rinne Comhghall a chuid staidéir faoi threoir [[Fionnán Mhaigh Bhile|Naomh Fionnán]] i [[Mainistir Mhaigh Bhile|Maigh Bhile]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/65869|teideal=Maigh Bhile/Movilla|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-05-10}}</ref> Siocair go raibh sé faoi bhrú ag cathuithe agus faoi chian agus chumha, shocraigh sé féin agus a ab ar dhul i muinín na paidreoireachta. Tar éis don easpag Lughaidh é a agairt go mór, oirníodh ina shagart é.<ref name=":0" /> === Mainistir === Bhunaigh Comhghall [[mainistir]] i m[[Beannchar, Contae an Dúin|Beannchar]] c. 555-558, mainistir ar mheall chuici daoine mar [[Columbán|Naomh Columbán]] ina phríomhoide inti tamall ina dhiaidh sin.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-leargas-den-scoth-ar-shaol-na-manach-fado.aspx|teideal=Léargas den scoth ar shaol na manach fadó|údar=Liz Curtis|dáta=2006|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-05-10}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Naomh Gall – Oidhreacht Léinn & Liteartha an Naoimh Éireannaigh a Bhunaigh Cathair St Gallen na hEilvéise|url=https://www.jstor.org/stable/48568221|journal=Seanchas Ardmhacha: Journal of the Armagh Diocesan Historical Society|date=2016|issn=0488-0196|pages=107–129|volume=26|issue=1|author=Gearóid Trimble}}</ref> Bhí Comhghall an-dian ar fad ar na manaigh ó thaobh bia de.. Ní raibh cead ag na manaigh faoi Naomh Comgall i mBeannchar bainne a ól.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/colmcille/gaeilge/life_in_a_monastery/food_drink.php|teideal=Colm Cille > Food and Drink|work=ccea.org.uk|dátarochtana=2021-05-10|archivedate=2021-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510142424/https://ccea.org.uk/colmcille/gaeilge/life_in_a_monastery/food_drink.php}}</ref> Bheadh arán, glasraí agus uisce mar bhéile acu, agus ní raibh ann ach aon bhéile amháin sa lá. Níos déanaí, tugadh cead dóibh bainne a ól sa deireadh, mar a rinneadh sa chuid is mó de na mainistreacha eile ag an am. Bhunaigh Comhghall mainistir  in oileán Tír Iodh in [[Albain]] chomh maith. === Bású agus oidhreacht === Tar éis dó tinneas fada pianmhar a fhulaingt go foighdeach, d’éag sé ar Fhéile na Cincíse sa bhliain 602 b'fhéidir. Ó thús an 9ú haois ar aghaidh, d’ionsaigh na Lochlannaigh [[Mainistir Bheannchair]] agus truaillíodh scrín Naomh Comhghall. == Féach freisin == * [[Mainistir Bheannchair]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bangor Abbey|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bangor_Abbey&oldid=1001235513|journal=Wikipedia|date=2021-01-18|language=en}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 516]] [[Catagóir:Básanna i 602]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] gu17t54kctldk1pqtr6gybrau63hjt5 0 98479 1315019 1299932 2026-05-23T02:06:34Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315019 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Naomh]] tábhachtach san [[Eaglais Chaitliceach]] ab ea '''Naomh Colmán''' nó '''Colmán mac Léníne''' (522 – 600). == Nósanna agus béaloideas == == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Colmán Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 600]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] qi79lilkdjux63g23i7zj1hgl38rka5 1315020 1315019 2026-05-23T02:07:05Z Seachránaí 53315 Catagóir:Filí Gaeilge 1315020 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Naomh]] tábhachtach san [[Eaglais Chaitliceach]] ab ea '''Naomh Colmán''' nó '''Colmán mac Léníne''' (522 – 600). == Nósanna agus béaloideas == == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Colmán Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 600]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] gve563k54wtkrc44277zjkwplg03cx1 0 98631 1315070 1299468 2026-05-23T04:11:12Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315070 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ [[Ríthe na gConnacht|Rí na gConnacht]] ba ea''' Cathal Carrach Ó Conchúir ''' ([[Meán-Ghaeilge]]: ''' Cathal Carrach Ua Conchobair'''). Bhí sé i réimeas ón mbliain 1189 go dtí 1202. Duine de sheachtar mac an rí, [[Conchobar Maenmaige Ua Conchobair|Conchobar Maenmaige]], ba ea Cathal. Ní fios cérbh iad nó a mháthair nó a bhean chéile. Bhain sé cáil amach ar dtús le linn [[Cath na Rídhamhnaí]] sa bhliain 1185, ag tacaíocht lena athair in éadan a sheanathar, [[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair|Ruairí]], agus deartháir Ruairí, [[Cathal Crobhdhearg Ua Conchobhair|Cathal Crobhdhearg]]. I ndiaidh dhúnmharú a athar sa bhliain 1189, chuaigh Cathal ar thóir an mharfóra, [[Conchobar ua nDiarmata|Conchúr ó Diarmada]] saoithiúil, agus mharaigh sé é. Rinneadh rí de Chathal, ach go bhfreasúra Chathal Crobhdhearg. Mar thoradh an achrainn, tháinig airm [[Normannaigh|Normannach]]a siar thar an Sionainn don chéad uair, ag troid ar son na beirte. Maraíodh Cathal i mbun catha ag [[An Corrshliabh|An gCorrshliabh]] sa bhliain 1202. Bhí mac amháin aige ar a laghad, ''Melaghlin'', a maraíodh deich mbliana ina dhiaidh. == Foinsí == * ''Ua Conchobair, Cathal Carrach'', Ailbhe Mac Shamhrain, in ''Dictionary of Irish Biography ... to the year 2002: Volume 9, Staines - Z'', lch. 569. Cambridge, 2010. == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Conchobar Maenmaige Ua Conchobair]] | teideal = [[Ríthe na gConnacht|Rí Chonnacht]] | tar éis = [[Cathal Crobhdhearg Ua Conchobhair]] | bliain = 1190–1202 | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Ua Conchobair, Cathal Carragh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 12ú haois]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na gConnacht]] [[Catagóir:Uí Bhriúin]] ctbpf5sxp8si91azecxs8a2jcmkgba6 0 98632 1315071 1302935 2026-05-23T04:11:31Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315071 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na gConnacht|Rí na gConnacht]] ba ea '''Chonchúr Maonmhaighe Ó Conchúir''' ([[Meán-Ghaeilge]]: '''Conchobar Maenmaige Ua Conchobair'''). [[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair|Ruairí Ó Conchúir]], [[Ardrí na hÉireann]], ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 1183 go dtí 1189. Ceannaire míleata ba ea é agus sheas sé in aghaidh [[ionradh na Normannach ar Éirinn]]. == Luathshaol == Rugadh a bhuafhocal do Chonchúr as a cheantar altramais, [[Trícha Máenmaige|Tríocha Maonmhaighe]]. An mac is sine as ochtar le Ruairí ba ea Chonchúr, de réir dealraimh. Feictear Conchúr don chéad uair sna hannála sa bhliain 1163<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1163.9</ref> agus a athair cheana ina rí Chonnacht. Agus an rídhamhna, Niall mac Muircheartaigh Ó Lochlainn, mac an Ardrí, ar coinnmheadh in [[Uí Mhaine|Uíbh Mhaine]], trí fheall agus meabhail maraíodh 'uile' ag Conchúr Ó Ceallaigh agus Concobhar Maonmhaighe. Gabhadh Niall ámh, agus tugadh shán chuid a thigh. == Cogaidh Normannacha agus Éireannacha == Feictear Conchúr ansin i n[[Annála Uladh]] sa bhliain 1174:<ref>[[Annála Uladh]], AU 1174.5</ref> :''Cath Durluis la<ref>''cath ... la ... for'', [buadh] cath ... ag ... ar</ref> Domnall h-Ua m-Briain & la Conchobur Maenmhaighi for muinntir Mic na Perisi<ref>[http://dil.ie/34253 peirise], banimpire, ar eDIL</ref> .i., righ Saxan. Insítear i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] go raibh Conchúr ann ar ndóigh ag [[Cath na gConchúr]], ainmnithe as féin agus [[Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh|Conchúr Mhaonmhaighe Ó Ceallaigh]], i nUíbh Mhaine sa bhliain 1180. Sa bhliain 1184,<ref>ACM 1184.4</ref> maraíodh [[ríthe na Mí|rí na Mí]], Art Ó Maoil Seachlainn, go freagrach ag Diarmaid mac Toirrdhealbhaigh Ó Briain, faoi threoir na Gall. Bhíodh clann Uí Mhaoil Seachlainn tacaithe ag Ruairí he had annexed the lands to Connacht, agus thug Chonchúr tacú le chomharba Airt, Maol Seachlainn Beag. Rinne na fir úd amais ar caisleáin na nGall, agus maraíodh go léir acu. Sa bhliain 1185,<ref>ACM 1185.7</ref> tharla cogadh cathartha idir Ruairí agus triúr rídhamhnaí na gConnacht Ruairí, eatarthu féin. Mac le Conchúr, [[Cathal Carragh Ua Conchobair|Cathal Carrach]], ba ea duine amháin acu, agus Conchúr mac Cormaic Ó Conchúir agus [[Cathal Crobhdhearg Ua Conchobhair|Cathal Crobhdhearg Ó Conchúir]] an bheirt eile. Cé go ndearnadh Ruairí agus a mhac suíocháin leis na rídhamhnaí, is amhlaidh de réir eachtraí na bliana bhliain dár gcionn go raibh Conchúr cailleadh na foighne lena athair. Le chéile arís, dhóigh Conchúr agus Cathal Carrach [[Cill Dalua]] i dTuamhain, maraon cealla eile agus tithe, agus thugadar seoda agus meoin an cheantair leo.<ref>ACM 1185.9</ref> San eachtra seo, bhí comhghuaillithe Normannacha ag Conchúr, a tháinig chomh fada is as [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]], agus thug Ruairí trí mhíle bó dóibh mar chúiteamh. == Rí na gConnacht == Faoi dheireadh sa bhliain 1186,<ref>ACM 1186.5</ref> tharla cogadh idir athair agus mac, agus ''Connachtaigh do mhilleadh etorra''. Cuireadh an ruaig ar Ruairí chuig an Mumhain, ach sa deireadh, a bhuí le comhairle Shíol Muireadhaigh, tugadh cead do Ruairí filleadh abhaile agus bronnadh [[trícha cét|tríocha céad]] d'fhearann air. Láithreach bonn, thosaigh Conchúr a riail a dhainiú, agus mharaigh sé [[Murchadh Ó Ceallaigh]].<ref>ACM 1186.7</ref> An bhliain dár gcionn,<ref>ACM 1187.6</ref> chuaigh ar ais go dtí cúige Laigean le Maol Seachnaill Beag Ó Maoil Seachlainn, agus dhóigh sé caisleán [[Cill Áir|Chill Áir]], ''co na terna<ref>[https://dil.ie/40566 térnam], téarnamh, éalú, ar eDIL</ref> sgeolanga uatha gan marbhadh'' (nár théarnaigh/éalaigh scéalaí uatha gan mharú). Dhá bhliain i ndiaidh sin,<ref>ACM 1188.8</ref> rinne [[John de Courcy]] (''Iohn Do Cuirt'') ionsaí ar na Chonnachta, i dteannta le Conchúr mac Cormaic. Ghríosaigh Conchúr taoisigh na gConnacht, agus tháinig a chol ceathrar, [[Domhnall Mór Ó Briain]], [[Ríthe na Tuadhmhumhan|rí Thuamhan]], chun cuidiú leis. Ní raibh na Normannach in ann fanacht in aon áit amháin, ''uair na ro leiccsiott Connachtaigh nias sia dia t-tír iad'' (óir nach ligfeadh na Connachta níos sia trína dtír iad). Agus na Gaill camptha ag [[Baile Easa Dara]],<ref>ACM 1188.8</ref> chruinnigh [[Ríthe Thír Chonaill|rí Thír Chonaill]] a airm chun cosc a chur orthu éalú ó thuaidh. Bhí na Gaill ag cúlú thar an g[[An Corrshliabh]], nuair ''Do-beartsad Connachtaigh & Fir Mumhan ammus<ref>[http://dil.ie/3180 ammus], amas, ionsaí, ar eDIL</ref> forra. Marbhaid sochaidhe mhóir dhibh. Fáccbhaid na Goill an tir ar eccin'' (rinne na Connachta agus fir Mumhan amas/ionsaí orthu. Maraíodh sochaí mhór díobh. D'fhág na Gaill an tír ansin). == Dúnmharú == Ní raibh Conchúr in ann tairbhe a bhaint as an eachtra seo out gur maraíodh é i g[[Clann Chonnmhaigh]] sa bhliain 1189<ref>ACM 1189.8</ref> Tugtar an teideal ''airdri Connacht eittir Gallaibh & Ghaoidealaibh'', do ina thásc. Ba iad na marfóirí ná Maghnus mac Flainn Ó Fiannachta, Aodh mac Briain (a chol ceathar), Muircheartach mac Cathail mhic Diarmada agus Giolla na Naomh Ó Maoilmhichíl desna Tuatha. Deirtear gurbh iad siúd ''druing dia mhuintir fein & dia oirecht.''<!-- tagairt? , though the real culprit seems to have been that other contender for the ríogacht na gConnacht, Chonchúr mac Cormaic.--> == Chomharbaí agus muintir == Tháinig Ruairí ar ais i gcoróin,<ref>ACM 1189.8, ACM 1191.1</ref> cé acu le seal gairid. D'éirigh sé ansin ina mhanach ag [[Conga]].<ref>ACM 1198.2</ref> Maraíodh Conchúr mac Cormaic ag Cathal Carrach níos déanaí sa bhliain úd, mar dhíoltas ar bhád a athar. Rinneadh rí Chonnacht de Chathal, cé go bhfreasúra, roimh a bhás sa bhliain 1202.<ref>AU 1202.8</ref><ref>[[Annála Loch Cé]], ALC 1202.5</ref> Ba é uncail Chonchúir, Cathal Crobhdhearg, a tháinig chun cinn i ndeireadh na dála. Seo a leanas páistí Chonchúir eile: * [[Mathghamhain mac Conchobair Maenmaige Ua Conchobair|Mathún]] maraithe sa bhliain 1196.<ref>ACM 1196.9</ref> * ''[[Muirchertach Tethbhach]]'' maraithe sa bhliain 1204.<ref>AU 1204.5</ref> * [[Donnchadh mac Conchobair Maenmaige Ua Conchobair|Donnchadh]] maraithe sa bhliain 1207.<ref>ACM 1207.1</ref> * [[Tadhg mac Conchobair Maenmaige Ua Conchobair|Tadhg]] beo sa bhliain 1210.<ref>ACM 1210.6</ref> * [[Mael Seachlainn mac Conchobar Maenmaige Ua Conchobair|Maol Seachnaill]], maraithe sa bhliain 1219.<ref>ACM 1219.2</ref> * [[Aodh mac Conchobar Maenmaige Ua Conchobair|Aodh]] déag sa bhliain 1224 ''ag toidhecht ó Ierusalém, & ó Sruth Iordanén dó. == Craobh Ghinealaigh == {{familytree/start}} {{familytree | | |TOI| |TOI=[[Toirdhealbhach Ua Conchobhair|Toirdhealbhach]]||}} {{familytree | | | |||}} {{familytree | |RUA| |CAT|RUA=[[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair|Ruairí]]|CAT=[[Cathal Crobhdhearg Ua Conchobhair|Cathal Crobhdhearg]]}} {{familytree | | | |||}} {{familytree | |CON| |TOI| |AOD| |DIA|CON='''Conchúr'''|TOI=Toirdhealbhach|AOD=Aodh|DIA=Diarmaid}} {{familytree | | | |||}} {{familytree | |CAT| |MAT| |TAD| |MUI| |DON| |AOD| |MAO| |CAT=Cathal|MAT=Mathún|TAD=Tadhg|MUI=Muircheartach|DON=Donnchadh|AOD=Aodh|MAO=Maol Seachnaill}} {{familytree | | | |||}} {{familytree | |MAO | |MAO=Maol Seachnaill||}} {{familytree/end}} Toirdelbach | |______________ | | | | Ruaidhri Cathal Crobdearg | |______________________________________________ | | | | | | | | '''Conchobar''' Toirdhealbhach Aodh Diarmait | |______________________________________________________________ | | | | | | | | | | | | | | Cathal ... | | Maelsechlainn == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A, iml. 1] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]][http://www.ucc.ie/celt/published/G100005B/ G100005B, iml. 2] ** [[Annála Connacht|Annála Chonnacht]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100011/ G100011] * O'Byrne, Emmet, ''War, Politics and the Irish of Lenister 1156–1606'', 2004. == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair|Ruaidrí Ua Conchobhair]] | teideal = [[Ríthe na gConnacht|Rí na gConnacht]] | tar éis = [[Cathal Carragh Ua Conchobair|Cathal Carrach Ua Conchobair]] | bliain = 1183–1189 | }} {{s-end}} {{Ríocht na gConnacht}} {{DEFAULTSORT:Ua Conchobair, Conchobar Maenmaige}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:12ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na gConnacht]] [[Catagóir:Uí Bhriúin]] 1iggrr1o35k155wjlm1ytk8a1xq4ms2 0 98695 1314919 1293422 2026-05-22T23:29:02Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314919 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Polaiteoir]] agus [[breitheamh]] de chuid Shasana ba ea '''Robert Michael Oldfield Havers, Barún Havers''' PC ([[10 Márta]] [[1923]] – [[1 Aibreán]] [[1992]]). Bhí sé ina Ard-Aighne ó 1979 go 1987 agus ansin ina Ard-Seansailéir ar feadh seal gairid.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/baroness-elizabeth-butler-sloss-88baroness-butler-sloss-one-of-the-first-women-t/4602792666411688/|teideal=Michael Havers|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2021|dátarochtana=2021}}</ref> [[Íomhá:Havers Escutcheon.png|clé|mion|Armas Havers i d[[Teach na dTiarnaí]] |195x195px]] === Conspóidí === Chuir Havers cás an ionchúisimh i láthair le linn na dtrialacha [[Ceathrar Guildford]] agus [[Seachtar Maguire]].<ref>{{Cite news|url=https://www.lrb.co.uk/the-paper/v15/n12/ronan-bennett/criminal-justice|teideal=Criminal Justice|údar=Ronan Bennett|dáta=1993-06-24|language=en|work=London Review of Books|dátarochtana=2021-11-13}}</ref> Bhí Havers an-mhór le [[Margaret Thatcher]] agus [[Airey Neave]] (a feallmharaíodh sa bhliain 1979). Bhí Havers ina Ard-Aighne nuair a cuireadh [[Peter Sutcliffe]],<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Peter Sutcliffe|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Sutcliffe&oldid=1037434693|journal=Wikipedia|date=2021-08-06|language=en}}</ref> an [[Yorkshire Ripper]], ar a thriail sa bhliain 1981. Tharraing sé conspóid air féin nuair a cuireadh an locht ar [[Striapachas|striapacha]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/features/2020/11/25/forgotten-women-the-overlooked-victims-of-serial-killers|teideal=Forgotten women: The overlooked victims of serial killers|údar=Julie Bindel|language=en|work=www.aljazeera.com|dátarochtana=2021-11-13}}</ref> === Ionsaí === Gortaíodh [[Póilíní|póilín]] nuair a phléasc buama de chuid an [[IRA Sealadach|IRA]] os comhair tí Havers (Woodhayes Road, [[Wimbledon, Londain|Wimbledon]]) ar 13 Samhain 1981. === Scannal péidifileach === Tháinig fianaise chun solas sa bhliain 2018, arís, go raibh baint ag Havers leis an scannal péidifileach, "Playland" i [[Soho]] sna 1970idí.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.foiacentre.com/news-Playland-Michael-Havers-Tony-Daly.html|teideal=FOIA Centre news: Police raised concerns about Michael Havers over ‘Playland’ trial|údar=foiacentre.com|dáta=2018|work=www.foiacentre.com|dátarochtana=2021-11-13}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Playland: Secrets of a forgotten scandal|url=https://www.amazon.co.uk/Playland-Secrets-forgotten-Anthony-Daly-ebook/dp/B079X2NQ3B/ref=sr_1_2?keywords=Playland+scandal&qid=1636833812&sr=8-2|publisher=Mirror Books|date=2018-03-01|language=English|author=Anthony Daly}}</ref> Ina theannta sin, níor cúisíodh péidifiligh áirithe; chuir Havers cásanna de dhroim seoil agus saoradh ó mhilleán maidir leis na cúisimh a chuid cairde.<ref>{{Lua idirlín|url=https://spotlightonabuse.wordpress.com/2014/07/08/sir-michael-havers-brother-of-baroness-butler-sloss/|teideal=Sir Michael Havers, brother of Baroness Butler-Sloss|údar=Blag spotlightonabus|dáta=2014-07-08|language=en|work=spotlight|dátarochtana=2021-11-13}}</ref> === Saol === Mac le h[[abhcóide]] ba ea é (a bhí ina bhreitheamh den Ard-Chúirt ní ba dhéanaí, An Ridire Cecil Havers). Ina theannta sin is deartháir leis an Barún [[Elizabeth Butler-Sloss]], ar na chéad mhná a bhain post breithiúnach sinsearach amach i Sasana agus An Bhreatain Bheag. ==== Údar ==== Scríobh Havers cúpla leabhar, ina meascː * ''Murder With a Double Tongue'' (le Peter Shankland), * ''The Royal Baccarat Scandal'' (le Shankland agus Edward Grayson), and * ''The Poisoned Life of Mrs Maybrick'' (le Bernard Ryan). == Féach freisin == * [[Elizabeth Butler-Sloss]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Havers, Michael}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1923]] [[Catagóir:Básanna i 1992]] [[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]] [[Catagóir:Airí Rialtais na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh]] [[Catagóir:Conspóidí]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Daoine as Surrey]] [[Catagóir:Dlíodóirí Shasana]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Pearsanra míleata na Sasana]] [[Catagóir:Péidifiligh]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla i dTuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Suffolk]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] 6zrxen93nn1d7zkbuueenf0vptj1buy 0 99232 1314956 1299703 2026-05-23T00:47:02Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314956 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tógadh '''Naomh Caomhán''' (? – c. 865) i g[[Cill na Manach]], i [[Cúige Laighean|Laighin]], mar ar oirnigh an tEaspag Lughaidh é. Is eaglais thábhachtach í [[Teampall Chaomháin]] in [[Inis Oírr]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=John Waddell|date=1994|title=The archaeology of Aran|journal=The Book of Aran|language=Bearla|format=Book|pages=131|location=Kinvarra}}</ref> Is é an 15 Meitheamh a lá féile. ==Gailearaí == <gallery> File:Caomhan nave 2013.JPG|Séipéal Naomh Caomhán. File:Caomhan church grave 2013.JPG|Séipéal Naomh Caomhán agus Leaba Chaomháin. File:St Caomhan plaque.jpg|"Naomh Caomhán, Bí leis na h-Iascairí go bhfilleadh siad.") </gallery> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Caomhán Naomh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 865]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Árainn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] 4v4935tuubqfbgjj8zmvtgvm4cd83y1 0 99238 1315058 1312181 2026-05-23T03:52:23Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315058 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Saolaíodh '''Naomh Odhrán''' i gceantar ina bhfuil [[Co. na Mí]] sa lá atá inniu ann, ar deireadh an 5ú haois. Bhí Odhrán ina chónaí ar feadh breis agus daichead bliain i gceantar darb ainm Leatracha, i dTuaisceart [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árainn]], mar a bhfuil an paróiste [[Béal Átha Gabhann]] anois. Ba ann a bhunaigh sé mainistir sa bhliain 520. Deirtear go raibh suas le 3,000 scoláire ag staidéar ann tráth. Níl fágtha sa lá atá inniu ann ach fothracha agus reilig. Níos lú ná aon chiliméadar ó na fothracha tá tobar le sruth beag ag sileadh as agus claí cloiche timpeall air. Tá an tobar tiomnaithe d’Odhrán. Bíonn oilithreacht bhliaintiúil ar an 15ú Lúnasa ina léitear an tAifreann. Dertear go bhfuil leigheas in uisce an tobair do shúile atá tinn. Is é Naomh Odhrán naomhphátrún pharóiste Bhéal Átha Gabhann, Contae Thiobraid Árann. Tá muintir Thiobraid Árainn thar a bheith bródúil as oidhreacht Odhráin is tugtar ‘Cill Odhráin’ ar go leor de na bailte fearainn sa chontae. Sa bhliain 563, bhí sé i measc an dáréag a chuaigh in éineacht le Naomh [[Colm Cille]] chuig [[Oileán Í]] as cósta na [[Alban]]. Cé gur oileán iarghúlta é, ba chuid lárnach den ríocht Gaelach cumhachtach, [[Dál Riata]], é. Ba ríocht é seo lena n-áiríodh oirthuaisceart na hÉireann agus codanna d’iarthar na hAlban. Is trí chumhacht na ríochta seo a scaip an Gaelachas tríd an Alba uilig. Is tríd an gcumhacht spioradálta Mhainistir Oileán Í a scaip an Chríostaíocht tríd an tír sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gript.ie/naomh-odhran/|teideal=Naomh Odhrán|údar=Pól Ó Meadhra|dáta=2020-10-26|language=ga|work=Gript|dátarochtana=2021-09-27}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=4888|teideal=St. Odhran of Iona - Saints & Angels|údar=Catholic Online|language=en|work=Catholic Online|dátarochtana=2021-09-27}}</ref> Go gairid i ndiaidh dó teacht chun an oileáin, bhraith Odhrán go raibh an bás i ndán dó go luath is dúirt le Naomh Colmcille; ‘''Ba mhaith liom a bheith ar an chéad duine le bás a fháil ar an oileán seo faoi chúnant nua an ríocht Dé''’. D’fhreagair Colmcille, ‘''Tabharfaidh mé an ríocht sin duit, is ina theannta sin, geallaim duit nach bhfaighidh an té a ghuíonn chugam aon ní uaim go dtí go nguíonn sé chugat freisin''’. Deirtear go bhfaca Colmcille diabhail agus aingil ag troid thar anam Odhráin sula ndeachaigh sé suas ar neamh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gript.ie/naomh-odhran/|teideal=Naomh Odhrán|údar=Pól Ó Meadhra|dáta=2020-10-26|language=en-GB|work=Gript|dátarochtana=2021-09-27}}</ref> Ainmníodh an séipéal is sine ar Í Cholm Cille i ndiaidh Naomh Odhrán. Chomh maith leis sin tugtar Reilig Odhráin ar an reilig máguaird mar chuimhne air. Roghnaigh na Lochlannaigh é mar phátrún ar chathair [[Port Láirge|Phort Láirge]] i 1096 agus roghnaíodh ina dhiaidh sin é mar phátrún na deoise. Is díol suntais é gur roghnaigh [[Lochlannaigh]] Phort Láirge mar phatrún na lonnaíochta sin. Tá an cuma air gur d’eascair an deabhóid a bhí acu dó ón obair mhiseanach a rinne sé lena chomhlochlannaigh le linn dó a bheith ar Oileán Í. Cuireadh roinnt mhaith lochlannach ar an oileán céanna thar na blianta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gript.ie/naomh-odhran/|teideal=Naomh Odhrán|údar=Pól Ó Meadhra|dáta=2020-10-26|language=en-GB|work=Gript|dátarochtana=2021-09-27}}</ref> Is é an 27 Deireadh Fómhair lá féile Naomh Odhrán. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-creid}} {{DEFAULTSORT:Odhrán Naomh}} [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Mí]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] ccv04e6eaxydb9z74wkf3haap92317a 0 99250 1315034 1312032 2026-05-23T02:30:24Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315034 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Naomh Iarlaith (Iarlaithe mac Loga),''' (? – c. 540) mar sagart Éireannach sa 6ú haois. Bhunaigh Naomh Jarlath séipéal, a d’fhás chun bheith ina bhaile Tuam. Tá sé anois mar phátrún ar an mbaile. De réir Ghinealas na hÉireann bhí beirt naomh ann darbh ainm Iarlaith : Iarlaith mac Lugh, bunaitheoir Thuama, agus Iarlaith mac Trian, easpag Ard Mhacha. Deirtear gur leis an Conmhaicne Iarlaith Thuama, a bhí i gceannas ar an gcuid is mó de pharóiste Thuama. Deirtear gur bhain an naomh eile leis an Dál Fiatach in oirthear Uladh. Is é an 6 Meitheamh a lá féile. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Iarlaith Naomh}} [[Catagóir:5ú haois]] [[Catagóir:6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Scoláirí Éireannacha]] j1gm4qhf7se1lykx4i3v0kkiby7euho 0 99726 1315086 1302852 2026-05-23T08:23:39Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Cairpre Gabra]] go [[Cairbre Gabhra]]: Leagan NuaGhaeilge 1302852 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Ireland early peoples and politics.gif|mion|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800]] Idir na 5ú agus 12ú haoiseanna, bhí '''Cairbre Gabhra''' ('''Cairpre Gabra''') faoi cheannas clainne Gaelaí a mhaígh gurbh é [[Coirpre mac Néill|Cairbre mac Néill]] a sinsear. Bhí an tuath suite taobh thuaidh de ''[[Tethbae]]'' agus den [[An Eithne|Eithne]], i g[[Contae an Longfoirt]] an lae inniu.{{refn|group=n|Ghlaoití [[Conmhaicne]] Uachtar ar Longfort, cinn idirdhealú a dhéanamh le Conmhaicne Íochtar i ndeisceart Liatroma, an dís faoi cheannas mhuintir Chonmhaic mhic Fearghasa agus [[Meadhbh|Meabha]] na gConnacht.|name=upperConmaicne}}{{sfn|Ó Duígeannáin|1934|p=132}} Is ionann a gcuid críocha agus barúntacht [[Gránard, Barúntacht|Ghránaird]].{{sfn|Ulwencreutz|2013|p=160}}{{sfn|MacCotter|2008|p=133}}{{sfn|Catholic Record Society of Ireland|1912|p=9}}{{sfn|Mahon|1988|p=14}} == Sanas == Is truailliú é Cairpre Gabra de Cairbre Ua gCiardha. == Cairbre mac Néill == An mac is sine le [[Níall Noígíallach|Néill Naoighiallaigh]], sinsear eapainmneach mhuintir [[Uí Néill]], ba ea Cairbre.{{sfn|Ó Duígeannáin|1935|p=132}} Dar le sean-nós, phós Cairbre le banfhlaith na bhFear Bolg darbh ainm Mulreany. Bhí críocha aige sa Longfort raibh ó thuaidh de Ghránard, i dteannta le réimsí gar do [[Loch Éirne]] agus i mbarúntacht [[Cairbre, Barúntacht|Chairbre]] i g[[Contae Shligigh]].{{sfn|MacGivney|1908|p=55}} Is dócha gurbh é Cairbre an chéad duine dá mhuintir Uí Néill a raibh rath aige sna Laighin, Deirtear fosta gurbh [[Ardrí na hÉireann]] é.{{sfn|O Cronin|1976|p=205}} == Suíomh == Dar le h[[Ó Duígeannáin]], is ionann Cairbre Gabhra agus Ciarbre Ua gCiardha ársa. Níl sé ar aon intinn mar sin le [[Seán Ó Donnabháin]], a chreid gur suite i mbarúntacht [[Cairbre, Barúntacht, Contae Chill Dara|Chairbre]], [[Contae Chill Dara]], a bhí sé.{{sfn|Ó Duígeannáin|1934|p=132}}{{sfn|Ó Duígeannáin|1935|loc=lch. 132, n. 72}} == Tuatha Ghlasraí & Bhreacraí == Is amhlaidh gur críocha teorann de chuid [[ríocht na Mí]] é an ceantar roimh an seachtú haois. Sa seanscéal darb ainm ''Éirí amach na n-Aitheachtuath'', deirtear go raibh [[Tuath]] Ghlasraí i gceannas thar timpeall Ghránaird agus [[Loch Síleann]] ach ní réir ar bith eile ann maidir leo.{{sfn|Ó Duígeannáin|1935|loc=lch. 132, n. 132}}{{sfn|Mahon|1988|p=13}}{{sfn|Dobbs|1938|p=246}} Bhí Breacán mac [[Máine Mór|Máine Mhóir]] ina chónaí ag [[Ráth Bhreacáin]] raibh ó thuaidh de Ghránard. Cloíodh a shliochtaigh, Tuath Bhreacraí, ag Cineál Chairbre sa bhliain 751.{{sfn|Dobbs|1938|p=249}} == Cairpre Gabhra == Idir na cúigiú agus seachtú haoiseanna, lonnaigh géag de chlann [[Uí Néill]] darb ainm '''Cairbre Gabhra''' ({{lang-ga|Cairbre Ua Ciarrdha}} - muintir [[Cairbre mac Néill|Chairbre mac Néill]]) that timpeall [[Gránard|Ghránaird]] agus [[Loch Síodh Linn|Loch Síleann]] i dtuaisceart [[Tethbae]] ([[Contae an Longfoirt]]). Bhí trí chlann éagsúla de [[Tethbae#Cenél Coirpri|Chineál Chairbre]] ann c. an bhliain 700: Cairbre Laighean, Cairbre Ghabhra agus [[Cairbre Drom Cliabh]].{{sfn|Moody|1976|p=206}} Meastar anois ámh gur tógán níos déanaí é Cairbre Laighean.<ref>Byrne, Francis John "Irish kings and High Kings" (Baile Átha Cliath : Four Courts, 2001; 2a heag.), lch. xvi. (nóta lch. 84).</ref> Creidtear go raibh clann Chairbre níos mó ann tráth, sínte ó Longfort go Sligeach agus ag am níos luaite i Liatroim agus cuid d'Fhear Manach (''Tuatha Ratha'' nó [[An Machaire Buí, Contae Fhear Manach|An Machaire Buí]]). Roinneadh in dhá leath na críocha úd le teacht i réim ríocht [[Bréifne|Bhréifne]] faoi chlann [[Uí Bhriúin]]. Feictear Cairbre Gabhra don chéad uair sna h[[annála Éireann]] faoin mbliain AD 731.<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 731.7</ref>{{sfn|Dobbs|1938|p=253}} Bhí Gránard i lár na tuaithe, agus ar na teorainneacha bhí: * taobh thoir, [[tuath]]a [[Luigne Chonnacht|Luíne]] agus [[Gaileanga|Gailenga]],<ref>dar le [[an Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Mac Firbhisigh]]</ref> bhí géag desna Gailenga ann i dtuaisceart ''Teathfa''.<ref name=Luine-Gailenga>Ó Duígeannáin, 1934, 132</ref> chomh fada b'fhéidir is [[An Chúil]] i g[[Contae na hIarmhí]].<ref>Dobbs, 1938, ll. 241–242</ref> * taobh iar-thuaidh, [[Conmhaicne]] Mhaigh Réin,{{sfn|Ó Duígeannáin|1934|p=132}}{{sfn|MacGivney|1908|p=54}} ó Chluain Cuas tríd [[An Chruit|an gCruit]] (idir Sliabh Chairbre agus [[Loch na Baice]]) chomh fada is [[Loch Gamhna]].{{sfn|Ó Duígeannáin|1935|loc=p. 132, n. 132}} * taobh theas, [[ríocht na Mí]]{{sfn|Catholic Record Society of Ireland|1912|p=2}} Sa lá atá inniu ann, tá an sna críocha barúntacht [[Gránard, Barúntacht|Ghránaird]] (cé is moite de chuid sa tuaisceart) agus cuid ar a laghad de bharúntacht [[An Longfort, Barúntacht, Contae an Longfoirt|Longfoirt]].{{sfn|O Croinin|1976|p=208}} Bhí príomhchealla na tuaithe suite i nGránard agus i g[[Cluain Brónaigh]].{{sfn|Charles-Edwards|2000|p=260}}{{sfn|Dobbs|1938|p=248}} Insítear go ndúirt [[Naomh Pádraig]] le Guasacht mac Milchu Cill a bhunú i nGránard, agus le beirt deirfiúracha Cill a bhunú i gCluain Brónaigh. Óir sin, bhí Cairbre Gabhra ar cheann den chéad lárionadaí Críostaí in Éirinn.{{sfn|Dobbs|1938|p=248}} Tháinig Cairbre Gabhra faoi chois clann Uí Chuinn, Uí Fhearghail agus clanna [[Conmhaicne]] eile faoin 11ú haois, agus tógadh Caibre Gabhra san [[An Anaíle]] isteach.{{sfn|MacGivney|1908|p=55}}{{sfn|Ó Duígeannáin|1935|loc=p. 132, n. 72}} <!--Annaly became Longfoirt, after O'Farrell's fortress of this name.{{sfn|MacGivney|1908|p=56}} '' It is believed a section of the dynasty were introduced as lords of [[Carbury (County Kildare barony)|Carbury in Kildare]] in a 12th-century intrusion following this pressure on their original territory in north-east Longford.<ref>Byrne, Francis John "Irish kings and High Kings" (Baile Átha Cliath : Four Courts, 2001; 2a heag.), lch. xvi. (nóta lch. 84).</ref> Uí Chiardha were established as lords of Cairbre from this group about the time of ionradh na [[Normannaigh|Normannach]].--> == Eachtraí == Déanann Dobbs (1938, 1941) cuir síos ar eachtraí a tharla i gCairbre Gabra: * Bhuaigh ''Tigernmas'' i gcath réamhstairiúil ag [[Cluain Cuas]].<ref>Dobbs, 1938, lch. 242</ref> * AD 236: Chloígh Cormac mac Airt fir na nUladh ag Gránard.{{sfn|Dobbs|1938|p=246}} * AD 581: Thug Aodh mac Bréanainn mhic Bhriúin mac [[Máine Mór|Mhaine Mhóir]], rí [[Tethba]], tacaíocht do [[Colm Cille|Cholm Cille]] agus [[Uí Néill an Tuaiscirt]] nuair a chloígh siad [[Uí Néill an Deiscirt]] i gCath Uinnsin, ar taobh theas de Loch Gowna i gCairbre Ghabhra. D'fhéadfadh é go bhfuil an [[geis|gheis]] ar ríthe na Teamhrach "gan dul i gcríocha dorcha Thuaisceart Tethba Dé Máirt" nasctha leis an gcliseadh seo.{{sfn|Dobbs|1938|p=250}} * AD 751: Cloíodh clann Uí Lachtnain, de shliocht Eoghain mhic Bhracáin mhic [[Máine Mór|Mhaine Mhóir]] agus "ríthe na mBreacraí" ag Cineál Chairbre ag [[Coill Fhiontain]] (5&nbsp;km taobh ó dheas de Ghránard).{{sfn|Dobbs|1938|p=249}} * AD 927: rinne fir [[Uí Ruairc]] creach ar Chairbre agus Tethba, ag marú Uí Chiardha, tiarna Chairbre Gabhra.{{sfn|Dobbs|1941|p=102}} * AD 983: rinne [[Brian Bóramha]] creach ar iarthar [[ríocht na Mí]] agus is dócha ar Chairbre Gabra.{{sfn|Dobbs|1941|p=103}} * AD 992: maraíodh Maolruanaí ua Ciardha, rí Chairbre, ag fir Tethba.{{sfn|Dobbs|1941|p=103}} * AD 1012: rinne Cairbre Gabhra creach ar [[Gailenga|Ghailenga]] sa [[Contae an Chabháin|Chabhán]] agus ar riocht na Mí. Maraíodh Ualgharg Ua Ciardha, tiarna Chairbre, agus go léir uile, ar tóraíocht abhaile.{{sfn|Dobbs|1941|p=105}} * AD 1046: Maraíodh Ua Ciardha, tiarna Chairbre Gabhra, ag tiarna Tethba (Ua Flannagáin [[Comar|Chomair]]).{{sfn|Dobbs|1941|p=108}} * AD 1066: Maraíodh fir Chairbre Gabhra, b'fhéidir in Éirinn as creach a rinneadh ar Scrín Cholm Cille ([[An Scrín]], [[Contae na Mí]]).{{sfn|Dobbs|1941|p=109}} * AD 1069: Cuireadh Cairbre Gabhra agus Cill Ghránaird trí rinne ag tiarna Fhineghaill, in éiric b'fhéidir as loscadh chill [[Lusca]] agus chill [[Sord|Soird]] an bhliain roimh ré.{{sfn|Dobbs|1941|p=110}} * AD 1070: Cloíodh fir Tethba ag Uí Ruairc Bhréifne.{{sfn|Dobbs|1941|p=110}} * AD 1184: Deireadh le Cairbre Gabra mar tuath neamhspleách tar éis ionradh na [[Normannaigh|Normannach]].{{sfn|Dobbs|1938|p=241}} == Féach freisin == * [[Tethbae]] * [[Gailenga]] * [[An Anaíle]] * [[Gránard, Barúntacht]] == Nótaí == {{reflist|group=n}} == Foinsí == * {{cite journal |title=Notes on the History of the Kingdom of Bréifne |last=Ó Duígeannáin |first=Mícheál |journal=The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland |volume=The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland, Volumes 64-65 |publisher=Royal Society of Antiquaries of Ireland |year=1934 |issue=1 |edition=Digitized 2008 from original at the University of California |jstor=25513764 |pages=113–140 }} * {{cite journal |title=The Territory and People of Tethba |first=Margaret E. |last=Dobbs |authorlink = Margaret Dobbs |journal=The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland |volume=seachtú sraith, iml. 8, ui. 2 |year=1938 |issue=2 |pages=241–259 |publisher=Royal Society of Antiquaries of Ireland |jstor=25510138 }} * {{cite journal |title=The Territory and People of Tethba (Continued) |first=Margaret E. |last=Dobbs |journal=The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland |volume=seachtú sraith, iml. 11, ui. 3 |year=1941 |issue=3 |pages=101–110 |publisher=Royal Society of Antiquaries of Ireland |jstor=25510301 }} * {{cite book |title=Ulwencreutz's The Royal Families in Europe V |first=Lars |last=Ulwencreutz |publisher=Ulwencreutz Media |year=2013 |isbn=978-1304581358 |url=https://books.google.com/books?id=fpQlBgAAQBAJ&pg=PA160 }} *{{cite book |title=Place-names of County Longford : collected from various sources |last=MacGivney |first=Joseph |year=1908 |publisher= Baile Átha Cliath: J. Duffy |url=https://archive.org/details/placenamesofcou00macg }} * {{cite book |title=Medieval Ireland: territorial, political and economic divisions |first=Paul |last=MacCotter |edition=illustrated |publisher=Four Courts Press |year=2008 |isbn=9781846820984 |url=https://books.google.com/books?id=kPELAQAAMAAJ }} *{{cite book |title=Glasraige, Tóecraige, and Araid: Evidence from Ogam |last=Mahon |first=William |volume=Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium, iml. 8-9 |publisher=Department of Celtic Languages and Literatures, Faculty of Arts and Sciences, Harvard University |year=1988 |url=https://books.google.com/books?id=i1wpAQAAIAAJ }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UzM2AQAAMAAJ |title=Archivium hibernicum: or, Irish historical records, Volume 1 |author=Catholic Record Society of Ireland |publisher=Record Society, St. Patrick's College |year=1912 |edition=Original from Cornell University, digitised 2012 }} * {{cite book |title=A New History of Ireland: Prehistoric and early Ireland |first=Dáibhí |last=Ó Cróinín |authorlink = Dáibhí Ó Cróinín |volume=1 |editor=Theodore William Moody |editor2=Francis X. Martin |editor3=Francis John Byrne |editor4=Art Cosgrove |edition=illustrated, reprint |publisher=Oxford University Press |year=1976 |isbn=0198217374 |url=https://books.google.com/books?id=2rwRDAAAQBAJ&pg=PA208 }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=g6yq2sKLlFkC&pg=PA260 |title=Early Christian Ireland |first=T. M. |last=Charles-Edwards |authorlink = T. M. Charles-Edwards |edition=illustrated, reprint |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=0521363950 }} == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Connachta]] dclnzctqcp115ldfg6qwleovudccxtg 1 99743 1315088 1018673 2026-05-23T08:23:39Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Plé:Cairpre Gabra]] go [[Plé:Cairbre Gabhra]]: Leagan NuaGhaeilge 1018673 wikitext text/x-wiki == Cé hé Ciaradh(?) == Sin í an cheist. [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 15:58, 11 Samhain 2021 (UTC) j96ret9y9enp5shy03zlmhfpakwrklj 0 99917 1315078 1246982 2026-05-23T05:06:49Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1315078 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Soitheach}} Long chogaidh ba ea an '''long fhada Lochlannach'''. Tá fianaise sheandálaíoch ar fáil ón 4ú haois RCh.<ref>{{Cite journal |last=Jan |first=Bill |date=2003 |title=Scandinavian Warships and Naval Power in the Thirteenth and Fourteenth Centuries |journal=War at Sea in the Middle Ages and the Renaissance |volume=14 |pages=35–52 |jstor=10.7722/j.ctt81rtx.9|isbn=9780851159034 }}</ref> Tá cosúlacht éigin, i gcúrsaí longthógála, idir an long fhada agus soithigh eile in iarthuaisceart na hEorpa, ar nós longa Sasanacha, agus mar sin a bhí an scéal ar feadh na gcéadta bliain. Tháinig athrú ar an long fhada le himeacht aimsire, agus cuireadh bailchríoch uirthi idir an 9ú agus an 13ú haois. ==Airíonna== Bhí an long fhada caol agus éadrom, agus bhí tarraingt éadomhain aici, rud a lig don fhoireann campáil ar thrá, an long a iompú droim ar ais mar fhothain nó í a iompar thar tír. Bhí an tosach agus an deireadh comhchruthach, rud a lig di cúlú gan casadh, agus ba mhór an áis é sin sa tuaisceart, mar a raibh baol ag roinnt leis an oighear. Bhí rámha roinnte feadh na loinge, agus i gceann tamaill cuireadh crann inti le coirneog.<ref name="Heath2005">{{cite book|author=Byron Heath|title=Discovering the Great South Land|url=https://books.google.com/books?id=yOWLaNm6c7sC&pg=PA26|access-date=2 July 2013|year=2005|publisher=Rosenberg Publishing|isbn=978-1-877058-31-8|pages=26–}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417092040/https://books.google.com/books?id=yOWLaNm6c7sC&pg=PA26 |date=17 Aibreán 2023 }}</ref> Bhí siúl difriúil faoi longa difriúla, ach i gcoitinne bhí siúl idir cúig agus deich gcnota (idir 9 agus 18 gciliméadar san uair) fúthu, agus nuair ab fhearr an aimsir bheadh luas timpeall 15 chnota (28 gciliméadar san uair) fúthu.<ref>{{Cite web |url=http://www.vikingeskibsmuseet.dk/index.php?id=1404&L=1 |teideal=The Viking Ship Museum, The five Skuldelev ships |access-date=2009-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718231844/http://www.vikingeskibsmuseet.dk/index.php?id=1404&L=1 |archive-date=2011-07-18 |url-status=dead |dátarochtana=2021-12-02 |archivedate=2011-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718231844/http://www.vikingeskibsmuseet.dk/index.php?id=1404&L=1 }}</ref> ==Stair== Bhí éagsúlacht ag baint le longa fada de réir na háite, lucht a ndéanta agus an adhmaid a bhí ar fáil: adhmad giúise s[[an Iorua]] agus [[an tSualainn|sa tSualainn]] agus adhmad dara [[an Danmhairg|sa Danmhairg]]. Chomh maith leis sin, bhí airíonna dá cuid féin ag gach long de réir na timpeallachta áitiúla.<ref>{{Cite journal|title=The Viking Ship|journal=Journal of Coastal Research|volume=13|issue=4|pages=1282–1289|language=en|jstor = 4298737|last1 = Bruun|first1 = Per|year=1997}}</ref> Ba mhinic a bhí siad i bpáirt ag feirmeoirí cósta nó a chuirfeadh rí á dtógáil sa 10ú haois le linn cogaidh. Ba mhó an fheidhm a baineadh astu mar longa trúpaí ná mar longa cogaidh. Sa 10ú haois d’fhéadfaí longa a cheangal le chéile i gcath amach ón gcósta mar ardán ag slua coise. Le linn bhuaic na Lochlannach sa 9ú haois rinne cabhlaigh mhóra an impireacht Fhrancach a ionsaí suas aibhneacha móra amhail an tSéin. Creachadh Rouen in 841, bliain i ndiaidh bhás Louis Chráifigh, mac le Séarlais Mhóir. Ionsaíodh Quentovic in aice le Étaples in 842 agus d’ionsaigh 600 long Hamburg in 845. An bhliain chéanna rinne 129 long ionsaí suas an tSéin.<ref>Magnusson, Magnus (2003). ''The Vikings''. Tempus, lch 71. ISBN: 0752426990; 13: 9780752426990</ref> Deir ''Annála Uladh'' gur loisc na Lochlannaigh Inis Pádraig, lastuaidh de Bhaile Átha Cliath, in 798 agus go ndearna siad ruathar mór ar Éirinn agus ar Albain. Bhí 60 long ar an Life in 837 agus 60 long eile ar an mBóinn agus rinne na loingis slad ann sular buaileadh iad.<ref> 798: Combustio Inse Patraicc o genntibh, & borime na crich do breith & scrin Do Chonna do briseadh doaibh & innreda mara doaib cene eiter Erinn & Albain. 837.3: Longas tre-fhichet long di Norddmannaibh for Boinn; longas .ii. tre-fhichet long for abaind Liphi. Ro slatsat iarum in di longais-sin Magh Liphi & Magh m-Bregh eter cealla & dune & treba. Roiniudh re feraib Bregh for Gallaibh ec Deoninni i Mughdornaibh Bregh conid-torchradar se fichit diibh. 837.4: Bellum re genntibh oc Inbiur na m-Barc for h-U Neill o Shinaind co muir dú i r-roladh ar nad-ráirmedh, acht primi reges euasserunt. ''Annála Uladh'': https://celt.ucc.ie/published/G100001A/index.html.</ref><ref> Roger Atwood, “The Vikings in Ireland,” March/April 2015, ''Archeology'': https://www.archaeology.org/issues/168-1503/features/2969-ireland-dublin-early-viking-prescence#art_page4</ref> ==Cineálacha long== Roinntear longa fada de réir méide, modhanna tógála agus gradaim. Is é an bealach is coitianta chun iad a rangú de réir an méid áiteanna iomartha. ===Karvi=== An long fhada is lú. De réir Dhlí Gulating an 10ú haois, ní fhéadtar long a úsáid le haghaidh cogaidh mura bhfuil 13 bhinse iomartha aici; thugtaí karvi ar shoitheach a raibh ó 6 go dtí 13 bhinse aici.<ref>Comhthionól bliantúil san Iorua ba ea an Gulaþing agus é ar bun ó c. 900 go dtí 1300. Tá cuid mhaith dá chuid reachtaíochta le fáil in Codex Ranzovianus, lámhscríbhinn a breacadh c. 1250.</ref> Soitheach ilfhóinteach ba ea an karvi agus í á húsáid le haghaidh iascaireachta agus trádála, agus uaireanta le haghaidh cogaidh. ===Snekkja=== [[Image:Moragsoorm.jpg|thumb|Macasamhail lánscála de snekkja in Morąg sa Pholainn]] Ba í an snekkja an long ba lú toirt i gcogadh agus í rangaithe mar long a raibh 20 binse iomartha aici ar a laghad. Bheadh a leithéid timpeall 17 méadar ar fad agus 2.5 méadar ar leithead, agus bheadh tarraingt 0.5 méadar aici. Is dócha go n-iompródh sí timpeall daichead rámhaí agus fear stiúrach. Bhí an snekkja ar na longa ba choitianta. Deirtí go raibh 1,200 ceann ag an rí Canute san Iorua in 2028.<ref name="Nyerup1803">{{cite book|author=Rasmus Nyerup|title=Historisk-statistisk Skildring af Tilstanden i Danmark og Norge, i ældre og nyere tider|url=https://books.google.com/books?id=SdNAAAAAcAAJ&pg=PA71|access-date=2 July 2013|year=1803|publisher=Soldin|pages=71–}}</ref> Ba mhó an tarraingt a bhí ag an snekkja Ioruach ná mar a bhí ag a leithéid sa Danmhairg, mar b’éigean don chéad long a bheith in ann ag caolsáilí domhaine agus ag aimsir Atlantach, agus bhí an dara long oiriúnach do chóstaí ísle agus do thránna. ===Skeið === Ba mhó an toirt a bhí sa ''skeið'' agus níos mó ná 30 binse iomartha aici. Tá longa den chineál seo ar na longa fada is toirtiúla dá raibh ann. Tháinig seandálaithe ar roinnt long den saghas seo in Roskilde sa Danmhairg nuair a bhí obair á déanamh ar an gcaladh in 1962 agus in 1996-7. Tugadh ''Skuldelev 2'' ar an log a fuarthas in 1962, long a rinneadh d’adhmad dara i ndúiche Bhaile Átha Cliath c. 1042. D’fhéad sí 70 nó 80 duine a iompar agus bhí sí beagnach 30 méadar ar fad. In 1996-7 fuair seandálaithe long eile, long ar tugadh ''Roskilde 6'' uirthi: bhí sí 37 méadar ar fad – an loch fhada ab fhaide dá bhfuarthas riamh. Rinneadh í c. 1025.<ref name="Jensen2001">{{cite book|author=Jørgen Jensen|title=Danmarks oldtid: Yngre Jernalder og Vikingetid 400–1050 e. Kr|url=https://books.google.com/books?id=-0MjAQAAMAAJ|access-date=2 July 2013|year=2001|publisher=Gyldendal|isbn=978-87-02-00333-8|page=413}}</ref> ===Drakkar=== Tá eolas ar an ''drakkar'' nó ''dreki'' (dragan)<ref name="ReferenceA">{{Cite journal|title=Ships and Men in the Late Viking Age: The Vocabulary of Runic Inscriptions and Skaldic Verse|journal=Ships and Men in the Late Viking Age|pages=119–179|language=en|jstor=10.7722/j.ctt163tb4f.9|last1=Jesch|first1=Judith|year=2001|isbn=9780851158266}}</ref> 'dragon', are the type of ship, of thirty rowing benches and upwards<ref name=":0">{{Cite journal|last=RODGER|first=N. A. M.|date=1995|title=Cnut's Geld and the Size of Danish Ships|journal=The English Historical Review|volume=CX|issue=436|pages=392–403|doi=10.1093/ehr/cx.436.392|issn=0013-8266}}</ref> ó théacsanna amháin. In ''Göngu-Hrólfs saga'' deirtear go raibh na longa seo neamhchoitianta, go hálainn agus sármhaisithe, agus feidhm á baint astu acu siúd a bhí ag creachadóireacht. Is dócha gur skeið long dá leithéid ach snoiteáin d’ainmhithe bagarthacha, dragain nó eile, a bheith ar a tosach.<ref name="Magnússon1906">{{cite book|author=E. Magnússon|title=Notes on shipbuilding & nautical terms of old in the North |year=1906|publisher=Magnússon|page=45}}</ref> ==Déanamh== Na modhanna longthógála atá le feiceáil i ndéanamh na loinge fada tá siad le feiceáil i bhfad roimhe sin i ndéanamh [[bád Hjortspring|bhád Hjortspring]], soitheach a tógadh idir 500 agus 300 RCh.<ref name="Asingh2009">{{cite book|author=Pauline Asingh|title=Grauballemanden|url=https://books.google.com/books?id=zZy-4znpeWIC&pg=PA195|access-date=2 July 2013|year=2009|publisher=Gyldendal A/S|isbn=978-87-02-05688-4|pages=195–}}</ref> Ceanglaíodh na cláir le cordaí agus baineadh feidhm as céaslaí seachas as rámha. Bhí sí 20 méadar ar fad ach ní raibh sí ach sé mhéadar ar leithead. Bhí trasghearradh cruinn aici, in éineacht le tosach agus deireadh íseal. Is dócha gur ar abhainn a d’imíodh sí den chuid is mó. Is cuid suntais iad an dá bheangán scoite ar an tosach. [[Image:Hammars (I).JPG|upright|thumb| Stora Hammars sa tSualainn, leacht a thaispeánann laochra i long fhada]] Is í bád Nydam an chéad fhíorlong fhada iomartha a fuarthas agus í déanta sa Danmhairg c. 350 RCh. Bhí cabhail chruinn aici faoi uisce ach ba mhó an caitheamh amach aici sa chabhail uachtarach ná mar a bhí ag bád Hjortsprung. Ba bhád clinse í agus na cláir ceangailte le tairní. Bhí airde éigin sa tosach agus sa deireadh. Clár leacaithe ba ea an chíle agus é dhá oiread chomh tiubh le gnáthstráca, cé nach mbeadh sé láidir a dhóthain chun crann a iompar. Bhí seolta á n-úsáid chomh luath leis an 8ú haois. Bhí na seolta ba luaithe déanta de leabhbanna éadaigh, iad fuaite le chéile agus cuma bhreac nó phléatach orthu.<ref>Op. cit. Magnusson 2003, lch 90</ref> Tógadh long Kvalsund c. 700 AD agus fíorchíl fúithi. Bhí sí níos cothroime thíos agus ní raibh an oiread sin caitheamh amach thuas, rud a fhágann go mbeadh acmhainn mhaith farraige aici, agus bhí tosach ard aici mar a bheadh ag na longa fada a bhí le teacht. Bhí trasghearradh cearnach ag an gcrann agus bhíothas in ann é a ísliú agus a ardú. ===Keel, stems and hull=== [[File:Sebbe Als 2.jpg|thumb|Líníocht de long fhada, an Sebbe, ''snekke'' athchruthaithe ón Danmhairg.]] [[File:Immegram kyst.jpg|thumb|An ''Imme Gram'', long athchruthaithe.]] Tógadh na longa fada le tomhas na súl. Rinneadh an chíl agus na stuiminí ar dtús. Bhí cruth na stuimine bunaithe ar theascáin de chiorcail de thomhais dhifriúla. Bhí an chíle déanta de T agus é bunoscionn le haghaidh na strácaí íochtair. Bhí an chíle déanta de roinnt codanna agus iad ceangailte le duail. Soithí clinse ba ea formhór mór na long fada, agus baineadh feidhm as cláir dhara a bhí tuairim is 25 mm ar tiús agus agus caolú tuairim is 20 mm ar gach ciumhais. Gearradh na cláir go gathach i dtreo go raibh an snáithe dronuilleach le dromchla an chláir. Dá bhrí sin tá an t-adhmad chomh tréan agus is féidir, le lúbadh cothrom agus le ráta cothrom borrtha agus craptha. An clár os cionn chasadh an ruma, an ''meginhufr'', bhí sé timpeall 37 mm ar tiús ar longa a bhí an-fhada. Cuireadh timpeall 25 – 30 mm d’fhorluí ar na cláir agus ceanglaíodh le seamanna iarainn iad. Pulcadh an forluí le fionnadh nó le holann nó, uaireanta, le cnáib a bhí ar maos i dtarra giúise. Bhí achar timpeall 170 mm idir na seamanna i lár na loinge, mar a raibh cláir dhíreacha, ach bhí na seamanna níos gaire dá chéile agus na cláir ag éirí aníos i dtreo chuar an tosaigh agus an deiridh. Ba mhór an lúbadh a bhí sna cláir dheiridh, toisc iad a bheith níos tanaí agus níos caoile. I longa galánta rinneadh na cláir thosaigh as adhmad a raibh cuair nádúrtha aige. Baineadh feidhm as cláir fhliucha nó neamhstálaithe, rud a lig don togálaí cruth áirithe a chur orthu: nuair a thriomaigh siad, choinneoidís an cruth sin. I longa níos simplí baineadh úsáid as cláir ghearra agus iad beagnach díreach sa tosach agus sa deireadh. Mura raibh cláir fhada ar fáil nó an long a bheith an-fhada, cuireadh na cláir le chéile tóin le ceann, nó úsáideadh scarbhailt agus iad daingnithe le tairní. Nuair a bhí na cláir chomh hard agus ba chuí, cuireadh na meáneasnaí agus na bíomaí trasna isteach. Cuireadh na meáneasnaí gar dá chéile agus timpeall 850 mm d’achar eatarthu. D’fhág sin an t-achar ceart idir na rámhaithe agus slí ann le haghaidh na gcófraí a d’úsáid na mairnéalaigh mar thochtaí. Rinneadh na meáneasnaí cois cíle as uillinneacha nádúrtha adhmaid. Is iondúil nach gceanglófaí na meáneasnaí uachtaracha de na meáneasnaí íochtaracha, rud a ligfeadh don chabhail lúbadh beagán. Coinníodh na páirteanna le chéile le seamanna iarainn a buaileadh isteach ón taobh amuigh den chabhail agus a ceanglaíodh istigh le leicneáin: ghearrfaí ceann an tseama. Bhainfí feidhm as tuairim is 700 cileagram de thairní iarainn. Ina lán long luath ceanglaíodh cláir mhóra le duail; rinneadh poll a bhí timpeall 20 mm trasna, cuireadh an dual isteach agus é scoilte, agus sádh ding chaol isteach sa scoilt. Fuarthas lorg na hola rois ar roinnt dual, rud a thabharfadh le fios gur cuireadh na duail ar maos san ola roimh ré. Dhéanfadh an ola an dual a ghreamú agus bheadh díon éigin ar an uisce inti. Ba chaol agus ba dhomhain cíle na loinge fada. Uaireanta bhí fáschíle ann chun an chíle féin a chosaint ar chaitheamh agus an long á tarraingt aníos. Bhí an earrainne an-láidir, mar bheadh oighear roimh an long san earrach. Bhí leithead maith ag an long fhada, rud a choiscfeadh uirthi iompú. Bhí béalbhaigh arda ar longa a théadh amach ar an bhfarraige agus glúine ar na bíomaí trasna mar thaca. Rinneadh an chabhail uiscedhíonach le fionnadh, olann, cnáib nó caonach a bhí ar maos i dtarra giúise. Tá fianaise ann ar úsáid an tarra chomh luath le 100 AD, agus cuireadh dáta idir 680 AD agus 900 AD le poill mhóra tharra a d’fhéadfadh 300 lítear de tharra a sholáthar d’aon iarraidh.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2018/nov/04/viking-longboat-industrial-tar-pits-dominance-seas|teideal=The secret of Viking success? A good coat of tar…|last=McKie|first=Robin|date=4 November 2018|work=The Observer|access-date=3 November 2019|language=en-GB|issn=0029-7712}}</ref> Rinneadh poll a bhí timpeall 25 mm trasna sa stráca íochtair ar thaobh amháin chun uisce fearthainne a ligean amach. Ní raibh leapacha iomartha ná cnogaí dola ag na rámha ach poill faoin ngunail. Chuirtí dioscaí adhmaid ar na poill ar an taobh istigh agus na rámha díomhaoin. Baineadh feidhm as na poill chun feistiú agus le haghaidh scód. D’éirigh an mheáneasna uachtarach thosaigh os cionn na líne lagbhoird agus í snoite le haghaidh téada ancaire nó feistithe. ==Seol agus crann== Is léir ó scéalta agus ó íomhánna go raibh seolta cearnacha ag na longa fada agus iad déanta de “wadmal” – éadach garbh olla. Bhí an crann gafa ag ceap mór leathchiorclach treo a raibh ''kerling'' (“cailleach”) air, agus is iondúil a chaolódh an crann isteach in alt sa chílsean. Bhí an ceap treo suite trasna dhá fhráma mhóra a bhí ag síneadh ó thaobh go taobh os cionn na cíle i lár na loinge. Chomh maith leis sin, bhí teanntán os cionn an chip threo agus díreach faoi bhun na deice a bhí ina thaca ag an gcrann. Balc ba ea é a raibh sliotán ann agus a haghaidh siar chun sa crann a ghlacadh fad is a bhí sé á ardú. Nuair a íslíodh an crann coinníodh a bhun sa cheap treo agus leagadh barr an chrainn ar chrúca adhmaid ar bhord na sceathraí i dtreo nach gcuirfeadh sé isteach ar an stiúir. ===Stiúir=== Faoin 10ú haois bhí an rámh taoibh á úsáid mar stiúir. Bhí dhá pholl chearnacha i mbarr na sáfaí stiúrach; de ghnáth, cuireadh an stiúir sa pholl uachtarach i dtreo go raibh a haghaidh trasna. Bhí an tsáfach nasctha leis an ngunail le halt U-chruthach. In aice leis an deireadh bhí frídeoir: chuaigh téad trí lár bhos na stiúrach, tríd an bhfrídeoir agus tríd an bhéalbhach agus feistíodh í istigh. In uisce éadomhain aistríodh an stiúir go dtí an poll íochtarach, scaoileadh an téad agus tarraingíodh barr na stiúrach aníos. ===Ancairí=== Bhí dhá chineál ancaire ann. Cuing nádúrtha adhmaid ba ea an ceann ba choitianta agus cloch neadaithe inti; socraíodh an chloch le píosa adhmaid nó le píosa cuar iarainn.<ref>{{cite web|url=http://www.vikingeskibsmuseet.dk/en/professions/education/method/the-archaeological-sources/ladby/?T=&S=8|teideal=Ladby|publisher=Viking Ship Museum, Roskilde|access-date=10 January 2016}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Uirlisí an longthógálaí=== Fuair seandálaithe a lán uirlisí in York (cathair Lochlannach) a bhain leis an ré 850-950, buaic na linne Lochlannaí. Bhain logthógálaithe úsáid as an tá, an tua, an máilléad agus dingeacha, in éineacht le inneonacha, líomháin, deimheas, meanaí, tarathair, gúistí, sceana tarraingthe, sceana eile (amhail sceana fillte), siséil agus boghshábha. Fuarthas béalmhír casdruilire agus í ar fheabhas chun poill a dhéanamh i dual. ==Nótaí== {{Reflist|30em}} ==Tagairtí== {{refbegin|2}} * Bill, Jan (1997). "Ships and seamanship", in Sawyer, P. (ed.), ''Oxford Illustrated History of the Vikings", Oxford: Oxford University Press. * Bill, Jan (2008). "Viking Ships and the Sea", in Brink, S. and Price, N. (eds), ''The Viking World'', Routledge, 2008, pp.&nbsp;170–80. *Hegedüs, R., Åkesson, S., Wehner, R., & Horváth, G. (2007). Could Vikings Have Navigated under Foggy and Cloudy Conditions by Skylight Polarization? On the Atmospheric Optical Prerequisites of Polarimetric Viking Navigation under Foggy and Cloudy Skies. Proceedings: Mathematical, Physical and Engineering Sciences, 463(2080), 1081-1095.{{ISBN|978-0-415-69262-5}}. * Brøgger, A.W. and Shetelig, H. (1951). ''The Vikings Ships. Their Ancestry and Evolution'', Oslo: Dreyer, 1951. * Bruun, Per (1997). [https://www.jstor.org/stable/4298737 "The Viking Ship,"] ''Journal of Coastal Research'', 4 (1997): 1282–89. [[JSTOR]] * Durham, Keith (2002). ''Viking Longship'', [New Vanguard 47], Osprey Publishing, 2002. {{ISBN|978-1-84176-349-1}} * W. Fitzhugh and E. Ward, ''Vikings: The North Atlantic Saga''. Washington: Smithsonian Institution Press. 2000. * Anton Wilhelm Brøgger (archeologist) (A. W. Brøgger) (1951). ''The Viking ships, their ancestry and evolution'', Oslo: Dreyer. 1951. * Hale, J.R. (1998)."'The Viking Longship", ''Scientific American'' February 1998, pp.&nbsp;58–66. * K. McCone, 'Zisalpinisch-gallisch uenia und lokan' in ''Festschrift Untermann'', ed Heidermans et al., Innsbruck, 1993.1. * L. Trent (1999). ''The Viking Longship'', San Diego: Lucent Books, 1999. * A. Forte, R. Oram, and F. Pederson. ''[https://books.google.com/books?id=_vEd859jvk0C&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false Viking Empires]''. 1st. ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2005 {{ISBN|0-521-82992-5}}. * D. Dersin, ed., ''What Life Was Like When Longships Sailed''. 1st ed. Richmond: Time Life Books, 1998. * [[Anton Wilhelm Brøgger (archeologist)|A. W. Brøgger]] and [[Haakon Shetelig|H. Shetelig]], ''The Viking Ships''. Twayne Publishers, New York, 1971, and C. Hurst, London, 1971. * Chartrand, Rene, Mark Harrison, Ian Heath, and Keith Durham. ''The Vikings: voyagers of discovery and plunder''. Osprey Publishing, 2006. 142–90. *Jesch, J. (2001). "Ships and Sailing." In ''Ships and Men in the Late Viking Age: The Vocabulary of Runic Inscriptions and Skaldic Verse'' (pp.&nbsp;119–179). *N. A. M. Rodger. (1995). "Cnut's Geld and the Size of Danish Ships". ''The English Historical Review'', 110 (436), 392–403. *Per Bruun. (1997). "The Viking Ship". ''Journal of Coastal Research'', 13(4), 1282–1289. *Horváth, G., Barta, A., Pomozi, I., Suhai, B., Hegedüs, R., Åkesson, S., Wehner, R. (2011). "On the trail of Vikings with polarized skylight: Experimental study of the atmospheric optical prerequisites allowing polarimetric navigation by Viking seafarers". ''Philosophical Transactions: Biological Sciences'', 366 (1565), 772–782. *Bill, J. (2003). "Scandinavian Warships and Naval Power in the Thirteenth and Fourteenth Centuries". In Hattendorf J. & Unger R. (Eds.), ''War at Sea in the Middle Ages and the Renaissance'' (pp.&nbsp;35–52). Boydell and Brewer.{{refend}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.vikingeskibsmuseet.dk/ An Iarsmalann Lochlannach in Roskilde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125082555/http://www.vikingeskibsmuseet.dk/ |date=2009-11-25 }} * [http://www.khm.uio.no/vikingskipshuset/ Iarsmalann na Long Lochlannach in Oslo] * [http://www.neuroscience-of-music.se/ormen/index.htm The ''Ormen Friske'' disaster – a warning against construction errors in Viking ship replicas] * [https://web.archive.org/web/20091027040809/http://geocities.com/ormenfriske/ The ''Ormen Friske'' disaster in 1950 investigated] * [https://web.archive.org/web/20041211030348/http://home.online.no/~joeolavl/viking/index.htm Viking ships and traditional Norse wooden boats] * http://history-world.org/vikings.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190222191021/http://history-world.org/vikings.htm |date=2019-02-22 }} * https://www.pbs.org/wgbh/nova/ancient/viking-ships.html [[Catagóir:Seandálaíocht]] [[Catagóir:Seoltóireacht]] [[Catagóir:Longa]] 0l1uox37itoff2tpx9fe849e77f7pv1 0 100214 1314994 1294721 2026-05-23T01:41:19Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314994 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bean uasal a phós trí huaire chun tailte a muintire a choinneáil slán ba ea '''Máire Rua Nic Mhathúna''' agus clú uirthi mar bhean cheanntréan dhásachtach a bhí in ann an fód a sheasamh.<ref>{{cite web|url = http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/history/fig8dress.htm | publisher = Clare Library | teideal = Costume in County Clare | date = | access-date = 17 August 2020 }}</ref> Rugadh í i gChontae an Chláir agus phós Donnchadh Ó Nialláin ó Chaisleán an Dísirt i dtuaisceart Chontae an Chláir. Fuair sé bás in 1639 agus phós sí Conchubhar Ó Briain ó Chaisleán Léim an Eich. Thaobhaigh siad leis an Rí i gcoinne [[Cromail in Éirinn 1649-1650|Chromail]]. Maraíodh an Brianach in 1651, agus phós Máire Rua oifigeach Sasanach, rud a rinne sí chun a tailte a shábháil más fíor. D’fhan sí i gCaisleán Léim an Eich ar feadh breis is scór blianta, go dtí gur aistrigh a mac Donnchadh Ó Briain an teaghlach go dtí Caisleán Dhrom Ólainn, áit ar chónaigh sí go dtí a bás in 1686. Bhí iomrá léi sa bhéaloideas mar dhuine rúndaingean teanntásach. [[File:Maire Rua O'Brien - Portrait on canvas - Oval - Dromoland Castle Collection.jpg|thumb|upright|Portráid de chuid an 17ú haois ó chnuasach Chaisleán Dhrom Ólainn. Deirtear gurb í Máire Rua Nic Mhathúna atá ann.]] ==Beatha luath== Rugadh í do Mháire Ní Bhriain, an iníon ab óige de Chonchubhar Ó Briain, 3ú hIarla Thuamhan, agus do Thoirialach Rua Mac Mathúna, tiarna Chluain idir Dhá Lá. Deir béaloideas na mBrianach gur rugadh í san Urlann Mhór, ach b’fhéidir gur ann gur altramaíodh í. Rinneadh cleamhnas idir í agus an Coirnéal Donnchadh Ó Nialláin, saighdiúir a bhíodh ag troid in arm Shasana i gcogadh na Spáinne, agus phós siad in 1634. Rugadh triúr mac dóibh i gCaisleán an Dísirt, Liam, Donnchadh agus Mícheál.<ref>{{cite web | url = http://www.abandonedireland.com/Leamaneh_Castle.html | publisher = | website = abandonedireland.com | teideal = Leamaneh Castle | access-date = 17 August 2020 | dátarochtana = 13 Eanáir 2022 | archivedate = 19 Bealtaine 2021 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210519023710/http://www.abandonedireland.com/Leamaneh_Castle.html }}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/genealogy/macmahon_family.htm | publisher = Clare Library | website = clarelibrary.ie | teideal = MacMahon, MacMathúna | access-date = 17 August 2020 }}</ref>{{sfn|Clare Library}}. Fuair a fear céile bás in 1639 agus d’fhan sí i gceannas na dtailte go dtí gur tháinig Liam i mbun a mhéide.{{sfn|Murphy|2009}} ==Caisleán Léim an Eich== Seacht mí i ndiaidh bhás an Niallánaigh, phós Máire Rua a gaol Conchubhar Ó Briain ó Léim an Eich. Thóg siad Caisleán Léim an Eich mar atá sé anois agus an seanchaisleán mar chuid de. Tá inscríbhinn ar an mballa mar a leanas: "This was built in the year of Our Lord 1648 by Conor O'Brien and Mary ní Mahon alias Brien wife to the said Conor". Rugadh ochtar clainne dóibh: Donnchadh, 1ú Bairnéad, a rugadh in 1642,{{sfn|Murphy|2009}}, Tadhg, Toirialach, Murchadh, Honóra agus Máire, agus beirt eile a fuair bás, is dócha, den phlá a bhí ar an gceantar le linn [[léigear Luimnigh (1650-1651)]].{{sfn|Clare Library}} [[File:Leamaneh Castle 02.jpg|thumb|Caisleán Léim an Eich]] Tá scéalta ann faoi dhásacht Mháire Rua agus baineann cuid acu le Caisleán Léim an Eich. Deirtí go gcrochfadh sí searbhóntaí a chuir colg uirthi, gur smachtaigh sí foghlaithe agus gur dhiúltaigh sí ceart slí do dhaoine.{{sfn|Westropp|1900|p=60}} I rith [[Cogadh na hAon Bhliana Déag|Chogadh na hAon Bhliana Déag]] bhí Conchubhar i gceannas ceann de na cúig bhuíon áitiúla a rinne ruathar ar chaisleáin lonnaitheoirí ó Shasana agus ón Ísiltír in 1641, agus deirtear gur tháinig Máire Rua leis uaireanta. Luaitear í i dteistíochtaí faoi léigear Chaisleán Bhearna an Toic, áit ar tógadh eallach agus ar maraíodh searbhónta.<ref name = “DNB”>Maureen Murphy, “O'Brien, Máire (‘Máire Rua’),” ''National Dictionary of Biography'', (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode): https://www.dib.ie/biography/obrien-maire-maire-rua-a6484</ref> Dúirt fear darbh ainm Gregory Hickman mar a leanas: "Conor O’Brien, gentleman, in a most rebellious manner seized upon the deponent’s corn"; agus ina dhiaidh sin, "Conor O’Brien, of Lemaneagh, accompanied by Mary Brien [agus daoine eile] with force of arms came to the deponent's house and took away fourteen English swine and a parcel of household stuff; also 400 sheep".{{sfn|Westropp|1900|p=60}} Deirtear go ndúirt cuid acu siúd a ndearna ruathar orthu gur “witch” í.{{sfn|Curran|2005|ps=: "Some of these attacks were allegedly led by Máire Rua herself and [..] she had many enemies [..] happy to perpetuate the witchcraft legend"}} Rinneadh coirnéal marcshlua de Chonchubhar Ó Briain in 1650 in arm [[Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|Shéarlas II]], agus fuair sé bás de thoradh cneácha a fuair sé agus é ag troid le [[Edmund Ludlow]] i mbearnas Inis Ghruagáin.{{sfn|Hanley|1991|p=24}} Deir scéalta áirithe gur thug a shaighdiúirí féin ar ais go Léim an Eich é agus gur thug Máire Rua aire dó fad is a bhí sé ag saothrú an bháis.{{sfn|Hanley|1991|p=25}} Deir scéalta eile gur saighdiúirí de chuid Chromail a thug a chorp ar ais agus gur mhaígh Máire Rua nárbh é sin a fear céile agus gur bhaintreach cheana í, rud a dúirt sí chun nach mbainfí a tailte di.{{sfn|Hanley|1991|p=25}} Deir tuairisc a rinne Lady Chatterton in 1839 gur chuir [[Henry Ireton]] cúigear de na fir ab fhearr aige chun Conchubhar Ó Briain a lámhach i gcath Inis Ghruagáin agus gur éirigh le duine acu é a lot. Chroch Máire Rua an fear úd, mhol dá chlann mhac géilleadh don namhaid agus chuir chun bóthair ina cóiste go Luimneach.<ref name="clarelegends">{{Cite web|last=|first=|date=|teideal = The Burren: Legends of Maire Rua |publisher = Clare Library|url=http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/places/the_burren/maire_rua_legends.htm|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=clarelibrary.ie }}</ref> I gcampa Ireton agus gúna gorm síoda agus lása uirthi d’fhógair sí go raibh sí sásta aon duine de na hoifigigh a phósadh.{{sfn|Murphy|2009}} Deir foinsí éigin go ndearna sí é seo chun a chruthú go raibh a fear céile marbh.{{sfn|Westropp|1900|p=60}} Deir foinsí eile go ndearna sí é chun a maoin a chosaint.{{sfn|Clare Library}} Tá finscéalta ann a deir an t-ársaitheoir [[Thomas Johnson Westropp]] nach bhfuil siad iontaofa agus iad ag iarraidh arracht a dhéanamh de Mháire Rua,{{sfn|Westropp|1900|p=60}} ach áitíonn siad gur phós sí idir dháréag agus 25 oifigeach Shasanacha. Deir foinsí béaloidis gurb iad leannáin Mháire Rua a luaitear anseo.{{sfn|Hanley|1991|p=27|ps=: "tradition says that she had several other friendships [..] from time to time, and that whenever she wanted to rid herself of an unwanted one, hanging him from the castle turret was an easy matter"}} Maíonn scéalta dá leithéid go maraíodh sí an fear tar éis an phósta nó babhta bradaíola agus gur mharaigh sí duine acu le cic sa bholg.{{sfn|Hanley|1991}} Deir finscéal amháin gur thug sí dúshlán fir áitiúil a raibh sí in aighneas leis dul go hAillte an Mhothair ar mhuin a staile daille fiáine le súil go marófaí é. Cuireann an béaloideasaí [[Máire MacNeill]] in iúl go bhfuil scéalta dá leithéid cosúil le seanscéalta Éireannacha faoin mbandia flaitheasach.{{sfn|Murphy|2009}} Deir scéalta eile go raibh dháréag nó cúig fhear is fiche aici in éide mná agus gur chroch sí as coirbéil Chaisleán Léim an Eich iad. Deirtear freisin gur ghearr sí cáin bhealaigh ar dhaoine a bhí ag dul thart nó ar fhoghlaithe.<ref name = “DIB”/> Deir na cáipéisí gur achainigh Máire Rua, tar éis bhás a fir chéile, ar an bhFear Ionaid Uileag de Búrca, 1ú Marcas Chlann Riocaird, go ndéanfaí caomhnóir thailte Uí Bhriain di. Choinnigh sí na tailte sin ar son a clainne, ach chaill sí Caisleán Léim an Eich agus rinneadh garastún Sasanach de.<ref name = “DIB”/> ==Deireadh beatha== Faoi 1653 tá sí luaite i gcuntas ar ghnó talaimh mar bhean seanoifigigh Shasanaigh, an Fear Coirnéid John Cooper, amhantraí agus fiontraí a d’fhéadfadh cónaí léi i Luimneach.<ref name = “DIB”> Maureen Murphy, “O'Brien, Máire (‘Máire Rua’),” Dictionary of National Biography (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode): https://www.dib.ie/biography/obrien-maire-maire-rua-a6484</ref> Ina dhiaidh sin bhí ina cónaí le gaolta de Bhrianach i gCaisleán Inse Uí Bhriain agus d’fhill sí ar Léim an Eich i rith [[Athchur na Seacaibíteach]].{{sfn|Hanley|1991}} Síltear go raibh mac ag an lánúin darbh ainm Harry, agus b’fhéidir iníon.{{sfn|Clare Library}} Deirtí gurbh é Cooper a maraíodh le cic sa bholg,{{sfn|Murphy|2009}} ach de réir na bhfoinsí bhí siad pósta go bás Mháire Rua, cé gur dócha go raibh siad ina gcónaí in áiteanna difriúla.{{sfn|Clare Library}}{{sfn|McInerney|2018|p=98}} Ba Chaitliceach fós í, cé go mbíodh sí ag freastal ar sheirbhís Phrotastúnach. Deirtear go ndearna sí achrann leis an ministir áitiúil agus gur thóg sí Séipéal an Chomhaid, áit a dtéadh sí ar aifreann ina dhiaidh sin chun fearg a chur ar an ministir agus chun a thaispeáint go raibh cead a cinn aici.<ref name="clarelegends"/> D’fhág sí mám airgid ag Mainistir na hInse agus ag Mainistir Chuinche.{{sfn|National Library of Ireland}} In 1662 díotáladh Máire Rua as tiarna talún Sasanach a dhúnmharú, rud a bhain le buíonta creiche an Bhrianaigh go luath sna 1640idí.{{sfn|Clare Library}} Fuair sí pardún ón Rí in 1664,{{sfn|Clare Library}}{{sfn|Murphy|2009}} ach chuaigh an triail ar aghaidh agus scríobh sí in 1665 i dtaobh a cruacháis thall ("my extremitie & troubles in England").{{sfn|Murphy|2009}} D’aistrigh a mac Donnchadh a theaghlach go Caisleán Dhrom Ólainn sna 1680idí, agus d’fhan sí ann go deireadh a shaoil.{{sfn|Clare Library}} ==Bás agus finscéalta== Deir na scéalta go bhfuair sí bás neamhchoitianta. Deir finscéal amháin gur cuireadh isteach i gcrann cuasach í{{sfn|Westropp|1900|p=60}} agus deir finscéal eile gur caitheadh as an diallait í agus isteach i ngabhal crainn mar ar tachtadh í.{{sfn|Murphy|2009}} Deirtear freisin gur crochadh í lena cuid gruaige féin as crann i gCoill Thamhnaí, áit a siúlann sí ina sprid. Chuir sí a lámh le huacht ar an 7 Meitheamh 1686 agus í os cionn seachtó bliain, nuair a bhí an tsláinte go dona aici. D’iarr sí go gcuirfí í i Mainistir na hInse. Níl aon leacht ann ach is dócha go bhfuil sí curtha ann in aice le Conchubhar Ó Briain].{{sfn|Murphy|2009}} Deirtear freisin go bhfuil sí curtha ag Séipéal an Chomhaid i bparóiste Chill Iníne Baoith, in éineacht le beirt iníonacha léi.{{sfn|Clare Library}} ==Nótaí== {{reflist|30em}} ===Tagairtí=== {{refbegin|30em}} * {{cite book | last = Breathnach | first = Breandán | authorlink = Breandán Breathnach | title = Ceol Rince na hÉireann II | url = http://www.nigelgatherer.com/books/CRE/cre2.html | date = 1976 | place = Dublin | publisher = Oifig an tSoláthair | isbn = 9781782496861 | oclc = 22926639 }} * {{cite book| last=Curran| first=Robert| date=2005| title=A Bewitched lands: witches and warlocks| url=https://books.google.com/books?id=amKNAwAAQBAJ&q=Maire+rua+o%27brien+lemenagh+castle+witch&pg=PT140| publisher=O'Brien Press| isbn=9781847175052}} * {{cite web |last=Griffin |first=Joe |date=30 October 2019 |teideal=Irish Scary Sites Volume 3: Haunted Houses and Spooky Ruins |url=https://www.osi.ie/blog/irish-scary-sites-volume-3-haunted-houses-and-spooky-ruins/ |publisher=Ordnance Survey Ireland |access-date=17 August 2020 }} * {{cite journal | last = Hanley | first = Mary | title = The Story of Máire Ruadh | journal = North Munster Antiquarian Journal | publisher = Thomond Archaeological and Historical Society | url = http://www.limerickcity.ie/media/NMAJ%20vol%2033%2004%20The%20story%20of%20M%C3%A1ire%20Ruadh,%20by%20Mary%20Hanley.pdf | volume = 33 | issue = 4 | date = 1991 }}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal | last = McInerney | first = Luke | url = https://www.academia.edu/40012538 | title = 'Goeth over onely to obtaine breeding': William O'Neylon's certificate of passage to Spain, 1652 | publisher = Thomond Archaeological and Historical Society | journal = North Munster Antiquarian Journal | volume = 58 | date = 2018 }} * {{cite book|last1=Murphy|first1=Maureen|editor1-last=McGuire|editor1-first=James|editor2-last=Quinn|editor2-first=James|title=[[Dictionary of Irish Biography]]|date=2009|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|chapter=O'Brien, Máire ('Máire Rua') | chapter-url = https://dib.cambridge.org/viewReadPage.do?articleId=a6484 }} * {{cite web |last=O'Byrne |first=Robert |teideal=The Legacy of Máire Rúa |url=https://theirishaesthete.com/2016/10/19/the-legacy-of-maire-rua/ |website=The Irish Aesthete |access-date=2 April 2020 |date=19 October 2016 }} * {{cite book|last1=Westropp |first1=Thomas Johnson |authorlink = Thomas Johnson Westropp | editor1-last=Cochrane|editor1-first=Robert|title=The Antiquities of the Northern Portion of the Co. Clare: Including the Forts, Raths, Castles, Churches, Abbeys, and Grosses of the District|date=1900|publisher=Royal Society of Antiquaries of Ireland|location=Dublin|chapter=Lemaneagh Castle | chapter-url = https://archive.org/details/antiquarianhand00irelgoog/page/n68/mode/1up }} * {{cite web |teideal=Clare People: Maire Rua (1615 - 1686) |url=http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/people/ruadh.htm |website=www.clarelibrary.ie |access-date=2 April 2020 |ref={{harvid|Clare Library}} }} * {{cite web | last = | first = | date = | url = http://www.nli.ie/pdfs/mss%20lists/143_inchiquin.pdf | url-status = live | archive-url = | archive-date = | access-date = | website = nli.ie | publisher = National Library of Ireland | teideal = Collection List No. 143 - Inchiquin Papers - Maire Rua's Will | ref = {{harvid|National Library of Ireland}} }} {{refend}} {{DEFAULTSORT:Nic Mathúna, Máire Rua}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 17ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 1686]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Éireannaigh mná sa 17ú haois]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] rkjljuhsjj233omoqqgid3325o5h7y0 0 100224 1314695 1306457 2026-05-22T15:33:25Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314695 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is staraí [[Éire|Éireannach]] agus [[Manach|bráthair]] [[Caitliceach]] é '''Colmán N. Ó Clabaigh''' i [[Mainistir Cholmcille|Mainistir Ghleann Stail]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.nui.ie/news/2013/awards_2013_Winners_Listing.asp|teideal=News & Events {{!}} National University of Ireland|work=www.nui.ie|dátarochtana=2022-01-14}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bc.edu/bc-web/bcnews/nation-world-society/international/colman-o-clabaigh-Q-and-A-burns-scholar.html|teideal=Q&A with Burns Scholar Colmán Ó Clabaigh, O.S.B.|work=www.bc.edu|dátarochtana=2022-01-14}}</ref> == Foilseacháin == * ''The friars in Ireland, 1224-1540'', Four Courts Press, Co. Dublin (2010) * ''Art and devotion in late medieval Ireland'', Four Courts Press, Co. Dublin (2006) * ''The Franciscans in Ireland, 1400-1534: from reform to Reformation'', Blackrock, Co. Dublin: Columba Press (2000) * ''Prayer and Thought in Monastic Tradition: Essays in Honour of Benedicta Ward, SLG'', London (2014) * ''The Irish Benedictines : a history'', Blackrock, Co. Dublin: The Columba Press (2005) == Tagairtí == {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Clabaigh,Colmán N. Ó}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 21ú haois]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Beinidictigh]] gkn0dyrzdkk141zo66zxi4vqyhm2cpk 14 100244 1314760 1121215 2026-05-22T16:02:50Z Alison 570 Catagóir:Alunmi de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn 1314760 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coláiste Phádraig, Má Nuad]] [[Catagóir:Alunmi de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn|Má Nuad]] 92h4rwk6cdgcrs18x5qpx6z6bzszr15 1314782 1314760 2026-05-22T17:00:00Z Alison 570 Sp. 1314782 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coláiste Phádraig, Má Nuad]] [[Catagóir:Alumni de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn|Má Nuad]] ib5s2eqv4nf2tumooh4j3bp6it2bqvx 1314835 1314782 2026-05-22T17:48:52Z Alison 570 Catagóir:Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad 1314835 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad]] [[Catagóir:Alumni de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn|Má Nuad]] 8j12epw28yvwiytpv8cow963e6d4tf4 14 100555 1314923 1314351 2026-05-22T23:40:07Z Seachránaí 53315 Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn 1314923 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Airí Rialtais de réir tíre|Éire]] [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]] 4gzz0q1pm39wdqqheyy9hfm1lqiornr 14 100887 1314825 1028024 2026-05-22T17:40:09Z Alison 570 [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] 1314825 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta|neamhbhrabúis]] [[Catagóir:Eagraíochtaí de réir stádas dlí]] huqnez9c1z6dfkhp1r1j2f75zv51s01 14 101453 1315026 1290145 2026-05-23T02:17:59Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315026 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Cléir Éireannach]] [[Catagóir:Íosánaigh]] jq8e200mm1pvsr4r6og6vbt7zdo4kcv 14 101835 1314921 1036684 2026-05-22T23:33:04Z Seachránaí 53315 Catagóir:Reachtóirí sa Ríocht Aontaithe 1314921 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Reachtóirí sa Ríocht Aontaithe]] [[Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann]] qjracd7igyvcox1ur5jk7zs0i5cocm4 14 103195 1315080 1063370 2026-05-23T06:45:56Z Seachránaí 53315 Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis 1315080 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir dearcadh polaitiúil]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Faisisteachas]] rl9mbuyt2ru2lu664x376qmayy9gwtp 14 103333 1314798 1247121 2026-05-22T17:14:05Z Alison 570 [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] 1314798 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Líonraí sóisialta|*]] [[Catagóir:Cultúr]] [[Catagóir:Cumarsáid]] [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] h17in74hydgh6jqqlsqfr27aidovtm2 14 103589 1314937 1069588 2026-05-22T23:55:31Z Seachránaí 53315 Catagóir:Baill Shinn Féin 1314937 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] mie1z9i76g8vxtlxv6yp58i3b80owqm 0 104065 1314748 1314327 2026-05-22T15:55:13Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314748 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[léachtóir]] agus [[polaiteoir]] de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]] é '''Maolíosa McHugh''' ({{lang-ga|Maolíosa Mac Aodha}}). Is as An Mhorn Bheag i g[[Contae Thír Eoghain]] é. Is [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól Reachtach]] é do [[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar Tionóil)|Thír Eoghain Thiar]], ó 2019 ar aghaidh<ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18856&per=4367&sel=1&ind=11&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-08-22}}</ref>. == Saol pearsanta == Tá sé pósta le Geraldine McHugh. Tá cúigear pháistí acu. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ni}} {{DEFAULTSORT:McHugh, Maolíosa}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Fir]] a6h1ssp1g4r4rjlmdk68ib3pf0dwvd8 0 104261 1314977 1305707 2026-05-23T01:19:54Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314977 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba shaighdiúir, agus polaiteoir Éireannach é '''Donnchadh Mac Cárthaigh, 1ú Tiarna Chlann Chartaigh''' ( 1594–1665 ). Tháinig sé i gcomharbacht ar an 2ú Bíocunta Múscraí sa bhliain 1641. D'éirigh sé amach in aghaidh an rialtais, ag éileamh saoirse creidimh mar Chaitliceach agus ag cosaint cearta na n-uaisle [[Éire Ghaelach|Gaelacha]] i [[Comhdháil Chaitliceach na hÉireann]]. Níos déanaí, thacaigh sé leis an Rí i gcoinne a naimhde Parlaiminte le linn an [[Cromail in Éirinn 1649-1650|concas Chromail ar Éirinn]], cuid de Cogaí na dTrí Ríochta, ar a dtugtar freisin Cogadh Cathartha na Breataine. Shuigh sé i d[[Teach na gComóntach]] i bparlaimintí na hÉireann 1634 -1635 agus 1640 -1649, áit ar chuir sé i gcoinne Strafford, [[Príomh-Ghobharnóir na hÉireann|príomhghobharnóir]] tiarnúil an rí [[Séarlas I, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|Séarlas I]]. Sa bhliain 1641 bhí baint aige le bás Strafford. Chuaigh sé i bpáirt le [[Éirí Amach 1641|éirí amach na hÉireann 1641]] nuair a shroich sé a eastáit i g[[Cúige Mumhan]]. Throid sé leis an rialtas ag Léigear Luimnigh (1642) agus [[Cath Lios Cearúill]]. Chuaigh sé i bpáirt le Caitlicigh na Comhdhála agus shuigh sé ar a gComhairle Uachtarach. Bhí sé i gceannas ar pháirtí síochána na Comhdhála a a bhí i gcoinne na faicsin cléireachais faoi cheannas Rinuccini, nuinteas an Phápa. Throid sé i g[[Cogadh na hAon Bhliana Déag]], agus é i gceannas ar na coisithe ag Cath na Cloiche Léithe i mí an Mheithimh 1643. Bhí sé i mbun idirbheartaíochta an tsosa cogaidh i Meán Fómhair 1643, agus an tsíocháin i 1646 idir lucht na Comhdhála agus an Rí a idirbheartú. Sa bhliain 1646 bhrú se lucht na Parlaiminte amach as [[Caisleán Bhun Raite|Caisleán Bhun Raithe]]. Le linn [[Cromail in Éirinn 1649-1650|choncas Chromail]], chaill sé Cath Chnocán na Claise i 1651 ach lean sé ar aghaidh go dtí 1652, agus é ar cheann de na de na comhraiceoirí deiridh a ghéill. Sa bhliain 1653 le linn an Chomhlathais sheas sé ar a thriail as coireanna cogaidh ach éigiontaíodh é. Agus é ar deoraíocht ar an mór-roinn, chruthaigh [[Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|Séarlas II]] ina Thiarna Chlann Chartaigh. Ghnóthaigh sé a chuid tailte ar ais nuair a [[Athchur na Seacaibíteach|athchóiríodh an mhonarcacht]] i 1660. ==Breith agus tír thionscnaimh== Rugadh Donnchadh Mac Cárthaigh sa bhliain 1594 i g[[Contae Chorcaí]], is dócha i g[[Caisleán na Blarnan]] nó i gCaisleán Mhaigh Chromtha, áit chónaithe a thuismitheoirí. Ba é an dara mac ba shine a mhair a bhí ag Cormac óg Mac Cárthaigh (nó Sir Charles MacCarthy sa Bhéarla) agus a chéad bhean Margaret O'Brien. Sir Charles MacCarthy a bhí an teideal an 16ú Tiarna Múscraí ag a seanathair athartha, Cormac MacDermot MacCarthy, ba leis an talamh shinsearach a chlúdaigh codanna móra de lár Chontae Chorcaí. Ba iad muintir a athar muintir Mhúscraí, ríshliocht Ghaelach a tháinig chun cinn ón ghinealach Mhic Cárthaigh Mhóir sa 14ú haois nuair a fuair mac níos óige Múscraí mar ''apanage''. Ba í máthair Dhonnchaidh an iníon ba shine ag Donnchadh Ua Bhriain, 4ú Iarla Thuamhan. Ainmníodh Donnchadh don seanathair seo (ní raibh Donnchadh eile i ríshliocht Mhic Cárthaigh Mhúscraí). Síolraigh sí ó na huaisle Ghaelach [[Uí Bhriain]], de shliocht Bhrian Bóramha, [[Ardrí na hÉireann|ardrí na hÉireann]] san [[An Mheánaois|Mheánaois]]. Phós a tuismitheoirí thart ar 1590. Bhí deartháir agus cúigear deirfiúracha aige, atá liostaithe in alt a hathar. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Mac Cárthaigh, Donnchadh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1594]] [[Catagóir:Básanna i 1665]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Reachtóirí]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha i gCogaí na Comhdhála Éireannaí]] [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] pd5uxc9ghlthshybcc7vlf8tzmgimyi 14 104473 1314758 1097205 2026-05-22T16:02:12Z Alison 570 Catagóir:Alunmi de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn 1314758 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ollscoil Chathair Átha Cliath]] [[Catagóir:Alunmi de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn|Atha Cliaith]] 26yh0ifkusj2p7ausqca44ler1bqisc 1314780 1314758 2026-05-22T16:59:39Z Alison 570 Sp. 1314780 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ollscoil Chathair Átha Cliath]] [[Catagóir:Alumni de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn|Atha Cliaith]] nrzqm42xsgldcsfgzbx6tzq8xg2a6uw 14 104626 1314804 1100746 2026-05-22T17:17:41Z Alison 570 [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] 1314804 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Antraipeolaíocht]] [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] axc3ubxrh2fvckplsoeod0b8b12clj1 1314812 1314804 2026-05-22T17:24:15Z Alison 570 Catagóir:Comhghnáis chultúrtha 1314812 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Antraipeolaíocht]] [[Catagóir:Comhghnáis chultúrtha]] d776pxp7xi36l5jjnptsk3dt2j9zfjq 0 105285 1315040 1312153 2026-05-23T02:37:25Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315040 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Easpag Gaelach ba ea Naomh Molaise a bhunaigh mainistir ar [[Inis Muirígh]], [[Sligeach|Co. Shligigh]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.molaise.com/pages/posts/inishmurray-island-7.php|teideal=Scoil Naomh Molaise - Local History|work=www.molaise.com|dátarochtana=2022-11-05|archivedate=2022-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221105204310/http://www.molaise.com/pages/posts/inishmurray-island-7.php}}</ref> Comórtar an naomh ar 12 Lúnasa. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Molaise Naomh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 638]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] 657u5d7wyfnvcoy9dlk97xk7qcqx6af 0 106105 1314708 1303320 2026-05-22T15:40:38Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314708 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scoláire, scríbhneoir agus aistritheoir ba ea '''Feargal Ó Béarra''' (a d'éag [[21 Nollaig]] [[2022]]),<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/feargal-%C3%93-b%C3%A9arra-spiddal-galway/519092|teideal=Death Notice of Feargal Ó Béarra|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2022-12-22}}</ref> ar dhuine de mhórscríbhneoirí Gaeilge a linne.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/feargal-o-bearra-duine-de-mhorscribhneoiri-agus-morscolairi-gaeilge-na-linne-ar-shli-na-firinne/|teideal=Feargal Ó Béarra, duine de mhórscríbhneoirí agus mórscoláirí Gaeilge na linne, ar shlí na fírinne|údar=Tuairisc|dáta=21 Nollaig 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-12-22}}</ref> == Beatha == Tógadh Feargal Ó Béarra i m[[Both Chuanna]] i n[[Gaeltacht Cois Fharraige|Gaeltacht Chois Fharraige]]. Bhronn [[Ollscoil na Gaillimhe]] MA air sa bhliain 1994 agus Ph.D in 2004. Léachtóir ollscoile ab ea é agus suim ar leith aige sa Luath-Ghaeilge agus sa Luath-Ghaeilge mhoch. Bhí ardmheas air mar theagascóir. Ag obair in Ard-Stiúrthóireacht Aistriúcháin an [[An Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] sa [[An Bhruiséil|Bhruiséil]] mar aistritheoir a bhí sé sna 2010idí, obair ar thug sé “ceird nár chol le Clanna Gael” uirthi.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-ae-ceird-an-aistritheora-ceird-nar-chol-le-clanna-gael/|teideal=DIALANN AE: Ceird an aistritheora – ceird nár chol le Clanna Gael|údar=Feargal Ó Béarra|dáta=28 Meitheamh 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-12-22}}</ref> === Bás agus oidhreacht === Bhí Feargal Ó Béarra tinn le tamall nuair a fuair sé bás roimh am ar [[21 Nollaig]] [[2022]]. Maireann a chéile, Maedhbh Nic Dhonnchadha, a pháistí Aindrias Micheál, Saileog Bairbre agus Piaras, agus a mháthair, Sorcha Uí Bhéarra. == Saothar == Tá a shaothair, ''[[Mé Suibhne]]<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/teideal/me-suibhne/|teideal=Mé Suibhne - Leabhar Breac - Feargal Ó Béarra - Buile Shuibhne|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2022-12-23|archivedate=2022-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221223161411/https://leabharbreac.com/teideal/me-suibhne/}}</ref>'' agus ''[[Tromdámh Guaire|An Tromdhámh]]'',<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/600-bliain-de-litriocht-na-gaeilge-le-fail-i-bhfoilseachan-slachtmhar-comair-dea-scriofa-amhain/|teideal=600 bliain de litríocht na Gaeilge le fáil in úrscéal slachtmhar dea-scríofa amháin|údar=Alan Titley|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-12-23}}</ref> ar athchóiriú iad ar sheanchas na nGael, áirithe ar shárleabhair Gaeilge na mílaoise nua.<ref name=":0" /> Bronnadh [[Gradam Uí Shúilleabháin]] do Leabhar Gaeilge na Bliana ar ''An Tromdhámh'' in 2019. === Liosta neamhiomlán dá chuid foilseacháin=== Scoláire agus taighdeoir fíorchumasach ab ea é a chuir spéis i réimse fairsing ábhar, ó [[Naomh Éinne]] go dtí [[Máirtín Ó Cadhain]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://codecs.vanhamel.nl/%C3%93_B%C3%A9arra_(Feargal)|teideal=Ó Béarra (Feargal) • CODECS: Online Database and e-Resources for Celtic Studies|work=codecs.vanhamel.nl|dátarochtana=2022-12-22}}</ref><ref name=":0" /> * “''Táin bó Cúailnge'': leagan III: téacs agus aistriúchán”, tráchtas MA, [[Ollscoil na Gaillimhe]], 1994 * “A critical edition of ''Síaburcharpat Con Culaind''”, tráchtas PhD, [[Ollscoil na Gaillimhe]], 2004. * [https://leabharbreac.com/product/an-tromdhamh/?lang=en An Tromdhámh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220527022224/https://leabharbreac.com/product/an-tromdhamh/?lang=en |date=2022-05-27 }}, Leabhar Breac, ISBN 978 1 911363 21 7<ref name=":3" /> * [[Mé Suibhne]], Leabhar Breac (2022)<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gailearai-me-suibhne-le-feargal-o-bearra-seolta-ar-an-spideal/|teideal=GAILEARAÍ: ‘Mé Suibhne’ le Feargal Ó Béarra seolta ar an Spidéal|údar=Sean Ó Mainnín|dáta=9 Lúnasa 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-12-23}}</ref><ref name=":2" /> * “Gaeilge Uí Chadhain”, in: [[Máire Ní Annracháin]] [eagarthóir], ''Saothar Mháirtín Uí Chadhain'', Léachtaí Cholm Cille 37, Má Nuad: [[An Sagart]], 2007. 103–130). * ''An Old Irish Primer,'' le Wim Tigges. Nijmegen: Stichting Uitgeverij de Keltische Draak, Nodus Publikationen, 2006. * ''Bádóireacht: Bootsbau und Seefahrt in der westirischen Tradition'', . le [[Arndt Wigger]], Schriften des Studienhauses für Keltische Sprachen und Kulturen, 4, Bonn: Studienhaus für keltischen Sprachen und Kulturen, 2012. xiv + 173 pp. * ''Máirtín Ó Cadhain: Téacsanna Teagaisc: Teaching Texts – A Selection'' a foilsíodh i [[2020]]. Feargal Ó Béarra agus [[Arndt Wigger]] a chuir in eagar. Ceachtanna a chum an Cadhnach sna 1960idí chun an Ghaeilge a theagasc. Foilsíodh leagan Gearmáinise freisin. * “John Montague’s ‘A grafted tongue’”, ''Translation Ireland'' 17:2 — ''Translation and Irish in the twenty-first century'' (2006, 2007): 86–89. * Ó Béarra, Feargal, “Ionmholta malairt bhisigh: ''An caighdeán oifigiúil'' 1958–2008”, in: Dónall Ó Baoill, Donncha Ó hAodha, and Nollaig Ó Muraíle (eds), ''Saltair saíochta, sanasaíochta agus seanchais: A festschrift for Gearóid Mac Eoin'', Dublin: Four Courts Press, 2013. 247–260. * “''Buile Shuibhne'': ''vox insaniae'' from medieval Ireland”, ''{{cite book|last=Ó Béarra|first=Feargal|chapter=Buile Shuibhne: vox insaniae from medieval Ireland|editor-last=Classen|editor-first=Albrecht|title=Mental health, spirituality, and religion in the middle ages and early modern age|work=Fundamentals of Medieval and Early Modern Culture|number=15|publisher=De Gruyter|year=2014|pages=242–289}}'' in: Albrecht Classen (ed.), * Ceird an aistritheora – ceird nár chol le Clanna Gael, 28 Meitheamh 2016, Tuairisc.ie<ref name=":1" /> == Féach freisin == * [[Arndt Wigger]] * ''[[Tromdámh Guaire|An Tromdhámh]]'' == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Béarra, Feargal Ó}} [[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Básanna in 2022]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] sw09jzhxwrkhh3d9zxw2hh7kqmix614 0 106134 1314975 1296449 2026-05-23T01:11:52Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314975 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is aisteoir Éireannach é '''Ciarán Hinds'''.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.ciaranhinds.eu/interviews.php|title=Festive T.V. Back from the Dead|author=Ian Wylie|date=22 Nollaig 2003|work=Manchester Online|access-date=17 Nollaig 2018|quote=and I'm very Irish}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://rogersmovienation.com/2016/06/25/ciaran-hinds-best-reason-to-visit-ireland/|title=Character Actor Ciaran Hinds: Best Reason to Visit Ireland?|date=25 Meitheamh 2016|access-date=16 Nollaig 2018|quote=Ciarán Hinds is so Irish – so very Irish – that he spends his days in puzzled wonder at how rarely he’s asked to play his lineage...'But my dream is still to be offered these wonderful little Irish films, in Donegal or Derry. It’s good for my Irish soul.}}</ref> Rugadh i [[Béal Feirste|mBéal Feirste]], [[Tuaisceart Éireann]], agus tá cáil ar Hinds as raon rólanna scáileáin agus stáitse. Ainmníodh é do [[Gradaim an Acadaimh|Ghradam Acadaimh]] don Aisteoir Tacaíochta is Fearr do ''[[Belfast (scannán)|Belfast]]'' (2021). == Tuilleadh léitheoireachta == * [http://www.objectif-cinema.com/spip.php?article5127 Ciarán Hinds, entretien réalisé par Andréa Grunert, le 16 décembre 2008] http://www.objectif-cinema.com (Márta 2009) lch.&nbsp;1–10. [Agallamh/Fraincis] * GRUNERT, Andrea. "Ciarán Hinds: Exkursionen ins Reich des Phantastischen" ''Enzyklopädie des Phantastischen Films'' . 98ú heagrán. Meitingen: Corian. Meitheamh 2012. lch.&nbsp;1–11.{{ISBN|978-3-89048-498-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-89048-498-3|978-3-89048-498-3]] [Gearmáinis] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-ni}} {{DEFAULTSORT:Hinds, Ciarán}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aisteoirí Briotanacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannachah]] [[Catagóir:Daoine a d'fhreastail Royal Academy of Dramatic Art]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Fir]] itm1ur5li9f3cmwdi2ej0ju770rss4d 0 106368 1314713 1287617 2026-05-22T15:42:50Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314713 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is ollamh le Gaeilge agus amhránaí aitheanta [[sean-nóis]] é '''Lillis Ó Laoire'''. Tá sé ag obair i Roinn na Gaeilge, [[Ollscoil na Gaillimhe]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Laoire, Lillis Ó}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]] [[Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] r7wk0wnv6hajfyefnb5ablu2barmar8 0 106588 1315031 1296925 2026-05-23T02:27:25Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315031 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Socheolaíocht|Socheolaí]], [[taighdeoir]], [[Cumann Íosa|Íosánach]], agus fear feachtais ar son an chirt shóisialta agus ar son na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ab ea an tAthair '''Micheál Mac Gréil''', [[Cumann Íosa|S.J.]] ([[23 Márta]] [[1931]] – [[21 Eanáir]] [[2023]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/ireland/education/2023/01/21/sociologist-fr-micheal-macgreil-dies-in-co-mayo/|teideal=Sociologist Fr Micheál Mac Gréil dies in Co Mayo|údar=Patsy McGarry, Éanna Ó Caollaí|dáta=Eanáir 2023|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2023-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/arid-41053883.html|teideal='Great and enthusiastic campaigner' Fr Micheál Mac Gréil dies, aged 91|údar=Rebecca Laffan|dáta=2023-01-21|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2023-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/en/media-library/news-releases/statement-by-president-higgins-on-the-death-of-fr-micheal-mac-greil|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=en|work=president.ie|dátarochtana=2023-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/micheal-mac-greil-laoch-agus-cara-na-milte-ar-lar/|teideal=Micheál Mac Gréil – laoch agus cara na mílte ar lár|údar=Éamon Ó Cuív|dáta=23 Eanáir 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-01-25}}</ref> As contae Mhaigh Eo ba é a chuir beocht as an nua sa phátrún ag Mám Éan i sléibhte Mhám Toirc i nGaeltacht na Gaillimhe agus ba é faoi ndear an altóir nua agus na stáisiúin sa bhealach sléibhe. Chaith sé tréimhse san arm sula ndeachaigh sé leis an tsagartóireacht agus rinne sé mórstaidéar ar chlaontacht agus ar chaoinfhulaingt mhuintir na hÉireann ina leabhar ''Prejudice and tolerance in Ireland''. Bhí baint aige freisin le bunú Feachtas, an ghluaiseacht Ghaeilge don óige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scealta-beatha-ochtar-gael-eile-curtha-le-ainm-ie/|teideal=Scéalta beatha ochtar Gael eile curtha le ainm.ie|dáta=2025-10-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-15}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5111&AspxAutoDetectCookieSupport=1|teideal=MAC GRÉIL, Micheál (1931–2023)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2025-10-15}}</ref> == Saol == [[Íomhá:Micheál Mac Gréil SJ - 01.jpg|mion|2013]] === Óige === [[Íomhá:Binn Chaonaigh from summit of Binn Mhor.jpg|mion|[[oilithreacht]] [[Mam Éan|Mhám Éan]]]] I g[[Cluain na Slí]] i g[[Contae Laoise]] a rugadh Micheál Mac Gréil i 1931. Ach is in aice le [[Cathair na Mart]] i g[[Contae Mhaigh Eo]] a d’fhás sé aníos agus is ansin a fuair sé a chuid scolaíochta ó na Bráithre Críostaí. I 1950 chuaigh sé isteach sna Fórsaí Cosanta mar oifigeach agus chaith sé naoi mbliana leo. Ansin chinn sé tabhairt faoin staidéar mar ábhar sagairt le h[[Cumann Íosa|Ord na nÍosánach]]. Agus é i mbun staidéir chaith sé tamall i g[[Coláiste na nGael, Lováin|Coláiste na nGael i Leuven]] na Beilge, tamall in Ollscoil Kent State in [[Ohio]] Mheiriceá agus in ionad léinn na nÍosánach i bPáirc Bhaile an Mhuilinn i mBaile Átha Cliath. Oirníodh ina shagart in ord na nÍosánach é i 1969 agus lean sé lena chuid staidéir sa [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] mar ar thuill sé dochtúireacht sa t[[socheolaíocht]]. === Taighde === Ag léachtóireacht sa tsocheolaíocht in [[Ollscoil na hÉireann, Má Nuad|Ollscoil Mhá Nuad]] a bhí sé i 1971 nuair a rinne sé trí shuirbhé cheannródaíocha ar an gclaontacht agus an chaoinfhulaingt sa tír seo, taighde a foilsíodh i 1978 ina leabhar tábhachtach ''Prejudice And Tolerance in Ireland'', leabhar ar ar bronnadh duais chuimhneacháin [[Christopher Ewart-Biggs]]. Sa bhliain 2007 foilsíodh a thuarascáil ''‘The Irish Language and the Irish People’'', inar léiríodh go raibh leibhéal ard tacaíochta d’athbheochan agus caomhnú na Gaeilge le fáil ó dhaoine a d’fhreagair an suirbhé, iad siúd a rugadh in Éirinn agus daoine a bhí tar éis teacht thar loch isteach. Ba é an tAthair Mac Gréil a bhí taobh thiar den eagraíocht Feachtas, grúpa do dhaoine óga, arbh é an sprioc a bhí leis deis a thabhairt dóibh Gaeilge a labhairt lena gcairde ag imeachtaí sóisialta is spraoi. In 2010 foilsíodh ''The Emancipation of the Travelling People'' inar áitigh Micheál Mac Gréil go raibh an leithcheal a bhíothas a dhéanamh ar an lucht taistil ar cheann de “na húdair náire ba mhó ag an stát seo ó fuair sé a neamhspleáchas 86 bliain roimhe sin”. ===Feachtasóir=== Ba mhinic a labhair Mac Gréil faoin ngá a bhí ann an córas pionósach sa tír a leasú agus ba mhór aige freisin díchoiriúlú na [[homaighnéasacht]]a. Mhúscail sé spéis i gcás an [[Lucht siúil|Lucht Siúil]] in Éirinn agus i saibhreas a gcultúir agus an droch-chaoi a gcaitear leo sa tsochaí. Bhí sé i mbun feachtais leis an mbóthar iarainn ó [[Cúil Mhuine|Chúil Mhuine]] i [[Sligeach]] go [[Luimneach]] a athoscailt. === Creideamh === Bhí an tsagartóireacht an-tábhachtach dó. Chreid sé go mór go bhfuil saol eile ann tar éis an chinn seo. Bhí luí mór aige leis an gcreideamh traidisiúnta agus is é sin a thug air tabhairt faoi athbheochan a dhéanamh ar [[oilithreacht]] [[Mam Éan|Mhám Éan]] in aice an Mháma i g[[Conamara]]. Ba as ceantar an Mháma dá mháthair agus ceangal dlúth aige le muintir na háite. === Gaeilge === I g[[Conradh na Gaeilge]] i mBaile Átha Cliath agus i Maigh Eo, rinne sé "obair as pabhar" don Ghaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.instagram.com/p/CnxCooTIQBp/|teideal=Bás an Athar Micheál Mac Gréil|údar=Conradh na Gaeilge|dáta=Eanáir 2023|language=ga-IE|work=Instagram|dátarochtana=2023-01-25}}</ref> Bhunaigh sé "[[Feachtas]]" sna 1970idí. D'fhoilsigh sé [[taighde]] an-tábhachtach maidir le tuairimí an phobail faoin nGaeilge agus a gcumas sa teanga chéanna, sa bhliain 2007-2008, ''[https://www.coimisineir.ie/userfiles/files/PDFFile%2C15645%2Cen.pdf The Irish Language and the Irish People], a report on attitudes towards the Irish language in Ireland''. == Foilseacháin == * ''A psycho-socio-cultural theory of prejudice: As tested in data collected from selected samples in the Philadelphia and Cleveland metropolitan areas'' (1966) * ''Community In The Making'' (1970) * ''Prejudice And Tolerance In Ireland'' (1978) - duais Christopher Ewart-Biggs * ''The Sligo-Limerick Railway: a Case for Its Restoration'' (1981) * ''Memoirs, 1911-86 James Horan'' (1992) * ''Prejudice in Ireland Revisited'' leis an Aonad Suirbhéireachta agus Taighde, Coláiste Phádraig, Maigh Nuad (1996) * ''Quo Vadimus. Cá Bhfuil Ar dTriall?/Where are We going?'' (1998) * ''Report on Religious Attitudes in Ireland'' (2007-2008) * ''[https://www.coimisineir.ie/userfiles/files/PDFFile%2C15645%2Cen.pdf The Irish Language and the Irish People], a report on attitudes towards the Irish language in Ireland'' (2007-2008). * ''The Emancipation of The Travelling People'' (2010) * ''Pluralism and Diversity in Ireland: Prejudice and Related Issues in Early 21st Century Ireland'' (2012) == Féach freisin == * [[Cumann Íosa]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Gréil, Micheál Mac}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1933]] [[Catagóir:Básanna in 2023]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Daoine as Contae Laoise]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Íosánaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]] [[Catagóir:Socheolaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 21ú haois]] d8y3q17exno62ofqjwdkpeyvbj2jygv 1315032 1315031 2026-05-23T02:28:09Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315032 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Socheolaíocht|Socheolaí]], [[taighdeoir]], [[Cumann Íosa|Íosánach]], agus fear feachtais ar son an chirt shóisialta agus ar son na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ab ea an tAthair '''Micheál Mac Gréil''', [[Cumann Íosa|S.J.]] ([[23 Márta]] [[1931]] – [[21 Eanáir]] [[2023]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/ireland/education/2023/01/21/sociologist-fr-micheal-macgreil-dies-in-co-mayo/|teideal=Sociologist Fr Micheál Mac Gréil dies in Co Mayo|údar=Patsy McGarry, Éanna Ó Caollaí|dáta=Eanáir 2023|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2023-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/arid-41053883.html|teideal='Great and enthusiastic campaigner' Fr Micheál Mac Gréil dies, aged 91|údar=Rebecca Laffan|dáta=2023-01-21|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2023-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/en/media-library/news-releases/statement-by-president-higgins-on-the-death-of-fr-micheal-mac-greil|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=en|work=president.ie|dátarochtana=2023-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/micheal-mac-greil-laoch-agus-cara-na-milte-ar-lar/|teideal=Micheál Mac Gréil – laoch agus cara na mílte ar lár|údar=Éamon Ó Cuív|dáta=23 Eanáir 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-01-25}}</ref> As contae Mhaigh Eo ba é a chuir beocht as an nua sa phátrún ag Mám Éan i sléibhte Mhám Toirc i nGaeltacht na Gaillimhe agus ba é faoi ndear an altóir nua agus na stáisiúin sa bhealach sléibhe. Chaith sé tréimhse san arm sula ndeachaigh sé leis an tsagartóireacht agus rinne sé mórstaidéar ar chlaontacht agus ar chaoinfhulaingt mhuintir na hÉireann ina leabhar ''Prejudice and tolerance in Ireland''. Bhí baint aige freisin le bunú Feachtas, an ghluaiseacht Ghaeilge don óige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scealta-beatha-ochtar-gael-eile-curtha-le-ainm-ie/|teideal=Scéalta beatha ochtar Gael eile curtha le ainm.ie|dáta=2025-10-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-15}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5111&AspxAutoDetectCookieSupport=1|teideal=MAC GRÉIL, Micheál (1931–2023)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2025-10-15}}</ref> == Saol == [[Íomhá:Micheál Mac Gréil SJ - 01.jpg|mion|2013]] === Óige === [[Íomhá:Binn Chaonaigh from summit of Binn Mhor.jpg|mion|[[oilithreacht]] [[Mam Éan|Mhám Éan]]]] I g[[Cluain na Slí]] i g[[Contae Laoise]] a rugadh Micheál Mac Gréil i 1931. Ach is in aice le [[Cathair na Mart]] i g[[Contae Mhaigh Eo]] a d’fhás sé aníos agus is ansin a fuair sé a chuid scolaíochta ó na Bráithre Críostaí. I 1950 chuaigh sé isteach sna Fórsaí Cosanta mar oifigeach agus chaith sé naoi mbliana leo. Ansin chinn sé tabhairt faoin staidéar mar ábhar sagairt le h[[Cumann Íosa|Ord na nÍosánach]]. Agus é i mbun staidéir chaith sé tamall i g[[Coláiste na nGael, Lováin|Coláiste na nGael i Leuven]] na Beilge, tamall in Ollscoil Kent State in [[Ohio]] Mheiriceá agus in ionad léinn na nÍosánach i bPáirc Bhaile an Mhuilinn i mBaile Átha Cliath. Oirníodh ina shagart in ord na nÍosánach é i 1969 agus lean sé lena chuid staidéir sa [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] mar ar thuill sé dochtúireacht sa t[[socheolaíocht]]. === Taighde === Ag léachtóireacht sa tsocheolaíocht in [[Ollscoil na hÉireann, Má Nuad|Ollscoil Mhá Nuad]] a bhí sé i 1971 nuair a rinne sé trí shuirbhé cheannródaíocha ar an gclaontacht agus an chaoinfhulaingt sa tír seo, taighde a foilsíodh i 1978 ina leabhar tábhachtach ''Prejudice And Tolerance in Ireland'', leabhar ar ar bronnadh duais chuimhneacháin [[Christopher Ewart-Biggs]]. Sa bhliain 2007 foilsíodh a thuarascáil ''‘The Irish Language and the Irish People’'', inar léiríodh go raibh leibhéal ard tacaíochta d’athbheochan agus caomhnú na Gaeilge le fáil ó dhaoine a d’fhreagair an suirbhé, iad siúd a rugadh in Éirinn agus daoine a bhí tar éis teacht thar loch isteach. Ba é an tAthair Mac Gréil a bhí taobh thiar den eagraíocht Feachtas, grúpa do dhaoine óga, arbh é an sprioc a bhí leis deis a thabhairt dóibh Gaeilge a labhairt lena gcairde ag imeachtaí sóisialta is spraoi. In 2010 foilsíodh ''The Emancipation of the Travelling People'' inar áitigh Micheál Mac Gréil go raibh an leithcheal a bhíothas a dhéanamh ar an lucht taistil ar cheann de “na húdair náire ba mhó ag an stát seo ó fuair sé a neamhspleáchas 86 bliain roimhe sin”. ===Feachtasóir=== Ba mhinic a labhair Mac Gréil faoin ngá a bhí ann an córas pionósach sa tír a leasú agus ba mhór aige freisin díchoiriúlú na [[homaighnéasacht]]a. Mhúscail sé spéis i gcás an [[Lucht siúil|Lucht Siúil]] in Éirinn agus i saibhreas a gcultúir agus an droch-chaoi a gcaitear leo sa tsochaí. Bhí sé i mbun feachtais leis an mbóthar iarainn ó [[Cúil Mhuine|Chúil Mhuine]] i [[Sligeach]] go [[Luimneach]] a athoscailt. === Creideamh === Bhí an tsagartóireacht an-tábhachtach dó. Chreid sé go mór go bhfuil saol eile ann tar éis an chinn seo. Bhí luí mór aige leis an gcreideamh traidisiúnta agus is é sin a thug air tabhairt faoi athbheochan a dhéanamh ar [[oilithreacht]] [[Mam Éan|Mhám Éan]] in aice an Mháma i g[[Conamara]]. Ba as ceantar an Mháma dá mháthair agus ceangal dlúth aige le muintir na háite. === Gaeilge === I g[[Conradh na Gaeilge]] i mBaile Átha Cliath agus i Maigh Eo, rinne sé "obair as pabhar" don Ghaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.instagram.com/p/CnxCooTIQBp/|teideal=Bás an Athar Micheál Mac Gréil|údar=Conradh na Gaeilge|dáta=Eanáir 2023|language=ga-IE|work=Instagram|dátarochtana=2023-01-25}}</ref> Bhunaigh sé "[[Feachtas]]" sna 1970idí. D'fhoilsigh sé [[taighde]] an-tábhachtach maidir le tuairimí an phobail faoin nGaeilge agus a gcumas sa teanga chéanna, sa bhliain 2007-2008, ''[https://www.coimisineir.ie/userfiles/files/PDFFile%2C15645%2Cen.pdf The Irish Language and the Irish People], a report on attitudes towards the Irish language in Ireland''. == Foilseacháin == * ''A psycho-socio-cultural theory of prejudice: As tested in data collected from selected samples in the Philadelphia and Cleveland metropolitan areas'' (1966) * ''Community In The Making'' (1970) * ''Prejudice And Tolerance In Ireland'' (1978) - duais Christopher Ewart-Biggs * ''The Sligo-Limerick Railway: a Case for Its Restoration'' (1981) * ''Memoirs, 1911-86 James Horan'' (1992) * ''Prejudice in Ireland Revisited'' leis an Aonad Suirbhéireachta agus Taighde, Coláiste Phádraig, Maigh Nuad (1996) * ''Quo Vadimus. Cá Bhfuil Ar dTriall?/Where are We going?'' (1998) * ''Report on Religious Attitudes in Ireland'' (2007-2008) * ''[https://www.coimisineir.ie/userfiles/files/PDFFile%2C15645%2Cen.pdf The Irish Language and the Irish People], a report on attitudes towards the Irish language in Ireland'' (2007-2008). * ''The Emancipation of The Travelling People'' (2010) * ''Pluralism and Diversity in Ireland: Prejudice and Related Issues in Early 21st Century Ireland'' (2012) == Féach freisin == * [[Cumann Íosa]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Gréil, Micheál Mac}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1933]] [[Catagóir:Básanna in 2023]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Daoine as Contae Laoise]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Íosánaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]] [[Catagóir:Socheolaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 21ú haois]] 0ujmdhpfzit2j7qb87rzt9fc3ir667v 1315033 1315032 2026-05-23T02:29:20Z Seachránaí 53315 1315033 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Socheolaíocht|Socheolaí]], taighdeoir, [[Cumann Íosa|Íosánach]], agus fear feachtais ar son an chirt shóisialta agus ar son na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ab ea an tAthair '''Micheál Mac Gréil''', [[Cumann Íosa|S.J.]] ([[23 Márta]] [[1931]] – [[21 Eanáir]] [[2023]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/ireland/education/2023/01/21/sociologist-fr-micheal-macgreil-dies-in-co-mayo/|teideal=Sociologist Fr Micheál Mac Gréil dies in Co Mayo|údar=Patsy McGarry, Éanna Ó Caollaí|dáta=Eanáir 2023|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2023-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/arid-41053883.html|teideal='Great and enthusiastic campaigner' Fr Micheál Mac Gréil dies, aged 91|údar=Rebecca Laffan|dáta=2023-01-21|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2023-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/en/media-library/news-releases/statement-by-president-higgins-on-the-death-of-fr-micheal-mac-greil|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=en|work=president.ie|dátarochtana=2023-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/micheal-mac-greil-laoch-agus-cara-na-milte-ar-lar/|teideal=Micheál Mac Gréil – laoch agus cara na mílte ar lár|údar=Éamon Ó Cuív|dáta=23 Eanáir 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-01-25}}</ref> As contae Mhaigh Eo ba é a chuir beocht as an nua sa phátrún ag Mám Éan i sléibhte Mhám Toirc i nGaeltacht na Gaillimhe agus ba é faoi ndear an altóir nua agus na stáisiúin sa bhealach sléibhe. Chaith sé tréimhse san arm sula ndeachaigh sé leis an tsagartóireacht agus rinne sé mórstaidéar ar chlaontacht agus ar chaoinfhulaingt mhuintir na hÉireann ina leabhar ''Prejudice and tolerance in Ireland''. Bhí baint aige freisin le bunú Feachtas, an ghluaiseacht Ghaeilge don óige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scealta-beatha-ochtar-gael-eile-curtha-le-ainm-ie/|teideal=Scéalta beatha ochtar Gael eile curtha le ainm.ie|dáta=2025-10-15|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-15}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5111&AspxAutoDetectCookieSupport=1|teideal=MAC GRÉIL, Micheál (1931–2023)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2025-10-15}}</ref> == Saol == [[Íomhá:Micheál Mac Gréil SJ - 01.jpg|mion|2013]] === Óige === [[Íomhá:Binn Chaonaigh from summit of Binn Mhor.jpg|mion|[[oilithreacht]] [[Mam Éan|Mhám Éan]]]] I g[[Cluain na Slí]] i g[[Contae Laoise]] a rugadh Micheál Mac Gréil i 1931. Ach is in aice le [[Cathair na Mart]] i g[[Contae Mhaigh Eo]] a d’fhás sé aníos agus is ansin a fuair sé a chuid scolaíochta ó na Bráithre Críostaí. I 1950 chuaigh sé isteach sna Fórsaí Cosanta mar oifigeach agus chaith sé naoi mbliana leo. Ansin chinn sé tabhairt faoin staidéar mar ábhar sagairt le h[[Cumann Íosa|Ord na nÍosánach]]. Agus é i mbun staidéir chaith sé tamall i g[[Coláiste na nGael, Lováin|Coláiste na nGael i Leuven]] na Beilge, tamall in Ollscoil Kent State in [[Ohio]] Mheiriceá agus in ionad léinn na nÍosánach i bPáirc Bhaile an Mhuilinn i mBaile Átha Cliath. Oirníodh ina shagart in ord na nÍosánach é i 1969 agus lean sé lena chuid staidéir sa [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] mar ar thuill sé dochtúireacht sa t[[socheolaíocht]]. === Taighde === Ag léachtóireacht sa tsocheolaíocht in [[Ollscoil na hÉireann, Má Nuad|Ollscoil Mhá Nuad]] a bhí sé i 1971 nuair a rinne sé trí shuirbhé cheannródaíocha ar an gclaontacht agus an chaoinfhulaingt sa tír seo, taighde a foilsíodh i 1978 ina leabhar tábhachtach ''Prejudice And Tolerance in Ireland'', leabhar ar ar bronnadh duais chuimhneacháin Christopher Ewart-Biggs. Sa bhliain 2007 foilsíodh a thuarascáil ''‘The Irish Language and the Irish People’'', inar léiríodh go raibh leibhéal ard tacaíochta d’athbheochan agus caomhnú na Gaeilge le fáil ó dhaoine a d’fhreagair an suirbhé, iad siúd a rugadh in Éirinn agus daoine a bhí tar éis teacht thar loch isteach. Ba é an tAthair Mac Gréil a bhí taobh thiar den eagraíocht Feachtas, grúpa do dhaoine óga, arbh é an sprioc a bhí leis deis a thabhairt dóibh Gaeilge a labhairt lena gcairde ag imeachtaí sóisialta is spraoi. In 2010 foilsíodh ''The Emancipation of the Travelling People'' inar áitigh Micheál Mac Gréil go raibh an leithcheal a bhíothas a dhéanamh ar an lucht taistil ar cheann de “na húdair náire ba mhó ag an stát seo ó fuair sé a neamhspleáchas 86 bliain roimhe sin”. ===Feachtasóir=== Ba mhinic a labhair Mac Gréil faoin ngá a bhí ann an córas pionósach sa tír a leasú agus ba mhór aige freisin díchoiriúlú na [[homaighnéasacht]]a. Mhúscail sé spéis i gcás an [[Lucht siúil|Lucht Siúil]] in Éirinn agus i saibhreas a gcultúir agus an droch-chaoi a gcaitear leo sa tsochaí. Bhí sé i mbun feachtais leis an mbóthar iarainn ó [[Cúil Mhuine|Chúil Mhuine]] i [[Sligeach]] go [[Luimneach]] a athoscailt. === Creideamh === Bhí an tsagartóireacht an-tábhachtach dó. Chreid sé go mór go bhfuil saol eile ann tar éis an chinn seo. Bhí luí mór aige leis an gcreideamh traidisiúnta agus is é sin a thug air tabhairt faoi athbheochan a dhéanamh ar [[oilithreacht]] [[Mam Éan|Mhám Éan]] in aice an Mháma i g[[Conamara]]. Ba as ceantar an Mháma dá mháthair agus ceangal dlúth aige le muintir na háite. === Gaeilge === I g[[Conradh na Gaeilge]] i mBaile Átha Cliath agus i Maigh Eo, rinne sé "obair as pabhar" don Ghaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.instagram.com/p/CnxCooTIQBp/|teideal=Bás an Athar Micheál Mac Gréil|údar=Conradh na Gaeilge|dáta=Eanáir 2023|language=ga-IE|work=Instagram|dátarochtana=2023-01-25}}</ref> Bhunaigh sé "Feachtas" sna 1970idí. D'fhoilsigh sé [[taighde]] an-tábhachtach maidir le tuairimí an phobail faoin nGaeilge agus a gcumas sa teanga chéanna, sa bhliain 2007-2008, ''[https://www.coimisineir.ie/userfiles/files/PDFFile%2C15645%2Cen.pdf The Irish Language and the Irish People], a report on attitudes towards the Irish language in Ireland''. == Foilseacháin == * ''A psycho-socio-cultural theory of prejudice: As tested in data collected from selected samples in the Philadelphia and Cleveland metropolitan areas'' (1966) * ''Community In The Making'' (1970) * ''Prejudice And Tolerance In Ireland'' (1978) - duais Christopher Ewart-Biggs * ''The Sligo-Limerick Railway: a Case for Its Restoration'' (1981) * ''Memoirs, 1911-86 James Horan'' (1992) * ''Prejudice in Ireland Revisited'' leis an Aonad Suirbhéireachta agus Taighde, Coláiste Phádraig, Maigh Nuad (1996) * ''Quo Vadimus. Cá Bhfuil Ar dTriall?/Where are We going?'' (1998) * ''Report on Religious Attitudes in Ireland'' (2007-2008) * ''[https://www.coimisineir.ie/userfiles/files/PDFFile%2C15645%2Cen.pdf The Irish Language and the Irish People], a report on attitudes towards the Irish language in Ireland'' (2007-2008). * ''The Emancipation of The Travelling People'' (2010) * ''Pluralism and Diversity in Ireland: Prejudice and Related Issues in Early 21st Century Ireland'' (2012) == Féach freisin == * [[Cumann Íosa]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Mac Gréil, Micheál}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1933]] [[Catagóir:Básanna in 2023]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Daoine as Contae Laoise]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Íosánaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]] [[Catagóir:Socheolaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 21ú haois]] lu8gyzxrq6dwdicvvo657ovay33u1ru 14 106729 1314926 1201441 2026-05-22T23:41:16Z Seachránaí 53315 Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn 1314926 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Méaraí]] [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]] 2wfmo57kp1osm0wzzj5viwfhqc5zsg1 0 107626 1315046 1313978 2026-05-23T03:39:16Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315046 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir poblachtach, údar, agus foilsitheoir ab ea '''Seán Ó Ceallaigh''' (Béarla: '''John Joseph O'Kelly''') a rugadh ar 7 Iúil 1872 agus a fuair bás ar 26 Márta 1957.<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=388|title=Ó CEALLAIGH, Seán (1872–1957) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> D'úsáid sé na hainmneacha cleite '''Sceilg''' nó '''Sceilg na Sgeol''' go minic ina chuid scríbhneoireachta. Bhí sé ina Uachtarán ar [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ó 1926 go 1931, ina Aire Oideachais ó 1921 go 1922, ina Aire Gaeilge ó 1920 go 1921 agus ina Leas-Cheann Comhairle ar [[Dáil Éireann|Dháil Éireann]] ó 1919 go 1921. Bhí sé ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] ó 1918 go 1921 agus ó 1922 go 1923.<ref name="oireachtas_db">{{Cite web-en|url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Se%C3%A1n-%C3%93-Ceallaigh.D.1919-01-21/|title=Seán Ó Ceallaigh|work=Oireachtas Members Database|access-date=12 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922145151/https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Se%25C3%25A1n-%25C3%2593-Ceallaigh.D.1919-01-21/|archive-date=22 September 2019}}</ref> == Luathshaol == Rugadh Ó Ceallaigh sa Chomhartha Mór, ar [[Oileán Dairbhre]] amach ó chósta [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]], mac le Patrick Kelly, feirmeoir, agus Ellen Sullivan.<ref name="dib">{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/okelly-john-joseph-sceilg-ua-ceallaigh-sean-a6844|title=O'Kelly, John Joseph ('Sceilg'; Ua Ceallaigh, Seán)|author=Murphy|first=Brian P.|work=[[Dictionary of Irish Biography]]|access-date=8 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://civilrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/details-civil/b747691144452|title=General Registrar's Office|work=IrishGenealogy.ie|access-date=26 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922223642/https://civilrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/captcha.jsp|archive-date=22 September 2021}}</ref> Rugadh ar 7 Iúil 1872 de réir a thaifid beireatais, ach is é 4 Iúil an dáta a thugadh a theaghlach.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=388|title=Ó CEALLAIGH, Seán (1872–1957)|work=ainm.ie|access-date=2017-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611132418/http://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=388|archive-date=11 June 2017}}</ref> == Gairm pholaitiúil == Bhí sé i láthair ag an chéad chruinniú de chuid [[Sinn Féin]] ar 5 Samhain 1905. Tar éis [[Éirí Amach na Cásca]] i 1916, chuaigh Ó Ceallaigh isteach san ''Irish Nation League'' agus rinneadh cisteoir ar an ''Irish National Aid and Volunteers' Dependants' Fund'' de. I mí Feabhra 1917, gabhadh é agus díbríodh go [[Sasana]] é, áit a ndearna é a imtheorannú gan triail ar feadh roinnt míonna. Nuair a scaoileadh saor é, toghadh Ó Ceallaigh ar Choiste Sealadach Sinn Féin tar éis don pháirtí cónascadh a dhéanamh leis an ''Irish Nation League''. Ceapadh é ina eagarthóir ar an iris thábhachtach ''The Catholic Bulletin.''<ref>{{Cite web-en|url=http://bookshop.blackwell.co.uk/jsp/id/The_Catholic_Bulletin_and_Republican_Ireland_with_Special_Refere/9780850341089|title=Recent book on the Bulletin|access-date=27 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520230125/http://bookshop.blackwell.co.uk/jsp/id/The_Catholic_Bulletin_and_Republican_Ireland_with_Special_Refere/9780850341089|archive-date=20 May 2011}}</ref> In [[Olltoghchán na hÉireann, 1918|olltoghchán 1918]], toghadh é ina Theachta Dála de chuid Shinn Féin i g[[Contae Lú]]. Ní raibh ach 255 vóta idir Ó Ceallaigh agus an t-iarrthóir sa dara háit — an comórtas ba chóngaraí sa toghchán sin ar fud na tíre. Ba é ba chúis leis an ngéarchomórtas ná an eagraíocht láidir [[Ord Ársa na nÉireannach|AOH]] sa chontae a bhí i mbun stocaireachta ar son an Fheisire as Gaillimh Thuaidh Richard Hazleton de chuid [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann]]. Ghlac Ó Ceallaigh a shuíochán i [[Dáil Éireann|nDáil Éireann]] mar TD de chuid Shinn Féin agus bhí sé ina Leas-Cheann Comhairle ó 1919 go 1921.<ref name="elecs_irl">{{Cite web-en|url=http://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=1045|title=John J. O'Kelly|work=ElectionsIreland.org|access-date=12 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020074931/http://electionsireland.org//candidate.cfm?id=1045|archive-date=20 October 2011}}</ref> Ceapadh é ina Aire Gaeilge i Rialtas an dara Dáil.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1920-06-29/16/|title=Dáil Éireann debate - Tuesday, 29 June 1920: RATIFICATION OF MINISTERS|work=Houses of the Oireachtas|access-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831140251/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1920-06-29/16/|archive-date=31 August 2019}}</ref> Ó 1919 go 1923 bhí sé ina Uachtarán ar [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]]. Chuir sé i gcoinne an [[Conradh Angla-Éireannach|Chonartha Angla-Éireannaigh]] a dhaingnigh an Dáil i mí Eanáir 1922, agus níor ghlac sé le dlisteanacht [[Saorstát Éireann|Shaorstát Éireann]] a bunaíodh i mí na Nollag 1922. Mhaígh sé féin agus daoine eile go raibh [[Poblacht na hÉireann (1919)|Poblacht na hÉireann]] fós ann, agus gurbh é fuílleach an Dara Dála, na Teachtaí Dála frith-Chonartha a dhiúltaigh a suíochán a ghlacadh i bparlaimint an tSaorstáit, an t-aon rialtas dlisteanach in Éirinn. I Meitheamh 1922, toghadh chun na Tríú Dála é do dháilcheantar Lú agus na Mí, ach níor ghlac sé a shuíochán. I Lúnasa 1923, níor éirigh sé sa toghchán nuair a sheas sé mar Phoblachtach do dháilcheantar na Mí. Chaill sé arís i bhfo-thoghchán Ros Comáin i 1925, an uair dheireanach a sheas sé i dtoghchán ar bith.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?id=1045|title="Sceilg" O'Kelly John Joseph ("Sceilg") O'Kelly|author=Took|first=Christopher & Seán Donnelly|publisher=ElectionsIreland.org|access-date=9 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722150605/http://electionsireland.org/candidate.cfm?id=1045|archive-date=22 July 2012}}</ref> Tar éis d’[[Éamon de Valera]] éirí as mar uachtarán Shinn Féin i 1926, toghadh Ó Ceallaigh ina áit agus d’fhan sé sa phost sin go dtí 1931 nuair a tháinig [[Brian Ó hUiginn]] i gcomharbacht air.<ref>{{Cite book-en|author=Rafter|first=Kevin|title=Sinn Féin, 1905-2005: In the Shadow of Gunmen|date=2005|publisher=Gill & Macmillan|isbn=9780717139927|url=https://books.google.com/books?id=klaIAAAAMAAJ|access-date=14 January 2019}}</ref> Bhí Ó Ceallaigh glan in aghaidh [[Bunreacht na hÉireann|Bhunreacht na hÉireann]] 1937, ag rá nár thug sé a dhóthain tacaíochta don [[Poblachtánachas in Éirinn|Phoblachtachas]], agus nár ghá d'[[Uachtarán na hÉireann]] a bheith as Éirinn ó dhúchas.<ref>Dermot Keogh and Dr. Andrew McCarthy, ''The making of the Irish Constitution 1937: Bunreacht na hÉireann''. Mercier Press, 2007 (p.193).</ref> Bhí Ó Ceallaigh as an ngnáth i measc Phoblachtánaigh na hÉireann sa mhéid is gur chreid sé gur laochra polaitiúla iad [[Dónall Ó Conaill|Daniel O'Connell]] agus [[Tadhg Ó hEaluithe (polaiteoir)|Tadhg Ó hEaluithe]]. Is dócha gur léirigh an dearcadh seo dílis dá áit dúchais (ba as iardheisceart na hÉireann an bheirt, i ngar d'áit bhreithe Sceilg féin) agus a chreideamh dúthrachtach Caitliceach, rud a thug air éacht Uí Chonaill ar [[Fuascailt na gCaitliceach|Fhuascailt na gCaitliceach]] a cheiliúradh, agus tacú le tuairim Uí Ealuithe nach raibh [[Charles Stewart Parnell]] oiriúnach do cheannaireacht pholaitiúil mar gheall ar an adhaltranas a rinne sé le [[Katharine O'Shea]]. Bhí an Sceilg naimhdeach go neamhbhalbh do [[Dara Poblacht na Spáinne|Phoblacht na Spáinne]] a fógraíodh i 1931; chreid sé go raibh sí frith-Chaitliceach agus go bhfuair sí tacaíocht ó [[Máisiúnachas|Mháisiúin]] sa Bhreatain. == Obair litríochta == Bhí sé ina údar bisiúil, ag scríobh go leor leabhar agus altanna ar chúrsaí Gaeilge agus stair na hÉireann. Bhí sé ina eagarthóir ar na hirisí ''Banba'', ''The Catholic Bulletin'', agus ''An Camán'' freisin. I 1938 thug sé cuairt ar [[An Ghearmáin|an nGearmáin]], agus d'fhoilsigh a chuid tuairimí níos déanaí san ''Irish Independent''.<ref>''Irish Independent'', 27 March 1957.</ref> === Leabhair === * Saothar ár sean i gcéin (1904) * Beatha Lorcáin Naomhtha Uí Thuathail (1905) * Féithe Fodhla (Gill’s Irish reciter (1905) * Liúdaidhe óg na Leargadh Móire (1905) — aistriúchán ar dhráma le Séamus Mac Maghnais. * Brian Bóirmhe: a shaol agus a bheatha (1906) * Beatha an Athar Tiobóid Maitiú (1907) * Scéaluidhe Éireann (1908) * Mealbhóg na macaomh (1911) * Leabhar na laoitheadh (1911) * Eachtra an amadáin móir (1911) * Curoi (1913) * Mothaláinín (1914) * Beatha Bhreandáin, a imeachtaí agus a iomramha (1915) * Cathal Brugha (1942) * Spelling made easy (1946) * A trinity of martyrs: Terence Mac Swiney, Cathal Brugha, Austin Stack (1947) === Paimfléid === * Elements of Irish art (gan dáta) * The case for upholding the Irish Republic (gan dáta) * Ireland, elements of her early story from the coming of Ceasair to the Anglo-Norman invasion (1921) * The oath of allegiance and all it implies (1925) * The robbery of Ireland: the remedy (1928) * The Sinn Fein outlook (1930) * The Republic of Ireland vindicated (1931) * Stepping-stones, c.1939 * Partition: Dáil Éireann comes of age (1940) * Ireland’s spiritual empire (1952) == Bás == Fuair Ó Ceallaigh bás in Ospís Mhuire, Crois Araild, ar 26 Márta 1957, agus cuireadh é i [[Reilig Ghlas Naíon]] ar 28 Márta.<ref>''Irish Independent'', 27 March 1957.</ref> == Naisc sheachtracha == * [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=388 Beathaisnéisín ar ainm.ie] == Tagairtí == {{reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{Conradh na Gaeilge}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Ó Ceallaigh, Seán}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1872]] [[Catagóir:Básanna i 1957]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceannairí Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Frith-Sheimíteachas]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Lú]] [[Catagóir:Uachtaráin Chonradh na Gaeilge]] 5bkqb0nbk1lx1zo8ln968nnz9hl76gi 0 108400 1314854 1140379 2026-05-22T18:12:27Z Alison 570 Catagóir:Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad 1314854 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta‎}} [[Íomhá:9424Saint Columban Parish Church Olongapo 26.jpg|clé|250px|mion||Uaigheanna sagairt den ord ]]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-ie}} [[Catagóir:Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad]] [[Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] [[Catagóir:Oird rialta]] c7wtdwijehw2bqmioy5xljy10dk7evv 0 109045 1314935 1269494 2026-05-22T23:54:06Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314935 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Gníomhaí [[Poblachtánachas in Éirinn|poblachtach Éireannach]] ab ea '''Patrick McCarry''' (1875 &#x2013; 18 Iúil 1921) a feallmharaíodh. Rugadh McCarry i Murlach, [[Contae Aontroma]] i 1875. Bhí sé ina fheirmeoir agus bhí sé gníomhach i [[Conradh na Gaeilge|gConradh na Gaeilge]] freisin. Chuaigh sé isteach in [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]] i 1914, agus ansin in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Phoblacht na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse]].<ref>J. Anthony Gaughan, ''Memoirs of Senator Joseph Connolly'', p.153</ref> In olltoghchán na Ríochta Aontaithe i 1918, sheas McCarry do [[Sinn Féin|Shinn Féin]] in [[Aontroim Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thuaidh]], ag glacadh 21.7% den vóta in aghaidh iomaitheoir amháin eile, an tAontachtach Peter Kerr-Smiley.<ref>{{Lua idirlín|url=https://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=905|teideal=Patrick McCarry|work=Elections Ireland|dátarochtana=2023-07-04|archivedate=2023-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230704130111/https://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=905}}</ref><ref name="shot">"Magistrate shot", ''[[Irish Times]]'', 19 Iúil 1921</ref> Bhí McCarry ina ghiúistís áitiúil agus, dá bharr sin, thugadh sé cuairt rialta ar stáisiún áitiúil na nGardaí. I mí Iúil 1921, nuair a shroich sé an stáisiún, scaoileadh marbh é ag ball nua de na [[Constáblacht Speisialta Uladh|B-Speisialtaigh]].<ref name="shot"/> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:McCarry, Patrick}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1875]] [[Catagóir:Básanna i 1921]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]] [[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] lsnfnjrlqcps06qv4ezsw3k5dfrgj10 1314936 1314935 2026-05-22T23:54:42Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314936 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Gníomhaí [[Poblachtánachas in Éirinn|poblachtach Éireannach]] ab ea '''Patrick McCarry''' (1875 &#x2013; 18 Iúil 1921) a feallmharaíodh. Rugadh McCarry i Murlach, [[Contae Aontroma]] i 1875. Bhí sé ina fheirmeoir agus bhí sé gníomhach i [[Conradh na Gaeilge|gConradh na Gaeilge]] freisin. Chuaigh sé isteach in [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]] i 1914, agus ansin in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Phoblacht na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse]].<ref>J. Anthony Gaughan, ''Memoirs of Senator Joseph Connolly'', p.153</ref> In olltoghchán na Ríochta Aontaithe i 1918, sheas McCarry do [[Sinn Féin|Shinn Féin]] in [[Aontroim Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thuaidh]], ag glacadh 21.7% den vóta in aghaidh iomaitheoir amháin eile, an tAontachtach Peter Kerr-Smiley.<ref>{{Lua idirlín|url=https://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=905|teideal=Patrick McCarry|work=Elections Ireland|dátarochtana=2023-07-04|archivedate=2023-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230704130111/https://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=905}}</ref><ref name="shot">"Magistrate shot", ''[[Irish Times]]'', 19 Iúil 1921</ref> Bhí McCarry ina ghiúistís áitiúil agus, dá bharr sin, thugadh sé cuairt rialta ar stáisiún áitiúil na nGardaí. I mí Iúil 1921, nuair a shroich sé an stáisiún, scaoileadh marbh é ag ball nua de na [[Constáblacht Speisialta Uladh|B-Speisialtaigh]].<ref name="shot"/> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:McCarry, Patrick}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1875]] [[Catagóir:Básanna i 1921]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]] [[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] e7c06hwrgfgp6zkepg97djni45zkl19 0 109119 1314988 1312151 2026-05-23T01:36:56Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314988 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Naomh manachúil Éireannach ab ea '''Mobhí Cláraineach''' (nó '''Bearchán'''), a áirítear mar dhuine de [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]]. Bhí sé ina ab ar mhainistir i [[Glas Naíon|nGlas Naíon]], áit ar mhúin sé [[Colm Cille]], [[Naomh Cainneach]], [[Comhghall]], agus [[Ciarán Saighre]]. == Cúlra == Ina shaothar ''Trias Thaumaturga'', rinne [[Seán Mac Colgáin]] cur síos ar Mhobhí mar a leanas: “Naomh Berchanus, ar a thugtaí Mobianus Clairenach, mac Beoain, mic Bressal, mic Ailgin, mic Igna, mic Athra, mic Lughna Trinog, mic Brecdulb, mic Airt Corp, mic Cairbre Niadh, &c... in áit ar a dtugtar [[Glas Naíon]], sa dúiche Galengae 12 Deireadh Fómhair agus cois [[abhainn na Life]] sa Lagenia.”<ref name="monasticum">{{Cite book-en|title=Monasticon Hibernicum|first=Mervyn|last=Archdall|volume=II|location=Dublin|publisher=W.B. Kelly|year=1876|url=https://archive.org/stream/monasticonhiber01archgoog#page/n95/mode/1up|pages=83–84}}</ref><ref>{{Cite book-en|title=Acta sanctorum veteris et maioris Scotiae seu Hiberniae sanctorum insulae|first=Seán|last=Mac Colgáin|page=613|quote=Sanctus Berchanus, qui & Mobianus cognomento Clairenach filius Beoani, filii Bressalii, filii Ailgini filii Igna, filii Athra, filii Lughna Trinog, filii Brecdulbii, filii Arturi Corbi, filii Carbrei Niadh &c. vt supra, Colitur in loco qui dicitur Clas-naoidhen, in regione Galengae 12. Octobr. & iuxta Liffeum fluuium in Lagenia}}</ref> Ba ghaol le [[Naomh Bríd|Bríd Chill Dara]] é.<ref name="monasticum" /> I ''Martarlaig [[Óengus mac Óengobann|Oengus]]'', déantar cur síos air mar “Mobí mac Beoain do Corco trí do Luignib Connacht,” agus deir sé gurb í “Huaine ingen Fhindbarr” a mháthair.<ref name="martyrology">{{Cite book-en|author=Félire Óengusso Céli Dé|title=The Martyrology of Oengus the Culdee|location=London|year=1905|publisher=Harrison and Sons|pages=216–225|url=https://archive.org/stream/martyrologyofoen29oenguoft#page/216/mode/1up}}</ref> == Saol == Ciallaíonn an t-ainm ''cláraineach'' “duine a bhfuil aghaidh chothrom air”,<ref name='FGB'>{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/cl%E1raineach|title=Foclóir Gaeilge-Béarla (Ó Dónaill): cláraineach|editor=[[Niall Ó Dónaill]], eag.|year=1977|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-1857910384|access-date=2023-07-09|language=ga|work=Teanglann.ie}}</ref> toisc go deirtear gur rugadh gan súile gan srón é.<ref name="david">{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?id=LN9DSKZfItcC&pg=PA117|title=St David of Wales: Cult, Church and Nation|publisher=The Boydell Press|location=Woodbridge|year=2007|isbn=9781843833222}}</ref> An chúis a bhí leis an gcuma aisteach seo ná gur “chuir an domhan brú air” nuair a rugadh é (''Clar enech he, ar ro thairin talamh he corbo aenchlar'').<ref name="martyrology" /> Deirtear gur leigheasadh go míorúilteach é nuair a steall sé uisce baiste [[Naomh Dáibhí|Dháibhí]] ar a aghaidh trí huaire.<ref name="david" /> Ba mhúinteoir i scoil mhainistreach é Mobhí, áit ar mhúin sé go leor naomh Éireannach mór le rá. Nuair a bhí an scoil i mbarr a réime, bhí tuairim is caoga scoláire ann.<ref name="monasticum"/> Ba é Mobhí a thug cead do Cholm Cille, ag uair a bháis, Scoil Dhoire a bhunú.<ref name="outofthemist">{{Cite book-en|title=Out of the Mist|first=Thomas|author=Faulkenbury|url=https://books.google.com/books?id=qinRflGeMu0C&pg=PA102}}</ref> Fuair sé bás ar 12 Deireadh Fómhair 544 den phlá a scoir a scoil.<ref name="insula">{{Cite book-en|title=Insula Sanctorum et Doctorum; or Ireland's Ancient Schools and Scholars|first=John|last=Healy|year=1893|publisher=Library of Alexandria|url=https://books.google.com/books?id=6wW7_lxnCVcC&pg=PT90|pages=90–91|isbn=9781465560506}}</ref> == Adhradh == D’aithin a dhaltaí féin Mobhí mar naomh go luath i ndiaidh a bháis. Dúirt an tArdeaspag John Healy, ina leabhar ''Insula Sanctorum et Doctorum,'' gur “máistir mór ar an saol spioradálta” é Mobhí.<ref name="insula"/> Ceiliúrtar a fhéile ar 12 Deireadh Fómhair,<ref name="dec12celticsaints">{{Cite web-en|url=http://celticsaints.org/2007/1212a.html|title=St. Finnian of Clonard, Bishop|author=Mooney|first=Ambrose|date=21 January 2009|work=Celtic and Old English Saints|access-date=9 March 2014}}</ref> agus inniu tá paróiste de chuid [[Eaglais na hÉireann]] i nGlas Naíon ainmnithe i ndiaidh Naomh Mobhí.<ref name="parish">{{Cite web-en|url=http://dublin.anglican.org/santry/|title=Santry, Glasnevin and Finglas|year=2008|publisher=The United Dioceses of Dublin & Gendalough|access-date=10 March 2014}}</ref> Tá sé luaite i ''[[Mícheál Ó Cléirigh|Martarlaig Dhún na nGall]]'' ar an 12 Deireadh Fómhair, lá a bháis, agus déantar cur síos air mar a leanas: “Mobhí Cláraineach, ab Ghlas Naíon, i bhFine Gall, ar bruach abhainn na Life, an taobh thuaidh; agus Bearchán ainm eile dó.”<ref name="monasticum"/><ref name="donegal">{{Cite book-en|title=Martyrologium Dungallense|first=Mícheál|last=Ó Cléirigh|trans-title=Martarlaig Dhún na nGall|year=1864|pages=273–275|location=Baile Átha Cliath|publisher=Irish Archaeological and Celtic Society|url=https://archive.org/stream/martyrologydone00reevgoog#page/n331/mode/2up|quote=Mobhi clairenech, ab ó Glais Naoidhen i nGallaibh for bru abhand Life don leith a tuaidh, acus Berchan ainm oile do.}}</ref> == Féach freisin == * [[Cill Mobhí]] * [[Scoil Mobhí]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 544]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Manaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] 35pvxl5py9xvvhcixedlf01uri2sp4l 1314999 1314988 2026-05-23T01:46:09Z Seachránaí 53315 Catagóir:Abaí Éireannacha 1314999 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Naomh manachúil Éireannach ab ea '''Mobhí Cláraineach''' (nó '''Bearchán'''), a áirítear mar dhuine de [[Dhá Aspal Déag na hÉireann]]. Bhí sé ina ab ar mhainistir i [[Glas Naíon|nGlas Naíon]], áit ar mhúin sé [[Colm Cille]], [[Naomh Cainneach]], [[Comhghall]], agus [[Ciarán Saighre]]. == Cúlra == Ina shaothar ''Trias Thaumaturga'', rinne [[Seán Mac Colgáin]] cur síos ar Mhobhí mar a leanas: “Naomh Berchanus, ar a thugtaí Mobianus Clairenach, mac Beoain, mic Bressal, mic Ailgin, mic Igna, mic Athra, mic Lughna Trinog, mic Brecdulb, mic Airt Corp, mic Cairbre Niadh, &c... in áit ar a dtugtar [[Glas Naíon]], sa dúiche Galengae 12 Deireadh Fómhair agus cois [[abhainn na Life]] sa Lagenia.”<ref name="monasticum">{{Cite book-en|title=Monasticon Hibernicum|first=Mervyn|last=Archdall|volume=II|location=Dublin|publisher=W.B. Kelly|year=1876|url=https://archive.org/stream/monasticonhiber01archgoog#page/n95/mode/1up|pages=83–84}}</ref><ref>{{Cite book-en|title=Acta sanctorum veteris et maioris Scotiae seu Hiberniae sanctorum insulae|first=Seán|last=Mac Colgáin|page=613|quote=Sanctus Berchanus, qui & Mobianus cognomento Clairenach filius Beoani, filii Bressalii, filii Ailgini filii Igna, filii Athra, filii Lughna Trinog, filii Brecdulbii, filii Arturi Corbi, filii Carbrei Niadh &c. vt supra, Colitur in loco qui dicitur Clas-naoidhen, in regione Galengae 12. Octobr. & iuxta Liffeum fluuium in Lagenia}}</ref> Ba ghaol le [[Naomh Bríd|Bríd Chill Dara]] é.<ref name="monasticum" /> I ''Martarlaig [[Óengus mac Óengobann|Oengus]]'', déantar cur síos air mar “Mobí mac Beoain do Corco trí do Luignib Connacht,” agus deir sé gurb í “Huaine ingen Fhindbarr” a mháthair.<ref name="martyrology">{{Cite book-en|author=Félire Óengusso Céli Dé|title=The Martyrology of Oengus the Culdee|location=London|year=1905|publisher=Harrison and Sons|pages=216–225|url=https://archive.org/stream/martyrologyofoen29oenguoft#page/216/mode/1up}}</ref> == Saol == Ciallaíonn an t-ainm ''cláraineach'' “duine a bhfuil aghaidh chothrom air”,<ref name='FGB'>{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/cl%E1raineach|title=Foclóir Gaeilge-Béarla (Ó Dónaill): cláraineach|editor=[[Niall Ó Dónaill]], eag.|year=1977|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-1857910384|access-date=2023-07-09|language=ga|work=Teanglann.ie}}</ref> toisc go deirtear gur rugadh gan súile gan srón é.<ref name="david">{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?id=LN9DSKZfItcC&pg=PA117|title=St David of Wales: Cult, Church and Nation|publisher=The Boydell Press|location=Woodbridge|year=2007|isbn=9781843833222}}</ref> An chúis a bhí leis an gcuma aisteach seo ná gur “chuir an domhan brú air” nuair a rugadh é (''Clar enech he, ar ro thairin talamh he corbo aenchlar'').<ref name="martyrology" /> Deirtear gur leigheasadh go míorúilteach é nuair a steall sé uisce baiste [[Naomh Dáibhí|Dháibhí]] ar a aghaidh trí huaire.<ref name="david" /> Ba mhúinteoir i scoil mhainistreach é Mobhí, áit ar mhúin sé go leor naomh Éireannach mór le rá. Nuair a bhí an scoil i mbarr a réime, bhí tuairim is caoga scoláire ann.<ref name="monasticum"/> Ba é Mobhí a thug cead do Cholm Cille, ag uair a bháis, Scoil Dhoire a bhunú.<ref name="outofthemist">{{Cite book-en|title=Out of the Mist|first=Thomas|author=Faulkenbury|url=https://books.google.com/books?id=qinRflGeMu0C&pg=PA102}}</ref> Fuair sé bás ar 12 Deireadh Fómhair 544 den phlá a scoir a scoil.<ref name="insula">{{Cite book-en|title=Insula Sanctorum et Doctorum; or Ireland's Ancient Schools and Scholars|first=John|last=Healy|year=1893|publisher=Library of Alexandria|url=https://books.google.com/books?id=6wW7_lxnCVcC&pg=PT90|pages=90–91|isbn=9781465560506}}</ref> == Adhradh == D’aithin a dhaltaí féin Mobhí mar naomh go luath i ndiaidh a bháis. Dúirt an tArdeaspag John Healy, ina leabhar ''Insula Sanctorum et Doctorum,'' gur “máistir mór ar an saol spioradálta” é Mobhí.<ref name="insula"/> Ceiliúrtar a fhéile ar 12 Deireadh Fómhair,<ref name="dec12celticsaints">{{Cite web-en|url=http://celticsaints.org/2007/1212a.html|title=St. Finnian of Clonard, Bishop|author=Mooney|first=Ambrose|date=21 January 2009|work=Celtic and Old English Saints|access-date=9 March 2014}}</ref> agus inniu tá paróiste de chuid [[Eaglais na hÉireann]] i nGlas Naíon ainmnithe i ndiaidh Naomh Mobhí.<ref name="parish">{{Cite web-en|url=http://dublin.anglican.org/santry/|title=Santry, Glasnevin and Finglas|year=2008|publisher=The United Dioceses of Dublin & Gendalough|access-date=10 March 2014}}</ref> Tá sé luaite i ''[[Mícheál Ó Cléirigh|Martarlaig Dhún na nGall]]'' ar an 12 Deireadh Fómhair, lá a bháis, agus déantar cur síos air mar a leanas: “Mobhí Cláraineach, ab Ghlas Naíon, i bhFine Gall, ar bruach abhainn na Life, an taobh thuaidh; agus Bearchán ainm eile dó.”<ref name="monasticum"/><ref name="donegal">{{Cite book-en|title=Martyrologium Dungallense|first=Mícheál|last=Ó Cléirigh|trans-title=Martarlaig Dhún na nGall|year=1864|pages=273–275|location=Baile Átha Cliath|publisher=Irish Archaeological and Celtic Society|url=https://archive.org/stream/martyrologydone00reevgoog#page/n331/mode/2up|quote=Mobhi clairenech, ab ó Glais Naoidhen i nGallaibh for bru abhand Life don leith a tuaidh, acus Berchan ainm oile do.}}</ref> == Féach freisin == * [[Cill Mobhí]] * [[Scoil Mobhí]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:Básanna i 544]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] 0y53uk8f732y9kje89xqrue1q4gjb8v 0 109201 1314803 1173755 2026-05-22T17:17:04Z Alison 570 [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] 1314803 wikitext text/x-wiki Is éard atá i gceist le '''gradam''' ná duais a bhaineann duine amach dá shaothar nó dá saothar.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/An-Cailin-Ciuin-Treoir-Staidear.pdf|teideal=Treoir / Staidéar|údar=IFI|dáta=2022}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol}} [[Catagóir:Duaiseanna]] [[Catagóir:Gradaim]] [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] l8mkzt12h7mymi46r5bxzww352wb5mm 1314808 1314803 2026-05-22T17:19:15Z Alison 570 -1 1314808 wikitext text/x-wiki Is éard atá i gceist le '''gradam''' ná duais a bhaineann duine amach dá shaothar nó dá saothar.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/An-Cailin-Ciuin-Treoir-Staidear.pdf|teideal=Treoir / Staidéar|údar=IFI|dáta=2022}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol}} [[Catagóir:Duaiseanna]] [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] oozoac3jj4vmk4zmvxxaeym0y89vs9p 0 111140 1314986 1278941 2026-05-23T01:32:40Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314986 wikitext text/x-wiki {{glanadh}} {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is trodaí proifisiúnta Éireannach [[Ultimate Fighting Championship|UFC]], nó comhraiceoir ealaíon measctha, é '''Conor Anthony McGregor''' nó '''Conchúr Antóin McGregor''' (a rugadh ar an [[14 Iúil]] [[1988]]). ''The Notorious'' an leasainm atá air. Ghlac sé páirt sna rannóga éadrom-mheáchain, cleitmheáchain agus i marcmheáchain le linn a ghairme agus bhuaigh sé criosanna curaidh éadrom-mheáchain agus cleitmheáchain.<ref>{{Lua idirlín|url=http://conormcgregor.com/|teideal=Home|language=en-US|work=Conor Mcgregor|dátarochtana=2021-03-16}}</ref> In 2024, fuair giúiré san Ard Chúirt Conor McGregor ciontach i dtaca le cás sibhialta a bhí tugtha ag Nikita Hand ina choinne maidir le héigniú in óstán i mBaile Átha Cliath i 2018. Bronnadh luach €250k de dhamáistí ar NIkita Hand.<ref name=":10">{{Luaigh foilseachán|title=McGregor sa Teach Bán i Washington|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0317/1502532-mcgregor-sa-teach-ban-i-washington/|date=2025-03-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ó thaobh na polaitíochta, tá McGregor i bhfad amach ar an eite dheis, agus dearcadh frith-inimirce aige a chuireann corraí ar dhaoine go minic.<ref name=":10" /> == Saol == Is as [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]] i m[[Baile Átha Cliath]] é ó dhúchas. is iad Tony agus Margaret McGregor a thuismitheoirí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.biography.com/athlete/conor-mcgregor|teideal=Conor McGregor|language=en-us|work=Biography|dátarochtana=2021-03-15}}</ref> Erin agus Aoife na hainmneacha atá ag a bheirt deirfiúracha. Bhog a theaghlach go [[Leamhcán]] nuair a bhí sé ina dhéagóirí. D’fhreastail sé ar [[Gaelscoil|Ghaelscoil]] Choláiste de hÍde, [[Tamhlacht]],<ref>{{Lua idirlín|url=https://colaistedehide.ie/|teideal=Coláiste de hÍde|work=colaistedehide.ie|dátarochtana=2024-07-22}}</ref> agus ar [[Gaelcholáiste|Ghaelcholáiste]] Chois Life i [[Leamhcán]] ina dhiaidh sin<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=VQMGkw52-Lo ''Conor McGregor Speaking In Irish''] (YouTube). Ballsdotie. 31 Márta 2015.</ref>. Fuair sé a chuid oideachais ar an iomlán trí Ghaeilge. Bhí cúrsaí spórt gar dá chroí ó aois óg. Thosaigh sé ag dornálaíocht ag dhá bhliain déag d’aois le ‘Crumlin Boxing Club’<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/conor-mcgregor-33175.php|teideal=Who is Conor McGregor? Everything You Need to Know|language=en-US|work=www.thefamouspeople.com|dátarochtana=2021-03-15}}</ref> go dtí seacht mbliana déag d’aois. Bhí suim aige í gcúrsaí peile freisin agus thosaigh sé ag imirt do ‘Lourdes Celtic Football Club’ go luath tar éis a tosú sé ag dornálaíocht<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/conor-mcgregor-33175.php|teideal=Who is Conor McGregor? Everything You Need to Know|language=en-US|work=www.thefamouspeople.com|dátarochtana=2021-03-15}}</ref>. Bhí sé ina dhéagóirí déanacha nuair a thosaigh sé ag traenáil sa spórt ealaíona comhraic measctha <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.biography.com/athlete/conor-mcgregor|teideal=Conor McGregor|language=en-us|work=Biography|dátarochtana=2021-03-15}}</ref>. Sa bhliain 2008, bheartaigh a chuid tuismitheoirí chun bogadh go [[Leamhcán]], ba mhór an rud é seo a Conchúr díreach cosúil le haon déagóir eile. É sin ráite, cheap sé go raibh sé ar cheann de na rudaí ab fhearr dó <ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=Exclusive: Conor McGregor Full Interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=AaZQw3Dh0K0|language=en}}</ref>. Thosaigh sé ag traenáil i 'Straight Blast Gym' , John Kavanagh an t-ainm don chóitseálaí. Bhí imní ag a thuismitheoirí nach raibh aon rud beartaithe aige nuair a d’fhág sé an scoil. Fuair sé oiliúint mar phluiméir printíseach agus chaith sé bliain amháin ann <ref name=":1">Slack, J. (2017) Notorious - The Life and Fights of Conor McGregor: The Life and Fights of Conor McGregor. Kings Road Publishing.</ref>.[[Íomhá:The Beacon Hotel Sandyford - panoramio.jpg|mion|2018: Éigníodh Nikita Hand in [[Óstán an Beacon]], BAC|clé|220x220px]] [[Íomhá:250317-D-PM193-1666 (54393044426).jpg|clé|mion|17 Márta 2025: An tAire Cosanta [[Pete Hegseth]] (ar chlé) agus Conor McGregor sa [[An Peinteagán|Pheinteagán]]|220x220px]] [[Íomhá:250317-D-PM193-1689 (54393229729).jpg|clé|mion|17 Márta 2025: Caipín sínithe ag McGregor sa [[An Peinteagán|Pheinteagán]]|220x220px]] [[Íomhá:The White House - 54410645508.jpg|clé|mion|220x220px|17 Márta 2025: McGregor, a fiancée Dee Devlin, a chlann agus a chara Trump san [[Oifig Ubhchruthach na Stát Aontaithe|Oifig Ubhchruthach]] ]] == Conspóidí == === Éigniú === Mhaígh Nikita Hand, (bean as BÁC agus timpeall 28 bliain d'aois ag an am) gur éignigh Conor McGregor agus a chara, James Lawrence, í in Óstán an Beacon i mBaile Átha Cliath ar an 9 Nollaig 2018.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Loiceadh ar bhean faoi nár cuireadh an dlí ar Conor McGregor'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1106/1479438-loiceadh-ar-bhean-faoi-nar-cuireadh-an-dli-ar-conor-mcgregor/|date=2024-11-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mhaígh na fir gur ghnéas chomhthoiliúil a bhí acu le Hand. Sa bhliain 2024, dúirt Hand gur ghoill sé go mór uirthi nuair a chinn an Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí gan an dlí a chur ar McGregor a raibh sé curtha ina leith aici gur éignigh sé í. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=An giúiré curtha faoi mhionn sa chás i gcoinne McGregor|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1105/1479173-an-giuire-curtha-faoi-mhionn-sa-chas-i-gcoinne-mcgregor/|date=2024-11-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 2 Samhain 2024, san Ard-Chúirt in Éirinn, d'éirigh le Nikita Hand sa chás sibhialta a thug sí in aghaidh McGregor. Shéan McGregor agus a chara James Lawrence na liamháin ghnéis ina n-aghaidh agus mhaígh gur ghnéas chomhthoiliúil a bhí acu le Nikita Hand. Chonaic an giúiré físeáin roinnt uaireanta i rith na trialach, a thaispeáin Hand, McGregor agus a gcairde Danielle Kealy agus James Lawrence i gcarrchlós Óstán an Beacon agus san ardaitheoir ag amanna difriúla ar an 9 Nollaig 2018.<ref name=":9">{{Luaigh foilseachán|title=Urghaire á lorg ag Nikita Hand le foilsiú físeáin a chosc|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0113/1490580-urghaire-a-lorg-ag-nikita-hand-le-foilsiu-fiseain-a-chosc/|date=2025-01-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ba é breithiúnas an ghiúiré gur éignigh Conor McGregor í agus nár éignigh James Lawrence í.<ref name=":9" /> Cheadaigh an giúiré damáistí luach beagnach €250,000 do Hand (ní ciontú coiriúil é).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cás sibhialta in aghaidh Conor McGregor buaite ag Nikita Hand|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1122/1482475-cas-sibhialta-in-aghaidh-conor-mcgregor-buaite-ag-nikita-hand/|date=2024-11-22|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Polaitíocht === Ar an 17 Márta 2025, bhí McGregor mar aoi speisialta sa Teach Bán i Washington DC. Chas McGregor le Trump agus thug McGregor óráid uaidh sa Teach Bán. Dúirt McGregor go raibh sé "thar am go dtuigfeadh muintir Mheiriceá an 'drochbhail' atá ar Éirinn", scriosta ag 'polasaithe inimirce agus tearmainn an Rialtais'. Dúirt an Taoiseach Mícheál Martin níos déanaí go raibh an ráiteas ó McGregor mícheart, nach raibh sé ag teacht le spiorad an lae agus nárbh iad tuairimí fhormhór mhuintir na hÉireann a bhí a léiriú aige.<ref name=":10" /> '''Uachtaránacht''' I mí Mheán Fómhair 2025, chuir McGregor físeán amach agus é lasmuigh [[Tithe an Rialtais|Tithe]] [[Tithe an Rialtais|an Rialtais]], ag impí ar dhaoine dul i dteagmháil lena gcomhairleoirí contae chun tacú leis mar iarrthóir i d[[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025]]. I bhfíseán dhá nóiméad go leith, luaigh sé Forógra na Saoirse agus rinne sé comhartha na Croise ag an deireadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/6-me%C3%A1n-f%C3%B3mhair-2025-ard-mhacha/id1525428808?i=1000725271363|teideal=Nuacht Mhall (Ard Mhacha)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=6 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-09-06}}</ref> ==Troideanna == ===2007=== I mí Feabhra 2007 bhuaigh McGregor troid (amaitéarach ag an am) i gcoinne Ciaran Campbell.<ref name=":1" /> ===2008=== Thosaigh McGregor ag traenáil i 'Straight Blast Gym' (SBG) i mBÁC le John Kavanagh <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sbgireland.com/|teideal=Dublin's Premier Mixed Martial Arts & Brazilian Jiu Jitsu Gym - SBG Ireland HQ|language=en-US|work=SBG Ireland HQ – Dublin's Premier BJJ & MMA Gym|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. Throid sé in aghaigh ‘The Dumptruck” Morris. Bhí McGregor seacht mbliana déag d’aois ag an am agus Morris ocht mbliana déag d’aois. Bhuaigh McGregor sa dara babhta (bua TKO).<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.severemma.com/2015/01/facing-mcgregor-gary-morris-on-meeting-fellow-debutant-mcgregor-in-2008/|teideal=Facing McGregor: Gary Morris on meeting fellow debutant McGregor in 2008|dáta=2015-01-05|language=en-GB|work=SevereMMA.com - UFC, Mixed Martial Arts (MMA), Irish MMA|dátarochtana=2021-03-18}}</ref> I mí an Mheithimh throid sé i gcoinne Sitenkov; buaileadh go dona é. Is léir go raibh tionchar mhór ag an lá seo ar McGregor, ní raibh sé le feiceáil sa SBG ar feadh seachtainí. Bhí imní ag a mháthair Margaret ; cheap sí nach raibh Conchúr sásta nuair nach raibh sé ag traenáil. Ghlaoigh sí ar Kavanagh chun cabhair a fháil agus tar éis cúpla mí tháinig McGregor ar áis go dtí an fháinne<ref name=":2" />. Stephen Bailey an t-ainm a bhí ar a chéad chéile comhraic eile agus an uair seo bhí bua iontach ag McGregor.<ref name=":1" /> ===2010=== I mí na Samhna, ghlac McGregor páirt ina chéad troid ar son 'Cage Warriors. <ref>{{Lua idirlín|url=https://cagewarriors.com/search/mcgregor+/|teideal=You searched for mcgregor|language=en-GB|work=Cage Warriors|dátarochtana=2021-03-19}}</ref> Bhí sé in aghaidh cheann de na trodaithe is fearr MMA san Eoraip 'Joe Duffy' agus níor éirigh leis <ref name=":1" />. ===2011=== Fuair McGregor bua in aghaidh Hugh Brady, fear as tuaisceart na hÉireann. Mí ina dhiaidh sin ní raibh McGregor ach ceithre shoicind sa troid gur bhuaigh sé i gcoinne Mike Wood.<ref name=":1" /> Ag lá an 11ú Meitheamh, bhuail sé fear as an Pholainn, Artur Sowinski agus níos déanaí, Aaron Jahnsen<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.sportsjoe.ie/mma/conor-mcgregor-made-his-pro-debut-7-years-ago-we-look-at-each-fight-of-a-notorious-career-16271|teideal=Conor McGregor made his pro debut 7 years ago, we look at each fight of a notorious career|language=en|work=SportsJOE.ie|dátarochtana=2021-03-20}}</ref>. ===2012=== Throid McGregor í gcoinne Steve O'Keefe.<ref name=":4" /> D’athraigh sé ó mheáchan éadrom go meáchan cleite; fuair sé bua i mbabhta a haon, nóiméad amháin tríocha trí soicind.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.mma-core.com/fights/Conor_McGregor_vs_Steve_O%27Keefe/1202933|teideal=Conor McGregor vs Steve O'Keefe Fight Result CWFC 45 - Cage Warrior...|language=en|work=www.mma-core.com|dátarochtana=2021-03-21}}</ref> Shocraigh sé ansin dul ar ais go mheáchan éadrom chun dul i ngleic le Ivan Buchinger. Bua KO a bhí ann i mbabhta a haon tar éis trí nóiméad daichead soicind do McGregor.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.mma-core.com/fights/Conor_McGregor_vs_Ivan_Buchinger/1228684|teideal=Conor McGregor vs Ivan Buchinger Fight Result CWFC 51 - Cage Warrio...|language=en|work=www.mma-core.com|dátarochtana=2021-03-21}}</ref> ===2013=== Sa bhliain seo rinne McGregor a chéad chuma UFC. Ar an 6ú Aibreán leag sé amach an fear Meiriceánach, Marcus Brimage tar éis seasca seacht soicind i mbabhta a haon.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/node/99592|teideal=Conor McGregor through the years {{!}} UFC|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/node/46946|teideal=Fight Night Dublin: Conor McGregor vs Marcus Brimage {{!}} UFC|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref> Fuair sé bónas $60,000 dom KO.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://www.the42.ie/conor-mcgregor-ufc-two-year-anniversary-1922936-Feb2015/|teideal=Conor McGregor's remarkable journey in the UFC began on this day in 2013|údar=Paul Dollery|language=en|work=The42|dátarochtana=2021-03-22}}</ref> I mí Lúnasa, bhuail sé Max Holloway;<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/node/35310|teideal=UFC Fight Night {{!}} Shogun vs Sonnen {{!}} UFC|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref> troid fhada ab ea é Gortaíodh an bheirt fhear le linn an troid.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sportsjoe.ie/mma/max-holloway-conor-mcgregor-support-208286|teideal='Conor was the first one that asked me how I was... He has heart' - Max Holloway|language=en|work=SportsJOE.ie|dátarochtana=2021-03-22}}</ref> Stróic McGregor a [[Ballnasc croiseach tosaigh|bhallnasc croiseach tosaigh]] le linn na troda. Stop sé ag troid ar feadh beagnach bliain.<ref name=":5" /> [[Íomhá:Conor McGregor's Gym.png|mion|giomnáisiam de chuid McGregor, 2017<ref>{{Lua idirlín|url=https://vimeo.com/237593610|teideal=Ido Portal x Conor McGregor Movement Culture|údar=Vimeo|dáta=2017|dátarochtana=2024}}</ref>|220x220px]][[File:UFC 189 World Tour Aldo vs. McGregor London 2015 (18776759002) (cropped).jpg|thumb|UFC 189 Aldo vs. McGregor 2015 |220x220px]] === 2014 === Tháinig McGregor ar ais i mí Iúil ina áit dúchais, Baile Átha Cliath<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/node/35355|teideal=UFC Fight Night {{!}} McGregor vs Brandao {{!}} UFC|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref> i gcoinne Cole Miller ach tharraing Miller amach "toisc gur "ghortaigh sé a lámh". Cuireadh Diego Brandao ina áit agus bhí bua KO eile ag McGregor arís sa chéad babhta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/node/35355|teideal=UFC Fight Night {{!}} McGregor vs Brandao {{!}} UFC|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-22}}</ref>. Fuair sé bónas ‘feidhmíocht na hoíche’ ón UFC ($ 50,000). Ní raibh sé ach trí lá ina dhiaidh sin gur fógraíodh troid eile. Is fíor a rá ón lá seo go dtí la an troid is iomaí na focail a ritheadh idir an bheirt <ref name=":6" />. Arís TKO eile, taobh istigh den chéad dá nóiméad. Thosaigh McGregor ar thús láidir agus ní raibh seans ar bith ag Dustin Poirier ón dtús <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.mmafighting.com/2014/9/27/6855887/ufc-178-results-conor-mcgregor-finishes-dustin-poirier-in-less-than|teideal=McGregor finishes Poirier in first round|údar=Dave Doyle|dáta=2014-09-27|language=en|work=MMA Fighting|dátarochtana=2021-03-22}}</ref>. [[Íomhá:Conor McGregor and Vladimir Putin.jpg|mion|McGregor agus [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]], FIFA 2018|220x220px]] [[Íomhá:Конор МакГрегор пресс-конференция в Москве.jpg|mion|220x220px|McGregor i Moscó, 2019]] === 2015 === Eagraíodh troid ansin i gcoinne Dennis Siver<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/node/35373|teideal=UFC Fight Night {{!}} McGregor vs Siver {{!}} UFC|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. Is ráite gur dheimhnigh Uachtarán UFC Dana White go n-áiritheoidh bua thar Silver iarracht ina choinne curadh meáchain cleite UFC, Jose Aldo. Ainneoin a chuid cainteanna ba bhua an dara babhta é i gcoinne Siver. Tamall beag ina dhiaidh sin eagraíodh troid a raibh gach duine ag súil go mhór leis, Jose Aldo. Bhí sé beartaithe a bheith i Las Vegas ar 11 Iúil <ref name=":6" />. Bhí sé ag Aldo chun éirí as an gcomhrac geallta mar gheall ar gortú a phioc sé suas<ref name=":5" />. Ba é Mendez an t-athsholáthar, bhí sé crua ach bhí McGregor níos fearr<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/node/35392|teideal=UFC 189 {{!}} Mendes vs McGregor {{!}} UFC|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. Tar éis an chéad crua babhta d'éirigh McGregor le bua TKO sa dara babhta<ref name=":5" />. Ba é a bhealach isteach a chuir iontas ar shlua na hÉireann, ná [[Sinead O'Connor]] ag canadh an [[The Foggy Dew|'The foggy dew]]'<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sportsjoe.ie/mma/sinead-oconnor-conor-mcgregor-ufc-31942|teideal=VIDEO: Relive the utterly spellbinding moment Sinead O'Connor and Conor McGregor lifted MGM Grand's roof|language=en|work=SportsJOE.ie|dátarochtana=2021-03-23}}</ref>. Ní bréag ar bith a rá nach raibh McGregor ag fanacht tamall fada don troid le Aldo. Bhí sé eagraithe bheadh sé ar siúl an dara lá déag de Nollaig an bhliain sin<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/node/35408|teideal=UFC 194 {{!}} Aldo vs McGregor {{!}} UFC|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. D'úsáid McGregor cumhacht a ghutha agus a fhocail chun iarracht a chuid is fearr chun Aldo imeaglú<ref>Ollikka, N. (2018) ‘“I’m in a league of my own”: A study on the rhetorical devices in Conor McGregor’s speeches’, p. 22.</ref>. Ba chosúil go n-oibreodh sé trí soicind déag a thóg sé chun bua a fháil do McGregor, ba é an teideal domhanda ufc is gasta é. Ghlac sé teideal WEC agus UFC ar feadh bliana Aldo agus ghnóthaigh sé an bónas "Feidhmíocht na hOíche" freisin<ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://www.mmafighting.com/2015/12/28/10654272/2015-fighter-of-the-year-conor-mcgregor|teideal=2015 Fighter of the Year: Conor McGregor|údar=Dave Doyle|dáta=2015-12-28|language=en|work=MMA Fighting|dátarochtana=2021-03-23}}</ref>. Trí cinn de na troideanna is mó in aon bhliain amháin, bronnadh teideal tuillte go maith Trodaire na Bliana MMAFighting.com ar Conchúr McGregor<ref name=":7" />. ===2016=== Tar éis an bua i gcoinne Aldo, ba mhaith le McGregor chun bogadh go meáchan éadrom. An chúis le seo na theastaigh uaidh a bheith ina churadh dé-mheáchain. Bhí troid eagraithe i gcoinne Rafael doe Anjos dem 5ú Márta ach ag an 23ú Feabhra b’éigean dó seasamh síos toisc gur mar bhris sé a chos<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.mmafighting.com/2021/2/4/22265985/morning-report-rafael-dos-anjos-interested-lost-bout-with-conor-mcgregor-we-already-have-a-history|teideal=Morning Report: Rafael dos Anjos interested in lost bout with Conor McGregor: ‘We already have a history’|údar=Jed Meshew|dáta=2021-02-04|language=en|work=MMA Fighting|dátarochtana=2021-03-23}}</ref>. Chinn Nate Diaz tabhairt faoi McGregor. Bhí sé trí lá dhéag roimh an troid agus mar gheall ar sin socraíodh meáchan welter den bheirt. Sin an lá a tháinig an chéad caillteanas den UFC. Bhí McGregor láidir sa chéad babhta ach nuair a chuir Diaz 'choke hold' ag McGregor den dara babhta níl aon rogha aige ach tapáil amach. É sin ráite fuair McGregor díoltas air i Lúnasa. Bhuaigh sé sa chúigiú babhta i gcoinne Diaz<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/node/35436|teideal=UFC 202 {{!}} Diaz vs McGregor 2 {{!}} UFC|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. Bhí an crios éadrom fós in intinn McGregor chuir sé a chuid aislingí i gcrích ar an 27ú Meán Fómhair. Eddie Alvarez an t-ainm den fear ina bhfuil sé i gcoinne agus fuair McGregor KO sa dara babhta<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/node/35445|teideal=UFC 205 {{!}} Alvarez vs McGregor {{!}} UFC|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. Rinne sé stair an lá seo, an chéad fear sa UFC ina bhfuil an t-ór sa rannán meáchan cleite agus éadrom ag an an cheanna <ref>{{Lua idirlín|url=https://talksport.com/sport/mma/656821/conor-mcgregor-retires-notorious-ufc-history-champ-champ/|teideal=McGregor retires: How 'The Notorious' made UFC history in 2016|údar=161385360554578|dáta=2020-06-07|language=en-US|work=talkSPORT|dátarochtana=2021-03-23}}</ref>. Dhá seachtain ina dhiaidh sin bhí sé in ann a theideal meáchan cleite a thabhairt suas<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.si.com/mma/2016/11/27/conor-mcgregor-relinquishes-ufc-featherweight-belt|teideal=Conor McGregor relinquishes UFC featherweight belt|údar=Mike Dyce|language=en-us|work=Sports Illustrated|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. Bhuaigh Jose Aldo an teidil. ===2017=== ====Gairme gairmiúil dornálaíochta==== Socraigh McGregor sos a ghlacadh ar feadh cúpla mí mar ba é an t-am a rugadh a chéad leanbh, Conor Jack McGregor <ref name=":8" />. Sa mhí Mheithimh, áfach socraigh sé rud difriúil a dhéanamh. Bhí troid dornálaíocht beartaithe i gcoinne Floyd Mayweather. Bhí bhí sé ar tí scoir, daichead bliain d’aois an bhliain seo <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/24465199/remembering-floyd-mayweather-vs-conor-mcgregor-one-year-later|teideal=Remembering Mayweather vs. McGregor, one year later|dáta=2018-08-24|language=en|work=ESPN.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. An chéad uair ina bhfuil McGregor ag déanamh gairmiúil dornálaíochta i gcoinne an dornálaí is fearr sa domhan. Cé gur bhuaigh Mayweather bua KO i mbabhta a deich, bhí an chuid is mo den cainte ann faoi taispeántas McGregor. Chuir McGregor troid iontach ar bun agus bhí sé ina iomaitheoir diana do Mayweather i Las Vegas<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cbssports.com/boxing/news/mayweather-vs-mcgregor-fight-results-highlights-money-wins-via-10th-round-tko/|teideal=Mayweather vs. McGregor fight results, highlights: Money wins via 10th-round TKO|language=en|work=CBSSports.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. ===2018=== Bhí an crios éadrom tógtha ó McGregor toisc nach raibh sé san iomaíocht san éadrom seo ar feadh beagnach dhá bhliain. Cé go bhfuil troid eagraithe i gcoinne Khabib ag deireadh an bhliain<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sportsjoe.ie/mma/conor-mcgregors-response-155861|teideal=Conor McGregor's response to belt-stripping claim is preposterous|language=en|work=SportsJOE.ie|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. Is léir nach raibh McGregor sásta leis an gcinneadh seo, chuir sé post ar Twitter ar an 5ú lá de Aibreán ag míniú a ag míniú a frustrachais agus a díomá <ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/thenotoriousmma/status/981790292343914496?ref_url=https%3a%2f%2fwww.sportsjoe.ie%2fmma%2fconor-mcgregors-response-155861|teideal=https://twitter.com/thenotoriousmma/status/981790292343914496?ref_url=https%3a%2f%2fwww.sportsjoe.ie%2fmma%2fconor-mcgregors-response-155861|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. Bhí ag McGregor tapáil amach sa cheathrú babhta<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/node/88517|teideal=UFC 229 {{!}} Khabib vs McGregor {{!}} UFC|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>, ach tar éis an throid seo i gcoinne Khabib bhris troid amach le baill den dá fhoireann<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cbssports.com/mma/news/ufc-229-results-all-hell-breaks-loose-as-khabib-nurmagomedov-submits-conor-mcgregor/|teideal=UFC 229 results, Khabib vs. McGregor highlights: All hell breaks loose after Nurmagomedov wins|language=en|work=CBSSports.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. Rud nach bhfaca UFC riamh. ===2019=== D’fhógair an trodaire tríocha bliain d’aois go bhfuil sé ag scor ó MMA cúig mhí ina dhiaidh an troid le Khabib.Ag an am seo bhí taifead MMA aige de fiche bua agus ceithre bhuille<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cnbc.com/2019/03/26/conor-mcgregor-announces-his-retirement-from-ufc.html|teideal=Ex-UFC champion Conor McGregor announces his retirement — again|údar=CNBC com with Reuters|dáta=2019-03-26|language=en|work=CNBC|dátarochtana=2021-03-23}}</ref>. É sin ráite, cheap a lán daoine go bhfillfeadh sé ar ais. ===2020=== Ainneoin a scoir rinne McGregor teacht eile ar ais. An chéad chuma ó 2016 i gcoinne Donald Cerrone<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/node/99060|teideal=UFC 246 {{!}} McGregor vs Cowboy {{!}} UFC|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-24}}</ref>. Ní raibh sé ach daichead soicind a maireann an troid. Tá stair déanta arís ag McGregor. Is é chéad trodaí a bhuaigh KO ag meáchan cleite, ag meáchan éadrom agus anois meáchan welter<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cbssports.com/mma/news/ufc-246-results-highlights-conor-mcgregor-stops-cowboy-cerrone-in-under-a-minute-in-return/live/|teideal=UFC 246 results, highlights: Conor McGregor stops Cowboy Cerrone in under a minute in return|language=en|work=CBSSports.com|dátarochtana=2021-03-23}}</ref>. ===2021=== Ní bheidh sé a thabhairt suas. Cé gur fhógair sé scor den dara huair tar éis an troid i 2020. Sa bhliain seo, 2021 bhí ag McGregor a athimirt le Dustin Porier. Is ráite gur bhuaigh McGregor an chéad bhabhta ar chártaí scór na mbreithiúna go léir. Is den dara babhta fuair McGregor sé cos marbh agus ba é an am a d’éirigh leis an Porier agus bhuaigh sé den KO <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sportsjoe.ie/mma/stephen-a-smith-conor-mcgregor-223634|teideal="This man ain't ready for Nurmagomedov. He ain't ready!'"|language=en|work=SportsJOE.ie|dátarochtana=2021-03-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ufc.com/event/ufc-257|teideal=UFC 257: Poirier vs McGregor 2|language=en|work=www.ufc.com|dátarochtana=2021-03-23}}</ref>. == Fiontair ghnó == Sheol McGregor fuisce nua Éireannach sa bhliain 2018. '''Proper no 12''<nowiki/>' an t-ainm atá air ("12" as an cód poist Baile Átha Cliath a Dó Dhéag ([[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://whiskycast.com/conor-mcgregors-future-with-proper-no-twelve-irish-whiskey-in-question/|teideal=Conor McGregor’s Future with Proper No. Twelve Irish Whiskey in Question {{!}} WhiskyCast|work=whiskycast.com|dátarochtana=2021-03-15}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://properwhiskey.com/pages/story|teideal=About Conor McGregor&#39;s Whiskey- Proper No. Twelve|language=en|work=Proper No. Twelve Irish Whiskey|dátarochtana=2021-03-15|archivedate=2020-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200429005021/https://properwhiskey.com/pages/story}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://hypebeast.com/2021/3/conor-mcgregor-doubles-net-worth-proper-no-twelve-irish-whiskey-sale-info|teideal=Conor McGregor Reportedly Doubles Net Worth With Sale of Proper No. Twelve Irish Whiskey|dáta=2021-03-14|work=HYPEBEAST|dátarochtana=2021-03-16}}</ref> Cheannaigh Proximo Spirits leas sa ghnó, "Eire Born Spirits" agus an branda ''Proper Number 12'' in 2021 do $600 milliún.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thedrinksbusiness.com/2021/04/conor-mcgregor-sells-majority-of-proper-no-twelve-to-proximo-spirits-for-reported-600m/|teideal=Conor McGregor sells majority of Proper No. Twelve to Proximo Spirits|údar=Christian Smith|dáta=2021-04-28|language=en-GB|work=The Drinks Business|dátarochtana=2024-07-22}}</ref> == Pearsanta == Tá McGregor  i gcaidreamh le Dee Devlin le fada, ó 2008 ar a laghad. D'fhógair siad í Lúnasa 2020 go raibh siad geallta. Tá ceathrar clainne orthu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://sportytell.com/biography/conor-mcgregor-biography-facts-childhood-net-worth-life/|teideal=Conor McGregor Biography Facts, Childhood, Net Worth, Life {{!}} SportyTell|language=en-US|dátarochtana=2021-03-16}}</ref> Ar an 6 Bealtaine 2017 rugadh Conor Jack McGregor..<ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://www.famousbirthdays.com/people/conor-mcgregor-familymember.html|teideal=Learn about Conor Jack McGregor|language=en|work=Famous Birthdays|dátarochtana=2021-03-16}}</ref> Rugadh Croia sa bhliain 2019.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.famousbirthdays.com/people/conor-mcgregor.html|teideal=Learn about Conor McGregor|language=en|work=Famous Birthdays|dátarochtana=2021-03-16}}</ref> Is Caitliceach é Conor McGregor. Tá tacaíocht ag Conor do chlub peile aontaithe [[Manchester United]] ó bhí sé óg. Chuir sé tacaíocht in iúl freisin do [[Celtic Football Club|Celtic F.C,]] agus [[Paris Saint-Germain]] mar tá sé an-mhór le Sergio Ramos. Deir McGregor "Is í an aclaíocht an fhoirm is fearr den leigheas".<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Exclusive: Conor McGregor Full Interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=AaZQw3Dh0K0|language=en}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:McGregor, Conor}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1988]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:An Eite Fhíordheis in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Coirpigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine cúisithe as coireanna gnéis]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Dornálaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Ealaíontóirí comhraic measctha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]] [[Catagóir:Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann]] [[Catagóir:Pobalóirí]] c2531k4hq8zp6scvni0q9s3xdzg8i7p 14 111315 1314832 1196586 2026-05-22T17:46:20Z Alison 570 Catagóir:Scoileanna de réir cineáil 1314832 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scoileanna]] [[Catagóir:Scoileanna de réir cineáil]] 6cg4h9dra1mckp601uguuna3941f3ww 0 111389 1314962 1299954 2026-05-23T00:51:13Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314962 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Easpag agus pátrún Dheoise Ros Cré (cuid de [[Deoise Chill Dalua|Dheoise Chill Dalua]] níos déanaí) ab ea '''Naomh Crónán''' (a fuair bás sa bhliain 640).<ref name="grattan">[http://www.newadvent.org/cathen/04514d.htm Grattan-Flood, William. "Cronan." The Catholic Encyclopedia. Vol. 4. New York: Robert Appleton Company, 1908. 14 Jan. 2013]</ref> Ní ionann é agus naomh eile a mhair in aon aimsir leis, [[Naomh Crónán Mochua]] a d’éag in 637. == Saol == Rugadh Crónán i dtuath [[Éile]]. Odhran an t-ainm a bhí ar a athair, agus ba as iarthar an Chláir a mháthair.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.roscreaonline.ie/content.asp?section=1056|title="St. Cronan", Roscrea Online|access-date=13 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20171125232447/http://www.roscreaonline.ie/content.asp?section=1056|archive-date=25 November 2017}}</ref> Tar éis dó a óige a chaitheamh i [[Cúige Chonnacht|gConnachta]], d’fhill sé ar a dhúchas timpeall na bliana 610 agus bhunaigh sé Mainistir Ros Cré, áit ar bhunaigh sé scoil.<ref>{{Cite book-en|author=Gwynn|first=Aubrey|title=Medieval Religious Houses Ireland|publisher=Longman|year=1979|location=London}}</ref> Chuir sé faoi in áit ar a dtugtar Sean Ros nó Loch Cré, seascann coille iargúlta. Bhí sé chomh hiargúlta sin gur minic a rachadh oilithrigh ar strae. Mar thoradh air sin, thréig Naomh Crónán an áit agus bhog sé go [[Ros Cré]], [[Contae Thiobraid Árann]].<ref name="grattan">[http://www.newadvent.org/cathen/04514d.htm Grattan-Flood, William. "Cronan." The Catholic Encyclopedia. Vol. 4. New York: Robert Appleton Company, 1908. 14 Jan. 2013]</ref> == Naomhsheanchas == Cosúil le go leor naomh Éireannach eile, cuirtear mórán míorúiltí i leith Naomh Crónán. An scéal is iontaí, b’fhéidir, ná an ceann a bhaineann le tras-scríobh na gCeithre Soiscéal a rinne ceann dá chuid manach, fear darb ainm Dioma, a bhfuil baint aige leis an lámhscríbhinn ar a dtugtar [[Leabhar Dhioma]] anois. Dealraíonn sé nach bhféadfadh Dioma ach tasc amháin a dhéanamh i lá amháin, ó thurgbháil go fuineadh na gréine. D'iarr Crónán air scríobh, agus ansin chuaigh Dimma i mbun pinn, gan scor go dtí gur chríochnaigh na Ceithre Shoiscéal, an ghrian ag taitneamh ar feadh daichead lá agus daichead oíche, gan fhios don scríobhaí féin gur thóg an jab níos mó ná lá amháin. Óraíodh an cás ina bhfuil [[Leabhar Dhioma|Leabhar Dioma]] ar ordú Uí Chearúil, an Tiarna Éile, sa dara haois déag. D’ainneoin na ráiteas contrártha a d’eascair as líon na naomh Éireannach comhaimseartha a raibh an t-ainm Crónán orthu, is dócha gur mhair Crónán Ros Cré go dtí an bhliain 640, agus go bhfuair sé bás ar an 28 Aibreán an bhliain sin. Is é Crónán pátrún Ros Cré, Contae Thiobraid Árann; is é an 28 Aibreán a lá féile. <ref>[http://catholicsaints.info/new-catholic-dictionary-saint-cronan/ "Saint Cronan". ''New Catholic Dictionary''] CatholicSaints.Info. 16 September 2012</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 640]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Manaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] l458phtirw6ia4i525n5jb2junlw7bq 1314997 1314962 2026-05-23T01:45:26Z Seachránaí 53315 Catagóir:Abaí Éireannacha 1314997 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Easpag agus pátrún Dheoise Ros Cré (cuid de [[Deoise Chill Dalua|Dheoise Chill Dalua]] níos déanaí) ab ea '''Naomh Crónán''' (a fuair bás sa bhliain 640).<ref name="grattan">[http://www.newadvent.org/cathen/04514d.htm Grattan-Flood, William. "Cronan." The Catholic Encyclopedia. Vol. 4. New York: Robert Appleton Company, 1908. 14 Jan. 2013]</ref> Ní ionann é agus naomh eile a mhair in aon aimsir leis, [[Naomh Crónán Mochua]] a d’éag in 637. == Saol == Rugadh Crónán i dtuath [[Éile]]. Odhran an t-ainm a bhí ar a athair, agus ba as iarthar an Chláir a mháthair.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.roscreaonline.ie/content.asp?section=1056|title="St. Cronan", Roscrea Online|access-date=13 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20171125232447/http://www.roscreaonline.ie/content.asp?section=1056|archive-date=25 November 2017}}</ref> Tar éis dó a óige a chaitheamh i [[Cúige Chonnacht|gConnachta]], d’fhill sé ar a dhúchas timpeall na bliana 610 agus bhunaigh sé Mainistir Ros Cré, áit ar bhunaigh sé scoil.<ref>{{Cite book-en|author=Gwynn|first=Aubrey|title=Medieval Religious Houses Ireland|publisher=Longman|year=1979|location=London}}</ref> Chuir sé faoi in áit ar a dtugtar Sean Ros nó Loch Cré, seascann coille iargúlta. Bhí sé chomh hiargúlta sin gur minic a rachadh oilithrigh ar strae. Mar thoradh air sin, thréig Naomh Crónán an áit agus bhog sé go [[Ros Cré]], [[Contae Thiobraid Árann]].<ref name="grattan">[http://www.newadvent.org/cathen/04514d.htm Grattan-Flood, William. "Cronan." The Catholic Encyclopedia. Vol. 4. New York: Robert Appleton Company, 1908. 14 Jan. 2013]</ref> == Naomhsheanchas == Cosúil le go leor naomh Éireannach eile, cuirtear mórán míorúiltí i leith Naomh Crónán. An scéal is iontaí, b’fhéidir, ná an ceann a bhaineann le tras-scríobh na gCeithre Soiscéal a rinne ceann dá chuid manach, fear darb ainm Dioma, a bhfuil baint aige leis an lámhscríbhinn ar a dtugtar [[Leabhar Dhioma]] anois. Dealraíonn sé nach bhféadfadh Dioma ach tasc amháin a dhéanamh i lá amháin, ó thurgbháil go fuineadh na gréine. D'iarr Crónán air scríobh, agus ansin chuaigh Dimma i mbun pinn, gan scor go dtí gur chríochnaigh na Ceithre Shoiscéal, an ghrian ag taitneamh ar feadh daichead lá agus daichead oíche, gan fhios don scríobhaí féin gur thóg an jab níos mó ná lá amháin. Óraíodh an cás ina bhfuil [[Leabhar Dhioma|Leabhar Dioma]] ar ordú Uí Chearúil, an Tiarna Éile, sa dara haois déag. D’ainneoin na ráiteas contrártha a d’eascair as líon na naomh Éireannach comhaimseartha a raibh an t-ainm Crónán orthu, is dócha gur mhair Crónán Ros Cré go dtí an bhliain 640, agus go bhfuair sé bás ar an 28 Aibreán an bhliain sin. Is é Crónán pátrún Ros Cré, Contae Thiobraid Árann; is é an 28 Aibreán a lá féile. <ref>[http://catholicsaints.info/new-catholic-dictionary-saint-cronan/ "Saint Cronan". ''New Catholic Dictionary''] CatholicSaints.Info. 16 September 2012</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 640]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] gbzjwtrxt5vky9mru3ose6mec399ev1 1 111522 1314771 1312974 2026-05-22T16:46:35Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1314771 wikitext text/x-wiki == glanadh-mar|profléitheoireacht de dhíth == Tá súil agam go bhfuil mo bhotúin ceartaithe agam![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:14, 3 Feabhra 2024 (UTC) :GRMA. [[Úsáideoir:Kevin Scannell|kscanne]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 14:18, 3 Feabhra 2024 (UTC) ==https://cy.wikipedia.org/wiki/Madarch_meithrin== Is trua nach bhfuil mé in ann leas a bhaint as an 'Wikidata list' seo a leanas; <nowiki> {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q913614 } LIMIT 10 |sort=label |columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd |row_template=Zutabe formatoa/Familiak |thumb=80 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! rhywogaeth ! ainm an tacsóin ! delwedd |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10400771|Acutocapillitium filiforme]]'' | p225 = Acutocapillitium filiforme }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q14947500|Acutocapillitium portoricense]]'' | p225 = Acutocapillitium portoricense }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10400774|Acutocapillitium torrendii]]'' | p225 = Acutocapillitium torrendii }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416550|Arachnion album]]'' | p225 = Arachnion album | p18 = [[Íomhá:Arachnion album 364645.jpg|center|80px]] }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416551|Arachnion bovista]]'' | p225 = Arachnion bovista }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416552|Arachnion lazoi]]'' | p225 = Arachnion lazoi }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q59484498|Cystoderma myriadocystis]]'' | p225 = Cystoderma myriadocystis }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10635018|Podaxis carcinomalis]]'' | p225 = Podaxis carcinomalis }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q844279|Podaxis pistillaris]]'' | p225 = Podaxis pistillaris | p18 = [[Íomhá:Mushroom in Wadi Rum 01.jpg|center|80px]] }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10635017|Podaxis senegalensis]]'' | p225 = Podaxis senegalensis }} |} {{Wikidata list end}}</nowiki> [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:30, 3 Feabhra 2024 (UTC) 7zrp8rxgq24122jirhvx09iis0z0lgl 0 111719 1314934 1199783 2026-05-22T23:51:56Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314934 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[Gael-Airgintínigh|Éireannach-Airgintíneach]] é '''Ambrose Victor Martin''' (ar a dtugtar freisin "''Ambrosio''" sa [[An Spáinnis|Spáinnis]] nó "''Ambrosi''" sa [[An Chatalóinis|Chatalóinis]]) a raibh aithne air i gcuid mhaith den tsochaí mar gheall ar a ghníomhaíocht [[Poblachtánachas in Éirinn|phoblachtach Éireannach]] san [[An Airgintín|Airgintín]] agus sa [[An Spáinn|Spáinn]]. ==Luathshaol== Rugadh Ambrose Martin i gcúige [[Buenos Aires]], [[an Airgintín]], sa bhliain 1900 i dteaghlach Éireannach-Airgintíneach as [[Contae na hIarmhí]]. Tógadh Máirtín sa bhaile beag [[Suipacha]] taobh le go leor Airgintíneach eile de bhunadh na hÉireann. Is dócha gur i rith an ama seo freisin a chuir sé aithne ar an iliomad Bascach-Airgintíneach a raibh cónaí orthu i Suipacha chomh maith, mar go rachadh sé ar aghaidh le bheith páirteach go mór i ngluaiseacht náisiúnach na mBascach sa [[An Spáinn|Spáinn]] agus i [[Meiriceá Laidineach]] níos déanaí ina shaol. Sa bhliain 1914, seoladh é go dtí [[An Muileann gCearr]], [[Éire]] chun freastal ar Choláiste Naomh Fionnán, áit a gcaithfeadh sé an chuid eile dá óige. ==Rannpháirtíocht luath sa pholaitíocht== Tar éis [[Éirí Amach na Cásca]] 1916, bhí Ambrose Martin sáite i ndíocas náisiúnachais na tréimhse réabhlóidí agus d'oibrigh sé a bhealach aníos go dtí an barr laistigh de [[Sinn Féin|Shinn Féin]]. Bhain sé cáil amach mar óráidí bríomhar, agus bhí aithne mhaith aige ar dhaoine mór le rá cosúil le [[Labhrás Mag Fhionnail]], Éamonn Bulfin, agus [[Margaret Mary Pearse]]. Ghabh údaráis na Breataine é sa bhliain 1919 agus díbríodh ar ais go dtí an Airgintín é.<ref>{{cite journal|last1=Núñez-Seixas|first1=Xosé Manoel|author-link1=Xosé Manoel Núñez Seixas|title=ECOS DE PASCUA, MITOS REBELDES: EL NACIONALISMO VASCO E IRLANDA (1890-1939)|journal=Historia Contemporánea|date=2017|volume=55|page=465|url=https://www.ehu.eus/ojs/index.php/HC/article/viewFile/17810/15706}}</ref> San Airgintín, d'oibrigh Ambrose Martin go gnóthach le poblachtánaigh Éireannacha chun bolscaireacht a dhéanamh agus airgead a bhailiú don ghluaiseacht ar ais in Éirinn. Bhí baint aige fiú, de réir dealraimh, le hiarracht briogáid de chuid an [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|IRA]] a eagrú san Airgintín. Bhí baint ag Martin le faicsean laistigh den phobal Éireannach-Airgintíneach faoi cheannas Patrick McManus, poblachtánach daingean as [[Contae Dhún na nGall]] ar chuir a pholaitíocht neamhghéilliúil imní ar an líon beag taidhleoirí a cuireadh anonn ó Bhaile Átha Cliath.<ref>{{cite journal|last1=Cullen|first1=Niall|last2=McCreanor|first2=Kyle|title="'Dangerous Friends': Irish Republican Relations with Basque and Catalan Nationalists, 1916-26|journal=International History Review|date=2022|volume=|pages=1–18|doi=10.1080/07075332.2022.2045339|s2cid=247340368|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07075332.2022.2045339}}</ref> I ndiaidh dhá bhliain, thosaigh Martin ag dul ar ais go hÉirinn i 1922 tar éis fhógairt an Chonartha Angla-Éireannaigh a chuir deireadh le [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]] in Éirinn. Ar a bhealach go hÉirinn, stop sé i dTír na mBascach, áit a raibh sé i gceist aige sraith léachtaí ar Éirinn a thabhairt do ghrúpa óige Pháirtí Náisiúnach na mBascach (''Euzko Alderdi Jeltzalea'' nó ''EAJ''). Mhaígh Martin go raibh “seanchairde” aige ón gceantar, agus seans ann go rachadh siad siar go dtí a bhlianta tosaigh faoin tuath i mBuenos Aires. Chuaigh sé i bhfeidhm go mór ar na náisiúnaithe Bascacha óga, ar thuairiscigh a n-iris “nach bhfaca muid riamh roimhe seo ár n-óige tírghrácha a bheith chomh phaiseanta”.<ref>"Conferencias patrioticas." ''Aberri'' no. 63, 7 April 1922.</ref> Thug Martin óráid tionscnaimh freisin ar Chumann na mBan don ghrúpa ban náisiúnach Bascach ''Emakume Abertzale Batza'' ("Cumann na mBan Tírghráthach"). Le linn na cuairte seo, d'éirigh sé ina chairde maithe le Eli Gallastegi agus le pearsana eile den ghrúpa ''Aberri'' a bhí nasctha le Páirtí Náisiúnach na mBascach. D'fhill Martin ar Éirinn in Aibreán 1922, go gairid roimh thús [[Cogadh Cathartha na hÉireann|Chogadh Cathartha na hÉireann]]. Maíonn Martin féin gur throid sé leis an IRA in aghaidh [[Saorstát Éireann|Shaorstát Éireann]], cé gur measadh ina dhiaidh sin go raibh an ráiteas seo bréagach bunaithe ar fhaisnéis Éireannach. I ndáiríre, creidtear go raibh sé i mbun oibre i siopa grósaera a mhuintire i gCill Bheagáin ar feadh an chogaidh.<ref>{{cite journal|last1=Cullen|first1=Niall|last2=McCreanor|first2=Kyle|title="'Dangerous Friends': Irish Republican Relations with Basque and Catalan Nationalists, 1916-26|journal=International History Review|date=2022|volume=|pages=1–18|doi=10.1080/07075332.2022.2045339|s2cid=247340368|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07075332.2022.2045339}}</ref> D'fhág Martin Éire i 1924, agus é ag filleadh ar Thír na mBascach ag pointe éigin déanach sa bhliain. I mí na Samhna 1924, is cosúil gur ghabh póilíní na Spáinne é in éineacht le roinnt náisiúnaithe Bascacha le linn turas sléibhteoireachta (''mendigoxale'') ag ar labhair sé ar an streachailt Éireannach ar son na saoirse.<ref>Vibrant (1933). ''Res de nou al Pirineu''. Barcelona, Nosaltres Sols!, pp. 38, 71.</ref> Le linn dheachtóireacht mhíleata Miguel Primo de Rivera (1923–1930), rinneadh géarleanúint mhór ar an náisiúnachas Bascach, agus cuireadh brú mór ar Martin agus ar go leor dá chomrádaithe Bascacha imeacht chun na Fraince. ==Ar ais in Éirinn== Ar ais san Airgintín arís, d'fhill Ambrose Martin ar Suipacha, áit ar oscail sé gnó darb ainm an "Caifé Bascach-Éireannach" a riar ar dhiaspóra áitiúil na mBascach agus na nGael. In 1932, bhuaigh [[Fianna Fáil]] agus [[Éamon de Valera]] toghcháin na hÉireann. Thug an bua seo stádas ar ais do mórán frithchonraitheoirí, agus rinne Martin a bhealach ar ais go hÉirinn tar éis ocht mbliana ar deoraíocht. Stop sé arís i dTír na mBascach, áit ar thug sé sraith eile léachtaí ar glacadh leo go fonnmhar. Ar ais in Éirinn, fuair Martin ceadúnais gnó luachmhara ón rialtas nua chun gnó iompórtála-easpórtála a oscailt. Le linn thús an Chogaidh Trádála Angla-Éireannaigh, bhí Martin in ann a shaibhreas a dhéanamh trí mhargaí nua do tháirgí Éireannacha a aimsiú. Bhunaigh Martin an Comhlacht Trádála Éireannach-Ibéarach i mBaile Átha Cliath, agus bhunaigh a chomhpháirtithe Bascacha gnó iompórtála-easpórtála i mBilbao darb ainm ''Euzkerin'' lenar chomhordaigh siad trádáil Bhascach-Éireannach le chéile. Nuair a thosaigh [[Cogadh Cathartha na Spáinne]] in 1936, chuaigh Martin leis an bpolaitíocht arís. I mí Eanáir 1937, thug Martin cúnamh don Chomhdháil Phoblachtach nuair a thug siad Ramón Laborda, sagart Bascach, ar cuairt phoiblíochta in Éirinn ar son an Dara Poblacht Spáinneach. Toisc go raibh Martin báúil leis an rialtas poblachtach sa Spáinn, cháin [[Patrick Belton]], Teachta Dála go mór ar an eite dheas, Martin mar “duine de na cumannaigh is tréine agus is suntasaí sa tír seo”. Thacaigh Martin leis na náisiúnaithe Bascacha le linn an chogaidh, agus d'iompair sé teachtaireachtaí ón Rialtas Bascach go dtí na meáin in Éirinn. Nuair a chloígh arm frithréabhlóideach Franco Tír na mBascach, bhí an náisiúnaí Bascach mór le rá Eli Gallastegi in ann a theaghlach a aistriú go hÉirinn, a bhuí lena dhlúthchara Ambrose Martin. ==An saol ina dhiaidh sin== I ndiaidh gortú trom i dtimpiste gluaisteáin, d'fhill Martin ar theach a cheannaigh sé sa [[An Bhriotáín|Bhriotáin]] in 1938. D'fhan Martin ansin ar feadh roinnt blianta, áit ar lean sé ar aghaidh leis an gComhlacht Trádála Éireannach-Ibéarach, a bhí i mbun trádála leis an Spáinn Fhaisisteach anois. Thug sé tearmann sealadach ina theach sa Bhriotáin do náisiúnaithe Bascacha a d'éalaigh ón Spáinn i rith an Dara Cogadh Domhanda. D'fhill Martin ar ais ar Bhaile Átha Cliath tar éis an chogaidh, ag maireachtáil saol suaimhneach go dtí go bhfuair sé bás de bharr taom croí in 1974. ==Tagairtí== [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1900]] [[Catagóir:Básanna i 1974]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1922–1969)]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Buenos Aires]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] iy54s0r4iuxg0h8qo4xenauthd4uy6q 0 112662 1314728 1232372 2026-05-22T15:47:08Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314728 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Aisteoir agus scríbhneoir is ea '''Diarmuid de Faoite'''. Tá cáil bainte amach aige as a bheith ag aisteoireacht ar stáitse, i gcláir teilifíse agus i scannáin. == Gairm == Is as [[Inis (baile)|Inis]] i g[[Contae an Chláir]] ó dhúchas do Dhiarmuid de Faoite. Rinne sé roinnt aisteoireachta ar scoil ina cheantar dúchais, Inis, Contae an Chláir, ach ní dheachaigh sé léi i gceart go dtí go raibh sé san ollscoil.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-diarmuid-de-faoite.aspx|teideal=Diarmuid de Faoite|údar=Éamonn Ó Dónaill|dáta=Feabhra 2002|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-04-04}}</ref> Bhain sé Baitsiléir Eolaíochta sa [[Luibheolaíocht]] amach ó [[Ollscoil na Gaillimhe]]. Chuaigh sé ar ais chun na hollscoile i 1991 agus thosaigh sé ag déanamh staidéir ar an [[Muireolaíocht|mhuireolaíocht]] i gcomhar céime máistreachta. Bhí sé ag cur faoi i g[[Carna]] i g[[Conamara]] agus ag obair i saotharlann ansin agus bhain sé Ard-Dioplóma san Uisceshaothrú amach.<ref name=":0" /> Fuair sé MA i dTeiripe Dhrámaíochta ó Ollscoil Roehampton i [[Londain]].<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/aitheantas-speisialta-le-tabhairt-ag-ollscoil-na-gaillimhe-do-dhiarmuid-de-faoite/|teideal=Aitheantas speisialta le tabhairt ag Ollscoil na Gaillimhe do Dhiarmuid de Faoite|dáta=2024-04-04|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-04}}</ref> Chaith de Faoite seal ag obair mar Fheidhmeannach Drámaíochta in [[Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge]], [[Ollscoil na Gaillimhe]]. [[Íomhá:Ros na Run.png|clé|mion]] === Na hEalaíona === Nuair a d'fhág an Faoiteach Ollscoil na Gaillimhe, thosaigh sé ag caitheamh níos mó ama ag aisteoireacht leis [[Na Fánaithe]] sna 1980idí, compántas taistil drámaíochta a bhí lonnaithe i nGaillimh, seachas gairm a lorg ina réimse saineolais. Mic léinn a bhunaigh an compántas seo agus ní raibh sé ach bliain ar an saol nuair a thosaigh sé ag aisteoireacht leis ar dtús. Chaith sé roinnt blianta leis na Fánaithe ach ansin thosaigh an neamhchinnteacht a bhaineann le saol an aisteora ag déanamh tinnis dó. D’fhág an Faoiteach Na Fánaithe i 1992.<ref name=":0" /> D'éirigh sé ina láithreoir do chlár Gaeilge ar RTÉ, ina measc “Ecu! Ecu!”, “Eureka!”, clár thráth na gceist, agus ar “The Morbegs”, clár puipéad a bhí dírithe ar pháistí réamhscoile. I rith na tréimhse seo chomh maith chuaigh sé go h[[Leòdhas|Oileán Leodhais]] in Albain, áit a raibh sé páirteach sa tsobalsraith “Machair”. Sa chlár seo, bhí ról Donoghue aige, caimiléir agus slíodóir as Éirinn a bhí i gcónaí ag iarraidh teacht i dtír ar dhaoine. Tháinig aithne ag an saol mór ar Dhiarmuid de Faoite mar Jack i sobalchlár [[TG4]], “[[Ros na Rún]]”. agus chuaigh sé ar chamchuairt leis. Léiríodh dráma aonair le Diarmuid de Faoite, “Pádraic Ó Conaire”. sa [[Taibhdhearc na Gaillimhe|Taibhdhearc]] i nGaillimh i mBealtaine 2001. Fuair an Faoiteach ainmniúchán do gradam [[IFTA]] dá ról sa tsraith ''[[Corp + Anam|Corp+Anam]]'' (ar TG4 ó 2011 ar aghaidh). Bhí ''[[Arracht]]'' (2019)'', [[Finky]]'' (2019) agus ''[[Foscadh]]'' (2021)<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Foscadh|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Foscadh&oldid=1198053755|journal=Wikipedia|date=2024-01-22|language=en}}</ref> i measc na scannán eile a raibh sé ag aisteoireacht iontu. Tháinig aistriúchán ar an gcnuasach gearrscéalta ''[[Scothscéalta]]'' le [[Pádraic Ó Conaire]] amach in 2023. Bhronn Ollscoil na Gaillimhe Gradam Alumni air sa bhliain 2024.<ref name=":1" /> == Féach freisin == * ''[[Corp + Anam|Corp+Anam]]'', sraith TG4 (2011) * ''[[Arracht]]'' (2019) * ''[[Finky]]'' (2019) == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Faoite, Diarmuid de}} [[Catagóir:Lucht Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Éireannacha‎]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Muintir Ros na Rún]] j9ebo1i8id7bsl3lanu4r882m4ww6gg 14 113593 1314844 1215467 2026-05-22T18:03:23Z Alison 570 [[Catagóir:Caitliceachas in Éirinn]] 1314844 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] [[Catagóir:Reiligiún na hÉireann]] [[Catagóir:Caitliceachas in Éirinn]] isezw638jevrfpnul0oe0pm8dhxn9ac 0 113926 1315023 1262131 2026-05-23T02:11:30Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315023 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Sagart agus údar ba ea '''An tAthair Fionnbarra Ó Cuilleanáin''' (18 Feabhra 1941 - 26 Bealtaine 2024), ball den [[Cumann Misin na hAfraice|Chumann Misin na hAfraice.]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/an-tathair-fionnbarra-o-cuilleanain-sma-cork-blackrock-557510|teideal=Death Notice of An tAthair Fionnbarra Ó Cuilleanáin SMA (Blackrock, Cork) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2024-05-30}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-tathair-fionnbarra-o-cuilleanain-gael-go-smior-a-thuill-gean-is-meas-o-chach-ar-shli-na-firinne/|teideal=An tAthair Fionnbarra Ó Cuilleanáin, Gael go smior a thuill gean is meas ó chách, ar shlí na fírinne|dáta=2024-05-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-30}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://sma.ie/fr-fionnbarra-ocuilleanain-sma-rip/|teideal=Fr Fionnbarra Ó’Cuilleanáin SMA [RIP} {{!}} Society of African Missions|údar=Cumann Misin na hAfraice|dáta=2024-05-27|language=en-US|dátarochtana=2024-05-30}}</ref> Chaith an tAthair Fionnbarra go leor ama sna ceantair Ghaeltachta, ó [[Cúil Aodha|Chúil Aodha]], a chontae dúchais, go [[Toraigh]] i d[[Tír Chonaill]]. Chaith sé seal mar shagart paróiste ar [[Árainn Mhór]] i n[[Gaeltacht Dhún na nGall]] sna 1960idí sula ndeachaigh sé chun na hAfraice ar na misin sa [[An Nigéir|Nigéir]],  sa [[An Tansáin|Tansáin]], i [[Ruanda]] agus sa [[An Bhurúin|Bhurúin]]. Chuir sé an-spéis sna cultúir áitiúla le linn dó a bheith thar lear. Bhí bua na dteangacha aige agus d’fhoghlaim sé agus labhair sé teangacha na bpobal lenar mhair sé. Choimeád an tAthair Fionnbarra Ó Cuilleanáin dialanna i nGaolainn agus é i mbun oibre san Afraic agus scríobh sé an leabhar ''An Bóthar Fada go Tamanrasset''.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An bóthar fada go Tamanrasset|url=https://books.google.fr/books/about/An_b%C3%B3thar_fada_go_Tamanrasset.html?id=1LI80AEACAAJ&redir_esc=y|publisher=Foilseacháin Ábhair Spioradálta (FÁS)|date=1990|language=ga-IE|author=Fionnbarra Ó Cuilleanáin}}</ref><ref>I mBealtaine na bliana 1979, bhí saoire faighte ag beirt sagart ó Éirinn; Fionbarra Ó Cuilleanáin SMA ó Chorcaigh agus Albert Nix, sagart ó Dheoise Luimní chun dul abhaile óna misin i dtuaisceart Nigeria. Bheartaigh siad gan dul ar eitleán chun na hEorpa mar ba nós leo roimhe sin ach ina áit sin dul trasna an tSahára go dtí cósta an Meánmhara</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/an-bothar-fada-go-tamanrasset/?lang=en|teideal=An Bothar fada go Tamanrasset {{!}} Litríocht|language=en-US|dátarochtana=2024-05-30}}</ref> == Féach freisin == * [[Cumann Misin na hAfraice]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Síol-creid}} {{DEFAULTSORT:Ó Cuilleanáin, Fionnbarra}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1941]] [[Catagóir:Básanna in 2024]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Gaeltacht Mhúscraí]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] 6h91xb9b53s1wdy8cm3qugugov08l40 14 114238 1314661 1223438 2026-05-22T12:56:10Z Alison 570 [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí i bPoblacht na hÉireann]] 1314661 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí i bPoblacht na hÉireann]] 6tc8m9bo1dun46qt7mlzhv0c9t3kcuj 0 114290 1314738 1298226 2026-05-22T15:51:07Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314738 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iar-Uachtarán [[Ollscoil na Gaillimhe]] is ea '''Ciarán Ó hÓgartaigh''' (a rugadh timpeall 1967). Cainteoir líofa Gaeilge, bhí Ciarán Ó hÓgartaigh féin ina Chathaoirleach ar phainéal moltóireachta Ghradam Uí Ógartaigh le roinnt mhaith blianta.<ref name=":0" /> [[Íomhá:National University of Galway, Ireland.jpg|mion|[[Ollscoil na Gaillimhe]] ]] == Gairm == Tógadh Ó hÓgartaigh le Gaeilge i gcathair na Gaillimhe. I gColáiste Iognáid sa chathair a fuair sé a chuid meánoideachais agus bhain sé an dara háit sa tír amach sa Ghaeilge san Ardteist i 1985.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ciaran-o-hogartaigh-ceaptha-ina-uachtaran-ar-oe-gaillimh-agus-e-ag-suil-le-filleadh-ar-a-chathair-dhuchais/|teideal=Ciarán Ó hÓgartaigh ceaptha ina Uachtarán ar ÓE, Gaillimh agus é ag súil le filleadh ar a ‘chathair dhúchais’|dáta=2017-09-04|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-26}}</ref> Is céimí de chuid Ollscoil na Gaillimhe é, áit ar bhain sé céadonóracha amach agus an chéad áit sa rang. Chuaigh sé i mbun traenála mar [[Cuntasóir|chuntasóir]] cairte le [[Arthur Andersen]] agus bhain sé céim [[Ph.D.|PhD]] sa Chuntasaíocht amach in [[Ollscoil Leeds]]. Chaith sé tréimhse ar [[scoláireacht Fulbright]] in [[Ollscoil Northeastern]], [[Massachusetts]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.universityofgalway.ie/about-us/news-and-events/news-archive/2017/september2017/uachtaran-nua-ceaptha-ag-oe-gaillimh.html|teideal=September 2017 - University of Galway|work=www.universityofgalway.ie|dátarochtana=2024-06-26}}</ref> Thug Ó hÓgartaigh tréimhse ag obair in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]] agus in [[Ollscoil Victoria]] in [[Wellington]] sa Nua-Shéalainn sna 2000idí. Thosaigh Ó hÓgartaigh ag obair i g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste Ollscoile Baile Átha Cliath]] in 2008. Bhí sé ina Dhéan ar Choláiste an Ghnó sa ChOBÁC idir 2011-2017, áit a raibh sé i gceannas ar Scoil Ghnó Lochlainn Uí Chuinn UCD, Scoil Chéimithe Gnó Michael Smurfit UCD, agus UCD Smurfit Executive Development. Bhí sé i gceannas chomh maith ar na cláir thar lear in Hong Cong, Singeapór agus Srí Lanca. Bhí sé ina Chathaoirleach ar an gCoiste Iniúchóireachta sa [[An Roinn Cumarsáide, Fuinnimh agus Achmhainní Nádúrtha|Roinn Cumarsáide, Mara agus Acmhainní Nádúrtha]] agus ina bhall de Choiste Iniúchóireachta na [[An Roinn Airgeadais|Roinne Airgeadais]]. === Ollscoil na Gaillimhe === Bhí sé ceaptha mar an 13ú hUachtarán ar Ollscoil na Gaillimhe ar an 4 Meán Fómhair 2017, agus chuir sé tús lena théarma mar Uachtarán in Eanáir 2018. Tháinig sé i gcomharbacht ar an Dr Jim Browne a bhí ina uachtarán idir 2007-2017.<ref name=":0" /> D'éirigh sé as a phost ar an 26 Meitheamh 2024, roimh dheireadh a théarma deich mbliana ; i dteachtaireacht dhátheangach a sheol sé, luaigh Ó hÓgartaigh an deis a bhí aige an Ghaeilge a úsáid ina chuid oibre mar cheann de na rudaí is mó a thaitin leis faoina phost.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/uachtaran-ollscoil-na-gaillimhe-ag-eiri-as/|teideal=Uachtarán Ollscoil na Gaillimhe ag éirí as|dáta=2024-06-26|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-26}}</ref> Sin ráite, nuair a d'fhógair sé go raibh ag éirí as, bhí suíomh na hOllscoile, [https://www.Ollscoilnagaillimhe.ie ollscoilnagaillimhe.ie], beagnach go hiomlán i mBéarla amháin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ollscoilnagaillimhe.ie/oegaillimh/an-ghaeilge-san-ollscoil/|teideal=An Ghaeilge san Ollscoil - Ollscoil na Gaillimhe|work=www.ollscoilnagaillimhe.ie|dátarochtana=2024-06-26}}</ref> === Gaeilge === Cainteoir líofa Gaeilge é Ó hÓgartaigh, mac le Seosamh Ó hÓgartaigh, nach maireann, fear a raibh aithne mhór air i saol na Gaeilge agus na Gaeltachta agus a bhfuil gradam Ghaillimh le Gaeilge ainmnithe ina dhiaidh. Bhí Ciarán Ó hÓgartaigh féin ina Chathaoirleach ar phainéal moltóireachta Ghradam Uí Ógartaigh le roinnt mhaith blianta.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Ollscoil na Gaillimhe]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ógartaigh, Ciarán Ó h}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Ollaimh Éireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Lucht ollscoile]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Cuntasóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]] 5lcvwk15r6th2mj959w5rbgn215sofa 14 114375 1314944 1299698 2026-05-23T00:26:14Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314944 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine a rugadh i 521]] [[Catagóir:Básanna i 597]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Na Cruithnigh]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] ckyrkn5306vudq95wbfz32olm70imlc 1315004 1314944 2026-05-23T01:53:08Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315004 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine a rugadh i 521]] [[Catagóir:Básanna i 597]] [[Catagóir:Abaí]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Manaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Na Cruithnigh]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] l9dgm4a69uhz8hluk3ykxzqnc19ua15 0 115884 1314964 1299958 2026-05-23T00:53:58Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314964 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ab]] [[Muintir na hÉireann|Éireannach]] ba ea '''Naomh Cuán''' (a d’éag 752) a bhunaigh go leor eaglaisí agus mainistreacha in [[Éire|Éirinn]]. Mhair sé go raibh beagnach céad slánaithe aige. Is beag eolas atá air, ach luaitear é in [[Annála Inis Faithlinn]] (I787.1): “Cúán, abb Imblecha Ibair, quieuit.”<ref>{{Lua idirlín|url=https://celt.ucc.ie/published/G100004/index.html|teideal=Annála Inis Faithlinn|dátarochtana=2024-10-09}}</ref> Is tobar naofa a bhaineann leis é [[Tobar Chuáin]] i ngar d'[[Áth Eascrach]] i gContae na Gaillimhe. Is é 1 Eanáir a fhéile.<ref>''[http://www.orthodoxengland.org.uk/stdjan.htm January 1].'' Latin Saints of the Orthodox Patriarchate of Rome.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Cuán Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Manaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] 1dwr8tksd5ni6tgaengkborvfdy0xzc 1314998 1314964 2026-05-23T01:45:46Z Seachránaí 53315 Catagóir:Abaí Éireannacha 1314998 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ab]] [[Muintir na hÉireann|Éireannach]] ba ea '''Naomh Cuán''' (a d’éag 752) a bhunaigh go leor eaglaisí agus mainistreacha in [[Éire|Éirinn]]. Mhair sé go raibh beagnach céad slánaithe aige. Is beag eolas atá air, ach luaitear é in [[Annála Inis Faithlinn]] (I787.1): “Cúán, abb Imblecha Ibair, quieuit.”<ref>{{Lua idirlín|url=https://celt.ucc.ie/published/G100004/index.html|teideal=Annála Inis Faithlinn|dátarochtana=2024-10-09}}</ref> Is tobar naofa a bhaineann leis é [[Tobar Chuáin]] i ngar d'[[Áth Eascrach]] i gContae na Gaillimhe. Is é 1 Eanáir a fhéile.<ref>''[http://www.orthodoxengland.org.uk/stdjan.htm January 1].'' Latin Saints of the Orthodox Patriarchate of Rome.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Cuán Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] 6drndoqhpxhb4d1qvkv0z32ehuymn52 14 116392 1314755 1248535 2026-05-22T15:58:43Z Alison 570 -1 1314755 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Alumni]] [[Catagóir:Ollscoil na Gaillimhe]] tlvbtlo6la6apqm6gj6b7s7r3csrm45 1314756 1314755 2026-05-22T16:00:19Z Alison 570 +cata 1314756 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Alunmi de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn|Gaillimh]] [[Catagóir:Lucht Ollscoil na Gaillimhe]] a0awu55xmor140ucym6a2n5bct7ttzb 1314781 1314756 2026-05-22T16:59:50Z Alison 570 Sp. 1314781 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Alumni de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn|Gaillimh]] [[Catagóir:Lucht Ollscoil na Gaillimhe]] srn0dvblss88cm5nk32tbrd6zroaaci 0 116419 1314830 1310245 2026-05-22T17:42:48Z SraithPictiúr 46632 Deisiú teimpléad 1314830 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtáladh '''Olltoghchán na hÉireann, 2024'''<ref>i mBéarla, ''Irish General Election 2024''</ref> ar an 29 Samhain 2024 i [[Poblacht na hÉireann|bPoblacht na hÉireann]], chun an 34ú [[Dáil Éireann]] a thoghadh. Dhearbhaigh an [[Taoiseach]] [[Simon Harris]] ar an 6 Deireadh Fómhair 2024 ar RTÉ go n-iarrfadh sé ar [[Uachtarán na hÉireann]] [[Mícheál D. Ó hUigínn|Michael D Higgins]] an 33ú Dáil a scor chun olltoghchán a reáchtáil ar an 29 Samhain.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Dáil Éireann le scor arú amárach, olltoghchán ar an 29 Samhain'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1106/1479513-dail-eireann-le-scor-aru-amarach-olltoghchan-ar-an-29-samhain/|date=2024-11-06|language=ga-IE|author=[[Nuacht RTÉ]]}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/olltoghchan-le-gairm-de-haoine-don-29-samhain/|teideal=Olltoghchán le gairm Dé hAoine don 29 Samhain|dáta=2024-11-06|language=ga-IE|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-07}}</ref> Bhí tús oifigiúil curtha leis an bhfeachtas olltoghchánaíochta i 43 dáilcheantar an Stáit ar an 8 Deireadh Fómhair.<ref>De réir Airteagal 13.2.1 de [[Bunreacht na hÉireann|Bhunreacht na hÉireann]], tá iallach ar an Taoiseach iarraidh ar an Uachtarán an Dáil a scor sular féidir olltoghchán a ghairm.</ref> Toghadh 173 ceann de na 174 suíochán atá i nDáil Éireann le buachan, gach suíochán seachas suíochán an iar-[[Ceann Comhairle|Chinn Chomhairle]].<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Dáil Éireann scortha, olltoghchán ar an 29 Samhain|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1108/1479798-dail-eireann-scortha-olltoghchan-ar-an-29-samhain/|date=2024-11-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:2024 Irish general election.svg|clé|mion|Torthaí]] [[Íomhá:Simon Harris - 9th April 2024 10.jpg|clé|mion|Taoiseach [[Simon Harris]] (Aib. 2024)]] [[Íomhá:Micheál Martin, December 2022.jpg|clé|mion|Tánaiste [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]], [[Fianna Fáil|FF]], Nollaig 2022]] [[Íomhá:Mary Lou McDonald - 9 April 2024 49.jpg|clé|mion|Ceannaire an Fhreasúra [[Mary Lou McDonald]], [[Sinn Féin|SF]], 9 Aibreán 2024]] [[Íomhá:Dail constituencies overview 2024.svg|clé|mion|Na [[Dáilcheantair]]]] == Cúlra == Is i mí Feabhra 2020 a bhí an t-olltoghchán roimhe sin, [[Olltoghchán na hÉireann, 2020]]. Idir theacht agus imeacht idir dhá linn, áfach, d'athraigh an líon suíochán a bhí ag roinnt de na páirtithe faoin am a scoireadh an 33ú Dáil (160 TD in iomlán) in 2024:<ref name=":0" /> * '''Páirtithe an Chomhrialtais, 2020-2024''' (in 2024) ''-'' [[Fianna Fáil]] 35; [[Fine Gael]] 32; [[Comhaontas Glas]] 12;<ref name=":0" /> * '''An Freasúra''' - [[Sinn Féin]] 33; [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|Daonlathaithe Sóisialta]] 6; [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Lucht Oibre]] 6; Dlúthpháirtíocht-[[Pobal seachas Brabús]] 5; [[Aontú]] 1; [[Éire Neamhspleách]] 3; [[Ceart chun Athraithe]] 1; Neamhspleáigh 19; Ceann Comhairle 1; Eile 6. D'éirigh cuid mhaith de na Teachtaí Dála a toghadh in 2020 as; i gcás Fhine Gael, níos mó ná a leath acu – 18 den 33 – ní raibh siad san iomaíocht in 2024 ar chúinsí éagsúla, cúinsí pearsanta ina measc.<ref name=":0" /> == Dáilcheantair == 174 suíochán atá sa 34ú Dáil, i gcomórtas leis an 160 suíochán a bhí sa 33ú Dáil, agus 14 Teachta breise ag suí i dTeach Laighean agus ceithre [[Dáilcheantair|Dháilcheantar]] breise in 2024. Bhí Fine Gall ina mbíodh cúig shuíochán roinnte idir dhá Dháilcheantar trí shuíochán, [[Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)|Fine Gall Thoir]] agus [[Baile Átha Cliath - Fine Gall Thiar (Dáilcheantar)|Fine Gall Thiar]]. Ar an gcaoi chéanna bhí contae Thiobraid Árann, roinnte idir [[Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)|Tiobraid Árann Theas]] agus [[Tiobraid Árann Thuaidh (Dáilcheantar)|Tiobraid Árann Thuaidh]]. Bhíodh [[Laois (Dáilcheantar)|Laois]]-[[Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)|Uíbh Fhailí]] ina Dháilcheantar amháin le cúig shuíochán go dtí 2020. Ach in Olltoghchán 2024, bhí [[Laois (Dáilcheantar)|Laois]] as féin agus [[Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)|Uíbh Fhailí]] as féin, agus trí shuíochán an ceann le líonadh sa dá chontae. Cruthaíodh Dáilcheantar nua ceithre shuíochán in 2024 chomh maith ar a dtugtar [[Cill Mhantáin-Loch Garman (Dáilcheantar)|Cill Mhantáin-Loch Garman]]. Bhí cuid de Dheisceart Chill Mhantáin curtha le cuid de Thuaisceart Loch Garman. D'fhág sin gur Dáilcheantar ceithre shuíochán atá sna Dáilcheantair ar a dtugtar Loch Garman agus Cill Mhantáin.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seans-ag-fianna-fail-suiochan-a-fhail-ar-ais-i-lu/|teideal=Seans ag Fianna Fáil suíochán a fháil ar ais i Lú|údar=[[Donncha Ó hÉallaithe]]|dáta=13 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-14}}</ref> == Feachtas == Feachtas toghchánaíochta trí seachtaine a bhí i gceist. Ar an lá deireanach sa Dáil ar an 7 Deireadh Fómhair, mar bhéim scoir, tharraing páirtithe an fhreasúra aird ar chuid de na mórcheisteanna a bheas faoi iomrá le linn an fheachtais – tithíocht, na seirbhísí sláinte agus an costas maireachtála ina measc. Rinneadh tagairt chomh maith don nós atá ann, má tá, airgead a chaitheamh go rábach ar thograí neamhphráinneacha, fearacht an fhoscadáin rothar i d[[Teach Laighean]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An 33ú Dáil ina suí den uair dheiridh agus olltoghchán chugainn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1107/1479589-an-33u-dail-ina-sui-den-uair-dheiridh-agus-olltoghchan-chugainn/|date=2024-11-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Dúirt an Taoiseach agus an toghchán á fhógairt aige go raibh sé de cheart ag an bpobal dea-riar agus díograis a fháil ón rialtas. Tarraingíonn caint dá leithéid aird ar chumas an rialtais agus airgead an stáit á chaitheamh, agus ar chaiteachas lochtach, go háirithe. Ach níor chabhraigh an €336,000 a caitheadh ar phálás na rothar i dTeach Laighean,<ref>airgead a chaitheamh go rábach ar thograí neamhphráinneacha, fearacht an fhoscadáin rothar i d[[Teach Laighean]].</ref> ná an droch-chonradh a ceadaíodh i gcomhair [[Ospidéal Náisiúnta na Leanaí]] le cás an rialtais a bhí ag dul as oifig.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/aitiulacht-aontacht-agus-amhras-failte-go-dti-olltoghchan-2024/|teideal=Áitiúlacht, aontacht agus amhras – fáilte go dtí Olltoghchán 2024|údar=[[Cathal Mac Coille]]|dáta=9 Samhain 2024|language=ga-IE|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-10}}</ref> Sheol na páirtithe polaitiúla a bhforógraí toghchánaíochta ar an 11-18 Samhain.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Páirtithe polaitiúla ag seoladh a bhforógraí toghcháin inniu|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1111/1480291-pairtithe-polaitiula-ag-seoladh-a-bhforograi-toghchain-inniu/|date=2024-11-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/geallta-ag-fianna-fail-curaimi-na-gaeilge-agus-na-gaeltachta-a-leagan-ar-roinn-rialtais-nua/|teideal=Geallta ag Fianna Fáil cúraimí na Gaeilge agus na Gaeltachta a leagan ar roinn rialtais nua|dáta=2024-11-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-12}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Leantar leis an bhfeachtas toghchánaíochta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1113/1480669-leantar-leis-an-bhfeachtas-toghchanaiochta/|date=2024-11-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cursai-saor-in-aisce-sna-colaisti-samhraidh-agus-e26-milliun-breise-do-tg4-a-moladh-ag-pobal-seachas-brabus/|teideal=Cúrsaí saor in aisce sna coláistí samhraidh agus €26 milliún breise do TG4 á mholadh ag Pobal seachas Brabús|údar=[[Pádraic Ó Ciardha]]|dáta=15 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-15}}</ref> Chomh déanach le dhá lá roimh an toghchán, tugadh suntas don chaoi nach raibh leagan Gaeilge iomlán dá bhforógra foilsithe ag páirtí ar bith.<ref>{{Luaigh foilseachán|date=27-11-2024|title=Cén páirtí atá in ann an Gaelvóta a mhealladh... déan suas d'intinn anois|journal=[[Seachtain]]|url=https://m.independent.ie/seachtain/olltoghchan-lacann-gach-pairti-leis-an-mholadh-don-oideachas-lan-ghaeilge/a1048180932.html|pages=lch 4}}</ref> Chuir [[Conradh na Gaeilge]] feachtas [[GaelVóta#Olltoghchán 2024 ó dheas|#GaelVóta]] ar siúl chun éileamh ar iarrthóirí gealltanais dochta a thabhairt i dtaobh tacaíochta don [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] agus don [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]]. Thug na páirtithe éagsúla [[GaelVóta#Gealltanais|cuid mhaith gealltanais]] ina dtaobh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://cnag.ie/ga/feachtas/feachtaisreatha/gaelv%C3%B3ta2024.html|teideal=#GaelVóta 2024 - Conradh na Gaeilge {{!}} Ar son phobal na Gaeilge|údar=[[Conradh na Gaeilge]]|work=cnag.ie|dátarochtana=2024-11-22|archivedate=2024-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241121151719/https://cnag.ie/ga/feachtas/feachtaisreatha/gaelv%C3%B3ta2024.html}}</ref> Cuireadh an feachtas [[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]] ar bun chun cur ar shúile na n-iarrthóirí go bhfuil an géarchéim tithíochta ag cur inmharthanacht na Gaeilge sa Ghaeltacht féin i mbaol agus chun cumhachtaí soiléire a éileamh d'[[Údarás na Gaeltachta]], i measc éilimh eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://cnag.ie/ga/nuacht/1898-seoladh-tinte%C3%A1n-feachtas-nua-ag-dul-i-ngleic-leis-an-ng%C3%A9arch%C3%A9im-tith%C3%ADochta-sa-ghaeltacht.html|teideal=Seoladh TINTEÁN: Feachtas Nua ag Dul i nGleic leis an nGéarchéim Tithíochta sa Ghaeltacht - Conradh na Gaeilge {{!}} Ar son phobal na Gaeilge|dáta=12 Samhain 2024|work=[[Conradh na Gaeilge|cnag.ie]]|dátarochtana=2024-11-24}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/tuarascail/2024/11/04/meadu-suntasach-ar-fhograiocht-tri-ghaeilge-ach-ceisteanna-maidir-le-caighdeain/|teideal=€14.2m caite ar fhógraíocht trí Ghaeilge in 2023|údar=[[Éanna Ó Caollaí]]|dáta=04-11-2-24|language=|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2024-11-24}}</ref> == Torthaí an toghcháin == Bhuaigh an dá mhórpháirtí traidisiúnta, [[Fianna Fáil]] agus [[Fine Gael]], 48 suíochán agus 38 suíochán faoi seach (38 agus 35 in 2020). Bhí toghchán rathúil ag Fianna Fáil go háirithe le 48 suíochán, méadú suntasach ón olltoghchán in 2020. D'fhág an 86 suíochán a bhí ag Fianna Fáil agus Fine Gael i bhfoisceacht dhá shuíochán de mhóramh Dála, 88.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-bheo-failte-romhaibh-go-dti-tuairisc-bheo-faoi-olltoghchan-2024/|teideal=TUAIRISC BHEO: Na suíocháin go léir sa 34ú Dáil líonta, Fianna Fáil ar an bpáirtí is mó|dáta=2024-12-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-02}}</ref> Bhí idir mhaith agus olc sna torthaí ó thaobh Shinn Féin de.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/7-nollaig-2024-an-cl%C3%A1r/id1525428808?i=1000679593630|teideal=Nuacht Mhall, An Clár|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=7 Nollaig 2024|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2024-12-08}}</ref> Bhí Sinn Féin sa dara háit, le 39 suíochán (37 in 2020), beagnach gob ar ghob le Fine Gael an uair seo arís. Cé go raibh méadú ar an líon Teachtaí Dála a bhí acu, laghdaigh a sciar den vóta 24.5% i 2020 go dtí 19% in 2024 Bhí borradh mór faoi pháirtithe beaga An Lucht Oibre, 11 (6 in 2020) agus Daonlathaithe Sóisialta, 11 (6 in 2020). Bhí liúradh faighte ag Comhaontas Glas; ní bhfuair siad ach suíochán amháin, ceann [[Roderic O’Gorman|Roderic O'Gorman]] (12 suíochán in 2020)''.<ref name=":2" />'' Trí shuíochán a bhí ag [[Pobal seachas Brabús]] agus [[Dlúthpháirtíocht (páirtí polaitíochta)|Dlúthpháirtíocht]] (5 in 2020), ceithre cinn ag [[Independent Ireland]] agus dhá shuíochán ag [[Aontú]] (suíochán amháin in 2020). 16 neamhspleách a toghadh (19 in 2020) agus toghadh i nDún na Gall an t-aon duine amháin ó [[Cúiteamh 100%|Chúiteamh 100%]]. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+Toghcháin don 34ú Dáil – 29 Samhain 2024 | colspan="11" |[[File:Dáil Éireann after 2024 GE.svg]] |- |- style="text-align:right; background-color:#E9E9E9; text-align:center" ! rowspan="2" colspan="1"|Páirtí ! rowspan="2"|Ceannaire ! colspan="3"|Vótaí Céad-Rogha ! colspan="5"|Suíocháin |- style="text-align:right; background-color:#E9E9E9; text-align:center" ! data-sort-type="number"| Vótaí {{efn|group=results|Tá páirtithe i dteideal maoinithe phoiblí i gcomhréir lena vóta céadrogha (nuair a éiríonn leo 2% den vóta céadrogha ar a laghad a bhaint amach).<ref>{{Cite web |teideal=Electoral Act 1997 |url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/1997/act/25/enacted/en/print#partiii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725162448/https://www.irishstatutebook.ie/eli/1997/act/25/enacted/en/print|archive-date=25 July 2024|access-date=27 November 2024|website=electronic Irish Statute Book (eISB) |page=Part III |language=en |no-pp=y}}</ref>}} ! data-sort-type="number"| Vótaí (%) ! data-sort-type="number"| Athrú (%) <ref name="Cands"> {{cite web|url=https://www.rte.ie/news/election-24/2024/1116/1481337-over-680-candidates-to-contest-election-24/|teideal=Over 680 candidates contesting Election 24 as nominations close|work=[[RTÉ News]]|date=19 November 2024|access-date=16 November 2024}}</ref> ! data-sort-type="number"| Iarrthóirí ! data-sort-type="number"| Suíocháin buaite i [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|2020]] ! data-sort-type="number"| Suíocháin ag lánscor an 33ú Dáil ! data-sort-type="number"| Iarrthóirí tofa ! data-sort-type="number"| Athrú |- | [[Fianna Fáil]] | style="text-align:left;" data-sort-value="Martin" |[[Micheál Martin]] |481,417 |21.86 |{{decrease}}0.32 |82 |38{{efn|group=results|name="cc2"|[[Seán Ó Fearghaíl]] (FF) san áireamh, tofa go uathoibríoch [[Cill Dara Theas (Dáilcheantar)|Cill Dara Theas]] mar [[Ceann Comhairle]] ag dul as oifig, faoi Art. 16.6 den bunreacht agus an Electoral Act 1992.<ref name="web.archive.org">{{cite Irish legislation|year=1992|number=23|section=36|name=Electoral Act 1992|stitle=Re-election of outgoing Chairman of Dáil |access-date=19 November 2024|archive-date=11 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611091339/https://www.irishstatutebook.ie/eli/1992/act/23/section/36/enacted/en/html}}</ref>}} |36 |48{{efn|group=results|name="cc2"}} |{{increase}} 10 |- | [[Sinn Féin]] | style="text-align:left;" data-sort-value="McDonald" |[[Mary Lou McDonald]] |418,627 |19.01 |{{decrease}}5.52 |71 |37 |33 |39 |{{increase}} 2 |- | [[Fine Gael]] | style="text-align:left;" data-sort-value="Harris"|[[Simon Harris]] |458,134 |20.80 |{{decrease}}0.06 |80 |35 |32 |38 |{{increase}} 3 |- | [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)]] | style="text-align:left;" data-sort-value="Cairns"|[[Holly Cairns]] |106,028 |4.81 |{{increase}}1.91 |26 |6 |6 |11 |{{increase}} 5 |- | [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)]] | style="text-align:left;" data-sort-value="Bacik"|[[Ivana Bacik]] |102,457 |4.65 |{{increase}}0.27 |32 |6 |6 |11 |{{increase}} 5 |- | [[Independent Ireland]] | style="text-align:left;" data-sort-value="Collinsm"|[[Michael Collins (polaiteoir)|Michael Collins]] |78,276 |3.55 |''Nua'' |28 |''Nua'' |3 |4 |''Nua'' |- | [[Pobal seachas Brabús/Dlúthpháirtíocht]]{{efn|group=results|name="PSPD"|Chuaigh [[Pobal seachas Brabús]] agus [[Dlúthpháirtíocht]] san iomaíoch san toghchán seo mar [[Pobal seachas Brabús/Dlúthpháirtíocht]]. Bhí 33 iarrthóirí ag Pobal seachas Brábús, agus 9 ag Dlúthpháirtíocht. Bhí forógraí éagsúla acu.}}<br/>{{small|•[[Pobal seachas Brabús]]<br/>•[[Dlúthpháirtíocht (páirtí polaitíochta)|Dlúthpháirtíocht]]}} | style="text-align:left;" data-sort-value="-"|''comhcheannaireacht''<br/>{{small|•[[Richard Boyd Barrett]]<br/>•''comhcheannaireacht''}} |62,481<br/>{{small|49,344<br/>13,137}} |2.84<br/>{{small|2.24<br/>0.60}} |{{increase}}0.21<br/>{{small|{{increase}}0.40<br/>{{increase}}0.01}} |42<br/>{{small|33<br/>9}} |5<br/>{{small|4<br/>1}} |5<br/>{{small|4<br/>1}} |3<br/>{{small|2<br/>1}} |{{decrease}}2<br/><small>{{decrease}}2<br/>{{steady}}</small> |- | [[Aontú]] | style="text-align:left;" data-sort-value="Tóibín"|[[Peadar Tóibín]] |86,134 |3.91 |{{increase}}2.01 |43 |1 |1 |2 |{{increase}} 1 |- | [[Comhaontas Glas]] | style="text-align:left;" data-sort-value="OGorman" |[[Roderic O'Gorman]] |66,911 |3.04 |{{decrease}}4.09 |43 |12 |12 |1 |{{decrease}} 11 |- | [[100% Redress]] | style="text-align:left;" data-sort-value="Devine" |Tomás Devine |6,862 |0.31 |''Nua'' |1 |''Nua'' |0 |1 |''Nua'' |- | [[Éire Amach: Cumann na Saoirse]] | style="text-align:left;" data-sort-value="Kelly"|[[Hermann Kelly]] |14,838 |0.67 |{{increase}}0.42 |16 |0 |0 |0 |{{steady}} |- |[[The Irish People]]{{efn|group=parties|name=NationalAlliance|Cuid den [[National Alliance]]}} | style="text-align:left;" data-sort-value="Cahill"|Anthony Cahill |7,626 |0.35 |''Nua'' |21 |''Nua'' |0 |0 |''Nua'' |- | [[An Páirtí Náisiúnta]]{{efn|group=parties|name=NationalAlliance|Cuid den [[National Alliance]]}} | style="text-align:left;" data-sort-value="Disputed"|''Faoi dhíospóid'' |6,511 |0.30 |{{increase}}0.08 |9 |0 |0 |0 |{{steady}} |- | [[Neamhspleáigh i dtreo Athrú]] | style="text-align:left;" data-sort-value="-"|''Gan ceannaire'' |5,166 |0.23 |{{decrease}}0.15 |3 |1 |0 |0 |{{decrease}} 1 |- | [[Ireland First]]{{efn|group=parties|name=NationalAlliance|Cuid den [[National Alliance]]}} | style="text-align:left;" data-sort-value="Blighe" |[[Derek Blighe]] |3,339 |0.15 |''Nua'' |2 |''Nua'' |0 |0 |''Nua'' |- | [[Right to Change]] | style="text-align:left;" data-sort-value="Collinsj" |[[Joan Collins (polaiteoir)|Joan Collins]] |2,907 |0.13 |''Nua'' |1 |''Nua'' |1 |0 |''Nua'' |- | [[Liberty Republic]] | style="text-align:left;" data-sort-value="Gilroy"|[[Ben Gilroy]] |1,936 |0.09 |''Nua'' |6 |''Nua'' |0 |0 |''Nua'' |- | [[Party for Animal Welfare]] | style="text-align:left;" data-sort-value="Furlong"|Darren Furlong |884 |0.04 |''Nua'' |3 |''Nua'' |0 |0 |''Nua'' |- | [[Rabharta]] | style="text-align:left;" data-sort-value="Bogue"|[[Lorna Bogue]] |626 |0.03 |''Nua'' |3 |''Nua'' |0 |0 |''Nua'' |- | [[Centre Party of Ireland]]{{efn|group=results|Renua tráth.}} | style="text-align:left;" data-sort-value="Kelly"| Andrew Kelly |548 |0.02 |{{decrease}}0.23 |3 |0 |0 |0 |{{steady}} |- | Neamhspleách{{efn|group=ge20|[[Séamus Healy]] san áireamh a bhí mar baill de [[Workers and Unemployed Action]] ach a seas mar neamhspleách san toghchán seo.<ref>{{Cite web |url=https://tipperaryreturningofficer.com/index.php/17-secondary-articles/57-nominations-tipperary-south-2 |title=Notice of Poll – Tipperary South 2024 |last= |first= |date= |website= |publisher= |access-date=3 December 2024 |quote= |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=13 Aibreán 2025 |archivedate=4 Nollaig 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204011503/https://tipperaryreturningofficer.com/index.php/17-secondary-articles/57-nominations-tipperary-south-2 }}</ref>}} | style="text-align:centre;" |— |290,746 |13.20 |{{increase}}1.00 |171 |19 |20 |16 |{{decrease}} 3 |- | Folamh | style="text-align:centre;" |— | style="text-align:centre;" |— | style="text-align:centre;" |— | style="text-align:centre;" |— | style="text-align:centre;" |— | style="text-align:centre;" |— | 5 | style="text-align:centre;" |— | style="text-align:centre;" |— |- class="sortbottom" | colspan=3 | Iomlán bailí | 2,202,454 |99.3 | rowspan=2 colspan=6 | |- | colspan=3 | Vótaí lofa | 15,843 | 0.7 |- class="sortbottom" style="font-weight:bold; background:rgb(232,232,232);" | colspan=3 | Iomlán | 2,218,295 | 100 | — | 686 | 160 | 160 | 174{{efn|group=results|name="cc2"}} | {{increase}}14 |- | colspan=3 | Lucht vótála/Líon daoine a vótáil | 3,689,896 | 60.12 | {{decrease}} 2.59 | colspan=5 | |- | colspan=11 |Foinse: [https://www.rte.ie/news/election-24/results/#/national RTÉ News] |} {{notelist|group=results|}} == 34ú Dáil Éireann == Tar éis an toghcháin cuireadh tús le cainteanna maidir le comhrialtas Fiann Fáil-Fine Gael a fhoirmiú, aon uair amháin eile. Ar an 18 Nollaig 2024 a shuífeadh an 34ú Dáil Éireann den chéad uair. Bhí 14 suíochán breise le líonadh in 2024, a fhágann go bhfuil 174 suíochán sa Dáil. Fágann sin go bhfuil 87 Teachta Dála ar a laghad ag teastáil don mhóramh le rialtas a chur le chéile agus Taoiseach a thoghadh.<ref>Ar ndóigh d’fhéadfadh rialtas mionlaigh teacht i gcumhacht ach socrú a bheith déanta le roinnt Teachtaí Dála neamhspleácha agus/nó le páirtí nó páirtithe eile.</ref><ref name=":1" /> {{Main|An 34ú Dáil}}{{Main|Rialtas an 34ú Dáil}} == 27ú Seanad Éireann == Tá na toghcháin ar siúl go dtí maidin 29/01/2025 chun baisc nua [[Seanadóir|Seanadóirí]] a thoghadh. Is tríd an bpost a chaitear na vótaí seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nui.ie/elections/seanadelection2025/candidatesprofiles_2025.asp|teideal=NUI Seanad Election 2025 Candidate Profiles|údar=[[Ollscoil na hÉireann]]|language=en-IE|work=www.nui.ie|dátarochtana=2025-01-08}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tcd.ie/seanad/candidates/|teideal=Candidates - Seanad Electoral Register - Trinity College Dublin|údar=[[Ollscoil Átha Cliath|Ollscoil Bhaile Átha Cliath]]|language=en-IE|work=www.tcd.ie|dátarochtana=2025-01-08}}</ref> Níl Gaeilge ach ag cuid de na hiarrthóirí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/roinnt-gaeilgeoiri-san-iomaiocht-don-seanad-agus-tus-a-chur-leis-an-votail/|teideal=Roinnt Gaeilgeoirí san iomaíocht don Seanad agus tús á chur leis an vótáil|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2025-01-15|language=ga-IE|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-01-17}}</ref> Is é seo an babhta deireanach nach bhfuil guth i dToghdais na nOllscoileanna ach amháin ag céimithe de chuid [[Ollscoil na hÉireann]] ([[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Ollscoil na Gaillimhe|OG]], [[Ollscoil Mhaigh Nuad|OMN]]) agus [[Ollscoil Átha Cliath|Ollscoil Bhaile Átha Cliath]] ([[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|CnaT]]). As 1 Meitheamh 2025 amach, ní bheidh iontu ach an t-aon toghlach Ardoideachais amháin, agus beidh céimithe ó níos mó forais i dteideal vóta a chaitheamh ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://seanadvoter.ie/indexIR.shtml|teideal=SeanadVoter.ie|údar=[[Ollscoil na hÉireann]]|language=ga|work=seanadvoter.ie|dátarochtana=2025-01-08}}</ref> == Fíricí fánacha == * [[An Mhí Thiar (Dáilcheantar)|An Mhí Thiar]] an chéad dháilcheantar leis an gcomhaireamh iomlán a chríochnú * [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Cabhán-Muineachán]] ba dheireanaí leis an gcomhaireamh céadrogha * [[Albert Dolan]] (FF) tofa ar a bhreithlá i n[[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Gaillimh Thoir]], 26 bliain d'aois, an TD is óige (Biniáimin) * [[Rose Conway-Walsh|Rose Conway Walsh]] (SF), an chéad bhean riamh le bheith ar cheann an chomhairimh i [[Maigh Eo (Dáilcheantar)|Maigh Eo]] * [[Jennifer Carroll MacNeill|Jennifer Carroll McNeill]] (FG), an chéad iarrthóir a toghadh don 34ú Dáil * Bhí [[Holly Cairns]], Ceannaire na nDaonlathaithe Sóisialta, tofa i gCorcaigh, agus thug sí páiste ar an saol ar an lá céanna, Aoine 29 Samhain 2024.<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=Staitisticí suntasacha faoi Vóta 2024|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1201/1484045-staitistici-suntasacha-faoi-vota-2024/|date=2024-12-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Rialtas an 34ú Dáil]] * [[:Catagóir:Baill den 34ú Dáil|Baill den 34ú Dáil]] * [[An 34ú Dáil]] * [[:Catagóir:Dáilcheantair|Dáilcheantair]] * [[GaelVóta|#GaelVóta]] * [[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]] * [[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024]] * [[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|Toghcháin Eorpacha, 2024]] * [[Olltoghchán na hÉireann, 2020]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Olltoghchán na hÉireann, 2024| ]] [[Catagóir:Olltoghcháin in Éirinn]] [[Catagóir:2024]] [[Catagóir:34ú Dáil]] 2vfzwv9dqts65oiu6odu7hu5ugn4e0o 0 117235 1314684 1256745 2026-05-22T15:29:59Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314684 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir as Contae na Gaillimhe (as [[Muine Mheá]] ó dhúchas) agus cuntasóir cairte é '''Albert Dolan''' (a rugadh ar an 1 Nollaig 1998). Tá sé ina ball de d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Fuair Dolan 2,293 vóta sna toghcháin áitiúla i mí an Mheithimh 2024. Ní raibh sé ach 25 bliain d’aois agus é ina Chathaoirleach ar [[Comhairle Contae na Gaillimhe|Chomhairle Chontae na Gaillimhe]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seans-ag-ff-ar-dha-shuiochan-i-sligeach-liatroim-michael-fitzmaurice-ina-maistir-i-ros-comain-gaillimh/|teideal=Seans ag FF ar dhá shuíochán i Sligeach-Liatroim, Michael Fitzmaurice ina máistir i Ros Comáin-Gaillimh|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=19 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-31}}</ref> "Fear óg cumasach, gealgháireach" a tugadh air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fadhbanna-meabhairshlainte-i-gconamara-iarracht-nua-rath-a-chur-ar-an-saol/|teideal=Fadhbanna meabhairshláinte i gConamara – iarracht nua rath a chur ar an saol|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=29 Iúil 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-31}}</ref> Toghadh Dolan mar [[Teachta Dála|Theachta Dála]] do [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Ghaillimh Thoir]] ar an 29 Samhain 2024, an cainteoir Gaeilge is óige sa Dáil in 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fiannafail.ie/tds/albert-dolan|teideal=Albert Dolan TD|language=en|work=www.fiannafail.ie|dátarochtana=2024-12-31}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2024/12/01/galway-east-albert-dolan-ff/|teideal=Galway East: Albert Dolan (FF)|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-12-31}}</ref> Cheiliúir Dolan a 26ú breithlá agus an comhaireamh fós ar siúl. Labhair sé leis an gclár ''Iris Aniar'' i ndiaidh an toghcháin agus dheimhnigh sé do Tuairisc go raibh sé ar a chumas agallaimh bheo a dhéanamh i nGaeilge..<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-cainteoir-gaeilge-is-oige-sa-dail-ag-suil-leis-an-teanga-a-chur-chun-cinn/|teideal=An cainteoir Gaeilge is óige sa Dáil ag súil leis an teanga a chur chun cinn|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=18 Nollaig 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-31}}</ref> Bhí [[Eoghan Kenny]] (Luch Oibre) an TD is óige (24) a bhí tofa don 34ú Dáil. == Féach freisin == * [[Anne Rabbitte]] * [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thoir]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 34ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Dolan, Albert}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1998]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] 6oqkdi2xmp176ncvnwrn46hpojpk1v6 10 117327 1314867 1307095 2026-05-22T18:40:13Z Alison 570 Cogar (sraith faisnéise) 1314867 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Clár teilifíse TG4 | title = [[Cláir TG4]] | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | group1 = Reatha | list1 = * ''[[Nuacht TG4]]'' {{small|(1996–)}} * ''[[Ros na Rún]]'' {{small|(1996–)}} * ''[[Glór Tíre]]'' {{small|(2002–)}} * ''[[Seó Spóirt]]'' {{small|(2007–)}} * ''[[7 Lá]]'' * ''An Aimsir Láithreach'' * ''Ar Fud na Tíre'' * ''[[Ar Son na Cúise (sraith teilifíse)|Ar Son na Cúise]]'' * ''Bean an Tí sa Chistin'' * ''[[Cogar (sraith faisnéise)|Cogar]]'' {{small|(2000–)}} * ''Comhrá'' * ''[[Crá (scéinséir TG4)|Crá]]'' * ''[[Fíorscéal]]'' * ''[[Fraggle Rock]]'' * ''[[GAA... (TV programme)|GAA...]]'' * ''[[GAA Beo]]'' * ''[[GAA Cúl Camps (TV series)|GAA Cúl Camps]]'' * ''[[Geantraí (sraith teilifíse)|Geantraí]]'' * ''Imeall'' * ''[[Iniúchadh TG4]]'' * ''Is Maith liom Pop'' * ''[[Laochra Gael]]'' * ''Ponc @ na Movies'' * ''[[Rugbaí Beo]]'' * ''Scéal'' * ''Scór Encore'' * ''[[SpongeBob SquarePants]]'' * ''Thar Sáile'' * ''Timpeall na Tíre'' * ''Wimbledon Beo'' * ''[[Wipeout (2008 game show)|Wipeout USA]]'' | group2 = Roimhe | list2 = * ''[[Aifric]]'' {{small|(2006–07)}} * ''[[Amú Amigos]]'' * ''[[Ard san Aer]]'' * ''[[An Crisis]]'' {{small|(2010–13)}} * ''[[EIPIC]]'' {{small|(2016)}} * ''[[An Klondike]]'' {{small|(2015–17)}} * ''[[Nollaig No. 1]]'' * ''[[Scúp]]'' {{small|(2013–14)}} * ''[[Siar Sna…]]'' {{small|(2005–10)}} * ''[[Seacht (sraith teilifíse)|Seacht]]'' {{small|(2008–11)}} * ''[[Taoide (sraith teilifíse)|Taoide]]'' {{small|(2019)}} | below = }}<noinclude> [[Catagóir:Teimpléid a bhaineann leis teilifíse]] </noinclude> htoztbsljjkpfsvg3z5tnogaq15sjgq 1314878 1314867 2026-05-22T18:51:30Z Alison 570 + Thuas san Ailear 1314878 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Clár teilifíse TG4 | title = [[Cláir TG4]] | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | group1 = Reatha | list1 = * ''[[Nuacht TG4]]'' {{small|(1996–)}} * ''[[Ros na Rún]]'' {{small|(1996–)}} * ''[[Glór Tíre]]'' {{small|(2002–)}} * ''[[Seó Spóirt]]'' {{small|(2007–)}} * ''[[7 Lá]]'' * ''An Aimsir Láithreach'' * ''Ar Fud na Tíre'' * ''[[Ar Son na Cúise (sraith teilifíse)|Ar Son na Cúise]]'' * ''Bean an Tí sa Chistin'' * ''[[Cogar (sraith faisnéise)|Cogar]]'' {{small|(2000–)}} * ''Comhrá'' * ''[[Crá (scéinséir TG4)|Crá]]'' * ''[[Fíorscéal]]'' * ''[[Fraggle Rock]]'' * ''[[GAA... (TV programme)|GAA...]]'' * ''[[GAA Beo]]'' * ''[[GAA Cúl Camps (TV series)|GAA Cúl Camps]]'' * ''[[Geantraí (sraith teilifíse)|Geantraí]]'' * ''Imeall'' * ''[[Iniúchadh TG4]]'' * ''Is Maith liom Pop'' * ''[[Laochra Gael]]'' * ''Ponc @ na Movies'' * ''[[Rugbaí Beo]]'' * ''Scéal'' * ''Scór Encore'' * ''[[SpongeBob SquarePants]]'' * ''Thar Sáile'' * ''[[Thuas san Ailear]]'' * ''Timpeall na Tíre'' * ''Wimbledon Beo'' * ''[[Wipeout (2008 game show)|Wipeout USA]]'' | group2 = Roimhe | list2 = * ''[[Aifric]]'' {{small|(2006–07)}} * ''[[Amú Amigos]]'' * ''[[Ard san Aer]]'' * ''[[An Crisis]]'' {{small|(2010–13)}} * ''[[EIPIC]]'' {{small|(2016)}} * ''[[An Klondike]]'' {{small|(2015–17)}} * ''[[Nollaig No. 1]]'' * ''[[Scúp]]'' {{small|(2013–14)}} * ''[[Siar Sna…]]'' {{small|(2005–10)}} * ''[[Seacht (sraith teilifíse)|Seacht]]'' {{small|(2008–11)}} * ''[[Taoide (sraith teilifíse)|Taoide]]'' {{small|(2019)}} | below = }}<noinclude> [[Catagóir:Teimpléid a bhaineann leis teilifíse]] </noinclude> fe87o5e84hv673yw3h5isetfyvrey94 14 117412 1314795 1275401 2026-05-22T17:12:00Z Seachránaí 53315 Catagóir:Críostaithe Éireannacha 1314795 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:de Valera, Éamon}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1975]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Ceannairí Shinn Féin]] [[Catagóir:Críostaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Taoisigh na hÉireann]] [[Catagóir:Uachtaráin na hÉireann]] jpufl7ifx2b42zytzsex418y4b4g8a1 1314930 1314795 2026-05-22T23:43:59Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314930 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:de Valera, Éamon}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1975]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Ceannairí Shinn Féin]] [[Catagóir:Críostaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Taoisigh na hÉireann]] [[Catagóir:Uachtaráin na hÉireann]] sc1n17weeeoyuqipwfnxj2y35foem51 1314941 1314930 2026-05-23T00:24:18Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314941 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:de Valera, Éamon}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1975]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceannairí Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Ceannairí Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Taoisigh na hÉireann]] [[Catagóir:Uachtaráin na hÉireann]] k7nxxgb3jwj9pmbnhjr5l12xftbj557 1315075 1314941 2026-05-23T04:31:09Z Seachránaí 53315 Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann 1315075 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:de Valera, Éamon}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1975]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceannairí Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Ceannairí Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Taoisigh na hÉireann]] [[Catagóir:Uachtaráin na hÉireann]] fckibburyce0nc56h8js9ksx18b8smi 1315076 1315075 2026-05-23T04:32:40Z Seachránaí 53315 Catagóir:Éirí Amach na Cásca 1315076 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:de Valera, Éamon}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Básanna i 1975]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ceannairí Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Ceannairí Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Éirí Amach na Cásca]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Taoisigh na hÉireann]] [[Catagóir:Uachtaráin na hÉireann]] nb077qkna6atto515yndxcck0u75tuo 14 117518 1314806 1256110 2026-05-22T17:18:19Z Alison 570 [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] 1314806 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Béaloideas]] [[Catagóir:Cultúr]] [[Catagóir:Gníomhaíocht dhaonna]] [[Catagóir:Institiúidí sóisialta]] htbg4oxvpjcn5kvycibjfho0p1f229u 1314811 1314806 2026-05-22T17:24:04Z Alison 570 Catagóir:Comhghnáis chultúrtha 1314811 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Béaloideas]] [[Catagóir:Cultúr]] [[Catagóir:Gníomhaíocht dhaonna]] [[Catagóir:Comhghnáis chultúrtha]] c4dlt107fjcq4th2v9fe8ttd48jridl 14 117891 1314766 1258258 2026-05-22T16:10:56Z Alison 570 Catagóir:Muintir na hEorpa 1314766 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir bhunadh]] [[Catagóir:Daoine de réir náisiúntachta]] [[Catagóir:Muintir na hEorpa]] ahnyrl9dg9zyxj9t2c5wats2tjs69oq 0 117923 1314949 1299682 2026-05-23T00:33:22Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314949 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[File:St. Begnets Church, Dalkey Island - panoramio - Nick Lansley.jpg|thumb|300px|Fothrach séipéal Naomh Beagnait ar Oileán Dheilginse]] Is í '''Naomh Beagnait''' ({{lang-sga|Begnet}}) pátrún Dheilginse i g[[Contae Bhaile Átha Cliath]].<ref>Dalkey Castle and Heritage Centre, [http://www.dalkeycastle.com/stbegnets.asp St Begnet's Church and Graveyard.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090714001425/http://www.dalkeycastle.com/stbegnets.asp |date=2009-07-14 }}</ref> Luaitear í i Laidin mar “virgo non martyr” (maighdean seachas mairtíreach)."<ref>John Clarke Crosthwaite, ''The Book of Obits and Martyrology of the Cathedral Church of the Holy Trinity, Dublin'' (Dublin: Irish Archaeological Society, 1844), lch lxv [https://books.google.com/books?id=PSoNAAAAYAAJ&dq=%22Begneta,+or+Begnait%22&pg=PR45 online.]</ref> Comórtar a féile ar an 12 Samhain.<ref name="Crosthwaite, p. lxv">Crosthwaite, p. lxv.</ref> Tá a hainm ar dhá fhothrach eaglaise i nDeilginis, ceann acu ar Oileán Dheilginse agus an ceann eile in aice le Caisleán Dheilginse, foirgneamh a tógadh sa 14ú haois. Tá baint aici chomh maith le tobar beannaithe ar an oileán.<ref>John D'Alton, ''The History of the County of Dublin'' (Dublin, 1838), lch 887 [https://books.google.com/books?id=NAwwAAAAMAAJ&dq=%22St+Begnet%22&pg=PA887 online.]</ref> Tá sé ráite go mícheart gur leagan truailllithe de “Beinidict” í Beagnait..<ref name="Crosthwaite, p. lxv" /> Chuirfeadh na scéalta a insíodh fúithi in iúl gur aithníodh í mar dhuine de na naoimh éagsúla a dtugtar Bega nó Begha nó Becga orthu i bhféilirí na naomh.<ref>Patrick J. O'Reilly, "The Christian Sepulchral Leacs and Free-Standing Crosses of the Dublin Half-Barony of Rathdown," ''Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland'' 31 (1901), lch 159.</ref> Ainmnítear Beagnait sna féilirí in dhá lámhscríbhinn portúis a bhí le fáil i leabharlann [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]] i mBaile Átha Cliath sa 19ú haois. Bhain ceann acu le heaglais Chluain Dolcáin agus bhain an ceann eile heaglais pharóiste Naomh Eoin Soiscéalaí, ach ní luaitear í i bh[[Féilire Aonghusa Céile Dé]].<ref>Crosthwaite, lgh lxv–lxvi.</ref> ==Beatha== Deir foinse amháin gurbh é Colmán mac Aodha athair Bheagnata.<ref>O'Reilly, "The Christian Sepulchral Leacs," p. 158 [https://books.google.com/books?id=ligNAAAAYAAJ&dq=%22Begnat%2C+daughter+of+Colman%22&pg=RA1-PA158 online.]</ref> Deirtear gur ob sí do na fir a tháinig sa tóir uirthi toisc gur rogha léi í féin a thabhairt do Dhia. Deirtear gurbh ancaire í nó go raibh sí ina ban-ab ar oileán beag amach ó chósta Shasana.<ref name="Saint Begnet">{{Lua idirlín |url=http://www.dalkeyhomepage.ie/stbegnet.html |teideal=Saint Begnet. |dátarochtana=2025-02-16 |archivedate=2024-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241201082155/http://www.dalkeyhomepage.ie/stbegnet.html }}</ref> B’fhéidir nárbh as Deilginis do Bheagnait i ndáiríre agus gur mhisinéirí as Albain a bhunaigh an dá eaglais a bhfuil a hainm orthu.<ref name="Saint Begnet" /> Luaitear Beagnait sa bhéaloideas. Deirtear go raibh sí ag réiteach ceithre spóla feola lá agus súil aici le ceathrar aíonna ach go bhfaca sí madra ocrach agus gur thug sí spóla amháin dó. Ghuigh sí Dia agus nuair a tháinig a máthair isteach bhí ceithre spóla fós sa chorcán.<ref>Bailiúchán na Scol. “St Begnet”: https://www.duchas.ie/en/cbes/4428238/4387634/4462598. Scoil: Harold (B.), Deilginis. Múinteoir: M. Ó Maoláin. Faisnéiseoir: Frank Magee, a fuair an scéal óna mháthair.</ref> Deir scéal eile go raibh sí ag dul i gcoinne Chnoc Dheilginse nuair a casadh seanduine uirthi a raibh cneánna ar a lámha agus ar a chosa. Ba thrua léi a chás agus leigheas sí é.<ref>Bailiúchán na Scol. “St Begnet”: https://www.duchas.ie/ga/cbes/4428238/4387589/4462845. Scoil: Harold (B.), Deilginis. Múinteoir: M. Ó Maoláin. Faisnéiseoir: An tUasal Fox.</ref> == Tagairtí == {{reflist}} ==Liosta leabhar== * Crosthwaite, John Clarke. ''The Book of Obits and Martyrology of the Cathedral Church of the Holy Trinity, Commonly Called Christ Church, Dublin''. Dublin: Irish Archaeological Society, 1844, pp. lxv–lxvi [https://books.google.com/books?id=PSoNAAAAYAAJ&dq=%22Begneta,+or+Begnait%22&pg=PR45 online.] * O'Reilly, Joseph P. "Notes on the Orientation and Certain Architectural Details of the Old Churches of Dalkey Town and Dalkey Island." ''Proceedings of the Royal Irish Academy'' 24 (1902–1904) 195–226. * O'Reilly, Patrick J. "The Christian Sepulchral Leacs and Free-Standing Crosses of the Dublin Half-Barony of Rathdown." ''Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland'' 31 (1901), pp.&nbsp;134–161, especially p.&nbsp;158ff. [https://books.google.com/books?id=ligNAAAAYAAJ&dq=%22Begnat%2C+daughter+of+Colman%22&pg=RA1-PA158 ar líne.] {{DEFAULTSORT:Beagnait Naomh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] aoox8hasiiq528cqkt6c8y5k70qefjg 0 117932 1314960 1299935 2026-05-23T00:49:28Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314960 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Misinéir in Éirinn ba ea '''Conainne''', bean a dtugtar '''Dachonna''' uirthi chomh maith (fl. 500). Rinne sí eolas ar an gCríostaíocht a scaipeadh i seanlimistéar na Soghan i g[[Contae na Gaillimhe]]. Bhunaigh sí eaglais i gCill Conainne, áit a dtugtar Cill Chonaill uirthi anois. Is dócha gur tugadh an t-ainm sin uirthi trí dhearmad i ndiaidh an 16ú haois. Ba leasdeirfiúr le [[Naomh Seanán]] í. Deir ''[[Féilire Aonghusa]]'' gur den [[Uí Maine]] í agus go gcomórtar a féile ar an 8 Márta: ::Nó Conainne .i. ó Chill Conainne in Uí Maine Connacht .i. i Soghan agus iníon mháthar do Sheanán Inse Cathaigh.<ref>''Nó Conainne .i. o Chill Conainne i n-Uibh Maine Connacht .i. i Sogan agus ingen máthar do Shenán Insi Cathaig''. [https://books.google.com/books?id=Ub4UAAAAQAAJ&dq=Saint+Conainne&pg=PA91 Oengus the Culdee, ''Félire Óengusso Céli de'', Harrison and Sons, 1905]</ref> Bhí aithne ag Conainne ar [[Naomh Athracht]]. Bhí fonn uirthi siúd clochar a bhunú ag Droim i g[[Contae Ros Comáin]], mar a raibh eaglais ag a deartháir Conal. D’iarr Athracht ar Chonal ligean di clochar a thógáil láimh lena eaglais, ach d’iarr seisean ar Chonainne áitiú ar Athracht áit eile a roghnú. Rinne Athracht gar dá dheartháir ach bhí sí míshásta agus dúirt sí go ndéanfaí fásach d’eaglais Chonail agus d’eaglais Chonainne.<ref>O’Hanlon, John. ''Lives of the Irish Saints: With Special Festivals and the Commemorations of Holy Persons'', Vol. VIII. New York: The Catholic Publishing Society, 1875, lgh 150-167: https://archive.org/details/livesofirishsain08ohanuoft</ref> As Dachonna a ainmníodh barúntacht Thigh Dachoinne i gContae na Gaillimhe.<ref>[https://skehana.galwaycommunityheritage.org/content/data/barony-tiaquin "Barony of Tiaquin', Skehana and District Heritage]</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Conainne Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Misinéirí]] f22rwbq8dzhrlg74wkhcgwpr3c2qvy7 0 117953 1314959 1299723 2026-05-23T00:48:27Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314959 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ban-ab de chuid an seachtú haois ba ea '''Ciara''' (nó Cré). Fuair sí bás in 679. Tá a scéal cumaiscthe le scéal Ciara (nó Cré) eile a bhí beo sa 6ú haois, ach deir údair éigin go ndeachaigh na scríobhaithe ar seachrán agus iad ag déanamh dhá dhuine de dhuine amháin.<ref name="Dunbar">Dunbar, Agnes Baillie Cunninghame: ''A Dictionary of Saintly Women, Volume 1'', lch 171. George Bell & Sons, 1904.</ref><ref name="Lanigan">Lanigan, John: ''An Ecclesiastical History of Ireland, from the First Introduction of Christianity Among the Irish, to the beginning of the Thirteenth Century, Vol. III., 2nd Edition'', lgh 129-131. Simpkin and Marshall, London, 1829.</ref> == Beatha == Tá dhá scéal ann a bhaineann le Naomh Ciara. Nuair a thosaigh tine bhréan i [[Múscraí]], dúirt [[Naomh Breandán]] leis na daoine iarraidh ar Chiara guí ar a son, agus rinne siad gar dó. Ghuigh Ciara ar a son agus múchadh an tine.<ref name="Dunbar"/><ref name="Smith">Smith, William Anasi and Harry Wace: ''A Dictionary of Christian Biography, Literature, Lynne Cherry, lch 543. Little, Brown and Company, Boston, 1877.</ref> Ós rud é gur cailleadh Naomh Breandán in 577, is dócha gur Ciara ó aimsir níos luaithe a luaitear anseo. Deir an scéal eile gur bhunaigh Ciara clochar darbh ainm Teach Telle timpeall 625. D’iarr Ciara féin agus cúigear bean eile áit a mbeidís faoi réir Dé ar Naomh [[Fiontán Theach Munna]], agus thug sé féin agus a mhanaigh a mainistir féin dóibh (áit a bhí i g[[Contae na hIarmhí]], b’fhéidir). Bheannaigh Fiontán Ciara agus dúirt léi an áit a ainmniú as Naomh Telle (Teille), bean a rug ceathrar clainne an lá céanna ar mhachaire Mhiodhluachra.<ref name="Lanigan" /><ref>O'Hanlon, John: ''Lives of the Irish Saints, Volume VI'', lch 801. James Duffy and Sons, Dublin, 1873.</ref><ref>Baring-Gould, Sabine: ''The lives of the saints, Vol. 12'' lch 558. John Hodges, London, 1877.</ref> Le himeacht aimsire d’fhill Ciara ar a cúige féin agus bhunaigh clochar eile, Cill Chré, áit a raibh sí i gceannas uirthi go lá a báis in 679.<ref name="Smith" /> Tá Mainistir Chill Chré le fáil timpeall ciliméadar siar ó chlochar Chiara agus maíonn sí gur le hómós do Chiara a ainmníodh í.<ref name="IN">{{cite web | teideal=Kilcrea Friary | url=http://2009.inchigeelagh.net/inchigeelagh/kilcrea.php | accessdate=2011-03-26 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810162233/http://2009.inchigeelagh.net/inchigeelagh/kilcrea.php | archivedate=2011-08-10 }}</ref> == Ceiliúradh == Comórtar Ciara ar an 15 Márta, lá a báis; comórtar í ar an 16 Deireadh Fómhair chomh maith.<ref>[https://books.google.com/books?id=5eQBAAAAcAAJ&dq=Saint+Cera&pg=PA391 Walsh, Thomas. ''History of the Irish Hierarchy: With the Monasteries of Each County, Biographical Notices of the Irish Saints, Prelates, and Religious'', D. & J. Sadlier & Company, 1854, lch 391]</ref> ==References== {{Reflist|2}} {{DEFAULTSORT:Ciara Naomh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 679]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Mná rialta]] kadh08m96zt4feahiknr51mwhstpt5o 0 117963 1314951 1299693 2026-05-23T00:36:28Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314951 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ban-ab ba ea '''Naomh Brí''' ({{lang-sga|Bríga}}) (fl. 6ú haois). Tugtar ómós di mar an té a bhunaigh clochar [[Uachtar Ard|Uachtair Aird]] in [[Ard Cloch]] i g[[Contae Bhaile Átha Cliath]]. == A saol == Sa chúigiú beatha Laidine de Bhríd (''Vita Quinta S. Brigidae'') deirtear go raibh cónaí ar Bhrí i g[[Cúige Laighean]] agus gur bhan-ab í.<ref>''Vita Quinta S. Brigidae'', cap xlv xlvi, lch 578.</ref> In ''Bethu Brigde'' (“Beatha Bhríde”) deirtear go raibh aithne ag Bríd agus ag Brí ar a chéile: :::Uair amháin chuaigh Bríd ar cuairt chun óighe eile .i. Brí iníon Chonghaile a rinne a lán feart. Agus nuair a bhí siad ag déanamh a bproinne .i. Bríd lena hógha, d’fhéach Bríd i lár na proinne, agus dúirt leis an ógh eile [Brí], “Tabhair cros thar d’aghaidh agus thar do shúile go bhfeicfidh tú cad a fheicimse”. Ansin chonaic an ógh eile an Diabhal i dtaobh na méise agus a cheann síos agus a chosa suas, a thoit agus a lasair as a chraos agus as a shróna amuigh. [...] “Inis dúinn,” a dúirt Bríd leis an deamhan, “cén fáth a tháinig tú chugainne inár gcailleacha?” “Ógh eile atá ann,” a dúirt an deamhan, “duine atá i do chuideachta.” Dúirt Bríd leis an ógh sin: “Tabhair cros Dé thar do shúile,” agus chonaic an ógh láithreach an torathar gránna sin, agus ghabh uamhan mór an ógh ó chonaic sí an deamhan.<ref>''Fechtus do-chuaid Brigit do thorruma araile óige .i. Brigit ingen Conghaile do-gnid ferta h-ile. & in tan batar ic praind .i. Brigit cona h-ógaib ro thairis Brigit im medon na prainde. & dixit fri araile n-óig: “Tabair croiss Crist tar h-agaid & tar dho shúilib co fhaicera-so an at-cíu-sa.” Conid annsin it-chonnairc in óg in Sattan i toeb na mési ocus a chend sís & a chossa suas, a dé & a lassar as a craess & as a sronaib sechtair. [...] Dixit Brigit fria demon: “Cid dia tanacaise chucainde in ar caillechu?” “Araile óg craibdech fil sund’, or demon. “& isna comitechta túsa.” Dixit Brigit frisin óig: “Tabair cross Crist dar do súilib.” & it-connairc in óg fo chétoir in torathor grana h-i-sin. & ro gab oman mor in óg o 't-chonnairc in demon''. Bethu Brigte: Corpus of Electronic Texts Edition: G201002, https://celt.ucc.ie/published/G201002/index.html</ref> Deir an scéal go ndearna an bhean úd aithrí agus gur díbríodh an deamhan. == Comhainmneacha == Meastar uaireanta gur mar a chéile iad Brí féin, [[Naomh Bríd]] Chill Dara, iníon Dhufaigh (1 Feabhra),<ref>[[Kildare Archaeological Society]] Journal. Volume I: lch 84.</ref>, Bríd iníon Dhomma (7 Feabhra 41),<ref name="archive.org">[https://archive.org/details/livesofirishsain02ohanuoft Canon John O'Hanlon: Lives of the Irish Saints : with special festivals, and the commemorations of holy persons (Volume 2), lch 398]</ref> agus Bríd iníon Neamhain, bean a raibh baint aici le Cill Dara agus a chomórtar ar an 9 Márta.<ref>[https://archive.org/details/livesofirishsain03ohanuoft Canon John O'Hanlon: Lives of the Irish Saints : with special festivals, and the commemorations of holy persons (Volume 3), lch 276]</ref> Tá a lán naomh a bhfuil Bríd orthu le fáil i bhFéilire Dhún na nGall.<ref>[https://archive.org/details/themartyrologyof00adamuoft Féilire Dhún na nGall / The martyrology of Donegal]; ([[Mícheál Ó Cléirigh]], 1575–1643. Eagarthóirí eagrán 1861: [[Seán Ó Donnabháin]] 1809–1861; [[James Henthorn Todd]] 1805–1869; [[William Reeves]] 1815–1892; 1864)</ref> Orthu sin tá Bríd iníon Dhíomáin (21 Bealtaine, lch 135), Bríd iníon Léinín (a bhfuil baint aici le [[Cill Iníon Léinín]] agus a chomórtar ar an 6 Márta, lch 69), Bríd Chill Mhúine (12 Samhain, lch 307) agus Brí Chairbre (7 Eanáir, lch 9). Comórtar Brí ar an 21 Eanáir.<ref>[https://archive.org/details/livesofirishsain01ohanuoft Canon John O'Hanlon: Lives of the Irish Saints : with special festivals, and the commemorations of holy persons (Volume 1) lch 390]</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-creid}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Brí Naomh}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois]] [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Mná rialta]] 554auca2tlw4rull5oswlvezapbsvqg 14 118560 1315025 1262378 2026-05-23T02:17:39Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315025 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Ua Duinnín, Pádraig}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1860]] [[Catagóir:Básanna i 1934]] [[Catagóir:Bleachtairí ficseanúla]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Íosánaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 19ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois]] mvrulrks0tesn7xecyazysklln5eb8v 1315027 1315025 2026-05-23T02:19:35Z Seachránaí 53315 1315027 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Ua Duinnín, Pádraig}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1860]] [[Catagóir:Básanna i 1934]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Íosánaigh Éireannacha]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 19ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois]] qgco28du30xdl1buo24rxgtvaads4f8 0 119576 1315035 1273957 2026-05-23T02:32:58Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315035 wikitext text/x-wiki {{Glanadh|formaid, srl.}} {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Sagart]] Éireannach agus [[Ard-Deagánach Thuama]] ba ea '''John Lynch''' (ainm cleite '''Gratianus Lucius'''; c. 1599 – c. 1677). Bhí cáil aige mar [[staraí]]. == Beatha == Rugadh é i [[Contae na Gaillimhe|nGaillimh]] tuairim is an bhliain 1599, agus [[Gael-Normanach]] a mhuintir. De réir an nóis, Alexander Lynch múinteoir ba ea a athair. Múineadh é féin ag na [[Cumann Íosa|Íosánaigh]], agus d'éirigh sé féin ina ghnáth-shagart c. 1622. Bhíodh [[Aifreann Laidineach|aifreann]] á cheiliúradh faoi cheilt aige, agus bhí sé féin ina múinteoir scoile.<ref name="DNB">''[[Dictionary of National Biography]]'', Lynch, John (1599?–1673?), Irish historian, le Thompson Cooper. Foilsithe 1893.</ref> Ceapadh é ina ard-deagánach [[Tuaim|Thuama]], agus bhí cónaí air sa seanchaisleán le [[Ruaidrí mac Tairrdelbach Ua Conchobair|Ruaidrí Ua Conchobair]]. Bhí [[Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Firbhisigh]] ina chara leis. I ndiaidh do Ghaillimh géilleadh don [[New Model Army]] sa bhliain 1652, chuaigh sé ar imirce go dtí an Fhrainc. Foilsíodh chuid dá shaothar i [[Saint Malo]]. D'éag sé sa Fhrainc tuairim is an bhliain 1677.<ref name = DNB/> == Saothair == Bhí Lynch ina údar ar na saothair a leanas: * ''A translation into Latin of [[Seathrún Céitinn|Geoffrey Keating's]] ‘[[Foras Feasa ar Éirinn|History of Ireland]],‘'' lámhscríbhinn. * ''‘Cambrensis Eversus,‘''<ref group=n>Teideal iomlána: ''Cambrensis Eversus sive potius Historica Fides in Rebus Hibernicis Giraldo Cambrensi abrogata; in quo plerasque justi historici dotes desiderari, plerosque nævos inesse, ostendit Gratianus Lucius, Hibernus, qui etiam aliquot res memorabiles Hibernicas veteris et novæ memoriæ passim e re nata huic operi inseruit. Impress. An. MDCLXII’'</ref> St. Malo(?). Tiomnaithe do [[Séarlas II Shasana|Shéarlas II]]. Aistrithe ón Laidin, le nótaí agus léargas, ag [[Theophilus O'Flanagan]], Baile Átha Cliath, 1795. Sa téacs, cosnaíonn Lynch scor na bianna 1643, síocháin na bliana 1646 agus 1648; cáineann an nuinteas; agus molann polasaí Urumhan.<!--An edition of this work, with an English translation and notes, by [[Matthew Kelly]], was printed for the Celtic Society, 3 vols. Baile Átha Cliath, 1848–52.--> * ''‘Epistle to M. Boileau‘'',<ref group=n>Teideal iomlán: ''‘Epistle to M. Boileau, Historian of the University of Paris, on the subject of Scottish Antiquities’''</ref> 1664. Foilsithe in ''‘Ogygia vindicated’'' le [[Ruairí Ó Flaithbheartaigh]], Baile Átha Cliath, 1775. * ''‘Alithinologia’''<ref group=n>Teideal iomlán: ''‘Alithinologia sive veridica Reponsio {{sic}} ad Invectivam, Mendaciis, falaciis, calumniis, & imposturis fœtam in plurimos Antistites, Proceres, & omnis ordinis Hibernos a R. P. R[ichardo] F[erral] C[appucino] Congregationi de Propaganda Fide, Anno Domini 1659, exhibitam. Eudoxio Alithinologo authore. Impress. An. MDCLXIV’''</ref> agus ''‘Supplementum Alithinologiæ’''<ref group=n>Teideal iomlán: ''‘Supplementum Alithinologiæ, quod partes invectivæ in Hibernos cusæ in Alithinologia non oppugnatas evertit’''</ref> St. Omer(?), 1667. Cáineann Lynch an Caipisíneach Richard Ferral, a scríobh dréacht mídhílis sa bhliain 1658 chuig an g[[Congregatio de Propaganda Fide]] ar rialú eaglaise i nÉirinn, rud a athmhúscail an t-easaontas idir an ''‘mere antient Irish’'' agus na hAngla-Éireannaigh a tháinig le [[Anraí II Shasana|hAnraí II]]. Ba é teideal dréacht Ferral ná ''Ad Sacram Congregationem''.<ref group=n>Teideal iomlán: '‘Ad Sacram Congregationem de Propagandâ Fide. Hic authores et Modus eversionis Catholicæ Religionis in Hiberniâ recensētur, et aliquot remedia pro conservandis reliquiis Catholicæ Religionis et Gentis proponuntur.’'</ref> * Dán as Laidin, scríofa c. 1667,'' ag freagairt na ceiste ''‘Cur in patriam non redis?’'' Eagraithe le [[Séamas Ó hArgadáin]] agus foilsithe in '‘Miscellany of the [[Irish Archaeological Society|Irish Archæological Society]],’' i. 90–98.'' * ''‘Pii Antistitis Icon’'',<ref group=n>Teideal iomlán: ''‘Pii Antistitis Icon, sive de Vita et Morte Rmi D. Francisci Kirovani, Alladensis Episcopi,’''</ref> St. Malo, 1669.'' Cuireadh an beathaisnéis seo de [[Francis Kirwan]], uncail le Lynch, ar athchló ag Baile Átha Cliath sa bhliain 1848, le aistriúchán Béarla agus nótaí le [[Charles Patrick Meehan]], a d'fhoilsigh dara heagrán sa bhliain 1884.<ref name=DNB/> == Tuilleadh le léamh == * ''John Lynch of Galway (c. 1599-1677): his career, exile and writing'', le Rene d’Ambrieres & Eamon Ó Ciosáin, in ''Journal of the [[Galway Archaeological and Historical Society]]'', Iml. 55, 2003. * ''The Tribes of Galway:1124-1642'', Adrian Martyn, Gallaimh, 2016. == Naisc sheachtracha == * [http://www.libraryireland.com/biography/JohnLynch.php John Lynch] ar libraryireland.com * {{cite journal | last1=D'Ambrières | first1=René | last2=Ó Ciosáin | first2=Éamon | title=John Lynch of Galway (C.1599-1677): His Career, Exile and Writing | journal=Journal of the Galway Archaeological and Historical Society | date=2003 | volume=55 | pages=50–63 | jstor=25535756}} == Nótaí == {{reflist | group=n}} == Tagairtí == {{reflist | refs = }} {{DEFAULTSORT:Lynch, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1599]] [[Catagóir:Básanna sna 1670í]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 17ú haois]] 4uzacprsndsgh6rjchkwzrkprgqnm6h 0 119597 1314746 1273718 2026-05-22T15:54:26Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314746 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Aisteoir as Contae Shligigh is ea '''Marie Mullen''' (a rugadh in 1953). Bhí sí ar dhuine den dream a bhunaigh [[Compántas Amharclannaíochta an Druid]]. Sa bhliain 1975, in éineacht lena comh-mhic léinn as Ollscoil na Gaillimhe, [[Garry Hynes]] agus [[Micheál Ó Maolallaí|Mick Lally]] (nach maireann), bhunaigh sí an Druid. Thar thréimhse 40 bliain an chompántais, is iomaí ról mór le rá a bhí aici.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-banscribhneoir-me-scriobhaim-i-gcead-teanga-oifigiuil-na-tire-seo-ta-me-brean-de-bheith-ag-gabhail-leithsceil/|teideal=‘Is banscríbhneoir mé, scríobhaim i gcéad teanga oifigiúil na tíre seo’ – tá mé bréan de bheith ag gabháil leithscéil|údar=Celia de Fréine|dáta=17 Samhain 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-06-05}}</ref> Sa bhliain 1998, bronnadh Gradam Tony ar Marie dá ról mar Maureen sa léiriúchán mór le rá a rinne an Druid ar ''The Beauty Queen of Leenane'' le Martin McDonagh, in Broadway. Sa bhliain 2012 tugadh ómós ar leith di ag Gradaim Amharclannaíochta na hÉireann de chuid an ''[[The Irish Times|Irish Times]]'' as an méid a bhí bainte amach aici i leith na hamharclannaíochta. In 2013, bhronn Coláiste na hOllscoile Gaillimh Céim Dhochtúireachta sna Dána ''(honoris causa)'' ar Marie Mullen.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.universityofgalway.ie/about-us/news-and-events/news-archive/2013/october2013/autumn-conferrings-at-nui-galway.html|teideal=October 2013 - University of Galway|work=www.universityofgalway.ie|dátarochtana=2025-06-04}}</ref> == Féach freisin == * [[Garry Hynes]] * [[Mick Lally]] * [[Compántas Amharclannaíochta an Druid]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Mullen, Marie}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Compántas Amharclannaíochta an Druid]] dgilyptjlnebgb1yu1arhzbdl7f1vca 2 120001 1314674 1307287 2026-05-22T14:25:03Z Marcas.oduinn 33120 /* */ 1314674 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * {{tl|efn}} * {{tl|lua idirlín}}, {{tl|cite news}}, {{tl|cite book}}, {{tl|cite journal}} * {{tl|WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} * {{tl|An tSionainn}} * [[Teimpléad:Dead link]] * {{tl|síol}}, {{tl|síol-tír}}, {{tl|síol-tír-ie}} * {{tl|delete}}->{{tl|scrios}} * {{tl|fíoras}} * {{tl|legend}} * {{tl|lang}} * {{tl|Official website}}={{tl|Suíomh gréasáin oifigiúil}} * {{tl|SPARQL}} * {{tl|Glanadh}}, {{tl|Glanadh-mar}} * {{tl|WD Bosca Sonraí}}, [[:Catagóir:WD Boscaí sonraí]] __NOINDEX__ __NOTOC__ 11i17msl7e2psjw2fym5pdwho6bp606 14 120074 1314790 1293262 2026-05-22T17:09:50Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1314790 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Mac Piarais, Pádraig}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1916]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Críostaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Sínitheoirí Fhorógra na Poblachta]] td20x5tws0ifklx4y9vl1o2yvv63bqi 1314792 1314790 2026-05-22T17:10:22Z Seachránaí 53315 1314792 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Mac Piarais, Pádraig}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1916]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Críostaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Sínitheoirí Fhorógra na Poblachta]] 5cm3af5ju6mfxg77dfikrd699cjnlp2 1314942 1314792 2026-05-23T00:24:33Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314942 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Mac Piarais, Pádraig}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1916]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Sínitheoirí Fhorógra na Poblachta]] trfcx5i7wu07e1f3rf3koohkvbq28pf 14 120530 1314793 1314407 2026-05-22T17:11:15Z Seachránaí 53315 Catagóir:Críostaithe Éireannacha 1314793 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Ó Conaill, Dónall}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1775]] [[Catagóir:Básanna i 1847]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Críostaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuascailt na gCaitliceach]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Muintir Uí Chonaill]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Chainnigh]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] dcj614oay8l6z96q542b66q25x6l75f 1314943 1314793 2026-05-23T00:24:54Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1314943 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Ó Conaill, Dónall}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1775]] [[Catagóir:Básanna i 1847]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuascailt na gCaitliceach]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Muintir Uí Chonaill]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Chainnigh]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] fc2j0vkadm90nsmt7wcyhs3ezgkt5yq 14 121103 1314933 1281241 2026-05-22T23:47:38Z Seachránaí 53315 Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn 1314933 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Comhairle Stáit na hÉireann]] [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]] bhtun42u1yk2kjl1rsr5wee0anwql8l 14 121168 1314769 1281721 2026-05-22T16:13:31Z Alison 570 Ord 1314769 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Scolaí, Darach}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as an Spidéal]] 37qe3wpm936zv86k3kh6mgtwz77k52a 0 121346 1314698 1283377 2026-05-22T15:34:36Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314698 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Duine de mhórscoláirí réimse an Léinn Cheiltigh in Éirinn agus thar lear ba ea '''Máire Próinséas Ní Chatháin''' (6 Samhain 1936 – 24 Samhain 2018).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5105|teideal=NÍ CHATHÁIN, Máire Próinséas (1936–2018)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2025-10-15}}</ref> Bhí post aici mar Ollamh le Gaeilge Luath agus Gaeilge na Meánaoise sa [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]]. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Murray|first=Kevin|date=2019|title=In memoriam Máire Próinséas Ní Chatháin (1936–2018)|journal=Éigse: A Journal of Irish Studies|publisher=National University of Ireland|volume=40|pages=414–17}}</ref> == Beatha == I [[Ros Mhic Thriúin]], Co. Loch Garman a tógadh Próinséas. Ba í an Ghaeilge príomhtheanga an teaghlaigh. Bean tí ba ea a máthair, Gobnait Ní Chonaill, a rugadh i mBaile Bhuirne, Co. Chorcaí (1905–1983). Ón mbliain 1962 ar aghaidh – seachas tréimhsí éagsúla thar lear – is i mBaile Átha Cliath a chuir Próinséas fúithi. Ina ainneoin sin, chothaigh sí an nasc pearsanta a bhí aici riamh le [[Ros Mhic Thriúin|Ros Mhic Thriúin.]]<ref name=":0" /> === Gairm === Rinne Ní Chatháin a cuid staidéir i gColáiste na hOllscoile Gaillimh ([[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|Ollscoil na hÉireann Gaillimh]] anois) faoi stiúir Kathleen Mulchrone, áit ar bronnadh BA uirthi (1956). Fuair sí Scoláireacht Taistil ó Ollscoil na hÉireann chun staidéar a dhéanamh i m[[Bonn (cathair)|Bonn]] na Gearmáine, agus ansin d'fhreastail sí ar [[Ollscoil Dhún Éideann]] áit ar bhain sí PhD amach sa bhliain 1966.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Doherty|first=Charles|date=2018|title=Lives Remembered|journal=Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland|volume=148|pages=148–150}}</ref> Bhí sí ina Scoláire i Scoil an Léinn Cheiltigh in [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] idir 1962 agus 1965, agus cúig bliana is fiche ina dhiaidh sin, shuigh sí ar bhord rialaithe na Scoile sin (1987–88).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dias.ie/2015/05/18/dias-1987/|work=Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|teideal=Council and Governing Boards as at 31/12/1987}}</ref> Thosaigh sí ar a gairm múinteoireachta mar léachtóir cuartaíochta in Ollscoil Pennsylvania, agus ina dhiaidh sin, sa bhliain 1967, ghlac sí le post i Roinn na Sean-Ghaeilge sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, áit ar fuair sí ardú céime ó léachtóir cúnta go hollamh le linn na fiche bliain ina dhiaidh sin. Bhunaigh sí M.Phil. idirdhisciplíneach i gcomhar leis an staraí an tOllamh [[Francis John Byrne]], agus níos déanaí bhí baint aici le bunú cúrsa fochéime ar Shibhialtacht na gCeilteach.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Doherty|first=Charles|date=2018|title=Lives Remembered|journal=Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland|volume=148|pages=148–150}}</ref> Chaith sí roinnt blianta (ó 1967 go 1974) ag obair mar thaighdeoir foclóireachta ar ''Contributions to a dictionary of the Irish language'' in Acadamh Ríoga na hÉireann. Bhí sí ar mheitheal scoláirí a d’oibrigh ar an ‘Litir C’ den fhoclóir sin Chuir Próinséas an-suim go deo i réimsí eile den Léann Ceilteach, chomh maith – an t-ogham, an luatheaglais, an naomhsheanchas, luathshochaí na hÉireann, agus an tseandálaíocht.<ref name=":0" /> Bhí sí ina hUachtarán ar Chumann Ríoga Ársaíochta na hÉireann ó 1997 go 2000.<ref>{{Lua idirlín|url=http://rsai.ie/past-presidents/|work=Royal Society of Antiquaries of Ireland|teideal=Past Presidents of the RSAI}}</ref> Bhí suim aici ón tús i ngnéithe de liotúirge agus de luathchreideamh na hÉireann.<ref>Foilsíodh ceann de na haistí ba thábhachtaí a scríobh sí faoin ábhar sin ar iris an Chumainn: ‘The liturgical background of the Derrynavlan altar service’ (Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland 110, 1980).</ref> === Ómós === In 2002 foilsíodh ''festschrift'' ina honóir dar teideal ''Ogma: essays in Celtic Studies in honour of Próinséas Ní Chatháin'', arna chur in eagar ag iar-chomhghleacaithe dá cuid, Michael Richter agus Jean-Michel Picard.<ref>{{Cite book|editors=Michael Richter agus Jean-Michel Picard|title=Ogma: essays in Celtic studies in honour of Próinséas Ní Chatháin|publisher=Four Courts|location=Baile Átha Cliath|year=2002}}</ref> Níor phós Próinséas riamh ach ba dhuine í a chothaigh líonra leathan gaolta agus cairde i rith a saoil – daoine ó chian agus ó chóngar ba ea iad. Duine measartha príobháideach ach an-chineálta a bhí inti agus is beag duine arb eol dóibh gur minic a chuidíodh sí le mic léinn a raibh deacrachtaí airgeadais acu as a hacmhainní pearsanta féin le go bhféadfaidís a gclár staidéir a chríochnú.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Ros Mhic Thriúin|Ros Mhic Thriúin.]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Cathain, Proinseas Ni}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1936]] [[Catagóir:Básanna in 2018]] [[Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh]] 8wda5nj908e9fnc0eskc735qrqdz7pm 0 121355 1314706 1292041 2026-05-22T15:39:44Z Alison 570 [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] 1314706 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Craoltóir agus colúnaí as [[Indreabhán]] ba ea '''Seosamh (Joe)''' '''Ó Braonáin''' (timpeall 1953 - 16 Deireadh Fómhair 2025).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/seosamh-o-braonain-joe-brennan-galway-inverin-608363|teideal=Death Notice of Seosamh Ó Braonáin (Joe Brennan) (Inverin, Galway) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2025-10-16}}</ref> <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-craoltoir-agus-colunai-aitheanta-seosamh-o-braonain-ar-shli-na-firinne/|teideal=An craoltóir agus colúnaí aitheanta Seosamh Ó Braonáin ar shlí na fírinne|dáta=2025-10-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-16}}</ref> == Beatha == Rugadh agus tógadh Seosamh Ó Braonáin i gCor na Rón in Indreabhán agus is ann a thóg sé a chlann féin 30 bliain níos déanaí lena bhean Eilín. D’fhreastail sé ar Scoil Shailearna agus bhuaigh sé scoláireacht go Coláiste Muire i nGaillimh. Bhain sé BA amach in Ollscoil na Gaillimhe i dtús na seachtóidí. Chuaigh sé ag obair leis an teach foilsitheoireachta a bhí ag Comharchumann Chois Fharraige – [[Cló Chois Fharraige]]. Is ag plé le leabhair scoile i nGaeilge a bhíodh sé den chuid is mó agus an obair sin ar bun aige.<ref name=":1" /> D’fhág sé an Cló Chois Fharraige sna 1980idí agus chuaigh sé go Raidió na Gaeltachta. D'éirigh sé ina Eagarthóir Stiúrtha na gClár. Chaith sé tréimhsí ina chlár-reachtaire sa seomra nuachta i gCasla agus ba é a léirigh an clár iomráiteach ''Leagan Cainte''. Bhí sé i RnaG ar feadh isteach is amach le scór blianta. [[Íomhá:Cork and galway......time to gamble 031 (2).jpg|mion|220x220px|[[Rásaí na Gaillimhe (féile)|Rásaí na Gaillimhe]], 2007]] Ba shaineolaí é Seosamh Ó Braonáin ar chúrsaí capall agus ba mhinic é ag trácht ar an rásaíocht capall ar Raidió na Gaeltachta agus TG4. Bhí sé ar dhuine den fhoireann bhunaidh a bhí ag plé le cúrsaí capall nuair a thosaigh TG4 ag craoladh ó na rásaí móra, [[Rásaí na Gaillimhe (féile)|Rásaí na Gaillimhe]] ina measc.<ref name=":1" /> Bhí sé ina cholúnaí ag roinnt foilseachán Gaeilge agus Béarla i gcaitheamh na mblianta, ''Amárach'' agus ''[[Foinse]]'' ina measc. Is faoi chúrsaí capall agus faoi chairr a bhíodh sé ag scríobh den chuid is mó. Dhéanadh sé léirmheasanna ar chairr nua.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20840576/|teideal=Carranna le Seosamh Ó Braonáin|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=2015-09-03|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2025-10-16}}</ref> Nuair a d’éirigh sé as an gcraoltóireacht, dhírigh sé ar chúrsaí aistriúcháin, obair a d’fheil go maith dó mar gheall ar a spéis sa Ghaeilge féin agus i gcruinnscríobh na teanga. In 2004 ceapadh ina chathaoirleach ar an gCoimisiún [[Logainm.ie|Logainmneacha]], ról a bhí aige ar feadh trí bliana.<ref name=":1" /> === Pearsanta === Chaith sé tamall ina eagarthóir ar an irisleabhar ''Biseach'' a fhoilsítear go bliantúil i gCois Fharraige. Dhéanadh sé obair phrofléitheoireachta d’fhoilseacháin Ghaeilge eile freisin. Ceoltóir ab ea Seosamh Ó Braonáin freisin, agus chasadh sé ag seisiúin cheoil agus i mbannaí ceoil ar an mbainseó.<ref name=":1" /> Bhuail an [[galar néarón luadrach]] é sna 2010idí. Bhásaigh sé i gcomhluadar a mhuintire in Ospidéal na hOllscoile Gaillimh ar an 16ú Deireadh Fómhair 2025. Maireann a bhean chéile Eilín, a mhac Mícheál agus a iníon Síle. Cuireadh é i Reilig an Chnoic.<ref name=":0" /> == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Braonáin, Seosamh Ó}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta]] [[Catagóir:Básanna in 2025]] [[Catagóir:Daoine as Conamara]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Craoltóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine le galar néarón luadrach]] [[Catagóir:Daoine curtha i reilig an Chnoic, Maigh Cuilinn]] 99ridj8ws2goxap7lzvfftqrjtyekk7 0 121700 1314889 1288387 2026-05-22T20:34:28Z TGcoa 21229 /* Stair */ 1314889 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}Is náisiún aitheanta iad muintir na '''Seactách,'''<ref>i mBéarla, ''Choctaw Nation''</ref> dream a thug cúnamh do na hÉireannaigh [[An Gorta Mór|aimsir an Ghorta]]. Tá a gceannceathrú suite i Durant, [[Oklahoma]] inniu. [[Íomhá:Choctaw flag.svg|clé|mion|Bratach an Náisiúin Seactách Oklahoma|220x220px]] [[Íomhá:Flag of the Jena Band of Choctaw Indians.png|clé|mion|Bratach an Dreama Jena na hIndiaigh Seactách|220x220px]] [[Íomhá:Flag of the Mississippi Band of Choctaw Indians.png|clé|mion|Bratach an Dreama Mississippi na hIndiaigh Seactách|220x220px]] [[Íomhá:Choctaw Nation district map.jpg|clé|mion|285x285px|Críocha in Oklahoma]] == Stair == Bhí orthu aistriú ó thalamh a sinsear sa Deisceart sna 1830idí mar chuid de ‘[[Bealach na nDeor]]’ - imeacht tubaisteach faoi ''Indian Removal Act'' 1830.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Indian Removal Act|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Indian_Removal_Act&oldid=1351388567|journal=Wikipedia|date=2026-04-27|language=en}}</ref> Buaileadh na Seactách go dona, Meastar go bhfuair 4,000 acu sin bás ar an mbealach siar. Deirtear gur bhrúigh Rialtas na Stát Aontaithe conradh ‘síochána’ bréagach orthu agus gur brúdh amach iad i rith geimhreadh a bhí thar a bheith crua. Bhíodar in ainm is a bheith beathaithe agus bia tugtha dóibh don turas ach ba chosúil nár tharla sé sin.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/litir-o-washington-an-glanadh-mor-go-dti-bealach-na-ndeor/|teideal=LITIR Ó WASHINGTON: An ‘Glanadh Mór‘ go dtí ‘Bealach na nDeor’|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=22 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://billofrightsinstitute.org/essays/the-trail-of-tears/|teideal=Trail of Tears, Indian Removal Act, Andrew Jackson, Native American displacement, Cherokee, forced migration, 1830s, U.S. government policy|language=en|work=National Leader in Civic Education Resources {{!}} Bill of Rights Institute|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> {{Príomhalt|An Glanadh Mór (Stáit Aontaithe)}} == Inniu == Bhí breis is 200,000 ball cláraithe ag an Náisiún Seactách sa bhliain 2024, rud a fhágann gurb é ceann de na náisiúin dhúchasacha is mó sna Stáit Aontaithe é. Tá an chuid is mó díobh ina gcónaí i Oklahoma fós. Tá rialtas féin-rialachais ag an Náisiún Seactách, le taoiseach tofa, comhairle, agus córas cúirte. Tá a gcuid seirbhísí sláinte, oideachais agus cúraim shóisialta acu féin. Bhí tionchar mór ag an bpobal Seactách ar chultúr agus ar stair Oklahoma. Bhí ról lárnach acu i bhforbairt an stáit agus tá a n-oidhreacht le feiceáil fós sna hainmneacha áite, sna traidisiúin, agus sa phobal áitiúil.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/comharthai-sraide-seactaise-crochta-i-meiricea-den-chead-uair-riamh/|teideal=Comharthaí sráide Seactáise crochta i Meiriceá den chéad uair riamh|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=12 Deireadh Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-12}}</ref> == Éire == Tá nasc ar leith ag muintir na hÉireann leis an bpobal Seactách mar gheall ar an tabhartas flaithiúil a thug an pobal sin don tír seo le linn an [[An Gorta Mór|Ghorta Mhóir]].<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha]] * [[Seactáis]] (an teanga) == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Seactách]] qze4eqs14j3hinnowg9amwkw7c1uqxg 14 122225 1314922 1295450 2026-05-22T23:39:31Z Seachránaí 53315 Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn 1314922 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oifigigh rialtais]] [[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]] [[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]] on4fa6o3os6rc0zhwkxk09fn5ri8mw0 0 124172 1314681 1312318 2026-05-22T14:59:42Z Ériugena 188 /* E */ 1314681 wikitext text/x-wiki Is liosta é '''Gluais na Bitheolaíocha''' ina bhfaightear sainmhínithe ar bhuntéarmaí agus ar bhunchoincheapa a úsáidtear sa [[An Bhitheolaíocht|bhitheolaíocht]]; is é sin le rá staidéar ar an bheatha agus ar orgánaigh bheo. Tá sé beartaithe mar ábhar réamhráiteach do thosaitheoirí; le haghaidh sainmhínithe níos sonraí agus níos teicniúla ó fho-dhisciplíní agus ó réimsí gaolmhara, féach Gluais na Bitheolaíochta Cille, Gluais na Géineolaíochta, Gluais na Bitheolaíochta Éabhlóidí, Gluais na hÉiceolaíochta, Gluais na hEolaíochta Comhshaoil agus Gluais an Ainmnithe Eolaíoch, nó aon cheann de na gluaiseanna a bhaineann go sonrach le horgánaigh atá i gCatagóir:Foclóirí Bitheolaíochta. {| class="wikitable" ! Béarla ! Gaeilge |- | Abdomen | Abdóman fir1 gu abdómain, ai abdómain, gi abdóman |- | Absicission | Scoitheadh fir gu scoite |- | Absorption | Ionsú fir abr▼ gu ionsúite |- | Accessory | Cúnta a3, coimhdeach a1, cúntach a1 |- | Accessory Bud | Bachlóg chúnta |- | Accessory fruits | Torthaí cúntacha |- | Accessory nerve | Néaróg chúnta |- | Acetabulum | Aicéatablam fir1▼ gu aicéatablaim, ai aicéatablaim, gi aicéatablam |- | Achene | Aicéin bain2▼ gu aicéine |- | Acid | Aigéad fir1▼ gu aigéid, ai aigéid, gi aigéad |- | Acoelomate | Aicéalómach a1 |- | Acquired character | Carachtar faighte |- | Acropetal | Barraimsitheach a1 |- | Acrosome | Acrasóm fir1▼ gu acrasóim, ai acrasóim, gi acrasóm |- | Actinomorphic | achtanamorfach a1 |- | Active transport | iompar gníomhach▼ gu iompair ghníomhaigh |- | Adaptation | oiriúnú fir▼ gu oiriúnaithe, iol oiriúnuithe |- | Adaptive behavior | iompraíocht oiriúnaitheach |- | Addiction | andúil bain2 na handúile |- | Adductor muscles | matáin aduchtacha |- | Adipose tissue | fíochán saille, gu fíocháin saille |- | Adrenal gland | faireog aidréineach,gu faireoige aidréiní, ai faireoga aidréineacha, gi faireog aidréineach |- | Adventitious root | fréamh bain2 aidbhinteach,gu fréimhe aidbhintí, ai fréamhacha aidbhinteacha |- | Aerial root | fréamh bain2 aeir |- | Aeration | aerú fir▼ gu aeraithe |- | Aerobic Respiration | riospráid bain2 aeróbach▼ gu riospráide aeróbaí |- | Aestivation | samhrú fir▼ gu samhraithe |- | Afferent | iniomprach a1 |- | Affinity | finíocht bain3▼ gu finíochta |- | After ripening | iar-aibiú fir▼ gu iar-aibithe |- | Agar | agar fir1▼ gu agair |- | Agglutination | gleanúint bain3▼ gu gleanúna |- | Agglutinin | aglútainin bain2▼ gu aglútainine |- | '''Agglutinogen | aglútainigéin ?''' |- | Aggregate | comhbhailiú fir |- | '''Aggregate fruit | sméar bain2▼ gu sméire, ai sméara, gi sméar''' |- | Albumen | albaimín fir4▼ gu albaimín |- | Alcohol | alcól fir1▼ gu alcóil, ai alcóil, gi alcól |- | Algae | alga fir4▼ gu alga, iol algaí |- | Alimentary canal | canáil bain3 an bhia |- | Allantois | allantóis bain2▼ gu allantóise |- | Allele | ailléil bain2▼ gu ailléile, aidbhr ailléilí |- | Allergy | ailléirge bain4▼ gu ailléirge, iol ailléirgí |- | '''Allogamy | allagamacht bain3 ?''' |- | Allopolyploid | allapolaplóideach fir1▼ gu allapolaplóidigh, ai allapolaplóidigh, gi allapolaplóideach |- | Alveolus | ailbheolas fir1▼ gu ailbheolais, ai ailbheolais, gi ailbheolas |- | Amino acid | aimíonaigéad fir1▼ gu aimíonaigéid, ai aimíonaigéid, gi aimíonaigéad |- | Amitosis | aimiotóis bain2▼ gu aimiotóise |- | Ammocoetes larva | jiissaa amoositii |- | Ammonia | amóinia bain4▼ gu amóinia |- | Ammonification | amóiniú fir▼ gu amóinithe |-''' | Ammonifying bacteria | Baictéir amóiníoch ?''' |- | Amnion | aimnian fir1▼ gu aimniain, ai aimniain, gi aimnian |- | Amniotic egg | ubh aimnianach |- | Amniotic fluid | sreabhán fir1 aimnianach |- | Amoeba | aiméibe bain4▼ gu aiméibe, iol aiméibí |- | Amoebocyte | aiméibicít bain2▼ gu aiméibicíte, iol aiméibicítí |- | Amoeboid | aiméabóideach a1▼ |- | Amphibia | Amphibia |- | Amphioxus | amfaibhiorach a1 |- | Ampulla | ampaill bain2▼ gu ampaille |- | Amylase | aimileáis bain2▼ gu aimileáise |- | Anabolism | anabalacht bain3▼ gu anabalachta |- | Anaerobic Respiration | riospráid bain2 anaeróbach▼ gu riospráide anaeróbaí |- | Analogous organs | orgán fir1 analógach |- | Anandrous | anandrach a1 |- | Anaphase | anapas fir4▼ gu anapas, iol anapasanna |- | Anatomy | anatamaíocht bain3▼ gu anatamaíochta, iol anatamaíochtaí |- | Ancestral characteristics | saintréithe sinsearacha |- | Androecium | aindréiciam fir4▼ gu aindréiciam |- | Androgenic-hormone | hormón andraigineach |- | Anemia | ainéime bain4 |- | Anemophily | ainéimifileacht bain3▼ gu ainéimifileachta |- | '''angiology | aingeolaíocht ?''' |- | angiosperm |angaispeirm bain2▼ gu angaispeirme, iol angaispeirmeacha |- | Animal | ainmhí fir4▼ gu ainmhí, iol ainmhithe |- | Ankle |rúitín fir4▼ gu rúitín, iol rúitíní (murnán fir1 agus alt fir1 na coise) |- | Annelida | Annelida LA s iol |- | Annual plant | Planda bliantúil |- | Annual ring |fáinne fir4 bliantúil▼ gu fáinne bhliantúil, ai fáinní bliantúla |- | Anoxia | anocsacht bain3▼ gu anocsachta |- | Antenna | aintéine bain4▼ gu aintéine, iol aintéiní |- | Anterior | tosaigh gu (réamhtheachtach a1) |- | Anther | antar fir1▼ gu antair, ai antair, gi antar |- | '''Antheridium''' | ?? |- | Anthesis (https://en.wikipedia.org/wiki/Anthesis) | ?? |- | Antibiotic | antaibheathach fir1▼ gu antaibheathaigh, ai antaibheathaigh, gi antaibheathach |- | Antibody | antasubstaint bain2▼ gu antasubstainte, iol antasubstaintí |- | Anticoagulant | antaithéachtach fir1▼ gu antaithéachtaigh, ai antaithéachtaigh, gi antaithéachtach |- | Antigen | antaigin bain2▼ gu antaigine |- | Antitoxin | antatocsain bain2▼ gu antatocsaine |- | '''Antivenom''' | antai-nimh (Tagairt:https://cdn.simplestudy.io/assets/backend/uploads/exam_papers/lc-biology-2009-qp-ynbcq.pdf) |- | Ants | seangán fir1▼ gu seangáin, ai seangáin, gi seangán |- | Anuria | ?? (https://en.wikipedia.org/wiki/Anuria) |- | Anus | anas fir1▼ gu anais, ai anais, gi anas |- | Aorta | aorta fir4▼ gu aorta, iol aortaí |- | Aortic arch | áirse bain4 aortach▼ gu áirse aortaí, ai áirsí aortacha |- | Apetalous | éipheitealach a1 |- | Aphyllous | éaduilleach a1 |- | '''Apical dominance''' | rinncheannas |- | Apical meristem | rinnmhíristéama fir4▼ gu rinnmhíristéama, iol rinnmhíristéamaí |- | Appendage | géagán fir1▼ gu géagáin, ai géagáin, gi géagán |- | Appendicular skeleton | cnámharlach fir1 aipindiceach▼ gu cnámharlaigh aipindicigh, ai cnámharlaigh aipindiceacha, gi cnámharlach aipindiceach |- | Appendix | aipindic bain2▼ gu aipindice |- | Appositional growth | fás comhaisnéiseach |- | Aquarium | uisceadán fir1▼ gu uisceadáin, ai uisceadáin, gi uisceadán |- | Aquatic plant | planda fir4 uisceach |- | Aquatic habitat | gnáthóg baib2 uisceach |- | Aqueous humor | lionn fir3 uiscí |- | Arachnoid | aracnóideach fir1▼ gu aracnóidigh, ai aracnóidigh, gi aracnóideach |- | Arachnoid matter | ábhar fir1 aracnóideach |- | Arteriole | artairín fir4▼ gu artairín, iol artairíní |- | Artery | artaire fir4▼ gu artaire, iol artairí |- | Arthropoda | Arthropoda s iol LA |- | Artificial fertilizer | leasachán fir1 saorga |- | Artificial insemination | inseamhnú fir saorga▼ gu inseamhnaithe shaorga |- | Ascaris | ascaras fir1▼ gu ascarais |- | Ascomycota | ?? |- | Ascospore | ascaspór fir1▼ gu ascaspóir, ai ascaspóir, gi ascaspór |- | Asexual Reproduction | atáirgeadh fir éighnéasach (síolrú fir éighnéasach) |- | Assimilate | asamhlaigh br▼ abr asamhlú, aidbhr asamhlaithe |- | Association | comhluadar fir1▼ gu comhluadair, ai comhluadair, gi comhluadar (plandaí etc.) |- | '''association fibres''' | snáithín comhlachais (DEEPSEEK) (https://en.wikipedia.org/wiki/Association_fiber) |- | Assortative mating (homogamy) | homagamacht bain3▼ gu homagamachta, iol homagamachtaí |- | Asters | astair |- | Asthma | plúchadh fir▼ gu plúchta (asma fir4▼ gu asma) |- | Atlas | Atlas fir1▼ gu Atlais |- | Atom | adamh fir1▼ gu adaimh, ai adaimh, gi adamh |- | Atrioventricular node | nód fir1 aitrimhéadailíneach |- | Atrium {auricle} | aitriam fir4▼ gu aitriam, iol aitriamaí {cluaisín fir4▼ gu cluaisín, iol cluaisíní} |- | Atrophy | seargadh fir▼ gu seargtha (cnaí fir4▼ gu cnaí) |- | Auditory capsule | capsúl fir1 éisteachta |- | Auditory nerve | néaróg bain2 éisteachta▼ gu néaróige éisteachta, ai néaróga éisteachta, gi néaróg éisteachta |- | Auditory organ | orgán fir1 éisteachta |- | Auditory ossicles | cnámhóga éisteachta |- | Autogamy | uathghamacht bain3▼ gu uathghamachta |- | Autolysis | uathalú fir▼ gu uathalaithe |- | Autonomic nervous system | uathchóras fir1 na néaróg▼ gu uathchóras na néaróg |- | Autosome | uathshóm fir1▼ gu uathshóim, ai uathshóim, gi uathshóm |- | Autotomy | uatóime bain4▼ gu uatóime |- | Autotroph | uatrófach fir1▼ gu uatrófaigh, ai uatrófaigh, gi uatrófach |- | Auxin | áicsin bain2▼ gu áicsine |- | Aves | Aves s iol |- | Avitaminosis | avitimíneois bain2▼ gu avitimíneoise, iol avitimíneoisí |- | Axil | ascaill bain2▼ gu ascaille, iol ascaillí |- | Axillary bud | bachlóg bain2 ascailleach▼ gu bachlóige ascaillí, ai bachlóga ascailleacha, gi bachlóg ascailleach |- | Axon | acsón fir1▼ gu acsóin, ai acsóin, gi acsón |} == B == {| class="wikitable" ! Béarla ! Gaeilge |- | Bacillus | bachaillín fir4▼ gu bachaillín, iol bachaillíní |- | Backbone | cnámh bain2 droma▼ gu cnáimhe droma, ai cnámha droma, gi cnámh droma |- | Backcrossing | aischrosáil bain3▼ gu aischrosála, iol aischrosálacha |- | Bacteria | Baakteeriyaa |- | Bactericide | Ajjeestuu baakteeriyaa |- | Bacteriology | baictéir fir io |- | Bark | coirt fem2 |- | Barrier | bacainn fem2 |- | Basal metabolism | meitibileacht bain3 bhunaidh▼ gu meitibileachta bunaidh |- | Basidiomycetes | baisidimícéit bain2▼ gu baisidimícéite |- | Basidium | baisidiam fir4▼ gu baisidiam, iol baisidiamaí |- | Bean | pónaire bain4▼ gu pónaire, iol pónairí |- | Bedbug | míol fir1 leapa▼ gu míl leapa |- | Belly | bolg fir1▼ gu boilg, ai boilg, gi bolg |- | Beetle | ciaróg bain2▼ gu ciaróige, ai ciaróga, gi ciaróg |- | Biennial | débhliantóg bain2▼ gu débhliantóige, ai débhliantóga, gi débhliantóg (planda),débhliantúil a2▼ (saolré planda) |- | Bilateral symmetry | siméadracht bain3 dhéthaobhach▼ gu siméadrachta déthaobhaí |- | Bile | domlas fir1▼ gu domlais |- | Bile duct | ducht fir3 domlais |- | Bilharzia | sisteasóimiáis bain2▼ gu sisteasóimiáise |- | Binary fission | déscoilteadh fir▼ gu déscoilte |- | Binomial nomenclature | ainmníocht bain3 dhéthéarmach▼ gu ainmníochta déthéarmaí |- | Bio | féinaisnéis bain2▼ gu féinaisnéise, iol féinaisnéisí |- | Biochemistry | bithcheimic bain2▼ gu bithcheimice |- | Biodiversity | bithéagsúlacht bain3▼ gu bithéagsúlachta |- | Biogenesis | bithghineas fir1▼ gu bithghinis, ai bithghinis, gi bithghineas |- | Biological control | srianadh fir bitheolaíoch▼ rialú fir bitheolaíoch |- | Biological factor | toisc bain2 bhitheolaíoch |- | Biology | bitheolaíocht bain3▼ gu bitheolaíochta |- | Biomass | bithmhais bain2▼ gu bithmhaise |- | Biosphere | bithsféar fir1▼ gu bithsféir, ai bithsféir, gi bithsféar |- | Biosynthesis | bithshintéis bain2▼ gu bithshintéise, iol bithshintéisí |- | Biotic community | pobal fir2 bitheach |- | Bisexual | déghnéasach fir1▼ gu déghnéasaigh, ai déghnéasaigh, gi déghnéasach |- | Bicuspid valve | comhla bain4 dhéchuspach▼ gu comhla déchuspaí, ai comhlaí déchuspacha |- | Blood | fuil bain3▼ gu fola, iol fola |- | Blood clotting | fuiltéachtadh fir▼ gu fuiltéachta |- | Blood group | fuilghrúpa fir4▼ gu fuilghrúpa, iol fuilghrúpaí |- | Blood platelets | pláitín fir4 fola▼ iol pláitíní fola |- | Blood pressure | brú fir4 fola▼ gu brú fola |- | Blood serum | séiream fir1 fola▼ gu séirim fola |- | Blood vessel | fuileadán fir1▼ gu fuileadáin, ai fuileadáin, gi fuileadán (soitheach fir1 fola) |- | Body cavity | cuas fir1 coirp▼ gu cuais coirp, ai cuais coirp, gi cuas coirp |- | Bone | cnámh bain2▼ gu cnáimhe, ai cnámha, gi cnámh |- | Bony fish | iasc fir1 cnámhach▼ ai éisc chnámhacha |- | Book lungs | '''?scamhóga leabhar''' |- | Botany | luibheolaíocht bain3▼ gu luibheolaíochta |- | Botulism | ispíneachas fir1▼ gu ispíneachais (botalas fir1▼ gu botalais) |- | Brain | inchinn bain2▼ gu inchinne |- | Brain stem | stoc fir1 na hinchinne |- | Breathe v | análaigh ''br'' ''abr'' análú, ''aidbhr'' análaithe |- | bronchus (primary ) | broncas fir1 seachscamhógach |- | Bronchus | broncas fir1 |- | Bud | bachlóg bain2▼ gu bachlóige |- | Budding | bachlú fir▼ gu bachlaithe (ag péacadh) |- | Bud scales | crotal fir1 bachlóige (gainne fir4 bachlóige) |- | Bulb | bleib bain2 an bhleibín, na bleibíní, na mbleibíní. |- | Bulbil | bleibín fir4▼ gu na bleib |- | Bundle sheath | beart-truaill bain2▼ gu beart-truaille |- | Bursa | saicín fir4 |} == C == {| class="wikitable" ! English ! Gaeilge |- | Cactus | cachtas fir1▼ gu cachtais, ai cachtais, gi cachtas |- | Calcifuge | cailctheifeach fir1▼ gu cailctheifigh, ai cailctheifigh, gi cailctheifeach |- | Callus (on hand) | creagán fir1▼ gu creagáin, ai creagáin, gi creagán |- | Callus (on sole) | bonnleac bain2▼ gu bonnleice |- | Callus | callas fir1▼ gu an challais, ai na callais, gi na gcallas |- | Calyx | cailís bain2▼ gu an chalra, na calraí na gcalraí |- | calory | calra fir4 an chalra |- | Canal system | córas fir1 na canála |- | Canine | cainíneach fir1▼ gu cainínigh, ai cainínigh, gi cainíneach |- | Canning | cannú fir▼ gu cannaithe (cannadóireacht bain3▼ gu cannadóireachta) |- | Capillarity | ribeadas fir1▼ gu ribeadais |- | Capsule | capsúl fir1▼ gu capsúil, ai capsúil, gi capsúl |- | Carapace | carapás fir1▼ gu carapáis, ai carapáis, gi carapás |- | Carbon cycle | timthriall fir3 carbóin |- | Cardiac | cairdiach a1 |- | Cardiac muscle | matán fir1 cairdiach |- | Cardinal vein | féith bain2 chairdinéalta |- | Carotid arch | stua fir4 cairdiach |- | Carotid artery | artaire fir4 caratach |- | Carpal | carpasach fir1▼ gu carpasaigh, ai carpasaigh, gi carpasach |- | Carpus gu carpais, ai carpais, gi carpas |- | Cartilage | loingeán fir1▼ gu loingeáin, ai loingeáin, gi loingeán |- | Caterpillar | bolb fir1▼ gu boilb, ai boilb, gi bolb (bratóg bain2▼ gu bratóige, ai bratóga, gi bratóg) |- | Caudal | eireaballach a1 |- | Cauline | cálach a1 |- | Cell | cill bain2▼ gu cille, ai cealla, gi ceall |- | Cell body | cill-chorp fir1▼ gu cill-choirp, ai cill-choirp, gi cill-chorp |- | Cell cycle | timthriall fir3 cille |- | Cell division | cilldeighilt bain2▼ gu cilldeighilte |- | Cell membrane | cillscannán fir1▼ gu cillscannáin, ai cillscannáin, gi cillscannán |- | Cell migration | aistriú fir cille |- | Cell sap | cillsú fir4▼ gu cillsú |- | Cell structure | cilldéanmhas fir1▼ gu cilldéanmhais |- | Cell theory | teoiric bain2 na gceal |- | Cell tissue | fíochán fir1 cille |- | Cell wall | cillbhalla fir4▼ gu cillbhalla, iol cillbhallaí |- | Cellular organelles | orgánaidí na cille |- | Cell transformation | claochlú fir ceall |- | Centrosome | ceintreasóm fir1▼ gu ceintreasóim, ai ceintreasóim, gi ceintreasóm |- | Cenozoic | Caenasóch a1 |- | Cenozoic era | Ré Bain4 Chaenasóch a1 |- | Cephalization | ceifealú fir▼ gu ceifealaithe |- | Cephalochordata | Cephalochordata |- | Cephalothorax | ceifealatóracs fir4 gu ceifealatóracs |- | Cerebellum | ceirbrín gu ceirbrín, iol ceirbríní |- | Cerebral cortex | coirtéis bain2 cheirbreach |- | Cervical groove | eitre bain4 cheirbheacsach |- | Cervix | ceirbheacs fir4 |- | Cheese bain2 gu cáise, iol cáiseanna |- | Chemoreceptor | ceimeaghabhdóir fir3 gu ceimeaghabhdóra, iol ceimeaghabhdóirí |- | Chemosynthesis |ceimishintéis bain2 gu ceimishintéise, iol ceimishintéisí |- | Chlorophyll | clóraifill bain2 gu clóraifille |- | Chloroplast | clóraplast fir4 gi clóraplast, iol clóraplastaí |- | cholera | calar fir1 gu calair |- | Chondrichthyes | Chondrichthyes s iol LA |- | Chordata | Chordata s LA |- | Chorion | cóirín fir4 gu cóirín, iol cóiríní |- | Chromatophore | crómatafór fir1▼ gu crómatafóir, ai crómatafóir, gi crómatafór |- | Chromoplast | crómaplast fir4 gu crómaplast, iol crómaplastaí |- | chromosomes | crómasóm fir1 gu crómasóim, ai crómasóim, gi crómasóm |- | Cilium | fabhrán fir1 gu fabhráin, ai fabhráin, gi fabhrán |- | Ciliary body | corp fir1 fabhránach |- | Ciliary feeder | beathóir masc3 fabránach |- | Ciliary muscle | matán fir1 fabhránach |- | Ciliary structure | struchtúr fir1 fabhránach |- | Ciliata | ''Ciliata'' |- | Ciliated cell | cill bain2 fhabhránach |- | Circular canal | canáil bain3 chiorclach |- | Circulatory system | córas fir1 imshruthaithe |- | Class | aicme bain4 gu aicme, iol aicmí |- | Classification | aicmiúchán fir1 gu aicmiúcháin (rangúchán fir1 gu rangúcháin) |- | Clasper | claspaire fir4 gu claspaire, iol claspairí |- | Clavicle | dealrachán fir1 gu dealracháin, ai dealracháin, gi dealrachán |- | Climax | forchéim bain2 gu forchéime |- | Clitoris | brillín fir4 gu brillín, iol brillíní |- | Clot | téachtán fir1 gu téachtáin, ai téachtáin, gi téachtán |- | Coccus | cocas fir1 gu cocais, ai cocais, gi cocas |- | Cockroach (common) | ciaróg bain2 dhubh (blatóg bain2 choiteann) |- | Cocoon | cocún fir1▼ gu cocúin, ai cocúin, gi cocún |- | Coelom | céalóm fir1▼ gu céalóim, ai céalóim, gi céalóm |- | Coelomate | céalómach a1 |- | Coelomic cavity | cuas fir1 céalómach |- | coenzyme | comheinsím bain2 gu comheinsíme |- | Coiled filament | filiméad fir1 corntha |- | Cold blooded | fuarfhuilteach |- | Coleoptile | coiléiptíl bain2▼ gu coiléiptíle |- | Colon | drólann bain2 gu drólainne, ai drólanna, gi drólann |- | Colony | coilíneacht bain3 gu coilíneachta, iol coilíneachtaí |- | Colour vision | aithint bain3 dathanna |- | Commensal | comhthíosach a1 |- | Commensalism | comhthíosachas fir1 gu comhthíosachais |- | Common | coiteann a1 |- | Community | pobal fir1 gu pobail, ai pobail, gi pobal |- | Companion | compánach fir1 gu compánaigh, ai compánaigh, gi compánach |- | Companion cell | cill bain2 choimhdeachta |- | comparative anatomy | anatamaíocht bain3 chomparáideach |- | Comparative physiology | fiseolaíocht bain3 chomparáideach |- | Compensation point | pointe fir4 cúitimh |- | Competition | iomaíocht bain3 gu iomaíochta (coimhlint bain2 gu coimhlinte) |- | Complete metamorphosis | meiteamorfóis bain2 fhoirfe |- | Composite | cumasc fir1 |- | Compound leaf | comhdhuille fir gu comhdhuille, iol comhdhuillí |- | Compression | comhbhrú fir gu an chomhbhrúite |- | Conceptacle | coimpreán fir1 gu coimpreáin, ai coimpreáin, gi coimpreán |- | Condenser | comhdhlúthadán fir1 |- | Conditional reflex | frithluail bain2 riochtaithe |- | Cone | buaircín fir4 gu buaircín, iol buaircíní |- | coniferous | buaircíneach a1 |- | Conjunctiva | tonn bain2 na súile (tonn bain2 súile) |- | Conjugation | comhchuing bain2 gu comhchuinge (comhchuingiú fir▼ gu comhchuingithe) |- | Connective | nascach fir1 gu nascaigh |- | Connective tissue | fíochán fir1 tacaíochta |- | Consumer | tomhaltóir fir3 gu tomhaltóra, iol tomhaltóirí |- | Contagious | tógálach a1 (gabhálach a1) |- | Contraception | frithghiniúint bain3 gu frithghiniúna |- | Contractile vacuole | folúisín fir4 chrapthach |- | Control of cell division | cilldeighilt bain2 a rialú |- | Convoluted tubule | fidín fir4 comhchasta |- | Convolution | conbhlóid bain2▼ gu conbhlóide |- | Copulation (animal) | cúpláil bain3 gu na cúplála, na cúplálacha |- | Copulation (human) | comhriachtain fem3 gu na comhriachtana |- | Coral | coiréal fir1 |- | Cork | corc fir1 | - | Corn | arbhar fir1 |- | Cornea | coirne bain4 gu coirne, ai iol coirní |- | Corolla | coróinín fir4 gu coróinín, iol coróiníní |- | Corpuscle | coirpín fir4 gu coirpín, ai coirpíní, gi coirpiní |- | Corpus luteum | ''corpus luteum'' |- | Cortex | coirtéis bain2 gu coirtéise |- | Cotyledon | cotailéadón fir1 |- | Craniate | Craniata |- | Cranium | cráiniam fir4▼ gu cráiniam, iol cráiniamaí |- | Crop | barr fir1▼ gu bairr, ai barra, gi barr |- | Crop rotation | uainíocht bain3 na mbarr |- | Crossbreed | crosphóraigh br▼ abr crosphórú, aidbhr crosphóraithe |- | Cross fertilization | crostoirchiú fir▼ gu crostoirchithe |- | cross-over (medicine) | trasacht fem3 |- | cross-pollination | crosphailniú fir▼ gu crosphailnithe |- | Cryptophyte | criptifít bain2▼ gu criptifíte, iol criptifítí |- | Cub | coileán fir1 |- | Culture | cultúr fir1 | Cuticle | cúitineach fir1 gu cúitinigh |- | Cytology | cíteolaíocht bain3 gu cíteolaíochta |- | Cytolysis | cítilíseas |- | Cytoplasma | cíteaplasma fir4 gu cíteaplasma, iol cíteaplasmaí |- | Cytosol | cíteasol fir1 |- | Cytokinesis | cíticinéis bain2 gu cíticinéise |} == D == {| class="wikitable" ! English ! Gaeilge |- | Daughter cell | mac-chill bain2 gu mac-chille, ai mac-chealla, gi mac-cheall |- | Day light vision | dearcadh sholas an lae |- | Deamination | dí-aimíniú fir gu dí-aimnithe (dí-aimíniúchán fir1 gu dí-aimíniúcháin) |- | Decay | meath br abr meath, aidbhr meata |- | Decay | meath fir3 gu meatha |- | Deciduous | duillsilteach a1 |- | Deciduous tooth | diúlfhiacail bain2 gu diúlfhiacaile |- | Decomposer | dianscaoilteoir fir3 gu dianscaoilteora, iol dianscaoilteoirí |- | Decortication | coirtiú fir gu coirtith |- | Defoliation | dídhuilliú fir gu dídhuillithe (dídhuilliúchán fir1 n) |- | Degeneration | meathlúchán fir1( meath fir3 gu meatha) |- | Dehiscent | oscailteach a |- | Dehydration | díhiodráitiú fir gu díhiodráitithe (díhiodráitiúchán fir1 gu díhiodráitiúcháin) |- | Dendrite | deindrít bain2 u deindríte |- | Denitrification (próiseas) | dínítriú fir gu dínítrithe |- | Denitrification | dínítriúchán fir1 |- | Den (badger's) | brocais fem2 gu na brocaise, ai na brocaisí, gi na mbrocaisí |- | Dental formula | Foirmle b4 fhiaclóireachta |- | Dental groove | eitre bain4 fhiaclóireachta |- | Dentine | déidín fir4 gu déidín |- | Depauperate | fás fir1 cranda |- | Dermatophyte | borrphéist bain2 gu borrphéiste, iol borrphéisteanna |- | Dermis | deirm bain2 gu deirme |- | Dermatitis | deirmitíteas fir1 |- | Diabetes | diaibéiteas fir1 |- | Diagnosis |diagnóis bain2 gu diagnóise |- | Diaphragm | scannán fir1 |- | Diastema | diaistéama fir4 gu diaistéama, iol diaistéamaí |- | Diastole | diastól fir1 |- | Diatoms | diatóm fir1 |- | Dicotyledon | déchotailéadón fir1 |- | Differentiation | difreáil bain3 gu difreála |- | Diffuse | idirleath br abr idirleathadh, aidbhr idirleata |- | Diffusion | idirleathadh fir gu idirleata |- | Digestion | díleá fir4 gu díleá |- | Digestive enzyme | einsím bain2 dhíleách |- | Digestive gland | faireog bain2 dhíleách |- | Digestive system | córas fir1 díleá |- | Digit | digit bain2 gu digite, iol digití |- | Dihybrid | déhibrid bain2 gu déhibride |- | Dimorphism | démhorfacht bain3 gu démhorfachta |- | Dioecious | dé-éiciach a1 |- | Diploblastic | dipleablastach a1 |- | Diploid | dioplóideach fir1 |- | Diploid condition | riocht fir3 dioplóideach |- | Diploid number | uimhir bain5 dhioplóideach |- | Disc | diosca fir4 gu diosca, iol dioscaí |- | Discontinuous distribution | dáileachán fir1 neamhleanúnach |- | Disease |galar fir1 |- | Dispersal | scaipeadh fir gu scaipthe |- | Disperse | scaip br abr scaipeadh, aidbhr scaipthe |- | Dispersion medium | meán fir1 easrúcháin |- | Dissimilation | díshamhlú fir gu díshamhlaithe |- | Distal | aimhneasach |- | Distribution | dáileadh fir gu dáilte, iol dáiltí |- | Diversity | éagsúlacht bain3 |- | Division | deighilt b2 gu na deighilte, ai na deghiltí, gi na ndeighiltí |- | DNA | ADN (aigéad fir1 dí-ocsairibeanúicléasach ) |- | DNA cycle | timthriall fir3 ADN |- | DNA replication | macasamhlú fir ADN |- | DNA synthesis | sintéis bain2 ADN |- | DNA Dominance | ceannas fir1 ADN |- | Dominant | ceannasach a1 |- | Dominant character | tréith fem2 cheannasach |- | Donor | deontóir fir3 gu deontóra, iol deontóirí |- | Dormancy | suanacht bain3 gu suanachta |- | Dormant | suanach a1 |- | Dorsal | droma gu mar a |- | Dorsal aorta | aorta fir4 droma |- | Dorsal lobe | maothán fir1 droma |- | Double circulation | imshruthú fir dúbailte |- | Double fertilization | toirchiú fir dúbailte |- | Drupe | drúp fir1 |- | Duct | ducht fir3 gu duchta, iol duchtanna |- | Ductless gland | faireog bain2 éaduchtach |- | Duodenum | dúidéineam fir1 gu dúidéinim |} == E == {| class="wikitable" ! English ! Gaeilge |- | Ear | cluas bain2 gu cluaise, ai cluasa, gi cluas |- | Ear drum | tiompán fir1 na cluaise |- | Ear ossicle | cnámhóg bain2 cluaise |- | Ecdysis | eicdís bain2 gu eicdíse |- | Ecological factor | toisc bain2 éiceolaíoch |- | Ecology | éiceolaíocht bain3 gu éiceolaíochta |- | Eco species | éicispeiceas fir1 |- | Ecosystem | éiceachóras fir1 |- | Ecotype | éicitíopa fir4 gu éicitíopa, iol éicitíopaí |- | Ectoderm | eictideirm bain2 gu eictideirme |- | Ectoparasite | eictisheadán fir1 (eicteaparaisít bain2 gu eicteaparaisíte) |- | Effector neuron | néarón fir1 éifeachtóra |- | Effector organ | orgán fir1 éifeachtóra |- | Efferent branchial artery | artaire fir4 brainciach eisiomprach ai artairí brainciacha eisiompracha |- | Efferent fibre | snáithín fir4 eisiomprach |- | Efferent loop | lúb bain2 eisiomprach |- | Egestion | eisligean fir1 |- | Egg | ubh bain2 gu uibhe, iol uibheacha |- | Egg membrane | ubhscannán |- | Elastic cartilage | loingeán fir1 leaisteach | | Elephantiasis | eilifintiáis bain2 gu eilifintiáise |- | Embryo | suth fir3 gu sutha, iol suthanna |- | Embryogenesis | suthghineas fir1 |- | Embryology | sutheolaíocht bain3 gu sutheolaíochta |- | Embryo sac | suthshac fir1 |- | Embryonic membrane | scannán fir1 suthach |- | Embryonic period | tréimhse fir4 suthach |- | Embryophyte | suthfhít bain2 gu suthfhíte, iol suthfhítí |- | Enamel | cruan fir1 |- | Encysted | cistithe a3 |- | Endemic | cistithe a3 |- | Endocardium | ionchairdiam fir4 gu ionchairdiam |- | Endocarp | ioncharp fir1 |- | Endocrine gland | faireog bain2 inchríneach |- | Endocrine system | córas fir1 inchríneach |- | Endodermal cell | cill bain2 indeirmeach |- | Endometrium | inmheitriam fir4 gu inmheitriam, iol inmheitriamaí |- | Endoparasite | ionpharaisít bain2 gu ionpharaisíte (inseadán fir1) |- | Endoskeleton | ionchnámharlach fir1 |- | Endospore | ionspór fir1 |- | Endosperm | inspeirm bain2 gu inspeirme |- | Endotoxin |iontocsain bain2 gu iontocsaine |- | Energy | fuinneamh fir1 |- | Entomology | feithideolaíocht bain3 gu feithideolaíochta |- | Entomophily | feithidfhileacht iarmh bain3 |- | Environment | comhshaol fir1 |- | Enzyme | einsím bain2 gu einsíme, iol einsímí |- | Epicardium | eipeacairdiam fir4 gu eipeacairdiam |- | Epicotyl |eipeacotail bain2 gu eipeacotaile |- | Epidermis | eipideirm bain2 gu eipideirme |- | Epiglottis | eipeaglotas fir1 |- | Epiphyte | eipifít bain2 gu eipifíte |- | Erection | adharc bain2 gu adhairce, ai adharca, gi adharc (éirí fir4 gu éirí) |- | Erector muscle | matán fir1 ardaitheach |- | Erosion | creimeadh fir an chreimthe |- | Erythroblastosis fetalis | ''Erythroblastosis fetalis'' |- | Esophagus | éasafagas fir1 (diúlfaíoch fir1) |- | Estivation | samhrú fir an tsamhraithe |- | Euglena | ''Euglena'' |- | Evolution | éabhlóid bain2 gu éabhlóide |- | Exchange | malartú fir |- | Excretion | Usaansa |- | Excurrent growth | Guddiina gonfoobiilaa |- | Exhale | Hafuura baafachuu |- | Exocarp | Uwwis-firii alaa, Qolola |- | Exocrine gland | Xannacha dhuyyamaa |- | Exodermis | Yandii Alaa |- | Exoskeleton | Lafee Alaa |- | Expansion | Baballina |- | Eye | Ija |- | Eyeball | Kubbaa Ijaa , gumaa ijaa |- | Eyelids | qola ijaa |- | Eye muscles | Mashaalee ijaa |} == F == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Facial nerve | Ribee uulaa |- | Faeces | udaan, huusoo |- | Fallopian tube | ujummoo gadaameessaa |- | False ribs | cinaacha soboo |- | Family | warraa |- | Fat | cooma |- | Fat body | qaama coomtoo |- | Fat cells | lubbiyyoo coomaa |- | Feather | Baallee |- | Fermentation | Raaciteessuu |- | Fern | kaarroo |- | Fertile soil | Biyee gabbataa , Qaljii |- | Fertility | Qaljummaa |- | Fertilization | Misooma hanqaaquu, rimeessa |- | Fertilization membrane | Sabaga rimeessa |- | Fertilizer | Xaa'oo |- | Fibre | kirrii, qajjisa, haanxaa, qaancaa |- | Fibril | Qaaccaa ,cakkee |- | Fibrin | qaancinii, liilana |- | Fibrinogen | liilanhoortuu |- | Fibrous | qaajjisoo |- | Fibula | soma hojjaa qal'aa |- | Filament | dibaalaa |- | Filamentous | dibaalaaawaa |- | Fin | koola |- | Fin rays | xiyyee koola |- | Fish | qurxummii |- | Fission | addaan bahinsa |- | Flagellate | silqixaawoo |- | Flagellum | silqixa |- | Flame cells | lubbiyyoo laboobaa |- | Flat worms | raammooo battee |- | Flea | tafki |- | Floral diagram | caasoo daraaraa |- | Floral formula | unkee daraaraa |- | Floral tube | ujummoo daraaraa |- | Flower | daraaraa |- | Flower bisexual | daraaraa saallamee |- | Flower imperfect | daraaraa gamisaala |- | Flower pistillate | daraaraa dhaltuu(ilillii) |- | Flower staminate | daraaraa kormaa |- | Flower unisexual | daraaraa saal-tokkee |- | Flowering plants | biqiltoota daraaraa |- | Fluid | yaatoo |- | Foetus | gadaacha, curraa |- | Foetus membrane | sabaga curraa, |- | Follicle | foolikilii, lubgoo, subbattii |- | Food chain | funcaa soorataa |- | Food pyramid | dossoo soorataa |- | Food vacuole | buufanyee sorataa |- | Food web | saphuphee sorataa |- | Foot | miila |- | Fore arm | dhundhuma |- | Fore brain | duree sammuu |- | Fossil | dhakkala |- | Fraternal twins | lakkuu adda addaa |- | Fragmentation | cacabiinsa |- | Fructose | firuuktoosii |- | Fruit | firii |- | Function | dalagaa |- | Fungi | Faangasii, Marqoo |- | Fungicide | farra-faangii, farra-marqoo |- | Funicle | lawwadaroo |- | Fur | dabasaa, buukii |} == G == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Galactose | gaalaaktoosii |- | Gall blader | Afuuffee hadhooftuu |- | Ganglion | kuburroo ribee |- | Gel | dhoqqana |- | Gene | dhaalmaya, sanyundee |- | Genitalia | Qaama saalaa |- | Genetics | Xiindhaala |- | Genotype | ruqoo dhaalmayaa |- | Genus | qaccee |- | Geological time | yeroo |- | Geotropism | gaalcha lafaa |- | Germ cell | lubbiyyoo imii |- | Germination | mutaa'uu |- | Germ layer | baqaanimii |- | Germ tube | ujummoo imii |- | Gestation | Ulfaawa(namaaf) rimaawa |- | Gills | Asaassii |- | Gill fungi | Asaassii gosukkoo |- | Gizzard | qochomaa |- | Gland | Xannacha |- | Glomerulus | dirmoo |- | Glucose | gulukoosii |- | Gonad | xannacha saalaa |- | Graft | suqxii |- | Graffian follicle | Goonka garaaf |- | Granulocyte | Maandhabuurraawaa |- | Grass | marga |- | Green gland | xannacha magariisa |- | Growth | guddina |- | Guard cell | lubbiyyoo waardiyaa |- | Gullet | liqimsituu |- | Gut | muculufa |- | Gymnosperm | sanyii-qulloo |} == H == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Habit | |- | Habitat | Bidoolee |- | Hemoglobin | Burebiluu |- | Hair | Rifeensa |- | Hair cell | Lubbiyyoo Rifeensaa |- | Hair follicle | Lubgoo Rifeensaa |- | Hair papilla | Rifeensa xossee |- | Halophytes | Sagiddeelama |- | Haploid number | Uunkoomgamisa, Baaddirgamisa |- | Hard wood | Folka |- | fever | Leeydaa |- | Haemorrhage | Dhiigitii |- | Hearing | Dhagahuu |- | Hemichordata | Cintushaaleeyyii |- | Hepatic | Tiruu |- | Hepatic artery | Dhiiga deebistuu Tiruu |- | Hepatic portal system | Sirna dhiiga geessituu tiruu |- | Herbaceous plants | Biqiltoota jirma lallaafoo |- | Herbalist | |- | Herbicide | Farra Aramaa |- | Herbivorous | Sorattoo biqilootaa |- | Heredity | Dhaalsanyii |- | Hermaphrodite | sangaa raada, bukkee |- | Heterodont | Ilkaanaddee |- | Heterogeneous | Gosaddee |- | Heterotrophic | Sooratoota |- | Hexose | Heksoosii |- | Hibernation | Riphiinsa |- | Hilum | Handhuursanyii |- | Hindbrain | Duubee sammuu |- | Hindgut | Duubee Muculufaa |- | Holophytic | Biqilaanbulaa, biqiltuu qofa nyaatuu |- | Holozoic | Neefkee |- | Homeothermic | Dhiigsukkaawoo |- | Homodont | Ilkaan Walfakkoo |- | Homologous chromosomes | Baaddira Walfakkaatoo |- | Homologous structure | Caasa walfakkataa |- | Homozygous | Gostokkee |- | Hooves | Kottee |- | Hook worm | Raammoo hokkoo |- | Hormone | Hoormoonii |- | Horny jaws | A'ama gaanfee |- | Host | Keessummeessituu |- | Housefly | Tisiisa |- | Humerus | Lafee irree olaanaa |- | Humidity | Jiidhillaa |- | Humus | Kosbiyyee |- | Hybrid | We'elcha, diqaalaa |- | Hydrophyte | Biqilbishee |- | Hydroponics | Biqileeta bishaanii |- | Hydrostatic pressure | Dhibbaa bishaanii |- | Hyperglycaemia | Sukkaara dhiigaa olka’aa |- | Hypertonic | Bulbulqoo olaanaa |- | Hypocotyl | Jirmuta,Soomayyoo |- | Hypothesis | Jennaa, mala-dha'insa |- | Hypotonic | Bulbulqoo gadaanaa |- | Hypoxia | Hanqina ooksijii, Hanqiinadhiituu |} == I == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Identical twins | lakkuu walfakkaatoo |- | Imbibition | Dhugama |- | Image | Fakkaatti |- | Image formation | Uumamuu fakkaatii |- | Immunity | Iraafa, madiinummaa |- | Impermeable | Hinseensifinee |- | Impulse | dhiibbaa |- | Inbreed | Walhora firaa |- | Incisor | Ilkaan fuulduree |- | Incomplete | Hanquu |- | Incomplete dominance | Mo'annaa hanquu |- | Incomplete metamorphosis | Bocjijirraa hanquu |- | Incubation period | Yeroo hammannoo |- | Incubator | Batooree |- | Incus(anvil) | Lafee boraatii |- | Indehiscent | Hindhoonee |- | Independent assortment | mirrii Of-danda'aa |- | Indigenous | biyyumee |- | Infant | daa'ima, sinoo |- | Infection | bacawwii,bocoo |- | Inferior | gadaantee |- | Inferior vena cava | Dhigdeebistuu guddicha gadii |- | Infertile | Gawwii |- | Inflammation | kulkula |- | Inflorescence | Daraartuuta,gorboba daraaraa |- | Inhale | Hafuura baafachuu |- | Inheritances | Dhaala sanyii |- | Inhibition | dhoorkuu |- | Inhibitor | didaa |- | ingestion | Afaanitti fudhachuu |- | Initials | Jalqaba |- | Inject | limmoo |- | Injection | lilmee waraanuu |- | Insect | Ilbiisa |- | Insect pollination | Habareessuu Ilbiisaa |- | Insecticide | Farra Ilbiisoota |- | Insectivore | Soorilbiissa |- | Insoluble | hinbulbulamnee |- | Instinct | amala dhalootaa,yaadumaa |- | Insulin | insuliinii |- | Integument | uwwisa daraaraa |- | Intercellular | Lubbiyyoolee gidduu |- | Intercellular space | iddoo lubbiyyoolee gidduu |- | Internal | keessoo |- | Internal environment | Naannoo keessaa |- | Internode | birkiilee gidduu |- | Interphase | Sadarkaa forfannaa |- | Interstitial fluid | Dhangala'oo lubbiyyoolee gidduu |- | Intestinal gland | Xannacha mar'imaanii |- | Intestine | Mar'imaan |- | Intoxication | summeessuu |- | Intracellular | kees-lubbiyyoo |- | Intramembranous | sabaga keessa |- | Interventricular septum | xiixxuu qaawa onnee gidduu |- | Inversion | garagaltoo |- | Invertebrate | Lafemaleeyyii |- | Involuntary | Fadhiimalummaa |- | Iodine | Ayoodiinii |- | Irregular flower | Daraaraa alidilee |- | Irritability | biri'annoo |- | Isolation | |- | Isotonic | bulbulqixxee |- | Isotope | daaddaa |} == J == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Jaundice | Hossee, Dhukkubba shimbirroo |- | Jaw | A'ama |- | Jaw bone | Lafee a'amaa |- | Jelly | Dhoqonee |- | Jellyfish | Qurxummii dhoqonee |- | Joints | Buusaawwan |- | Juice | Cuunfaa |- | Jute | Quncee qaaccaa |} == K == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Keratin | Burqata rifeensaa |- | Kidney | Kalee |- | Kidney tube | Ujummoo Kalee |- | Kilocalorie | Kumoo'illa |- | Kind | Akaakuu |- | Kinetic energy | Anniisaa sochii |- | Kinetic theory | Yaadiddama sochii |- | Kingdom | Mootummaa |- | Knee | Jilba |} == L == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Labium | Hidhii jalaa |- | Lacrimal duct | dhuyyaama imimmaanii |- | Lactose | Laaktoosii |- | Lactation | Cobaannanii |- | Lactose | Sukkara annanii |- | Lancelet | lawweeeyyii |- | Large intestine | Mar'imaan furdaa |- | Larva | Jiisaa |- | Laryngeal cartilage | Morgaa sanduuqa sagalee |- | Larynx | Sanduuqa sagalee |- | Larynx locomotion | Laagee socho'aa |- | Latent period | Yeroo riphaa |- | Lateral | cinaa |- | Lateral line system | sirna sarara cinaa |- | Lateral roots | hidda cinaa |- | Laxative | teessissaa |- | Layer | baqqaana |- | Leaf blade | qara baalaa |- | Leaf disease | dhukkuba baalaa |- | Leaf let | baalbicuu |- | Leaf scar | godaannisa baalaa |- | Leaf sheath | haguuggii baalaa |- | Leaf stalk | muka baalaa |- | Leather | kal'oo |- | Legumes | shabalakee |- | Lens | doo'innee |- | Lenticel | Dhuyyaama harganjirmaa |- | Leukocytes | Lubbiyyoo dhiiga adii |- | Life cycle | marsaa jireenyaa |- | Life expectancy | tilmaama jireenyaa |- | Life span | jiruu |- | Ligaments | golxa,morgoya |- | Limb | harkaa miila, hududa |- | Limb girdle | sabbata hududaa |- | Limb skeleton | donkoo hududaa |- | Limiting factor | akkumsa timjeessaa |- | Linkage | qunnamsiisoo |- | Lipids | suuphana |- | Liver | tiruu |- | Liver fluke | raammoo tiruu |- | Living organism | lubbu qabeeyyii |- | Lobster | qeensanqabduu |- | Locomotion | sosochii |- | Locomotor organs | qaama sosochii |- | Longitudinal ducts | dhuyyaama dalgee |- | Loop of Henle | looppii Henle |- | Lower jaw | a'ama jalaa |- | Lung | somba |- | Lung worm | Raammoo sombaa |- | Lymph | Dhuyyaa |- | Lymphocyte | Maandhoodhuyyaa |} == M == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Macrogamete | Saallubbiyyoo guddicha |- | Macronucleus | Tambii guddicha |- | Macrospore | Dhukee guddicha |- | Malaria | Busaa |- | Malaria parasite | Maxxantuu busaa |- | Malleus | Lafee Gaduumaa |- | Malpighian body | Qaama malpigiyaanii |- | Malpighian tubes | Ujummoolee malpigiyaanii |- | Maltase | Maalteesii |- | Maltose | Maaltoosii |- | Mammals | Hoosiftoota |- | Mammary gland | Xannacha harmaa |- | Mandibles | Dhamnaa jalaa |- | Mandibular arch | Gooboo a'amaa |- | Mantle | Uwwisoo |- | Marrow | Dhuka |- | Marsupial | Subbeeyyii |- | Matrix | Gummee keessaa |- | Maturation | Bilchina |- | Maturity | Bilchooma, Kaa imummaa |- | Maxilla | Dhamnaa gubbaa |- | Mechanism | Tooftaalee |- | Medulla | Handhuurtaa,wiirtuu |- | Medulla oblongata | Hangullaa diriiraa |- | Membrane | Sabaga |- | Meninges | Sabaga sammuu |- | Menopause | Iggita laguu |- | Menstrual cycle | Marsaa laguu |- | Menstruation | Laguu |- | Meristems | Guddatuu |- | Mesocarp | Abuurkeessoo |- | Metabolism | Nadheefa |- | Metamorphosis | Bocjijjiirraa |- | Metaphase | Sadarkaa kurfli |- | Metatarsus | Lafee barruu miilaa |- | Microbody | Nafbullee |- | Microgamete | Saallubiyyoo xiqqicha |- | Micronucleus | Tambii xiqqicha |- | Micro-organism | Micirjirtii bullee |- | Micropyle | Uraa xiqqicha |- | Microscope | Shifargaa |- | Microspore | Dhukee xiqqicha |- | Microtube | Shifujummoo |- | Midbrain | Gidduu sammuu |- | Midget | Gabucee, tashaa |- | Midrib | Hidda baalaa |- | Migration | Godaansa |- | Migratory nucleus | Tambii godaanaa |- | Milk teeth | Ilkaan aannanee |- | Milky disease | Dhukkuba aannanee |- | Mineral | Albuuda |- | Mineral salt | Soogidda albuuda'aa |- | Mitral valve | Huutuu cimdii |- | Molar | A'oo |- | Molecule | Molokiyuulii |- | Monocotyledon | Fiilloo tokkee |- | Monocyte | Maandhoo tokkee |- | Monoecious | Kornalamee |- | Monohybrid | Wa'ela tokkee |- | Monosaccharide | Sukkaar-tokkee |- | Morphogenesis | Uumjiree |- | Mosquito | Bookee busaa |- | Motor | Sochii |- | Motor nerve | Ribee(aarsituu) sochii |- | Motor neuron | Lubbiyyoo aarsituu sochii |- | Mucosa | Sabaga laanqessaa |- | Mucous cell | Lubbiyyoo furrii |- | Mucus | Furrii |- | Multicellular | Lubbiyyedduu |- | Muscle | Maashaa |- | Muscle tissue | Gummee maashaa |- | Mushroom | Habuuttaa |- | Mutation | Foloqa |- | Mutualism | Walutubbii |} == N == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Naked bud | Kichuu hingolgamnee |- | Nasal cavity | Qaawwa Funyaanii |- | Natural selection | Filamaata uumamaa |- | Nectar | Nadhii daraaraa |- | Nectary | Burqisnadhii |- | Nerve | Aarsituu, Ribee |- | Nerve centre | Aarsituu wiirtuu |- | Nerve cord | Funyoo aarsituu |- | Nerve fibre | Algee aarsituu, haanxaa aarsituu |- | Nerve impulse | Dhiibbaa aarsituu |- | Nerve root | Hidda aarsituu |- | Nervous system | Sirna aarsituu |- | Nervous tissue | Gummee aarsituu |- | Net venation | Hidda baalaa walxaxoo |- | Neuron | Lubbiyyoo aarsituu |- | Niche | Miidaroo |- | Nitrogen cycle | Marsaa naaytiroojiinii |- | Node | Kuburee |- | Nodule | Kuburroo, dhiita'aa |- | Nomenclature | Moggaasa |- | Nostril | Qaawwa funyaanii |- | Notochord | Tushaa dugdaa,goora |- | Nuclear division | Hirama tambii |- | Nuclear membrane | Sabaga wiirtuu, sabaga tambii |- | Nucleolus | Tambittii |- | Nucleoprotein | Tambiiburqata |- | Nucleus | Tambii |- | Nurse | Laamtuu,waldhaanaa |- | Nutrition | Sirna nyaata |- | Nutrient | Dhangaa,sooree |- | Nymph | Corqa,idaayyoo |} == O == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Occiput | Jalsammuu |- | Occipital bone | Lafee jalsammuu |- | Oil gland | Xannacha zayitaa(quyyisaa) |- | Olfactory | Foolii |- | Olfactory bulb | Kumbulluu foolii |- | Olfactory cells | Lubbiyyoo foolii |- | Olfactory nerve | Aarsituu foolii |- | Omnivorous | Soorlachee |- | Oocyte | Oosaayitii, mandhokokaan, maandhee hanqaaquu |- | Oogamy | Oogami, Walhormaata biimamaa |- | Oogonium | Oogoniyamii, walhormaata biimamaawaa |- | Oology | Ooloojii, Qorkillee, Xiin-okokaan |- | Oosperm | Zaaygootii, miciraan |- | Oospore | Oospoorii, qummee gabbate |} {{compact ToC||side=yes|center=yes|nobreak=yes|seealso=yes|refs=yes|num=yes|extlinks=yes}}  4mvqpuc5gnctxqstcbaya2pox553rgx 14 125495 1315008 1312356 2026-05-23T01:57:38Z Seachránaí 53315 Catagóir:Caitlicigh Éireannacha 1315008 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Pádraig Naomh}} [[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Easpaig]] [[Catagóir:Finscéalta na Meánaoise]] [[Catagóir:Impireacht na Róimhe]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Naoimh Bhreatnacha]] [[Catagóir:Naoimh Éireannacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Briotanacha]] j4q614b6yczkk7qb9b8i2s5clw93hd1 0 125554 1315079 1309322 2026-05-23T05:26:05Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:Eddie_Sherlock_Performing.png|Eddie_Sherlock_Performing.png]] amach, scrios [[commons:User:Krd|Krd]] é ón Chómhaoin mar: No ticket permission since 22 April 2026 1315079 wikitext text/x-wiki Is amhránaí-scríbhneoir Éireannach é Edward Sherlock<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hooley.ie/sherlock/|teideal=Eddie Sherlock {{!}} Irish Folk/Pop Singer in Dublin {{!}} HOOLEY!|language=en|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> (6 Deireadh Fómhair, 1983) agus is é príomhamhránaí The Rattling Kind é. Tógadh é i dtuaisceart na cathrach agus bhí sé timpeall ar an gceol ó aois óg mar gheall ar a theaghlach. Níor thosaigh sé ag déanamh ceoil i gceart go dtí níos déanaí, áfach. Ina dhéagóirí déanacha chaith sé tamall ag DJáil le linn ré an vinile agus níor thosaigh sé ag foghlaim giotáir agus amhránaíochta i ndáiríre ach ina luathfhichidí. == Saol luath == Tháinig Sherlock i dteagmháil leis an gceol den chéad uair trí ghiotár a bhí ina theaghlach le blianta. Cheannaigh a athair é nuair a bhí sé níos óige ó chomharsanacht ina n-árasáin. Rinne Sherlock iarracht foghlaim uaidh mar leanbh ach níor éirigh leis an rath mór a bhaint amach ag an am. Níos déanaí fuair sé an giotár ar ais agus thosaigh sé arís. An uair seo lean sé leis, d’fhoghlaim sé cúpla corda, agus thuig sé go bhféadfadh sé canadh chomh maith. Ina dhiaidh sin thosaigh sé ag seinm i dtuilleamh tábhairne agus in ionaid bheaga timpeall Bhaile Átha Cliath. == An Chineál Ratling == Go luath sna 2010idí, bhunaigh Sherlock banna darb ainm The Rattling Kind<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.breakingtunes.com/therattlingkind|teideal=The Rattling Kind|work=www.breakingtunes.com|dátarochtana=2026-04-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://jmaesop.wixsite.com/therattlingkind/the-band|teideal=The Band|language=en|work=therattlingkind|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> le roinnt cairde. Sheinn an grúpa meascán de [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|cheol tíre Éireannach]] agus tionchair níos nua-aimseartha. Thosaigh siad trí ghigeanna beaga a sheinm agus a gcuid ceoil a fhorbairt le himeacht am<ref>{{Cite web-en|url=https://www.visitdublin.com/the-rattling-kind|title=The Rattling Kind Event|date=December 21, 2024|work=Visit Dublin}}</ref> == Dioscliosta == === Albaim === * ''Baile'' (2025) <ref>{{Cite web-en|url=https://open.spotify.com/album/0ET7uutjDUGEOplD1QNNC8?si=f36T5So_Q56-zs0X35Azwg|title=Home|access-date=2026-04-20}}</ref> === Singil === * "48 Anam Óg" (2024) <ref>{{Cite web-en|url=https://open.spotify.com/album/4h52KePxCXiPuOx4ORcdQh?si=2wv0NpgbQCGAETHNq4FM9w|title=48 Young Souls|access-date=2026-04-20}}</ref> * "Beirt Bhuachaillí ó na Árasáin" (2025) <ref>{{Cite web-en|url=https://open.spotify.com/album/786p2egL5eIXfNfkJmKl53?si=J6LCuvW_Sgy4NaBO_yKWvw|title=Two Boys from the Flats|access-date=2026-04-20}}</ref> * "Seo iad ag teacht" (2025) <ref>{{Cite web-en|url=https://open.spotify.com/album/5AYhR0KDiU1zjtcCS96y6j?si=S47V5e4VS7iERyrZgbzodA|title=Here They Come|access-date=2026-04-20}}</ref> == Comhoibrithe == Tá sé tar éis comhoibriú le pearsana móra i gceol na hÉireann, ina measc daoine ar nós Christy Dignam agus Damien Dempsey.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Behind the music - The Rattling Kind|url=https://www.rte.ie/entertainment/2023/1021/1411590-behind-the-music-the-rattling-kind/|date=2023-10-21|language=en}}</ref> == Féach freisin == * [[Christy Dignam]] * [[Damien Dempsey]] == Tagairtí == <references responsive="1"></references> {{Reflist}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1983]] [[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]] erzlmdd4yetrtd7f59cg1n59ulub9qk 0 126154 1315000 1313680 2026-05-23T01:48:30Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1315000 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ab]] agus [[filid|file]] [[muintir na hÉireann|Éireannach]] ba ea '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 861).<ref name=isoBack /> Feictear ''Daniel fili'' sa seanscéal [[Forbuis Droma Damhghaire]], áit a deir sé:<ref name=isoText101 /> : ''Soidhis Mogh Ruith da anail ain : ''an draidhechta dhib : Chas Mogh Roith lena anáil : a ndraíocht i leataobh Luaitear é mar údar an dáin ''A ben, nennachta fort - na raid''. Ag am a bháis, bhí Daniél ina [[Ab Leasa Mhóir]] agus [[Corcaigh]]. == Foinsí == * [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 861.3 [''sic'']: ''Dainiel ua Liaithide, abb Corcaighe & Lis Móir, do ghuin. * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'', in: {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=isoBack>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-background.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}</ref> <ref name=isoText101>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-text.html#Section_101 | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Text §101 | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}</ref> }} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Daniél ua Líahaiti}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Básanna i 863]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Abaí Éireannacha]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] 2g19msn4z7dsa2n3wqmdw805ssba5x5 0 126162 1315096 1314653 2026-05-23T09:40:55Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1315096 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scoláire agus bean léinn Éireannach is ea '''Máirín Ní Dhonnchadha'''.<ref name=portraidi /> Ollamh le Sean- agus Meán-Ghaeilge agus Teangeolaíocht Cheilteach ag [[Ollscoil na Gaillimhe]] is ea í. Bhain Ní Dhonnchadha céim [[Baitsiléir Ealaíon]] amach le [[Léann Ceilteach]] ó {{h|Coláiste na hOllscoile, Corcaigh}}, agus céim [[Máistir Ealaíon]] agus [[Céim dochtúra|Céim Dochtúra]] le [[Sean-Ghaeilge]] agus [[Meán-Ghaeilge]] ó Chorcaigh, [[Jesus College, Oxford]], agus Scoil an Léinn Cheiltigh ag [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. Bhí Ní Dhonnchadha ina Leaseagarthóir leis an bhFoclóir na Nua-Ghaeilge ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]; léachtóir le Gaeilge leis an [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|gColáiste Ollscoile, BÁC]] agus [[Coláiste na Tríonóide]]; agus Leasollamh ag Scoil an Léinn Cheiltigh, IALBÁC.<ref>{{cite web|url=http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/|teideal=Humanities - NUI Galway|website=www.nuigalway.ie|dátarochtana=2026-05-14|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004153947/http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/}}</ref>. Tá sí ag múineadh i nGaillimh ón mbliain 1996 i leith. Ó thaobh a cuid oibre féin de, tá suim aici sa Ghaeilge agus a litríocht, idir meán- agus nua-aoiseach. Bhí sí ina chomh-eagarthóir ar ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'' sa bhliain 2002. == Leabharliosta roghnaithe == * Athbhreithniú ar J.M. Blázquez, ''Religiones Prerromanas'' (Maidrid 1983) * "Faoi Thuairim na Deorantachta (Aistriúchán de Joep Leerssen, 'Celebrating the Unfamiliar')" in ''Nua-Léamha'', Baile Átha Cliath, 1996 * ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'', 2002. * "A note on Early Irish terms for 'blue'": iarthéacs le ''A paler shade of blue: the symbology of glass beads in early medieval Ireland'', le Mags Mannion, Oxford, 2017. == Naisc sheachtracha == * [http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211004153947/http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/ |date=2021-10-04 }} (nuigalway.ie) * [http://codecs.vanhamel.nl/Ní_Dhonnchadha_(Máirín) Máirín Ní Dhonnchadha] (vanhamel.nl) * [http://www.nui.ie/college/docs/citations/2003/rodgers.pdf nui.ie]{{nasc briste|date=Bealtaine 2026}} * [https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (portraidi.ie) == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=portraidi>{{lua idirlín| url = https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ | teideal = Máirín Ní Dhonnchadha | work = portraidi.ie | dátarochtana = 14 Bealtaine 2026}}</ref>}} {{DEFAULTSORT:Dhonnchadha, Máirín}} [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]] [[Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]] nbr3nzpddy139wmnzgzdam7r3jxjllr 0 126308 1314893 1314606 2026-05-22T20:52:57Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) */ 1314893 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Is clár teilifíse é '''Power Rangers sa Spás''' a craoladh ar [[TG4]]. == Guthanna agus Criú == * [[Carmel Stephens]] * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # As Áit ar Bith: Cuid a hAon (1 Deireadh Fómhair 1999) # Bhlaosc shocked (8 Deireadh Fómhair 1999) # An Foiche le Croí (22 Deireadh Fómhair 1999) # Fíorghorm chun tarrthála (3 Samhain 1999) # Ionradh an Athraitheora Coirp (5 Samhain 1999) # Rún an Loicéid (26 Samhain 1999) # Díoltas an Speictrim Dhorcha: Cuid a Dó (6 Nollaig 1999) # Rangers imithe psycho (8 Nollaig 1999) # Scoilt sna Rangers (13 Nollaig 1999) # An Namhaid Laistigh (20 Nollaig 1999) # Taibhsí sa Mheaisín (24 Nollaig 1999) # An Gréasán Do-threáite (9 Eanáir 2000) # Comhaireamh síos go dtí an Scriosadh: Cuid a Dó (17 Eanáir 2000) == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{Síol-sraitheanna teilifíse}} {{DEFAULTSORT:Power Rangers sa Spás}} [[Catagóir:Cartúin]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1998]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1998]] [[Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha]] [[Catagóir:Cláir TG4]] li0zaulzxzuaqw63f2wzaz8k6gheplb 0 126449 1314891 1314603 2026-05-22T20:39:09Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) */ 1314891 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Maistini Beaga a craoladh ar TG4. == Carachtair == * Sulc Sue: Is cailín beag í a bhfuil fadhb aici le bheith míshásta agus míshásta an chuid is mó den am, agus sin an fáth a bhfuil a leasainm uirthi. Bíonn Sue i gcónaí ag gníomhú mar dhuine míshásta. Ní féidir fiú leis na rudaí is greannmhaire, is spreagúla agus is siamsúla í a spreagadh, agus is minic a bhíonn sí ag cogarnaíl go bhfuil fuath aici don rud atá sí ar tí a dhéanamh, fiú ag glaoch "amaideach" orthu. Is iad a tuismitheoirí a mhalairt ar fad. Is cailín bándearg í Sue le gruaig fhionn, a chaitheann léine dhearg, sciorta bándearg-corcra, stocaí bána agus bróga dearga. Ceanglaíonn sí a cuid gruaige le bobbailí dearga. Tá gruaig ghearr fionn dorcha ar mhamaí Sue, agus caitheann sí léine bán, veist gorm le muinchille fada, jeans gearrtha buataisí gorma, agus bróga bána. Tá gruaig dhonn dorcha ar Mervin, agus caitheann sé léine mauve, brístí liatha, agus bróga donn. * Wesley leathan dúiseacht: Is buachaill dubh Sasanach é nach bhfuil ag dul a chodladh. Tá droch-nós ag Wesley fanacht ina dhúiseacht ar feadh na hoíche, agus déanfaidh sé aon rud le gan dul a chodladh, fiú nuair a bhíonn sé in am dó é sin a dhéanamh. Tá craiceann dorcha, gruaig dhubh, agus málaí súl le feiceáil ar Wesley. Is éard atá ina chuid éadaí codlata ná pitseámaí stríocacha gorma agus bána. Is éard atá ina chulaith ócáideach ná seaicéad cabhlaigh le coiléar gorm éadrom, brístí buí, agus bróga donn-dearga. Tá craiceann dorcha ar mháthair Wesley, cosúil lena fear céile agus a mac, agus tá gruaig ghearr dhubh biorach uirthi. Tá lipstick bándearg, cluaise gorma, barr glas éadrom le frainsí oráiste, luiteoga donna, muince gorma, agus bróga buí uirthi. Tá George maol, agus is gnách go bhfeictear é ag caitheamh geansaí rith dearg, brístí glasa, agus bróga reatha gorma. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # An Sulch Mór (24 Aibreán 2000) # Déan Inis (28 Aibreán 2000) # Pioc agus Measc (1 Bealtaine 2000) # Áit do Chách (12 Bealtaine 2000) # Buartha Amaideach (22 Bealtaine 2000) # Brón milis dá leithéid (26 Bealtaine 2000) # Ionsaí na nGáire (6 Meitheamh 2000) # Riamh Ró-dhéanach (12 Meitheamh 2000) # Craiceann imní (18 Meitheamh 2000) # Déan anois é! (21 Meitheamh 2000) [[Catagóir:Cartúin]] 44klgvp4svwekkpl69h4zxtul3ynzi8 0 126451 1314895 1314607 2026-05-22T20:58:36Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) */ 1314895 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Freaky Stories a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # Aiséirí Fluffy/Fifi le Dul/Feabhrán sa Chluas/An Piscín Eitilte (19 Aibreán 2000) # Freastalaí Balbh/Bagáiste/Mama Mia/Jaxx sa Bhosca (1 Bealtaine 2000) # An Bhean Bláthanna/An Leabharchoimeádaí/Guth Ón Taobh Istigh/Scéal na Muice (3 Bealtaine 2000) # Murray agus na Francaigh/Sábháilte sa Bhaile/An ​​Bronntanas/Síoróip Mhailpe (5 Bealtaine 2000) # Bosca Lóin Goidte/Suíocháin sa Chéad Sraith/An Duine ag Imeacht/Fear Marbh ag Siúl (9 Bealtaine 2000) # Príomhoide an Dhorn Iarainn/Réimse na Síolta/Gáire Deireanach/An Osgood Neamhbhásmhar (16 Bealtaine 2000) # An Fear a Roghnaigh a Inchinn/An Cheist Mhór/Smelly Kelly/Téigh agus Faigh Rud Éigin le Déanamh, a Pháiste! (22 Bealtaine 2000) # Ag an Sorcas/An Géineas/Cén Cailleach í Cé acu?/Teagmhas Loch Nis (30 Bealtaine 2000) [[Catagóir:Cartúin]] mfsawxjtg5gg5diloydccbo0x2o7ob7 0 126453 1314892 1314605 2026-05-22T20:41:42Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) */ 1314892 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Rainbow Fish a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) == # Caillte i gCeantar a Chruachás (28 Aibreán 2000) # Tionscadal Rainbow Fish (10 Bealtaine 2000) # Iasc Oibre (12 Bealtaine 2000) # Ridirí an Tábla Corail (22 Bealtaine 2000) # Go mbuafaidh an t-iasc is fearr (26 Bealtaine 2000) # Gabháil éisc an Ghorm (29 Bealtaine 2000) # Buille faoi thuairim cé atá ag teacht chuig dinnéar (31 Bealtaine 2000) # Lán-Mara Meánlae (9 Meitheamh 2000) # Teastaíonn eite chabhrach ó Fhileog na Mara (11 Meitheamh 2000) # Cluiche Cailín (12 Meitheamh 2000) # Chomper, Máistir-Aisteoirí (18 Meitheamh 2000) # Fógra Díbeartha (20 Meitheamh 2000) # An Laethanta Saoire (21 Meitheamh 2000) [[Catagóir:Cartúin]] pftz657fijwbj4hliwudx71ehruc5pb 0 126454 1314897 1314609 2026-05-22T21:18:59Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) */ 1314897 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Twipsy a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Treo dubála: [[Caitrona Ni Mhurchu]] * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) == # An chéad eireaball cibear (20 Aibreán 2000) # Lig dúinn Siamsaíocht a thabhairt duit (24 Aibreán 2000) # Teachtairí Praiseach Suas (28 Aibreán 2000) # Cás an Taosráin ar Iarraidh (9 Bealtaine 2000) # Drochchomhairle (24 Bealtaine 2000) # Dán amháin ag teacht aníos láithreach! (26 Bealtaine 2000) # Aimsir Chaite (8 Meitheamh 2000) # Lá Breoite (11 Meitheamh 2000) # Theastaigh iarsma (18 Meitheamh 2000) [[Catagóir:Cartúin]] 9g9pfw2fdaakvw4ygcdssn9asn877au 0 126456 1314858 1314610 2026-05-22T18:15:35Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) */ 1314858 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Thuas san Ailear a craoladh ar TG4. == Carachtair == * Procar * Weiser == Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) == # Athraíonn ádh Procar. # Dearbhaíonn Weiser a chreideamh gur braon é an droch-ádh. # Tugann cara Weiser cuairt. # Stopann Weiser ag breathnú ar an teilifís. # Tá Weiser trua. # Nochtann Weiser stríoc leisciúil. # Is comhairle mhaith í "Coinnigh do theanga". # Is deacair an saol a thuiscint. # Anonn is anall [[Catagóir:Cartúin]] sbqr6pdi6hmygxj099dtorofbalsrqz 1314877 1314858 2026-05-22T18:50:58Z Alison 570 ++ 1314877 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Is sraith teilifíse é '''Thuas san Ailear''' a chraoltar ar an gcainéal Gaeilge [[TG4]]. == Carachtair == * Procar * Weiser == Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) == # ''Athraíonn ádh Procar'' # ''Dearbhaíonn Weiser a chreideamh gur braon é an droch-ádh'' # ''Tugann cara Weiser cuairt'' # ''Stopann Weiser ag breathnú ar an teilifís'' # ''Tá Weiser trua'' # ''Nochtann Weiser stríoc leisciúil'' # ''Is comhairle mhaith í "Coinnigh do theanga"'' # ''Is Deacair an Saol a Thuiscint'' # ''Anonn is Anall'' == Naisc Sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Clár teilifíse TG4}} {{síol-tv}} [[Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge]] [[Catagóir:Cláir TG4]] [[Catagóir:Cartúin]] h4vwy0tp54n77529sjyjkgql1h8w1q8 1314896 1314877 2026-05-22T21:07:26Z TVShowsFan2005 71551 1314896 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Is sraith teilifíse é '''Thuas san Ailear''' a chraoltar ar an gcainéal Gaeilge [[TG4]]. == Carachtair == * Elno * Procar * Weiser == Eipeasódí (Neamhchríochnaithe) == # ''Ceapann Elno plean chun daoine a choinneáil ar shiúl'' # ''Athraíonn ádh Procar'' # ''Dearbhaíonn Weiser a chreideamh gur braon é an droch-ádh'' # ''Tugann cara Weiser cuairt'' # ''Stopann Weiser ag breathnú ar an teilifís'' # ''Tá Weiser trua'' # ''Nochtann Weiser stríoc leisciúil'' # ''Is comhairle mhaith í "Coinnigh do theanga"'' # ''Is Deacair an Saol a Thuiscint'' # ''Anonn is Anall'' == Naisc Sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Clár teilifíse TG4}} {{síol-tv}} [[Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge]] [[Catagóir:Cláir TG4]] [[Catagóir:Cartúin]] fvsfdznu8etmwj8o31y42j7irptmszz 0 126481 1314864 1314310 2026-05-22T18:26:36Z Alison 570 idirdhealú 1314864 wikitext text/x-wiki {{Vicífhoclóir|cogar}} Tá mórán cialla leis an focal '''cogar''': * Is guth bog no cogar é '''cogar'''. * [[Cogar (ardán sóisialta)|Cogar]] - ardán sóisialta Gaeilge. * [[Cogar (sraith faisnéise)|Cogar]] - Sraith faisnéise teilifíse Éireannach {{idirdhealú}} mf2odcn9jyql1j9vulcumfzj4nc16oz 0 126490 1314776 1314601 2026-05-22T16:56:14Z Alison 570 ++ 1314776 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:William_O'Brien.jpg|deas|mion|289x289px|[[William O'Brien|William O'Brien,]] bunaitheoir Léig na nÉireannach Aontaithe]] Ba pháirtí polaitiúil [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] in Éirinn é '''Léig na nÉireannach Aontaithe''' ('''LÉA'''), a seoladh ar an 23 Eanáir 1898 leis an mana ''"The Land for the People".'' {{Sfn|O'Brien|1976}} Bhí a chuspóir le bheith bainte amach trí chorraíl faoi chúrsaí talún agus leasú chóras na talún, trí iachall a chur ar fheirmeoirí [[Féarthalamh|féaránacha]] a gcuid tailte a ghéilleadh lena n-athdháileadh i measc na bhfeirmeoirí tionóntacha beaga. Bunaithe agus tosaithe i [[Cathair na Mart|gCathair na Mart, Contae Mhaigh Eo]] ag [[William O'Brien]], fuair an léig tacaíocht ón dTeachta Parlaiminte (TP) [[Michael Davitt (feachtasóir)|Michael Davitt ]], [[John Dillon]] TP a scríobh a bhunreacht, [[Timothy Harrington]] TP, John O'Connor Power TP, agus cléir Chaitliceach an cheantair.<ref>Miller, David W.: ''Church, State and Nation in Ireland 1898–1921'' pp.19–28, Gill & Macmillan (1973) {{ISBN|0-7171-0645-4}}</ref> Faoin mbliain 1900 bhí sí méadaithe le go mbeadh 462 craobh ag déanamh ionadaíochta uirthi i gcúig chontae is fiche. ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-ie}} [[Catagóir:Léig na nÉireannach Aontaithe]] [[Catagóir:Bunaíochtaí in Éirinn 1898 ]] [[Catagóir:Díbhunuithe in Éirinn 1920idí ]] [[Catagóir:Páirtithe talmhaíochta in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe polaitiúla éagtha in Éirinn]] [[Catagóir:Stair na hÉireann (1801 -1923)]] [[Catagóir:Scéim athdháilte talún in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1898]] 7cgfymxthgwfeyn7inqbivjxhmjaox8 0 126491 1314777 1314600 2026-05-22T16:57:33Z Alison 570 ++ 1314777 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba iriseoir, abhcóide, polaiteoir [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] Éireannach agus [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|Teachta Parlaiminte]] (TP) i [[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|dTeach na dTeachtaí sa Ríocht Aontaithe]] é '''Timothy Charles Harrington''' (1851 – 12 Márta 1910). == Beathaisnéis == Rugadh é i m'''Baile Chaisleáin Bhéarra''', Contae Chorcaí sa bhliain 1851; mac le Denis Harrington agus a bhean chéile, Eileen (née O'Sullivan).<ref name="dib">{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/harrington-timothy-charles-a3816|title=Harrington, Timothy Charles|author=Maume|first=Patrick|work=[[Dictionary of Irish Biography]]|access-date=6 March 2024}}</ref> Fuair sé a chuid oideachais in [[Ollscoil Chaitliceach na hÉireann]] agus [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]. Mar bhall de [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Pháirtí Parlaiminte na hÉireann]], rinne sé ionadaíocht ar son na hIarmhí ó Feabhra 1883 go Samhain 1885. Sa bhliain 1885 toghadh é don toghcheantar nua, Calafort Bhaile Átha Cliath, agus rinne sé ionadaíocht dó go dtí a bhás sa bhliain 1910. Bhí sé ina Ardmhéara ar Bhaile Átha Cliath trí huaire ó 1901 go 1904.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.dublincity.ie/sites/default/files/2020-09/lord-mayors-of-dublin-1665-2021.pdf|title=Lord Mayors of Dublin 1665–2020|date=June 2020|work=Dublin City Council|access-date=23 November 2023}}</ref> Bhí dhá nuachtán aige, ''United Ireland'' agus ''Kerry Sentinel'', agus bhí sé ina bhall den ghrúpa polaiteoirí náisiúnaíocha mór le rá ó chomharsanacht [[Beanntraí|Bheanntraí,]] mar a thugtar orthu. Tugadh 'banna práis an Phápa' orthu go maslach freisin. Ba bhall suntasach eile den ghrúpa neamhoifigiúil seo é [[Tadhg Ó hEaluithe (polaiteoir)|Tim Healy]]. Sa bhliain 1884, d’fhoilsigh Harrington paimfléad, "Maamtrasna Massacres - Impeachment of the Trials" inar scrois sé cás an Ionchúisimh i gcoinne na n-ochtar fear a cúisíodh as [[Dúnmharuithe Mhám Trasna]], ina dúnmharaíodh fear darbh ainm Seán Seoighe agus ceathrar dá mhuintir i [[Mám Trasna]], ceantar Gaeltachta i gContae Mhaigh Eo, ar an 17 Lúnasa 1882. Thug sé fianaise go ndearna an tIonchúisitheoir Corónach, George Bolton, fianaise faoi chois d'aon turas d'éigiontódh Maolra Seoighe, a chrochadh, agus ceathrar fear ar gearradh fiche bliain de phianseirbhís orthu.<ref>Harrington, Timothy - Maamtrasna Massacre - Impeachment of the Trials - https://archive.org/stream/maamtrasnamassac00harr/maamtrasnamassac00harr_djvu.txt</ref> Bhí Harrington ina rúnaí agus ina phríomheagraí ar Léig Náisiúnta na hÉireann (LNÉ). Thacaigh sé le Charles Stewart Parnell agus bhí sé freagrach den chuid is mó as Plean Feachtais arúlachta a cheapadh in 1886. Rinneadh Náisiúnaí Parnellíteach de nuair a scoilt an páirtí sa bhliain 1891 ag leanúint ar aghaidh mar rúnaí ar an LNÉ. Sa bhliain 1897, d'fhógair sé é féin ina Náisiúnaí Neamhspleách agus thaobhaigh sé le Sraith na nÉireannach Aontaithe de chuid [[William O'Brien]] óna laethanta tosaigh. Ba ghairid gur measadh é mar mhalairt féideartha ar [[Seán Mac Réamainn]], mar cheannaire ar Pháirtí Parlaiminteach ath-aontaithe na hÉireann i 1900 nuair a sheas sé san olltoghchán an bhliain sin mar Náisiúnaí arís. Ina dhiaidh sin, fágadh as áireamh é ó chiorcal druidte rúnchairde Mhic Réamainn, choinnigh sé caidreamh le O'Brien, agus rinne sé ionadaíocht ar leasanna na bhfeirmeoirí tionóntacha <ref>{{cite book|last=Miller|first=David W.|title=Church, State and Nation in Ireland, 1898–1921: Land for the People|page=86|publisher=Gill & Macmillan|location=Dublin|date=1973|ISBN=0-7171-0645-4}}</ref> ag idirbheartaíocht na Comhdhála Talún sa bhliain 1902, as ar eascair achtú an Wyndham Land Purchase (Ireland) Act 1903, nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo. === Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Harrington, Timothy}} [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna i 1910]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1851]] 38htwbp6l8ehvwprpgllgpxxiz8wrbj 0 126493 1314857 1314621 2026-05-22T18:13:57Z Alison 570 stub-sort 1314857 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Galar}} [[Íomhá:En.Video-Leishmaniasis.webm|clé|mion|220x220px|Físeán]] [[Íomhá:Skin ulcer due to leishmaniasis, hand of Central American adult 3MG0037 lores.jpg|clé|mion|220x220px|othras craicinn]] Is galar seadánach é '''leishmaniasis.'''<ref>i mBéarla, ''leishmaniasis''</ref> Scaipeann an míoltóg ghainimh (Lutzomyia/Phlebotominae) an leishmaniasis de ghnáth. Tá galair feithid-iompartha coitianta sa tSúdáin Theas agus bíonn cineálacha frithsheasmhacha chloroquine de mhaláire plasmóidiam falciparum, léismeainiáis agus dracunculiasis fairsing ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ireland.ie/ga/dfa/taisteal-thar-lear/comhairle/an-tsudain-theas/#eolas-breise|teideal=An tSúdáin Theas {{!}} Comhairle Taistil {{!}} An Roinn Gnóthaí Eachtracha {{!}} Ireland.ie {{!}} Ireland.ie|work=www.ireland.ie|dátarochtana=2026-05-21}}</ref> == Féach freisin == * [[Maláire]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-galar}} [[Catagóir:Galair thrópaiceacha]] [[Catagóir:Zónóisí]] [[Catagóir:Galair seadánacha]] 4mt37azb5oktjn7tltoun0xuyccjnn2 14 126494 1314662 1314657 2026-05-22T12:57:07Z Alison 570 Bhog Alison an leathanach [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil Náisiúnta na hÉireann]] go [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil na hÉireann]]: ainm oifigiúil 1314657 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Acadóirí de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn]] [[Catagóir:Ollscoil na hÉireann]] nw0ra0ehmmokhrhpzxnay8xituxho38 14 126495 1314666 1314641 2026-05-22T12:58:06Z Alison 570 Aim 1314666 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil na hÉireann|Corcaigh]] [[Catagóir:Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]] 22i8ns58mi6ap73gm5j2gpg3243etce 14 126496 1314665 1314642 2026-05-22T12:57:56Z Alison 570 Ainm 1314665 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil na hÉireann|Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] gidsg264pllwt7is5cahlgywh55qx72 14 126504 1314664 1314651 2026-05-22T12:57:48Z Alison 570 [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil na hÉireann|Gaillimh]] 1314664 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Acadóirí Ollscoil na hÉireann|Gaillimh]] [[Catagóir:Ollscoil na Gaillimhe]] 8xs76e64kj587f96zvvjnlwcyvf1oj7 0 126506 1314678 2026-05-22T14:40:36Z Marcas.oduinn 33120 Cruthaithe ó enwiki 1314678 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]],<ref name=logainm /> sna [[Osraige|hOaraí]] ársa. Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair == Tá Áth Eine Siúire gar den teorainn le [[Contae Chill Chainnigh]], ar chnoc Charraig an Dúin.<ref name=carrigadoon /> Feictear ann iarsmaí den tionscal slinne bhí ann tráth.<ref name=Curtis1829 /> Faightear tuamaí meigiliteacha mórthimpeall na háite. Taobh thiar den sráidbhaile ar chnoc Choill Mhic Oiliféara Hill tá tuama Bhán Fraoigh. Taobh ó thuaidh tá [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]].<ref name=society1879 /> atá cosúil le chéile le [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]]. Is é ar cheann desna tuamaí is maisithe laistigh de Ghleann na Bóinne.<ref name=Jones2012 /> Taobh thiar tá [[Sliabh na mBan]] agus carn [[neoiliteach]] ar a mhullach. Éiríonn An Loinneán ar an sliabh agus ritheann an abhainn soir le deich ciliméadar sula gcasann sí ó dheas tríd an ngleann idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine == [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] Feictear sna hOsraí [[ardchros]]a Ceilteacha atá i measc na cinn is luaite i nÉirinn (8ú/9ú haois).<ref name=MonkSheehan1998 /> Is [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] (#124) iad na crosa ag Áth Eine, a bhfuil cosúlachtaí acu lena leis na crosa adhmaid a bhí ann rompu. == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | url = https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000167471 | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = Trubner & Company | year = 1857 | pages = }}</ref> }} mtm1rb9fapxdv5p35f3fv7l04371m78 1314861 1314678 2026-05-22T18:20:23Z Alison 570 ++ 1314861 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Ahenny high crosses, Co. Tipperary - geograph.org.uk - 206930.jpg | mion | Ardchrois Áth Eine - Reilig Chill Chlispín]] Is sráidbhaile agus [[baile fearainn]] é '''Áth Eine''' (Béarla: '''Ahenny''') suite i g[[Chontae Thiobraid Árann]],<ref name=logainm /> sna [[Osraige|hOaraí]] ársa. Tá clú agus cáil aige as ucht na n[[Ardchros]] Gaelach le fáil ann.<ref name=MonkSheehan1998 /> Gar den sráidbhaile i Mainistir Chill Chlispín,<ref name=Keane1867 /> feictear dhá chros den scoth.<ref name=Hourihane2012 /><ref name=HerrenBrown2002 /> == Stair == Tá Áth Eine Siúire gar den teorainn le [[Contae Chill Chainnigh]], ar chnoc Charraig an Dúin.<ref name=carrigadoon /> Feictear ann iarsmaí den tionscal slinne bhí ann tráth.<ref name=Curtis1829 /> Faightear tuamaí meigiliteacha mórthimpeall na háite. Taobh thiar den sráidbhaile ar chnoc Choill Mhic Oiliféara Hill tá tuama Bhán Fraoigh. Taobh ó thuaidh tá [[Tuama Pasáiste an Chnoic Rua]].<ref name=society1879 /> atá cosúil le chéile le [[Sí an Bhrú]], [[Cnóbha]] agus [[Loch Craobh]]. Is é ar cheann desna tuamaí is maisithe laistigh de Ghleann na Bóinne.<ref name=Jones2012 /> Taobh thiar tá [[Sliabh na mBan]] agus carn [[neoiliteach]] ar a mhullach. Éiríonn An Loinneán ar an sliabh agus ritheann an abhainn soir le deich ciliméadar sula gcasann sí ó dheas tríd an ngleann idr na cnoic Carraig an Dúin agus Coill Mhic Oiliféara. == Crosa Átha Eine == [[Íomhá:Kilklispeencross.jpg | mion | Ardchros Chill Chlispín: léaráid ón leabhar ''Illustrations of Some of the Most Interesting Sculptured Crosses of Ancient Ireland''<ref name=ONeill1857 />]] Feictear sna hOsraí [[ardchros]]a Ceilteacha atá i measc na cinn is luaite i nÉirinn (8ú/9ú haois).<ref name=MonkSheehan1998 /> Is [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomharthaí náisiúnta]] (#124) iad na crosa ag Áth Eine, a bhfuil cosúlachtaí acu lena leis na crosa adhmaid a bhí ann rompu. == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/47434.aspx | teideal = Áth Eine | work = logainm.ie | dátarochtana = 21-05-2026}}</ref> </ref> <ref name=MonkSheehan1998>{{cite book | author=Michael A. Monk | author2=John Sheehan | title=Early Medieval Munster | url=https://books.google.com/books?id=lRjFBdR3cLgC&pg=PA127 | page=127}}</ref> <ref name=Keane1867>{{cite book | author=Marcus Keane | title=The Towers and Temples of Ancient Ireland | publisher=Hodges, Smith | url=https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ | year=1867 | pages=[https://archive.org/details/bub_gb__tZUAAAAcAAJ/page/n176 145]–}}</ref> <ref name=Hourihane2012>{{cite book | author=Colum Hourihane | title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture | url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&pg=PA16 | page=16}}</ref> <ref name=HerrenBrown2002>{{cite book | author=Michael W. Herren | author2=Shirley Ann Brown | title=Christ in Celtic Christianity | url=https://books.google.com/books?id=zDT-4fTqbgAC&pg=PA201 | year=2002 | page=201}}</ref> <ref name=carrigadoon>{{lua idirlín | url = http://www.themountainguide.co.uk/ireland/carrigadoon-hill-map.htm | teideal = Carrigadoon Hill map &#124; Ireland &#124; UK hills & mountain Guide | work = Themountainguide.co.uk | dátarochtana = 2017-03-03}}</ref> <ref name=Curtis1829>{{cite book | author=Thomas Curtis | title=The London encyclopaedia | publisher=T. Tegg | url=https://archive.org/details/londonencyclopae12curt | year=1829 | pages=[https://archive.org/details/londonencyclopae12curt/page/167 167]–}}</ref> <ref name=society1879>{{cite book | author=Ossory archaeological society | title=Transactions | url=https://archive.org/details/transactions51socigoog | year=1879}}</ref> <ref name=Jones2012>{{cite book | author=Andrew Meirion Jones | title=Prehistoric Materialities | url=https://books.google.com/books?id=h3q2Y3GVpAEC&pg=PA41 | page=41}}</ref> <ref name=ONeill1857>{{cite book | first = Henry | last = O'Neill | authorlink = Henry O'Neill | url = https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000167471 | title = Illustrations of the most interesting of the sculptured crosses of ancient Ireland | location = Londain | publisher = Trubner & Company | year = 1857 | pages = }}</ref> }} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Bailte i gContae Thiobraid Árann]] [[Catagóir:Bailte Fearainn Chontae Thiobraid Árann]] q3s8yhvmduq1kc9i0d5cawxtmvlo5vz 0 126507 1314704 2026-05-22T15:38:48Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353574344|Bill Winters]]" 1314704 wikitext text/x-wiki Is baincéir Meiriceánach é '''William Thomas Winters''', CBE (rugadh Meán Fómhair 1961) atá ina phríomhfheidhmeannach grúpa ar Standard Chartered agus ina iar - chomhcheannasaí ar bhanc infheistíochta JPMorgan Chase. == Luathshaol == Rugadh William Thomas Winters i Meán Fómhair 1961, <ref name="treanor2026">{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/business/companies-markets/article/standard-chartered-chief-executive-bill-winters-profile-succession-07hl2rll5|title=Standard Chartered’s Bill Winters: ‘God knows why I took this job’|author=Treanor|first=Jill|date=28 February 2026|work=[[The Sunday Times]]}}</ref> i [[Connecticut]] . <ref name="Independent">{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/the-business-on-bill-winters-founder-renshaw-bay-2218324.html|work=The Independent}}</ref> D'fhreastail sé ar Greenwich High School, <ref name="treanor2026" /> bhain sé céim bhaitsiléara amach i gcaidreamh idirnáisiúnta ó <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Colgate_University" rel="mw:ExtLink" title="Colgate University" class="cx-link" data-linkid="78">Colgate University</a>, agus ina dhiaidh sin fuair sé MBA ó <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Wharton_School" rel="mw:ExtLink" title="Wharton School" class="cx-link" data-linkid="79">Wharton School</a> in Ollscoil Pennsylvania . <ref name="BNE">{{Cite web-en|url=http://www.bnegroup.org/about/people/bill-winters/|title=Bill Winters|work=BNE Group|access-date=February 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20100930082905/http://www.bnegroup.org/about/people/bill-winters/|archive-date=September 30, 2010}}</ref> Tá dénáisiúntacht Mheiriceánach agus Briotanach aige. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/could-it-be-a-passport-to-success-gjxcg59ctbf|title=Could it be a passport to success?|author=Griffiths|first=Katherine|date=27 February 2015|work=[[The Times]]}}</ref> == Gairmréim == === JP Morgan === [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] 95cxb00czivyvn3h0h8sk48i0rdccz4 1314714 1314704 2026-05-22T15:43:13Z Ériugena 188 1314714 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is baincéir Meiriceánach é '''William Thomas Winters''', CBE (rugadh Meán Fómhair 1961) atá ina phríomhfheidhmeannach grúpa ar Standard Chartered agus ina iar - chomhcheannasaí ar bhanc infheistíochta JPMorgan Chase. == Luathshaol == Rugadh William Thomas Winters i Meán Fómhair 1961, <ref name="treanor2026">{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/business/companies-markets/article/standard-chartered-chief-executive-bill-winters-profile-succession-07hl2rll5|title=Standard Chartered’s Bill Winters: ‘God knows why I took this job’|author=Treanor|first=Jill|date=28 February 2026|work=[[The Sunday Times]]}}</ref> i [[Connecticut]] . <ref name="Independent">{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/the-business-on-bill-winters-founder-renshaw-bay-2218324.html|work=The Independent}}</ref> D'fhreastail sé ar Greenwich High School, <ref name="treanor2026" /> bhain sé céim bhaitsiléara amach i gcaidreamh idirnáisiúnta ó <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Colgate_University" rel="mw:ExtLink" teideal="Colgate University" class="cx-link" data-linkid="78">Colgate University</a>, agus ina dhiaidh sin fuair sé MBA ó <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Wharton_School" rel="mw:ExtLink" title="Wharton School" class="cx-link" data-linkid="79">Wharton School</a> in Ollscoil Pennsylvania . <ref name="BNE">{{Cite web-en|url=http://www.bnegroup.org/about/people/bill-winters/|title=Bill Winters|work=BNE Group|access-date=February 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20100930082905/http://www.bnegroup.org/about/people/bill-winters/|archive-date=September 30, 2010}}</ref> Tá dénáisiúntacht Mheiriceánach agus Briotanach aige. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/could-it-be-a-passport-to-success-gjxcg59ctbf|title=Could it be a passport to success?|author=Griffiths|first=Katherine|date=27 February 2015|work=[[The Times]]}}</ref> == Gairmréim == === JP Morgan === ==Tagairtí== [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] aod2jeqo1pw1z1mivrrr383o82eb2p4 1314718 1314714 2026-05-22T15:44:34Z Ériugena 188 1314718 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is baincéir Meiriceánach é '''William Thomas Winters''', CBE (rugadh Meán Fómhair 1961) atá ina phríomhfheidhmeannach grúpa ar Standard Chartered agus ina iar - chomhcheannasaí ar bhanc infheistíochta JPMorgan Chase. == Luathshaol == Rugadh William Thomas Winters i Meán Fómhair 1961, <ref name="treanor2026">{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/business/companies-markets/article/standard-chartered-chief-executive-bill-winters-profile-succession-07hl2rll5|title=Standard Chartered’s Bill Winters: ‘God knows why I took this job’|author=Treanor|first=Jill|date=28 February 2026|work=[[The Sunday Times]]}}</ref> i [[Connecticut]] . <ref name="Independent">{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/the-business-on-bill-winters-founder-renshaw-bay-2218324.html|work=The Independent}}</ref> D'fhreastail sé ar Greenwich High School, <ref name="treanor2026" /> bhain sé céim bhaitsiléara amach i gcaidreamh idirnáisiúnta ó Colgate University, agus ina dhiaidh sin fuair sé MBA ó Wharton School, in Ollscoil Pennsylvania . <ref name="BNE">{{Cite web-en|url=http://www.bnegroup.org/about/people/bill-winters/|title=Bill Winters|work=BNE Group|access-date=February 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20100930082905/http://www.bnegroup.org/about/people/bill-winters/|archive-date=September 30, 2010}}</ref> Tá dénáisiúntacht Mheiriceánach agus Briotanach aige. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/could-it-be-a-passport-to-success-gjxcg59ctbf|title=Could it be a passport to success?|author=Griffiths|first=Katherine|date=27 February 2015|work=[[The Times]]}}</ref> == Gairmréim == === JP Morgan === ==Tagairtí== [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] 91pxxz0chnvh8unt1wkgpc262nzmyyv 1314721 1314718 2026-05-22T15:44:55Z Ériugena 188 1314721 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is baincéir Meiriceánach é '''William Thomas Winters''', CBE (rugadh Meán Fómhair 1961) atá ina phríomhfheidhmeannach grúpa ar Standard Chartered agus ina iar-chomhcheannasaí ar bhanc infheistíochta JPMorgan Chase. == Luathshaol == Rugadh William Thomas Winters i Meán Fómhair 1961, <ref name="treanor2026">{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/business/companies-markets/article/standard-chartered-chief-executive-bill-winters-profile-succession-07hl2rll5|title=Standard Chartered’s Bill Winters: ‘God knows why I took this job’|author=Treanor|first=Jill|date=28 February 2026|work=[[The Sunday Times]]}}</ref> i [[Connecticut]] . <ref name="Independent">{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/the-business-on-bill-winters-founder-renshaw-bay-2218324.html|work=The Independent}}</ref> D'fhreastail sé ar Greenwich High School, <ref name="treanor2026" /> bhain sé céim bhaitsiléara amach i gcaidreamh idirnáisiúnta ó Colgate University, agus ina dhiaidh sin fuair sé MBA ó Wharton School, in Ollscoil Pennsylvania . <ref name="BNE">{{Cite web-en|url=http://www.bnegroup.org/about/people/bill-winters/|title=Bill Winters|work=BNE Group|access-date=February 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20100930082905/http://www.bnegroup.org/about/people/bill-winters/|archive-date=September 30, 2010}}</ref> Tá dénáisiúntacht Mheiriceánach agus Briotanach aige. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/could-it-be-a-passport-to-success-gjxcg59ctbf|title=Could it be a passport to success?|author=Griffiths|first=Katherine|date=27 February 2015|work=[[The Times]]}}</ref> == Gairmréim == === JP Morgan === ==Tagairtí== [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] prxdn6ujbmzjpgheqr8i497jxql85sh 1314859 1314721 2026-05-22T18:16:22Z Alison 570 ++ 1314859 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is baincéir Meiriceánach é '''William Thomas Winters''', CBE (rugadh Meán Fómhair 1961) atá ina phríomhfheidhmeannach grúpa ar Standard Chartered agus ina iar-chomhcheannasaí ar bhanc infheistíochta JPMorgan Chase. == Luathshaol == Rugadh William Thomas Winters i Meán Fómhair 1961, <ref name="treanor2026">{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/business/companies-markets/article/standard-chartered-chief-executive-bill-winters-profile-succession-07hl2rll5|title=Standard Chartered’s Bill Winters: ‘God knows why I took this job’|author=Treanor|first=Jill|date=28 February 2026|work=[[The Sunday Times]]}}</ref> i [[Connecticut]] . <ref name="Independent">{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/the-business-on-bill-winters-founder-renshaw-bay-2218324.html|work=The Independent}}</ref> D'fhreastail sé ar Greenwich High School, <ref name="treanor2026" /> bhain sé céim bhaitsiléara amach i gcaidreamh idirnáisiúnta ó Colgate University, agus ina dhiaidh sin fuair sé MBA ó Wharton School, in Ollscoil Pennsylvania . <ref name="BNE">{{Cite web-en|url=http://www.bnegroup.org/about/people/bill-winters/|title=Bill Winters|work=BNE Group|access-date=February 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20100930082905/http://www.bnegroup.org/about/people/bill-winters/|archive-date=September 30, 2010}}</ref> Tá dénáisiúntacht Mheiriceánach agus Briotanach aige. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/could-it-be-a-passport-to-success-gjxcg59ctbf|title=Could it be a passport to success?|author=Griffiths|first=Katherine|date=27 February 2015|work=[[The Times]]}}</ref> == Gairmréim == === JP Morgan === ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Winters, William Thomas}} [[Catagóir:Baincéirí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine as Connecticut]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Príomhoifigigh fheidhmiúcháin]] l0k3rttehae0vyl95vbzsh9jyfy90ca 1314860 1314859 2026-05-22T18:18:35Z Alison 570 Fixes 1314860 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is baincéir Meiriceánach é '''William Thomas Winters''', CBE (rugadh Meán Fómhair 1961) atá ina phríomhfheidhmeannach grúpa ar Standard Chartered agus ina iar-chomhcheannasaí ar bhanc infheistíochta JPMorgan Chase. == Luathshaol == Rugadh William Thomas Winters i Meán Fómhair 1961,<ref name="treanor2026">{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/business/companies-markets/article/standard-chartered-chief-executive-bill-winters-profile-succession-07hl2rll5|title=Standard Chartered’s Bill Winters: ‘God knows why I took this job’|author=Treanor|first=Jill|date=28 February 2026|work=[[The Sunday Times]]}}</ref> i [[Connecticut]].<ref name="Independent">{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/the-business-on-bill-winters-founder-renshaw-bay-2218324.html|teideal=The Business On... Bill Winters, Founder, Renshaw Bay|language=en|work=The Independent}}</ref> D'fhreastail sé ar Greenwich High School,<ref name="treanor2026" /> bhain sé céim bhaitsiléara amach i gcaidreamh idirnáisiúnta ó Colgate University, agus ina dhiaidh sin fuair sé MBA ó Wharton School, in Ollscoil Pennsylvania.<ref name="BNE">{{Cite web-en|url=http://www.bnegroup.org/about/people/bill-winters/|title=Bill Winters|work=BNE Group|access-date=February 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20100930082905/http://www.bnegroup.org/about/people/bill-winters/|archive-date=September 30, 2010}}</ref> Tá dénáisiúntacht Mheiriceánach agus Briotanach aige.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/could-it-be-a-passport-to-success-gjxcg59ctbf|title=Could it be a passport to success?|author=Griffiths|first=Katherine|date=27 February 2015|work=[[The Times]]}}</ref> == Gairmréim == === JP Morgan === ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Winters, William Thomas}} [[Catagóir:Baincéirí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine as Connecticut]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Príomhoifigigh fheidhmiúcháin]] igtlt8jso7a7fgvein62oeg3laskt2y 14 126508 1314757 2026-05-22T16:01:01Z Alison 570 Nua 1314757 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Alumni de réir ollscoile nó coláiste san Eoraip|Éire]] [[Catagóir:Daoine de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn]] m84fmry79lb4obkf6n610tkl930rr51 1314779 1314757 2026-05-22T16:59:28Z Alison 570 Alison moved page [[Catagóir:Alunmi de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn]] to [[Catagóir:Alumni de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn]] without leaving a redirect: Mílitriú 1314757 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Alumni de réir ollscoile nó coláiste san Eoraip|Éire]] [[Catagóir:Daoine de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn]] m84fmry79lb4obkf6n610tkl930rr51 14 126509 1314761 2026-05-22T16:03:49Z Alison 570 Nua 1314761 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Alumni de réir ollscoile nó coláiste|Eoraip]] [[Catagóir:Daoine de réir ollscoile nó coláiste san Eoraip]] bn2axdow21khx3y5i1nvneuv85bo4b1 14 126510 1314762 2026-05-22T16:05:16Z Alison 570 Nua 1314762 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir institiúid oideachais san Eoraip]] [[Catagóir:Daoine ollscoile agus coláiste de réir mór-roinne|Eoraip]] [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí san Eoraip]] 2773qxpozj70ryiibx7vbp1xqm1bzh0 14 126511 1314763 2026-05-22T16:07:17Z Alison 570 Nua 1314763 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir eagraíochta in Éirinn|Institiúid oideachais]] [[Catagóir:Daoine de réir institiúid oideachais san Eoraip|Éire]] [[Catagóir:Oideachas in Éirinn]] cbbldxvgfmj0ft5xm2260elfz3jiyah 14 126512 1314764 2026-05-22T16:08:44Z Alison 570 Nua 1314764 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir institiúid oideachais agus mór-roinne|Eoraip]] [[Catagóir:Oideachas san Eoraip]] [[Catagóir:Muintir na hEorpa]] hsb7hin85yw9jkcwatsbhanrgm1qq00 14 126513 1314765 2026-05-22T16:09:59Z Alison 570 NUa 1314765 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir mór-roinne|Eoraip]] [[Catagóir:Sochaí na hEorpa]] p9g3lyijmk0pf0aw31cip9hg045jmpg 14 126514 1314768 2026-05-22T16:12:33Z Alison 570 Nua 1314768 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Alumni de réir institiúide oideachais|Ollscoil]] [[Catagóir:Daoine de réir ollscoile nó coláiste]] sjy69yqu34vlgva2vayfthqb2ixpnk9 3 126515 1314772 2026-05-22T16:51:54Z Alison 570 Fáilte! 1314772 wikitext text/x-wiki == Fáilte isteach! == Haigh, a Cianmacandéisigh, agus tá [[Vicipéid:Réamhrá|fáilte romhat]] chuig an Vicipéid! Go raibh maith agat as [[Special:Contributions/Cianmacandéisigh|do chuid dréachtaí]] a sheoladh isteach. Tá súil agam go mbainfidh tú taitneamh as d'am anseo! Tá sé éasca ailt nua a chruthú, agus téigh go dtí an [[Vicipéid:Halla baile|Halla Baile]] chun caint leis na [[Vicipéid:Vicipéideoirí|Vicipéideoirí]] eile (más mian leat é sin a dhéanamh), nó téigh go dtí an [[Vicipéid:Lárionad comhphobail|Lárionad Comhphobail]] chun breathnú ar na heachtraí Vicipéide is déanaí. Tá breis eolais fóinteach in ár [[Vicipéid:Réamhrá|reamhrá]], freisin. Más é do thoil é, [[Vicipéid:Sínigh é|sínigh do chuid theachtaireachtaí]] ar leathanaigh phlé le ceithre thilde a chlóscríobh (<nowiki>~~~~</nowiki>); ciallaíonn sé sinn go hionsáfar d'ainm úsáideora agus an dáta go huathoibríoch. Má tá cabhair ag teastail uait, féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist dom armo leathanach phlé. Uair amháin eile, fáilte romhat!<!-- Template:Welcome --> - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 16:51, 22 Bealtaine 2026 (UTC) l73hjlsrdau0oonjaq48r04y68g6vnw 3 126516 1314773 2026-05-22T16:52:00Z Alison 570 Fáilte! 1314773 wikitext text/x-wiki == Fáilte isteach! == Haigh, a Nicainm, agus tá [[Vicipéid:Réamhrá|fáilte romhat]] chuig an Vicipéid! Go raibh maith agat as [[Special:Contributions/Nicainm|do chuid dréachtaí]] a sheoladh isteach. Tá súil agam go mbainfidh tú taitneamh as d'am anseo! Tá sé éasca ailt nua a chruthú, agus téigh go dtí an [[Vicipéid:Halla baile|Halla Baile]] chun caint leis na [[Vicipéid:Vicipéideoirí|Vicipéideoirí]] eile (más mian leat é sin a dhéanamh), nó téigh go dtí an [[Vicipéid:Lárionad comhphobail|Lárionad Comhphobail]] chun breathnú ar na heachtraí Vicipéide is déanaí. Tá breis eolais fóinteach in ár [[Vicipéid:Réamhrá|reamhrá]], freisin. Más é do thoil é, [[Vicipéid:Sínigh é|sínigh do chuid theachtaireachtaí]] ar leathanaigh phlé le ceithre thilde a chlóscríobh (<nowiki>~~~~</nowiki>); ciallaíonn sé sinn go hionsáfar d'ainm úsáideora agus an dáta go huathoibríoch. Má tá cabhair ag teastail uait, féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist dom armo leathanach phlé. Uair amháin eile, fáilte romhat!<!-- Template:Welcome --> - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 16:51, 22 Bealtaine 2026 (UTC) 0yma0hy30gy7bvjvtxq6t5i8w82a5gz 3 126517 1314774 2026-05-22T16:52:10Z Alison 570 Fáilte! 1314774 wikitext text/x-wiki == Fáilte isteach! == Haigh, a Labhandar, agus tá [[Vicipéid:Réamhrá|fáilte romhat]] chuig an Vicipéid! Go raibh maith agat as [[Special:Contributions/Labhandar|do chuid dréachtaí]] a sheoladh isteach. Tá súil agam go mbainfidh tú taitneamh as d'am anseo! Tá sé éasca ailt nua a chruthú, agus téigh go dtí an [[Vicipéid:Halla baile|Halla Baile]] chun caint leis na [[Vicipéid:Vicipéideoirí|Vicipéideoirí]] eile (más mian leat é sin a dhéanamh), nó téigh go dtí an [[Vicipéid:Lárionad comhphobail|Lárionad Comhphobail]] chun breathnú ar na heachtraí Vicipéide is déanaí. Tá breis eolais fóinteach in ár [[Vicipéid:Réamhrá|reamhrá]], freisin. Más é do thoil é, [[Vicipéid:Sínigh é|sínigh do chuid theachtaireachtaí]] ar leathanaigh phlé le ceithre thilde a chlóscríobh (<nowiki>~~~~</nowiki>); ciallaíonn sé sinn go hionsáfar d'ainm úsáideora agus an dáta go huathoibríoch. Má tá cabhair ag teastail uait, féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist dom armo leathanach phlé. Uair amháin eile, fáilte romhat!<!-- Template:Welcome --> - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 16:52, 22 Bealtaine 2026 (UTC) 97b98npswjwb32k6xru2trxxqs6jujg 14 126518 1314775 2026-05-22T16:53:39Z Alison 570 Nua 1314775 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Pairtaithe polaitiochta a bunaiodh sa bhliain 1898}} [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta de réir bliana bunaíodh|1898]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1898|*]] [[Catagóir:1898]] nv0cccpzvnou7h50g8a04z2fjxxqo2o 14 126519 1314783 2026-05-22T17:01:03Z Alison 570 Nua 1314783 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine de réir ollscoile nó coláiste i bPoblacht na hÉireann|Tríonóide]] m17zw6fokogf0phywkb5ijixn2xz8s6 14 126520 1314784 2026-05-22T17:02:18Z Alison 570 Nua 1314784 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir institiúid oideachais i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine de réir ollscoile nó coláiste in Éirinn|Poblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí i bPoblacht na hÉireann]] 1aj6ld9pv5063qvf4cygfn5y9fyfxlx 14 126521 1314785 2026-05-22T17:03:52Z Alison 570 Nua 1314785 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir institiúid oideachais agus tíre|Poblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine de réir institiúid oideachais in Éirinn|Poblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Oideachas i bPoblacht na hÉireann]] q4e8rk9s7yxez8majcf0dhjsilswvx1 14 126522 1314786 2026-05-22T17:05:36Z Alison 570 Nua 1314786 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir institiúid oideachais|Tír]] [[Catagóir:Daoine de réir tíre agus eagraíochta|Institiúid oideachais]] [[Catagóir:Institiúidí oideachais de réir tíre]] k9g6pupvd9ki4s3mz48cgchj9rjt5h1 14 126523 1314787 2026-05-22T17:06:49Z Alison 570 NUa 1314787 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir tíre|Eagraíocht]] [[Catagóir:Daoine de réir eagraíochta|Tír]] [[Catagóir:Eagraíochtaí de réir tíre]] 384fouwnarryna8g7jcnhcew0dmvy7e 14 126524 1314788 2026-05-22T17:08:04Z Alison 570 NUa 1314788 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eagraíochtaí oideachais de réir tíre]] [[Catagóir:Institiúidí oideachais|Tír]] oszdjk5hx42umcdikbrhjlrpdax471b 14 126525 1314789 2026-05-22T17:09:26Z Alison 570 Nua 1314789 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eagraíochtaí oideachais]] [[Catagóir:Institiúidí|Oideachas]] [[Catagóir:Institiúidí sóisialta|Oideachas]] [[Catagóir:Seirbhísí poiblí]] c1yuu42euq4ucnc85chfxcrumfom517 14 126526 1314791 2026-05-22T17:10:01Z Alison 570 Nua 1314791 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eagraíochtaí de réir cineáil]] 3m22zxsxilexp7owvs63z3e220cni3b 14 126527 1314794 2026-05-22T17:11:27Z Alison 570 Nua 1314794 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sochaí]] cn3zmlc27ei6zv9mbjx1jvynfe0a1kp 14 126528 1314813 2026-05-22T17:27:09Z Alison 570 Nua 1314813 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine a bhaineann le foirgnimh agus struchtúir|Institiúid oideachais]] [[Catagóir:Daoine de réir cineál eagraíochta|Institiúid oideachais]] [[Catagóir:Institiúidí oideachais]] [[Catagóir:Pearsanra oideachais]] 4vsjn2x30gwz3dtynjvpa66xnux6qyu 14 126529 1314814 2026-05-22T17:27:59Z Alison 570 Nua 1314814 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir gairme|Oideachas]] [[Catagóir:Oideachas]] dby2448gkdpfl8w1hxsdoja1ubjsozm 14 126530 1314815 2026-05-22T17:28:40Z Alison 570 Nua 1314815 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir ceangail|Foirgnimh agus struchtúir]] [[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir]] bi9qnf4hl10i6ijcdj3oyzwx4sthyiz 0 126531 1314817 2026-05-22T17:31:12Z Alison 570 Alison moved page [[Coláiste Phádraig, Má Nuad]] to [[Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad]] over redirect: Ainm oifigiúil 1314817 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Coláiste Naoimh Phádraig, Maigh Nuad]] rt1uvyqryi0qffijbfzdfm4vncqzzn4 14 126532 1314819 2026-05-22T17:33:25Z Alison 570 Nua 1314819 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:1795]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1790í]] [[Catagóir:Bunaithe de réir bliana|1795]] kqubq5u0ka3s08n69k6ptilwbebrs4e 14 126533 1314820 2026-05-22T17:34:41Z Alison 570 Nua 1314820 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scoileanna de réir cineáil]] [[Catagóir:Scoileanna malartacha]] 7pslkyz1deos5awg3tvfkzs4uu3vvij 14 126534 1314821 2026-05-22T17:35:51Z Alison 570 Nua 1314821 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cineálacha scoile]] [[Catagóir:Institiúidí oideachais de réir cineáil]] [[Catagóir:Scoileanna|Cineál]] qurfbl0asnqf8x1munjxuqi9q2cwm1p 14 126535 1314822 2026-05-22T17:36:36Z Alison 570 Nua 1314822 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eagraíochtaí de réir cineáil]] [[Catagóir:Institiúidí oideachais|Cineál]] fzfpiansa6h7ognbozm7bfzjf8vbj9m 14 126536 1314823 2026-05-22T17:37:32Z Alison 570 Nua 1314823 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta|Scoil]] [[Catagóir:Scoileanna]] i5t1gghvazjp05ir7ck4s97g1aww610 10 126537 1314824 2026-05-22T17:38:51Z SraithPictiúr 46632 Teimpléad in úsáid cheana féin (msh. [[Olltoghchán na hÉireann, 2024]] 1314824 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{title}}}}}{{#if:{{{provision|}}}|, {{{provision}}}}}{{#if:{{{section|}}}|, s. {{{section}}}}}{{#if:{{{schedule|}}}|, Schedule}}{{#if:{{{schedno|}}}|, {{ordinal|{{{schedno}}}}} Sch.}}{{#if:{{{stitle|}}}|&#58;&nbsp;{{{stitle}}}}} ([http://www.irishstatutebook.ie/eli/{{{year}}}/{{{type|act}}}/{{#if:{{{num|}}}|{{{num}}}|{{{number}}}}}{{#if:{{{section|}}}|/section/{{{section}}}}}{{#if:{{{schedno|}}}|/schedule/{{{schedno}}}}}{{#if:{{{schedule|}}}|/schedule}}/{{#switch:{{{type}}}|si=made|sro=made|enacted}}/{{{lang|en}}}/{{{format|html}}} {{#switch:{{{type|act}}}|sro=S.R.O. No. {{#if:{{{num|}}}|{{{num}}}|{{{number}}}}} of {{{year}}}|si=S.I. No. {{#if:{{{num|}}}|{{{num}}}|{{{number}}}}} of {{{year}}}|act={{#if:{{{regy|}}}|{{{regy}}},&#32;}}{{#switch:{{{parl}}}|uk=c|iparl=c|gb=c|eng=c|ifs=No|3rdd=No|No}}. {{#if:{{{num|}}}|{{{num}}}|{{{number}}}}} of {{{year}}}|prv=No. {{#if:{{{num|}}}|{{{num}}}|{{{number}}}}}P of {{{year}}}|}}{{#if:{{{section|}}}|, s. {{{section}}}}}{{#if:{{{schedule|}}}|, Schedule}}{{#if:{{{schedno|}}}|, {{ordinal|{{{schedno}}}}} Sch.}}]){{#if:{{{quote|}}}|, "{{{quote}}}"}}. {{#if:{{{date|}}}|{{#switch:{{{type}}}|si=Signed|sro=Signed|Enacted}} on {{{date}}}{{#if:{{{signedby|}}}|&#32;by {{{signedby}}}}}.}} {{#switch:{{{type}}}|ca=Amendment to the [[Constitution of Ireland]].|si=Statutory Instrument of the [[Government of Ireland]].|sro=Statutory Rules and Orders of the {{#switch:{{{parl}}}|ifs=[[Executive Council of the Irish Free State|Executive Council]]|[[Government of Ireland]]}}.|Act of the {{#switch:{{{parl}}}|uk=[[Parliament of the United Kingdom|UK Parliament]]|iparl=[[Parliament of Ireland|Irish Parliament]]|gb=[[Parliament of Great Britain|British Parliament]]|eng=[[Parliament of England|English Parliament]]|ifs=[[Oireachtas (Irish Free State)|Oireachtas]]|3rdd=[[3rd Dáil|Dáil sitting as a Constituent Assembly in the Provisional Parliament]]|[[Oireachtas]]}}.}}{{#if:{{{archive-url|}}}|&#32;[{{{archive-url}}} Archived] from the original on {{{archive-date}}}.}}&#32;Retrieved from [[Irish Statute Book]]{{#if:{{{access-date|}}}|&#32;on {{{access-date}}}}}.<noinclude>{{Documentation}} [[Catagóir:Teimpléid lua|Irish legislation]] </noinclude> 5rvqlgkydtbpusanrlipl4rvsn1qamm 14 126538 1314834 2026-05-22T17:48:13Z Alison 570 Nua 1314834 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideachas malartach]] [[Catagóir:Scoileanna de réir cineáil|Malartach]] c2lzig3g9pt7wwhhncdgdnoajko9p11 14 126539 1314836 2026-05-22T17:50:47Z Alison 570 Nua 1314836 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Maigh Nuad]] [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí Caitliceacha i bPoblacht na hÉireann|Maigh Nuad]] hd2tjbpot72i90ejhw3nddyghlz3knp 14 126540 1314837 2026-05-22T17:52:51Z Alison 570 Nua 1314837 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir na hEaglaise Caitlicí i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí i bPoblacht na hÉireann|Caitliceacha]] [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí Caitliceacha de réir tíre|Poblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí Caitliceacha in Éirinn|Poblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí Caitliceacha san Eoraip|Poblacht na hÉireann]] 7yp3awzs88a1d00obnzvz61rv40f5rt 14 126541 1314838 2026-05-22T17:54:36Z Alison 570 Nua 1314838 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Caitliceachas de réir tíre]] [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí Caitliceacha|Tír]] [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí Críostaí de réir tíre|Caitliceach]] kjbjdjnyemn36fqzptt0bfvmv5gkqvy 14 126542 1314839 2026-05-22T17:55:28Z Alison 570 Nua 1314839 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Caitliceachas|Tír]] [[Catagóir:Críostaíocht de réir tíre]] 9111jolcf47idw9qra4cug5do0if1hn 14 126543 1314840 2026-05-22T17:57:22Z Alison 570 Nua 1314840 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Aicmíochtaí Críostaí in Éirinn]] [[Catagóir:Caitliceachas de réir tíre|Éire]] [[Catagóir:Caitliceachas san Eoraip|Éire]] o0egwg8eo9uw77gfh80raslujpkjg28 14 126544 1314841 2026-05-22T18:01:30Z Alison 570 Nua 1314841 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Caitliceachas in Éirinn]] [[Catagóir:Caitlicigh de réir náisiúntachta|Éire]] [[Catagóir:Caitlicigh Eorpacha|Éire]] [[Catagóir:Críostaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine Eorpacha de réir eitneachais]] [[Catagóir:Grúpaí eitnea-reiligiúnacha in Éirinn]] 3r8yv8oaq9xukdb8xef04lqnkhxl0rx 0 126545 1314843 2026-05-22T18:02:58Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:es:Special:Redirect/revision/173550539|Yulia Mendel]]" 1314843 wikitext text/x-wiki Is [[iriseoir]] Úcránach í '''Yulia Vladimirovna Mendel''' (rugadh 3 Meán Fómhair, 1986 i Genichesk, [[Cúige Kherson]] ) a d'fhóin mar rúnaí preasa d'Uachtarán na hÚcráine idir 2019 agus 2021. == Beathaisnéis == I mí an Mheithimh 2008, bhain sí céim amach ó Ollscoil Kyiv . Sa bhliain 2012, chosain sí a thráchtas dochtúireachta ar an ábhar "Miotaleolaíocht nádúrtha-fhealsúnach litreacha [Úcráineacha] Volodymyr Zatuliveter i gcomhthéacs na filíochta ó na 1970idí go dtí na 1990idí." D’oibrigh sí mar iriseoir do na cainéil teilifíse: ICTV, Espreso TV, 112 Ucrania agus Inter. Ba í an chéad iriseoir Úcránach í a bhuaigh clár an World Press Institute. Bhí sí ina comhfhreagraí neamhspleách don [[The New York Times|New York Times]] san Úcráin. Chuir sí le roinnt foilseachán agus bealaí teilifíse eachtracha freisin, lena n-áirítear Politico Europe, Vice Media, CNBC, New Eastern Europe, World Affairs, agus Der Spiegel . Bhí sí ina comhairleoir cumarsáide in oifig an [[An Banc Domhanda|Bhainc Dhomhanda]] san Úcráin. I mí Aibreáin 2016, bhí sí ina léiritheoir ar an gcéad chlár faisnéise ar neamhord struis iar-thrámach: “Suaite de bhrr an chogaifh: Tráma na hÚcráine.” Chríochnaigh sí intéirneacht thar lear mar chuid de Chlár Dlúthpháirtíochta Lech Walesa, clár THREAD in [[Ollscoil Yale]], agus cúrsa ag Acadamh Samhraidh Eora-Atlantach i Vársá (WEASA). Ar an 3 Meitheamh 2019, le foraithne ó Uachtarán na hÚcráine, ceapadh í ina rúnaí preasa don cheann stáit, agus bhuaigh sí an comórtas don phost seo agus sháraigh sí 4,000 iarratasóir. I bhfómhar na bliana 2019, cuireadh san áireamh í i rangú iris Focus ar na 100 bean is mó tionchar san Úcráin. I mí an Mhárta 2021, cuireadh Mendel isteach i liosta na 100 bean is rathúla san Úcráin de réir iris "The New Voice of Ukraine", sa chatagóir "Oifigigh Rialtais Mná". === Cumhdach an éillithe in ollscoileanna === Sa bhliain 2016, d’fhoilsigh sí alt i bPolitico maidir le héilliú in ollscoileanna na hÚcráine, inar chuir sí síos ar an gcaoi arbh éigean di breab $ 200 a íoc lena maoirseoir chun a tráchtas dochtúireachta a chosaint san ollscoil. Mar fhreagra air sin, chuir an tOllamh Yuriy Ivanovich Kovaliv cás dlí i gcoinne Yulia agus Politico chun a n-onóir, a ndínit, agus a gcáil ghnó a chosaint. Ar an 1 Aibreán 2019, dhearbhaigh Cúirt Bhardasach Kherson go raibh an fhaisnéis faoin mbreabaireacht a scaip Mendel bréagach agus d'ordaigh sí do Mendel agus don fhoilseachán aistarraingt a fhoilsiú. Ar an 6 Meitheamh 2019, chomhdaigh Mendel achomharc i gcoinne an chinnidh seo, agus ar an 15 Deireadh Fómhair 2020, d’athraigh Cúirt Achomhairc Kherson cinneadh na cúirte íochtaraí. === An t-alt faoi bhaint Joe Biden le héirí as oifig Viktor Shokin. === Ar an 1 Bealtaine 2019, d’fhoilsigh [[The New York Times]] alt le Kenneth Vogel agus Yulia Mendel. Tuairiscíodh san alt gur éascaigh an Leas-Uachtarán [[Joe Biden]] cur as oifig Ard-Aighne na hÚcráine, Viktor Nikolaevich Shokin, in 2016, a cáineadh sna Stáit Aontaithe as bac a chur ar athchóiriú frith-éillithe. San alt, mhol iriseoirí go mb'fhéidir go raibh gníomhartha Biden spreagtha ag imscrúdú ar chomhlacht fuinnimh na hÚcráine Burisma Holdings, áit ar shuigh mac Joe Biden, [[Hunter Biden]], ina bhall ar bhord na stiúrthóirí. [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] 6n7e0x3t4q1613gdirlhnqunytfdp1k 1314845 1314843 2026-05-22T18:04:38Z Ériugena 188 1314845 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[iriseoir]] Úcránach í '''Yulia Vladimirovna Mendel''' (rugadh 3 Meán Fómhair, 1986 i Genichesk, [[Cúige Kherson]] ) a d'fhóin mar rúnaí preasa d'Uachtarán na hÚcráine idir 2019 agus 2021. == Beathaisnéis == I mí an Mheithimh 2008, bhain sí céim amach ó Ollscoil Kyiv . Sa bhliain 2012, chosain sí a thráchtas dochtúireachta ar an ábhar "Miotaleolaíocht nádúrtha-fhealsúnach litreacha [Úcráineacha] Volodymyr Zatuliveter i gcomhthéacs na filíochta ó na 1970idí go dtí na 1990idí." D’oibrigh sí mar iriseoir do na cainéil teilifíse: ICTV, Espreso TV, 112 Ucrania agus Inter. Ba í an chéad iriseoir Úcránach í a bhuaigh clár an World Press Institute. Bhí sí ina comhfhreagraí neamhspleách don [[The New York Times|New York Times]] san Úcráin. Chuir sí le roinnt foilseachán agus bealaí teilifíse eachtracha freisin, lena n-áirítear Politico Europe, Vice Media, CNBC, New Eastern Europe, World Affairs, agus Der Spiegel . Bhí sí ina comhairleoir cumarsáide in oifig an [[An Banc Domhanda|Bhainc Dhomhanda]] san Úcráin. I mí Aibreáin 2016, bhí sí ina léiritheoir ar an gcéad chlár faisnéise ar neamhord struis iar-thrámach: “Suaite de bhrr an chogaifh: Tráma na hÚcráine.” Chríochnaigh sí intéirneacht thar lear mar chuid de Chlár Dlúthpháirtíochta Lech Walesa, clár THREAD in [[Ollscoil Yale]], agus cúrsa ag Acadamh Samhraidh Eora-Atlantach i Vársá (WEASA). Ar an 3 Meitheamh 2019, le foraithne ó Uachtarán na hÚcráine, ceapadh í ina rúnaí preasa don cheann stáit, agus bhuaigh sí an comórtas don phost seo agus sháraigh sí 4,000 iarratasóir. I bhfómhar na bliana 2019, cuireadh san áireamh í i rangú iris Focus ar na 100 bean is mó tionchar san Úcráin. I mí an Mhárta 2021, cuireadh Mendel isteach i liosta na 100 bean is rathúla san Úcráin de réir iris "The New Voice of Ukraine", sa chatagóir "Oifigigh Rialtais Mná". === Cumhdach an éillithe in ollscoileanna === Sa bhliain 2016, d’fhoilsigh sí alt i bPolitico maidir le héilliú in ollscoileanna na hÚcráine, inar chuir sí síos ar an gcaoi arbh éigean di breab $ 200 a íoc lena maoirseoir chun a tráchtas dochtúireachta a chosaint san ollscoil. Mar fhreagra air sin, chuir an tOllamh Yuriy Ivanovich Kovaliv cás dlí i gcoinne Yulia agus Politico chun a n-onóir, a ndínit, agus a gcáil ghnó a chosaint. Ar an 1 Aibreán 2019, dhearbhaigh Cúirt Bhardasach Kherson go raibh an fhaisnéis faoin mbreabaireacht a scaip Mendel bréagach agus d'ordaigh sí do Mendel agus don fhoilseachán aistarraingt a fhoilsiú. Ar an 6 Meitheamh 2019, chomhdaigh Mendel achomharc i gcoinne an chinnidh seo, agus ar an 15 Deireadh Fómhair 2020, d’athraigh Cúirt Achomhairc Kherson cinneadh na cúirte íochtaraí. === An t-alt faoi bhaint Joe Biden le héirí as oifig Viktor Shokin. === Ar an 1 Bealtaine 2019, d’fhoilsigh [[The New York Times]] alt le Kenneth Vogel agus Yulia Mendel. Tuairiscíodh san alt gur éascaigh an Leas-Uachtarán [[Joe Biden]] cur as oifig Ard-Aighne na hÚcráine, Viktor Nikolaevich Shokin, in 2016, a cáineadh sna Stáit Aontaithe as bac a chur ar athchóiriú frith-éillithe. San alt, mhol iriseoirí go mb'fhéidir go raibh gníomhartha Biden spreagtha ag imscrúdú ar chomhlacht fuinnimh na hÚcráine Burisma Holdings, áit ar shuigh mac Joe Biden, [[Hunter Biden]], ina bhall ar bhord na stiúrthóirí. ==Tagairtí== [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] 8tvy3knmotg3armjmdndff7jtabode2 14 126546 1314846 2026-05-22T18:04:50Z Alison 570 Nua 1314846 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Caitliceachas in Éirinn]] [[Catagóir:Eagraíochtaí reiligiúnacha atá lonnaithe in Éirinn]] [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí Caitliceacha de réir tíre|Éire]] [[Catagóir:Ollscoileanna agus coláistí Caitliceacha san Eoraip|Éire]] [[Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn|Caitliceach]] gnkb1qw0z10b1l9du3vghzab785nx7v 14 126547 1314847 2026-05-22T18:06:37Z Alison 570 Nua 1314847 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ainmníochtaí Críostaí san Eoraip]] [[Catagóir:Caitliceachas de réir mór-roinn|Eoraip]] 05wahuw2c42eg5xxiw8ujbnndo6vfq2 0 126548 1314848 2026-05-22T18:07:03Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le ''''‘An Glanadh Mór’'''<ref>i mBéarla, ‘The Great Removal’ nó 'Indian Removal'.</ref> a tugadh ar an iarracht mhór a rinneadh sna Stáit Aontaithe sa 19ú haois chun na Bundúchasaigh a ruaigeadh agus an talamh a thabhairt do na Meiriceánaigh ‘nua.’ Sa mbliain 1830 shínigh Uachtarán Mheiriceá [[Andrew Jackson]] an reachtaíocht a ruaigfeadh na hIndiaigh dhúchasacha as oirdheisceart Mheiriceá. == Féach freisin == * [[Andrew Jackson]] ==...' 1314848 wikitext text/x-wiki '''‘An Glanadh Mór’'''<ref>i mBéarla, ‘The Great Removal’ nó 'Indian Removal'.</ref> a tugadh ar an iarracht mhór a rinneadh sna Stáit Aontaithe sa 19ú haois chun na Bundúchasaigh a ruaigeadh agus an talamh a thabhairt do na Meiriceánaigh ‘nua.’ Sa mbliain 1830 shínigh Uachtarán Mheiriceá [[Andrew Jackson]] an reachtaíocht a ruaigfeadh na hIndiaigh dhúchasacha as oirdheisceart Mheiriceá. == Féach freisin == * [[Andrew Jackson]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:1830]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]] [[Catagóir:Cinedhíothú]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha]] e3ch4fidq9c5d3eukrgrvlnhxodstyt 1314850 1314848 2026-05-22T18:10:20Z TGcoa 21229 1314850 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} '''‘An Glanadh Mór’'''<ref>i mBéarla, ‘The Great Removal’ nó 'Indian Removal'.</ref> a tugadh ar an iarracht mhór a rinneadh sna Stáit Aontaithe sa 19ú haois chun na Bundúchasaigh a ruaigeadh agus an talamh a thabhairt do na Meiriceánaigh ‘nua.’ Sa mbliain 1830 shínigh Uachtarán Mheiriceá [[Andrew Jackson]] an reachtaíocht a ruaigfeadh na hIndiaigh dhúchasacha as oirdheisceart Mheiriceá.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/litir-o-washington-an-glanadh-mor-go-dti-bealach-na-ndeor/|teideal=LITIR Ó WASHINGTON: An ‘Glanadh Mór‘ go dtí ‘Bealach na nDeor’|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=22 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> == Féach freisin == * [[Bundúchasaigh Mheiriceá]] * [[Andrew Jackson]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:1830]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]] [[Catagóir:Cinedhíothú]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha]] 7sl3wsn4nil4z8pmcr7ic2tvf5eqe4w 1314863 1314850 2026-05-22T18:22:16Z Alison 570 Stub-sort 1314863 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} '''‘An Glanadh Mór’'''<ref>i mBéarla, ‘The Great Removal’ nó 'Indian Removal'.</ref> a tugadh ar an iarracht mhór a rinneadh sna Stáit Aontaithe sa 19ú haois chun na Bundúchasaigh a ruaigeadh agus an talamh a thabhairt do na Meiriceánaigh ‘nua.’ Sa mbliain 1830 shínigh Uachtarán Mheiriceá [[Andrew Jackson]] an reachtaíocht a ruaigfeadh na hIndiaigh dhúchasacha as oirdheisceart Mheiriceá.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/litir-o-washington-an-glanadh-mor-go-dti-bealach-na-ndeor/|teideal=LITIR Ó WASHINGTON: An ‘Glanadh Mór‘ go dtí ‘Bealach na nDeor’|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=22 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> == Féach freisin == * [[Bundúchasaigh Mheiriceá]] * [[Andrew Jackson]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-stair}} {{síol-us}} [[Catagóir:1830]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]] [[Catagóir:Cinedhíothú]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha]] l9iujcai7nyc9ew8a93gg2ihsm2mj82 1314865 1314863 2026-05-22T18:26:58Z TGcoa 21229 1314865 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} '''‘An Glanadh Mór’'''<ref>i mBéarla, ‘The Great Removal’ nó 'Indian Removal'.</ref> a tugadh ar an iarracht mhór a rinneadh sna Stáit Aontaithe sa 19ú haois chun na Bundúchasaigh a ruaigeadh agus an talamh a thabhairt do na Meiriceánaigh ‘nua.’ === Reachtaíocht === Sa mbliain 1830 shínigh Uachtarán Mheiriceá [[Andrew Jackson]] an reachtaíocht a ruaigfeadh na hIndiaigh dhúchasacha as oirdheisceart Mheiriceá. ‘The wandering savage’ a thug an t-Uachtarán Jackson orthu agus é ag brú tríd an reachtaíocht a chuirfeadh amach as a gcuid tailte iad. Scríobhadh an reachtaíocht sa gcaoi is gur tugadh le fios gur ar leas na nIndiach a bheadh sé. Agus cé go raibh drogall ar chuid de na polaiteoirí a dtacaíocht a thabhairt, chuaigh sé tríd an Seanad (29-19 vóta) agus an Comhthionól (102-97 vóta). Agus Acht 1830 rite ag an rialtas, thosaigh siad á gcur siar thar abhainn an Mississippi. Thóg sé 28 bliain eile sula mbeadh na treibheanna ar fad ‘glanta’ ón oirdheisceart. Cé go gceanglaítear ainm Jackson leis an mbeart, is é fírinne an scéil ná gur thóg sé tréimhsí ocht nUachtarán eile ina dhiaidh, go dtí go raibh an beart curtha i gcrích go hiomlán.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/litir-o-washington-an-glanadh-mor-go-dti-bealach-na-ndeor/|teideal=LITIR Ó WASHINGTON: An ‘Glanadh Mór‘ go dtí ‘Bealach na nDeor’|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=22 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> === ‘Bealach na nDeor’ === Meastar (agus níl ann ach meastachán) gur ‘glanadh’ 67,000 Indiach dá dtailte agus gur cuireadh siar thar an Mississippi iad. Níl aon fhigiúr oifigiúil ann, áfach, don líon iomlán daoine a cuireadh siar go tailte nua. Baineadh costas daonna ollmhór leis,... na daoine a fuair bás ar an mbealach, na daoine a fuair bás nuair a shroicheadar talamh nach raibh feiliúnach dá saol, na daoine a buaileadh le galair éagsúla, na páistí a mb’éigean dóibh taisteal i rith an gheimhridh. Tá figiúirí ann don líon daoine a fuair bás ar an mbealach, ina measc, luaitear treibh, na Cherokee, go bhfuair idir 2,000 agus 4,000 duine díobh bás. Baisteadh ainm ar leith ar an turas a rinne na Cherokee siar – ‘Bealach na nDeor.’ Buaileadh na [[Seactáis|Choctaw]] go dona, dream a thug cúnamh do na hÉireannaigh aimsir an Ghorta. Meastar go bhfuair 4,000 acu sin bás ar an mbealach siar. Deirtear gur bhrúigh Rialtas na Stát Aontaithe conradh ‘síochána’ bréagach orthu agus gur brúdh amach iad i rith geimhreadh a bhí thar a bheith crua. Bhíodar in ainm is a bheith beathaithe agus bia tugtha dóibh don turas ach ba chosúil nár tharla sé sin.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Bundúchasaigh Mheiriceá]] * [[Andrew Jackson]] * [[Músaem na nIndiach Meiriceánach, Washington D.C.]] == Tagairtí == <references responsive="1"></references> [[Catagóir:1830]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]] [[Catagóir:Cinedhíothú]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha]] 0wx4iwmmczonwzrp91ybz9w11nxwyp0 1314884 1314865 2026-05-22T19:35:36Z TGcoa 21229 1314884 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} '''‘An Glanadh Mór’'''<ref>i mBéarla, ‘The Great Removal’ nó 'Indian Removal'.</ref> a tugadh ar an iarracht mhór a rinneadh sna Stáit Aontaithe sa 19ú haois chun na Bundúchasaigh a ruaigeadh agus an talamh a thabhairt do na Meiriceánaigh ‘nua.’ [[Íomhá:"'On Indian Removal".png|clé|mion]] === Reachtaíocht === Sa mbliain 1830 shínigh Uachtarán Mheiriceá [[Andrew Jackson]] an reachtaíocht a ruaigfeadh na hIndiaigh dhúchasacha as oirdheisceart Mheiriceá. ‘The wandering savage’ a thug an t-Uachtarán Jackson orthu agus é ag brú tríd an reachtaíocht a chuirfeadh amach as a gcuid tailte iad. Scríobhadh an reachtaíocht sa gcaoi is gur tugadh le fios gur ar leas na nIndiach a bheadh sé. Agus cé go raibh drogall ar chuid de na polaiteoirí a dtacaíocht a thabhairt, chuaigh sé tríd an Seanad (29-19 vóta) agus an Comhthionól (102-97 vóta). Agus Acht 1830 rite ag an rialtas, thosaigh siad á gcur siar thar abhainn an Mississippi. Thóg sé 28 bliain eile sula mbeadh na treibheanna ar fad ‘glanta’ ón oirdheisceart. Cé go gceanglaítear ainm Jackson leis an mbeart, is é fírinne an scéil ná gur thóg sé tréimhsí ocht nUachtarán eile ina dhiaidh, go dtí go raibh an beart curtha i gcrích go hiomlán.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/litir-o-washington-an-glanadh-mor-go-dti-bealach-na-ndeor/|teideal=LITIR Ó WASHINGTON: An ‘Glanadh Mór‘ go dtí ‘Bealach na nDeor’|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=22 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> === ‘Bealach na nDeor’ === Meastar (agus níl ann ach meastachán) gur ‘glanadh’ 67,000 Indiach dá dtailte agus gur cuireadh siar thar an Mississippi iad. Níl aon fhigiúr oifigiúil ann, áfach, don líon iomlán daoine a cuireadh siar go tailte nua. Baineadh costas daonna ollmhór leis,... na daoine a fuair bás ar an mbealach, na daoine a fuair bás nuair a shroicheadar talamh nach raibh feiliúnach dá saol, na daoine a buaileadh le galair éagsúla, na páistí a mb’éigean dóibh taisteal i rith an gheimhridh. Tá figiúirí ann don líon daoine a fuair bás ar an mbealach, ina measc, luaitear treibh, na Cherokee, go bhfuair idir 2,000 agus 4,000 duine díobh bás. Baisteadh ainm ar leith ar an turas a rinne na Cherokee siar – ‘Bealach na nDeor.’ Buaileadh na [[Seactáis|Choctaw]] go dona, dream a thug cúnamh do na hÉireannaigh aimsir an Ghorta. Meastar go bhfuair 4,000 acu sin bás ar an mbealach siar. Deirtear gur bhrúigh Rialtas na Stát Aontaithe conradh ‘síochána’ bréagach orthu agus gur brúdh amach iad i rith geimhreadh a bhí thar a bheith crua. Bhíodar in ainm is a bheith beathaithe agus bia tugtha dóibh don turas ach ba chosúil nár tharla sé sin.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Bundúchasaigh Mheiriceá]] * [[Andrew Jackson]] * [[Músaem na nIndiach Meiriceánach, Washington D.C.]] == Tagairtí == <references responsive="1"></references> [[Catagóir:1830]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]] [[Catagóir:Cinedhíothú]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha]] 32thn36o287txabg9xvec8twq54lpz7 1314886 1314884 2026-05-22T20:18:42Z TGcoa 21229 1314886 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Tugtar '''‘An Glanadh Mór’'''<ref>i mBéarla, ‘The Great Removal’ nó 'Indian Removal'.</ref> ar an iarracht mhór a rinneadh sna Stáit Aontaithe sa 19ú haois chun na [[Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh]] a ruaigeadh agus an talamh a thabhairt do na Meiriceánaigh ‘nua’, daoine de shliocht na hEorpa. [[Íomhá:President Andrew Jackson's Message to Congress "On Indian Removal", 12-06-1830, Page 1-7 (6023478288).jpg|clé|mion|362x362px|6 Nollaig 1830: Teachtaireacht Andrew Jackson chuig [[Comhdháil na Stát Aontaithe]]]] [[Íomhá:Trail of Tears for the Creek People (7222969326).jpg|clé|mion|308x308px|Fuair 3,500 Créacach (muintir Creek nó Tréibh Muscogee) bás as 14,000 ar a bhealach go [[Oklahoma]], 1836-1837]] [[Íomhá:Statues tell a story at the Chickasaw Cultural Center during the 2012 Trail of Tears Conference in Sulphur, Oklahoma near the (46444634-32d0-4800-8169-86a90e896c85).JPG|clé|mion|220x220px|Lárionad Cultúrtha Chickasaw]] [[Íomhá:Slaves picking cotton on a Mississippi Valley plantation, 1857.jpg|clé|mion|220x220px|An sclábhaíocht agus an tionscal cadáis, 1857]] === Reachtaíocht === Sa mbliain 1830 shínigh Uachtarán Mheiriceá [[Andrew Jackson]] an reachtaíocht a ruaigfeadh na hIndiaigh dhúchasacha as oirdheisceart Mheiriceá.<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/topic/Indian-Removal-Act|teideal=Indian Removal Act {{!}} Definition, History, Significance, & Facts {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> ‘The wandering savage’ a thug an t-Uachtarán Jackson orthu agus é ag brú tríd an reachtaíocht a chuirfeadh amach as a gcuid tailte iad.<ref name=":0" /> Scríobhadh an reachtaíocht sa gcaoi is gur tugadh le fios gur ar leas na nIndiach a bheadh sé. Agus cé go raibh drogall ar chuid de na polaiteoirí a dtacaíocht a thabhairt, chuaigh sé tríd an Seanad (29-19 vóta) agus an Comhthionól (102-97 vóta). Agus Acht 1830 rite ag an rialtas, thosaigh siad á gcur siar thar [[Abhainn Mississippi|abhainn an Mississippi]]. Thóg sé 28 bliain eile sula mbeadh na treibheanna ar fad ‘glanta’ ón oirdheisceart. Cé go gceanglaítear ainm Jackson leis an mbeart, is é fírinne an scéil ná gur thóg sé tréimhsí ocht nUachtarán eile ina dhiaidh, go dtí go raibh an beart curtha i gcrích go hiomlán.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/litir-o-washington-an-glanadh-mor-go-dti-bealach-na-ndeor/|teideal=LITIR Ó WASHINGTON: An ‘Glanadh Mór‘ go dtí ‘Bealach na nDeor’|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=22 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> === ‘Bealach na nDeor’ === Meastar (agus níl ann ach meastachán) gur ‘glanadh’ 67,000 Indiach dá dtailte agus gur cuireadh siar thar an Mississippi iad. Níl aon fhigiúr oifigiúil ann, áfach, don líon iomlán daoine a cuireadh siar go tailte nua. Baineadh costas daonna ollmhór leis,... na daoine a fuair bás ar an mbealach, na daoine a fuair bás nuair a shroicheadar talamh nach raibh feiliúnach dá saol, na daoine a buaileadh le galair éagsúla, na páistí a mb’éigean dóibh taisteal i rith an gheimhridh. Tá figiúirí ann don líon daoine a fuair bás ar an mbealach, ina measc, luaitear treibh, na Cherokee, go bhfuair idir 2,000 agus 4,000 duine díobh bás. Baisteadh ainm ar leith ar an turas a rinne na Cherokee siar – ‘Bealach na nDeor.’ Buaileadh na [[Seactáis|Choctaw]] go dona, dream a thug cúnamh do na hÉireannaigh aimsir an Ghorta. Meastar go bhfuair 4,000 acu sin bás ar an mbealach siar. Deirtear gur bhrúigh Rialtas na Stát Aontaithe conradh ‘síochána’ bréagach orthu agus gur brúdh amach iad i rith geimhreadh a bhí thar a bheith crua. Bhíodar in ainm is a bheith beathaithe agus bia tugtha dóibh don turas ach ba chosúil nár tharla sé sin.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://billofrightsinstitute.org/essays/the-trail-of-tears/|teideal=Trail of Tears, Indian Removal Act, Andrew Jackson, Native American displacement, Cherokee, forced migration, 1830s, U.S. government policy|language=en|work=National Leader in Civic Education Resources {{!}} Bill of Rights Institute|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> === Crios an Chadáis === Go tapaidh tar éis an ‘glanadh’ tosaíodh ar olltáirgeadh [[Cadás|cadáis]] sa cheantar mór sin in oirdheisceart Mheiriceá. Forbraíodh ceangal idir na Plandálacha sa deisceart agus muilte cadáis i [[Massachusetts]], tithe airgeadais i Nua-Eabhrac agus le trádálaithe i Londain agus Learpholl. Bhí lucht oibre ollmhór ar na Plandálacha sa deisceart – na daoine, Afracaigh den chuid is mó, a bhí faoi chuing na sclábhaíochta agus a d’oibrigh go crua ag chuile chéim den táirgeadh cadáis. Dúradh gur tharla sé go mbíodh na treibheanna Indiacha á dtabhairt amach as a gcuid tailte ar longa a bhí ag seoladh ó thuaidh ar an Mississippi agus uaidh sin chuig a dtailte ‘nua’ in Oklahoma, ag an am céanna is a bhí an cadás a d’fhás ar a gcuid tailte á sheoladh ó dheas ar an Mississippi céanna ag déanamh ar chalafort [[New Orleans, Louisiana|New Orleans]] agus uaidh sin go calafoirt an domhain. Cuireadh tús dá bharr sin le ‘míorúilt’ eacnamaíochta ollmhór i Meiriceá sa 19ú haois.<ref name=":0" /> === Inniu === Tá na treibheanna fós lonnaithe in áiteacha éagsúla – fiú amháin in oirthear na tíre. == Féach freisin == * [[Bundúchasaigh Mheiriceá]] * [[Andrew Jackson]] * [[Músaem na nIndiach Meiriceánach, Washington D.C.]] == Tagairtí == <references responsive="1"></references> [[Catagóir:1830]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]] [[Catagóir:Cinedhíothú]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha]] 6cc0ddclxtiuvdptcocddqyltyz8wur 1314890 1314886 2026-05-22T20:35:22Z TGcoa 21229 /* Reachtaíocht */ 1314890 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Tugtar '''‘An Glanadh Mór’'''<ref>i mBéarla, ‘The Great Removal’ nó 'Indian Removal'.</ref> ar an iarracht mhór a rinneadh sna Stáit Aontaithe sa 19ú haois chun na [[Bundúchasaigh Mheiriceá|Bundúchasaigh]] a ruaigeadh agus an talamh a thabhairt do na Meiriceánaigh ‘nua’, daoine de shliocht na hEorpa. [[Íomhá:President Andrew Jackson's Message to Congress "On Indian Removal", 12-06-1830, Page 1-7 (6023478288).jpg|clé|mion|362x362px|6 Nollaig 1830: Teachtaireacht Andrew Jackson chuig [[Comhdháil na Stát Aontaithe]]]] [[Íomhá:Trail of Tears for the Creek People (7222969326).jpg|clé|mion|308x308px|Fuair 3,500 Créacach (muintir Creek nó Tréibh Muscogee) bás as 14,000 ar a bhealach go [[Oklahoma]], 1836-1837]] [[Íomhá:Statues tell a story at the Chickasaw Cultural Center during the 2012 Trail of Tears Conference in Sulphur, Oklahoma near the (46444634-32d0-4800-8169-86a90e896c85).JPG|clé|mion|220x220px|Lárionad Cultúrtha Chickasaw]] [[Íomhá:Slaves picking cotton on a Mississippi Valley plantation, 1857.jpg|clé|mion|220x220px|An sclábhaíocht agus an tionscal cadáis, 1857]] === Reachtaíocht === Sa mbliain 1830 shínigh Uachtarán Mheiriceá [[Andrew Jackson]] an reachtaíocht a ruaigfeadh na hIndiaigh dhúchasacha as oirdheisceart Mheiriceá.<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/topic/Indian-Removal-Act|teideal=Indian Removal Act {{!}} Definition, History, Significance, & Facts {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> ‘The wandering savage’ a thug an t-Uachtarán Jackson orthu agus é ag brú tríd an reachtaíocht a chuirfeadh amach as a gcuid tailte iad.<ref name=":0" /> Scríobhadh an reachtaíocht<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Indian Removal Act|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Indian_Removal_Act&oldid=1351388567|journal=Wikipedia|date=2026-04-27|language=en}}</ref> sa gcaoi is gur tugadh le fios gur ar leas na nIndiach a bheadh sé. Agus cé go raibh drogall ar chuid de na polaiteoirí a dtacaíocht a thabhairt, chuaigh sé tríd an Seanad (29-19 vóta) agus an Comhthionól (102-97 vóta). Agus Acht 1830 rite ag an rialtas, thosaigh siad á gcur siar thar [[Abhainn Mississippi|abhainn an Mississippi]]. Thóg sé 28 bliain eile sula mbeadh na treibheanna ar fad ‘glanta’ ón oirdheisceart. Cé go gceanglaítear ainm Jackson leis an mbeart, is é fírinne an scéil ná gur thóg sé tréimhsí ocht nUachtarán eile ina dhiaidh, go dtí go raibh an beart curtha i gcrích go hiomlán.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/litir-o-washington-an-glanadh-mor-go-dti-bealach-na-ndeor/|teideal=LITIR Ó WASHINGTON: An ‘Glanadh Mór‘ go dtí ‘Bealach na nDeor’|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=22 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> === ‘Bealach na nDeor’ === Meastar (agus níl ann ach meastachán) gur ‘glanadh’ 67,000 Indiach dá dtailte agus gur cuireadh siar thar an Mississippi iad. Níl aon fhigiúr oifigiúil ann, áfach, don líon iomlán daoine a cuireadh siar go tailte nua. Baineadh costas daonna ollmhór leis,... na daoine a fuair bás ar an mbealach, na daoine a fuair bás nuair a shroicheadar talamh nach raibh feiliúnach dá saol, na daoine a buaileadh le galair éagsúla, na páistí a mb’éigean dóibh taisteal i rith an gheimhridh. Tá figiúirí ann don líon daoine a fuair bás ar an mbealach, ina measc, luaitear treibh, na Cherokee, go bhfuair idir 2,000 agus 4,000 duine díobh bás. Baisteadh ainm ar leith ar an turas a rinne na Cherokee siar – ‘Bealach na nDeor.’ Buaileadh na [[Seactách]]<ref>I mBéarla, na ''Choctaw''</ref> go dona, dream a thug cúnamh do na hÉireannaigh aimsir an Ghorta. Meastar go bhfuair 4,000 acu sin bás ar an mbealach siar. Deirtear gur bhrúigh Rialtas na Stát Aontaithe conradh ‘síochána’ bréagach orthu agus gur brúdh amach iad i rith geimhreadh a bhí thar a bheith crua. Bhíodar in ainm is a bheith beathaithe agus bia tugtha dóibh don turas ach ba chosúil nár tharla sé sin.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://billofrightsinstitute.org/essays/the-trail-of-tears/|teideal=Trail of Tears, Indian Removal Act, Andrew Jackson, Native American displacement, Cherokee, forced migration, 1830s, U.S. government policy|language=en|work=National Leader in Civic Education Resources {{!}} Bill of Rights Institute|dátarochtana=2026-05-22}}</ref> {{Príomhalt|Bealach na nDeor}} === Crios an Chadáis === Go tapaidh tar éis an ‘glanadh’ tosaíodh ar olltáirgeadh [[Cadás|cadáis]] sa cheantar mór sin in oirdheisceart Mheiriceá. Forbraíodh ceangal idir na Plandálacha sa deisceart agus muilte cadáis i [[Massachusetts]], tithe airgeadais i Nua-Eabhrac agus le trádálaithe i Londain agus Learpholl. Bhí lucht oibre ollmhór ar na Plandálacha sa deisceart – na daoine, Afracaigh den chuid is mó, a bhí faoi chuing na sclábhaíochta agus a d’oibrigh go crua ag chuile chéim den táirgeadh cadáis. Dúradh gur tharla sé go mbíodh na treibheanna Indiacha á dtabhairt amach as a gcuid tailte ar longa a bhí ag seoladh ó thuaidh ar an Mississippi agus uaidh sin chuig a dtailte ‘nua’ in Oklahoma, ag an am céanna is a bhí an cadás a d’fhás ar a gcuid tailte á sheoladh ó dheas ar an Mississippi céanna ag déanamh ar chalafort [[New Orleans, Louisiana|New Orleans]] agus uaidh sin go calafoirt an domhain. Cuireadh tús dá bharr sin le ‘míorúilt’ eacnamaíochta ollmhór i Meiriceá sa 19ú haois.<ref name=":0" /> === Inniu === Tá na treibheanna fós lonnaithe in áiteacha éagsúla – fiú amháin in oirthear na tíre. Mar shampla, tá breis is 200,000 ball cláraithe ag an Náisiún [[Seactách]] (sa bhliain 2024), rud a fhágann gurb é ceann de na náisiúin dhúchasacha is mó sna Stáit Aontaithe é. Tá an chuid is mó díobh ina gcónaí i Oklahoma fós.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/comharthai-sraide-seactaise-crochta-i-meiricea-den-chead-uair-riamh/|teideal=Comharthaí sráide Seactáise crochta i Meiriceá den chéad uair riamh|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=12 Deireadh Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-12}}</ref> == Féach freisin == * [[Bundúchasaigh Mheiriceá]] * [[Andrew Jackson]] * [[Bealach na nDeor]] * [[Músaem na nIndiach Meiriceánach, Washington D.C.]] == Tagairtí == <references responsive="1"></references> [[Catagóir:1830]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá]] [[Catagóir:Cinedhíothú]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha]] [[Catagóir:Stair Oklahoma]] mxes5l463r038z3f526r87o4ta180kn 14 126549 1314849 2026-05-22T18:08:20Z Alison 570 Nua 1314849 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Caitliceachas de réir tíre|Náisiún]] [[Catagóir:Caitlicigh|Náisiún]] [[Catagóir:Críostaithe de réir ainmníochta agus náisiúntachta]] cd0535yu08wh9buqeptcb38o5s8uefo 14 126550 1314862 2026-05-22T18:20:59Z Alison 570 Nua 1314862 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Bailte Fearainn in Éirinn]] [[Catagóir:Contae Thiobraid Árann]] ss70kwguyfn6sel6553yp0w6ga4ltvl 0 126551 1314866 2026-05-22T18:35:12Z Alison 570 Nua 1314866 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Is sraith faisnéise teilifíse Éireannach í '''Cogar''' ({{Lang-en|Whisper}}), a chraoltar ar an gcainéal Gaeilge [[TG4]]. Díríonn sí ar dhaoine a ndearnadh "neamhaird orthu" nó atá ar imeall na sochaí.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.independent.ie/entertainment/tv-radio/gleeson-calls-for-switch-on-to-tg4s-full-irish-26766956.html|title=Gleeson calls for switch on to TG4's full Irish|website=independent|language=en}}</ref> == Naisc Sheachtracha == * [https://www.tg4.ie/en/player/categories/top-documentaries/?series=Cogar&genre=Faisneis Suíomh oifigiúil] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-tv}} [[Catagóir:2010 sa teilifís]] [[Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge]] [[Catagóir:Cláir TG4]] [[Catagóir:Sraith teilifíse faisnéise Éireannach]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2000]] bmhcv7qyhpjkp601g3275lz9oe1lbih 1314868 1314866 2026-05-22T18:40:48Z Alison 570 {{Clár teilifíse TG4}} 1314868 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Is sraith faisnéise teilifíse Éireannach í '''Cogar''' ({{Lang-en|Whisper}}), a chraoltar ar an gcainéal Gaeilge [[TG4]]. Díríonn sí ar dhaoine a ndearnadh "neamhaird orthu" nó atá ar imeall na sochaí.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.independent.ie/entertainment/tv-radio/gleeson-calls-for-switch-on-to-tg4s-full-irish-26766956.html|title=Gleeson calls for switch on to TG4's full Irish|website=independent|language=en}}</ref> == Naisc Sheachtracha == * [https://www.tg4.ie/en/player/categories/top-documentaries/?series=Cogar&genre=Faisneis Suíomh oifigiúil] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Clár teilifíse TG4}} {{síol-tv}} [[Catagóir:2010 sa teilifís]] [[Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge]] [[Catagóir:Cláir TG4]] [[Catagóir:Sraith teilifíse faisnéise Éireannach]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2000]] kmvgfvwsv217w9chg2k6u47a3pj9y6d 1314874 1314868 2026-05-22T18:45:39Z Alison 570 Pl. 1314874 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Is sraith faisnéise teilifíse Éireannach í '''Cogar''' ({{Lang-en|Whisper}}), a chraoltar ar an gcainéal Gaeilge [[TG4]]. Díríonn sí ar dhaoine a ndearnadh "neamhaird orthu" nó atá ar imeall na sochaí.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.independent.ie/entertainment/tv-radio/gleeson-calls-for-switch-on-to-tg4s-full-irish-26766956.html|title=Gleeson calls for switch on to TG4's full Irish|website=independent|language=en}}</ref> == Naisc Sheachtracha == * [https://www.tg4.ie/en/player/categories/top-documentaries/?series=Cogar&genre=Faisneis Suíomh oifigiúil] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Clár teilifíse TG4}} {{síol-tv}} [[Catagóir:2010 sa teilifís]] [[Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge]] [[Catagóir:Cláir TG4]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse faisnéise Éireannach]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2000]] eij53emy1t6hr93snf7hv8mrzh1v3cp 14 126552 1314869 2026-05-22T18:42:37Z Alison 570 Nua 1314869 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir tíre agus eagraíochta|Éire]] [[Catagóir:Daoine Éireannacha|Eagraíocht]] [[Catagóir:Eagraíochtaí Éireannacha]] jfg5ef51kyql6tvmtvby1h4xi6g24w6 14 126553 1314871 2026-05-22T18:43:55Z Alison 570 Nua 1314871 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sraith teilifíse Éireannach de réir seánra|Faisnéis]] [[Catagóir:Sraith teilifíse faisnéise de réir tíre|Éire]] 2ivvl6zsmawgrf9ucszlbxpcoqfq3ce 1314872 1314871 2026-05-22T18:45:20Z Alison 570 Pl. 1314872 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse Éireannach de réir seánra|Faisnéis]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse faisnéise de réir tíre|Éire]] r1k6p2ynkmfvt5w6wukr9zthsz7nab5 1314873 1314872 2026-05-22T18:45:30Z Alison 570 Alison moved page [[Catagóir:Sraith teilifíse faisnéise Éireannach]] to [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse faisnéise Éireannach]] without leaving a redirect 1314872 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse Éireannach de réir seánra|Faisnéis]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse faisnéise de réir tíre|Éire]] r1k6p2ynkmfvt5w6wukr9zthsz7nab5 0 126554 1315087 2026-05-23T08:23:39Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Cairpre Gabra]] go [[Cairbre Gabhra]]: Leagan NuaGhaeilge 1315087 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Cairbre Gabhra]] k9pbgia6skfmv0byfadw7kutm97ln5w 1 126555 1315089 2026-05-23T08:23:39Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Plé:Cairpre Gabra]] go [[Plé:Cairbre Gabhra]]: Leagan NuaGhaeilge 1315089 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Plé:Cairbre Gabhra]] 1pb336xvuu1yb6n12a2jjf1el57pc2f 0 126556 1315094 2026-05-23T08:40:03Z Marcas.oduinn 33120 Cruthaithe ó enwiki 1315094 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:28 St Carthage detail, Ethel Rhind, Honan Chapel Stained Glass.jpg | mion | ''N. Carthach'' le Ethel Rhind i Séipéal Honan]] [[Easpag]] agus [[ab]] Éireannach den séú haois ba ea '''Naomh Carthach is Sine'''. Tá a lá féile ar an 5ú Márta. Leantóir agus comharba ar [[Ciarán Saighre]] ba ea é, agus oide a comhainmnigh níos mó le rá, Naomh Carthach Leasa Mhóir (aitheanta fosta mar N. [[Mochuda]]).<ref name=Bethada /> De sliocht [[Eoghanacht Chaisil]] ba ea Carthach, mac nó garmhac le h[[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nadha Fraoigh]] (blaistithe ag [[Naomh Pádraig]]). Chuir Ciarán ar oilithreacht é le seacht mbliana thar lear, ag tabhairt cuairte ar an Fhrainc agus an Róimh. Ar ais abhaile, ceapadh arís é ina bhall de {{h|Saighir Chiaráin}}. Níos deireanaí, bhunaigh sé mainistreacha ag Droim Feartain i g[[Cairbre Gabhra]] agus ar an oileán uachtarach i [[Loch Síleann]], [[Contae na Mí]].<ref name=Strong1880 /> San Leacht i mbarúntacht {{h|Clann Mhuiris}} iarsmaí beaga de chill ársa dath ainm ''Cill Cartaig''. Tá [[Cill Charthaigh]] eile suite i ndeisceart [[Dún na nGall]]. Tá alt gearr ar Charthach in ''The Martyrology of Donegal: a Calendar of the Saints of Ireland'' (1864) le [[James Michael O'Clery]], lch. 65: <blockquote>''Carthach, Bishop, alumnus of Ciarán Saighre. One of his places was Druim-fertain, and in Cairbre Ua Ciardha is Druim-fertain; and to him belongs Inish Uachtair in Loch Sileann, and Cill Charthaigh in Tir Boghaine in Cinel Conaill. He was son of Aenghus, son of Nadfraech king of Munster, &c.</blockquote> == Féach freisin == * [[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nadha Fraoigh]] * [[Ciarán Saighre]] * [[Saighir Chiaráin]] * ''[[Osraige]] * [[Deoise Osraí]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.a-wee-bit-of-ireland.com/eire_jul_2005/kilcar_2.html Grianghraf de Chill Charthaigh] ó fothrach na cealla féin. == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=Bethada>''[http://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html Bethada Náem nÉrenn]''. Charles Plummer (eag.), Richard Irvine Best (eag.), dara heagrán, [iml. 1: ll. xliv + 346; iml. 2: 484pp] Clarendon Press Oxford (1922) (repr. 1968). </ref> <ref name=Strong1880>[https://www.biblicalcyclopedia.com/C/carthach.html "Carthach", ''The Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature'']. (James Strong and John McClintock, eag.) Harper and Brothers; NY; 1880</ref> }} huzbnpsgcltfyihmb7y9qi5um31vpft