Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 2 Meitheamh 0 3600 1316602 1268578 2026-06-02T09:25:14Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1316602 wikitext text/x-wiki {{Meitheamh}} Is é an '''2 Meitheamh''' an 153ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 154ú lá i mbliain bhisigh. Tá 212 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An Iodáil]] - Lá na Poblachta (''Festa della Repubblica'') * [[Samó]] - Lá na Saoirse ([[1962]]) * Lá Fhéile [[Pápa Eoghan I]] == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1535]] — [[Pápa Leon XI]], pápa (b. [[1605]]) * [[1835]] — [[Pápa Pius X]], pápa (b.[[1914]]) * [[1840]] — [[Thomas Hardy]], scríbhneoir (b.[[1928]]) * [[1857]] — [[Edward Elgar]], cumadóir Sasanach (b. [[1934]]) * [[1857]] — [[Karl Adolph Gjellerup]], scríbhneoir Danmhargach (b. [[1919]]) * [[1895]] — [[Tomás Laighléis]], seanchaí as Mionlach, Contae na Gaillimhe (b. [[1984]]) * [[1904]] — [[Johnny Weissmuller]], aisteoir agus snámhóir Meiriceánach (b. [[1984]]) * [[1907]] — [[Dónal Ó Caoimh]], imreoir peil Ghaelach (b. [[1967]]) * [[1915]] — [[Tapio Wirkkala]], dearthóir earraí gloine is adhmad, dealbhóir [[An Fhionlainn|Fionlannach]] (b.[[1985]]) * [[1920]] — [[Mícheál Ó hEithir]], tráchtaire agus iriseoir spóirt (b.[[1996]]) * [[1926]] — [[Milo O'Shea]], aisteoir Éireannach (b. [[2013]]) * [[1928]] — [[Calum Kennedy]], amhránaí Albanach (b. [[2006]]) * [[1948]] — [[Giovanni Angelo Becciu]], ardeaspag Caitliceach agus taidhleoir * [[1949]] — [[Martin Dillon]], iriseoir agus údar as Béal Feirste * [[1951]] — [[Gilbert Baker]], ealaíontóir Meiriceánach agus gníomhaí cearta LADT (b. [[2017]]) * [[1962]] — [[Charles Williams]], dornálaí proifisiúnta * [[1972]] — [[Wayne Brady]], fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach * [[1976]] — [[Dáithí Ó Sé]], láithreoir teilifíse Éireannach * [[1976]] — [[Yuriy Nuzhnenko]], dornálaí Úcránach * [[1979]] — [[Morena Baccarin]], ban-aisteoir Brasaíleach * [[1982]] — [[Jewel Staite]], ban-aisteoir Ceanadach * [[1990]] — [[Gréacháin Ó Maolchathaigh]], iománaí Éireannach * [[1996]] — [[Lúc Ó Scannláin]], iománaí Éireannach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[657]] — [[Pápa Eoghan I]] (r. [[590]]) * [[1567]] — [[Seán Ó Néill]], 36 nó 37, taoiseach [[Gael]]ach (r. [[1530]]) * [[1882]] — [[Giuseppe Garibaldi]], 74, tírghráthóir agus saighdiúir (r. [[1807]]) * [[1956]] — [[Eibhlís Uí Chróinín (amhránaí ar an sean-nós)|Eibhlís Uí Chróinín]], amhránaí Éireannach (r. [[1879]]) * [[1987]] — [[Anthony de Mello]], scríbhneoir Indiach (r. [[1931]]) * [[1990]] — [[Rex Harrison]], aisteoir Sasanach (r. [[1908]]) * [[2001]] — [[Joey Maxim]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1922]]) * [[2008]] — [[Bo Diddley]], ceoltóir (r. [[1928]]) * [[2011]] — [[Josephine Hart]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1942]]) * [[2015]] — [[Irwin Rose]], bitheolaí Meiriceánach (r. [[1926]]) * [[2018]] — [[Paul Boyer]], bithcheimiceoir Meiriceánach (r. [[1918]]) == Tarluithe eile == * [[575]] - Coisriceadh [[Pápa Beinidict I]] * [[1780]] - Tharla [[Círéibeacha Gordon|círéibeacha frith-Chaitliceach]] i [[Londain]]. Maraíodh 300-700 duine * [[1896]] - Rinne [[Guglielmo Marconi]] iarratas ar a [[paitinn|phaitinn]] dá "theileagraf gan sreang" * [[1909]] - D'éirigh [[Alfred Deakin]] ina [[Priomh-Aire na hAstraile|Phriomh-Aire na hAstraile]] den tríú huair * [[1946]] - Vótáil [[An Iodáil]], i reifreann, a bheith ina poblacht * [[1953]] - Rinneadh agus corónú ar [[Eilís II na Ríochta Aontaithe]] in [[Abtheach Westminster]] * [[1964]] - Bunaíodh [[Eagraíocht Shaoirse na Palaistíne]] * [[1966]] - D'éirigh leis na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] spáslong a sheoladh chuig [[an Ghealach]]. * [[1979]] - D'fhill an [[Pápa Eoin Pól II|Pápa]] ar [[An Pholainn|an bPolainn]], a thír dhúchais. Is eisean an chéad [[pápa|phápa]] dul go [[tír]] [[Cumannachas|chumannach]] * [[1985]] - Cuireadh cosc ar chlubanna [[Sacar|sacair]] sa [[An Bhreatain|Bhreatain]] imirt san [[An Eoraip|Eoraip]], tar éis [[tubaiste staid Heysel]]. * [[2003]] - Lainseáil [[Gníomhaireacht Spáis na hEorpa]] an ''[[Mars Express]]'' * [[2013]] - [[Réabhlóid na hÉigipte 2011|Réabhlóid na hÉigipte]]: Gearradh príosún saoil ar iaruachtarán [[Hosni Mubarak]] * [[2014]] - D'éirigh [[Telangana]] ina naoú stát is fiche [[an India |na hIndia]] [[Catagóir:Dátaí|0602]] [[Catagóir:Míonna|Meitheamh, 02]] rk58epoudxv5a8bogpf6yjafm2z0sfm Futebol Clube do Porto 0 23147 1316603 1236143 2026-06-02T09:32:59Z Makenzis 33766 /* Onóracha */ 1316603 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} {{glanadh-mar|Gram, athbhreithniú, srl}} {{Club peile bosca eolais 2 | ainm an chlub = Porto | ainmsuaitheantas = | leasainm = ''Dragões'', ''Azuis e Brancos'', ''Andrades'' | pattern_la1 = _thinblueborderonwhite | pattern_b1 = _porto0910h | pattern_ra1 = _thinblueborderonwhite | leftarm1 = FFFFFF | body1 = 0000FF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 0000FF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _porto0910a | pattern_b2 = _porto0910a | pattern_ra2 = _porto0910a | leftarm2 = FF7F00 | body2 = FF7F00 | rightarm2 = FF7F00 | shorts2 = FF7F00 | socks2 = FF7F00 | dathanna = [[Íomhá:600px Bianco e Blu a Strisce con FCP.png|20px]] [[Gorm]] - [[Bán]] | siombail = Dragan | cathair = [[Porto]] | tír = {{bratach|Portugal}} [[An Phortaingéil]] | cónaidhm = [[UEFA]] | sraith = Primeira Liga | bunaithe = 1893 | uachtarán = {{bratach|Portugal}} Jorge Nuno Pinto da Costa | traenálaí = {{bratach|Portugal}} Sérgio Conceição | staid = [[Estádio do Dragão]] | acmhainn = 50,399 | suíomh = www.fcporto.pt }} Is club [[spórt|spóirt]] [[An Phortaingéil|Portaingéalach]] é '''Futebol Clube do Porto''' ar a dtugtar ''Porto'' nó ''FCP'' de ghnáth, as [[Porto]]. Bunaíodh an club sa bhliain 1893. == Onóracha == * Phortaingéil Liga 31 * Phortaingéil Cup 20 * Phortaingéil Supercup 22 * Porto Liga 30 * Porto Cup 14 * Porto Supercup 32 * Phortaingéil Liga Intercalar 1 * Champions Europe 2 * Intercontinental 2 * Supercup Europe 1 * Iberica Cup 1 * UEFA Cup 1 == Naisc sheachtracha == * [http://www.fcporto.pt/ Suíomh oifigiúil an chlub] [[Catagóir:Clubanna sacair na Portaingéile|Porto F.C.]] 7nsgac9s2huor62e1j8ye04c00l6yj1 Cláir TG4 0 23463 1316578 1316358 2026-06-01T18:24:48Z TVShowsFan2005 71551 1316578 wikitext text/x-wiki Seo sampla de na cláir theilifíse a bhíonn (nó a bhíodh) le feiceáil ar [[TG4]]. == As Gaeilge == {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="3" width="100%" |- <!-- Table only gets ONE ROW --> | valign="top" width="*" | <!-- New COL --> * '''[[Nuacht]]''' ** ''[[Nuacht TG4]]'' * '''[[Spórt]]''' ** ''[[GAA Beo]]'' ** ''[[Laochra Gael]]'' ** ''[[Rugbaí Beo]]'' ** ''[[Sacar Beo]]'' ** ''[[Wimbledon Beo]]'' ** ''[[Underdogs]]'' ** ''[[Greyhound View]]'' * '''[[Clár faisnéise]]''' ** ''[[Anamnocht]]'' (2009-) ** ''[[Thar Sáile]]'' (2009-) ** ''[[Domhan an Dúlra]]'' ** ''[[Cogar]]'' ** ''[[Éalú]]'' ** ''[[Feirm (sraith teilifís)|Feirm]]'' (2014-) ** ''[[Fíorscéal]]'' (2009-) ** ''[[Mí na Meala]]'' ** ''[[Méirligh]]'' ** ''[[Uachtaráin]]'' ** ''[[Ceolchuairt]]'' | valign="top" width="*" |<!-- New COL --> * '''[[Dráma]]''' ** ''[[Ros na Rún]]'' (2009-) ** ''[[Seacht / Seven]]'' (2009-) * '''[[Páistí]] / [[Déagóirí]] 12+ **''[[Bouli]]'' (1996) **''[[Kuigear Kangaru]]'' (1996) **''[[Lulu]]'' (1997) **''[[Tabaluga]]'' (1998) **''[[Power Rangers Turbo]]'' (1998) **''[[SOS Crogalra]]'' (1998) **''[[Thuas san Ailear]]'' (1999) **''[[Power Rangers sa Spás]] (1 Deireadh Fómhair 1999)'' **''[[Teletubbies]]'' (1999) **''[[Freaky Stories]]'' (17 Aibreán 2000) **''[[Maistini Beaga]]'' (2000) **''[[Patrol 03]]'' (2000) **''[[Rainbow Fish]]'' (2000) **''[[Scéalta na Draguin]]'' (2000) **''[[Twipsy]]'' (2000) **''[[Weird Ohs]]'' (2000) **''[[Voltron]]'' (2000) **''[[Norman Normal]]'' (2000) **''[[Angela Anaconda]]'' (1 Mean Fómhair 2000) **''[[Monster Rancher]]'' (1 Meán Fómhair 2000) **''[[Capaillíní Chnoc na Réalt]]'' (2000) **''[[Flipper agus Lopaka]]'' (2000) **''[[Power Rangers Réalta Rúnda]]'' (4 Méan Fómhair 2000) **''[[Poochini]]'' (2001) **''[[Little Rascals]]'' (2001) **''[[Clifford]]'' (2001) **''[[Muca Béal Dorais]]'' (8 Feabhra 2001) **''[[Muppets Anocht]]'' (8 Feabhra 2001) **''[[An Triur agus Jerry]]'' (2001) **''[[Zirkos Kids]]'' (2001) **''[[SuperTed]]'' (2001) **''[[Sali Mali]]'' (2001) **''[[Seo Agaibh Mimi]]'' (2001) **''[[Na Cramp Twins]]'' (2001) **''[[Na Hoobs]]'' (2001) **''[[SpongeBob SquarePants]]'' (2002) **''[[Mimi agus Mr Bobo]]'' (2002) **''[[Na Muppet Show]]'' (2002) **''[[Lizzie McGuire]]'' (2003) **''[[Sean Tom]]'' (2003) **''[[Tec the Tractor]]'' (2003) **''[[Superman: The Animated Series]]'' (2004) **''[[Dastardly agus Muttley]]'' (2004) **''[[Dora]]'' (2004) **''[[Blinky Bill]]'' (2005) **''[[Loonatics Unleashed]]'' (2005) **''[[The Batman]]'' (2005) **''[[Aifric]]'' (2006) **''[[Foster's Home for Imaginary Friends|Foster's Home for Imaginary Friends]]'' (2006) **''[[Doodlebops]]'' (2006) **''[[Rith Diego Rith]]'' (2006) **''[[Pet Alien]]'' (2006) **''[[Wonder Pets]]'' (2006) **''[[Coconut Fred]]'' (2007) **''[[Legend of the Dragon]]'' (2007) **''[[Horseland]]'' (2007) **''[[Skunk Fu]]'' (2007) **''[[Tar ag Spraoi Sesame]]'' (2007) **''[[Bog Stop|Bog Stop]]'' (2008) **''[[Loopdidoo]]'' (2008) **''[[Back at the Barnyard]]'' (2009) **''[[Lola agus Virginia]]'' (2009) **''[[Franny's Feet]]'' (2009) **''[[The Garfield Show‎|Garfield]]'' (2010) **''[[Ben 10: Alien Force]]'' (2010) **''[[Dinosaur Train]]'' (2010) **''[[Tractor Tom]]'' (2011) **''[[Fanboy and Chum Chum]]'' (2011) **''[[Fraggle Rock]]'' (2011) **''[[Tickety Toc]]'' (2012) **''[[Redakai]]'' (2013) **''[[Rekkit Rabbit]]'' (2014) **''[[That's Joey]]'' (2021) * '''[[Greann]]''' ** ''[[Luí na Gréine]]'' ** ''[[Gleann Ceo]]'' ** ''[[Fear an Phoist]]'' ** ''[[FFC]]'' (2009-) ** ''[[Life with Derek]]'' ** ''[[South Park]]'' (2009-) ** ''[[An Gaeilgeoir is Greannmhaire]]'' (2014-) ** [[The Dukes of Hazzard]] (Roimhe seo) * '''[[Stair]]''' ** ''[[Cartaí Poist]]'' ** ''[[Éire Neodrach]]'' ** ''[[Séideán Staire]]'' ** ''[[Siar sna Seascaidí]]'' ** ''[[Siar sna Seachtóidí]]'' | valign="top" width="*" | <!-- New COL --> * '''[[Sraith]]''' ** ''[[Ó Tholg go tolg]]'' ** ''[[Spillane an Fánaí]]'' * '''[[Seó cainte]]''' ** ''[[Ardán]]'' ** ''[[Gleo]]'' ** ''[[Róisín]]'' ** ''[[7 Lá]]'' (2009-) * '''[[Ceol]]''' ** ''[[Busker Abú]]'' ** ''[[Is Maith liom Pop]]'' ** ''[[Pop 4]]'' (2009-) ** ''[[Scór Encore]]'' ** ''[[Glas Vegas]]'' ** ''[[Glór Tíre]]'' * '''[[Grá]]''' ** ''[[Paisean Faisean]]'' (2009-) ** ''[[Eochair an ghrá]]'' (2009-) ** ''[[Pioc do Ride]]'' (2015-) |} == Béarla == * ''[[Cold Case]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Carnivàle]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Dr. Vegas]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Everwood]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Eve (sraith)|Eve]]'' ([[sitcom]]) * ''[[EuroNuacht]]'' ([[Nuacht]]) * ''[[France 24]]'' ([[Nuacht]]) * ''[[George Lopez]]'' ([[dráma grinn]]) * ''[[Nip/Tuck]]'' (Dráma) * ''[[One Tree Hill (sraith)|One Tree Hill]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Oz (sraith)|Oz]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Survivor: Palau]]'' ([[teilifís réáltachta]]) * ''[[The O.C.]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Two and a Half Men]]'' ([[dráma grinn]]) * ''[[Without a Trace]]'' ([[Dráma]]) * ''[[The Wire (sraith)|The Wire]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Vanished]]'' ([[Dráma]]) * ''[[Gossip Girl]] ([[Dráma]]) == Naisc sheachtracha == * [http://www.tg4.ie/ www.tg4.ie] [[Catagóir:Liostaí]] [[Catagóir:TG4]] [[Catagóir:Cláir TG4| ]] [[Catagóir:Cláir theilifíse de réir stáisiún]] bxxh4mbego62x6su5j5962dlxcvpkox Úsáideoir:PK2/Clár Dubh 2 24115 1316596 1290923 2026-06-01T23:15:51Z PK2 4904 add sandbox pages for new Wikipedia editions 1316596 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ Pages I have in my sandbox |- | [[User:PK2/Teimpléad:Bosca Sonraí Tíre|/Teimpléad:Bosca Sonraí Tíre]] |- | [[User:PK2/Liosta stát ceannasach|/Liosta stát ceannasach]] |- | [[User:PK2/The Simpsons|/The Simpsons]] |} ;<div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; font-size:85%">My sandbox pages in different languages by language code</div> {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ A |- | [[:ab:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Abkhaz language|Abkhaz]]<br />(code: <code>ab</code>) | [[:ace:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Acehnese language|Acehnese]]<br />(code: <code>ace</code>) | [[:ady:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Adyghe language|Adyghe]]<br />(code: <code>ady</code>) | [[:af:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Afrikaans|Afrikaans]]<br />(code: <code>af</code>) | [[:als:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Alemannic German|Alemannic German]]<br />(code: <code>als</code>) | [[:alt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Altai language|Southern Altai]]<br />(code: <code>alt</code>) | [[:am:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Amharic|Amharic]]<br />(code: <code>am</code>) | [[:ami:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Amis language|Amis]]<br />(code: <code>ami</code>) | [[:an:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aragonese language|Aragonese]]<br />(code: <code>an</code>) | [[:ang:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Old English|Old English]]<br />(code: <code>ang</code>) |- | [[:ann:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Obolo language|Obolo]]<br />(code: <code>ann</code>) | [[:anp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Angika|Angika]]<br />(code: <code>anp</code>) | [[:ar:User:PK2/ملعب|/sandbox]] in [[:en:Arabic|Arabic]]<br />(code: <code>ar</code>) | [[:arc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aramaic|Aramaic]] ([[:en:Syriac language|Syriac]])<br />(code: <code>arc</code>) | [[:ary:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Moroccan Arabic|Moroccan Arabic]]<br />(code: <code>ary</code>) | [[:arz:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Egyptian Arabic|Egyptian Arabic]]<br />(code: <code>arz</code>) | [[:as:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Assamese language|Assamese]]<br />(code: <code>as</code>) | [[:ast:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Asturleonese language|Asturleonese]] ([[:en:Asturian language|Asturian]])<br />(code: <code>ast</code>) | [[:atj:User:PK2/Kokwetcitasinahikan|/sandbox]] in [[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]<br />(code: <code>atj</code>) | [[:av:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Avar language|Avar]]<br />(code: <code>av</code>) |- | [[:avk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kotava|Kotava]]<br />(code: <code>avk</code>) | [[:awa:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Awadhi language|Awadhi]]<br />(code: <code>awa</code>) | [[:ay:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aymara language|Aymara]]<br />(code: <code>ay</code>) | [[:az:User:PK2/Qaralama|/sandbox]] in [[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]]<br />(code: <code>az</code>) | [[:azb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Azerbaijani language#South Azerbaijani|South Azerbaijani]]<br />(code: <code>azb</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ B |- | [[:ba:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bashkir language|Bashkir]]<br />(code: <code>ba</code>) | [[:ban:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Balinese language|Balinese]]<br />(code: <code>ban</code>) | [[:bar:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bavarian language|Bavarian]]<br />(code: <code>bar</code>) | [[:bat-smg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Samogitian language|Samogitian]]<br />(code: <code>bat-smg</code>) | [[:bbc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Toba Batak language|Toba Batak]]<br />(code: <code>bbc</code>) | [[:bcl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Bikol|Central Bikol]]<br />(code: <code>bcl</code>) | [[:bdr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sama–Bajaw languages|West Coast Bajau]]<br />(code: <code>bdr</code>) | [[:be:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]]<br />(code: <code>be</code>) | [[:be-tarask:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]] ([[:en:Taraškievica|Taraškievica]])<br />(code: <code>be-tarask</code>) | [[:bew:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Betawi language|Betawi]]<br />(code: <code>bew</code>) |- | [[:bg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bulgarian language|Bulgarian]]<br />(code: <code>bg</code>) | [[:bh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bihari languages|Bihari]] ([[:en:Bhojpuri language|Bhojpuri]])<br />(code: <code>bh</code>) | [[:bi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bislama|Bislama]]<br />(code: <code>bi</code>) | [[:bjn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Banjarese language|Banjarese]]<br />(code: <code>bjn</code>) | [[:blk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pa'O language|Pa'O]]<br />(code: <code>blk</code>) | [[:bm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bambara language|Bambara]]<br />(code: <code>bm</code>) | [[:bn:User:PK2/খেলাঘর|/sandbox]] in [[:en:Bengali language|Bengali]]<br />(code: <code>bn</code>) | [[:bo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Tibetan|Central Tibetan]] ([[:en:Lhasa Tibetan|Lhasa Tibetan]])<br />(code: <code>bo</code>) | [[:bpy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bishnupriya Manipuri|Bishnupriya Manipuri]]<br />(code: <code>bpy</code>) | [[:br:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Breton language|Breton]]<br />(code: <code>br</code>) |- | [[:bs:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bosnian language|Bosnian]]<br />(code: <code>bs</code>) | [[:btm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mandailing Batak language|Mandailing Batak]]<br />(code: <code>btm</code>) | [[:bug:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Buginese language|Buginese]]<br />(code: <code>bug</code>) | [[:bxr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Buryat language|Buryat]] (Russia Buriat)<br />(code: <code>bxr</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ C |- | [[:ca:User:PK2/proves|/sandbox]] in [[:en:Catalan language|Catalan]]<br />(code: <code>ca</code>) | [[:cbk-zam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chavacano|Chavacano]] (Zamboanga)<br />(code: <code>cbk-zam</code>) | [[:cdo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Eastern Min|Eastern Min]]<br />(code: <code>cdo</code>) | [[:ce:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chechen language|Chechen]]<br />(code: <code>ce</code>) | [[:ceb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cebuano language|Cebuano]]<br />(code: <code>ceb</code>) | [[:ch:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chamorro language|Chamorro]]<br />(code: <code>ch</code>) | [[:chr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cherokee language|Cherokee]]<br />(code: <code>chr</code>) | [[:chy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cheyenne language|Cheyenne]]<br />(code: <code>chy</code>) |- | [[:ckb:User:PK2/خۆڵەپەتانێ|/sandbox]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Sorani|Sorani]])<br />(code: <code>ckb</code>) | [[:co:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Corsican language|Corsican]]<br />(code: <code>co</code>) | [[:crh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]]<br />(code: <code>crh</code>) | [[:cs:User:PK2/Pískoviště|/sandbox]] in [[:en:Czech language|Czech]]<br />(code: <code>cs</code>) | [[:csb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kashubian language|Kashubian]]<br />(code: <code>csb</code>) | [[:cu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Old Church Slavonic|Old Church Slavonic]]<br />(code: <code>cu</code>) | [[:cv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chuvash language|Chuvash]]<br />(code: <code>cv</code>) | [[:cy:User:PK2/Pwll Tywod|/sandbox]] in [[:en:Welsh language|Welsh]]<br />(code: <code>cy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ D |- | [[:da:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Danish language|Danish]]<br />(code: <code>da</code>) | [[:dag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dagbani language|Dagbani]]<br />(code: <code>dag</code>) | [[:de:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:German language|German]]<br />(code: <code>de</code>) | [[:dga:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dagaare language|Dagaare]]<br />(code: <code>dga</code>) | [[:din:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dinka language|Dinka]]<br />(code: <code>din</code>) | [[:diq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zaza language|Zaza]]<br />(code: <code>diq</code>) | [[:dsb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]<br />(code: <code>dsb</code>) | [[:dtp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dusun language|Dusun]]<br />(code: <code>dtp</code>) | [[:dty:User:PK2/प्रयोगस्थल|/sandbox]] in [[:en:Doteli|Doteli]]<br />(code: <code>dty</code>) | [[:dv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Maldivian language|Maldivian]]<br />(code: <code>dv</code>) | [[:dz:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dzongkha|Dzongkha]]<br />(code: <code>dz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ E |- | [[:ee:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ewe language|Ewe]]<br />(code: <code>ee</code>) | [[:el:User:PK2/πρόχειρο|/sandbox]] in [[:en:Greek language|Greek]]<br />(code: <code>el</code>) | [[:eml:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Emilian–Romagnol|Emilian–Romagnol]]<br />(code: <code>eml</code>) | [[:en:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:English language|English]]<br />(code: <code>en</code>) | [[:eo:User:PK2/provejo|/sandbox]] in [[:en:Esperanto|Esperanto]]<br />(code: <code>eo</code>) | [[:es:User:PK2/Taller|/sandbox]] in [[:en:Spanish language|Spanish]]<br />(code: <code>es</code>) | [[:et:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Estonian language|Estonian]]<br />(code: <code>et</code>) | [[:eu:User:PK2/Proba orria|/sandbox]] in [[:en:Basque language|Basque]]<br />(code: <code>eu</code>) | [[:ext:User:PK2/obraol|/sandbox]] in [[:en:Extremaduran language|Extremaduran]]<br />(code: <code>ext</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ F |- | [[:fa:User:PK2/صفحه تمرین|/sandbox]] in [[:en:Persian language|Persian]]<br />(code: <code>fa</code>) | [[:fat:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Akan language|Akan]] ([[:en:Fante dialect|Fante]])<br />(code: <code>fat</code>) | [[:ff:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fula language|Fula]]<br />(code: <code>ff</code>) | [[:fi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Finnish language|Finnish]]<br />(code: <code>fi</code>) | [[:fiu-vro:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Võro language|Võro]]<br />(code: <code>fiu-vro</code>) | [[:fj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fijian language|Fijian]]<br />(code: <code>fj</code>) | [[:fo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Faroese language|Faroese]]<br />(code: <code>fo</code>) | [[:fon:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fon language|Fon]]<br />(code: <code>fon</code>) | [[:fr:User:PK2/Brouillon|/sandbox]] in [[:en:French language|French]]<br />(code: <code>fr</code>) | [[:frp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Franco-Provençal|Franco-Provençal]]<br />(code: <code>frp</code>) | [[:frr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:North Frisian language|North Frisian]]<br />(code: <code>frr</code>) | [[:fur:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Friulian language|Friulian]]<br />(code: <code>fur</code>) | [[:fy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:West Frisian language|West Frisian]]<br />(code: <code>fy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ G |- | [[:ga:User:PK2/Clár Dubh|/sandbox]] in [[:en:Irish language|Irish]]<br />(code: <code>ga</code>) | [[:gag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gagauz language|Gagauz]]<br />(code: <code>gag</code>) | [[:gan:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gan Chinese|Gan Chinese]]<br />(code: <code>gan</code>) | [[:gcr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:French Guianese Creole|French Guianese Creole]]<br />(code: <code>gcr</code>) | [[:gd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Scottish Gaelic|Scottish Gaelic]]<br />(code: <code>gd</code>) | [[:gl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Galician language|Galician]]<br />(code: <code>gl</code>) | [[:glk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gilaki language|Gilaki]]<br />(code: <code>glk</code>) | [[:gn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Guarani language|Guarani]]<br />(code: <code>gn</code>) | [[:gom:User:PK2/proiogpan|/sandbox]] in [[:en:Konkani language|Konkani]] (Goan Konkani)<br />(code: <code>gom</code>) |- | [[:gor:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gorontalo language|Gorontalo]]<br />(code: <code>gor</code>) | [[:got:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gothic language|Gothic]]<br />(code: <code>got</code>) | [[:gpe:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ghanaian Pidgin English|Ghanaian Pidgin English]]<br />(code: <code>gpe</code>) | [[:gu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gujarati language|Gujarati]]<br />(code: <code>gu</code>) | [[:guc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wayuu language|Wayuu]]<br />(code: <code>guc</code>) | [[:gur:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Farefare language|Farefare]]<br />(code: <code>gur</code>) | [[:guw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gun language|Gun]]<br />(code: <code>guw</code>) | [[:gv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Manx language|Manx]]<br />(code: <code>gv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ H |- | [[:ha:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hausa language|Hausa]]<br />(code: <code>ha</code>) | [[:hak:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hakka Chinese|Hakka Chinese]]<br />(code: <code>hak</code>) | [[:haw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]<br />(code: <code>haw</code>) | [[:he:User:PK2/טיוטה|/sandbox]] in [[:en:Hebrew language|Hebrew]]<br />(code: <code>he</code>) | [[:hi:User:PK2/प्रयोगपृष्ठ|/sandbox]] in [[:en:Hindi|Hindi]]<br />(code: <code>hi</code>) | [[:hif:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fiji Hindi|Fiji Hindi]]<br />(code: <code>hif</code>) | [[:hr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Croatian language|Croatian]]<br />(code: <code>hr</code>) | [[:hsb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]]<br />(code: <code>hsb</code>) | [[:ht:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Haitian Creole|Haitian Creole]]<br />(code: <code>ht</code>) | [[:hu:User:PK2/próbalap|/sandbox]] in [[:en:Hungarian language|Hungarian]]<br />(code: <code>hu</code>) | [[:hy:User:PK2/Ավազարկղ|/sandbox]] in [[:en:Armenian language|Armenian]] ([[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]])<br />(code: <code>hy</code>) | [[:hyw:User:PK2/Սեւագրութիւն|/sandbox]] in [[:en:Western Armenian|Western Armenian]]<br />(code: <code>hyw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ I |- | [[:ia:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Interlingua|Interlingua]]<br />(code: <code>ia</code>) | [[:iba:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Iban language|Iban]]<br />(code: <code>iba</code>) | [[:id:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Indonesian language|Indonesian]]<br />(code: <code>id</code>) | [[:ie:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Interlingue|Interlingue]]<br />(code: <code>ie</code>) | [[:ig:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Igbo language|Igbo]]<br />(code: <code>ig</code>) | [[:igl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Igala language|Igala]]<br />(code: <code>igl</code>) | [[:ik:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Iñupiaq language|Iñupiaq]]<br />(code: <code>ik</code>) | [[:ilo:User:PK2/pagipadasan|/sandbox]] in [[:en:Ilocano language|Ilocano]]<br />(code: <code>ilo</code>) | [[:inh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ingush language|Ingush]]<br />(code: <code>inh</code>) | [[:io:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ido|Ido]]<br />(code: <code>io</code>) | [[:is:User:PK2/sandkassi|/sandbox]] in [[:en:Icelandic language|Icelandic]]<br />(code: <code>is</code>) | [[:it:User:PK2/Sandbox|/sandbox]] in [[:en:Italian language|Italian]]<br />(code: <code>it</code>) | [[:iu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Inuktitut|Inuktitut]]<br />(code: <code>iu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ J |- | [[:ja:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Japanese language|Japanese]]<br />(code: <code>ja</code>) | [[:jam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Jamaican Patois|Jamaican Patois]]<br />(code: <code>jam</code>) | [[:jbo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lojban|Lojban]]<br />(code: <code>jbo</code>) | [[:jv:User:PK2/bak wedhi|/sandbox]] in [[:en:Javanese language|Javanese]]<br />(code: <code>jv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ K |- | [[:ka:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Georgian language|Georgian]]<br />(code: <code>ka</code>) | [[:kaa:User:PK2/qaralama|/sandbox]] in [[:en:Karakalpak language|Karakalpak]]<br />(code: <code>kaa</code>) | [[:kab:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabyle language|Kabyle]]<br />(code: <code>kab</code>) | [[:kai:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Karai-karai|Karai-karai]]<br />(code: <code>kai</code>) | [[:kaj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Jju language|Jju]]<br />(code: <code>kaj</code>) | [[:kbd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabardian language|Kabardian]]<br />(code: <code>kbd</code>) | [[:kbp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabiye language|Kabiye]]<br />(code: <code>kbp</code>) | [[:kcg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tyap|Tyap]]<br />(code: <code>kcg</code>) | [[:kg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kongo language|Kongo]]<br />(code: <code>kg</code>) | [[:kge:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komering language|Komering]]<br />(code: <code>kge</code>) | [[:ki:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kikuyu language|Kikuyu]]<br />(code: <code>ki</code>) | [[:kk:User:PK2/зертхана|/sandbox]] in [[:en:Kazakh language|Kazakh]]<br />(code: <code>kk</code>) | [[:km:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Khmer language|Khmer]]<br />(code: <code>km</code>) |- | [[:kn:User:PK2/ಪ್ರಯೋಗಪುಟ|/sandbox]] in [[:en:Kannada|Kannada]]<br />(code: <code>kn</code>) | [[:knc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Kanuri|Central Kanuri]]<br />(code: <code>knc</code>) | [[:ko:User:PK2/연습장|/sandbox]] in [[:en:Korean language|Korean]]<br />(code: <code>ko</code>) | [[:koi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]]<br />(code: <code>koi</code>) | [[:krc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Karachay-Balkar|Karachay-Balkar]]<br />(code: <code>krc</code>) | [[:ks:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kashmiri language|Kashmiri]]<br />(code: <code>ks</code>) | [[:ksh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ripuarian language|Ripuarian]]<br />(code: <code>ksh</code>) | [[:ku:User:PK2/ceribandin|/sandbox]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Kurmanji|Kurmanji]])<br />(code: <code>ku</code>) | [[:kus:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kusaal language|Kusaal]]<br />(code: <code>kus</code>) | [[:kv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komi language|Komi]]<br />(code: <code>kv</code>) | [[:kw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cornish language|Cornish]]<br />(code: <code>kw</code>) | [[:ky:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kyrgyz language|Kyrgyz]]<br />(code: <code>ky</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ L |- | [[:la:User:PK2/Harenarium|/sandbox]] in [[:en:Latin|Latin]]<br />(code: <code>la</code>) | [[:lad:User:PK2/Kutí de prova|/sandbox]] in [[:en:Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish]]<br />(code: <code>lad</code>) | [[:lb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Luxembourgish|Luxembourgish]]<br />(code: <code>lb</code>) | [[:lbe:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lak language|Lak]]<br />(code: <code>lbe</code>) | [[:lez:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lezgian language|Lezgian]]<br />(code: <code>lez</code>) | [[:lfn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lingua Franca Nova|Lingua Franca Nova]]<br />(code: <code>lfn</code>) | [[:lg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Luganda|Luganda]]<br />(code: <code>lg</code>) | [[:li:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Limburgish|Limburgish]]<br />(code: <code>li</code>) |- | [[:lij:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ligurian language|Ligurian]]<br />(code: <code>lij</code>) | [[:lld:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ladin language|Ladin]]<br />(code: <code>lld</code>) | [[:lmo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lombard language|Lombard]]<br />(code: <code>lmo</code>) | [[:ln:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lingala|Lingala]]<br />(code: <code>ln</code>) | [[:lo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lao language|Lao]]<br />(code: <code>lo</code>) | [[:lt:User:PK2/juodraštis|/sandbox]] in [[:en:Lithuanian language|Lithuanian]]<br />(code: <code>lt</code>) | [[:ltg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Latgalian language|Latgalian]]<br />(code: <code>ltg</code>) | [[:lv:User:PK2/Smilšu kaste|/sandbox]] in [[:en:Latvian language|Latvian]]<br />(code: <code>lv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ M |- | [[:mad:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Madurese language|Madurese]]<br />(code: <code>mad</code>) | [[:mai:User:PK2/प्रयोगपृष्ठ|/sandbox]] in [[:en:Maithili language|Maithili]]<br />(code: <code>mai</code>) | [[:map-bms:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Javanese language|Javanese]] ([[:en:Banyumasan dialect|Banyumasan]])<br />(code: <code>map-bms</code>) | [[:mdf:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Moksha language|Moksha]]<br />(code: <code>mdf</code>) | [[:mg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Malagasy language|Malagasy]]<br />(code: <code>mg</code>) | [[:mhr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]]<br />(code: <code>mhr</code>) | [[:mi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Māori language|Māori]]<br />(code: <code>mi</code>) | [[:min:User:PK2/bak kasiak|/sandbox]] in [[:en:Minangkabau language|Minangkabau]]<br />(code: <code>min</code>) | [[:mk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Macedonian language|Macedonian]]<br />(code: <code>mk</code>) | [[:ml:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Malayalam|Malayalam]]<br />(code: <code>ml</code>) | [[:mn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mongolian language|Mongolian]]<br />(code: <code>mn</code>) |- | [[:mni:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Meitei language|Meitei]]<br />(code: <code>mni</code>) | [[:mnw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mon language|Mon]]<br />(code: <code>mnw</code>) | [[:m:mos:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mooré|Mooré]]<br />(code: <code>mos</code>) | [[:mr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Marathi language|Marathi]]<br />(code: <code>mr</code>) | [[:mrj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hill Mari language|Hill Mari]]<br />(code: <code>mrj</code>) | [[:ms:User:PK2/Kotak pasir|/sandbox]] in [[:en:Malay language|Malay]]<br />(code: <code>ms</code>) | [[:mt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Maltese language|Maltese]]<br />(code: <code>mt</code>) | [[:mwl:User:PK2/Testes|/sandbox]] in [[:en:Mirandese language|Mirandese]]<br />(code: <code>mwl</code>) | [[:my:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Burmese language|Burmese]]<br />(code: <code>my</code>) | [[:myv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Erzya language|Erzya]]<br />(code: <code>myv</code>) | [[:mzn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mazanderani language|Mazanderani]]<br />(code: <code>mzn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ N |- | [[:nah:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nahuatl|Nahuatl]]<br />(code: <code>nah</code>) | [[:nap:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]]<br />(code: <code>nap</code>) | [[:nds:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Low German|Low German]]<br />(code: <code>nds</code>) | [[:nds-nl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dutch Low Saxon|Dutch Low Saxon]]<br />(code: <code>nds-nl</code>) | [[:ne:User:PK2/प्रयोगस्थल|/sandbox]] in [[:en:Nepali language|Nepali]]<br />(code: <code>ne</code>) | [[:new:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Newar language|Newar]]<br />(code: <code>new</code>) | [[:nia:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nias language|Nias]]<br />(code: <code>nia</code>) | [[:nl:User:PK2/Kladblok|/sandbox]] in [[:en:Dutch language|Dutch]]<br />(code: <code>nl</code>) | [[:nn:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Nynorsk|Nynorsk]])<br />(code: <code>nn</code>) |- | [[:no:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Bokmål|Bokmål]])<br />(code: <code>no</code>) | [[:nov:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Novial|Novial]]<br />(code: <code>nov</code>) | [[:nqo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:N'Ko language|N'Ko]]<br />(code: <code>nqo</code>) | [[:nr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]<br />(code: <code>nr</code>) | [[:nrm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Norman language|Norman]]<br />(code: <code>nrm</code>) | [[:nso:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Northern Sotho|Northern Sotho]]<br />(code: <code>nso</code>) | [[:nup:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nupe language|Nupe]]<br />(code: <code>nup</code>) | [[:nv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Navajo language|Navajo]]<br />(code: <code>nv</code>) | [[:ny:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chewa language|Chewa]]<br />(code: <code>ny</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ O |- | [[:oc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Occitan language|Occitan]]<br />(code: <code>oc</code>) | [[:olo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]]<br />(code: <code>olo</code>) | [[:om:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Oromo language|Oromo]]<br />(code: <code>om</code>) | [[:or:User:PK2/ପରଖଘର|/sandbox]] in [[:en:Odia language|Odia]]<br />(code: <code>or</code>) | [[:os:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ossetian language|Ossetian]]<br />(code: <code>os</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ P |- | [[:pa:User:PK2/ਕੱਚਾ ਖ਼ਾਕਾ|/sandbox]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]]<br />(code: <code>pa</code>) | [[:pag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]]<br />(code: <code>pag</code>) | [[:pam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]]<br />(code: <code>pam</code>) | [[:pap:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Papiamento|Papiamento]]<br />(code: <code>pap</code>) | [[:pcd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Picard language|Picard]]<br />(code: <code>pcd</code>) | [[:pcm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nigerian Pidgin|Nigerian Pidgin]]<br />(code: <code>pcm</code>) | [[:pdc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pennsylvania Dutch language|Pennsylvania Dutch]]<br />(code: <code>pdc</code>) | [[:pfl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Palatine German dialects|Palatine German]]<br />(code: <code>pfl</code>) | [[:pi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pali|Pali]]<br />(code: <code>pi</code>) |- | [[:pl:User:PK2/brudnopis|/sandbox]] in [[:en:Polish language|Polish]]<br />(code: <code>pl</code>) | [[:pms:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Piedmontese language|Piedmontese]]<br />(code: <code>pms</code>) | [[:pnb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]] (Western Punjabi)<br />(code: <code>pnb</code>) | [[:pnt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pontic Greek|Pontic Greek]]<br />(code: <code>pnt</code>) | [[:ppl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nawat language|Nawat]]<br />(code: <code>ppl</code>) | [[:ps:User:PK2/ازمون‌مخ|/sandbox]] in [[:en:Pashto|Pashto]]<br />(code: <code>ps</code>) | [[:pt:User:PK2/Testes|/sandbox]] in [[:en:Portuguese language|Portuguese]]<br />(code: <code>pt</code>) | [[:pwn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Paiwan language|Paiwan]]<br />(code: <code>pwn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Q |- | [[:qu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Quechuan languages|Quechua]] ([[:en:Southern Quechua|Southern Quechua]])<br />(code: <code>qu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ R |- | [[:rki:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Rakhine language|Rakhine]]<br />(code: <code>rki</code>) | [[:rm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Romansh language|Romansh]]<br />(code: <code>rm</code>) | [[:rmy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Romani language|Romani]] ([[:en:Vlax Romani language|Vlax Romani]])<br />(code: <code>rmy</code>) | [[:rn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kirundi|Kirundi]]<br />(code: <code>rn</code>) | [[:ro:User:PK2/teste|/sandbox]] in [[:en:Romanian language|Romanian]]<br />(code: <code>ro</code>) | [[:roa-rup:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aromanian language|Aromanian]]<br />(code: <code>roa-rup</code>) | [[:roa-tara:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] ([[:en:Tarantino dialect|Tarantino]])<br />(code: <code>roa-tara</code>) | [[:rsk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pannonian Rusyn|Pannonian Rusyn]]<br />(code: <code>rsk</code>) | [[:ru:User:PK2/Черновик|/sandbox]] in [[:en:Russian language|Russian]]<br />(code: <code>ru</code>) | [[:rue:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Rusyn language|Rusyn]]<br />(code: <code>rue</code>) | [[:rw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]]<br />(code: <code>rw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ S |- | [[:sa:User:PK2/प्रयोगपृष्ठम्|/sandbox]] in [[:en:Sanskrit|Sanskrit]]<br />(code: <code>sa</code>) | [[:sah:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yakut language|Yakut]]<br />(code: <code>sah</code>) | [[:sat:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Santali language|Santali]]<br />(code: <code>sat</code>) | [[:sc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sardinian language|Sardinian]]<br />(code: <code>sc</code>) | [[:scn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sicilian language|Sicilian]]<br />(code: <code>scn</code>) | [[:sco:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Scots language|Scots]]<br />(code: <code>sco</code>) | [[:sd:User:PK2/مشق پٽي|/sandbox]] in [[:en:Sindhi language|Sindhi]]<br />(code: <code>sd</code>) | [[:se:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Northern Sámi|Northern Sámi]]<br />(code: <code>se</code>) | [[:sg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sango language|Sango]]<br />(code: <code>sg</code>) | [[:sh:User:PK2/igralište|/sandbox]] in [[:en:Serbo-Croatian|Serbo-Croatian]]<br />(code: <code>sh</code>) | [[:shi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shilha language|Shilha]]<br />(code: <code>shi</code>) |- | [[:shn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shan language|Shan]]<br />(code: <code>shn</code>) | [[:si:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sinhala language|Sinhala]]<br />(code: <code>si</code>) | [[:simple:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Basic English|Basic English]]<br />(code: <code>simple</code>) | [[:sk:User:PK2/pieskovisko|/sandbox]] in [[:en:Slovak language|Slovak]]<br />(code: <code>sk</code>) | [[:skr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Saraiki language|Saraiki]]<br />(code: <code>skr</code>) | [[:sl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Slovene language|Slovene]]<br />(code: <code>sl</code>) | [[:sm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Samoan language|Samoan]]<br />(code: <code>sm</code>) | [[:smn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Inari Sámi language|Inari Sámi]]<br />(code: <code>smn</code>) | [[:sn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shona language|Shona]]<br />(code: <code>sn</code>) | [[:so:User:PK2/Bacaadka|/sandbox]] in [[:en:Somali language|Somali]]<br />(code: <code>so</code>) | [[:sq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Albanian language|Albanian]]<br />(code: <code>sq</code>) |- | [[:sr:User:PK2/песак|/sandbox]] in [[:en:Serbian language|Serbian]]<br />(code: <code>sr</code>) | [[:srn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sranan Tongo|Sranan Tongo]]<br />(code: <code>srn</code>) | [[:ss:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Swazi language|Swazi]]<br />(code: <code>ss</code>) | [[:st:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sotho language|Sotho]]<br />(code: <code>st</code>) | [[:stq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]]<br />(code: <code>stq</code>) | [[:su:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sundanese language|Sundanese]]<br />(code: <code>su</code>) | [[:sv:User:PK2/sandlåda|/sandbox]] in [[:en:Swedish language|Swedish]]<br />(code: <code>sv</code>) | [[:sw:User:PK2/ukurasa wa majaribio|/sandbox]] in [[:en:Swahili language|Swahili]]<br />(code: <code>sw</code>) | [[:syl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sylheti language|Sylheti]]<br />(code: <code>syl</code>) | [[:szl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Silesian language|Silesian]]<br />(code: <code>szl</code>) | [[:szy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sakizaya language|Sakizaya]]<br />(code: <code>szy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ T |- | [[:ta:User:PK2/மணல்தொட்டி|/sandbox]] in [[:en:Tamil language|Tamil]]<br />(code: <code>ta</code>) | [[:tay:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Atayal language|Atayal]]<br />(code: <code>tay</code>) | [[:tcy:User:PK2/ಕಲ್ಪುನ ಕಳ|/sandbox]] in [[:en:Tulu language|Tulu]]<br />(code: <code>tcy</code>) | [[:tdd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]]<br />(code: <code>tdd</code>) | [[:te:User:PK2/ప్రయోగశాల|/sandbox]] in [[:en:Telugu language|Telugu]]<br />(code: <code>te</code>) | [[:tet:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tetum language|Tetum]]<br />(code: <code>tet</code>) | [[:tg:User:PK2/Сиёҳнавис|/sandbox]] in [[:en:Tajik language|Tajik]]<br />(code: <code>tg</code>) | [[:th:User:PK2/ทดลองเขียน|/sandbox]] in [[:en:Thai language|Thai]]<br />(code: <code>th</code>) | [[:ti:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tigrinya language|Tigrinya]]<br />(code: <code>ti</code>) | [[:tig:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tigre language|Tigre]]<br />(code: <code>tig</code>) | [[:tk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Turkmen language|Turkmen]]<br />(code: <code>tk</code>) | [[:tl:User:PK2/burador|/sandbox]] in [[:en:Tagalog language|Tagalog]]<br />(code: <code>tl</code>) | [[:tly:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Talysh language|Talysh]]<br />(code: <code>tly</code>) |- | [[:tn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tswana language|Tswana]]<br />(code: <code>tn</code>) | [[:to:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tongan language|Tongan]]<br />(code: <code>to</code>) | [[:tok:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Toki Pona|Toki Pona]]<br />(code: <code>tok</code>) | [[:tpi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tok Pisin|Tok Pisin]]<br />(code: <code>tpi</code>) | [[:tr:User:PK2/deneme tahtası|/sandbox]] in [[:en:Turkish language|Turkish]]<br />(code: <code>tr</code>) | [[:trv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Seediq language|Seediq]]<br />(code: <code>trv</code>) | [[:ts:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tsonga language|Tsonga]]<br />(code: <code>ts</code>) | [[:tt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tatar language|Tatar]]<br />(code: <code>tt</code>) | [[:tum:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tumbuka language|Tumbuka]]<br />(code: <code>tum</code>) | [[:tw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Akan language|Akan]] (Twi)<br />(code: <code>tw</code>) | [[:ty:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tahitian language|Tahitian]]<br />(code: <code>ty</code>) | [[:tyv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tuvan language|Tuvan]]<br />(code: <code>tyv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ U |- | [[:udm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Udmurt language|Udmurt]]<br />(code: <code>udm</code>) | [[:ug:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Uyghur language|Uyghur]]<br />(code: <code>ug</code>) | [[:uk:User:PK2/Чернетка|/sandbox]] in [[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]<br />(code: <code>uk</code>) | [[:ur:User:PK2/تختۂ مشق|/sandbox]] in [[:en:Urdu|Urdu]]<br />(code: <code>ur</code>) | [[:uz:User:PK2/qumloq|/sandbox]] in [[:en:Uzbek language|Uzbek]]<br />(code: <code>uz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ V |- | [[:ve:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Venda language|Venda]]<br />(code: <code>ve</code>) | [[:vec:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Venetian language|Venetian]]<br />(code: <code>vec</code>) | [[:vep:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Veps language|Veps]]<br />(code: <code>vep</code>) | [[:vi:User:PK2/nháp|/sandbox]] in [[:en:Vietnamese language|Vietnamese]]<br />(code: <code>vi</code>) | [[:vls:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:West Flemish|West Flemish]]<br />(code: <code>vls</code>) | [[:vo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Volapük|Volapük]]<br />(code: <code>vo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ W |- | [[:wa:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Walloon language|Walloon]]<br />(code: <code>wa</code>) | [[:war:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Waray language|Waray]]<br />(code: <code>war</code>) | [[:wo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wolof language|Wolof]]<br />(code: <code>wo</code>) | [[:wuu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wu Chinese|Wu Chinese]]<br />(code: <code>wuu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ X |- | [[:xal:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Oirat language|Oirat]] ([[:en:Kalmyk Oirat|Kalmyk Oirat]])<br />(code: <code>xal</code>) | [[:xh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Xhosa language|Xhosa]]<br />(code: <code>xh</code>) | [[:xmf:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mingrelian language|Mingrelian]]<br />(code: <code>xmf</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Y |- | [[:yi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yiddish|Yiddish]]<br />(code: <code>yi</code>) | [[:yo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yoruba language|Yoruba]]<br />(code: <code>yo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Z |- | [[:za:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zhuang languages|Zhuang]] ([[:en:Standard Zhuang|Standard Zhuang]])<br />(code: <code>za</code>) | [[:zea:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zeelandic|Zeelandic]]<br />(code: <code>zea</code>) | [[:zgh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Standard Moroccan Amazigh|Standard Moroccan Amazigh]]<br />(code: <code>zgh</code>) | [[:zh:User:PK2/沙盒|/sandbox]] in [[:en:Chinese language|Chinese]] ([[:en:Mandarin Chinese|Mandarin Chinese]])<br />(code: <code>zh</code>) | [[:zh-classical:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Classical Chinese|Classical Chinese]]<br />(code: <code>zh-classical</code>) | [[:zh-min-nan:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Min|Southern Min]]<br />(code: <code>zh-min-nan</code>) | [[:zh-yue:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cantonese|Cantonese]]<br />(code: <code>zh-yue</code>) | [[:zu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zulu language|Zulu]]<br />(code: <code>zu</code>) |} nijcwoiedqy4ll2ciq0rmxlkljphth0 Ceantar na striapach 0 34532 1316598 1201623 2026-06-02T09:09:19Z TGcoa 21229 1316598 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:A WALK ALONG BENBURB STREET (FROM THE TRAM STOP AND THEN ON TOWARDS THE PARK GATES AT PHOENIX PARK)-160056.jpg|mion|220x220px|Sráid na Binne Boirbe, BÁC,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sraidainm.ie/ga/1383504|teideal=sraidainm.ie|dáta=2026}}</ref> ceantar na striapach fadó]] [[Íomhá:Reeperbahn 27.10.2008 Nachmittag.jpg|thumb|An [[Große Freiheit]], [[Hamburg]]|220x220px]] Is éard is '''ceantar na soilse dearga''' nó '''ceantar na striapach''' ann ná limistéar uirbeach ina bhfuil comhchruinniú de ghnóthaí [[striapachas|striapachais]] agus [[Tionscal an ghnéis|ghnéasdírithe]], ar nós [[siopa gnéis|siopaí gnéis]], [[nochtchlub]]anna, amharclanna do dhaoine fásta, is araile. Eascraíonn an téarma as na lampaí dearga a d'úsáidtí mar chomharthaí [[drúthlann|drúthlainne]], agus atá in úsáid go dtí an lá atá inniu ann. == Féach freisin == * [[Striapachas]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Ceantair na soilse dearga]] [[Catagóir:Striapachas]] rll26ru7n8gk5tom3dy7n662eqx28l4 1316599 1316598 2026-06-02T09:09:32Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Ceantar na soilse dearga]] go [[Ceantar na striapach]] 1316598 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:A WALK ALONG BENBURB STREET (FROM THE TRAM STOP AND THEN ON TOWARDS THE PARK GATES AT PHOENIX PARK)-160056.jpg|mion|220x220px|Sráid na Binne Boirbe, BÁC,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sraidainm.ie/ga/1383504|teideal=sraidainm.ie|dáta=2026}}</ref> ceantar na striapach fadó]] [[Íomhá:Reeperbahn 27.10.2008 Nachmittag.jpg|thumb|An [[Große Freiheit]], [[Hamburg]]|220x220px]] Is éard is '''ceantar na soilse dearga''' nó '''ceantar na striapach''' ann ná limistéar uirbeach ina bhfuil comhchruinniú de ghnóthaí [[striapachas|striapachais]] agus [[Tionscal an ghnéis|ghnéasdírithe]], ar nós [[siopa gnéis|siopaí gnéis]], [[nochtchlub]]anna, amharclanna do dhaoine fásta, is araile. Eascraíonn an téarma as na lampaí dearga a d'úsáidtí mar chomharthaí [[drúthlann|drúthlainne]], agus atá in úsáid go dtí an lá atá inniu ann. == Féach freisin == * [[Striapachas]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Ceantair na soilse dearga]] [[Catagóir:Striapachas]] rll26ru7n8gk5tom3dy7n662eqx28l4 Adamhachas 0 44167 1316597 1289244 2026-06-02T00:59:06Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:Atom.svg|Atom.svg]] amach, agus ag chur [[:Íomhá:Helium_atom_(not_to_scale).svg|Helium_atom_(not_to_scale).svg]] isteach mar ionadúchán. (Scrios [[commons:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] é ón Cómhaoin mar: [[:c:COM:FR|File renamed 1316597 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Helium atom (not to scale).svg|mion]] Coincheap is ea an t'''Adamhachas''' a bhí ann chomh fada siar leis an [[5ú haois RC|5ú céad RC]], a bhain leis na heolaithe is fealsaimh [[An Ghréig|Ghréagacha]] [[Democritus|Deamócratas]] is [[Leocapas]], a thairg go bhfuil gach [[damhna]] comhdhéanta as [[cáithnín|cáithníní]] doroinnte agus gur gá a n-[[Airíonna meicniúla|airíonna]] a mhíniú i dtéarmaí na gcáithníní sin is a n-airíonna siúd. == Stair == Baineadh an chéad úsáid as an téarma [[Dúil cheimiceach|dúil]] (''stoicheia'') thart ar 360 RC. Ba é an fealsamh Gréagach [[Platón]] a luaigh é ina agallamh beirte [[Timaeus]], ar tráchtas bunúsach é ar an g[[ceimic]] agus ar an bpáirt atá aici i gcomhdhéanamh na neachanna beo agus na gcorpán neamhbheo. Shíl Plato go raibh cruth speisialta ar na cáithníní is lú a bhí i ngach dúil: [[teitrihéadrán]] (tine), [[ochtaihéadrán]] (aer), [[icisihéadrán]] (uisce), agus [[ciúb]] (cré).<ref>{{cite web|last=Hillar|first=Marian|year=2004|url=http://www.socinian.org/aristotles_de_anima.html|teideal=The Problem of the Soul in Aristotle's De anima|publisher=NASA WMAP|accessdate=2006-08-10|dátarochtana=2019-07-27|archivedate=2006-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060909004214/http://www.socinian.org/aristotles_de_anima.html}}</ref> {| cellspacing="20" style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" |[[Íomhá:Tetrahedron.gif|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Tetrahedron.gif|150x150px]] |[[Íomhá:Octahedron.gif|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Octahedron.gif|150x150px]] |[[Íomhá:Icosahedron.gif|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Icosahedron.gif|150x150px]] |[[Íomhá:Hexahedron.gif|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Hexahedron.gif|125x125px]] | |- |[[Teitrihéadrán]] (tine) |[[Ochtaihéadrán]] (aer) |[[Icisihéadrán]] (uisce) |[[Ciúb]] (cré) | |} Chuir [[John Locke|Locke]], [[Robert Boyle|Boyle]] is [[Pierre Gassendi|Gassendi]] [[fealsúnacht]] choirpíneach, cosúil leis an seanadamhachas, chun cinn sa [[17ú haois|17ú céad]]. D'fhorbair [[fisic]] nua-aoiseach na gcáithníní ó bhunús eile, bunús turgnamhach fisiciúil.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Adamhachas|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=10}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}}{{Fréamh an Eolais}} {{síol}} [[Catagóir:Fealsúnacht eolaíochta]] [[Catagóir:Fealsúnacht na hIndia]] [[Catagóir:Stair na ceimice]] [[Catagóir:Stair na fisice]] [[Catagóir:Fealsúnacht nádúrtha]] [[Catagóir:Fealsúnacht]] [[Catagóir:Ceimic]] [[Catagóir:Fisic]] 1ywsxxv0l5aqctol3xh6nhkep98t8lx Achadh nan Leac 0 56616 1316589 1212387 2026-06-01T20:39:16Z Ériugena 188 1316589 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] beag suite i g[[Comhairle Siorrachd Àir an Ear]] é '''Achadh nan Leac'''.<ref name='AAA'>{{Cite web-en|url=https://www.ainmean-aite.scot/?id=38612|title=Ainmean-Àite na h-Alba (AÀA) – Gaelic Place-names of Scotland|access-date=2023-05-03|language=en|work=Ainmean-Àite na h-Alba}}</ref> Tá sé 8km soir ó dheas ó Mhaghlinn, agus 3km siar ó thuaidh ó Chumnag in [[Comhairle Siorrachd Àir an Ear|Àir an Ear]], Albain. Timpeall an tsráidbhaile tá Eastát Achadh nan Leac, dírithe ar Thaigh Achadh nan Leac, iar-bhaile an dlíodóra, an dialannaí agus an bheathaisnéisí James Boswell, 9ú Tighearna Achadh nan Leac. ==Stair= Tá Achadh nan Leac i gcroílár cheantar ársa Cuil. Cé go bhfuil taifead de phobal ann ó chomh luath le 1239, ní féidir i ndáiríre taifid iontaofa a dhátú ach ó theacht an teaghlaigh Boswell i 1504. Bhí barúntacht Achadh nan Leac forghéillte don choróin agus bhronn an Rí Séamas IV í ar a "sheirbhíseach maith dílis" Thomas Boswell .[ 4]a rá ach go dtí seo ó theacht an teaghlaigh Boswell i 1504. Bhí barúntacht Achadh nan Leac forghéillte don choróin agus bhronn an Rí Séamas IV í ar a ''good and faithful servant''" Thomas Boswell.<ref name="Young 2005 3">{{cite book |last=Young |first=Alex F. |title=Old Auchinleck |year=2005 |publisher=Senlake Publishing|location=Catrine, Ayrshire |isbn=9781740333375 |page=3 |url=http://www.stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=396}}</ref> Chruthaigh na Boswells go raibh siad dícheallach ina bhfeirmeoireacht eastáit, agus faoi thús na 1700idí bhí pobal inmharthana sráidbhaile agus eastát rathúil tosaithe ag teacht chun cinn as an móinteán seasc máguaird. Thug an Cuntas Staidrimh Nua de 1837 le fios go raibh mianadóireacht luath agus cairéalú sa cheantar, rud a bheadh mar spreagadh don réigiún a borradh. Faoi 1881 bhí daonra an pharóiste tar éis bláthú agus bhí sé 6,681, ceithre huaire níos mó ná mar a bhí i 1831.<ref name="Young 2005 3"/> Sa bhliain 2001, bhí 3,900 duine ina gcónaí ann. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-tír-gd}} {{DEFAULTSORT:Achadh nan Leac}} [[Catagóir:Bailte in Albain]] [[Catagóir:Comhairle Siorrachd Àir an Ear]] 0pp75gh96s1upv6a72lgpp0hirk30y0 1316591 1316589 2026-06-01T20:41:09Z Ériugena 188 1316591 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] beag suite i g[[Comhairle Siorrachd Àir an Ear]] é '''Achadh nan Leac'''.<ref name='AAA'>{{Cite web-en|url=https://www.ainmean-aite.scot/?id=38612|title=Ainmean-Àite na h-Alba (AÀA) – Gaelic Place-names of Scotland|access-date=2023-05-03|language=en|work=Ainmean-Àite na h-Alba}}</ref> Tá sé 8km soir ó dheas ó Mhaghlinn, agus 3km siar ó thuaidh ó Chumnag in [[Comhairle Siorrachd Àir an Ear|Àir an Ear]], Albain. Timpeall an tsráidbhaile tá Eastát Achadh nan Leac, dírithe ar Thaigh Achadh nan Leac, iar-bhaile an dlíodóra, an dialannaí agus an bheathaisnéisí James Boswell, 9ú Tighearna Achadh nan Leac. ==Stair== Tá Achadh nan Leac i gcroílár cheantar ársa Cuil. Cé go bhfuil taifead de phobal ann ó chomh luath le 1239, ní féidir i ndáiríre taifid iontaofa a dhátú ach ó theacht an teaghlaigh Boswell i 1504. Bhí barúntacht Achadh nan Leac forghéillte don choróin agus bhronn an Rí Séamas IV í ar a "sheirbhíseach maith dílis" Thomas Boswell .[ 4]a rá ach go dtí seo ó theacht an teaghlaigh Boswell i 1504. Bhí barúntacht Achadh nan Leac forghéillte don choróin agus bhronn an [[Séamas IV Alba|Rí Séamas IV]] í ar a ''good and faithful servant''" Thomas Boswell.<ref name="Young 2005 3">{{cite book |last=Young |first=Alex F. |title=Old Auchinleck |year=2005 |publisher=Senlake Publishing|location=Catrine, Ayrshire |isbn=9781740333375 |page=3 |url=http://www.stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=396}}</ref> Chruthaigh na Boswells go raibh siad dícheallach ina bhfeirmeoireacht eastáit, agus faoi thús na 1700idí bhí pobal inmharthana sráidbhaile agus eastát rathúil tosaithe ag teacht chun cinn as an móinteán seasc máguaird. Thug an Cuntas Staidrimh Nua de 1837 le fios go raibh mianadóireacht luath agus cairéalú sa cheantar, rud a bheadh mar spreagadh don réigiún a borradh. Faoi 1881 bhí daonra an pharóiste tar éis bláthú agus bhí sé 6,681, ceithre huaire níos mó ná mar a bhí i 1831.<ref name="Young 2005 3"/> Sa bhliain 2001, bhí 3,900 duine ina gcónaí ann. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-tír-gd}} {{DEFAULTSORT:Achadh nan Leac}} [[Catagóir:Bailte in Albain]] [[Catagóir:Comhairle Siorrachd Àir an Ear]] qeosij5ot91f0bxp3daksy43djhg5wl Martin Conlon 0 74184 1316567 994427 2026-06-01T15:28:00Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1316567 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Martin Conlon''' ([[1879]] - [[23 Eanáir]] [[1966]]). Bhí sé ina bhall de [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Conlon, Martin}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1966]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 3ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ros Comáin]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] oc16x7a5q3ts7dzt1skdmoxobnn6mby Cornelius Connolly 0 74232 1316568 1243293 2026-06-01T15:30:12Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1316568 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Cornelius Connolly'''. Bhí sé ina bhall de [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Connolly, Cornelius}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann]] douzp67k3uxkzhrg1kl2b4ceyprgoge Michael Connolly 0 74327 1316569 994924 2026-06-01T15:32:17Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1316569 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Michael Connolly''' (1860–1945). Bhí sé ina bhall de [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Connolly, Michael}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1860]] [[Catagóir:Básanna i 1945]] [[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]] [[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]] [[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] mv538v1r5gm8wmi2vf1k4rzsdmmvary Johnny Connor 0 74604 1316571 1242938 2026-06-01T15:37:06Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1316571 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Johnny Connor''' ( - 11 Nollaig 1955). Bhí sé ina bhall de [[Clann na Poblachta]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Connor, Johnny}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1899]] [[Catagóir:Básanna i 1955]] [[Catagóir:Baill Chlann na Poblachta]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1922–1969)]] [[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] 9sqi2lzbjazil13m54jsxuebasqwovb Striapachas 0 82966 1316601 1209917 2026-06-02T09:10:16Z TGcoa 21229 1316601 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:10.3010_Torino-nightlife.v2.jpg|220x220px|thumb|seirbhísí striapaí a lorg]] [[Íomhá:Étienne Jeaurat Enlèvement de police.jpg|mion|220x220px|gabhadh striapach as gnéas ar airgead a thairiscint, le Étienne Jeaurat (1699–1789) i bPáras]] [[Íomhá:A WALK ALONG BENBURB STREET (FROM THE TRAM STOP AND THEN ON TOWARDS THE PARK GATES AT PHOENIX PARK)-160056.jpg|mion|220x220px|Sráid na Binne Boirbe, BÁC<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sraidainm.ie/ga/1383504|teideal=sraidainm.ie|dáta=2026}}</ref>]] An ghníomhaíocht a bhaineann le gnéas a bheith agat le daoine eile ar airgead is ea '''striapachas,'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/striapachas|teideal=striapachas - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for striapachas by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-06-02}}</ref> nó seirbhísí gnéasacha i gcomaoin íocaíochta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/act/1993/20/eng/enacted/a2093i.pdf|teideal=An tAcht um an Dlí Coiriúil (Cionta Gnéasacha), 1993|údar=oireachtas.ie|dáta=1993|dátarochtana=2020}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/parliamentaryBusiness/orderPaper/dail/2013/2013-03-13_order-paper_en.pdf|teideal=An Bille um an Dlí Coiriúil (Cionta Gnéasacha) (Leasú), 2013|údar=oireachtas.ie|dáta=2013|dátarochtana=2020}}</ref> == Stair == Ar an 2 Meitheamh, ceiliúrtar Lá Idirnáisiúnta na nOibrithe Gnéis. Ar an 2 Meitheamh 1975, ghabh 100+ striapach seilbh ar Eaglais Naomh Nizier i Lyon, i gcroí-lár na Fraince.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Occupation of Saint-Nizier church by Lyon prostitutes|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Occupation_of_Saint-Nizier_church_by_Lyon_prostitutes&oldid=1357350199|journal=Wikipedia|date=2026-06-02|language=en}}</ref> "Obair is ea obair ghnéis" an mana a bhí acu, agus "Mo chorp, mo rogha", Léirigh meas orainn" agus "Stop a gcur leis an gciapadh". Tá ag gach duine an ceart chun obair a dhéanamh, a mhaígh siad, agus "gabhail do shlí beatha atá roghnaithe nó glactha go saorálach aige nó aici." [[Íomhá:The Curragh Wrens.jpg|mion|293x293px|"The Curragh Wrens", 1867 le James Greenwood<ref>{{Lua idirlín|url=https://avondhupress.ie/the-wren-women-on-the-edge-of-every-garrison-town/|teideal=The wren women on the edge of every garrison town|údar=Donal O'Keeffe|dáta=2019-11-20|language=en-GB|work=The Avondhu Newspaper|dátarochtana=2026-06-02}}</ref>  ]] == In Éirinn == Tá seirbhísí gnéis a dhíol in Éirinn dleathach faoi roinnt cúinsí.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/criminal-law/criminal-offences/the-law-on-buying-and-selling-sex/|teideal=An dlí maidir le gnéas a dhíol nó a cheannach|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-06-02}}</ref> Tá sé in aghaidh an dlí, áfach: * Seirbhísí gnéis a cheannach nó tairiscint a dhéanamh ar na seirbhísí sin a cheannach * Seirbhísí gnéis a dhíol nó a thairiscint ar shráid nó in áit phoiblí eile * Gan bogadh má iarrann Garda, a bhfuil amhras air/uirthi go bhfuil tú ag crochadh thart in áit phoiblí ar mhaithe le striapachas, ort é sin a dhéanamh * Teach striapachais a oibriú nó a cheadú teach striapachais a oibriú in áitreabh atá ar léas agat féin * Gníomhaíochtaí oibrí gnéis a rialú nó a stiúradh agus brabús a dhéanamh uaidh sin a dhéanamh * Iallach a chur ar dhuine éigin a bheith na n-oibrí gnéis agus brabús a dhéanamh uaidh sin a dhéanamh Rinneadh athruithe tábhachtacha ar an dlí maidir le striapachas san Acht um an Dlí Coiriúil dlí (Cionta Gnéasacha), 2017. Rinneadh cion coiriúil ann d’íoc as seirbhísí gnéis. Ní bhíodh íoc as seirbhísí gnéis ina choir roimhe seo ach má bhí an t-oibrí gnéis ina n-íospartach gáinneála nó ina mionaoiseach. Bhain an tAcht roinnt de na cionta coiriúla freisin a bhí i bhfeidhm maidir le seirbhísí gnéis a dhíol.<ref name=":0" /> === Seirbhísí gnéis a cheannach === Is cion é duine eile a íoc, nó a ghealladh duine eile a íoc nó aon luach saothair nó aon chúiteamh a thabhairt dóibh mar chúiteamh ar “gníomhaíocht ghnéasach”. Má chiontaítear thú, d’fhéadfaí fíneáil €500 a ghearradh ort i ngeall ar an gcéad chion, nó €1000 a ghearradh ort i ngeall ar an dara cion nó ar gach cion ina dhiaidh sin. Anuas air sin, má dhéantar gáinneáil ar an duine, gearrfar pionóis níos mó. Má chiontaíonn an Chúirt Chuarda thú, is iad na pionóis uasta 5 bliana i bpríosún, fíneáil neamhtheoranta nó an dá rud. Is ionann agus cosaint é ar aon chúiseamh a chruthú nárbh fhios agat agus nach raibh aon fhorais réasúnta agat lena chreidiúint go ndearnadh gáinneáil ar an oibrí gnéis. Ciallaíonn gníomhaíocht ghnéasach aon ghníomhaíocht a mheasfadh duine réasúnta gur gníomhaíocht ghnéasach í. Baineann an dlí go comhionann le fir agus mná. Is cion freisin é seirbhísí gnéis a iarraidh ó dhuine eile in áit phoiblí mar chúiteamh ar airgead. Má chiontaítear ciontóir, d’fhéadfaí fíneáil €500 a ghearradh orthu i ngeall ar an gcéad chion, agus a mhéid le €1,000 ar an dara cion nó ar gach cion ina dhiaidh sin. Anuas air sin, d’fhéadfaí thú a chur chun príosúin ar feadh a fhaide le 4 seachtaine i ngeall ar an tríú cion nó ar gach cion ina dhiaidh sin. Is cion i bhfad níos tromchúisí é tairiscint a dhéanamh ar íoc as seirbhísí gnéis a sholáthraíonn duine níos óige ná 17 mbliana agus is féidir le cúirt príosúnacht a fhaide le 5 bliana a ghearradh ar chiontóir i ngeall ar an iarraidh a dhéanamh.<ref name=":0" /> === Seirbhísí gnéis a dhíol === Ní cion é airgead a fháil (nó aon fhoirm eile d’íocaíocht a fháil) mar chúiteamh ar sheirbhísí gnéis. Tá sé in aghaidh an dlí an tseirbhís seo a fhógairt, áfach. Tá sé in aghaidh an dlí freisin ‘daoine a mhealladh’ in áit phoiblí. Ciallaíonn iarraidh seirbhísí gnéis a thairiscint do dhuine eile mar chúiteamh ar airgead. Is féidir le Garda a cheapann go bhfuil an duine ag crochadh thart in áit phoiblí le daoine a mhealladh iarraidh ar an duine sin fágáil. Is cion é má theiptear an t-ordú seo a chomhlíonadh. Níl cead ag oibrithe gnéis, chomh maith leis sin, oibriú le chéile san áitreabh céanna. Mar shampla, tá teach striapachais á oibriú faoin dlí ag beirt oibrithe gnéis a chónaíonn le chéile in árasán agus a chuireann seirbhísí gnéis ar fáil ansin.<ref name=":0" /> === Airgead a thuilleamh ó obair ghnéis duine eile === Tá sé in aghaidh an dlí brabús a dhéanamh ó obair ghnéis duine eile, nó a ngníomhaíochtaí a rialú nó a stiúradh ar mhaithe le brabús. Is minic a thugtar ‘daoine a chur i mbun striapachais’ air seo, ach d’fhéadfadh teach striapachais a chur ar bun a bheith i gceist leis freisin. Is cion coiriúil é duine a mhealladh seirbhísí gnéis a sholáthar ar mhaithe le do thairbhe féin airgeadais. Má fhaightear ciontach i gcion thú faoi na dlíthe seo, d’fhéadfaí fíneáil a mhéid le €5000 agus/nó a fhaide le 12 mhí i bpríosún a ghearradh ort. I gcás cúiseamh níos tromchúisí, d’fhéadfaí a fhaide le príosúnacht 10 mbliana agus fíneáil neamhtheoranta a ghearradh ort.<ref name=":0" /> == Naisc sheachtracha == Tá roinnt eagraíochtaí ann a chuireann seirbhísí ar fáil d’oibrithe gnéis in Éirinn: * Grúpa abhcóideachta d’oibrithe gnéis é [https://sexworkersallianceireland.org/ Comhaontas na nOibrithe Gnéis].<ref>{{Lua idirlín|url=https://sexworkersallianceireland.org/|teideal=Sex Workers Alliance Ireland|údar=sexworkersallianceireland.org|dáta=2026|language=en-IE|work=|dátarochtana=2026-06-02}}</ref> * Cuireann [https://www.nwci.ie/discover/about_us Ruhama] tacaíocht ar fáil do mhná a n-imríonn striapachas agus gáinneáil ar ghnéas tionchar orthu<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.nwci.ie/discover/about_us/|teideal=About Us » NWCI.ie|údar=National Women's Council of Ireland {{!}} NWCI.ie|language=en|work=National Women's Council of Ireland {{!}} NWCI.ie'|dátarochtana=2026-06-02}}</ref> == Féach freisin == * Ceantar na striapach == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Striapachas}} [[Catagóir:Striapachas]] c3gyopuobnwu8v9w5kbg1hougkqnrpj 1316604 1316601 2026-06-02T09:34:03Z TGcoa 21229 1316604 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:10.3010_Torino-nightlife.v2.jpg|220x220px|thumb|seirbhísí striapaí a lorg]] [[Íomhá:Étienne Jeaurat Enlèvement de police.jpg|mion|220x220px|gabhadh striapach as gnéas ar airgead a thairiscint, le Étienne Jeaurat (1699–1789) i bPáras]] [[Íomhá:Miss Peg Plunkett 1727 1797.jpg|mion|311x311px|Miss [[Peg Plunkett]] (1727 1797) aka Leeson, cúirtéiseánach nó bean luí as [[Contae na hIarmhí]]]] [[Íomhá:The Curragh Wrens.jpg|mion|293x293px|"The Curragh Wrens", 1867 le James Greenwood<ref>{{Lua idirlín|url=https://avondhupress.ie/the-wren-women-on-the-edge-of-every-garrison-town/|teideal=The wren women on the edge of every garrison town|údar=Donal O'Keeffe|dáta=2019-11-20|language=en-GB|work=The Avondhu Newspaper|dátarochtana=2026-06-02}}</ref>  ]] [[Íomhá:Stieler - Lola Montez (Schönheitengalerie).jpg|mion|271x271px|[[Lola Montez (Eliza Gilbert, damhsóir)|Lola Montez]], cúirtéiseánach nó bean luí as [[Contae Shligigh]] ]] An ghníomhaíocht a bhaineann le gnéas a bheith agat le daoine eile ar airgead is ea '''striapachas,'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/striapachas|teideal=striapachas - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for striapachas by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-06-02}}</ref> nó seirbhísí gnéasacha i gcomaoin íocaíochta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/act/1993/20/eng/enacted/a2093i.pdf|teideal=An tAcht um an Dlí Coiriúil (Cionta Gnéasacha), 1993|údar=oireachtas.ie|dáta=1993|dátarochtana=2020}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/parliamentaryBusiness/orderPaper/dail/2013/2013-03-13_order-paper_en.pdf|teideal=An Bille um an Dlí Coiriúil (Cionta Gnéasacha) (Leasú), 2013|údar=oireachtas.ie|dáta=2013|dátarochtana=2020}}</ref> [[Íomhá:Mrs. Dorothea Jordan, by John Hoppner.jpg|mion|269x269px|[[Dorothea Jordan]], cúirtéiseánach nó bean luí as [[Contae Phort Láirge]], le John Hoppner]] [[Íomhá:A WALK ALONG BENBURB STREET (FROM THE TRAM STOP AND THEN ON TOWARDS THE PARK GATES AT PHOENIX PARK)-160056.jpg|mion|220x220px|Sráid na Binne Boirbe, BÁC<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sraidainm.ie/ga/1383504|teideal=sraidainm.ie|dáta=2026}}</ref>]] == Stair == Ar an 2 Meitheamh, ceiliúrtar Lá Idirnáisiúnta na nOibrithe Gnéis. Ar an 2 Meitheamh 1975, ghabh 100+ striapach seilbh ar Eaglais Naomh Nizier i Lyon, i gcroí-lár na Fraince.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Occupation of Saint-Nizier church by Lyon prostitutes|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Occupation_of_Saint-Nizier_church_by_Lyon_prostitutes&oldid=1357350199|journal=Wikipedia|date=2026-06-02|language=en}}</ref> "Obair is ea obair ghnéis" an mana a bhí acu, agus "Mo chorp, mo rogha", Léirigh meas orainn" agus "Stop a gcur leis an gciapadh". Tá ag gach duine an ceart chun obair a dhéanamh, a mhaígh siad, agus "gabhail do shlí beatha atá roghnaithe nó glactha go saorálach aige nó aici." == In Éirinn == Tá seirbhísí gnéis a dhíol in Éirinn dleathach faoi roinnt cúinsí.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/criminal-law/criminal-offences/the-law-on-buying-and-selling-sex/|teideal=An dlí maidir le gnéas a dhíol nó a cheannach|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-06-02}}</ref> Tá sé in aghaidh an dlí, áfach: * Seirbhísí gnéis a cheannach nó tairiscint a dhéanamh ar na seirbhísí sin a cheannach * Seirbhísí gnéis a dhíol nó a thairiscint ar shráid nó in áit phoiblí eile * Gan bogadh má iarrann Garda, a bhfuil amhras air/uirthi go bhfuil tú ag crochadh thart in áit phoiblí ar mhaithe le striapachas, ort é sin a dhéanamh * [[Teach striapachais]] a oibriú nó a cheadú teach striapachais a oibriú in áitreabh atá ar léas agat féin * Gníomhaíochtaí oibrí gnéis a rialú nó a stiúradh agus brabús a dhéanamh uaidh sin a dhéanamh * Iallach a chur ar dhuine éigin a bheith na n-oibrí gnéis agus brabús a dhéanamh uaidh sin a dhéanamh Rinneadh athruithe tábhachtacha ar an dlí in Éirinn maidir le striapachas san [[Acht um an Dlí Coiriúil (Cionta Gnéasacha) 2006|Acht um an Dlí Coiriúil]] dlí (Cionta Gnéasacha), 2017. Rinneadh cion coiriúil ann d’íoc as seirbhísí gnéis. Ní bhíodh íoc as seirbhísí gnéis ina choir roimhe seo ach má bhí an t-oibrí gnéis ina n-íospartach gáinneála nó ina mionaoiseach. Bhain an tAcht roinnt de na cionta coiriúla freisin a bhí i bhfeidhm maidir le seirbhísí gnéis a dhíol.<ref name=":0" /> === Seirbhísí gnéis a cheannach === Is cion é in Éirinn duine eile a íoc, nó a ghealladh duine eile a íoc nó aon luach saothair nó aon chúiteamh a thabhairt dóibh mar chúiteamh ar “gníomhaíocht ghnéasach”. Má chiontaítear thú, d’fhéadfaí fíneáil €500 a ghearradh ort i ngeall ar an gcéad chion, nó €1000 a ghearradh ort i ngeall ar an dara cion nó ar gach cion ina dhiaidh sin. Anuas air sin, má dhéantar gáinneáil ar an duine, gearrfar pionóis níos mó. Má chiontaíonn an Chúirt Chuarda thú, is iad na pionóis uasta 5 bliana i bpríosún, fíneáil neamhtheoranta nó an dá rud. Is ionann agus cosaint é ar aon chúiseamh a chruthú nárbh fhios agat agus nach raibh aon fhorais réasúnta agat lena chreidiúint go ndearnadh gáinneáil ar an oibrí gnéis. Ciallaíonn gníomhaíocht ghnéasach aon ghníomhaíocht a mheasfadh duine réasúnta gur gníomhaíocht ghnéasach í. Baineann an dlí go comhionann le fir agus mná. Is cion freisin é seirbhísí gnéis a iarraidh ó dhuine eile in áit phoiblí mar chúiteamh ar airgead. Má chiontaítear ciontóir, d’fhéadfaí fíneáil €500 a ghearradh orthu i ngeall ar an gcéad chion, agus a mhéid le €1,000 ar an dara cion nó ar gach cion ina dhiaidh sin. Anuas air sin, d’fhéadfaí thú a chur chun príosúin ar feadh a fhaide le 4 seachtaine i ngeall ar an tríú cion nó ar gach cion ina dhiaidh sin. Is cion i bhfad níos tromchúisí é tairiscint a dhéanamh ar íoc as seirbhísí gnéis a sholáthraíonn duine níos óige ná 17 mbliana agus is féidir le cúirt príosúnacht a fhaide le 5 bliana a ghearradh ar chiontóir i ngeall ar an iarraidh a dhéanamh.<ref name=":0" /> === Seirbhísí gnéis a dhíol === Ní cion é airgead a fháil in Éirinn (nó aon fhoirm eile d’íocaíocht a fháil) mar chúiteamh ar sheirbhísí gnéis. Tá sé in aghaidh an dlí an tseirbhís seo a fhógairt, áfach. Tá sé in aghaidh an dlí freisin ‘daoine a mhealladh’ in áit phoiblí. Ciallaíonn iarraidh seirbhísí gnéis a thairiscint do dhuine eile mar chúiteamh ar airgead. Is féidir le Garda a cheapann go bhfuil an duine ag crochadh thart in áit phoiblí le daoine a mhealladh iarraidh ar an duine sin fágáil. Is cion é má theiptear an t-ordú seo a chomhlíonadh. Níl cead ag oibrithe gnéis, chomh maith leis sin, oibriú le chéile san áitreabh céanna. Mar shampla, tá teach striapachais á oibriú faoin dlí ag beirt oibrithe gnéis a chónaíonn le chéile in árasán agus a chuireann seirbhísí gnéis ar fáil ansin.<ref name=":0" /> === Airgead a thuilleamh ó obair ghnéis duine eile === Tá sé in aghaidh an dlí in Éirinn brabús a dhéanamh ó obair ghnéis duine eile, nó a ngníomhaíochtaí a rialú nó a stiúradh ar mhaithe le brabús. Is minic a thugtar ‘daoine a chur i mbun striapachais’ air seo, ach d’fhéadfadh teach striapachais a chur ar bun a bheith i gceist leis freisin. Is cion coiriúil é duine a mhealladh seirbhísí gnéis a sholáthar ar mhaithe le do thairbhe féin airgeadais. Má fhaightear ciontach i gcion thú faoi na dlíthe seo, d’fhéadfaí fíneáil a mhéid le €5000 agus/nó a fhaide le 12 mhí i bpríosún a ghearradh ort. I gcás cúiseamh níos tromchúisí, d’fhéadfaí a fhaide le príosúnacht 10 mbliana agus fíneáil neamhtheoranta a ghearradh ort.<ref name=":0" /> == Naisc sheachtracha == Tá roinnt eagraíochtaí ann a chuireann seirbhísí ar fáil d’oibrithe gnéis in Éirinn: * Grúpa abhcóideachta d’oibrithe gnéis é [https://sexworkersallianceireland.org/ Comhaontas na nOibrithe Gnéis].<ref>{{Lua idirlín|url=https://sexworkersallianceireland.org/|teideal=Sex Workers Alliance Ireland|údar=sexworkersallianceireland.org|dáta=2026|language=en-IE|work=|dátarochtana=2026-06-02}}</ref> * Cuireann [https://www.nwci.ie/discover/about_us Ruhama] tacaíocht ar fáil do mhná a n-imríonn striapachas agus gáinneáil ar ghnéas tionchar orthu<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.nwci.ie/discover/about_us/|teideal=About Us » NWCI.ie|údar=National Women's Council of Ireland {{!}} NWCI.ie|language=en|work=National Women's Council of Ireland {{!}} NWCI.ie'|dátarochtana=2026-06-02}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Cúirtéiseánacha|Cúirtéiseánacha]] agus [[:Catagóir:Striapacha|Striapacha]] * [[Acht um an Dlí Coiriúil (Cionta Gnéasacha) 2006]] * Ceantar na striapach == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Striapachas}} [[Catagóir:Striapachas]] [[Catagóir:Coireanna]] 5xy5rc8gm2ok78f6rwkgsgv2th3cbgc John Conlan (Muineachán) 0 84646 1316566 1119810 2026-06-01T15:25:43Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1316566 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éire]]annach é '''John Conlan''' (21 Bealtaine 1928 – 3 Nollaig 2004). Bhí sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 18ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 19ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 20ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 21ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 22ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Conlan, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1928]] [[Catagóir:Básanna in 2004]] [[Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 18ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 19ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 20ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 21ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 22ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Baill Sheanad Éireann]] [[Catagóir:Fir]] 0ddqj4f3wnb3qpomzlzma38cfvgm9sg Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal 2 90239 1316592 1315581 2026-06-01T20:55:26Z Marcas.oduinn 33120 /* Réamhrá */ 1316592 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir}} =Réamhrá= [ [https://www.teanglann.ie/ teanglann.ie] | [https://www.focloir.ie/ focloir.ie] | [https://www.tearma.ie/ tearma.ie] | [https://www.gaois.ie/ gaois.ie] | [http://dil.ie/ dil.ie] | [https://www.logainm.ie/ga/ logainm.ie] | [https://www.sraidainm.ie/ga/ sraidainm.ie] | [https://www.sloinne.ie sloinne.ie] | [https://en.wikisource.org/wiki/An_Etymological_Dictionary_of_the_Gaelic_Language MacBain] ] [CELT | CODECS | ISOS | THD | BILL | ... ] [ ''[https://medievalscotland.org/kmo/AnnalsIndex/index.shtml Index of Names in Irish Annals]''<!-- le Mari Elspeth nic Bryan--> | ''[https://www.libraryireland.com/names/contents.php Irish Names and Surnames]''<!-- le Rev Patrick Woulfe, ar Library Ireland--> <!--| ''[http://research.ucc.ie/doi//locus?section=d487e79 Onomasticum Goedelicum]'' | ''[http://research.ucc.ie/doi/atlas Atlas of Names]''--> | ''[http://fmg.ac/Projects/MedLands/IRELAND.htm MEDIEVAL LANDS - Ireland]''<!-- ar fmg.ac--> ] Daoine: aicme, ciarraí, cine, cineál, clann, corca, dál, dream, duine/daoine, fine, muintir, pobal, síol, teaghlach, tuath; s/daor-chineál, sloinne Tosaíodh an obair seo ar an 6ú Meán Fómhair 2018, leis an leathanach [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]] * Foinsí ar [https://www.ucc.ie/en/research-sites/celt/ CELT]: ** [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/text001.html LGÉ], [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/ LL], G800011A ** [https://celt.ucc.ie/published/G100005A/ ACM, ARÉ LS 1220 ''srl.''], G100005A ** [https://celt.ucc.ie/published/G100054/ FFÉ, OFM A 14 ''srl.''], G800054 * [http://exploringcelticciv.web.unc.edu/ Exploring Celtic Civilisation] * Sean-Ghaeilge ** [http://www.smo.uhi.ac.uk/liosta/old-irish-l/ OLD-IRISH-L] ** ''[https://www.digitalmedievalist.com/opinionated-celtic-faqs/how-to-learn-old-irish/ How to learn old irish]'' ** [https://lrc.la.utexas.edu/eieol/iriol U-Texas] ** [https://www.ria.ie/research-projects/focloir-stairiuil-na-gaeilge Foclóir Stairiuil na Gaeilge] ar ARÉ * [https://omniglot.com/writing/irish.htm Gaeilge] ar omniglot * [https://tuairisc.ie/comhairle-ghramadai-no-comhairle-gramadai-an-seimhiu-agus-an-rosheimhiu/ ‘Comhairle ghramadaí’ nó ‘comhairle gramadaí’? An séimhiú agus an róshéimhiú…], Kevin Hickey, tuairisc.ie # ''[https://web.archive.org/web/20070807234048/http://www.carroll.co.uk/irish/chapt01.htm The Eberian Kings]'' # [https://celt.ucc.ie/published/E900000-003/ Early Irish Population-Groups], [[Eoin Mac Néill]] # [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/?next_url=/users/my_library/ Wikipedia Library] # Celtic Literature Collective (CLC) ## ''[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Irish Literature]'', CLC ## ''[https://www.ancienttexts.org/library/celtic/ctexts/index_irish.html Irish index]'', Ancient Texts # [https://bill.celt.dias.ie/vol4/browseatsources.php Textual sources], CELT * [[:Teimpléad:cite web]] * [[:Teimpléad:cite book]] * [[:Teimpléad:citation]] * [[:Teimpléad:familytree]] * [[Speisialta:WhatLinksHere/Teimpléad:Glanadh-mar]] * [https://www.wikidata.org/wiki/Special:NewItem Earra nua] ar WikiData * [[Miotaseolaíocht na nGael]] * [[:Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] * [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha]] * [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] * Faiceachas {{tl|Scéalta miotaseolaíochta}} {{tl|An Rúraíocht}} {{tl|An Fhiannaíocht}} {{tl|Scéalaíocht na Ríthe}} {{tl|Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} =Bliain 1, 2018 - 2019= ==Céim 1 - An Rúraíócht== Cóipeáil agus aistriú go díreach ó wiki-suímh (en, de, srl) eile. * béim ar an Rúraíocht... * ... agus Tuatha Dé Danann agus Ardríthe na hÉireann a thagann isteach leis na scéalta úd. * ainm an phríomhleathnaigh as NuaGhaeilge; athsheoladh ann don ainm as SeanGhaeilge * [[Donn Cuailnge]], [[Finnbhennach]], [[Maol]], [[Liath Macha agus Dub Sainglend]], [[Caladbolg]], [[Fragarach]], [[Fedelm]], [[Dáire mac Fiachna]], [[Cairpre Nia Fer]], [[Fedelm Noíchrothach]], [[Erc mac Cairpri]], [[Achall]] * Naisc dhearga nó athsheolta go [[:en:Ulster Cycle]] ar en.wiki *# a/s, [[Cairbre Cuanach]] *# a/s, [[Condere mac Echach]] *# n/d, [[Fiachu mac Fir Febhe]] *# n/d, [[Folloman mac Conchobair]] *# n/d, [[Friuch]] *# n/d, [[Goll mac Carbada]] *#* [[Nechtan Scéne]] ==Céim 2 - Scéalta Miotaseolaíochta== * Gramadach ** Tuiseal Ginideach ** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha * Leathnaigh eile nach bhfuil fós an sna teimpléidí reatha * Scéalta Miotaseolaíochta: [[Cessair]], [[Partholón]], [[Nemed]], [[Fir Bolg]]; [[Fomhóraigh]]; (Tuatha Dé Danann agus Clann Mhíle í gcéim 3) ** [[Tuan mac Cairill]], [[Neimheadh]], [[Fiacha mac Delbaíth]], [[Mac Cuill]], [[Mac Gréine]], [[Cichol Gricenchos]], [[Fintán mac Bóchra]], [[Dealgnaid]], [[Bóinn (bandia)]], [[Ealcmhar]], [[Cethlenn]], [[Conand]], [[Elatha]], [[Tethra]], [[Glas Ghaibhneann]] * Leathanaigh eile: ** [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], [[Tomhaidhm]] * Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS srl ==Céim 3 - Tuatha Dé Danann, Clann Mhíle== * Gramadach (arís) ** Tuiseal Ginideach ** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha * [[Tuatha Dé Danann]] ** [[Éber Finn]] &rarr; [[Éibhear Fionn]], [[Érimón]] &rarr; [[Éiremhón]] &rarr; [[Éireamhón]], [[Badb]] &rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Bres]], [[Aislinge Oenguso]], [[Ábartach]], [[Abhean]], [[Áed]], [[Airmed]], [[Anu]], [[Aobh]], [[Aoi]], [[Aoife (iníon Bhodhbh Dheirg)]], [[Bec]], [[Bodb Derg]], [[Brea]], [[Brian (miotaseolaíocht)]], [[Caer Ibormeith]], [[Cermait]], [[Creidhne]], [[Dian Cécht]], [[Ethal]], [[Ecne]], [[Fionnuala]], [[Goibhniu]], [[Iuchar]], [[Iucharba]], [[Ler]], [[Luchtaine]], [[Miach]], [[Neit]], [[Uaithne]] * [[Clann Mhíle]] ** [[Goídel Glas]], [[Fénius Farsaid]], [[Scota]], [[Amergin Glúingel]], [[Bilé]], [[Donn]], [[Muimne, Luigne agus Laigne]], [[Ér, Orba, Ferón agus Fergna]], [[Íriel Fáid]], [[Ethriel]], [[Conmáel]], [[Tigernmas]] * Eile ** [[Biróg]], [[Immram Brain]] ([[Bran mac Feabhail]]), [[Carman]], [[Crobh Dearg]], [[Crom Cruach]], [[Cailleach]], [[Ceithre Sheod]] ==Céim 4 - Ard-Ríthe== * [[Ard-Ríthe na hÉireann]], [[Eochaid Étgudach]], [[Cearmna Finn]], [[Sobhairce]], [[Eochaid Faebar Glas]], [[Fiacha Labhrainne]], [[Eochaid Mumu]], [[Óengus Olmucaid]], [[Énna Airgdech]], [[Rothechtaid mac Main]] (I), [[Sétna Airt]] (I), [[Fíachu Fínscothach]], [[Muinemón]], [[Faildergdóid]], [[Ollom Fódla]], [[Fínnachta]], [[Slánoll]], [[Géde Ollgothach]], [[Fíachu Findoilches]], [[Berngal]], [[Ailill mac Slánuill]], [[Sírna Sáeglach]], [[Rothechtaid Rotha]], [[Elim Olfínechta]], [[Gíallchad]], [[Art Imlech]], [[Nuadu Finn Fáil]], [[Bres Rí]], [[Eochaid Apthach]], [[Finn mac Blatha]], [[Sétna Innarraid]] (II), [[Siomón Brecc]], [[Dui Finn]], [[Muiredach Bolgrach]], [[Énna Derg]], [[Lugaid Íardonn]], [[Sírlám]], [[Eochaid Uairches]], [[Eochaid Fíadmuine]], [[Conaing Begeclach]], [[Lugaid Lámderg]], [[Art mac Lugdach]], [[Fíachu Tolgrach]], [[Ailill Finn]], [[Eochaid mac Ailella]], [[Airgetmar]], [[Dui Ladgrach]], [[Lugaid Laigde]], [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]] ([[Áed Rúad]] ([[Áed Ruad]]), [[Díthorba]], [[Cimbáeth]]), [[Rechtaid Rígderg]], [[Úgaine Mór]], [[Bodbchad]], [[Lóegaire Lorc]], [[Cobthach Cóel Breg]], [[Labraid Loingsech]], [[Meilge Molbthach]], [[Mog Corb]], [[Óengus Ollom]], [[Irereo]], [[Fer Corb]], [[Connla Cáem]], [[Ailill Caisfiaclach]] ([[Ailill]]*), [[Adamair]], [[Eochaid Ailtlethan]], [[Fergus Fortamail]], [[Óengus Tuirmech Temrach]], [[Conall Collamrach]], [[Nia Segamain]], [[Énna Aignech]], [[Crimthann Coscrach]], [[Rudraige mac Sithrigi]] (III), [[Finnat Már]], [[Bresal Bó-Díbad]], [[Conchobar Abradruad]], [[Crimthann Nia Náir]], [[Cairbre Cinnchait]], [[Feradach Finnfechtnach]], [[Fíatach Finn]], [[Fíachu Finnolach]], [[Elim mac Conrach]], [[Túathal Techtmar]], [[Mal mac Rochride]], [[Fedlimid Rechtmar]], [[Cathair Mór]], [[Conn Cétchathach]], [[Conaire Cóem]], [[Art mac Cuinn]], [[Lugaid mac Con]] ([[Lughaidh]]*), [[Fergus Dubdétach]], [[Cormac mac Airt]], [[Eochaid Gonnat]] ([[Eochaidh]]*), [[Cairbre Lifechair]], [[Fothad Cairpthech]], [[Fothad Airgthech]], [[Fíachu Sroiptine]], [[Colla Uais]], [[Muiredach Tirech]], [[Cáelbad]], [[Eochaid Mugmedon]], [[Crimthann mac Fidaig]] ([[Criofan]]*), [[Níall Noígíallach]] &larr; [[[[Niall Noígíallach]]]], [[Nath Í mac Fiachrach]], [[Lóegaire mac Néill]] ==Céim 5 - ABCDEí== * [[Annála na hÉireann]], [[Banseanchas]], [[Cóir Anmann]], [[Dinnseanchas]], [[Echtra]] ([[Eachtra]]) agus [[Immram]] ([[Iomramh]]), [[Echtra Condla]], [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Eachtra Neara]], [[Sanas Cormaic]] ==Céim 6 - An Fhiannaíocht== * [[An Fhiannaíocht]], Na [[Fianna]] Daoine * [[Creidne]], [[Finn Eces]], [[Finn mac Cumaill]] &larr; [[Fionn mac Cumhaill]], [[Oisín]], [[Diarmuid Ua Duibne]], [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Bodhmall]], [[Muireann]], [[Plúr na mBan]], [[Sadb]] &rarr; [[Sadhbh]], [[Caílte mac Rónáin]], [[Conán mac Lia]], [[Conán mac Morna]], [[Cumall]], [[Goll mac Morna]], [[Liath Luachra]], [[Oscar mac Oisín]] Scéalta ar fáil * [[Agallamh Beag]], [[Agallamh na Seanórach]], [[Bruidhean Chaorthainn]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Gabhra]], [[Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna]], [[Fianshruth]], [[Fionn agus Gráinne]], [[Macgnímartha Finn]], [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] Scéalta nach bhfuil ar fáil ar wikipediae * [[Bruidhean Chéise Corainn]], [[Bruidhean Bheag na hAlmhaine]], [[Bruidhean Eochaidh Bhig Dheirg]] # [[Eachtra Iollainn Iolchrothaigh Mhic Ríogh na hEasbáinne]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Iollainn_Iolchrothaigh_Mhic_Ríogh_na_hEasbáinne en]''') # [[Eachtra an Ghiolla Dheacair]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_an_Ghiolla_Dheacair en]''') # [[Eachtra Lomnachtáin]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Lomnachtáin en]''') #* [[Fotha Catha Cnucha]] # [[Tóraíocht Taise Taoibhghile]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Taise_Taoibhghile en]''') # [[Tóraíocht Shaidhbhe Iníne Eoghain Óig]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Shaidhbhe_Iníne_Eoghain_Óig en]''') #* [[Nessa Ní Shéaghdha]], [[Máirín Ní Mhuiríosa]] ==Céim 7 - Scéalaíocht na Ríthe== * [[Ard-Ríthe na hÉireann]] ''thuas, céim 4'', [[Baile in Scáil]], [[Baile Chuinn Chétchathaig]] (scrios: [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaigh?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaigh], [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaig?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaig]), [[Sadb ingen Chuinn]] ==Céim 8 - Lámhscríbhinní== * [[Teimpléad:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] ** [[Leabhar Gabhála na hÉireann]] *# [[Leabhar Fhear Maí]] ** [[Leabhar na gCeart]], Oidheadh Chlainne x 3: [[Oidheadh Chlainne Lir|... Lir]] ([[Clann Lir]]), [[Oidheadh Chlainne Tuireann|... Tuireann]], [[Oidheadh Chlainne Uisnigh|... Uisnigh]] ==Céim 9 - Aithbhreithniú== * Glan / Cuir le roinnt leathnach ** [[Aengus]] &rarr; [[Aonghas]], [[Áine]], [[Badb]] &rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Breogán]], [[Brigit]], [[Cormac mac Airt]], [[Daghdha]], [[Enbarr]], [[An Fhiannaíocht]], [[Fionn mac Cumhaill]], [[Grian (bandia)]], [[Lugh]], [[Níall Noígíallach]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Oisín]] * Leathanaigh eile: ** ''[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/List of Irish mythological figures]]'' ** [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Na Scéalta Miotaseolaíochta]], [[An Rúraíocht]], [[An Fhiannaíocht]], [[Scéalaíocht na Ríthe]] ==Céim 10 - feabhsú na Gaeilge== * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Cruthaithe|Cruthaithe]] * Gramadach (arís eile) ** Tuiseal Ginideach ** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha = Bliain 2, 2019 - 2020 = == Feabhsú na Gaeilge (2) == * Tuiseal ginideach ** Mo chuid airgid ''vs.'' Mo chuid den airgead ** Séimhithe * na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha * Ainmneacha Sean &rarr; Meán &rarr; Nua-Ghaeilge ** Eisceachtaí: [[Aengus]], [[Brigit]] (''vs.'' [[Naomh Bríd]]), [[Daghda]] nó [[Daghdha]] (ní *Dea-dhia), [[Lugh]] (ní [[Lú]]) == Tagairtí == * Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS, WikiData * LGÉ, ACM, FFÉ go Gaeilge (go háirithe i leathanaigh na nArd-Ríthe) == Ath-bhreithniú == * [[Ceasair]], [[Parthalán]], [[Neimheadh]], [[Fir Bholg]] * [[Sláine mac Deala]]... [[Eochaid mac Eirc]] == Catagóirí == * [[:Catagóir:Dreamanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Éarainn]], [[:Catagóir:Ulaid]], [[:Catagóir:Eoghanachta]], [[:Catagóir:Ríthe na Teamhrach]] == Ogham, Aibítir == [[Aibítir]] * [[Ogham]], [[:Catagóir:Ogham]], [[Auraicept na n-Éces]], [[Bríatharogam]]=[[Briatharogham]], [[De Dúilib Feda na Forfid]], [[In Lebor Ogaim]]=[[An Leabhar Oghaim]], [[Inscríbhinní Oghaim]] * [[:Teimpléad:Litreacha Oghaim]], [[beith (ogham)|beith]]*, [[luis (ogham)|luis]], [[fearn (ogham)|fearn]], [[sail (ogham)|sail]], [[nion (ogham)|nion]] | [[uath (ogham)|uath]], [[dair (ogham)|dair]], [[tinne (ogham)|tinne]], [[coll (ogham)|coll]], [[ceirt (ogham)|ceirt]] | [[muin (ogham)|muin]], [[gort (ogham)|gort]], [[nGéadal (ogham)|nGéadal]]*, [[straif (ogham)|straif]], [[ruis (ogham)|ruis]] | [[ailm (ogham)|ailm]], [[onn (ogham)|onn]], [[úr (ogham)|úr]], [[eadhadh (ogham)|eadhadh]], [[iodhadh (ogham)|iodhadh]] | [[Forfeda]], ''[[Ébad (ogham)|Ébad]]-a, [[Oir (ogham)|Oir]]-a, [[Uillenn (ogham)|Uillenn]]-a,'' [[Iphín (ogham)|Iphín]]=[[Ifín (ogham)|Ifín]], ''[[Emancholl (ogham)|Emancholl]]-s'', [[Peith (ogham)|Peith]] * [[:Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]] * [[CIIC 2]]=[[Cloch Oghaim Chluain Muirís]] * [[CIIC 10]]=[[Cloch Oghaim Bhréisteach]] * [[CCIC 11]]=[[Ráth na Dromainne]] * [[CIIC 38]]=[[Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin]] * [[CIIC 47]]=[[Cloch Oghaim Cháisleán tSíomoin]] * [[CIIC 50]]<[[Ráth Chrois Uaithne]] * [[CIIC 57]]–58=[[Clocha Oghaim Phlácais]] * [[CIIC 66]]=[[Cloch Oghaim Bhéal an Churraigh Bháin]] * [[CIIC 145]]=[[Cloch Oghaim Airghleanna]] * [[CIIC 152]]-153=[[Clocha Oghaim Tulaigh Garráin]] * [[CIIC 155]]-163=[[Clocha Oghaim Bhaile an tSagairt]] * [[CIIC 170]]=[[Teampall Mhanachain]] * [[CIIC 172]]=<s>[[Bhaile Uí Bhaoithín]]=</s>[[Baile Uí Bhaoithín]] * [[CIIC 180]]=[[Caiseal Imileá an Bhóthair]] * [[CIIC 187]]=[[Cill Maoilchéadair]] * [[CIIC 193]]=[[Mám an Óraigh]] * [[CIIC 197]]–203=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]] * [[CIIC 206]]–213=[[Clocha Oghaim Chill Chuallachta Thoir]] * [[CIIC 220]]=<s>[[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin]]=</s>[[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin Beag]] * [[CIIC 230]]=[[Clochán Cárthainn]] * [[CIIC 241]]=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]] * [[CIIC 246]]=<s>[[Chlocha Oghaim Aird Chánachta]]=</s>[[Clocha Oghaim Aird Chánachta]] * [[CIIC 266]]-267=<s>[[Clochanna Oghaim Chill Tíre]]=</s>[[Clocha Oghaim Chill Tíre]] * [[CIIC 272]]-281=[[Uaimh agus Clocha Oghaim Dhrom Lócháin]] * CICC iii=[[Cloch Oghaim Bhaile an Bhúlaeraigh Thuaidh]] * CIIC iii=[[Cloch Oghaim Dhún gCoimín]] * <<s>[[Teampall Ráth Theas]]=</s>[[Teampall Ráth Teas]] == Dreamanna == {| |- valign=top || [[Íomhá:Ptolemy's Ireland.png|mion|100px|Léarscáil Tolamaes]] || [[Íomhá:Ireland early peoples and politics.gif|mion|100px|Luath-dhreamanna]] || [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px|Éire 900]] || [[Íomhá:Www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1014.gif|thumb|100px|Éire 1014]] || [[Íomhá:www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1300.gif|mion|100px|[[Tiarnas na hÉireann]], 1300]] || [[Íomhá:Ireland 1450.png|mion|100px|Éire 1450]] || [[Íomhá:IrelandBaronies1899Map.png|mion|105px|Barúntachtaí 1899]] |- valign=top || [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px]] || [[Íomhá:Kingdom of Munster-900.svg|mion|100px]] || [[Íomhá:Kingdom of Osraige-900.svg|mion|100px]] || [[Íomhá:Kingdom of Leinster-900.svg|mion|100px]] || [[Íomhá:Kingdom of Mide-900.svg|mion|100px]] || [[Íomhá:Kingdom of Connacht-900.svg|mion|100px]] || [[Íomhá:Kingdom of Breifne-900.svg|mion|100px]] |- valign=top || [[Íomhá:UlsterDioceseKingdoms.png|mion|100px]] || [[Íomhá:NorthernUiNeill.png|mion|100px]] |} ===Luath-dhreamanna=== * [[Prótastair Éireann]]<[[Stair na hÉireann]], [[Periplus Massiliach]], [[Ora Maritima]], [[Almagest]]- ([[Úsáideoir:Ériugena|ÉG]]), [[Geografaíocht (Tolamaes)]]-, [[Scotti]], [[Attacotti]]-, [[Breatain (logainm)]], [[:Teimpléad:Éire Tholamaes]] * Connacht: [[Auteini]]=[[Uaithni]], [[Fir Ol nEchmacht]], [[Nagnatae]], [[Nagnata]]; Laigin: [[Brigantes (Éire)]], [[Cauci]], [[Coriondi]], [[Domnu]], [[Fir Domnann]], [[Gailióin]], <strike>[[Manapi]]</strike> &rarr; [[Manapii]]; Mide: [[Eblani]]=[[Ebdani]]=[[Blanii]], [[Eblana]]; Muma: [[Gangani]]=[[Concani]], [[Iverni]], [[Uellabori]], [[Uodiae]]=[[Usdiae]]; Uladh: [[Darini]], [[Erdini]], [[Uennicnii]] * Eile: [[Belgae]], [[Scotia]]-, [[Gleann Scoithín]], [[Albion]]-, [[Caledonia]]-, [[Damnonii]], [[Dumnonii]], [[Hibernia]]- * Le dáileadh: [[Indech]], [[Octriallach]], * [[Ríochtaí Éireann]], [[Cúigí na hÉireann]] * [[Dáire Doimthech]], [[Lugaid Loígde]] (Lugaid mac Con), [[Ríthe Éireann]], [[Flaith]], [[Tigerna]]=[[Tiarna]], [[Liosta Ríthe na hÉireann]], [[Ard-Ríthe na hÉireann]]-, [[Rí na Teamhrach]]=[[Ríthe na Teamhrach]], [[Coirpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]]-, [[Ailill Molt]], [[Lugaid mac Lóegairi]]=[[Lughaidh mac Laoghaire]], [[Ríocht na Mumhan]], [[Rí na Mumhan]]=[[Ríthe na Mumhan]], [[Rí na Deasmhumhan]]=[[Ríthe na Deasmhumhan]], [[Rí na Tuadhmhumhan]]=[[Ríthe na Tuadhmhumhan]], [[Rí na hIarmhumhan]]=[[Ríthe na hIarmhumhan]], [[Rí na hUrmhumhan]]=[[Ríthe na hUrmhumhan]], [[Liosta Ríthe Uladh]] &rarr; [[Rí na nUladh]]=[[Ríthe na nUladh]], [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]] &rarr; [[Dubhaltach Mac Firbhisigh]], [[Ríocht na Mí]], [[Rí na Mí]]=[[Ríthe na Mí]], [[Airgíalla]]=[[Oirialla]], <strike>[[Ríthe an Oiriall]]</strike> &rarr; [[Ríthe na nOiriall]]=[[Ríthe Oiriall]], [[Bréifne]], [[Ríthe na Bréifne]], [[Ríthe na Laighean]], [[Ríthe an Osraí]], [[Tiarnas na hÉireann]]-, [[Túathal mac Cormaic]]=[[Túathal Máelgarb]]=[[Tuathal Maolgharbh]], [[Diarmait mac Cerbaill]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill]]-, [[Domnall Ilchelgach]]=[[Domnall mac Muirchertaig]]=[[Domhnall mac Muircheartaigh]], [[Forggus mac Muirchertaig]]=[[Fearghas Mac Muircheartaigh]], [[Eochaid mac Domnaill]]=[[Eochaidh mac Domhnaill]], [[Báetán mac Muirchertaig]]=[[Baotán mac Muircheartaigh]], [[Ainmuire mac Sétnai]]=[[Ainmhire mac Seanna]], [[Báetán mac Ninnedo]]=[[Baotán mac Nínneadha]], [[Áed mac Ainmuirech]]=[[Aodh mac Ainmhireach]], [[Áed Sláine]]=[[Aodh Sláine]], [[Colmán Rímid]]=[[Colmán Ríomhaí]]=[[Colmán mac Báetáin]]=[[Colmán mac Baotáin]], [[Áed Uaridnach]]=[[Aodh Fuariodhnach]], [[Máel Coba mac Áedo]]=[[Maol Cobha mac Aodha]], [[Suibne Menn]]=[[Suibhne Meann]], [[Domnall mac Áedo]]=[[Domhnall mac Aodha]] {{Éire Tholamaes}} Féach ''[http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/ire000.htm IHM]'': {|class = wikitable ! width=10% | Dream ! width=10% | Treibh ! width=10% | As ! width=10% | Am ! width=20% | [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]] ! width=40% | Dál/Corca/Clann |- valign=top || [[Cruithne]] || [[Priteni]] || Breatain || 8u - 5ú RC || [[Fomhóraigh]]? || [[Dál nAraidi]], [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]], ''[[Loígis]]'', [[Soghain]] |- valign=top || [[Éarainn]] || [[Belgae]] || Breatain || 5ú - 3ú RC || [[Fir Bholg]] || ''Ulaid'' (Dál Riada, Dál Fiatach), [[Corca Laidhe]], [[Múscraí]], [[Corca Dhuibhne]], [[Corca Bhaiscinn]], [[Uí Mhaine]], [[Conmhaicne]] |- valign=top || [[Laigin]] || || Armorica || 3ú - 1ú RC || [[Tuatha Dé Danann]]? || [[Fir Domnann]], [[Gailióin]]; [[Uí Fhailí]], ''[[Uí Bairrche]]'', [[Uí Eineachghlais]]; [[Gailenga]]? |- valign=top || [[Gaeil]] || [[Míl Easpáine]] || Gall || 2ú - 1ú RC || [[Féine]] || [[Eoghanachta]], [[Connachta]] |} ===Breá=== * [[Brega]]=[[Breá]] ===Bréifne=== * [[Ríthe Bhréifne]] ===Ciannachta=== * [[Ciannachta]], [[Ciannachta Glen Geimin]]=[[Ciannacht Ghleann Geimhin]], [[Síl nÁedo Sláine]]=[[Síol Aodha Sláine]], [[Gailenga]] ===Iverni=== * =[[Érainn]]=[[Éarainn]], [[Dáire]], [[Darini]], [[Dáirine]], [[Corcu Loígde]]=[[Corca Laidhe]], [[Corc mac Luigthig]]=[[Conall Corc]], [[Dáire Doimthech]]*, [[Lugaid Loígde]]~[[Lugaid Laigdech]], [[Íar mac Dedad]], [[Óengus Bolg]]=[[Aonghas Boilg]], [[Aimend]]=[[Aimeann]], [[Deda mac Sin]]<[[Cland Dedad]], [[Dál gCais]]-, [[Dáire mac Dedad]], [[Síl Conairi]]=[[Síol Chonaire]], [[Cairpre]], [[Mairtine]], [[Múscraige]]=[[Múscraí]], [[Corcu Duibne]]=[[Corca Dhuibhne]], [[Corcu Baiscinn]]=[[Corca Bhaiscinn]], [[Dáire Cerbba]]=[[Dáire Cearba]], [[Uí Liatháin]], [[Uí Fidgenti]]=[[Uí Fiodhghinte]] ===''Laigin''=== * [[Laigin]], [[Uí Failgi]]=[[Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]]=[[xxx]], [[Fothairt]], [[Dál Cormaic]]-, [[Énnae Cennsalach]], [[Crimthann mac Énnai]]=[[Criomhthann mac Éanna]], [[Augaire mac Ailella]]=[[Agaire mac Ailealla]]?, ([[Diarmait Mac Murchada]]=[[Diarmaid Mac Murchadha]]), [[Domhnall Caomhánach]], [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]] * [[Uí Chinnsealaigh]], [[Áed mac Colggen]]=[[Aodh mac Colgan]] {{Navbox | name = Laigin | title = [[Laigin]] | state = {{{state|}}} | listclass = hlist | group1 = Kindreds and septs | list1 = {{Navbox|child | group1 = Dál Niad Cuirp | list1 = [[Uí Máil]]&nbsp;• [[Uí Dúnlainge]]&nbsp;• [[Uí Ceinnselaig]]&nbsp;• [[Uí Failge]]&nbsp;• [[Uí Bairrche]]&nbsp;• [[Uí Enechglaiss]]&nbsp;• Uí Crimthainn Áin<!-- {{Navbox|child | group1 = [[Uí Máil]] | list1 = O'Tighe&nbsp;* [[O'Kelly]] | group2 = [[Uí Dúnlainge]] | list2 = Fitzdermot&nbsp;* [[O'Toole family|O'Toole]]&nbsp;* [[O'Byrne family|O'Byrne]]&nbsp;* [[Cosgrave|O'Cosgrave]] | group3 = [[Uí Cheinnselaig]] | list3 = [[MacMurrough dynasty|MacMurrough Kavanagh]]&nbsp;* [[Kinsella]]&nbsp;* [[Kehoe]]&nbsp;* [[Finneran|O'Finneran]]&nbsp;* [[Murphy|O'Murphy]]&nbsp;* [[O'Garvey]]&nbsp;* [[Hartley (surname)|O'Hartley]]&nbsp;* [[O'Ryan]]&nbsp;* [[Morrow (surname)|Morrow]] | group4 = [[Uí Failghe]] | list4 = [[O'Connor Faly]]&nbsp;* [[O'Dunne]]&nbsp;* [[O'Dempsey]]&nbsp;* [[Kavanagh (surname)|Kavanagh]]&nbsp;* [[Branagh]]&nbsp;* [[Fitzpatrick (surname)|MacGilpatrick (Fitzpatrick)]]&nbsp;* [[O'Dwyer (surname)|O'Dwyer]]&nbsp;* [[O'Holohan]]&nbsp;* [[O'Hennessy]] | group5 = [[Uí Bairrche]] | list5 = [[MacGorman]]&nbsp;* [[Kearney (disambiguation)|Kearney]]&nbsp;* [[Tracy (name)|Tracy]]&nbsp;* [[Hughes (disambiguation)|Hughes]]&nbsp;* [[Mooney]]&nbsp;* [[Carney (surname)|Carney]] | group6 = [[Uí Enechglaiss]] | list6 = ''O'Feary | group7 = Uí Crimthainn Áin | list7 = ''O'Duff }}--> | group2 = Dál Cairpre Arad | list2 = O'Kealy | group3 = [[Dál Messin Corb]] | list3 = [[Uí Garrchon]] }} | group2 = Daoine | list2 = [[Úgaine Mór]]&nbsp;• [[Lóegaire Lorc]]&nbsp;• [[Labraid Loingsech]]&nbsp;• [[Óengus Ollom]]&nbsp;• [[Fergus Fortamail]]&nbsp;• [[Crimthann Coscrach]]&nbsp;• [[Nuadu Necht]]&nbsp;• [[Cumall|Cumhall]]&nbsp;• [[Fionn mac Cumhaill]]&nbsp;• [[Oisín]]&nbsp;• [[Oscar mac Oisín|Oscar]]&nbsp;• [[Conchobar Abradruad]]&nbsp;• [[Cathair Mór]]&nbsp;• [[Énnae Cennsalach]]&nbsp;• [[Crimthann mac Énnai]]&nbsp;• [[Áed mac Colggen]]&nbsp;• [[Augaire mac Ailella]]&nbsp;• [[Máel Mórda mac Murchada]]&nbsp;• [[Diarmait Mac Murchada]]&nbsp;• [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]]&nbsp;• [[Fiach Mac Aodha Ó Broin]] | group3 = Aiteanna | list3 = [[An Nás]]&nbsp;• [[Mullach Maistean]]&nbsp;• [[Cnoc Liamhna]] | group4 = Cathanna | list4 = [[Cath Cheann Fuait|Ceann Fuait]]&nbsp;• [[Cath Ghleann Máma|Gleann Máma]]&nbsp;• [[Cath Chluain Tarbh|Cluain Tarbh]]&nbsp;• [[Cath na Móna Móire|Móin Mhór]]&nbsp;• [[Cath Ros Mhic Thriúin|Ros Mhic Thriúin]]&nbsp;• [[Cath Ghleann Molúra|Gleann Molúra]] | group5 = Altanna gaolmhara | list5 = [[Gaeil]]&nbsp;• [[Míl Espáine]]&nbsp;• [[Érimón]]&nbsp;• [[Scéalta Miotaseolaíochta]]&nbsp;• [[An Fhiannaíocht]]&nbsp;• [[Dinnseanchas]]&nbsp;• [[Leabhar Laighneach]]&nbsp;• [[Ríthe na Laighean]]<!--&nbsp;• [[O'Rahilly's historical model]]&nbsp;• [[Gaelic nobility of Ireland]]&nbsp;• ''[[Follow Me up to Carlow]]''--> }} ===Mumha=== * [[Iarmumu]]=[[Iarmuman]]=[[Iarmhumha]]=[[Iarmhumhain]]=[[Iarumhain]], [[Tuadmumu]]=[[Tuadhmhumha]]=[[Tuadhmhumhain]]=[[Tuamhain]], [[Deasmumu]]=[[Deasmhumha]]=[[Deasmhumhain]]=[[Deasumhain]]-, [[Urmumu]]=[[Urmhumha]]=[[Urumhain]] * [[Éoganachta]]=[[Eoghanachta]], [[Mug Nuadat]]=[[Mogh Nuadhad]], [[Ailill Aulom]], [[Lugaid mac Con]], [[Mac Con]], [[Éogan Mór]]=[[Eógan Mór]]=[[Eoghan Mór]], [[Fiachu Muillethan]], [[Éile]], [[Eoghanacht Chaisil]], [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], [[Eoghanacht Áine]], [[Eoghanacht Locha Léin]], [[Eoghanacht Raithlinn]], [[Eoghanacht Oirthir Cliach]], [[Eóganacht Ninussa]], [[Mathghamhain]], [[Deirgtine]], [[Fiachu Muillethan]], [[Ailill Flann Bec]]=[[Ailill Flann Beag]], <strike>[[Feidlimid mac Cremthanin]]</strike>=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feidlimid mac Crimthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Mór Mumhan]], [[Óengus mac Nad Froích]], [[Feidlimid mac Óengusa]]=[[Feilimí mac Aonghasa]], [[Fíngen mac Áedo Duib]]=[[Finghin mac Aodha Dhuibh]], [[Eochaid mac Óengusa]]=[[Eochaidh mac Aonghasa]], [[Crimthann Srem mac Echado]]=[[Criomhthann Sreamh mac Eochada]], [[Áed Bennán mac Crimthainn]]=[[Aodh Beanmán mac Criomhthainn]], [[Nad Froích mac Cuirc]]=[[Nadh Fraoigh mac Coirc]], [[Bressal mac Ailello Thassaig]]=[[Bressal mac Ailello]]=[[Breasal mac Ailealla]], [[Angias]]=[[Angas]], [[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]=[[Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh]], [[Cathal mac Finguine]] {{Mumhain}} ===Oirialla=== * [[Ríthe Oiriall]] # Dallán Forgaill # [[xxx]]=[[Rossa Buí Mac Mathúna]] &larr; [[:en:Rossa Buide Mac Mathúna]] #* [[Uí Tuirtri]]=[[Uí Thoirtre]], [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]] ===Osraí=== * [[Dál Birn]], [[Óengus Osrithe]]=[[Aonghas Osraithe]], [[Lóegaire Birn Búadach]]=[[Laoghaire Birn Buach]] ===''Ulaid'' / Cruithne=== * [[Ulaid]] (FFÉ: Oll-sháith), [[Clanna Rudraige]], [[Dál Riata]]=[[Dál Riada]]-, [[Dál Fiatach]], [[Cruthin]]=[[Cruithne]], Conall Anglonnach, [[Conaille Muirtheimne]], [[Dál mBuinne]], [[Erc Dhál Riada]], [[Loarn mac Eirc]]&rarr;[[Cenél Loairn]]=[[Cineál Loairn]], [[Aonghas mac Eirc]]&rarr;[[Cenél nÓengusa]]=[[Cineál Aonghasa]], [[Adomnán]]=[[Adhamhnán]]=[[Naomh Adhamhnán]], [[Senchus Fer n-Alban]]=[[Seanchas Fear Alban]], [[Duan Albanach]], [[Muirchertach mac Muiredaig]]=[[Muircheartach mac Muireadaigh]]-, [[Fergus Mór]]=[[Fearghas Mór]], [[Domangart Réti]]=[[Domhanghart Réite]], [[Gabrán mac Domangairt]]=[[Gabhrán mac Domhanghairt]]&rarr;[[Cenél nGabráin]]=[[Cineál Gabhráin]], [[Comgall mac Domangairt]]=[[Comhghall mac Domhanghairt]]>[[Cenél Comgaill]]=[[Cineál Comhghaill]], [[Eilne]], [[Loígis]], [[Sogain]]=[[Soghain]], [[Senchineoil]]=[[Seanchineál]], [[Uí Blathmaic]], [[Uí Echach Arda]], [[Conmhaícne]]=[[Conmhaicne]], [[Ciarraige]]=[[Ciarraí]], [[Corco Mruad]]=[[Corca Mrua]], [[Vita tripartita Sancti Patricii]]-, [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Ríthe Dáil Araidi]]=[[Ríthe Dhál Araí]], [[Dál nAraidi Mag Line]]=[[Dál Araí Mhaigh Line]], [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uíbh Eachach Cobha]], [[Uí Erca Céin]], [[Leath Cathail]]=[[Leath Chathail]], [[Tipraiti Tireach]]=[[Tiobraid Tíreach]], [[Ríthe na nUladh]], [[Muiredach Muinderg]]=[[Muireadhach Muindearg]], [[Eochaid mac Muiredaig Muinderg]]=[[Eochaidh mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Cairell mac Muiredaig Muinderg]]=[[Caireall mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Demmán mac Cairill]]=[[Deamán mac Cairill]], [[Báetán mac Cairill]]=[[Baotán mac Cairill]], [[Áed Dub mac Suibni]]=[[Aodh Dubh mac Suibne]], [[Eochaid mac Condlai]]=[[Eochaidh mac Connla]], [[Fergnae mac Oengusso Ibdaig]]=[[Feargna mac Aonghasa Iobhdaigh]], [[Fíachnae mac Báetáin]]=[[Fiachna mac Baotáin]], [[Fiachra Cáech]]=[[Fiachra Caoch]], [[Fiachnae mac Demmáin]]=[[Fiachna mac Deamáin]], [[Connad Cerr]]=[[Connadh Cearr]], [[Dúnchad mac Fiachnai]]=[[Dúnchadh mac Fiachna]], [[Máel Cobo mac Fiachnai]]=[[Maol Cobha mac Fiachna]], [[Blathmac mac Máele Cobo]]=[[Blathmac mac Maoil Chobha]], [[Congal Cennfota mac Dúnchada]]=[[Congal Ceannfhada mac Dúnchadha]], [[Mongán mac Fiachnai]]=[[Mongán mac Fiachna]], [[Bécc Bairrche mac Blathmaic]]=[[Béic Bairrche mac Blathmhaic]], [[Áedán mac Gabráin]]=[[Aodhán mac Gabhráin]], [[Congal Cáech]]=[[Conghal Caoch]] {{Navbox | name = Ulaid | title = [[Ulaid]] | state = {{{state|}}} | group1 = Finte agus clanna | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[Dál nAraidi]] | list1 = [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]]&nbsp;* ''[[Loígis]]''&nbsp;* [[Soghain]] <!--{{Navbox|child | group1 = [[Uí Echach Cobo]] | list1 = [[MacGowan]]&nbsp;* [[Magennis]]&nbsp;* [[McCartan]]&nbsp;* [[Lynch (surname)|Lynch]] | group2 = [[Loígis]] | list2 = [[Moore (surname)|O'More]]&nbsp;* [[O'Kelly]]&nbsp;* O'Deevy&nbsp;* O'Doran&nbsp;* O'Lalor&nbsp;* [[O'Dowling]]&nbsp;* [[McEvoy|MacEvoy]]&nbsp;* [[Bergin|O'Bergin]]&nbsp;* O'Mulcahy | group3 = [[Soghain]] | list3 = O'Manning&nbsp;* [[Mac an Bhaird|MacWard]]&nbsp;* O'Scurry&nbsp;* [[Lennon|O'Lennon]]&nbsp;* MacCashin&nbsp;* [[Gilly]]&nbsp;* MacGing }}--> | group2 = [[Conmhaícne]] | list2 = Conmhaícne Mara&nbsp;* Conmaicne Magh Réin&nbsp;* Conmaicne Cuile Toladh&nbsp;* Conmaicne Mide <!--{{Navbox|child | group1 = [[Conmhaícne Mara]] | list1 = O'Kealy&nbsp;* MacConneely&nbsp;* O'Devaney&nbsp;* O'Cloherty&nbsp;* [[Folan|MacFolan]] | group2 = Conmaicne<br/>Magh Réin<br> | list2 = MacRannall&nbsp;* MacDorcy&nbsp;* O'Mulvey&nbsp;* [[O'Farrell]]&nbsp;* O'Beglin&nbsp;* [[Borden (surname)|Borden]]&nbsp;* [[Hallissey|O'Hallissy]]&nbsp;* O'Murry&nbsp;* O'Curneen&nbsp;* O'Mulooly&nbsp;* MacMullock&nbsp;* O'Doonan&nbsp;* O'Kearon&nbsp;* MacCoogan&nbsp;* [[Gaynor|MacGaynor]]&nbsp;* [[Quinn|O'Quinn]]&nbsp;* MacShaffrey&nbsp;* [[Connick|MacConnick]]&nbsp;* [[Keegan|O'Keegan]]&nbsp;* MacLeavy&nbsp;* MacMorrow&nbsp;* [[MacShane]]&nbsp;* O'Sullahan&nbsp;* [[O'Tormey]] | group3 = Conmaicne <br>Cuile Toladh | list3 = O'Tolleran&nbsp;* O'Colleran&nbsp;* O'Moran&nbsp;* [[Martin (surname)|Martin]] | group4 = Conmaicne Mide | list4 = MacRourke&nbsp;* O'Breen&nbsp;* O'Toler }}--> | group3 = ''[[Ciarraige]]'' | list3 = &nbsp;<!--[[Ó Céirín|O'Kieran (Kearns)]]&nbsp;* [[O'Conor Kerry]]&nbsp;* [[O'Murtagh]]&nbsp;* O'Neide--> | group4 = [[Corco Mruad]] | list4 = &nbsp;<!--[[Ó Conchubhair Corcomroe|O'Conor Corcomroe]]&nbsp;* [[Uí Lochlainn|O'Loughlin]]&nbsp;* [[O'Flaherty]]&nbsp;* O'Deely&nbsp;* [[O'Drennan]]&nbsp;* O'Melody&nbsp;* MacCurtin&nbsp;* [[O'Davoren]]--> }} | group2 = Pearsana | list2 = [[Cermna Finn]]&nbsp;* [[Sobairce]]&nbsp;* [[Ollom Fódla]]&nbsp;* [[Fínnachta]]&nbsp;* [[Slánoll]]&nbsp;* [[Géde Ollgothach]]&nbsp;* [[Fíachu Findoilches]]&nbsp;* [[Berngal]]&nbsp;* [[Ailill mac Slánuill]]&nbsp;* [[Finn mac Blatha]]&nbsp;* [[Sírlám]]&nbsp;* [[Airgetmar]]&nbsp;* [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]]&nbsp;* [[Macha]]&nbsp;* [[Rudraige mac Sithrigi]]&nbsp;* [[Congal Cláiringnech]]&nbsp;* [[Bresal Bó-Díbad]]&nbsp;* [[Fachtna Fáthach]]&nbsp;* [[Conchobar mac Nessa]]&nbsp;* [[Fergus mac Róich]]&nbsp;* [[Fedelm Noíchrothach]]&nbsp;* [[Deichtine]]&nbsp;* [[Cúscraid]]&nbsp;* [[Cormac Cond Longas]]&nbsp;* [[Findchóem]]&nbsp;* [[Amergin mac Eccit]]&nbsp;* [[Conall Cernach]]&nbsp;* [[Mal mac Rochride]]&nbsp;* [[Tipraiti Tireach]]&nbsp;* [[Fiacha Araidhe]]&nbsp;* [[Cáelbad]]&nbsp;* [[Fiachnae mac Báetáin]]&nbsp;* [[Congal Cáech]]&nbsp;* [[Fergus mac Áedáin]]&nbsp;* [[Máel Bressail mac Ailillo]]&nbsp;* [[Mac Creiche]] | group3 = Litríocht | list3 = ''[[Scéla Conchobair]]''&nbsp;* ''[[Táin Bó Cúailnge]]''&nbsp;* ''[[Compert Con Culainn]]''&nbsp;* ''[[Scéal Muc Mhic Dhathó]]''&nbsp;* ''[[Mesca Ulad]]''&nbsp;* ''[[Annála Uladh]]'' | group4 = Áiteanna | list4 = [[Eamhain Mhacha]]&nbsp;* [[Teamhair]]&nbsp;* [[Ros na Rí]] | group5 = Críocha | list5 = [[Airrther]]&nbsp;* [[Bairrche]]&nbsp;* [[Cineál Fhaghartaigh]]&nbsp;* [[Conaille Muirtheimne]]&nbsp;* [[Cruithne]]&nbsp;* [[Uí Echach Cobo|Cobha]]&nbsp;* [[Dál Fiatach]]&nbsp;* [[Dál mBuinne]]&nbsp;* [[Dál nAraidi]]&nbsp;* [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]&nbsp;* [[Dál nAraidi Mag Line]]&nbsp;* [[Dál Riada]]&nbsp;* [[An Duifrian]]&nbsp;* [[Eilne]]&nbsp;* [[Latharna]]&nbsp;* [[Leath Cathail]]&nbsp;* [[Na hArda]]&nbsp;* [[Semne]]&nbsp;* [[Uí Blathmaic]]&nbsp;* [[Uí Dercco Céin]] | group6 = Altanna gaolmhara | list6 = [[Clanna Rudraige]]&nbsp;* [[Craobh Rua]]&nbsp;* [[Cú Chulainn]]&nbsp;* [[Uoluntii]]&nbsp;* [[Geografaíocht (Tolamaes)]]&nbsp;* [[Rúraíocht]]&nbsp;* [[Ríthe na nUladh]]&nbsp;* [[Ríthe Dáil Araidi]]&nbsp;* [[Gaeil]]&nbsp;* [[Míl Espáine]]&nbsp;* }} {{navbox |name = Ríthe Dhál Riada |title = [[Ríthe Dhál Riada]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |list1 = * [[Fergus Mór|Fergus&nbsp;Mór]] * [[Domangart Réti|Domangart&nbsp;Réti]] * [[Comgall mac Domangairt|Comgall]] * [[Gabrán mac Domangairt|Gabrán]] * [[Conall mac Comgaill|Conall]] * [[Áedán mac Gabráin|Áedán]] * [[Eochaid Buide|Eochaid&nbsp;Buide]] * [[Connad Cerr|Connad&nbsp;Cerr]] * [[Domnall Brecc|Domnall&nbsp;Brecc]] * [[Ferchar mac Connaid|Ferchar]] * [[Conall Crandomna|Conall&nbsp;Crandomna]] * [[Dúnchad mac Conaing|Dúnchad]] * [[Domangart mac Domnaill|Domangart]] * [[Máel Dúin mac Conaill|Máel&nbsp;Dúin]] * [[Domnall Donn|Domnall&nbsp;Donn]] * [[Ferchar Fota|Ferchar&nbsp;Fota]] * [[Eochaid mac Domangairt|Eochaid&nbsp;mac&nbsp;Domangairt]] * [[Ainbcellach mac Ferchair|Ainbcellach]] * [[Fiannamail ua Dúnchado|Fiannamail]] * [[Selbach mac Ferchair|Selbach]] * [[Dúnchad Bec|Dúnchad&nbsp;Bec]] * [[Dúngal mac Selbaig|Dúngal]] * [[Eochaid mac Echdach|Eochaid&nbsp;mac&nbsp;Echdach]] * [[Muiredach mac Ainbcellaig|Muiredach]] * [[Eógan mac Muiredaig|Eógan]] * Interregnum * [[Áed Find|Áed&nbsp;Find]] * [[Fergus mac Echdach|Fergus]] * [[Donncoirce]] * Interregnum? * [[Conall mac Taidg|Conall&nbsp;mac&nbsp;Taidg]] * [[Conall mac Áedáin|Conall&nbsp;mac&nbsp;Áedáin]] * [[Domnall mac Caustantín|Domnall]] * [[Áed mac Boanta|Áed&nbsp;mac&nbsp;Boanta]] }} ===Eile=== # ''via'' [https://books.google.ie/books?id=XhZtDwAAQBAJ&pg=PA139&lpg=PA139&dq=Fir+Ol+nEchmacht&source=bl&ots=6Qd9jwIFix&sig=ACfU3U1c4bcDTv3wZGSQRXYbA_I7VG5WMA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjC_9yr8rnhAhXYQxUIHay6Ax8Q6AEwB3oECAIQAQ#v=onepage&q=Fir%20Ol%20nEchmacht&f=false Everything about Ireland]: #* [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]] ## srl... # ''via'' [http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/munster.htm irlkik/ihm/munster], ''22 stipendiary princes of Muma were the Kings of ... #* Dál Cais - [[Dál gCais]] ## Gabhrán - [[Gabhrán (dream)]] ##* Eoghanacht (when not King of Cashel) - [[Eoghanachta]] ## Deise - [[Déisi]] ##* Ui Liathain - [[Uí Liatháin]], Raithleann - [[Eoghanacht Raithlinn]], Muscraighe - [[Múscraige]], Dairfhine - [[Dáirine]] ## Dairfhine of the mt. - [[xxx]] ##* L. Léin - [[Eoghanacht Locha Léin]], Ciarraighe Lúachra - [[Ciarraige]] Lúachra, Corca Bhaiscinn and Léim na Con - [[Corca Bhaiscinn]], Ui Chonaill Gabhra - [[Uí Chonaill Gabhra]]<[[Uí Fidgenti]], Ui Chairbre - [[Uí Chairbre Aobha]]<[[Uí Fidgenti]], Cliu - Cliú, [[Eoghanacht Airthir Cliach]], Uaithne - [[Uaithne (dream)]], Eile - [[Éile]], Glenn Amhnach - [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], Corcu Luigde - [[Corca Laidhe]], Corcu Duibne - [[Corca Dhuibhne]] ## Boirenn - [[Boirenn]] ## Sechtmodh - [[Sechtmodh]] ==Scéal-liosta ó de.wiki== * [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]]=[[Anbhás Chonchúir]], [[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]], [[Aided Loegairi Buadaig]], [[Airne Fingein]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bóramha]], [[Cath Étair]]=[[Cath Éadair]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]], [[De chophur in da muccida]], [[Echtrae Nerai]], [[Immacallam in dá Thuarad]], [[Macgnímrada Con Culainn]], [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]], [[Esnada Tige Buchet]], [[Orgain Denna Ríg]]=[[Argain Dinn Rí]] Daoine: * [[Achtan]], [[Adnae mac Uthidir]], [[Eithne Tháebfhota]]=[[Eithne Thaobhfhada]], [[Ferchertne]], [[Lugaid Lága]], [[Mes Gegra]]+[[Mesgegra]]=[[Meas Geagra]], [[Néde]]-[[Neidhe]], [[Tadhg mac Céin]] == Dlí, nós, aicme == ** [[Áes dána]]=[[Aos dána]], [[Alltar]], [[Emain Ablach]]=[[Eamhain Abhlach]], [[Mag Mell]]=[[Magh Meall]] # [[Mag Muirthemne]] #* [[Tech Duinn]]=[[Teach Doinn]], [[Tír na nÓg]], [[Uí Bhreasail]], [[Aithech fortha]], [[Ánradh]]-s, [[Bard]]* # [[Bean ní]] #* [[Breithem]]-s, [[Bretha Crólige]], [[Bruiden]]-[[Bruíon]], [[Briugu]]-[[Brughaidh]], [[Cana]]-s, [[Clí]]-s, [[Craobh Airgid]], [[Críth Gablach]], [[Curadhmhír]], [[Díchetal do chennaib]]-s=[[dícheadal do cheannaibh]]?, [[Féth fíada]], [[Fáith]] (Vates), [[Filid]], [[Fír flathemon]], [[Gáu flathemon]], [[Geis]], [[Glám dícenn]]=[[Glámh dícheann]]=[[Glámh dígeann]], [[Imbas forosnai]], [[Lóg n-enech]], [[Ollam Érenn]]=[[Ollamh Éireann]]*, [[Seanchaí]] # [[Sluaigh sí]] #* [[Tarbfeis]]-[[Tarbhfheis]], [[Teinm laída]]-s=[[Seinm laoidhte]]?, [[Trícha cét]]=[[Tríocha céad]], [[Túath]]=[[Tuath]] == Suíomhanna == * [[Corpus of Electronic Texts]] ==Lámhscríbhinní / Annála == * [[Betham 154]]=[[ARÉ 23 N 10]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]=[[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]], [[Leabhar Ua Maine]]=[[Leabhar Uí Mhaine]] &larr; [[:en:Leabhar Ua Maine]], [[Egerton 88]] &larr; [[:en:British Library, MS Egerton 88]], [[Egerton 90]]<[[Leabhar Uí Mhaine#Ábhar ar iarraidh]], [[Egerton 1782]] &larr; [[:en:British Library, MS Egerton 1782]], [[Leabhar an Iarla Bháin]]=[[Laud 610]], [[Rawlinson B 502]] &larr; [[:en:Bodleian Library, MS Rawlinson B 502]], [[Rawlinson B 512]], Síolta: [[An Leabhar Breac]], [[Liber Flavus Fergusiorum]], [[Gníomhais Thuamhan]] (dlí), ''[[Bodleian Library]]'', ''[[British Library]]'' * [[Saltair Caisil]], [[Annála Tiarnaigh]], [[Chronicon Scotorum]]=[[Chronicum Scotorum]], [[Croinic na hÉireann]], [[Annála Mhainistir na Búille]], [[Annála Easpacha na hÉireann]], [[Annála Chluain Mhic Nóis]], [[Annála Connacht]], [[Annála Mhainistir an Dubhuisce]], [[Leabhar Oiris]], [[Annála an Aonaigh]], [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], [[Annála Inis Faithlinn as Áth Cliath]]?, [[Annála Gearra Thír Chonaill]], [[Annála Gearra Laighean]], [[Memoranda Gadelica]], [[Annála Gearra as Proibhinse Ard Macha]], [[Mír Annál Éireannach]]? == Deirdre et al == * [[Deirdre]] ** [[Naoise]] *# [[Longes Mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]] + [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]] ** [[Ealbha]], [[Anbhás Chú Chulainn]], [[Liath Macha]], [[Cridenbél]], [[Calatin]]-[[Cailitin]], [[Lao]]=[[Lao mac Rianghabhra]]=[[Láeg mac Riangabra]], [[Cloch an Fhir Mhóir]], [[Cairbre mac Eithne]] == Teangacha == * [[Próit-Ind-Eorpais]] <> [[Na teangacha Ind-Eorpacha]], [[Prótai-Cheiltis]] <> [[Teangacha Ceilteacha]], [[Gaeilge Chianach]] ~ [[An Ghaeilge Ársa]], [[Sean-Ghaeilge]], [[Meán-Ghaeilge]], [[Gaeilge Chlasaiceach]], [[Gaeilge]], [[Gaeilge na hAlban]], [[Gaeilge Mhanann]], [[Breatnais]]=[[An Bhreatnais]], [[Briotáinis]]=[[An Bhriotáinis]] == Eile (2) == * [[Aos Sí]], [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Lámhscríbhinn Ghleann Masain]]-[[Lámhscríbhinn Ghleann Masáin]], [[Leipreachán]] * [[Na Cruithnigh]], [[Cernunnos]], [[Annála Inis Faithlinn]], [[Sé Aois an Domhain]] (''uath-imdhealú''), [[Sex Aetates Mundi]] (''síol''), [[Sex Aetates Mundi (Gaelach)]] (''síol''), [[Nuadha]], [[Noínden Ulad]], [[Indech]], [[Octriallach]] = Bliain 3, 2020 - 2021 = * [[Dartraige]]=[[Dartraí (tuath)]], [[Masraige]]=[[Masraí]] == Feabhsú na Gaeilge (3) == Mar is gnách... féach thuas. == Féineachas == * [[Audacht Morainn]], [[Bechbretha]], [[Bretha Crólige]], [[Bretha Nemed Déidenach]], [[Cáin Adomnáin]], [[Críth Gablach]], ''[[De duodecim abusivis saeculi]]'', [[Derbfine]]=[[Dearbhfhine]], [[Fír flathemon]], [[Fortúatha]]=[[Forthuatha]], [[Gáu flathemon]], [[Gúbretha Caratniad]], [[Lóg n-enech]], [[Senchas Már]]=[[Seanchas Mór]], [[Tánaisteacht]], [[Tecosca Cormaic]]=[[Teagasc Chormaic]], [[Uraicecht na Ríar]]=[[Bunleabhar na Riar]], [[Uraicecht Becc]]=[[Bunleabhar Beag]], [[Éraic]]=[[Éiric]] == Bréifne == * [[Ríthe Bhréifne]], [[Bréifne Thoir]]-, [[Bréifne Thiar]]-, [[Tigernán Ua Ruairc]]=[[Tighearnán Ua Ruairc]]- ==Laigin== * [[Bran Becc mac Murchado]]=[[Bran Beag mac Murchadha]], [[Bran Mut mac Conaill]]=[[Bran Buta mac Conaill]], [[Fáelán mac Colmáin]]=[[Faolán mac Colmáin]], [[Rónán mac Colmáin]], [[Brandub mac Echach]]=[[Bran Dubh mac Eochach]], [[Cellach Cualann]]=[[Ceallach Chualann]], [[Fiannamail mac Maoil Tuile]]=[[Fiannamail mac Máele Tuile]], [[Áed Dibchine]]=[[Aodh Dibhchine]], [[Áed Dub mac Colmáin]]=[[Aodh Dubh mac Colmáin]], [[Crimthann mac Áedo]]=[[Criomhthann mac Aodha]], [[Murchad mac Brain Mut]], [[Dúnchad mac Murchado]]=[[Dúnchadh mac Murchadha]], [[Fáelán mac Murchado]]=[[Faolán mac Murchadha]], [[Muiredach mac Murchado]]=[[Muireadhach mac Murchadha]], [[Cellach mac Dúnchada]]=[[Ceallach mac Dúnchadha]], [[Ruaidrí mac Fáeláin]]=[[Ruairí mac Faoláin]], [[Bran Ardchenn]]=[[Bran Ardcheann]], [[Fínsnechta Cethardec]]=[[Fíonsneachta Ceathairdheach]], [[Muiredach mac Brain Ardchinn]]=[[Muireadhach mac Brain Ardchinn]], [[Muiredach mac Ruadrach]]=[[Muireadhach mac Ruairí]], [[Cellach mac Brain]]=[[Ceallach mac Brain]], [[Bran mac Fáeláin]]=[[Bran mac Faoláin]], [[Lorcán mac Cellaig]]=[[Lorcán mac Ceallaigh]], [[Túathal mac Máele-Brigte]]=[[Tuathal mac Maoilbhríde]], <strike>[[Ruarc mac Bran]]</strike>&rarr;[[Ruarc mac Brain]], [[Muirecán mac Diarmata]]=[[Muireacán mac Diarmada]], [[Dúnlaing mac Muiredaig]]=[[Dúnlaing mac Muireadhaigh]], [[Ailill mac Dúnlainge]], [[Domnall mac Muirecáin]]=[[Domhnall mac Muireacáin]], [[Muiredach mac Brain]]=[[Muireadhach mac Brain]], [[Crundmáel Erbuilc]]=[[Crannmhaol Anbholg]], [[Cerball mac Muirecáin]]=[[Cearbhall mac Muireacáin]], [[Fáelán mac Muiredach]]=[[Fáelán mac Muiredaig]]=[[Faolán mac Muireadhaigh]], [[Lorcán mac Fáeláin]]=[[Lorcán mac Faoláin]], [[Túathal mac Úgaire]]=[[Tuathal mac Aughaire]], [[Cellach mac Fáeláin]]=[[Ceallach mac Faoláin]], [[Úgaire mac Túathail]]=[[Aughaire mac Tuathail]], [[Domnall Cláen]]=[[Domhnall Claon mac Lorcáin]], [[Donnchad mac Domnall Claen]]?=[[Donnchad mac Domnaill Cláin]], ([[Máel Mórda mac Murchada]])=[[Maol Mórdha mac Murchadha]], [[Dúnlaing mac Túathail]]=[[Dúnlaing mac Tuathail]], [[Donncuan mac Dúnlainge]]=[[Donnchuan mac Dúnlainge]], [[Augaire mac Dúnlainge]]=[[Aughaire mac Dúnlainge]], [[Donnchad mac Dúnlainge]]=[[Donnchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Dúnlainge]]=[[Murchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Diarmata]]=[[Murchadh mac Diarmada]], [[Domhnall mac Murchadha (uathimdhealú)]]*, [[Domnall mac Murchada meic Diarmata]]≠[[Domhnall mac Murchadha]], [[Donnchad mac Domnaill Remair]]=[[Donnchadh mac Domhnaill Ramhair]], [[Énna mac Diarmata]]=[[Éanna mac Diarmada]], <strike>[[Diarmait mac Énna]]</strike>&rarr;[[Diarmait mac Énnai]]=[[Diarmaid mac Éanna]], [[Donnchad mac Murchada]]=[[Donnchadh mac Murchadha]], [[Diarmait mac Énna meic Murchada]]=[[Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha]], [[Énna mac Donnchada meic Murchada]]=[[Énna Mac Murchada]]=[[Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha]]=[[Éanna Mac Murchadha]], <strike>[[Bran Fionn mac Máelmórda]]</strike>&rarr;[[Bróen mac Máelmórda]]=[[Braon mac Maoilmhórdha]], <strike>[[Murchad mac Brain Fionn]]</strike>&rarr;[[Murchad mac Finn]]=[[Murchadh mac Fionn]] ==Uí Chinnsealaigh== * [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Cú Chongelt mac Con Mella]]=[[Cú Chongheilt mac Con Mealla]], [[Echu mac Muiredaig]]=[[Eochadh mac Muireadaigh]], [[Eterscél mac Áeda]]=[[Eidirscéal mac Aodha]]?, [[Laidcnén mac Con Mella]]=[[Laoghcheann mac Con Mealla]], [[Sechnassach mac Colggen]]=[[Seachnasach mac Colgan]], [[Crundmáel Bolg Luatha]]=[[Crannmhaol xxx Luatha]], [[Bran Ua Máele Dúin]] &#x2192; [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Élothach mac Fáelchon]]=[[Éalathach mac Faolcháin]], [[Donngal mac Laidcnén]]=[[Donnghal mac Laoghchinn]], [[Dub Calgaid mac Laidcnén]]=[[Dubh Cealgadh mac Laoghchinn]], [[Cennselach mac Brain]]=[[Cinnsealach mac Brain]], [[Cairpre mac Laidcnén]]=[[Cairbre mac Laoghchinn]], [[Cellach Tosach mac Donngaile]]=[[Ceallach Tosach mac Donnghaile]], [[Cathal mac Dúnlainge]] == Uí Fhailí == * [[Uí Failge]]=[[Uí Failghe]]=[[Uí Fhailí]], [[Ríthe Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]], [[Bruidge mac Nath Í]]=[[Bruí mac Nath Í]], [[Áed Rón mac Cathail]]=[[Aodh Rón mac Cathail]], [[Ailill mac Áedo Róin]]=[[Ailill mac Aodha Róin]], [[Cillíne mac Forannáin]], [[Fland Dá Chongal]]=[[Flann ó Congaile]], [[Forbassach Ua Congaile]]=[[Forbasach ó Congaile]], [[Ailill Corrach mac Flainn]], [[Flaithnia mac Flainn]], [[Cummascach mac Flainn]]=[[Cumascach mac Flainn]], [[Cináed mac Flainn]]=[[Cionaoth mac Flainn]], [[Mugrón mac Flainn]]=[[Mughrón mac Flainn]], [[Domnall mac Flaíthnia]]=[[Domhnall mac Flaíthnia]], [[Óengus mac Mugróin]]=[[Aonghas mac Mughróin]], [[Flaíthnia mac Cináeda]]=[[Flaithnia mac Cionaoith]], [[Cináed mac Mugróin]]=[[Cionaoth mac Mughróin]] ==Mumha== * [[Saltair Caisil]]=[[Saltair Chaisil]] * [[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]=[[Cairbre Crom mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]=[[Feilimí mac Cairbre Chroim]], [[Fergus Scandal mac Crimthainn]]=[[Fearghas Scannal mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Tigernaig]]=[[Feilimí mac Tiarnaigh]], [[Amalgaid mac Éndai]]=[[Amhalghaidh mac Éanna]], [[Garbán mac Éndai]]=[[Garbhán mac Éanna]], [[Cathal mac Áedo]]=[[Cathal mac Aodha]], [[Cúán mac Amalgado]]=[[Cúán mac Amhalghadha]], [[Máenach mac Fíngin]]=[[Maonach mac Finghin]], [[Cathal Cú-cen-máthair]]=[[Cathal Cú-gan-mháthair]], [[Colgú mac Faílbe Flaind]]=[[Colgú mac Failbhe Flainn]], [[Finguine mac Cathail]]=[[Finghin mac Cathail]], [[Ailill mac Cathail]], [[Cormac mac Ailello]]=[[Cormac mac Ailealla]], [[Eterscél mac Máele Umai]]=[[Eidirscéal mac Maoil Umha]], [[Cathussach mac Eterscélai]]=[[Cathasach mac Eidirscéil]], [[Máel Dúin mac Áedo]]=[[Maol Dúin mac Aodha]], [[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]=[[Ólchúr mac Duibh-Ixxx]], [[Ólchobar mac Flainn]]=[[Ólchúr mac Flainn]], [[Artrí mac Cathail]]=[[Airtrí mac Cathail]], [[Tnúthgal mac Artrach]]=[[xxx]], [[Tnúthgal mac Donngaile]]=[[Tnúthghal mac Donnghaile]], [[Feidlimid mac Cremthainn]]=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Ólchobar mac Cináeda]]=[[Ólchúr mac Cxxx]], [[Áilgenán mac Donngaile]]=[[Áilgeanán mac Donnghaile]], [[Máel Gualae mac Donngaile]]=[[Maol Guala mac Donnghaile]], [[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]=[[Ceann Faoladh Ó Macthiarna]], [[Dúnchad mac Duib-dá-Bairenn]]=[[Dúnchadh mac Duibh-dá-Bhoireann]], [[Dub Lachtna mac Máele Gualae]]=[[Dubh Lachtna mac Maoil Gualainne]], [[Finguine Cenn nGécan mac Loégairi]]=[[Finghin Ceann Géagán mac Laoghaire]], [[Cormac mac Cuilennáin]]=[[Cormac mac Cuileannáin]], [[Flaithbertach mac Inmainén]]=[[Flaithbheartach mac Ionúin]], [[Lorcán mac Coinlígáin]]=[[Lorcán mac Coinlíogáin]], [[Cellachán Caisil]]=[[Ceallachán Chaisil]], [[Máel Fathardaig mac Flainn]]=[[Maol Fathardaigh mac Flainn]]-, [[Dub-dá-Bairenn mac Domnaill]]=[[Dubh-dá-Bhoireann mac Domhnaill]], [[Fer Gráid mac Cléirig]]=[[Fear Grá mac Cléirigh]], [[Donnchad mac Cellacháin]]=[[Donnchadh mac Ceallacháin]], [[Máel Muad mac Brain|Maol Muadh mac Brain]], [[Íomhar Luimnigh]]-, [[Mathgamain mac Cennétig]]=[[Mathúin mac Cinnéide]], [[Diarmait Ua Briain]]=[[Diarmaid Ó Briain]], [[Muirchertach Ua Briain]]=[[Muircheartach Ua Briain]]-, [[Cormac Mac Carthaigh]]=[[Cormac Mac Cárthaigh]], [[Conchobar Ua Briain]]=[[Conchúr Ó Briain]], <strike>[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Bhriain]]</strike>&rarr;[[Toirdhelbach mac Diarmata Ua Briain]]=[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ó Briain]], [[Domnall Mór Ua Briain]]=[[Domhnall Mór Ó Briain]], [[Dúngal mac Máel Fothardaig Ua Donnchada]]=[[Dúnghal mac Maoil Fhothardaigh Ó Donnchadha]], Murchad mac Donnchada, [[Brian mac Murchada Ua Briain]]=[[Brian mac Murchadha Ó Briain]] == Iarmhumha == * [[Coirpre Luachra mac Cuirc]]=[[Cairbre Luachra mac Coirc]], [[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]=[[]], [[Máel Dúin mac Áedo Bennán]]=[[Maol Dúin mac Aodha Beannáin]], [[Congal mac Máele Dúin]]=[[Congal mac Maoil Dúin]] == Oirialla == * [[Gofraid mac Fergusa]]=[[Gofraidh mac Fearghasa]]-, [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]] ==Osraí== * [[Osraige]]=[[Osraí]], [[Cerball mac Dúnlainge]]=[[Cearbhall mac Dúnlainge]], [[Anmchad mac Con Cherca]]=[[Anmchadh mac Con Chearca]], [[Forbasach mac Ailella]]=[[Forbasach mac Ailealla]], [[Tóim Snáma mac Flainn]]=[[Tuaim Snámha mac Flainn]], [[Cellach mac Fáelchair]]=[[Ceallach mac Faolchair]], [[Dúngal mac Cellaig]]=[[Dúnghal mac Ceallaigh]], [[Donnchad mac Gilla Pátraic]]=[[Donnchadh mac Giolla Phádraig]] (1), [[Gilla Pátraic mac Donnchada]]=[[Giolla Phádraig mac Donnchadha]], [[Fáelchar Ua Máele Ódrain]]=[[Faolchar ó Maoil Ódrain]], [[Cú Cherca mac Fáeláin]]=[[Cú Chearca mac Faoláin]], [[Ailill mac Fáeláin]]=[[Ailill mac Faoláin]], [[Fáelán mac Forbasaig]]=[[Faolán mac Forbasaigh]], [[Fergal mac Anmchada]]=[[Fearghal mac Anmchadha]], [[Dúngal mac Fergaile]]=[[Dúnghal mac Fearghaile]], [[Riacán mac Dúnlainge]]=[[Riagán mac Dúnlainge]], [[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill (rí Osraí)]], [[Cellach mac Cerbaill]]=[[Ceallach mac Cearbhaill]] == Uí Néill == * [[Uí Néill]] ** [[Uí Néill an Tuaiscirt]] *** [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]] *** [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]] *** [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]] **** [[Ó Néill]] ** [[Uí Néill an Deiscirt]] *** [[Ríthe Bhreá]] **** [[Síol Aodha Sláine]] **** [[Cnóbha]] **** [[Loch Gabhair]] *** [[Ríocht na Mí]] **** [[Ríthe na Mí]] *** [[Tethba]]=[[Tethbae]]=[[Txxx]] **** [[Cenél Coirpri]] **** [[Cenél Maini]] *** [[Ríthe Uisnigh]] **** [[Clann Cholmáin]] ***** [[Clann Cholmáin Bhig]] ***** [[Clann Cholmáin Mhóir]] **** [[Ríthe Fhir Chúl Bhreá]] == Uí Néill an Deiscirt == === [[Ríthe Bhreá]] === * [[Conall Laeg Breg]] mac Aodha Sláine=[[Conall Laogh Bhreá]] mac Aodha Sláine, [[Congal mac Áedo Sláine]]=[[Conghal mac Aodha Sláine]], [[Ailill Cruitire]] mac Aodha Sláine, [[Conaing Cuirre]] mac Congaile=[[Conaing Coirre]] mac Conghaile, [[Congalach mac Conaing Cuirre]]=[[Conghalach mac Conaing Choirre]], [[Írgalach mac Conaing]]=[[Irgalach mac Conaing]] Cuirre=[[Iorghalach mac Conaing]] Choirre, [[Amalgaid mac Congalaig]]=[[Amhalaidh mac Conghalaigh]], [[Conall Grant]]=[[Conall Grant mac Cernaig]]=[[Conall Grant mac Cearnaigh]], [[Conaing mac Amalgado]]=[[Conaing mac Amhalaí]], [[Indrechtach mac Dungalaig]]=[[Indreachtach mac Dunghalaigh]], [[Dúngal mac Amalgado]]=[[Dúnghal mac Amhalaí]], [[Coirpre mac Fogartaig]]=[[Cairbre mac Fógartaigh]], [[Congalach mac Conaing]]=[[Conghalach mac Conaing]], [[Diarmait mac Conaing]]=[[Diarmaid mac Conaing]], [[Flann mac Congalaig]]=[[Flann mac Conghalaigh]], [[Cernach mac Congalaig]]=[[Cearnach mac Conghalaigh]], [[Cummascach mac Congalaig]]=[[Cumascach mac Conghalaigh]], [[Conaing mac Flainn]], [[Cináed mac Conaing]]=[[]], [[Flann mac Conaing]], [[Niall mac Cernaig Sotal]]=[[Niall mac Cearnaigh Sotal]], [[Maine mac Néill]], [[Cathal mac Néill]], [[Cathal mac Áeda]]=[[Cathal mac Aodha, rí Bhreá]], [[Cernach mac Fogartaig]]=[[Cearnach mac Fógartaigh]], [[Fergus mac Fogartaig]]=[[Fearghas mac Fógartaigh]], [[Niall mac Conaill]], [[Máel Dúin mac Fergusa]]=[[Maol Dúin mac Fearghasa]], [[Fogartach mac Cummascaig]]=[[Fógartach mac Cumascaigh]], [[Cummascach mac Fogartaig]]=[[Cumascach mac Fógartaigh]], [[Ailill mac Fergusa]]=[[Ailill mac Fearghasa]], [[Cernach mac Fergusa]]=[[Cearnach mac Fearghasa]], [[Tigernach mac Fócartai]]=[[Tiarnach mac Fógartaigh]] === [[Ríthe na Mí]] === * [[Fallomon mac Con Congalt]]=[[Fallamhain mac Con Congheilte]], [[Domnall mac Donnchada Midi]]=[[Domhnall mac Donnchadha na Mí]], [[Muiredach mac Domnaill Midi]]=[[Muireadhach mac Domhnaill na Mí]], [[Máel Ruanaid mac Donnchada Midi]]=[[Maol Rúnaí mac Donnchadha na Mí]], [[Lorcán mac Cathail]], [[Donnchad mac Aedacain]]=[[Donnchadh mac Aodhacáin]] === [[Ríthe Uisnigh]] === * [[Conall Cremthainne]] mac Néill=[[Conall Criomhthainn]], [[Fiachu mac Néill]]=[[Fiacha mac Néill]], [[Ardgal mac Conaill]]=[[Ardal mac Conaill]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], ([[Colmán Már mac Diarmato]]= [[Colmán Bec mac Diarmato]])=[[Colmán mac Diarmato]]=[[Colmán mac Diarmada]], [[Suibne mac Colmáin]]=[[Suibhne mac Colmáin]], [[Fergus mac Colmáin]]=[[Fearghas Mac Colmáin]], [[Óengus mac Colmáin]]=[[Aonghas mac Colmáin]], [[Conall Guthbinn]]=[[Conall Guthbinn mac Suibni]]=[[Conall Guthbhinn mac Suibhne]], [[Máel Dóid mac Suibni]]=[[Maol Dxxx mac Suibhne]], [[Diarmait Dian]]=[[Diarmaid Dian]], [[Murchad Midi]]=[[Murchadh na Mí]] === Ríthe Fir Chúl Bhreá === * [[Áed mac Dlúthaig]]=[[Aodh mac Dlúthaigh]], [[Flann mac Áedo]]=[[Flann mac Aodha]] === Tethba === * [[Cenél Coirpri]]/[[Cenél Maini]] &rarr; [[Tethba]]=[[Tethbae]] == Uí Néill an Tuaiscirt == * [[Uí Néill an Tuaiscirt]] &larr; [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]], [[Muiredach mac Eógain]]=[[Muireadhach mac Eoghain]], [[Colcu mac Domnaill]]=[[Colga mac Domhnaill]], [[Máel Fithrich mac Áedo]] Uaridnach=[[Maol Fithrigh mac Aodha]], [[Ernaine mac Fiachnai]]=[[Earnaine mac Fiachna]], [[Urthuile mac Máele Tuile]]-, [[Crundmáel mac Suibni]] Menn=[[Crannmhaol mac Suibhne]], [[Ferg mac Crundmaíl]]=[[Fearg mac Crannmhaoil]], [[Máel Dúin mac Máele Fithrich]]=[[Maol Dúin mac Maoil Fhithrigh]], [[Fland mac Máele Tuile]]=[[Flann mac Maoil Tuile]], [[Máel Dúin mac Áedo Alláin]]=[[Maol Dúin mac Aodha Alláin]], [[Murchad mac Máele Dúin]]=[[Murchadh mac Maoil Dúin]], [[Domnall mac Áeda]]=[[Domhnall mac Aodha (rí Ailigh)]], [[Muirchertach mac Néill]]=[[Muircheartach mac Néill]], [[Flaithbertach Ua Néill]]=[[Flaithbheartach Ó Néill]], [[Domnall Ua Lochlainn]]==[[Domhnall Mac Lochlainn]], [[Niall Mac Lochlainn]], [[Áed in Macáem Tóinlesc]] Ua Néill=[[Aodh an Macaomh Tóinleasc]] mac Muircheartaigh, [[Ríthe Thír Eoghain]], [[Grianán Ailigh#Miotaseolaíocht]], [[Conall Gulban]], [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]], [[Tír Chonaill]], [[Ríthe Thír Chonaill]], [[Conall Cú mac Áedo]]=[[Conall Cú mac Aodha]], [[Áed Muinderg]] mac Flaithbertaig=[[Aodh Muindearg]], [[Loingsech mac Flaithbertaig]]=[[Loingseach mac Flaithbheartaigh]], [[Murchad mac Flaithbertaig]]=[[Murchadh mac Flaithbheartaigh]], [[Domnall mac Áeda Muindeirg]]=[[Domhnall mac Aodha Mhuindeirg]], [[Eógan mac Néill]]=[[Eoghan mac Néill]], [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]], [[Tír Eoghain]], [[Ruaidrí ua Canannáin]] == Ulaid == * [[Dál Fiatach]], [[Uí Echach Cobo]], [[Fergus mac Áedáin]]=[[Fearghas mac Aodháin]], [[Cú Chuarán mac Dúngail Eilni]]=[[Cú Chuarán mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Róin mac Bécce Bairrche]]=[[Áed Róin]]=[[Aodh Róin]], [[Cathussach mac Ailello]]=[[Cathasach mac Ailealla]], [[Bressal mac Áedo Róin]]=[[Breasal mac Aodha Róin]], [[Fiachnae mac Áedo Róin]]=[[Fiachna mac Aodha Róin]], [[Tommaltach mac Indrechtaig]]=[[Tomaltach mac Ionrachtaigh]], [[Eochaid mac Fiachnai]]=[[Eochaidh mac Fiachna]], [[Cairell mac Fiachnai]]=[[Caireall mac Fiachna]], [[Máel Bressail mac Ailillo]]=[[Maol Bhreasail mac Ailealla]], [[Muiredach mac Eochada]]=[[Muireadhach mac Eochadha]], [[Matudán mac Muiredaig]]=[[Madadán mac Muireadhaigh]], [[Lethlobar mac Loingsig]]=[[Leathlobhar mac Loingsigh]], [[Cathalán mac Indrechtaig]]=[[Cathalán mac Ionrachtaigh]], [[Ainbíth mac Áedo]]=[[Ainbhioth mac Aodha]], [[Eochocán mac Áedo]]=[[Eochagán mac Aodha]], [[Airemón mac Áedo]]=[[Éireamhón mac Aodha]], [[Fiachnae mac Ainbítha]]=[[Fiachna mac Ainbhith]], [[Bécc mac Airemóin]]=[[Bxxx mac Éireamhóin]], [[Muiredach mac Eochocáin]]=[[Muireadhach mac Eochagáin]], [[Máel Mocheirge mac Indrechtaig]]=[[Maol Mochéirí mac Ionrachtaigh]], [[Aitíth mac Laigni]]=[[Axxx mac Lxxx]], [[Cenn Etig mac Lethlobair]]=[[Cenn Étig mac Lethlobair]]=[[Ceann Éidigh mac Leathlobhair]], [[Áed mac Eochocáin]]=[[Aodh mac Eochagáin]], <strike>[[Loingsech mac Cenn Étig]]</strike>=[[Loingsech mac Cinn Étig]], [[Áed mac Loingsig]]=[[Aodh mac Loingsigh]], [[Niall mac Eochada]]=[[Niall mac Eochadha]] * [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Dál nAraidi an Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uí Eachach Chobha]], [[Eilne]], [[Sárán mac Cóelbad]]=[[Sárán mac Caolbhaidh]], [[Condlae mac Cóelbad]]=[[Connla mac Caolbhaidh]], [[Fíachna Lonn mac Cóelbad]]=[[Fiachna Lonn mac Caolbhaidh]], [[Scandal mac Bécce]]=[[Scannal mac ''Bécce'']], [[Eochaid Iarlaithe mac Lurgain]]=[[Eochaid Iarlaithe]]=[[Eochaidh Iarlaithe]], [[Cathassach mac Lurgain]]=[[Cathasach mac Lorgan]], [[Dúngal Eilni mac Scandail]]=[[Dúnghal Eilne mac Scannail]], [[Cathassach mac Máele Cáich]]=[[Cathasach mac Maoil Chaoich]], [[Ailill mac Dúngaile Eilni]]=[[Ailill mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Aired]]=[[Aodh Aireach]], [[Lethlobar mac Echach]]=[[Leathlobhar mac Eachach]], [[Fiachra Cossalach]]=[[Fiachra Cosalach]], [[Indrechtach mac Lethlobair]]=[[Ionrachtach mac Leathlobhair]], [[Flathróe mac Fiachrach]]=[[Fxxx mac Fiachra]], [[Cináed Ciarrge mac Cathussaig]]&rarr;[[Cináed Cairge mac Cathussaig]]=[[Cxxx Cairge mac Cathasaigh]] ==Déise== * [[Déisi]]=[[Déise]], [[Dál Fiachrach Suighe]]=[[Dál Fhiachra Shuí]], [[Déisi Temro]]=[[Déise Theamhrach]], [[Déisi Becc]]=[[Déise Beag]], [[Déisi Muman]]=[[Déise Mumhan]]==[[Déisi Deiscirt]], <strike>[[Déisi in Tuaiscirt]]</strike>&rarr;[[Déisi Tuaiscirt]]=[[Déise an Tuaiscirt]], [[Ríthe Dhéise Mumhan]], [[Tairired na nDéssi]]=[[Tairshireadh na nDéis]] > [[Óengus Gaíbúaibthech]]=[[Aonghas Gabhuaibhtheach]], [[Ríocht Dyfed]]-, [[Cogad Gáedel re Gallaib]]=[[Cogadh Gael le Gaill]], [[Delbna]]=[[Dealbhna (dream)]] == Miotaseolaíocht == * [[Bradán feasa]] ==Ard-Ríthe== * [[Cellach mac Máele Coba]]=[[Ceallach mac Maoil Chobha]], [[Conall mac Máele Coba]]=[[Conall mac Maoil Chobha]]=[[Conall Cóel]]=[[Conall Caol]], [[Diarmait mac Áedo Sláine]]=[[Diarmaid mac Aodha Sláine]], [[Blathmac mac Áedo Sláine]]=[[Blathmac mac Aodha Sláine]], [[Sechnassach]]=[[Seachnasach]]=[[Sechnassach mac Blathmaic]]=[[Seachnassach mac Blathmaic]], [[Cenn Fáelad]]=[[Cenn Fáelad mac Blathmaic]]=[[Ceann Faoladh mac Blathmaic]], [[Fínsnechta Fledach]]=[[Fíonsneachta Fleách]]=[[Fínsnechta Fledach mac Dúnchada]]=[[Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha]], [[Loingsech mac Óengusso]]=[[Loingseach mac Aonghasa]], [[Congal Cennmagair]]=[[Conghal Ceannmhaghair]], [[Fergal mac Máele Dúin]]=[[Fearghal mac Maoil Dúin]], [[Fógartach mac Néill]], [[Cináed mac Írgalaig]]=[[Cxxx mac Iorghalaigh]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbeartach mac Loingsigh]], [[Áed Allán]]=[[Aodh Allán]], [[Domnall Midi]]&rarr;[[Domhnall Mac Murchadha]]=[[Domhnall Mí]]=[[Domhnall mac Murchadha]], [[Niall Frossach]]=[[Niall Frasach]], [[Donnchad Midi]]=[[Donnchadh Mí]], [[Aed Oirdnide]]=[[Aodh Oirdní]], [[Conchobar mac Donnchada]]=[[Conchúr mac Donnchadha]]], [[Niall Caille]] / [[Fedelmid mac Cremthainn]] ([[Annála Inis Faithlinn|AIF]]), [[Niall Noígíallach]] &larr; [[Níall Noígíallach]], ([[Fiachrae Cássan]]=)[[Fiachrae Cassán]]=[[Fiachra Casán]], [[Dáire Drechlethan]]=[[Dáire Dreachleathan]], [[Áed Findliath]]=[[Aodh Fionnliath]], [[Niall Glúndub]]=[[Niall Glúindubh]], [[Donnchad Donn]]=[[Donnchadh Donn]], [[Congalach Cnogba]]=[[Conghalach Cnobha]], [[Domnall ua Néill]]=[[Domhnall Ó Néill]], [[Donnchad mac Briain]]=[[Donnchadh mac Briain]], [[Diarmait mac Máel na mBó]]=[[Diarmait mac Maíl na mBó]]=[[Diarmaid mac Maoil na mBó]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbheartach mac Loingsigh]] ==Scéalta== * [[Scátháin na bhFlatha]], [[Sedulius Scottus]]-, [[Caithréim Chellacháin Chaisil]], [[Cogad Gáedel re Gallaib]], [[Senchas Fagbála Caisil]], [[Immram Curaig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Maíle Dúin]]=[[Máel Dúin]]=[[Maol Dúin]], [[Immram curaig Ua Corra]]=[[Iomramh Currach Uí Chorra]], [[Imrum Snedhghusa ocus Mic Ríagla]]=[[Iomramh S agus Mic Riagla]], [[Baile Suibne]]=[[Buile Shuibhne]], [[Cath Maige Rátha]], [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]]-, [[Mo Ling]]-, [[Fled Dúin na nGéd]], [[Aided Chlainne Tuirenn]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]], [[Aided Muirchertaig meic Erca]], <strike>[[Aislinge Meic Chon Glinne]]</strike>&rarr;[[Aislinge Meic Con Glinne]], [[Amra Choluim Chille]], [[Caithréim Cellaig]], [[Compert Mongáin]]=[[Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]], [[Eachtra Thaidhg mhic Céin]]=[[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg mhic Céin]], [[Fingal Rónáin]], [[Máel Dúin (uathimdhealú)]]=[[Maol Dúin (uathimdhealú)]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]], [[Tochmarc Becfola]], [[Duanaire Finn]], [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]], [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]], [[Echtra Cormaic i Tír Tairngiri]] &rarr; [[Cormac mac Airt]], [[Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] &rarr; [[Tadhg mac Céin]], [[Fotha Catha Cnucha]] &rarr; [[Cumall]], [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis]] &rarr; [[Naomh Breandán]] == ''Ól nÉchmacht'' == * [[Annála Connacht]]=[[Annála Chonnacht]], [[Cóiced Ol nEchmacht]]=[[Cóiced Ól nÉchmacht]]=[[Cúige Dhál Éachmacht]], [[Fir Craibe]]=[[Fir Chraibhe]], [[Túatha Taíden]]=[[Tuatha Taiden]]=[[Tuatha Taoidhean]], [[Delbna Nuadat]]=[[Dealbhna Nuad]], [[Dealbhna Thír Dhá Loch]], ([[Corco Mogha]]), [[Cálraige]], [[Partraige]], [[Corco Fir Trí]]=[[Corca Fhir Thrí]], [[Cian d'Fhearaibh Bolg]]=[[Cian d'Fhir Bholg]] == Conmhaicne == * [[:Catagóir:Conmhaicne]], [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]], [[Conmaicne Mara]]=[[Conmhaicne Mara]] * [[Uí Fiachrach Finn]]=[[Uí Fhiachrach Fhionn]], [[Maigh Nissi]]&rarr;[[Liatroim, Barúntacht, Contae Liatroma]], [[Eolas mac Biobhsaigh]], [[Muintir Eolais]], [[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhíonacha]] === aí -> ai === * <strike>[[Conmaícne Dúna Móir]]=</strike>[[Conmaicne Dúna Móir]]=[[Conmhaicne Dhúin Mhóir]] # [[Trícha Máenmaige]]=[[Conmaícne Máenmaige]]=<strike>[[Conmhaicne Mheáinmhaigh]]=</strike>[[Conmhaicne Mheánmhaigh]] #* <strike>[[Conmaícne Cúile]]=</strike>[[Conmaicne Cúile]]=[[Conmhaicne Coille]] #* <strike>[[Cluain Conmhaícne]]=</strike>[[Cluain Conmaicne]]=[[Cluain Chonmhaicne]] #* <strike>[[Conmhaícne Cenel Luacháin]]=[[Conmaícne Cenél Luacháin]]=</strike>[[Conmaicne Cenél Luacháin]]=[[Conmhaicne Cineál Luacháin]] #* <strike>[[Conmaícne Carra]]=</strike>[[Conmaicne Cera]]=[[Conmhaicne Ceara]] #* [[Conmaicne Angaile]]=[[Conmhaicne Anghaile]] == Connachta == * [[Connachta]], [[Ríthe na gConnacht]], [[Brión mac Echach Mugmedóin]]=[[Brión mac Echach Muigmedóin]]=[[Brian mac xxx]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin]]=[[Ailill mac xxx]], [[Fiachrae]]=[[Fiachra]], [[Cairpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]], [[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]], [[Ciarraige Aí]]=[[Ciarraí Aoi]], [[Ciarraige Locha na nÁirne]]=[[Ciarraí Locha na nAirní]], [[Ciarraige Airtig]]=[[Ciarraí Airtigh]], [[Ciarraige Óic Bethra]]=[[Ciarraí Óig Bheathra]], [[Aidne]]=[[Aidhne]], [[Áengus mac Umor]]=[[Aonghas mac Úmhór]], [[Amalgaid mac Fiachrach]]=[[Amhalaí mac Fiachra]], [[Dauí Tenga Uma]]=[[Dxxx Teanga Umha]], [[Duinsech ingen Duach]]=[[Duinseach ní Dhuach]], [[Eógan Bél]]=[[Eoghan Béal]], [[Ailill Inbanda]]=[[Ailill Baineanda]], [[Echu Tirmcharna]]=[[Eocha Tirimcharna]], [[Áed mac Echach]]=[[Aodh mac Eachach]], [[Uatu mac Áedo]]=[[Uada mac Aodha]], [[Colmán mac Cobthaig]]=[[Colmán mac Cobhthaigh]], [[Rogallach mac Uatach]], [[Loingsech mac Colmáin]], [[Guaire Aidne mac Colmáin]]=[[Guaire Aidhne mac Colmáin]], [[Cenn Fáelad mac Colgan]]=[[Ceann Faoladh mac Colgan]], [[Dúnchad Muirisci]]=[[Dúnchadh Mhuirisce]], [[Fergal Aidne mac Artgaile]]=[[Fearghal Aidhne mac Ardaile]], [[Muiredach Muillethan]]=[[Muireadhach Moilleathan]], [[Cellach mac Rogallaig]]=[[Ceallach mac Raghallaigh]], [[Indrechtach mac Dúnchado]]=[[Indreachtach mac Dúnchadha]], [[Indrechtach mac Muiredaig]]=[[Indreachtach mac Muireadhaigh]], [[Domnall mac Cellaig]]=[[Domhnall mac Ceallaigh]], [[Cathal mac Muiredaig]]=[[Cathal mac Muireadhaigh]], [[Áed Balb mac Indrechtaig]]=[[Aodh Balbh mac Indreachtaigh]], [[Forggus mac Cellaig]]=[[Fearghas mac Ceallaigh]], [[Ailill Medraige mac Indrechtaig]]=[[Ailill Mheadraí mac Indreachtaigh]], [[Dub-Indrecht mac Cathail|Dubh-Indreacht mac Cathail]], [[Donn Cothaid mac Cathail]]=[[Donn Cothú mac Cathail]], [[Flaithrí mac Domnaill]]=[[Flaithrí mac Domhnaill]], [[Artgal mac Cathail]]=[[Ardal mac Cathail]], [[Tipraite mac Taidg]]=[[Tiobraid mac Taidhg]], [[Cináed mac Artgail]]=[[Cináed mac Ardail]], [[Colla mac Fergusso]]=[[Colla mac Fearghasa]], [[Muirgius mac Tommaltaig]], [[Diarmait mac Tommaltaig]], [[Cathal mac Muirgiussa]]=[[Cathal mac Muiriosa]], [[Murchad mac Áedo]]=[[Murchadh mac Aodha]], [[Fergus mac Fothaid]]=[[Fearghas mac Fothaidh]], [[Finsnechta mac Tommaltaig]], [[Mugron mac Máele Cothaid]], [[Conchobar mac Taidg Móir]]=[[Conchúr mac Taidhg Mhóir]], [[Áed mac Conchobair]]=[[Aodh mac Conchúir]], [[Tadg mac Conchobair]]=[[Tadhg mac Conchúir]], [[Cathal mac Conchobair]]=[[Cathal mac Conchúir]], [[Tadg mac Cathail]]=[[Tadhg mac Cathail]], [[Fergal Ua Ruairc]]=[[Fearghal Ó Ruairc]], <strike>[[Conchobar mac Tadg]]</strike>=[[Conchobar mac Taidg]], <strike>[[Cathal mac Tadg]]</strike>=[[Cathal mac Taidg]]=[[Cathal mac Taidhg]], [[Cathal mac Conchobair maic Taidg]]=[[Cathal mac Conchúir mhic Thaidhg]], [[Tadg in Eich Gil]]=[[Tadhg an Eich Ghil]], [[Art Uallach Ua Ruairc]]=[[Art Ualach Ó Ruairc]], [[Áed in Gai Bernaig|Aodh an Gha Bhearnaigh]], [[Áed Ua Ruairc]]=[[Aodh Ó Ruairc]], [[Ruaidrí na Saide Buide]]=[[Ruairí na Saidhe Buí]], <strike>[[Flaithbertaigh Ua Flaithbertaigh]]</strike>=[[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaithbheartach Ó Flaithbheartaigh]], [[Tadg mac Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Tadhg mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Domnall Ua Ruairc]]=[[Domhnall Ó Ruairc]], [[Domnall Ua Conchobair]]=[[Domhnall Ó Conchúir]], [[Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]], [[Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Ruaidrí mac Tairrdelbaig Ua Conchobair]], [[Uí Briúin]]=[[Uí Bhriúin]] &larr; [[Uí Briúin Aí]]=[[Uí Bhriúin Aoi]] &larr; [[Uí Briúin Seóla]]=[[Uí Bhriúin Seola]] &larr; [[Uí Briúin Bréifne]]=[[Uí Bhriúin Bhréifne]] &larr; [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muireadhaigh]] &larr; [[Síl Cellaig]]=[[Síol Cheallaigh]] &larr; [[Síl Cathail]]=[[Síol Chathail]], [[Muintir Murchada]]=[[Muintir Mhurchadha]], [[Clann Fhergail]]=[[Clann Fhearghaile]], [[Clann Taidg]]=[[Clann Taidhg]], [[Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada]]=[[Críochadóireacht chiníoch dúchais Mhuintir Mhurchadha]], <strike>[[Uí Chonchúír]]</strike>&rarr;[[Uí Chonchúir]], [[Uí Fiachrach]]=[[Uí Fhiachrach]]=[[Uí Fiachra]], [[Uí Fiachrach Aidne]]=[[Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Uí Fiachrach Muaide]]=[[Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Cenél Áeda na hEchtge]]=[[Cineál Aodha na hEachtaí]], [[Seachnasach mac Donnchadha]], [[Uí Sheachnasaigh]], [[Uí Dhubhda]], [[Uí Ruairc]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]]=[[Muircheartach Nár mac Guaire]], [[Conchobar Maenmaige Ua Conchobair]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Conchúir]], [[Cathal Carragh Ua Conchobair]] {{Navbox | name = Ríocht na gConnacht | title = [[Ríocht na gConnacht]] | group1 = [[Tuath]]a | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[Connachta]] | list1 = [[Uí Briúin Aí]]&nbsp;• [[Uí Briúin|Uí Briúin Bréifne]]&nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&nbsp;• [[Umaill|Uí Briúin Maille]]&nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&nbsp;• [[Partraige]]&nbsp;• [[Uí Maine]]&nbsp;• [[Uí Fiachrach Finn]]&nbsp;• [[Cairbre Drom Cliabh]] | group2 = [[Ulaid]] | list2 = [[Conmhaicne Mara]]&nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cenéoil Dubáin]]&nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cúile Tolad]]&nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Maigh Réin]]&nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Meánmhaighe]]&nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Sléibe Formaile]]&nbsp;• [[Ciarraige Aí]]&nbsp;• [[Ciarraige Locha na nÁirne]]&nbsp;• [[Ciarraige Airtech]]&nbsp;• [[Ciarraige Óic Bethra]] &nbsp;• [[Soghain]] | group3 = [[Deirgtine]] | list3 = [[Luigne Chonnacht|Luighne]]&nbsp;• [[Corca Fhir Trí]]&nbsp;• [[Gailenga]]&nbsp;• [[Delbna]]&nbsp;• [[Éile]] | group4 = [[Érainn]] | list4 = [[Cálraige]]&nbsp;• [[Dartraige]] | group5 = Eile | list5 = [[Fir Ol nEchmacht]]&nbsp;• [[Dál nDruithne]]&nbsp;• [[Gamanraige]]&nbsp;• [[Fir Domnann]]&nbsp;• [[Senchineoil]]&nbsp;• [[Grecraige]]&nbsp;• [[Delbhna|Delbhna Cuile Fabhair]]&nbsp;• [[Dealbhna Thír Dhá Loch|Delbna Tír Dhá Locha]]&nbsp;• [[Delbna Nuadat]]&nbsp;• [[Uaithne]]&nbsp;• [[Masraige]]&nbsp;• [[Corco Moga]] }} | group2 = Rítheaghlaigh | list2 = {{Navbox|child | group1 = Muintreacha | list1 = [[Uí Fiachrach]]&nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&nbsp;• [[Uí Briúin]]&nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&nbsp;• [[Uí Briúin Aí]]&nbsp;• [[Uí nAilello]]&nbsp;• [[Uí Maine]] | group2 = Clanna | list2 = [[Uí Sheachnasaigh]]&nbsp;• [[Uí Chonchúir]]&nbsp;• [[Uí Dhubhda]]&nbsp;• [[Uí Fhlannagáin]]&nbsp;• [[Uí Ruairc]]&nbsp;• [[Uí Fhlaithbheartaigh]] }} | group10 = Ríochtaí comharbachta | list10 = [[Uí Maine]] ([[Síol Anmchadha]], [[Máenmaige]], [[Clann Uatach]])&nbsp;• [[Bréifne]] ([[Bréifne Thoir|Thoir]] agus [[Bréifne Thiar|Thiar]])&nbsp;• [[Uí Díarmata]]&nbsp;• [[Síl Máelruain]]&nbsp;• [[Magh Luir]]&nbsp;• [[Umaill]]&nbsp;• [[Iar Connacht]] | group11 = Ábhair | list11 = [[Ríthe na gConnacht]]&nbsp;• [[Ráth Cruachan]]&nbsp;• [[Annála Connacht]]&nbsp;• [[Táin Bó Flidais]]&nbsp;• [[Cóiced Ol nEchmacht]]&nbsp;• [[Nagnatae]]&nbsp;• [[Auteini]]&nbsp;• [[na Trí Tuatha]]&nbsp;• [[Clann Taidg]]&nbsp;• [[Clann Fhearghaile]]&nbsp;• [[Muintir Murchada]]&nbsp;• [[Maigh Seóla]] | belowclass = hlist | below = {{Icon|Category}} [[:Catagóir:Connachta|Category]]&nbsp;• {{Icon|WikiProject}} [[Wikipedia:WikiProject Celts|WikiProject]] }} == Íochtar Chonnacht == * [[Íochtar Chonnacht]], [[Cairbre Drom Cliabh]]=[[Cairbre Dhroim Chliabh]], [[Corann]], [[Cúl ó bhFionn]] ([[Cúil Ó bhFinn]]-), [[Luigne Chonnacht]]=[[Luíne Chonnacht]], [[Tír Fíacrach Múaide]]=[[Tír Fhiacrach Mhuaidhe]], <strike>[[Tir Ollíol]]</strike>&rarr;[[Tír Ollíol]]=[[Tír Oirill]] == Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne == * [[Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Goibnenn mac Conaill]]=[[Goibhneann mac Conaill]], [[Cobthach mac Gabráin]]=[[Cobhthach mac Gabhráin]], [[Cellach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guaire]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]], [[Conchobar mac Cummascaig]]=[[Conchúr mac Cumascaigh]], [[Art mac Flaitnia]]=[[Art mac Flaithnia]], [[Anluan mac Conchobhair]]=[[Anluan mac Cumascaigh]], [[Cathal Aidhne mac Ailealla]]-, [[Cléireach mac Ceadaigh]]-, [[Tighearnach mac Cathmogha]]=[[Tiarnach mac Cathmhogha]]-, [[Uathmharán mac Brocáin]]-, [[Mael Fabhaill mac Cléirigh]]=[[Maolfhabhaill mac Cléirigh]], [[Eidhean mac Cléirigh]], [[Tighearnach ua Cléirigh]], [[Mael Macduach]]=[[Maol xxx]]-, [[Domhnall mac Lorcáin]]-, [[Flann Ua Cléirigh]]-, [[Comhaltán Ua Cléirigh]], [[Mac Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Giolla Cheallaigh Ua Cléirigh]], [[Mael Ruanaidh na Paidre Ua hEidhin]], [[Ua Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Mael Fabhaill Ua hEidhin]], [[Giolla na Naomh Ua hEidhin]], [[Aodh Ua hEidhin]], [[Giolla Mo Choinne Ua Cathail]], [[Giolla Cheallaigh Ua hEidhin]]-, [[Muirgheas Ua hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin (II)]] == Maigh Sheola == * [[Maigh Seóla]]=[[Maigh Sheola]], [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Cléirchén mac Murchadha]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Murchadh mac Flainn mhic Gleithneacháin]], [[Ruaidhrí mac Coscraigh]], [[Maelcairearda]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]]- == Iar Chonnacht == * [[Iar Connacht]]=[[Iar Chonnacht]], (Maigh Sheola: [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]]), [[Cathal mac Tigernáin]]=[[Cathal mac Tiarnáin]], Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh&rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (I)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (I)]], [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (I)]], Mac meic Aedh Ua Flaithbheartaigh&rarr;[[Mac mic Aodha Ua Flaithbheartaigh]]=[[Mac mhic Aodha Ó Flaithearta]], [[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaitheartach Ó Flaithearta]], [[Brian Ua Flaithbheartaigh]]=[[Brian Ó Flaithearta]], [[Muireadhach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muireadhach Ó Flaithearta]], [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (I)]], Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh&rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (II)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (II)]], Áedh Ua Flaithbheartaigh&rarr;[[Aodh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (II)]], [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (II)]], Ruadhri Ua Flaithbertaigh&rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (III)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (III)]], Murtough Ua Flaithbertaigh&rarr;[[Muircheartach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muircheartach Ó Flaithearta]], Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh&rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (IV)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (IV)]], [[Aedh Mór Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Mór Ó Flaithearta]], Morogh Ó Flaithbheartaigh&rarr;[[Murchadh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Murchadh Ó Flaithearta]], Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh&rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (V)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (V)]] Cúigear Ruairí..! # Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1061.13: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh # Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1145.17: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh. # Ruadhri Ua Flaithbertaigh, AU 1186.7 LATE: Ruaidhri h-Ua Flaithbertaigh, ACM 1186.2: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh # Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh, ACM 1214.6: Brian mac Ruaidhri Í Fhlaithb<u>e</u>rtaigh # Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh, ACM 1256.9: Ruaidhri Ua Flaithb<u>e</u>rtaigh Beirt Aodh # [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1079.8: Aedh Ua Flaithbhertaigh # Áedh Ua Flaithbheartaigh, ACM 1178.10: Aodh Ua Flaithbertaigh Beirt Chonchúr # [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1132.11: Concobhar Ua Flaithbheartaigh, # [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]], AU 1186.7 LATE: Conchubhar h-Ua Flaithbhertaigh == Uí Dhiarmada == * [[Uí Díarmata]]=[[Uí Dhiarmada]], [[Ríthe Uí Dhiarmada]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]]=[[Tadhg Uí Dhiarmada]], [[Cú Cheanainn mac Taidhg]], [[Giolla Comáin mac Néill]], [[Muirghius mac Aodha]], [[Mac Con Cheanainn]], [[Muirgheas ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (I)]], [[Muirgheas Ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (II)]], [[Tadhg Ua Con Cheanainn]], [[Uada Ua Con Cheanainn]], [[Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn]] == Síol Anmchadha == * [[Síol Anmchadha]], [[Ríthe Shíol Anmchadha]], [[Diarmaid mac Dúnadhaigh]], [[Cú Chonnacht mac Dúnadhaigh]], [[Madadhán mac Gadhra Mhóir]], [[Gadhra Mór mac Dúnadhaigh]], [[Doghra mac Dúnadhaigh]], [[Dúnadhach mac Con Chonnacht]], [[Diarmaid mac Madadháin]], [[Madadhán Reamhar Ua Madadháin]], [[Gilla Find mac Maic Uallacháin]]=[[Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Cú Choirne Ua Madadháin]], [[Madadhán Mór Ua Madadháin]], [[Maoileachlann Ua Madadháin]], [[Diarmaid Cléireach Ua Madadháin]], [[Madadhán Óg Ó Madadháin]], [[Cathal Ó Madadháin]] == Uí Mhaine == * [[Uí Maine]]=[[Uí Mhaine]], [[Máine Mór]]=[[Maine Mór]]?, [[Ríthe Uí Mhaine]], [[Bresal mac Maine Móir]]=[[Breasal mac Maine Mhóir]], [[Fiachra Finn]], [[Conall Cas Ciabhach]], [[Dallán mac Breasail]], [[Duach mac Dalláin]], [[Lughaidh mac Dalláin]], [[Feradhach mac Lughadha]]=[[Fearadhach mac Luighdheach]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], [[Marcán]], [[Cairbre Crom]], [[Brenainn mac Cairbre]], [[Aedh Buidhe]]=[[Aodh Buí]], [[Conall mac Maelduib]]=[[Conall mac Maolduibh]], [[Marcán mac Tommáin]]=[[Marcán mac Tomáin]], [[Fithceallach mac Flainn]]=[[Ficheallach mac Flainn]], [[Sechnassach mac Congail]]=[[Seachnasach mac Congail]], [[Dluthach mac Fithcheallaigh]]=[[Dlúthach mac Ficheallaigh]], [[Cathal Maenmaighe]]=[[Cathal Mheánmhaigh]], [[Ailill ua Daimine]]=[[Ailill ua Daimhine]]=[[Ailill ó Daimhine]], [[Inreachtach mac Dluthaigh]]=[[Inreachtach mac Dlúthaigh]], [[Aedh Ailghin]]=[[Aodh Ailghin]], [[Dunchadh ua Daimhine]]=[[Dúnchadh ó Daimhine]], [[Conall mac Fidhghaile]], [[Dunchadh mac Duib Da Tuadh]]=[[Dúnchadh mac Duibh Dhá Thuadh]], [[Amhalgaidh]], [[Ailill mac Inreachtaigh]], [[Dub Dá Leithe mac Tomaltaigh]]=[[Dubh Dhá Leath mac Tomaltaigh]], [[Cathal mac Murchadha]], [[Cathal mac Ailella]]=[[Cathal mac Ailealla]], [[Mughrón mac Sochlacháin]], [[Sochlachán mac Diarmata]]=[[Sochlachán mac Diarmada]], [[Murchadh mac Sochlacháin]], [[Murchadh mac Aodha Uí Mhaine]], [[Geibennach mac Aedha]]=[[Geibheannach mac Aodha]], [[Muirgheas mac Domhnaill]] * [[Tadg Mór Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Mór Ó Ceallaigh]], Gadhra mac Dúnadhaigh, [[Concobar mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Conchúr mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmait mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmaid mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Dunchadh Ua Cellaigh]]=[[Dúnchadh Ó Ceallaigh]], [[Aed Ua Cellaigh]]=[[Aodh Ó Ceallaigh]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Tadg Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Ó Ceallaigh]], [[Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Ceallaigh]], [[Murchad Ua Cellaigh]]=[[Murchadh Ó Ceallaigh]], [[Domnall Mór Ua Cellaigh]]=[[Domhnall Mór Ó Ceallaigh]] == Ríthe Shliabh Lugha == * [[Sliabh Lugha]]&rarr;[[Ríthe Sliabh Lugha]]=[[Ríthe Shliabh Lugha]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (I)]], [[Ruairí Ó Gadhra (I)]], [[Domhnall Ó Gadhra]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (III)]] == Magh Loirg == * [[Mag Luirg]]=[[Magh Loirg]], [[Ríthe Mhagh Loirg]], [[Maolruanaidh Mór mac Taidhg]], [[Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]], [[Maolruanaidh mac Taidhg]], [[Tadhg Mór mac Maolruanaí]], [[Maolseachlann mac Taidhg Mhóir]], <strike>[[Diarmad mac Taidhg Mhóir]]</strike>&rarr;[[Diarmaid mac Taidhg Mhóir]], [[Muirgheas mac Taidhg Mhóir]], [[Conchúr mac Diarmada]], [[Tomaltach na Cairge Mac Diarmata]]=[[Tomaltach na Carraige Mac Diarmada]], [[Cormac Mac Diarmada (I)]] == Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe == * [[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Aireachtach ua Dúnchadha Mhuirsce]], [[Connmhach mac Duinn Cothaidhe]]=[[Conmhach mac Doinn Cothaithe]], [[Dubhda mac Conmhaigh]], [[Aodh ua Dubhda]], [[Maol Ruanaidh Ua Dubhda]], [[Aedhuar Ua Dubhda]], [[Muircheartach An Collach Ua Dubhda]], [[Domhnall Fionn Ua Dubhda]], [[Mac Aodha Ua Dubhda]], [[Amhlaibh mac Domhnaill Fhionn Ua Dubhda]], [[Mac Domhnaill Ua Dubhda]], [[Aodh mac Muircheartaigh Ua Dubhda]], [[Ruaidhrí Mear Ua Dubhda]], [[An Cosnamhaigh Ua Dubhda]], [[Taichleach Ua Dubhda]] * Eile gan leathanaigh: Cathal mac Ailealla, Aodh mac Maoil Phádraig, Mael Cluiche mac Conchobair=Maol Cloiche mac Conchúir, ''Crichan mac Mael Muire'' == Umhaill == * <strike>[[Umall]]</strike>=[[Umaill]]=[[Umhaill]], [[Ríthe Umhaill]], [[Maille mac Conaill]], [[Flannabhra]], [[Dunghal mac Flaithniadh]], [[Aedhghal]], [[Flathghal mac Flannbhrath]], [[Cosgrach mac Flannbhrath]], [[Cairbre mac Cinaedh]], [[Gilla na nInghen Ua Cobhthaigh]], [[Domhnall Ó Máille (I)]], [[Domhnall Ó Máille (II)]] (Rua), [[Domhnall Ó Máille (III)]], [[Aodh Ó Máille]], [[Diarmaid Ó Máille]], [[Tadhg mac Diarmada Ó Máille]] == Ríthe Luíne Chonnacht == * [[Ríthe Luíne Chonnacht]], [[Eaghra Paiprigh mac Saorghais]] == Eile (3) == * [[Ríochtaí Éireann]] * [[Liosta de Bharúntachtaí]] = Bliain 4, 2021 - 2022 = == Feabhsú na Gaeilge (4) == Mar is gnách... féach thuas. == Ollaimh Éireann == * [[Adna mac Uthidir]], [[Torna Éices]], [[Dubhthach moccu Lughair]], ([[Dallán Forgaill]]), [[Senchán Torpéist]], <s>[[Máel Muire Otháin]]=</s>[[Máel Muire Othna]]=[[Maol Mhuire Fhathna]], [[Flann mac Lonáin]], <s>[[Torpaid mac Taicthech]]=</s>[[Torpaid mac Taicthich]]=[[]], [[Óengus mac Óengusa]]=[[Aonghas mac Aonghasa]], [[Bard Boinne]], [[Uallach ingen Muinecháin]], [[Cormacán Éigeas]], [[Cinaedh Ua hArtagáin]]=[[Cinaedh ua hArtagáin]]=[[Cionnaoth ó hArtagáin]], [[Eochaidh Ua Floinn]]=[[Eochaidh ua Floinn]], [[Urard mac Coise]], [[Clothna mac Aenghusa]], [[Muircheartach mac Con Cheartaigh Mac Liag]], [[Cúán úa Lothcháin]], [[Cú Mara mac Maic Liac]], [[Mac Beathaidh mac Ainmire]], [[Ceaunfaeladh ua Cuill]]=[[]], [[Flaithem mac Maele Gaimrid]], [[Cellach úa Rúanada]], [[Mael Isa ua Máilgiric]], [[Cú Collchaille Ua Baígilláin]], [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Gofraidh Fionn Ó Dálaigh]], [[Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh]], [[Seán mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]]=[[Seán mac Feargail Óig Ó hUiginn]] == Ginealas == * [[Ginealas Éireannach]], [[Leabhar na nGinealach]], [[Coimre na nGinealach]], [[An Leabhar Muimhneach]], [[Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh]]=[[Leabhar Chlann Mhaoil Ruanaidh]], [[Leabhar Clainne Suibhne]]=[[Leabhar Chlann Suibhne]], [[Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin]] == Gineolaithe == * [[Eochaid ua Flannacáin]], [[Flann Mainistrech]]=[[Flann Mainistreach]], [[Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde]], [[Gilla Críst Ua Máel Eóin]]=[[Giolla Chríost Ó Maoil Eoin]], [[Amhlaoibh Mór mac Fir Bhisigh]], [[Gilla na Naemh Ua Duinn]]=[[Giolla na Naomh Ó Duinn]], [[Giolla Íosa Mac Fir Bhisigh]], [[Tanaide Mór mac Dúinnín Ó Maolconaire]]=[[Tanaí Mór mac Dúinnín Ó Maolchonaire]], [[Domnall Ó Cuindlis]], [[Lúcás Ó Dalláin]], [[Seán Mór Ó Dubhagáin]], [[Ádhamh Ó Cianáin]], [[Ádhamh Cúisín]], [[Faolán Mac an Ghabhann na Scéal]], [[Giolla Íosa Mór Mac Firbhisigh]], [[Giolla na Naomh Ó hUidhrín]], [[Giolla na Naomh Mac Aodhagáin]], [[Cú Choigcríche Ó Cléirigh]]=[[Cú Choigríche Ó Cléirigh]], [[Lughaidh Ó Cléirigh]], [[Cú Choigcríche Ó Duibhgeannain]]=[[Cú Choigríche Ó Duibhgeannáin]], [[Triallam timcheall na Fodla]], [[Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh]], [[Críchad an Chaoilli]], [[Máel Muire mac Céilechair]]=[[Maol Mhuire mac Céileachair]]- == Scoláirí == * [[James Ware]]-, [[Uilliam Ó Duinnín]], [[Seán Ó Catháin]], [[Séarlas Ó Conchubhair Doinn]]=[[Séarlas Ó Conchúir Dhoinn]], [[John O'Donovan (scoláire)]]=([[Seán Ó Donnabháin]]), [[John O'Hart]]-, ([[Edward MacLysaght]]=[[Éamonn Mac Giolla Iasachta]]), [[Nollaig Ó Muraíle]]-, ([[Rudolf Thurneysen]]), [[Osborn Bergin]]-, [[R. I. Best]]=[[Richard Irvine Best]]-, ([[D. A. Binchy]]), ([[Kuno Meyer]]), ([[Eugene O'Curry]]=[[Eoghan Ó Comhraí]]), [[James Carney]], [[John Carey]], ([[T. F. O'Rahilly]]=[[Tomás Ó Rathile]]=[[Tomás Ó Rathaile]]), [[Francis J. Byrne]]=[[Francis John Byrne]], [[Edel Bhreathnach]], [[John T. Koch]]-, [[Celtica (iriseán)]], [[Éigse (iriseán)]], [[R. A. Stewart Macalister]], [[T. M. Charles-Edwards]]=[[Thomas Charles-Edwards]], [[Hubert T. Knox]]=[[Hubert Thomas Knox]], [[Donnchadh Ó Corráin]] == Déise == * [[Ríthe Dhéise Mumhan]] * [[Dál gCais]]+ ** [[Dál gCais#Stair]] == Suíomhanna == # [[A. G. van Hamel]], [[Stichting Van Hamel]], [[CODECS]], *selgā # [[Thesaurus Linguae Hibernicae]] (TLH) # [[Irish Script on Screen]], [[Meamram Páipéar Ríomhaire]] (ISoS, ISOS) # [[Celtic Digital Initiative]] (CDI) == Dál Riada == * [[Dál Riada]], [[Ríthe Dhál Riada]], [[Fearghas Mór mac Eirc]]=[[Fearghas Mór]], [[Domhanghart Réite]], [[Comhghall mac Domhanghairt]], [[Gabhrán mac Domhanghairt]], [[Conall mac Comgaill]], [[Aodhán mac Gabhráin]], [[Eochaid Buide]]=[[Eochaidh Buí]], [[Connad Cerr]], [[Domnall Brecc]]=[[Domhnall Breac]], [[Ferchar mac Connaid]]=[[Fearchar mac Connaidh]], [[Dúnchad mac Conaing]]=[[Dúnchadh mac Conaing]], [[Conall Crandomna]]=[[Conall Crannomhna]], [[Domangart mac Domnaill]]=[[Domhanghart mac Domhnaill]], [[Máel Dúin mac Conaill]]=[[Maol Dúin mac Conaill]], [[Domnall Donn]]=[[Domhnall Donn]], [[Ferchar Fota]]=[[Fearchar Fada]], [[Eochaid mac Domangairt]]=[[Eochaidh mac Domhanghairt]], [[Ainbcellach mac Ferchair]]=[[Ainfhaichilleach mac Fearchair]], [[Fiannamail ua Dúnchado]]=[[Fianamhail ó Dúnchadha]], [[Selbach mac Ferchair]]=[[Sealbhach mac Fearchair]], [[Dúngal mac Selbaig]]=[[Dúnghal mac Sealbhaigh]], [[Eochaid mac Echdach]]=[[Eochaidh mac Eochach]], [[Alpín mac Echdach]]=[[Ailpín mac Eochach]], [[Muiredach mac Ainbcellaig]]=[[Muireadhach mac Ainfhaichilligh]], [[Eógan mac Muiredaig]]=[[Eoghan mac Muireadhaigh]] # [[Áed Find]]=[[Aodh Fionn]] # [[Fergus mac Echdach]] # [[Donn Coirce]] # [[Eochaid mac Áeda Find]] # [[Constantine]] # [[Oengus]] # [[Drust]] # [[Eoganan]] # [[Alpin II]] # [[Coinneach I na hAlban|Coinneach]] == Connachta srl. == * [[Cairpre Gabra]]=[[Cairbre Ghabhra]], [[Senchán Torpéist]], [[Tromdámh Guaire]] == Tuamha == # Muircheartach mac Toirdhealbhach # Muircheartach Dall # Conchúr Rua == An Féineachas, srl == * [[An Féineachas]] *# [[Aithechtúatha]] *# [[Cóic Conara Fugill]] * [[Breithem]] *# [[Breithem#Stair]] &larr; [[:en:Brehon#History]] *# [[Breithem#Céilí Dé]] &larr; [[:en:Brehon#Brehon Laws and the Early Irish Church(Céilí Dé)]] *# [[Breithem#Na Normannaigh]] &larr; [[:en:Brehon#The Brehon laws and Anglo-Norman Invasion of 1169]] * [[Dubthach maccu Lugair]]=[[Dubhthach moccu Lughair]]=[[Dubhthach mhic Lughair]] # [[Odhrán (giolla Phádraig)]] &larr; [[:en:Odran (disciple of Saint Patrick)]] # [[Odrán]]=[[Órán]] &larr; [[:en:Odran]] #* [[Slat na ríghe]], [[Iomarbhágh na bhFileadh]]=[[Iomarbhá na bhFilí]] == Scéalta (4) == # [[Navigatio Sancti Brendani]], [[Aided Con Roí]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # Forfess Fer Fálgae agus Síaburcharpat Con Culainn #* [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] # Cath Achadh Leithdheirg # Cath Móin Daire Lothair #* [[Cath Cairnd Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]] # [[:en:List of conflicts in Ireland]] == Ogham == # [[CIIC 1]] # [[CIIC 54]]=[[Cnámh Thulach Chumann]] &larr; [[:en:Tullycommon Bone]] # [[CIIC 362]] # [[CIIC 500]] &larr; [[:en:CIIC 500]] # [[CIIC 504]] &larr; [[:en:CIIC 504]] == Miotaseolaíocht (4) == * [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]], [[Déithe na gCeilteach]] == Ag líonadh na mbearnaí == * [[Rítheaghlaigh Ghaelacha]], [[Ceann na Fine]]-, [[Éire (bandia)]]+, [[Cúigí na hÉireann#Réamhstair]], [[Cúigí na hÉireann#Stair]], [[Cúige Chonnacht#Luathstair]], [[Hipitéis substráit Ghaeilise]], [[Ealaín na nOileán]]-, [[Cló na nOileán]], [[Teimpléad:Unicode chart Insular]], [[Uí Chléirigh]], [[Peter Schrijver]], [[Leabhar Ard Mhacha]]+, [[Ferdomnach]]=[[Feardhomhnach]], [[Muirchú moccu Machtheni]]-, [[Bachall Isu]]=[[Bachall Íosa]]-, [[Leabhar Dharú]], [[Cathach Cholm Cille]], [[Cúige Chonnacht#Ríocht na gConnacht]], [[Uí Chonchúir Dhoinn]], [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muiredaigh]]=[[Síol Mhuireadhaigh]]=[[Síol Mhuirí]], [[Uí Cellaigh]]=[[Uí Cheallaigh]], [[Cellach mac Fíonachta]]=[[Ceallach mac Fíonachta]], [[Cualu]]=[[Cuala]], [[James MacKillop]]-, [[Uí Flaithbertaigh]]=[[Uí Fhlaithbheartaigh]], [[Bé Binn iníon Urchadha]]=[[Béibhinn ní Urchadha]], [[Creassa iníon Urchadha]]=[[Creasa ní Urchadha]], [[Caineach iníon Urchadha]]=[[Caineach ní Urchadha]], [[Cainnech (ainm)]]=[[Caineach (ainm)]], [[Clann Cosgraigh]]=[[Clann Chosgraigh]], [[Muireadhach mac Aodha]], [[Ruaidhrí Mac Aodha]], [[Banfhlaith]]=[[Flaith]], [[Mhic Dhiarmada]], [[Cúige Laighean#Stair]], [[Uí Dúnchada]]=[[Uí Dhúnchadha]], [[Uí Fáeláin]]=[[Uí Fhaoláin]], [[Uí Muiredaig]]=[[Uí Mhuireadhaigh]]=[[Uí Mhuirí]], [[Uí Thuathail]], [[Uí Bhroin]], [[Leabhar Branach]], [[Mhic Giolla Phádraig]], [[Fir Cheall]], [[Uí Dhubhuir]], [[Cúige Mumhan#Stair]], [[Uí Eidirsceoil]], [[Uí Bhriain]], [[Lugaid Mend]]-, [[Conall Eachluath]]-, [[Tál Cas]], <strike>[[Lorcáin mac Lachtna]]</strike>→[[Lorcán mac Lachtna]], [[Muircheartach mac Toirdhealbhach Ua Briain]], [[Uí Ghrádaigh]], [[Uí Allmhuráin]], [[Mhic an Airchinnigh]], [[Uí Chinnéide]], [[Órlaith ingen Cennétig]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Cárthaigh Mhúscraí]]-, [[Mhic Cárthaigh Riabhach]]-, [[Uí Ímair]]=[[Uí Íomhair]]-, [[Uí Chaoimh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mac Giolla Chuda na gCruach]], [[Uí Dhonnchadha na nGleann]], [[Uí Chonaill]], [[Conall (idirdhealú)]], [[Uí Shúilleabháin]]-, [[Uí Cheallacháin]]-, [[Uí Dhonnchadha]]-, [[Uí Dhonnabháin]]-, [[Uí Shéaghdha]], [[Cúige Uladh#Luathstair]], [[Mhic Lochlainn]], [[Uí Dhomhnaill]], [[Máelsechnaill Ua Domnaill]]=[[Maol Seachlainn Ó Domhnaill]], [[Gofraid Ua Domnaill]]=[[Gofraidh Ó Domhnaill]], [[Domnall Óg Ua Domnaill]]=[[Domhnall Óg Ó Domhnaill]], [[Uí Dhonnghaile]], [[Uí Raghallaigh]], [[An Anaíle]], [[Uí Fhaircheallaigh]], [[Liber Flavus Fergusiorum]]+, [[Uí Fhearghail]], [[Clann Somhairle]]-, [[Féilire Thamhlachta]], [[Seán Mac Colgan]]-, [[Saltair na Rann]], [[Táin Bó]], [[Táin Bó Regamon]] * [[Trecheng Breth Féne]], [[Echtra Cormaic]], [[Leabhar Dimma]]=[[Leabhar Dhioma]], [[Leabhar Mholing]], [[Codex Usserianus Primus]], [[Codex Usserianus Secundus]]=[[Ceithre Leabhar Bhinn Éadair]], [[Leabhar Aifrinn Lothra]]=[[Leabhar Aifrinn Stowe]], [[Leabhar Cloinne Aodha Buidhe]], [[ARÉ 24 P 33]], [[Leabhar Donn]], [[Soiscéalta Mhic Thornáin]], [[Leabhar Ghinealaigh Uí Chléirigh]], [[Cumdach]]=[[Cumhdach]]-, [[Teimpléad:Cumhdaigh]], [[Soiscél Molaisse]]=[[Soiscéal Mholaise]]-, [[Domnach Airgid]]=[[Domhnach Airgid]]-, [[An Míosach]]- * [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Máine Tethbae]], [[Uí Laoghaire]], [[Uí Dhálaigh]]-, [[Dáithí Ó Coimín]]=[[Dáithí Coimín]], [[Edward Gwynn]], [[Gearóid Mac Niocaill]], [[Margaret Dobbs]], [[Peter Berresford Ellis]], [[Marie-Louise Sjoestedt]], [[Pól Breathnach]]-, [[Kenneth Nicholls]], [[Patrick Weston Joyce]], [[Robert Dwyer Joyce]]-, [[Donncha Ó Cróinín]], [[Dáibhí Ó Cróinín]], [[Trevor Joyce]]-, [[Muireann Ní Bhrolcháin]], [[Meidhbhín Ní Úrdail]], [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]], [[Saltair Chaimín]], [[Leabhar Dhèir]]=[[Leabhar Dhéir]], [[Revue Celtique]]=[[Études Celtiques]], [[Uí Fergusa]]=[[Uí Fhearghasa]], [[Aedh Ua Conchobair]]=[[Aodh Ó Conchúir]]- mac Cathail Chrobhdheirg, [[Aedh mac Ruaidri Ua Conchobair]]=[[Aodh mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Altram Tige Dá Medar]], [[Éadbhard Ó Raghallaigh]], [[Gormflaith ingen Murchada]]=[[Gormlaith ní Mhurchadha]], Miotaseolaíocht na nGael (tuilleadh), [[Nodens]]-, [[Lugus]]-, [[Taranis]]-, [[Ogmios]]-, [[Catubodua]]-, [[Brigantia]]-, [[Lámhscríbhinn dhathmhaisithe]]-, [[Leabhar Soiscéal]]-, [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]], [[Ildiachas Ceilteach]]-=[[Sean-reiligiún Ceilteach?]] creideamh? creidimh? ársa?, [[Ceiltigh na nOileán]]-, [[Ceiltis na nOileán]]-, [[Ceiltis na Mór-Roinne]]-, [[Na Briotanaigh Cheilteacha]]-=[[Briotanaigh Cheilteacha]], [[Miotaseolaíocht na mBreatnach]]-, [[Ábhar na Breataine]]-, [[Triscéil]]-, [[Nora Kershaw Chadwick]]-, [[Léann Ceilteach]]-, [[Náisiúin Cheilteacha]]-, [[Peritia]], [[Teangacha Briotainice]]-, [[Briotainic Choiteann]]- [[Cruithnis]]-, [[Teimpléad:lang-br]], [[Epona]]-, [[Mearcair (miotaseolaíocht)]]-, [[Esus]]-, [[Teutates]]-, [[Bandia an fhlaithis]], [[Nuadha (ainm)]], [[Feis]]-, [[Ceiltibéaraigh]]-, [[Belenos]]-, [[Belisama]]-, [[Sucellus]]- == Eile (4) == * [[Cairpre Gabra]], [[Dál gCais#Stair]], [[Breithem#Stair]], [[Slat na ríghe]], [[Suíomhanna ríoga Éireann]], [[Donnabhán mac Cathail]]-, [[Tadc mac Briain]]=[[Tadhg mac Briain]], [[Ressad]]=[[Reasadh]], [[Na Ceiltigh#Réamhrá]], [[Déithe na gCeilteach]], [[Liosta de Dhéithe Ceilteacha]], [[Aibell]], [[Uirne]], [[Tadg mac Nuadat]]=[[Tadhg mac Nuad]], [[Bran agus Sceólang]]=[[]], [[Aonach]] * Dreamanna *# [[]] &larr; [[:en:List of Irish clans]] * Léarscáileanna *# [[Cairt phortalach]] *# [[Cairt Chatalóinise]] * Lámhscríbhinní *# [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]] &larr; [[:en:List of Irish manuscripts]] *#* [[Leabhar Ard Mhacha]] *# Book of Ballycummin (RIA MS 23 N 10) *#* [[Leabhar Dharú]], [[Lebor Cuanu]]=[[Leabhar Chuana]], [[Landnámabók]] * Ríochtaí *# [[Ríocht Átha Cliath]] *# [[Ríocht na nOileán]] *# [[Ríthe na gCruithneach]] *## [[Vipoig]] &larr; [[:en:Vipoig]] *# [[Fáistine Bhreacáin]] * Le meadú ** [[Cúirt an Mheán Oíche#Achoimre an dáin]] *# [[Gallóglach]] *# [[Cluain Catha]] (leac uaighe) *# [[Bard]] *# [[Seanchaí]] *#* [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]] *# [[Mo Ling]] = Bliain 5, 2025 - 2026 = Spreagtha ag ''[[:en:Wikipedia:Recent_additions/2025/March#8 March 2025|Recent additions, 8 March 2025]]'' == An Féineachas == [[An Féineachas]] (agus/nó b'fhéidir [[Seanchas]] / [[Béaloideas]]). ''[https://dil.ie/34117 othrus]'' ≈ fulaingt tinnis/othrais. Nuashonraithe (lámhscríbhinní): * [[Senchas Már]] (SM), [[Bechbretha]] ([[Senchas Már#Bechbretha agus Coibes Uisci Thairdne|SM #21]]), [[Bretha Crólige]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #33]]), [[Críth Gablach]] (MacA), [[Gúbretha Caratniad]] ([[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]]) As nua, iomlán: * [[Corpus Iuris Hibernici]] (CIH), [[Sanas Uí Dhuibhdábhoireann]] (MacA), [[Cethairṡlicht Athgabálae]] ([[Senchas Már#Cethairslicht Athgabálae|SM #2]]), [[Sechtae]] ([[Senchas Már#Sechtae|SM #9]]), [[Recholl Breth]] (SM #13), [[Bretha Déin Chécht]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #34]]), [[Muirbretha]] ([[Senchas Már#Clár ábhar|SM #38]]) [[Anfuigell]] (m.s., CnaT, LS 1387; MacA), [[Berrad Airechta]] (CnaT, LS 1337), [[Bretha Étgid]] ([[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS 23 P 3) [[Cóic Conara Fugill]] (m.s., [[Uraicecht Becc]], [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Di Astud Chor]] (''via'' [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Mellbretha]] ([[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|CnaT]], LS 1363), [[Uí Lochlainn]], [[Uí Dhuibhdábhoireann]], [[CnaT BÁC, LS 1317]]=[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, LS 1317]], [[Bóaire]], [[Coinmheadh is buannacht]], [[Brehon Law Commission]], [[Mac Aodhagáin]] &rightarrow; [[Mhic Aodhagáin]], [[John Lynch (Gratianus Lucius)]], [[Fearghas Ó Ceallaigh]], [[Leabharlann COBÁC]], [[Cathair Mhic Neachtain]], [[Thom McGinty]] As nua, síolta: * [[Dlí Ceilteach]]-, [[Gabháil chine]]-, [[Cyfraith Hywel]]-, [[Galanas]]-, [[Accessus ad auctores]]-, [[Hapax legomenon]]-, [[Robert Atkinson]]- == Foclóireacht == * [[Foclóireacht na Gaeilge]], [[Leabharlann an Ard Easpaig Marsh]]=[[Leabharlann Marsh]]-, [[foclóir.ie]]=[[focloir.ie]] == Litríoch == * [[Murúch]]-, [[Tongu do dia toinges mo thúath]]-, [[Remscéla]]=[[Réamhscéalta]], [[Bernhard Maier]], [[Lebor Bretnach]]=[[Leabhar Breatnach]], [[Annála Doiminiceacha Ros Comáin]], [[Irish Astronomical Tract]]=[[]], [[Ranna an aeir]] == Abhantrach na Sionainne == * [[Abhantrach na Sionainne]], [[Inis Cloithrinn]], [[Inis Bó Finne, Contae na hIarmhí]], [[Loch Bó Dearg]], [[Loch Bó Finne]] (idirdhealú) [[Loch Bó Finne (An tSionainn)]], [[Loch Bó Finne, Contae na Gaillimhe]]-, [[Loch Foirbis]] , [[Loch Teapa]]-, [[:Catagóir:An tSionainn]], [[Loc Albert]], [[Canáil Chill Srianáin]], [[Canáil na Leithcheathrún]], [[Abhainn na Mainistreach]], [[An Inthe]], [[An Eithne]], [[Abhainn Chalatroma]], [[Loch na gCurrach]], [[Loch Fuinseann]], [[Loch Éadaoine]], [[An Abhainn Mhór, Contae an Chabháin]] == Lochanna == * [[Liosta Lochanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Lochanna na hÉireann]] [[:Catagóir:Lochanna Chontae Aontroma]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Ard Mhacha]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Chabháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chill Mhantáin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chorcaí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhoire]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Dúin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhún na nGall]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Fhear Manach]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhuineacháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhaigh Eo]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Thír Eoghain]] * [[Loch Léin]], [[Loch Mhucrois]], [[An Loch Uachtarach]], [[Loch an Chuais]], [[Loch an Leaca Mór]], [[Loch an Leamhnachta]], [[Locha Lua]], [[Loch an Easaird]], [[Loch an Eanaigh Mhóir]], [[Loch an Iúir (loch)|Loch an Iúir]], ''[[Ardderry Lough]]''=[[ Loch na nArd-doiriú]], [[Loch Arbhach]], [[Loch an tSéideáin]], [[Loch an Tóraic]], [[Loch Eachros Beag]], [[Loch Bhaile Uí Chuirc]], [[Loch Bhaile na hInse]], [[Loch Beara]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Droim Dhá Thiar)]], [[Loch Bhéal Trá]], [[Loch Buinne]], [[Loch Charraig an Droichid]], [[Loch Bhaile Choille Fóir]], [[Loch Bhaile na hUamha]], [[Loch Oileán Uí Eadhna]], [[Loch Conbhuí]], [[Loch Chrathaí]], [[Loch Raithin]], [[Loch Collán]], [[Loch Choileáin Uí Shíoda]], [[Loch Cútra]], [[An Loch Uachtair]], [[Loch Dhoire an Chláir]], [[Loch Dúlocha]], [[Loch an Chlocháin Léith]], [[Loch Ghleann Mhac Muirinn]], [[Loch Gabhlach]], [[Loch Iascaí]], [[Loch Eirid]], [[Loch Fí]], [[Loch Fearna]], [[Loch na Foirnéise]], [[Loch Fionnmhaí]], [[Loch Gartáin]], [[Loch an Ghleanna Bhig]], [[Loch an Ghleanna Mhóir]], [[Loch Ghleann Éada]], [[Loch Ghleann an Chairthe]], [[Loch Ghleann Dá Loch]], [[Loch Eidhneach]], [[Loch Inse Chrónáin]], [[Loch Inse Uí Chuinn]], [[Loch Inis Cara]] (taiscumar), [[Loch Oileán Éadaí]], [[Loch Chill Ghlais]], [[Loch Choill an Iúir]], [[Loch Cinnéile]], [[Loch Chionn Droma]], [[Loch na Coille Móire]], [[Loch Leitir Creamha Rua]], [[Loch an Chrainn Chrín]], [[Loch Mac nÉan]], [[Loch Marbh]], [[Loch Mháimín]], [[Loch Míle]], [[Loch Míolach]], [[Loch Moirne]], [[Loch Mhuiceanach]], [[Loch Mucnú]], [[Loch na Cuinge Uachtarach]], [[Loch Uí Fhloinn]], [[Loch Riach]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Maothail)]], [[Loch an Rois]], [[Loch an Scoir]], [[Loch Sindile]], [[Loch Eoin]], [[Loch Sáile]], [[Loch Theach an Teampla]], [[Turlach Ráth Asáin]], [[Locha Chluain Í]], [[Loch Dhrom Mór]], [[Loch Dhoirinse]], [[Loch an Ghleanna]], [[Loch Mac nÉan Uachtair]], [[Loch Mám Aodha]], [[Loch na Breaclaí]] (~[[Loch Breaclaigh]]), ''[[Clea Lake]]'', [[Loch Chluain na Cloiche]], ''[[Lough Skean]]'', [[Loch Sceithí Uachtair]], [[Loch an Urláir]], [[An Loch Bán, Contae Mhuineacháin]], ''[[Lough Gullion]]'', ''[[Cloonagh Lough]]'', ''[[Lough Island Reavy]]'', ''[[Kiltooris Lough]]'', ''[[Lickeen Lough]]'', [[Lochanna Chill Airne]], [[Loch Charraig an Phoirt]], [[Loch Cheis Charraigín]], [[Loch Dhroim Dhá Liag]], [[Turlach Ghleann na Madadh]] == Aontas Iarthar na hEorpa == * [[Benelux]] (1944), [[Conradh Dunkirk]] (1947), [[Conradh na Bruiséile]] (1948, 1954), [[Aontas an Iarthair]] (1948), [[:Catagóir:Aontas an Iarthair]], [[Conradh an Atlantaigh Thuaidh]] (1949), [[Conradh ag bunú Chomhphobal Cosanta na hEorpa]] (1952), <strike>[[Comhphobal Polaitiúil Eorpach (1952)]]</strike>&rightarrow;[[Comhphobal Polaitiúil na hEorpa (1952)]], [[Conradh Ginearálta]]=[[Comhdhálacha Bonn–Pháras]] (1952/1955), [[Comhdhálacha Londan agus Pháras]] (1954), [[Aontas Iarthar na hEorpa]] (1954), [[:Catagóir:Aontas Iarthar na hEorpa]], [[Comhdháil Messina]] (1955) == An tAontas Eorpach == * [[Comhphobail Eorpacha]], [[Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach]]->[[Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach]]=<strike>[[Euratomm]]=</strike>[[Euratom]] (Eoradamh), [[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach]]=[[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach]], [[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]]=an [[Comhphobal Eorpach]], [[Ballstát den Aontas Eorpach]] * [[Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa]], [[Beartas comhtháthaithe]]=[[Beartas Comhtháthaithe]], [[Ciste Sóisialta na hEorpa Plus]], an [[Ciste Comhtháthaithe]], [[Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa]], an [[Comhbheartas Talmhaíochta]], an [[Ciste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe]], an [[Comhbheartas Iascaireachta]]=an [[Comhbheartas Iascaigh]], an [[Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe]], an [[Comhbheartas Eachtrach agus Slándála]] * [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]], [[Comhlachtaí comhairleacha an Aontais Eorpaigh]], [[Forais an Aontais Eorpaigh]], [[Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa]], [[Coiste Eorpach na Réigiún]], [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]] * [[Banc Eorpach Infheistíochta]], [[Institiúid Ollscoile Eorpach]], [[Cúirt Aontaithe na bPaitinní]], [[Ombudsman Eorpach]], [[Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí]], [[Coiste Polaitiúil agus Slándála]], [[Coiste Míleata an Aontais Eorpaigh]] * [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]], {{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh}}, [[Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip]]=[[Inter-Active Terminology for Europe]], [[Limistéar Eorpach Eacnamaíoch]] * [ [[Margadh aonair na hEorpa]], an margadh inmheánach Eorpach ], [[an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna]] (1975), [[Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú]] (1975), [[Foras Oiliúna na hEorpa]]->[[Foras Eorpach Oiliúna]] (1990/1993), [[Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpaigh]] (1994) ua, [[Oifig an Chomhphobail um Chineálacha Plandaí]] (1994), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair]] (1994), [[Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh]] (1994), [[Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach]] (1995), [[An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia]] (2002), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí]] (2002), [[Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh]] (2004), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis]] (2004), [[An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach]] (2006), [[Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh]] (2009), [[An tÚdarás Eorpach Saothair]] (2019) * [ [[Comhbheartas Slándála agus Cosanta an Aontais Eorpaigh|Comhbheartas Slándála agus Cosanta]] (CBSC) ], [[Gníomhaireacht Eorpach um Chosaint]] (2004), [[Institiúid an Aontais Eorpaigh um Staidéar Slándála]] (1989 / 2001), [[Lárionad Satailítí an Aontais Eorpaigh]] (1992 / 2002) * [ [[Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[Limistéar saoirse, slándála agus ceartais]] (LSSC) ], [[Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh]] (1993), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh i ndáil le Comhar i bhForfheidhmiú an Dlí]]=[[Europol]] (1998), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí]] (2000), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil]]=[[Eurojust]] (2002), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta]]=[[Frontex]] (2004), [[Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne]] (2006), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann]] (2011), [[Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[eu-LISA]] (2011) * [ [[An Córas Eorpach um Maoirseacht Airgeadais]] (CEMA) ], [[An tÚdarás Baincéireachta Eorpach]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde]] (2011) * [ [[Aontas Baincéireachta Eorpach]]=[[Aontas baincéireachta Eorpach]] (ABE) ], [[Bord Réitigh Aonair]] (2015), [[An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid]]=[[an tÚdarás um an Sciúradh Airgid a Chomhrac]] (2024) * [[Conarthaí an Aontais Eorpaigh]], [[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach]]=[[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh]]=[[Conradh na Róimhe]] (19xx), [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach]]=[[Conradh na Róimhe]], [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh]] (1957, 1992, 2007), <strike>[[Conradh Eoratom]]=</strike>[[Conradh Euratom]] (1957), [[Conradh Cumaisc]] (1965-1999), [[Conradh na Graonlainne]]=[[Tarraingt siar na Graonlainne as an Aontas Eorpach]] (1985), [[Ionstraim Eorpach Aonair]] (1986), [[Trí cholún an Aontais Eorpaigh]] (1993-2009), [[Conradh Amstardam]] (1997), [[Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh]] (2000, 2009), [[Conradh ag bunú Bunreachta don Eoraip]] (''2004''), [[Conradh ar an Aontas Eorpach]] (2007) * [[Conradh Aontachais]], [[:Catagóir:Conarthaí Aontachais leis an Aontas Eorpach]], [[Méadú an Aontais Eorpaigh]], [[Critéir Chóbanhávan]], [[Acquis communautaire]], [[Conradh Aontachais 1972]], [[Conradh Aontachais 1979]], [[Conradh Aontachais 1985]], [[Conradh Aontachais 1994]], [[Conradh Aontachais 2003]], [[Conradh Aontachais 2005]], [[Conradh Aontachais 2011]], [[Conarthaí buiséid na gComhphobal Eorpach]], [[Dlí an Aontais Eorpaigh]], [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]], [[Europa (tairseach gréasáin)]], [[Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh]]=[[Oifig na bhFoilseachán]], [[Teangacha an Aontais Eorpaigh]], [[CORDIS]] (Seirbhís Eolais um Thaighde agus um Fhorbraíocht Chomhphobail (SeoTaifeach)) * [[Gníomh dlí de chuid an Aontais Eorpaigh]], [[Rialachán (Aontas Eorpach)]], [[Treoir (Aontas Eorpach)]], [[Cinneadh (Aontas Eorpach)]], [[Moladh (Aontas Eorpach)]], [[Tuairim (Aontas Eorpach)]], [[Cearta bunúsacha]] == Réigiúin NUTS srl == * [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]] (Acáise), [[NUTS céadleibhéil an Aontais Eorpaigh]], [[:Catagóir:Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]], * [[Réigiúin NUTS na hÉireann]], [[:Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann]], {{tl|Réigiúin NUTS na hÉireann}}, [[Tionóil Réigiúnacha na hÉireann]], [[Toghlimistéar áitiúil]], [[Leabhar Reachtanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Teorainn Phoblacht na hÉireann–na Ríochta Aontaithe]], [[Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair]]<-[[Tionól Réigiúnach an Tuaiscirt agus an Iarthair]], [[Réigiún na Teorann]], [[Réigiún an Iarthair]], [[Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre]]<-[[Tionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár Tíre]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]]<-[[Réigiún Bhaile Átha Cliath]],[[Réigiún an Lár-Oirthir]], [[Réigiún Lár na Tíre]]≠[[Lár na Tíre (Éire)]], [[Réigiún an Deiscirt]]<-[[Tionól Réigiúnach an Deiscirt]], [[Réigiún an Lár-Iarthair]], [[Cathair Chinn Lis]], [[Eas Géitine]], [[Réigiún an Oirdheiscirt]], [[Réigiún an Iardheiscirt]] * {{tl|NUTS}}, AT [[Réigiúin NUTS na hOstaire]], BE [[Réigiúin NUTS na Beilge]], BG [[Réigiúin NUTS na Bulgáire]], CY [[Réigiúin NUTS na Cipire]], CZ [[Réigiúin NUTS na Seicia]], DE [[Réigiúin NUTS na Gearmáine]], DK [[Réigiúin NUTS na Danmhairge]], EE [[Réigiúin NUTS na hEastóine]], EL [[Réigiúin NUTS na Gréige]], ES [[Réigiúin NUTS na Spáinne]], FI [[Réigiúin NUTS na Fionlainne]], FR [[Réigiúin NUTS na Fraince]], HR [[Réigiúin NUTS na Cróite]], HU [[Réigiúin NUTS na hUngáire]], IE Éire, IT [[Réigiúin NUTS na hIodáile]], LT [[Réigiúin NUTS na Liotuáine]], LU [[Réigiúin NUTS Lucsamburg]], LV [[Réigiúin NUTS na Laitvia]], MT [[Réigiúin NUTS Mhálta]], NL [[Réigiúin NUTS na hÍsiltíre]], PL [[Réigiúin NUTS na Polainne]], PT [[Réigiúin NUTS na Portaingéile]], RO [[Réigiúin NUTS na Rómáine]], SE [[Réigiúin NUTS na Sualainne]], SI [[Réigiúin NUTS na Slóivéine]], SK [[Réigiúin NUTS na Slóvaice]] * AL [[Réigiúin NUTS na hAlbáine]], ME [[Réigiúin NUTS Mhontainéagró]], MK [[Réigiúin NUTS na Macadóine Thuaidh]], RS [[Réigiúin NUTS na Seirbia]], TR [[Réigiúin NUTS na Tuirce]], UA [[Réigiúin NUTS na hÚcráine]] * CH [[Réigiúin NUTS na hEilvéise]], IS [[Réigiúin NUTS na hÍoslainne]], LI [[Réigiúin NUTS Lichtinstéin]], NO [[Réigiúin NUTS na hIorua]] * [[Contaetha na hAlbáine]], [[Cúigí na Bulgáire]], [[:Catagóir:Cúigí na Bulgáire]], [[Contaetha na Cróite]], [[Contaetha na hEastóine]], [[:Catagóir:Contaetha na hEastóine]], [[Stair na hEastóine]], [[Réigiúin na Fraince]] Liostaí Wikidata, [[Réigiúin na hIodáile]], [[Contaetha na Liotuáine]] * {{tl|Cúigí na mBulgáir}}->{{tl|Cúigí na Bulgáire}}, {{tl|Réigiúin na hIodáile}}, {{tl|Contaetha na Liotuáine‎}}, {{tl|Contaetha na hAlbáine}}, {{tl|Contaetha na hEastóine}} == Turasóireacht i nÉirinn == * [[Turasóireacht in Éirinn]], [[Croíthailte Ceilte na hÉireann]], [[Ceantar na gCruach]], [[Sean-Oirthear na hÉireann]], [[Stair na hÉireann (400-800)]], [[Stair na hÉireann (1169-1536)]], ''[[Discover Ireland]]'', [[Spraoi]], [[Féile Cheoldráma Loch Garman]], [[Féile Ealaíon Chill Chainnigh]], [[Teach na Buiríse]] = Bliain 6, 2026 - = * [[New Dublin Voices]], [[Bernie Sherlock]] * [[Ceann Chorr Leice]] * {{tl|Na Scéalta Miotaseolaíochta}}, {{tl|Ríocht na gConnacht}}, <strike>{{tl|Laigín}}</strike>->{{tl|Laigin}} * [[Aided]]=[[Anbhás]], [[Aithed]]=[[Athadh]], [[Compert]]=[[Coimpeart]], [[Tochmarc]]=[[Tochmharc]] * {{tl|Aided}}, {{tl|Aithed}}, {{tl|Compert}}, {{tl|Tochmarc}} * [[:Catagóir:Aided]], [[:Catagóir:Aithed]], [[:Catagóir:Compert]], [[:Catagóir:Tochmarc]] * [[:Catagóir:Conmaicne]], [[:Catagóir:Dál gCais]] * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[Scéal an Ab Dhroimeanaigh]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[Scéal Mhongáin agus Eochadha Rí-éigis]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Nad Crantail]]=[[Nath Chrantail]], [[Gormlaith ingen Conaing meic Flainn]]=[[Gormfhlaith ní Chonaing mhic Fhlainn]], [[Gormlaith ingen Flainn Sinna]]=[[Gormfhlaith ní Fhlainn Sionna]], [[Daniél ua Líahaiti]] * [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]], [[Vernam Hull]], [[James George O'Keeffe]]=[[Séamus Ó Caoimh]], [[Máirín Ní Dhonnchadha]] 383h11zup063yeqdm0lkzd58wgmzbth 1316593 1316592 2026-06-01T21:05:44Z Marcas.oduinn 33120 /* Réamhrá */ 1316593 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir}} =Réamhrá= [ [https://www.teanglann.ie/ teanglann.ie] | [https://www.focloir.ie/ focloir.ie] | [https://www.tearma.ie/ tearma.ie] | [https://www.gaois.ie/ gaois.ie] | [http://dil.ie/ dil.ie] | [https://www.logainm.ie/ga/ logainm.ie] | [https://www.sraidainm.ie/ga/ sraidainm.ie] | [https://www.sloinne.ie sloinne.ie] | [https://en.wikisource.org/wiki/An_Etymological_Dictionary_of_the_Gaelic_Language MacBain] ] [CELT | CODECS | ISOS | THD | BILL | ... ] [ ''[https://medievalscotland.org/kmo/AnnalsIndex/index.shtml Index of Names in Irish Annals]''<!-- le Mari Elspeth nic Bryan--> | ''[https://www.libraryireland.com/names/contents.php Irish Names and Surnames]''<!-- le Rev Patrick Woulfe, ar Library Ireland--> | ''[https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/onomasticon-goedelicum/ Onomasticum Goedelicum]'' <!--| ''[http://research.ucc.ie/doi/atlas Atlas of Names]''--> | ''[http://fmg.ac/Projects/MedLands/IRELAND.htm MEDIEVAL LANDS - Ireland]''<!-- ar fmg.ac--> ] Daoine: aicme, ciarraí, cine, cineál, clann, corca, dál, dream, duine/daoine, fine, muintir, pobal, síol, teaghlach, tuath; s/daor-chineál, sloinne Tosaíodh an obair seo ar an 6ú Meán Fómhair 2018, leis an leathanach [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]] * Foinsí ar [https://www.ucc.ie/en/research-sites/celt/ CELT]: ** [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/text001.html LGÉ], [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/ LL], G800011A ** [https://celt.ucc.ie/published/G100005A/ ACM, ARÉ LS 1220 ''srl.''], G100005A ** [https://celt.ucc.ie/published/G100054/ FFÉ, OFM A 14 ''srl.''], G800054 * [http://exploringcelticciv.web.unc.edu/ Exploring Celtic Civilisation] * Sean-Ghaeilge ** [http://www.smo.uhi.ac.uk/liosta/old-irish-l/ OLD-IRISH-L] ** ''[https://www.digitalmedievalist.com/opinionated-celtic-faqs/how-to-learn-old-irish/ How to learn old irish]'' ** [https://lrc.la.utexas.edu/eieol/iriol U-Texas] ** [https://www.ria.ie/research-projects/focloir-stairiuil-na-gaeilge Foclóir Stairiuil na Gaeilge] ar ARÉ * [https://omniglot.com/writing/irish.htm Gaeilge] ar omniglot * [https://tuairisc.ie/comhairle-ghramadai-no-comhairle-gramadai-an-seimhiu-agus-an-rosheimhiu/ ‘Comhairle ghramadaí’ nó ‘comhairle gramadaí’? An séimhiú agus an róshéimhiú…], Kevin Hickey, tuairisc.ie # ''[https://web.archive.org/web/20070807234048/http://www.carroll.co.uk/irish/chapt01.htm The Eberian Kings]'' # [https://celt.ucc.ie/published/E900000-003/ Early Irish Population-Groups], [[Eoin Mac Néill]] # [https://wikipedialibrary.wmflabs.org/?next_url=/users/my_library/ Wikipedia Library] # Celtic Literature Collective (CLC) ## ''[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Irish Literature]'', CLC ## ''[https://www.ancienttexts.org/library/celtic/ctexts/index_irish.html Irish index]'', Ancient Texts # [https://bill.celt.dias.ie/vol4/browseatsources.php Textual sources], CELT * [[:Teimpléad:cite web]] * [[:Teimpléad:cite book]] * [[:Teimpléad:citation]] * [[:Teimpléad:familytree]] * [[Speisialta:WhatLinksHere/Teimpléad:Glanadh-mar]] * [https://www.wikidata.org/wiki/Special:NewItem Earra nua] ar WikiData * [[Miotaseolaíocht na nGael]] * [[:Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] * [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha]] * [[:Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] * Faiceachas {{tl|Scéalta miotaseolaíochta}} {{tl|An Rúraíocht}} {{tl|An Fhiannaíocht}} {{tl|Scéalaíocht na Ríthe}} {{tl|Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} =Bliain 1, 2018 - 2019= ==Céim 1 - An Rúraíócht== Cóipeáil agus aistriú go díreach ó wiki-suímh (en, de, srl) eile. * béim ar an Rúraíocht... * ... agus Tuatha Dé Danann agus Ardríthe na hÉireann a thagann isteach leis na scéalta úd. * ainm an phríomhleathnaigh as NuaGhaeilge; athsheoladh ann don ainm as SeanGhaeilge * [[Donn Cuailnge]], [[Finnbhennach]], [[Maol]], [[Liath Macha agus Dub Sainglend]], [[Caladbolg]], [[Fragarach]], [[Fedelm]], [[Dáire mac Fiachna]], [[Cairpre Nia Fer]], [[Fedelm Noíchrothach]], [[Erc mac Cairpri]], [[Achall]] * Naisc dhearga nó athsheolta go [[:en:Ulster Cycle]] ar en.wiki *# a/s, [[Cairbre Cuanach]] *# a/s, [[Condere mac Echach]] *# n/d, [[Fiachu mac Fir Febhe]] *# n/d, [[Folloman mac Conchobair]] *# n/d, [[Friuch]] *# n/d, [[Goll mac Carbada]] *#* [[Nechtan Scéne]] ==Céim 2 - Scéalta Miotaseolaíochta== * Gramadach ** Tuiseal Ginideach ** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha * Leathnaigh eile nach bhfuil fós an sna teimpléidí reatha * Scéalta Miotaseolaíochta: [[Cessair]], [[Partholón]], [[Nemed]], [[Fir Bolg]]; [[Fomhóraigh]]; (Tuatha Dé Danann agus Clann Mhíle í gcéim 3) ** [[Tuan mac Cairill]], [[Neimheadh]], [[Fiacha mac Delbaíth]], [[Mac Cuill]], [[Mac Gréine]], [[Cichol Gricenchos]], [[Fintán mac Bóchra]], [[Dealgnaid]], [[Bóinn (bandia)]], [[Ealcmhar]], [[Cethlenn]], [[Conand]], [[Elatha]], [[Tethra]], [[Glas Ghaibhneann]] * Leathanaigh eile: ** [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], [[Tomhaidhm]] * Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS srl ==Céim 3 - Tuatha Dé Danann, Clann Mhíle== * Gramadach (arís) ** Tuiseal Ginideach ** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha * [[Tuatha Dé Danann]] ** [[Éber Finn]] &rarr; [[Éibhear Fionn]], [[Érimón]] &rarr; [[Éiremhón]] &rarr; [[Éireamhón]], [[Badb]] &rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Bres]], [[Aislinge Oenguso]], [[Ábartach]], [[Abhean]], [[Áed]], [[Airmed]], [[Anu]], [[Aobh]], [[Aoi]], [[Aoife (iníon Bhodhbh Dheirg)]], [[Bec]], [[Bodb Derg]], [[Brea]], [[Brian (miotaseolaíocht)]], [[Caer Ibormeith]], [[Cermait]], [[Creidhne]], [[Dian Cécht]], [[Ethal]], [[Ecne]], [[Fionnuala]], [[Goibhniu]], [[Iuchar]], [[Iucharba]], [[Ler]], [[Luchtaine]], [[Miach]], [[Neit]], [[Uaithne]] * [[Clann Mhíle]] ** [[Goídel Glas]], [[Fénius Farsaid]], [[Scota]], [[Amergin Glúingel]], [[Bilé]], [[Donn]], [[Muimne, Luigne agus Laigne]], [[Ér, Orba, Ferón agus Fergna]], [[Íriel Fáid]], [[Ethriel]], [[Conmáel]], [[Tigernmas]] * Eile ** [[Biróg]], [[Immram Brain]] ([[Bran mac Feabhail]]), [[Carman]], [[Crobh Dearg]], [[Crom Cruach]], [[Cailleach]], [[Ceithre Sheod]] ==Céim 4 - Ard-Ríthe== * [[Ard-Ríthe na hÉireann]], [[Eochaid Étgudach]], [[Cearmna Finn]], [[Sobhairce]], [[Eochaid Faebar Glas]], [[Fiacha Labhrainne]], [[Eochaid Mumu]], [[Óengus Olmucaid]], [[Énna Airgdech]], [[Rothechtaid mac Main]] (I), [[Sétna Airt]] (I), [[Fíachu Fínscothach]], [[Muinemón]], [[Faildergdóid]], [[Ollom Fódla]], [[Fínnachta]], [[Slánoll]], [[Géde Ollgothach]], [[Fíachu Findoilches]], [[Berngal]], [[Ailill mac Slánuill]], [[Sírna Sáeglach]], [[Rothechtaid Rotha]], [[Elim Olfínechta]], [[Gíallchad]], [[Art Imlech]], [[Nuadu Finn Fáil]], [[Bres Rí]], [[Eochaid Apthach]], [[Finn mac Blatha]], [[Sétna Innarraid]] (II), [[Siomón Brecc]], [[Dui Finn]], [[Muiredach Bolgrach]], [[Énna Derg]], [[Lugaid Íardonn]], [[Sírlám]], [[Eochaid Uairches]], [[Eochaid Fíadmuine]], [[Conaing Begeclach]], [[Lugaid Lámderg]], [[Art mac Lugdach]], [[Fíachu Tolgrach]], [[Ailill Finn]], [[Eochaid mac Ailella]], [[Airgetmar]], [[Dui Ladgrach]], [[Lugaid Laigde]], [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]] ([[Áed Rúad]] ([[Áed Ruad]]), [[Díthorba]], [[Cimbáeth]]), [[Rechtaid Rígderg]], [[Úgaine Mór]], [[Bodbchad]], [[Lóegaire Lorc]], [[Cobthach Cóel Breg]], [[Labraid Loingsech]], [[Meilge Molbthach]], [[Mog Corb]], [[Óengus Ollom]], [[Irereo]], [[Fer Corb]], [[Connla Cáem]], [[Ailill Caisfiaclach]] ([[Ailill]]*), [[Adamair]], [[Eochaid Ailtlethan]], [[Fergus Fortamail]], [[Óengus Tuirmech Temrach]], [[Conall Collamrach]], [[Nia Segamain]], [[Énna Aignech]], [[Crimthann Coscrach]], [[Rudraige mac Sithrigi]] (III), [[Finnat Már]], [[Bresal Bó-Díbad]], [[Conchobar Abradruad]], [[Crimthann Nia Náir]], [[Cairbre Cinnchait]], [[Feradach Finnfechtnach]], [[Fíatach Finn]], [[Fíachu Finnolach]], [[Elim mac Conrach]], [[Túathal Techtmar]], [[Mal mac Rochride]], [[Fedlimid Rechtmar]], [[Cathair Mór]], [[Conn Cétchathach]], [[Conaire Cóem]], [[Art mac Cuinn]], [[Lugaid mac Con]] ([[Lughaidh]]*), [[Fergus Dubdétach]], [[Cormac mac Airt]], [[Eochaid Gonnat]] ([[Eochaidh]]*), [[Cairbre Lifechair]], [[Fothad Cairpthech]], [[Fothad Airgthech]], [[Fíachu Sroiptine]], [[Colla Uais]], [[Muiredach Tirech]], [[Cáelbad]], [[Eochaid Mugmedon]], [[Crimthann mac Fidaig]] ([[Criofan]]*), [[Níall Noígíallach]] &larr; [[[[Niall Noígíallach]]]], [[Nath Í mac Fiachrach]], [[Lóegaire mac Néill]] ==Céim 5 - ABCDEí== * [[Annála na hÉireann]], [[Banseanchas]], [[Cóir Anmann]], [[Dinnseanchas]], [[Echtra]] ([[Eachtra]]) agus [[Immram]] ([[Iomramh]]), [[Echtra Condla]], [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Eachtra Neara]], [[Sanas Cormaic]] ==Céim 6 - An Fhiannaíocht== * [[An Fhiannaíocht]], Na [[Fianna]] Daoine * [[Creidne]], [[Finn Eces]], [[Finn mac Cumaill]] &larr; [[Fionn mac Cumhaill]], [[Oisín]], [[Diarmuid Ua Duibne]], [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Bodhmall]], [[Muireann]], [[Plúr na mBan]], [[Sadb]] &rarr; [[Sadhbh]], [[Caílte mac Rónáin]], [[Conán mac Lia]], [[Conán mac Morna]], [[Cumall]], [[Goll mac Morna]], [[Liath Luachra]], [[Oscar mac Oisín]] Scéalta ar fáil * [[Agallamh Beag]], [[Agallamh na Seanórach]], [[Bruidhean Chaorthainn]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Gabhra]], [[Eachtra Bhodaigh an Chóta Lachtna]], [[Fianshruth]], [[Fionn agus Gráinne]], [[Macgnímartha Finn]], [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] Scéalta nach bhfuil ar fáil ar wikipediae * [[Bruidhean Chéise Corainn]], [[Bruidhean Bheag na hAlmhaine]], [[Bruidhean Eochaidh Bhig Dheirg]] # [[Eachtra Iollainn Iolchrothaigh Mhic Ríogh na hEasbáinne]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Iollainn_Iolchrothaigh_Mhic_Ríogh_na_hEasbáinne en]''') # [[Eachtra an Ghiolla Dheacair]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_an_Ghiolla_Dheacair en]''') # [[Eachtra Lomnachtáin]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Eachtra_Lomnachtáin en]''') #* [[Fotha Catha Cnucha]] # [[Tóraíocht Taise Taoibhghile]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Taise_Taoibhghile en]''') # [[Tóraíocht Shaidhbhe Iníne Eoghain Óig]] ('''[http://en.wikipedia.org/wiki/Tóraíocht_Shaidhbhe_Iníne_Eoghain_Óig en]''') #* [[Nessa Ní Shéaghdha]], [[Máirín Ní Mhuiríosa]] ==Céim 7 - Scéalaíocht na Ríthe== * [[Ard-Ríthe na hÉireann]] ''thuas, céim 4'', [[Baile in Scáil]], [[Baile Chuinn Chétchathaig]] (scrios: [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaigh?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaigh], [https://ga.wikipedia.org/wiki/Baile_Chuinn_Cétchathaig?redirect=no Baile_Chuinn_Cétchathaig]), [[Sadb ingen Chuinn]] ==Céim 8 - Lámhscríbhinní== * [[Teimpléad:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] ** [[Leabhar Gabhála na hÉireann]] *# [[Leabhar Fhear Maí]] ** [[Leabhar na gCeart]], Oidheadh Chlainne x 3: [[Oidheadh Chlainne Lir|... Lir]] ([[Clann Lir]]), [[Oidheadh Chlainne Tuireann|... Tuireann]], [[Oidheadh Chlainne Uisnigh|... Uisnigh]] ==Céim 9 - Aithbhreithniú== * Glan / Cuir le roinnt leathnach ** [[Aengus]] &rarr; [[Aonghas]], [[Áine]], [[Badb]] &rarr; [[Badhbh (bandia)]], [[Breogán]], [[Brigit]], [[Cormac mac Airt]], [[Daghdha]], [[Enbarr]], [[An Fhiannaíocht]], [[Fionn mac Cumhaill]], [[Grian (bandia)]], [[Lugh]], [[Níall Noígíallach]], [[Niamh Chinn Óir]], [[Oisín]] * Leathanaigh eile: ** ''[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/List of Irish mythological figures]]'' ** [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Na Scéalta Miotaseolaíochta]], [[An Rúraíocht]], [[An Fhiannaíocht]], [[Scéalaíocht na Ríthe]] ==Céim 10 - feabhsú na Gaeilge== * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Cruthaithe|Cruthaithe]] * Gramadach (arís eile) ** Tuiseal Ginideach ** na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha = Bliain 2, 2019 - 2020 = == Feabhsú na Gaeilge (2) == * Tuiseal ginideach ** Mo chuid airgid ''vs.'' Mo chuid den airgead ** Séimhithe * na clásail choibhneasta díreacha agus indíreacha * Ainmneacha Sean &rarr; Meán &rarr; Nua-Ghaeilge ** Eisceachtaí: [[Aengus]], [[Brigit]] (''vs.'' [[Naomh Bríd]]), [[Daghda]] nó [[Daghdha]] (ní *Dea-dhia), [[Lugh]] (ní [[Lú]]) == Tagairtí == * Bunachar: tagairtí ISoS, CELT, CODECS, WikiData * LGÉ, ACM, FFÉ go Gaeilge (go háirithe i leathanaigh na nArd-Ríthe) == Ath-bhreithniú == * [[Ceasair]], [[Parthalán]], [[Neimheadh]], [[Fir Bholg]] * [[Sláine mac Deala]]... [[Eochaid mac Eirc]] == Catagóirí == * [[:Catagóir:Dreamanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Éarainn]], [[:Catagóir:Ulaid]], [[:Catagóir:Eoghanachta]], [[:Catagóir:Ríthe na Teamhrach]] == Ogham, Aibítir == [[Aibítir]] * [[Ogham]], [[:Catagóir:Ogham]], [[Auraicept na n-Éces]], [[Bríatharogam]]=[[Briatharogham]], [[De Dúilib Feda na Forfid]], [[In Lebor Ogaim]]=[[An Leabhar Oghaim]], [[Inscríbhinní Oghaim]] * [[:Teimpléad:Litreacha Oghaim]], [[beith (ogham)|beith]]*, [[luis (ogham)|luis]], [[fearn (ogham)|fearn]], [[sail (ogham)|sail]], [[nion (ogham)|nion]] | [[uath (ogham)|uath]], [[dair (ogham)|dair]], [[tinne (ogham)|tinne]], [[coll (ogham)|coll]], [[ceirt (ogham)|ceirt]] | [[muin (ogham)|muin]], [[gort (ogham)|gort]], [[nGéadal (ogham)|nGéadal]]*, [[straif (ogham)|straif]], [[ruis (ogham)|ruis]] | [[ailm (ogham)|ailm]], [[onn (ogham)|onn]], [[úr (ogham)|úr]], [[eadhadh (ogham)|eadhadh]], [[iodhadh (ogham)|iodhadh]] | [[Forfeda]], ''[[Ébad (ogham)|Ébad]]-a, [[Oir (ogham)|Oir]]-a, [[Uillenn (ogham)|Uillenn]]-a,'' [[Iphín (ogham)|Iphín]]=[[Ifín (ogham)|Ifín]], ''[[Emancholl (ogham)|Emancholl]]-s'', [[Peith (ogham)|Peith]] * [[:Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]] * [[CIIC 2]]=[[Cloch Oghaim Chluain Muirís]] * [[CIIC 10]]=[[Cloch Oghaim Bhréisteach]] * [[CCIC 11]]=[[Ráth na Dromainne]] * [[CIIC 38]]=[[Cloch Oghaim Bhaile Mhuadáin]] * [[CIIC 47]]=[[Cloch Oghaim Cháisleán tSíomoin]] * [[CIIC 50]]<[[Ráth Chrois Uaithne]] * [[CIIC 57]]–58=[[Clocha Oghaim Phlácais]] * [[CIIC 66]]=[[Cloch Oghaim Bhéal an Churraigh Bháin]] * [[CIIC 145]]=[[Cloch Oghaim Airghleanna]] * [[CIIC 152]]-153=[[Clocha Oghaim Tulaigh Garráin]] * [[CIIC 155]]-163=[[Clocha Oghaim Bhaile an tSagairt]] * [[CIIC 170]]=[[Teampall Mhanachain]] * [[CIIC 172]]=<s>[[Bhaile Uí Bhaoithín]]=</s>[[Baile Uí Bhaoithín]] * [[CIIC 180]]=[[Caiseal Imileá an Bhóthair]] * [[CIIC 187]]=[[Cill Maoilchéadair]] * [[CIIC 193]]=[[Mám an Óraigh]] * [[CIIC 197]]–203=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]] * [[CIIC 206]]–213=[[Clocha Oghaim Chill Chuallachta Thoir]] * [[CIIC 220]]=<s>[[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin]]=</s>[[Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin Beag]] * [[CIIC 230]]=[[Clochán Cárthainn]] * [[CIIC 241]]=[[Clocha Oghaim Dhún Lóich]] * [[CIIC 246]]=<s>[[Chlocha Oghaim Aird Chánachta]]=</s>[[Clocha Oghaim Aird Chánachta]] * [[CIIC 266]]-267=<s>[[Clochanna Oghaim Chill Tíre]]=</s>[[Clocha Oghaim Chill Tíre]] * [[CIIC 272]]-281=[[Uaimh agus Clocha Oghaim Dhrom Lócháin]] * CICC iii=[[Cloch Oghaim Bhaile an Bhúlaeraigh Thuaidh]] * CIIC iii=[[Cloch Oghaim Dhún gCoimín]] * <<s>[[Teampall Ráth Theas]]=</s>[[Teampall Ráth Teas]] == Dreamanna == {| |- valign=top || [[Íomhá:Ptolemy's Ireland.png|mion|100px|Léarscáil Tolamaes]] || [[Íomhá:Ireland early peoples and politics.gif|mion|100px|Luath-dhreamanna]] || [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px|Éire 900]] || [[Íomhá:Www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1014.gif|thumb|100px|Éire 1014]] || [[Íomhá:www.wesleyjohnston.com-users-ireland-maps-historical-map1300.gif|mion|100px|[[Tiarnas na hÉireann]], 1300]] || [[Íomhá:Ireland 1450.png|mion|100px|Éire 1450]] || [[Íomhá:IrelandBaronies1899Map.png|mion|105px|Barúntachtaí 1899]] |- valign=top || [[Íomhá: Ireland900.svg|mion|100px]] || [[Íomhá:Kingdom of Munster-900.svg|mion|100px]] || [[Íomhá:Kingdom of Osraige-900.svg|mion|100px]] || [[Íomhá:Kingdom of Leinster-900.svg|mion|100px]] || [[Íomhá:Kingdom of Mide-900.svg|mion|100px]] || [[Íomhá:Kingdom of Connacht-900.svg|mion|100px]] || [[Íomhá:Kingdom of Breifne-900.svg|mion|100px]] |- valign=top || [[Íomhá:UlsterDioceseKingdoms.png|mion|100px]] || [[Íomhá:NorthernUiNeill.png|mion|100px]] |} ===Luath-dhreamanna=== * [[Prótastair Éireann]]<[[Stair na hÉireann]], [[Periplus Massiliach]], [[Ora Maritima]], [[Almagest]]- ([[Úsáideoir:Ériugena|ÉG]]), [[Geografaíocht (Tolamaes)]]-, [[Scotti]], [[Attacotti]]-, [[Breatain (logainm)]], [[:Teimpléad:Éire Tholamaes]] * Connacht: [[Auteini]]=[[Uaithni]], [[Fir Ol nEchmacht]], [[Nagnatae]], [[Nagnata]]; Laigin: [[Brigantes (Éire)]], [[Cauci]], [[Coriondi]], [[Domnu]], [[Fir Domnann]], [[Gailióin]], <strike>[[Manapi]]</strike> &rarr; [[Manapii]]; Mide: [[Eblani]]=[[Ebdani]]=[[Blanii]], [[Eblana]]; Muma: [[Gangani]]=[[Concani]], [[Iverni]], [[Uellabori]], [[Uodiae]]=[[Usdiae]]; Uladh: [[Darini]], [[Erdini]], [[Uennicnii]] * Eile: [[Belgae]], [[Scotia]]-, [[Gleann Scoithín]], [[Albion]]-, [[Caledonia]]-, [[Damnonii]], [[Dumnonii]], [[Hibernia]]- * Le dáileadh: [[Indech]], [[Octriallach]], * [[Ríochtaí Éireann]], [[Cúigí na hÉireann]] * [[Dáire Doimthech]], [[Lugaid Loígde]] (Lugaid mac Con), [[Ríthe Éireann]], [[Flaith]], [[Tigerna]]=[[Tiarna]], [[Liosta Ríthe na hÉireann]], [[Ard-Ríthe na hÉireann]]-, [[Rí na Teamhrach]]=[[Ríthe na Teamhrach]], [[Coirpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]]-, [[Ailill Molt]], [[Lugaid mac Lóegairi]]=[[Lughaidh mac Laoghaire]], [[Ríocht na Mumhan]], [[Rí na Mumhan]]=[[Ríthe na Mumhan]], [[Rí na Deasmhumhan]]=[[Ríthe na Deasmhumhan]], [[Rí na Tuadhmhumhan]]=[[Ríthe na Tuadhmhumhan]], [[Rí na hIarmhumhan]]=[[Ríthe na hIarmhumhan]], [[Rí na hUrmhumhan]]=[[Ríthe na hUrmhumhan]], [[Liosta Ríthe Uladh]] &rarr; [[Rí na nUladh]]=[[Ríthe na nUladh]], [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]] &rarr; [[Dubhaltach Mac Firbhisigh]], [[Ríocht na Mí]], [[Rí na Mí]]=[[Ríthe na Mí]], [[Airgíalla]]=[[Oirialla]], <strike>[[Ríthe an Oiriall]]</strike> &rarr; [[Ríthe na nOiriall]]=[[Ríthe Oiriall]], [[Bréifne]], [[Ríthe na Bréifne]], [[Ríthe na Laighean]], [[Ríthe an Osraí]], [[Tiarnas na hÉireann]]-, [[Túathal mac Cormaic]]=[[Túathal Máelgarb]]=[[Tuathal Maolgharbh]], [[Diarmait mac Cerbaill]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill]]-, [[Domnall Ilchelgach]]=[[Domnall mac Muirchertaig]]=[[Domhnall mac Muircheartaigh]], [[Forggus mac Muirchertaig]]=[[Fearghas Mac Muircheartaigh]], [[Eochaid mac Domnaill]]=[[Eochaidh mac Domhnaill]], [[Báetán mac Muirchertaig]]=[[Baotán mac Muircheartaigh]], [[Ainmuire mac Sétnai]]=[[Ainmhire mac Seanna]], [[Báetán mac Ninnedo]]=[[Baotán mac Nínneadha]], [[Áed mac Ainmuirech]]=[[Aodh mac Ainmhireach]], [[Áed Sláine]]=[[Aodh Sláine]], [[Colmán Rímid]]=[[Colmán Ríomhaí]]=[[Colmán mac Báetáin]]=[[Colmán mac Baotáin]], [[Áed Uaridnach]]=[[Aodh Fuariodhnach]], [[Máel Coba mac Áedo]]=[[Maol Cobha mac Aodha]], [[Suibne Menn]]=[[Suibhne Meann]], [[Domnall mac Áedo]]=[[Domhnall mac Aodha]] {{Éire Tholamaes}} Féach ''[http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/ire000.htm IHM]'': {|class = wikitable ! width=10% | Dream ! width=10% | Treibh ! width=10% | As ! width=10% | Am ! width=20% | [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]] ! width=40% | Dál/Corca/Clann |- valign=top || [[Cruithne]] || [[Priteni]] || Breatain || 8u - 5ú RC || [[Fomhóraigh]]? || [[Dál nAraidi]], [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]], ''[[Loígis]]'', [[Soghain]] |- valign=top || [[Éarainn]] || [[Belgae]] || Breatain || 5ú - 3ú RC || [[Fir Bholg]] || ''Ulaid'' (Dál Riada, Dál Fiatach), [[Corca Laidhe]], [[Múscraí]], [[Corca Dhuibhne]], [[Corca Bhaiscinn]], [[Uí Mhaine]], [[Conmhaicne]] |- valign=top || [[Laigin]] || || Armorica || 3ú - 1ú RC || [[Tuatha Dé Danann]]? || [[Fir Domnann]], [[Gailióin]]; [[Uí Fhailí]], ''[[Uí Bairrche]]'', [[Uí Eineachghlais]]; [[Gailenga]]? |- valign=top || [[Gaeil]] || [[Míl Easpáine]] || Gall || 2ú - 1ú RC || [[Féine]] || [[Eoghanachta]], [[Connachta]] |} ===Breá=== * [[Brega]]=[[Breá]] ===Bréifne=== * [[Ríthe Bhréifne]] ===Ciannachta=== * [[Ciannachta]], [[Ciannachta Glen Geimin]]=[[Ciannacht Ghleann Geimhin]], [[Síl nÁedo Sláine]]=[[Síol Aodha Sláine]], [[Gailenga]] ===Iverni=== * =[[Érainn]]=[[Éarainn]], [[Dáire]], [[Darini]], [[Dáirine]], [[Corcu Loígde]]=[[Corca Laidhe]], [[Corc mac Luigthig]]=[[Conall Corc]], [[Dáire Doimthech]]*, [[Lugaid Loígde]]~[[Lugaid Laigdech]], [[Íar mac Dedad]], [[Óengus Bolg]]=[[Aonghas Boilg]], [[Aimend]]=[[Aimeann]], [[Deda mac Sin]]<[[Cland Dedad]], [[Dál gCais]]-, [[Dáire mac Dedad]], [[Síl Conairi]]=[[Síol Chonaire]], [[Cairpre]], [[Mairtine]], [[Múscraige]]=[[Múscraí]], [[Corcu Duibne]]=[[Corca Dhuibhne]], [[Corcu Baiscinn]]=[[Corca Bhaiscinn]], [[Dáire Cerbba]]=[[Dáire Cearba]], [[Uí Liatháin]], [[Uí Fidgenti]]=[[Uí Fiodhghinte]] ===''Laigin''=== * [[Laigin]], [[Uí Failgi]]=[[Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]]=[[xxx]], [[Fothairt]], [[Dál Cormaic]]-, [[Énnae Cennsalach]], [[Crimthann mac Énnai]]=[[Criomhthann mac Éanna]], [[Augaire mac Ailella]]=[[Agaire mac Ailealla]]?, ([[Diarmait Mac Murchada]]=[[Diarmaid Mac Murchadha]]), [[Domhnall Caomhánach]], [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]] * [[Uí Chinnsealaigh]], [[Áed mac Colggen]]=[[Aodh mac Colgan]] {{Navbox | name = Laigin | title = [[Laigin]] | state = {{{state|}}} | listclass = hlist | group1 = Kindreds and septs | list1 = {{Navbox|child | group1 = Dál Niad Cuirp | list1 = [[Uí Máil]]&nbsp;• [[Uí Dúnlainge]]&nbsp;• [[Uí Ceinnselaig]]&nbsp;• [[Uí Failge]]&nbsp;• [[Uí Bairrche]]&nbsp;• [[Uí Enechglaiss]]&nbsp;• Uí Crimthainn Áin<!-- {{Navbox|child | group1 = [[Uí Máil]] | list1 = O'Tighe&nbsp;* [[O'Kelly]] | group2 = [[Uí Dúnlainge]] | list2 = Fitzdermot&nbsp;* [[O'Toole family|O'Toole]]&nbsp;* [[O'Byrne family|O'Byrne]]&nbsp;* [[Cosgrave|O'Cosgrave]] | group3 = [[Uí Cheinnselaig]] | list3 = [[MacMurrough dynasty|MacMurrough Kavanagh]]&nbsp;* [[Kinsella]]&nbsp;* [[Kehoe]]&nbsp;* [[Finneran|O'Finneran]]&nbsp;* [[Murphy|O'Murphy]]&nbsp;* [[O'Garvey]]&nbsp;* [[Hartley (surname)|O'Hartley]]&nbsp;* [[O'Ryan]]&nbsp;* [[Morrow (surname)|Morrow]] | group4 = [[Uí Failghe]] | list4 = [[O'Connor Faly]]&nbsp;* [[O'Dunne]]&nbsp;* [[O'Dempsey]]&nbsp;* [[Kavanagh (surname)|Kavanagh]]&nbsp;* [[Branagh]]&nbsp;* [[Fitzpatrick (surname)|MacGilpatrick (Fitzpatrick)]]&nbsp;* [[O'Dwyer (surname)|O'Dwyer]]&nbsp;* [[O'Holohan]]&nbsp;* [[O'Hennessy]] | group5 = [[Uí Bairrche]] | list5 = [[MacGorman]]&nbsp;* [[Kearney (disambiguation)|Kearney]]&nbsp;* [[Tracy (name)|Tracy]]&nbsp;* [[Hughes (disambiguation)|Hughes]]&nbsp;* [[Mooney]]&nbsp;* [[Carney (surname)|Carney]] | group6 = [[Uí Enechglaiss]] | list6 = ''O'Feary | group7 = Uí Crimthainn Áin | list7 = ''O'Duff }}--> | group2 = Dál Cairpre Arad | list2 = O'Kealy | group3 = [[Dál Messin Corb]] | list3 = [[Uí Garrchon]] }} | group2 = Daoine | list2 = [[Úgaine Mór]]&nbsp;• [[Lóegaire Lorc]]&nbsp;• [[Labraid Loingsech]]&nbsp;• [[Óengus Ollom]]&nbsp;• [[Fergus Fortamail]]&nbsp;• [[Crimthann Coscrach]]&nbsp;• [[Nuadu Necht]]&nbsp;• [[Cumall|Cumhall]]&nbsp;• [[Fionn mac Cumhaill]]&nbsp;• [[Oisín]]&nbsp;• [[Oscar mac Oisín|Oscar]]&nbsp;• [[Conchobar Abradruad]]&nbsp;• [[Cathair Mór]]&nbsp;• [[Énnae Cennsalach]]&nbsp;• [[Crimthann mac Énnai]]&nbsp;• [[Áed mac Colggen]]&nbsp;• [[Augaire mac Ailella]]&nbsp;• [[Máel Mórda mac Murchada]]&nbsp;• [[Diarmait Mac Murchada]]&nbsp;• [[Art Óg mac Murchadha Caomhánach]]&nbsp;• [[Fiach Mac Aodha Ó Broin]] | group3 = Aiteanna | list3 = [[An Nás]]&nbsp;• [[Mullach Maistean]]&nbsp;• [[Cnoc Liamhna]] | group4 = Cathanna | list4 = [[Cath Cheann Fuait|Ceann Fuait]]&nbsp;• [[Cath Ghleann Máma|Gleann Máma]]&nbsp;• [[Cath Chluain Tarbh|Cluain Tarbh]]&nbsp;• [[Cath na Móna Móire|Móin Mhór]]&nbsp;• [[Cath Ros Mhic Thriúin|Ros Mhic Thriúin]]&nbsp;• [[Cath Ghleann Molúra|Gleann Molúra]] | group5 = Altanna gaolmhara | list5 = [[Gaeil]]&nbsp;• [[Míl Espáine]]&nbsp;• [[Érimón]]&nbsp;• [[Scéalta Miotaseolaíochta]]&nbsp;• [[An Fhiannaíocht]]&nbsp;• [[Dinnseanchas]]&nbsp;• [[Leabhar Laighneach]]&nbsp;• [[Ríthe na Laighean]]<!--&nbsp;• [[O'Rahilly's historical model]]&nbsp;• [[Gaelic nobility of Ireland]]&nbsp;• ''[[Follow Me up to Carlow]]''--> }} ===Mumha=== * [[Iarmumu]]=[[Iarmuman]]=[[Iarmhumha]]=[[Iarmhumhain]]=[[Iarumhain]], [[Tuadmumu]]=[[Tuadhmhumha]]=[[Tuadhmhumhain]]=[[Tuamhain]], [[Deasmumu]]=[[Deasmhumha]]=[[Deasmhumhain]]=[[Deasumhain]]-, [[Urmumu]]=[[Urmhumha]]=[[Urumhain]] * [[Éoganachta]]=[[Eoghanachta]], [[Mug Nuadat]]=[[Mogh Nuadhad]], [[Ailill Aulom]], [[Lugaid mac Con]], [[Mac Con]], [[Éogan Mór]]=[[Eógan Mór]]=[[Eoghan Mór]], [[Fiachu Muillethan]], [[Éile]], [[Eoghanacht Chaisil]], [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], [[Eoghanacht Áine]], [[Eoghanacht Locha Léin]], [[Eoghanacht Raithlinn]], [[Eoghanacht Oirthir Cliach]], [[Eóganacht Ninussa]], [[Mathghamhain]], [[Deirgtine]], [[Fiachu Muillethan]], [[Ailill Flann Bec]]=[[Ailill Flann Beag]], <strike>[[Feidlimid mac Cremthanin]]</strike>=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feidlimid mac Crimthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Mór Mumhan]], [[Óengus mac Nad Froích]], [[Feidlimid mac Óengusa]]=[[Feilimí mac Aonghasa]], [[Fíngen mac Áedo Duib]]=[[Finghin mac Aodha Dhuibh]], [[Eochaid mac Óengusa]]=[[Eochaidh mac Aonghasa]], [[Crimthann Srem mac Echado]]=[[Criomhthann Sreamh mac Eochada]], [[Áed Bennán mac Crimthainn]]=[[Aodh Beanmán mac Criomhthainn]], [[Nad Froích mac Cuirc]]=[[Nadh Fraoigh mac Coirc]], [[Bressal mac Ailello Thassaig]]=[[Bressal mac Ailello]]=[[Breasal mac Ailealla]], [[Angias]]=[[Angas]], [[Faílbe Flann mac Áedo Duib]]=[[Failbhe Flann mac Aodha Dhuibh]], [[Cathal mac Finguine]] {{Mumhain}} ===Oirialla=== * [[Ríthe Oiriall]] # Dallán Forgaill # [[xxx]]=[[Rossa Buí Mac Mathúna]] &larr; [[:en:Rossa Buide Mac Mathúna]] #* [[Uí Tuirtri]]=[[Uí Thoirtre]], [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]] ===Osraí=== * [[Dál Birn]], [[Óengus Osrithe]]=[[Aonghas Osraithe]], [[Lóegaire Birn Búadach]]=[[Laoghaire Birn Buach]] ===''Ulaid'' / Cruithne=== * [[Ulaid]] (FFÉ: Oll-sháith), [[Clanna Rudraige]], [[Dál Riata]]=[[Dál Riada]]-, [[Dál Fiatach]], [[Cruthin]]=[[Cruithne]], Conall Anglonnach, [[Conaille Muirtheimne]], [[Dál mBuinne]], [[Erc Dhál Riada]], [[Loarn mac Eirc]]&rarr;[[Cenél Loairn]]=[[Cineál Loairn]], [[Aonghas mac Eirc]]&rarr;[[Cenél nÓengusa]]=[[Cineál Aonghasa]], [[Adomnán]]=[[Adhamhnán]]=[[Naomh Adhamhnán]], [[Senchus Fer n-Alban]]=[[Seanchas Fear Alban]], [[Duan Albanach]], [[Muirchertach mac Muiredaig]]=[[Muircheartach mac Muireadaigh]]-, [[Fergus Mór]]=[[Fearghas Mór]], [[Domangart Réti]]=[[Domhanghart Réite]], [[Gabrán mac Domangairt]]=[[Gabhrán mac Domhanghairt]]&rarr;[[Cenél nGabráin]]=[[Cineál Gabhráin]], [[Comgall mac Domangairt]]=[[Comhghall mac Domhanghairt]]>[[Cenél Comgaill]]=[[Cineál Comhghaill]], [[Eilne]], [[Loígis]], [[Sogain]]=[[Soghain]], [[Senchineoil]]=[[Seanchineál]], [[Uí Blathmaic]], [[Uí Echach Arda]], [[Conmhaícne]]=[[Conmhaicne]], [[Ciarraige]]=[[Ciarraí]], [[Corco Mruad]]=[[Corca Mrua]], [[Vita tripartita Sancti Patricii]]-, [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Ríthe Dáil Araidi]]=[[Ríthe Dhál Araí]], [[Dál nAraidi Mag Line]]=[[Dál Araí Mhaigh Line]], [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uíbh Eachach Cobha]], [[Uí Erca Céin]], [[Leath Cathail]]=[[Leath Chathail]], [[Tipraiti Tireach]]=[[Tiobraid Tíreach]], [[Ríthe na nUladh]], [[Muiredach Muinderg]]=[[Muireadhach Muindearg]], [[Eochaid mac Muiredaig Muinderg]]=[[Eochaidh mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Cairell mac Muiredaig Muinderg]]=[[Caireall mac Muireadhaigh Mhuindeirg]], [[Demmán mac Cairill]]=[[Deamán mac Cairill]], [[Báetán mac Cairill]]=[[Baotán mac Cairill]], [[Áed Dub mac Suibni]]=[[Aodh Dubh mac Suibne]], [[Eochaid mac Condlai]]=[[Eochaidh mac Connla]], [[Fergnae mac Oengusso Ibdaig]]=[[Feargna mac Aonghasa Iobhdaigh]], [[Fíachnae mac Báetáin]]=[[Fiachna mac Baotáin]], [[Fiachra Cáech]]=[[Fiachra Caoch]], [[Fiachnae mac Demmáin]]=[[Fiachna mac Deamáin]], [[Connad Cerr]]=[[Connadh Cearr]], [[Dúnchad mac Fiachnai]]=[[Dúnchadh mac Fiachna]], [[Máel Cobo mac Fiachnai]]=[[Maol Cobha mac Fiachna]], [[Blathmac mac Máele Cobo]]=[[Blathmac mac Maoil Chobha]], [[Congal Cennfota mac Dúnchada]]=[[Congal Ceannfhada mac Dúnchadha]], [[Mongán mac Fiachnai]]=[[Mongán mac Fiachna]], [[Bécc Bairrche mac Blathmaic]]=[[Béic Bairrche mac Blathmhaic]], [[Áedán mac Gabráin]]=[[Aodhán mac Gabhráin]], [[Congal Cáech]]=[[Conghal Caoch]] {{Navbox | name = Ulaid | title = [[Ulaid]] | state = {{{state|}}} | group1 = Finte agus clanna | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[Dál nAraidi]] | list1 = [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Cobha]]&nbsp;* ''[[Loígis]]''&nbsp;* [[Soghain]] <!--{{Navbox|child | group1 = [[Uí Echach Cobo]] | list1 = [[MacGowan]]&nbsp;* [[Magennis]]&nbsp;* [[McCartan]]&nbsp;* [[Lynch (surname)|Lynch]] | group2 = [[Loígis]] | list2 = [[Moore (surname)|O'More]]&nbsp;* [[O'Kelly]]&nbsp;* O'Deevy&nbsp;* O'Doran&nbsp;* O'Lalor&nbsp;* [[O'Dowling]]&nbsp;* [[McEvoy|MacEvoy]]&nbsp;* [[Bergin|O'Bergin]]&nbsp;* O'Mulcahy | group3 = [[Soghain]] | list3 = O'Manning&nbsp;* [[Mac an Bhaird|MacWard]]&nbsp;* O'Scurry&nbsp;* [[Lennon|O'Lennon]]&nbsp;* MacCashin&nbsp;* [[Gilly]]&nbsp;* MacGing }}--> | group2 = [[Conmhaícne]] | list2 = Conmhaícne Mara&nbsp;* Conmaicne Magh Réin&nbsp;* Conmaicne Cuile Toladh&nbsp;* Conmaicne Mide <!--{{Navbox|child | group1 = [[Conmhaícne Mara]] | list1 = O'Kealy&nbsp;* MacConneely&nbsp;* O'Devaney&nbsp;* O'Cloherty&nbsp;* [[Folan|MacFolan]] | group2 = Conmaicne<br/>Magh Réin<br> | list2 = MacRannall&nbsp;* MacDorcy&nbsp;* O'Mulvey&nbsp;* [[O'Farrell]]&nbsp;* O'Beglin&nbsp;* [[Borden (surname)|Borden]]&nbsp;* [[Hallissey|O'Hallissy]]&nbsp;* O'Murry&nbsp;* O'Curneen&nbsp;* O'Mulooly&nbsp;* MacMullock&nbsp;* O'Doonan&nbsp;* O'Kearon&nbsp;* MacCoogan&nbsp;* [[Gaynor|MacGaynor]]&nbsp;* [[Quinn|O'Quinn]]&nbsp;* MacShaffrey&nbsp;* [[Connick|MacConnick]]&nbsp;* [[Keegan|O'Keegan]]&nbsp;* MacLeavy&nbsp;* MacMorrow&nbsp;* [[MacShane]]&nbsp;* O'Sullahan&nbsp;* [[O'Tormey]] | group3 = Conmaicne <br>Cuile Toladh | list3 = O'Tolleran&nbsp;* O'Colleran&nbsp;* O'Moran&nbsp;* [[Martin (surname)|Martin]] | group4 = Conmaicne Mide | list4 = MacRourke&nbsp;* O'Breen&nbsp;* O'Toler }}--> | group3 = ''[[Ciarraige]]'' | list3 = &nbsp;<!--[[Ó Céirín|O'Kieran (Kearns)]]&nbsp;* [[O'Conor Kerry]]&nbsp;* [[O'Murtagh]]&nbsp;* O'Neide--> | group4 = [[Corco Mruad]] | list4 = &nbsp;<!--[[Ó Conchubhair Corcomroe|O'Conor Corcomroe]]&nbsp;* [[Uí Lochlainn|O'Loughlin]]&nbsp;* [[O'Flaherty]]&nbsp;* O'Deely&nbsp;* [[O'Drennan]]&nbsp;* O'Melody&nbsp;* MacCurtin&nbsp;* [[O'Davoren]]--> }} | group2 = Pearsana | list2 = [[Cermna Finn]]&nbsp;* [[Sobairce]]&nbsp;* [[Ollom Fódla]]&nbsp;* [[Fínnachta]]&nbsp;* [[Slánoll]]&nbsp;* [[Géde Ollgothach]]&nbsp;* [[Fíachu Findoilches]]&nbsp;* [[Berngal]]&nbsp;* [[Ailill mac Slánuill]]&nbsp;* [[Finn mac Blatha]]&nbsp;* [[Sírlám]]&nbsp;* [[Airgetmar]]&nbsp;* [[Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth]]&nbsp;* [[Macha]]&nbsp;* [[Rudraige mac Sithrigi]]&nbsp;* [[Congal Cláiringnech]]&nbsp;* [[Bresal Bó-Díbad]]&nbsp;* [[Fachtna Fáthach]]&nbsp;* [[Conchobar mac Nessa]]&nbsp;* [[Fergus mac Róich]]&nbsp;* [[Fedelm Noíchrothach]]&nbsp;* [[Deichtine]]&nbsp;* [[Cúscraid]]&nbsp;* [[Cormac Cond Longas]]&nbsp;* [[Findchóem]]&nbsp;* [[Amergin mac Eccit]]&nbsp;* [[Conall Cernach]]&nbsp;* [[Mal mac Rochride]]&nbsp;* [[Tipraiti Tireach]]&nbsp;* [[Fiacha Araidhe]]&nbsp;* [[Cáelbad]]&nbsp;* [[Fiachnae mac Báetáin]]&nbsp;* [[Congal Cáech]]&nbsp;* [[Fergus mac Áedáin]]&nbsp;* [[Máel Bressail mac Ailillo]]&nbsp;* [[Mac Creiche]] | group3 = Litríocht | list3 = ''[[Scéla Conchobair]]''&nbsp;* ''[[Táin Bó Cúailnge]]''&nbsp;* ''[[Compert Con Culainn]]''&nbsp;* ''[[Scéal Muc Mhic Dhathó]]''&nbsp;* ''[[Mesca Ulad]]''&nbsp;* ''[[Annála Uladh]]'' | group4 = Áiteanna | list4 = [[Eamhain Mhacha]]&nbsp;* [[Teamhair]]&nbsp;* [[Ros na Rí]] | group5 = Críocha | list5 = [[Airrther]]&nbsp;* [[Bairrche]]&nbsp;* [[Cineál Fhaghartaigh]]&nbsp;* [[Conaille Muirtheimne]]&nbsp;* [[Cruithne]]&nbsp;* [[Uí Echach Cobo|Cobha]]&nbsp;* [[Dál Fiatach]]&nbsp;* [[Dál mBuinne]]&nbsp;* [[Dál nAraidi]]&nbsp;* [[Dál nAraidi in Tuaiscirt]]&nbsp;* [[Dál nAraidi Mag Line]]&nbsp;* [[Dál Riada]]&nbsp;* [[An Duifrian]]&nbsp;* [[Eilne]]&nbsp;* [[Latharna]]&nbsp;* [[Leath Cathail]]&nbsp;* [[Na hArda]]&nbsp;* [[Semne]]&nbsp;* [[Uí Blathmaic]]&nbsp;* [[Uí Dercco Céin]] | group6 = Altanna gaolmhara | list6 = [[Clanna Rudraige]]&nbsp;* [[Craobh Rua]]&nbsp;* [[Cú Chulainn]]&nbsp;* [[Uoluntii]]&nbsp;* [[Geografaíocht (Tolamaes)]]&nbsp;* [[Rúraíocht]]&nbsp;* [[Ríthe na nUladh]]&nbsp;* [[Ríthe Dáil Araidi]]&nbsp;* [[Gaeil]]&nbsp;* [[Míl Espáine]]&nbsp;* }} {{navbox |name = Ríthe Dhál Riada |title = [[Ríthe Dhál Riada]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |list1 = * [[Fergus Mór|Fergus&nbsp;Mór]] * [[Domangart Réti|Domangart&nbsp;Réti]] * [[Comgall mac Domangairt|Comgall]] * [[Gabrán mac Domangairt|Gabrán]] * [[Conall mac Comgaill|Conall]] * [[Áedán mac Gabráin|Áedán]] * [[Eochaid Buide|Eochaid&nbsp;Buide]] * [[Connad Cerr|Connad&nbsp;Cerr]] * [[Domnall Brecc|Domnall&nbsp;Brecc]] * [[Ferchar mac Connaid|Ferchar]] * [[Conall Crandomna|Conall&nbsp;Crandomna]] * [[Dúnchad mac Conaing|Dúnchad]] * [[Domangart mac Domnaill|Domangart]] * [[Máel Dúin mac Conaill|Máel&nbsp;Dúin]] * [[Domnall Donn|Domnall&nbsp;Donn]] * [[Ferchar Fota|Ferchar&nbsp;Fota]] * [[Eochaid mac Domangairt|Eochaid&nbsp;mac&nbsp;Domangairt]] * [[Ainbcellach mac Ferchair|Ainbcellach]] * [[Fiannamail ua Dúnchado|Fiannamail]] * [[Selbach mac Ferchair|Selbach]] * [[Dúnchad Bec|Dúnchad&nbsp;Bec]] * [[Dúngal mac Selbaig|Dúngal]] * [[Eochaid mac Echdach|Eochaid&nbsp;mac&nbsp;Echdach]] * [[Muiredach mac Ainbcellaig|Muiredach]] * [[Eógan mac Muiredaig|Eógan]] * Interregnum * [[Áed Find|Áed&nbsp;Find]] * [[Fergus mac Echdach|Fergus]] * [[Donncoirce]] * Interregnum? * [[Conall mac Taidg|Conall&nbsp;mac&nbsp;Taidg]] * [[Conall mac Áedáin|Conall&nbsp;mac&nbsp;Áedáin]] * [[Domnall mac Caustantín|Domnall]] * [[Áed mac Boanta|Áed&nbsp;mac&nbsp;Boanta]] }} ===Eile=== # ''via'' [https://books.google.ie/books?id=XhZtDwAAQBAJ&pg=PA139&lpg=PA139&dq=Fir+Ol+nEchmacht&source=bl&ots=6Qd9jwIFix&sig=ACfU3U1c4bcDTv3wZGSQRXYbA_I7VG5WMA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjC_9yr8rnhAhXYQxUIHay6Ax8Q6AEwB3oECAIQAQ#v=onepage&q=Fir%20Ol%20nEchmacht&f=false Everything about Ireland]: #* [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]] ## srl... # ''via'' [http://sites.rootsweb.com/~irlkik/ihm/munster.htm irlkik/ihm/munster], ''22 stipendiary princes of Muma were the Kings of ... #* Dál Cais - [[Dál gCais]] ## Gabhrán - [[Gabhrán (dream)]] ##* Eoghanacht (when not King of Cashel) - [[Eoghanachta]] ## Deise - [[Déisi]] ##* Ui Liathain - [[Uí Liatháin]], Raithleann - [[Eoghanacht Raithlinn]], Muscraighe - [[Múscraige]], Dairfhine - [[Dáirine]] ## Dairfhine of the mt. - [[xxx]] ##* L. Léin - [[Eoghanacht Locha Léin]], Ciarraighe Lúachra - [[Ciarraige]] Lúachra, Corca Bhaiscinn and Léim na Con - [[Corca Bhaiscinn]], Ui Chonaill Gabhra - [[Uí Chonaill Gabhra]]<[[Uí Fidgenti]], Ui Chairbre - [[Uí Chairbre Aobha]]<[[Uí Fidgenti]], Cliu - Cliú, [[Eoghanacht Airthir Cliach]], Uaithne - [[Uaithne (dream)]], Eile - [[Éile]], Glenn Amhnach - [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]], Corcu Luigde - [[Corca Laidhe]], Corcu Duibne - [[Corca Dhuibhne]] ## Boirenn - [[Boirenn]] ## Sechtmodh - [[Sechtmodh]] ==Scéal-liosta ó de.wiki== * [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]]=[[Anbhás Chonchúir]], [[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]], [[Aided Loegairi Buadaig]], [[Airne Fingein]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bóramha]], [[Cath Étair]]=[[Cath Éadair]], [[Cath Finntrágha]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]], [[De chophur in da muccida]], [[Echtrae Nerai]], [[Immacallam in dá Thuarad]], [[Macgnímrada Con Culainn]], [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]], [[Esnada Tige Buchet]], [[Orgain Denna Ríg]]=[[Argain Dinn Rí]] Daoine: * [[Achtan]], [[Adnae mac Uthidir]], [[Eithne Tháebfhota]]=[[Eithne Thaobhfhada]], [[Ferchertne]], [[Lugaid Lága]], [[Mes Gegra]]+[[Mesgegra]]=[[Meas Geagra]], [[Néde]]-[[Neidhe]], [[Tadhg mac Céin]] == Dlí, nós, aicme == ** [[Áes dána]]=[[Aos dána]], [[Alltar]], [[Emain Ablach]]=[[Eamhain Abhlach]], [[Mag Mell]]=[[Magh Meall]] # [[Mag Muirthemne]] #* [[Tech Duinn]]=[[Teach Doinn]], [[Tír na nÓg]], [[Uí Bhreasail]], [[Aithech fortha]], [[Ánradh]]-s, [[Bard]]* # [[Bean ní]] #* [[Breithem]]-s, [[Bretha Crólige]], [[Bruiden]]-[[Bruíon]], [[Briugu]]-[[Brughaidh]], [[Cana]]-s, [[Clí]]-s, [[Craobh Airgid]], [[Críth Gablach]], [[Curadhmhír]], [[Díchetal do chennaib]]-s=[[dícheadal do cheannaibh]]?, [[Féth fíada]], [[Fáith]] (Vates), [[Filid]], [[Fír flathemon]], [[Gáu flathemon]], [[Geis]], [[Glám dícenn]]=[[Glámh dícheann]]=[[Glámh dígeann]], [[Imbas forosnai]], [[Lóg n-enech]], [[Ollam Érenn]]=[[Ollamh Éireann]]*, [[Seanchaí]] # [[Sluaigh sí]] #* [[Tarbfeis]]-[[Tarbhfheis]], [[Teinm laída]]-s=[[Seinm laoidhte]]?, [[Trícha cét]]=[[Tríocha céad]], [[Túath]]=[[Tuath]] == Suíomhanna == * [[Corpus of Electronic Texts]] ==Lámhscríbhinní / Annála == * [[Betham 154]]=[[ARÉ 23 N 10]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]=[[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]], [[Leabhar Ua Maine]]=[[Leabhar Uí Mhaine]] &larr; [[:en:Leabhar Ua Maine]], [[Egerton 88]] &larr; [[:en:British Library, MS Egerton 88]], [[Egerton 90]]<[[Leabhar Uí Mhaine#Ábhar ar iarraidh]], [[Egerton 1782]] &larr; [[:en:British Library, MS Egerton 1782]], [[Leabhar an Iarla Bháin]]=[[Laud 610]], [[Rawlinson B 502]] &larr; [[:en:Bodleian Library, MS Rawlinson B 502]], [[Rawlinson B 512]], Síolta: [[An Leabhar Breac]], [[Liber Flavus Fergusiorum]], [[Gníomhais Thuamhan]] (dlí), ''[[Bodleian Library]]'', ''[[British Library]]'' * [[Saltair Caisil]], [[Annála Tiarnaigh]], [[Chronicon Scotorum]]=[[Chronicum Scotorum]], [[Croinic na hÉireann]], [[Annála Mhainistir na Búille]], [[Annála Easpacha na hÉireann]], [[Annála Chluain Mhic Nóis]], [[Annála Connacht]], [[Annála Mhainistir an Dubhuisce]], [[Leabhar Oiris]], [[Annála an Aonaigh]], [[Leabhar Mhic Cárthaigh]], [[Annála Inis Faithlinn as Áth Cliath]]?, [[Annála Gearra Thír Chonaill]], [[Annála Gearra Laighean]], [[Memoranda Gadelica]], [[Annála Gearra as Proibhinse Ard Macha]], [[Mír Annál Éireannach]]? == Deirdre et al == * [[Deirdre]] ** [[Naoise]] *# [[Longes Mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]] + [[Oidheadh Chlainne Uisnigh]] ** [[Ealbha]], [[Anbhás Chú Chulainn]], [[Liath Macha]], [[Cridenbél]], [[Calatin]]-[[Cailitin]], [[Lao]]=[[Lao mac Rianghabhra]]=[[Láeg mac Riangabra]], [[Cloch an Fhir Mhóir]], [[Cairbre mac Eithne]] == Teangacha == * [[Próit-Ind-Eorpais]] <> [[Na teangacha Ind-Eorpacha]], [[Prótai-Cheiltis]] <> [[Teangacha Ceilteacha]], [[Gaeilge Chianach]] ~ [[An Ghaeilge Ársa]], [[Sean-Ghaeilge]], [[Meán-Ghaeilge]], [[Gaeilge Chlasaiceach]], [[Gaeilge]], [[Gaeilge na hAlban]], [[Gaeilge Mhanann]], [[Breatnais]]=[[An Bhreatnais]], [[Briotáinis]]=[[An Bhriotáinis]] == Eile (2) == * [[Aos Sí]], [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Lámhscríbhinn Ghleann Masain]]-[[Lámhscríbhinn Ghleann Masáin]], [[Leipreachán]] * [[Na Cruithnigh]], [[Cernunnos]], [[Annála Inis Faithlinn]], [[Sé Aois an Domhain]] (''uath-imdhealú''), [[Sex Aetates Mundi]] (''síol''), [[Sex Aetates Mundi (Gaelach)]] (''síol''), [[Nuadha]], [[Noínden Ulad]], [[Indech]], [[Octriallach]] = Bliain 3, 2020 - 2021 = * [[Dartraige]]=[[Dartraí (tuath)]], [[Masraige]]=[[Masraí]] == Feabhsú na Gaeilge (3) == Mar is gnách... féach thuas. == Féineachas == * [[Audacht Morainn]], [[Bechbretha]], [[Bretha Crólige]], [[Bretha Nemed Déidenach]], [[Cáin Adomnáin]], [[Críth Gablach]], ''[[De duodecim abusivis saeculi]]'', [[Derbfine]]=[[Dearbhfhine]], [[Fír flathemon]], [[Fortúatha]]=[[Forthuatha]], [[Gáu flathemon]], [[Gúbretha Caratniad]], [[Lóg n-enech]], [[Senchas Már]]=[[Seanchas Mór]], [[Tánaisteacht]], [[Tecosca Cormaic]]=[[Teagasc Chormaic]], [[Uraicecht na Ríar]]=[[Bunleabhar na Riar]], [[Uraicecht Becc]]=[[Bunleabhar Beag]], [[Éraic]]=[[Éiric]] == Bréifne == * [[Ríthe Bhréifne]], [[Bréifne Thoir]]-, [[Bréifne Thiar]]-, [[Tigernán Ua Ruairc]]=[[Tighearnán Ua Ruairc]]- ==Laigin== * [[Bran Becc mac Murchado]]=[[Bran Beag mac Murchadha]], [[Bran Mut mac Conaill]]=[[Bran Buta mac Conaill]], [[Fáelán mac Colmáin]]=[[Faolán mac Colmáin]], [[Rónán mac Colmáin]], [[Brandub mac Echach]]=[[Bran Dubh mac Eochach]], [[Cellach Cualann]]=[[Ceallach Chualann]], [[Fiannamail mac Maoil Tuile]]=[[Fiannamail mac Máele Tuile]], [[Áed Dibchine]]=[[Aodh Dibhchine]], [[Áed Dub mac Colmáin]]=[[Aodh Dubh mac Colmáin]], [[Crimthann mac Áedo]]=[[Criomhthann mac Aodha]], [[Murchad mac Brain Mut]], [[Dúnchad mac Murchado]]=[[Dúnchadh mac Murchadha]], [[Fáelán mac Murchado]]=[[Faolán mac Murchadha]], [[Muiredach mac Murchado]]=[[Muireadhach mac Murchadha]], [[Cellach mac Dúnchada]]=[[Ceallach mac Dúnchadha]], [[Ruaidrí mac Fáeláin]]=[[Ruairí mac Faoláin]], [[Bran Ardchenn]]=[[Bran Ardcheann]], [[Fínsnechta Cethardec]]=[[Fíonsneachta Ceathairdheach]], [[Muiredach mac Brain Ardchinn]]=[[Muireadhach mac Brain Ardchinn]], [[Muiredach mac Ruadrach]]=[[Muireadhach mac Ruairí]], [[Cellach mac Brain]]=[[Ceallach mac Brain]], [[Bran mac Fáeláin]]=[[Bran mac Faoláin]], [[Lorcán mac Cellaig]]=[[Lorcán mac Ceallaigh]], [[Túathal mac Máele-Brigte]]=[[Tuathal mac Maoilbhríde]], <strike>[[Ruarc mac Bran]]</strike>&rarr;[[Ruarc mac Brain]], [[Muirecán mac Diarmata]]=[[Muireacán mac Diarmada]], [[Dúnlaing mac Muiredaig]]=[[Dúnlaing mac Muireadhaigh]], [[Ailill mac Dúnlainge]], [[Domnall mac Muirecáin]]=[[Domhnall mac Muireacáin]], [[Muiredach mac Brain]]=[[Muireadhach mac Brain]], [[Crundmáel Erbuilc]]=[[Crannmhaol Anbholg]], [[Cerball mac Muirecáin]]=[[Cearbhall mac Muireacáin]], [[Fáelán mac Muiredach]]=[[Fáelán mac Muiredaig]]=[[Faolán mac Muireadhaigh]], [[Lorcán mac Fáeláin]]=[[Lorcán mac Faoláin]], [[Túathal mac Úgaire]]=[[Tuathal mac Aughaire]], [[Cellach mac Fáeláin]]=[[Ceallach mac Faoláin]], [[Úgaire mac Túathail]]=[[Aughaire mac Tuathail]], [[Domnall Cláen]]=[[Domhnall Claon mac Lorcáin]], [[Donnchad mac Domnall Claen]]?=[[Donnchad mac Domnaill Cláin]], ([[Máel Mórda mac Murchada]])=[[Maol Mórdha mac Murchadha]], [[Dúnlaing mac Túathail]]=[[Dúnlaing mac Tuathail]], [[Donncuan mac Dúnlainge]]=[[Donnchuan mac Dúnlainge]], [[Augaire mac Dúnlainge]]=[[Aughaire mac Dúnlainge]], [[Donnchad mac Dúnlainge]]=[[Donnchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Dúnlainge]]=[[Murchadh mac Dúnlainge]], [[Murchad mac Diarmata]]=[[Murchadh mac Diarmada]], [[Domhnall mac Murchadha (uathimdhealú)]]*, [[Domnall mac Murchada meic Diarmata]]≠[[Domhnall mac Murchadha]], [[Donnchad mac Domnaill Remair]]=[[Donnchadh mac Domhnaill Ramhair]], [[Énna mac Diarmata]]=[[Éanna mac Diarmada]], <strike>[[Diarmait mac Énna]]</strike>&rarr;[[Diarmait mac Énnai]]=[[Diarmaid mac Éanna]], [[Donnchad mac Murchada]]=[[Donnchadh mac Murchadha]], [[Diarmait mac Énna meic Murchada]]=[[Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha]], [[Énna mac Donnchada meic Murchada]]=[[Énna Mac Murchada]]=[[Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha]]=[[Éanna Mac Murchadha]], <strike>[[Bran Fionn mac Máelmórda]]</strike>&rarr;[[Bróen mac Máelmórda]]=[[Braon mac Maoilmhórdha]], <strike>[[Murchad mac Brain Fionn]]</strike>&rarr;[[Murchad mac Finn]]=[[Murchadh mac Fionn]] ==Uí Chinnsealaigh== * [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Cú Chongelt mac Con Mella]]=[[Cú Chongheilt mac Con Mealla]], [[Echu mac Muiredaig]]=[[Eochadh mac Muireadaigh]], [[Eterscél mac Áeda]]=[[Eidirscéal mac Aodha]]?, [[Laidcnén mac Con Mella]]=[[Laoghcheann mac Con Mealla]], [[Sechnassach mac Colggen]]=[[Seachnasach mac Colgan]], [[Crundmáel Bolg Luatha]]=[[Crannmhaol xxx Luatha]], [[Bran Ua Máele Dúin]] &#x2192; [[Bran ua Máele Dúin]]=[[Bran ó Maoil Dúin]], [[Élothach mac Fáelchon]]=[[Éalathach mac Faolcháin]], [[Donngal mac Laidcnén]]=[[Donnghal mac Laoghchinn]], [[Dub Calgaid mac Laidcnén]]=[[Dubh Cealgadh mac Laoghchinn]], [[Cennselach mac Brain]]=[[Cinnsealach mac Brain]], [[Cairpre mac Laidcnén]]=[[Cairbre mac Laoghchinn]], [[Cellach Tosach mac Donngaile]]=[[Ceallach Tosach mac Donnghaile]], [[Cathal mac Dúnlainge]] == Uí Fhailí == * [[Uí Failge]]=[[Uí Failghe]]=[[Uí Fhailí]], [[Ríthe Uí Fhailí]], [[Failge Berraide]], [[Bruidge mac Nath Í]]=[[Bruí mac Nath Í]], [[Áed Rón mac Cathail]]=[[Aodh Rón mac Cathail]], [[Ailill mac Áedo Róin]]=[[Ailill mac Aodha Róin]], [[Cillíne mac Forannáin]], [[Fland Dá Chongal]]=[[Flann ó Congaile]], [[Forbassach Ua Congaile]]=[[Forbasach ó Congaile]], [[Ailill Corrach mac Flainn]], [[Flaithnia mac Flainn]], [[Cummascach mac Flainn]]=[[Cumascach mac Flainn]], [[Cináed mac Flainn]]=[[Cionaoth mac Flainn]], [[Mugrón mac Flainn]]=[[Mughrón mac Flainn]], [[Domnall mac Flaíthnia]]=[[Domhnall mac Flaíthnia]], [[Óengus mac Mugróin]]=[[Aonghas mac Mughróin]], [[Flaíthnia mac Cináeda]]=[[Flaithnia mac Cionaoith]], [[Cináed mac Mugróin]]=[[Cionaoth mac Mughróin]] ==Mumha== * [[Saltair Caisil]]=[[Saltair Chaisil]] * [[Coirpre Cromm mac Crimthainn]]=[[Cairbre Crom mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Coirpri Chruimm]]=[[Feilimí mac Cairbre Chroim]], [[Fergus Scandal mac Crimthainn]]=[[Fearghas Scannal mac Criomhthainn]], [[Feidlimid mac Tigernaig]]=[[Feilimí mac Tiarnaigh]], [[Amalgaid mac Éndai]]=[[Amhalghaidh mac Éanna]], [[Garbán mac Éndai]]=[[Garbhán mac Éanna]], [[Cathal mac Áedo]]=[[Cathal mac Aodha]], [[Cúán mac Amalgado]]=[[Cúán mac Amhalghadha]], [[Máenach mac Fíngin]]=[[Maonach mac Finghin]], [[Cathal Cú-cen-máthair]]=[[Cathal Cú-gan-mháthair]], [[Colgú mac Faílbe Flaind]]=[[Colgú mac Failbhe Flainn]], [[Finguine mac Cathail]]=[[Finghin mac Cathail]], [[Ailill mac Cathail]], [[Cormac mac Ailello]]=[[Cormac mac Ailealla]], [[Eterscél mac Máele Umai]]=[[Eidirscéal mac Maoil Umha]], [[Cathussach mac Eterscélai]]=[[Cathasach mac Eidirscéil]], [[Máel Dúin mac Áedo]]=[[Maol Dúin mac Aodha]], [[Ólchobar mac Duib-Indrecht]]=[[Ólchúr mac Duibh-Ixxx]], [[Ólchobar mac Flainn]]=[[Ólchúr mac Flainn]], [[Artrí mac Cathail]]=[[Airtrí mac Cathail]], [[Tnúthgal mac Artrach]]=[[xxx]], [[Tnúthgal mac Donngaile]]=[[Tnúthghal mac Donnghaile]], [[Feidlimid mac Cremthainn]]=[[Fedelmid mac Cremthainn]]=[[Feilimí mac Criomhthainn]], [[Ólchobar mac Cináeda]]=[[Ólchúr mac Cxxx]], [[Áilgenán mac Donngaile]]=[[Áilgeanán mac Donnghaile]], [[Máel Gualae mac Donngaile]]=[[Maol Guala mac Donnghaile]], [[Cenn Fáelad hua Mugthigirn]]=[[Ceann Faoladh Ó Macthiarna]], [[Dúnchad mac Duib-dá-Bairenn]]=[[Dúnchadh mac Duibh-dá-Bhoireann]], [[Dub Lachtna mac Máele Gualae]]=[[Dubh Lachtna mac Maoil Gualainne]], [[Finguine Cenn nGécan mac Loégairi]]=[[Finghin Ceann Géagán mac Laoghaire]], [[Cormac mac Cuilennáin]]=[[Cormac mac Cuileannáin]], [[Flaithbertach mac Inmainén]]=[[Flaithbheartach mac Ionúin]], [[Lorcán mac Coinlígáin]]=[[Lorcán mac Coinlíogáin]], [[Cellachán Caisil]]=[[Ceallachán Chaisil]], [[Máel Fathardaig mac Flainn]]=[[Maol Fathardaigh mac Flainn]]-, [[Dub-dá-Bairenn mac Domnaill]]=[[Dubh-dá-Bhoireann mac Domhnaill]], [[Fer Gráid mac Cléirig]]=[[Fear Grá mac Cléirigh]], [[Donnchad mac Cellacháin]]=[[Donnchadh mac Ceallacháin]], [[Máel Muad mac Brain|Maol Muadh mac Brain]], [[Íomhar Luimnigh]]-, [[Mathgamain mac Cennétig]]=[[Mathúin mac Cinnéide]], [[Diarmait Ua Briain]]=[[Diarmaid Ó Briain]], [[Muirchertach Ua Briain]]=[[Muircheartach Ua Briain]]-, [[Cormac Mac Carthaigh]]=[[Cormac Mac Cárthaigh]], [[Conchobar Ua Briain]]=[[Conchúr Ó Briain]], <strike>[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Bhriain]]</strike>&rarr;[[Toirdhelbach mac Diarmata Ua Briain]]=[[Toirdhealbhach mac Diarmada Ó Briain]], [[Domnall Mór Ua Briain]]=[[Domhnall Mór Ó Briain]], [[Dúngal mac Máel Fothardaig Ua Donnchada]]=[[Dúnghal mac Maoil Fhothardaigh Ó Donnchadha]], Murchad mac Donnchada, [[Brian mac Murchada Ua Briain]]=[[Brian mac Murchadha Ó Briain]] == Iarmhumha == * [[Coirpre Luachra mac Cuirc]]=[[Cairbre Luachra mac Coirc]], [[Dauí Iarlaithe mac Maithni]]=[[]], [[Máel Dúin mac Áedo Bennán]]=[[Maol Dúin mac Aodha Beannáin]], [[Congal mac Máele Dúin]]=[[Congal mac Maoil Dúin]] == Oirialla == * [[Gofraid mac Fergusa]]=[[Gofraidh mac Fearghasa]]-, [[Donnchad Ua Cerbaill]]=[[Donnchadh Ó Cearbhaill]] ==Osraí== * [[Osraige]]=[[Osraí]], [[Cerball mac Dúnlainge]]=[[Cearbhall mac Dúnlainge]], [[Anmchad mac Con Cherca]]=[[Anmchadh mac Con Chearca]], [[Forbasach mac Ailella]]=[[Forbasach mac Ailealla]], [[Tóim Snáma mac Flainn]]=[[Tuaim Snámha mac Flainn]], [[Cellach mac Fáelchair]]=[[Ceallach mac Faolchair]], [[Dúngal mac Cellaig]]=[[Dúnghal mac Ceallaigh]], [[Donnchad mac Gilla Pátraic]]=[[Donnchadh mac Giolla Phádraig]] (1), [[Gilla Pátraic mac Donnchada]]=[[Giolla Phádraig mac Donnchadha]], [[Fáelchar Ua Máele Ódrain]]=[[Faolchar ó Maoil Ódrain]], [[Cú Cherca mac Fáeláin]]=[[Cú Chearca mac Faoláin]], [[Ailill mac Fáeláin]]=[[Ailill mac Faoláin]], [[Fáelán mac Forbasaig]]=[[Faolán mac Forbasaigh]], [[Fergal mac Anmchada]]=[[Fearghal mac Anmchadha]], [[Dúngal mac Fergaile]]=[[Dúnghal mac Fearghaile]], [[Riacán mac Dúnlainge]]=[[Riagán mac Dúnlainge]], [[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)]]=[[Diarmaid mac Cearbhaill (rí Osraí)]], [[Cellach mac Cerbaill]]=[[Ceallach mac Cearbhaill]] == Uí Néill == * [[Uí Néill]] ** [[Uí Néill an Tuaiscirt]] *** [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]] *** [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]] *** [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]] **** [[Ó Néill]] ** [[Uí Néill an Deiscirt]] *** [[Ríthe Bhreá]] **** [[Síol Aodha Sláine]] **** [[Cnóbha]] **** [[Loch Gabhair]] *** [[Ríocht na Mí]] **** [[Ríthe na Mí]] *** [[Tethba]]=[[Tethbae]]=[[Txxx]] **** [[Cenél Coirpri]] **** [[Cenél Maini]] *** [[Ríthe Uisnigh]] **** [[Clann Cholmáin]] ***** [[Clann Cholmáin Bhig]] ***** [[Clann Cholmáin Mhóir]] **** [[Ríthe Fhir Chúl Bhreá]] == Uí Néill an Deiscirt == === [[Ríthe Bhreá]] === * [[Conall Laeg Breg]] mac Aodha Sláine=[[Conall Laogh Bhreá]] mac Aodha Sláine, [[Congal mac Áedo Sláine]]=[[Conghal mac Aodha Sláine]], [[Ailill Cruitire]] mac Aodha Sláine, [[Conaing Cuirre]] mac Congaile=[[Conaing Coirre]] mac Conghaile, [[Congalach mac Conaing Cuirre]]=[[Conghalach mac Conaing Choirre]], [[Írgalach mac Conaing]]=[[Irgalach mac Conaing]] Cuirre=[[Iorghalach mac Conaing]] Choirre, [[Amalgaid mac Congalaig]]=[[Amhalaidh mac Conghalaigh]], [[Conall Grant]]=[[Conall Grant mac Cernaig]]=[[Conall Grant mac Cearnaigh]], [[Conaing mac Amalgado]]=[[Conaing mac Amhalaí]], [[Indrechtach mac Dungalaig]]=[[Indreachtach mac Dunghalaigh]], [[Dúngal mac Amalgado]]=[[Dúnghal mac Amhalaí]], [[Coirpre mac Fogartaig]]=[[Cairbre mac Fógartaigh]], [[Congalach mac Conaing]]=[[Conghalach mac Conaing]], [[Diarmait mac Conaing]]=[[Diarmaid mac Conaing]], [[Flann mac Congalaig]]=[[Flann mac Conghalaigh]], [[Cernach mac Congalaig]]=[[Cearnach mac Conghalaigh]], [[Cummascach mac Congalaig]]=[[Cumascach mac Conghalaigh]], [[Conaing mac Flainn]], [[Cináed mac Conaing]]=[[]], [[Flann mac Conaing]], [[Niall mac Cernaig Sotal]]=[[Niall mac Cearnaigh Sotal]], [[Maine mac Néill]], [[Cathal mac Néill]], [[Cathal mac Áeda]]=[[Cathal mac Aodha, rí Bhreá]], [[Cernach mac Fogartaig]]=[[Cearnach mac Fógartaigh]], [[Fergus mac Fogartaig]]=[[Fearghas mac Fógartaigh]], [[Niall mac Conaill]], [[Máel Dúin mac Fergusa]]=[[Maol Dúin mac Fearghasa]], [[Fogartach mac Cummascaig]]=[[Fógartach mac Cumascaigh]], [[Cummascach mac Fogartaig]]=[[Cumascach mac Fógartaigh]], [[Ailill mac Fergusa]]=[[Ailill mac Fearghasa]], [[Cernach mac Fergusa]]=[[Cearnach mac Fearghasa]], [[Tigernach mac Fócartai]]=[[Tiarnach mac Fógartaigh]] === [[Ríthe na Mí]] === * [[Fallomon mac Con Congalt]]=[[Fallamhain mac Con Congheilte]], [[Domnall mac Donnchada Midi]]=[[Domhnall mac Donnchadha na Mí]], [[Muiredach mac Domnaill Midi]]=[[Muireadhach mac Domhnaill na Mí]], [[Máel Ruanaid mac Donnchada Midi]]=[[Maol Rúnaí mac Donnchadha na Mí]], [[Lorcán mac Cathail]], [[Donnchad mac Aedacain]]=[[Donnchadh mac Aodhacáin]] === [[Ríthe Uisnigh]] === * [[Conall Cremthainne]] mac Néill=[[Conall Criomhthainn]], [[Fiachu mac Néill]]=[[Fiacha mac Néill]], [[Ardgal mac Conaill]]=[[Ardal mac Conaill]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], ([[Colmán Már mac Diarmato]]= [[Colmán Bec mac Diarmato]])=[[Colmán mac Diarmato]]=[[Colmán mac Diarmada]], [[Suibne mac Colmáin]]=[[Suibhne mac Colmáin]], [[Fergus mac Colmáin]]=[[Fearghas Mac Colmáin]], [[Óengus mac Colmáin]]=[[Aonghas mac Colmáin]], [[Conall Guthbinn]]=[[Conall Guthbinn mac Suibni]]=[[Conall Guthbhinn mac Suibhne]], [[Máel Dóid mac Suibni]]=[[Maol Dxxx mac Suibhne]], [[Diarmait Dian]]=[[Diarmaid Dian]], [[Murchad Midi]]=[[Murchadh na Mí]] === Ríthe Fir Chúl Bhreá === * [[Áed mac Dlúthaig]]=[[Aodh mac Dlúthaigh]], [[Flann mac Áedo]]=[[Flann mac Aodha]] === Tethba === * [[Cenél Coirpri]]/[[Cenél Maini]] &rarr; [[Tethba]]=[[Tethbae]] == Uí Néill an Tuaiscirt == * [[Uí Néill an Tuaiscirt]] &larr; [[Aileach]], [[Ríthe Ailigh]], [[Muiredach mac Eógain]]=[[Muireadhach mac Eoghain]], [[Colcu mac Domnaill]]=[[Colga mac Domhnaill]], [[Máel Fithrich mac Áedo]] Uaridnach=[[Maol Fithrigh mac Aodha]], [[Ernaine mac Fiachnai]]=[[Earnaine mac Fiachna]], [[Urthuile mac Máele Tuile]]-, [[Crundmáel mac Suibni]] Menn=[[Crannmhaol mac Suibhne]], [[Ferg mac Crundmaíl]]=[[Fearg mac Crannmhaoil]], [[Máel Dúin mac Máele Fithrich]]=[[Maol Dúin mac Maoil Fhithrigh]], [[Fland mac Máele Tuile]]=[[Flann mac Maoil Tuile]], [[Máel Dúin mac Áedo Alláin]]=[[Maol Dúin mac Aodha Alláin]], [[Murchad mac Máele Dúin]]=[[Murchadh mac Maoil Dúin]], [[Domnall mac Áeda]]=[[Domhnall mac Aodha (rí Ailigh)]], [[Muirchertach mac Néill]]=[[Muircheartach mac Néill]], [[Flaithbertach Ua Néill]]=[[Flaithbheartach Ó Néill]], [[Domnall Ua Lochlainn]]==[[Domhnall Mac Lochlainn]], [[Niall Mac Lochlainn]], [[Áed in Macáem Tóinlesc]] Ua Néill=[[Aodh an Macaomh Tóinleasc]] mac Muircheartaigh, [[Ríthe Thír Eoghain]], [[Grianán Ailigh#Miotaseolaíocht]], [[Conall Gulban]], [[Cenél Conaill]]=[[Cineál Chonaill]], [[Tír Chonaill]], [[Ríthe Thír Chonaill]], [[Conall Cú mac Áedo]]=[[Conall Cú mac Aodha]], [[Áed Muinderg]] mac Flaithbertaig=[[Aodh Muindearg]], [[Loingsech mac Flaithbertaig]]=[[Loingseach mac Flaithbheartaigh]], [[Murchad mac Flaithbertaig]]=[[Murchadh mac Flaithbheartaigh]], [[Domnall mac Áeda Muindeirg]]=[[Domhnall mac Aodha Mhuindeirg]], [[Eógan mac Néill]]=[[Eoghan mac Néill]], [[Cenél nEógain]]=[[Cineál Eoghain]], [[Tír Eoghain]], [[Ruaidrí ua Canannáin]] == Ulaid == * [[Dál Fiatach]], [[Uí Echach Cobo]], [[Fergus mac Áedáin]]=[[Fearghas mac Aodháin]], [[Cú Chuarán mac Dúngail Eilni]]=[[Cú Chuarán mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Róin mac Bécce Bairrche]]=[[Áed Róin]]=[[Aodh Róin]], [[Cathussach mac Ailello]]=[[Cathasach mac Ailealla]], [[Bressal mac Áedo Róin]]=[[Breasal mac Aodha Róin]], [[Fiachnae mac Áedo Róin]]=[[Fiachna mac Aodha Róin]], [[Tommaltach mac Indrechtaig]]=[[Tomaltach mac Ionrachtaigh]], [[Eochaid mac Fiachnai]]=[[Eochaidh mac Fiachna]], [[Cairell mac Fiachnai]]=[[Caireall mac Fiachna]], [[Máel Bressail mac Ailillo]]=[[Maol Bhreasail mac Ailealla]], [[Muiredach mac Eochada]]=[[Muireadhach mac Eochadha]], [[Matudán mac Muiredaig]]=[[Madadán mac Muireadhaigh]], [[Lethlobar mac Loingsig]]=[[Leathlobhar mac Loingsigh]], [[Cathalán mac Indrechtaig]]=[[Cathalán mac Ionrachtaigh]], [[Ainbíth mac Áedo]]=[[Ainbhioth mac Aodha]], [[Eochocán mac Áedo]]=[[Eochagán mac Aodha]], [[Airemón mac Áedo]]=[[Éireamhón mac Aodha]], [[Fiachnae mac Ainbítha]]=[[Fiachna mac Ainbhith]], [[Bécc mac Airemóin]]=[[Bxxx mac Éireamhóin]], [[Muiredach mac Eochocáin]]=[[Muireadhach mac Eochagáin]], [[Máel Mocheirge mac Indrechtaig]]=[[Maol Mochéirí mac Ionrachtaigh]], [[Aitíth mac Laigni]]=[[Axxx mac Lxxx]], [[Cenn Etig mac Lethlobair]]=[[Cenn Étig mac Lethlobair]]=[[Ceann Éidigh mac Leathlobhair]], [[Áed mac Eochocáin]]=[[Aodh mac Eochagáin]], <strike>[[Loingsech mac Cenn Étig]]</strike>=[[Loingsech mac Cinn Étig]], [[Áed mac Loingsig]]=[[Aodh mac Loingsigh]], [[Niall mac Eochada]]=[[Niall mac Eochadha]] * [[Dál nAraidi]]=[[Dál Araí]], [[Dál nAraidi an Tuaiscirt]]=[[Dál Araí an Tuaiscirt]], [[Uí Echach Cobo]]=[[Uí Eachach Chobha]], [[Eilne]], [[Sárán mac Cóelbad]]=[[Sárán mac Caolbhaidh]], [[Condlae mac Cóelbad]]=[[Connla mac Caolbhaidh]], [[Fíachna Lonn mac Cóelbad]]=[[Fiachna Lonn mac Caolbhaidh]], [[Scandal mac Bécce]]=[[Scannal mac ''Bécce'']], [[Eochaid Iarlaithe mac Lurgain]]=[[Eochaid Iarlaithe]]=[[Eochaidh Iarlaithe]], [[Cathassach mac Lurgain]]=[[Cathasach mac Lorgan]], [[Dúngal Eilni mac Scandail]]=[[Dúnghal Eilne mac Scannail]], [[Cathassach mac Máele Cáich]]=[[Cathasach mac Maoil Chaoich]], [[Ailill mac Dúngaile Eilni]]=[[Ailill mac Dúnghaile Eilne]], [[Áed Aired]]=[[Aodh Aireach]], [[Lethlobar mac Echach]]=[[Leathlobhar mac Eachach]], [[Fiachra Cossalach]]=[[Fiachra Cosalach]], [[Indrechtach mac Lethlobair]]=[[Ionrachtach mac Leathlobhair]], [[Flathróe mac Fiachrach]]=[[Fxxx mac Fiachra]], [[Cináed Ciarrge mac Cathussaig]]&rarr;[[Cináed Cairge mac Cathussaig]]=[[Cxxx Cairge mac Cathasaigh]] ==Déise== * [[Déisi]]=[[Déise]], [[Dál Fiachrach Suighe]]=[[Dál Fhiachra Shuí]], [[Déisi Temro]]=[[Déise Theamhrach]], [[Déisi Becc]]=[[Déise Beag]], [[Déisi Muman]]=[[Déise Mumhan]]==[[Déisi Deiscirt]], <strike>[[Déisi in Tuaiscirt]]</strike>&rarr;[[Déisi Tuaiscirt]]=[[Déise an Tuaiscirt]], [[Ríthe Dhéise Mumhan]], [[Tairired na nDéssi]]=[[Tairshireadh na nDéis]] > [[Óengus Gaíbúaibthech]]=[[Aonghas Gabhuaibhtheach]], [[Ríocht Dyfed]]-, [[Cogad Gáedel re Gallaib]]=[[Cogadh Gael le Gaill]], [[Delbna]]=[[Dealbhna (dream)]] == Miotaseolaíocht == * [[Bradán feasa]] ==Ard-Ríthe== * [[Cellach mac Máele Coba]]=[[Ceallach mac Maoil Chobha]], [[Conall mac Máele Coba]]=[[Conall mac Maoil Chobha]]=[[Conall Cóel]]=[[Conall Caol]], [[Diarmait mac Áedo Sláine]]=[[Diarmaid mac Aodha Sláine]], [[Blathmac mac Áedo Sláine]]=[[Blathmac mac Aodha Sláine]], [[Sechnassach]]=[[Seachnasach]]=[[Sechnassach mac Blathmaic]]=[[Seachnassach mac Blathmaic]], [[Cenn Fáelad]]=[[Cenn Fáelad mac Blathmaic]]=[[Ceann Faoladh mac Blathmaic]], [[Fínsnechta Fledach]]=[[Fíonsneachta Fleách]]=[[Fínsnechta Fledach mac Dúnchada]]=[[Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha]], [[Loingsech mac Óengusso]]=[[Loingseach mac Aonghasa]], [[Congal Cennmagair]]=[[Conghal Ceannmhaghair]], [[Fergal mac Máele Dúin]]=[[Fearghal mac Maoil Dúin]], [[Fógartach mac Néill]], [[Cináed mac Írgalaig]]=[[Cxxx mac Iorghalaigh]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbeartach mac Loingsigh]], [[Áed Allán]]=[[Aodh Allán]], [[Domnall Midi]]&rarr;[[Domhnall Mac Murchadha]]=[[Domhnall Mí]]=[[Domhnall mac Murchadha]], [[Niall Frossach]]=[[Niall Frasach]], [[Donnchad Midi]]=[[Donnchadh Mí]], [[Aed Oirdnide]]=[[Aodh Oirdní]], [[Conchobar mac Donnchada]]=[[Conchúr mac Donnchadha]]], [[Niall Caille]] / [[Fedelmid mac Cremthainn]] ([[Annála Inis Faithlinn|AIF]]), [[Niall Noígíallach]] &larr; [[Níall Noígíallach]], ([[Fiachrae Cássan]]=)[[Fiachrae Cassán]]=[[Fiachra Casán]], [[Dáire Drechlethan]]=[[Dáire Dreachleathan]], [[Áed Findliath]]=[[Aodh Fionnliath]], [[Niall Glúndub]]=[[Niall Glúindubh]], [[Donnchad Donn]]=[[Donnchadh Donn]], [[Congalach Cnogba]]=[[Conghalach Cnobha]], [[Domnall ua Néill]]=[[Domhnall Ó Néill]], [[Donnchad mac Briain]]=[[Donnchadh mac Briain]], [[Diarmait mac Máel na mBó]]=[[Diarmait mac Maíl na mBó]]=[[Diarmaid mac Maoil na mBó]], [[Flaithbertach mac Loingsig]]=[[Flaithbheartach mac Loingsigh]] ==Scéalta== * [[Scátháin na bhFlatha]], [[Sedulius Scottus]]-, [[Caithréim Chellacháin Chaisil]], [[Cogad Gáedel re Gallaib]], [[Senchas Fagbála Caisil]], [[Immram Curaig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Maíle Dúin]]=[[Máel Dúin]]=[[Maol Dúin]], [[Immram curaig Ua Corra]]=[[Iomramh Currach Uí Chorra]], [[Imrum Snedhghusa ocus Mic Ríagla]]=[[Iomramh S agus Mic Riagla]], [[Baile Suibne]]=[[Buile Shuibhne]], [[Cath Maige Rátha]], [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]]-, [[Mo Ling]]-, [[Fled Dúin na nGéd]], [[Aided Chlainne Tuirenn]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]], [[Aided Muirchertaig meic Erca]], <strike>[[Aislinge Meic Chon Glinne]]</strike>&rarr;[[Aislinge Meic Con Glinne]], [[Amra Choluim Chille]], [[Caithréim Cellaig]], [[Compert Mongáin]]=[[Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]], [[Eachtra Thaidhg mhic Céin]]=[[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg mhic Céin]], [[Fingal Rónáin]], [[Máel Dúin (uathimdhealú)]]=[[Maol Dúin (uathimdhealú)]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]], [[Tochmarc Becfola]], [[Duanaire Finn]], [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]], [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]], [[Echtra Cormaic i Tír Tairngiri]] &rarr; [[Cormac mac Airt]], [[Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] &rarr; [[Tadhg mac Céin]], [[Fotha Catha Cnucha]] &rarr; [[Cumall]], [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis]] &rarr; [[Naomh Breandán]] == ''Ól nÉchmacht'' == * [[Annála Connacht]]=[[Annála Chonnacht]], [[Cóiced Ol nEchmacht]]=[[Cóiced Ól nÉchmacht]]=[[Cúige Dhál Éachmacht]], [[Fir Craibe]]=[[Fir Chraibhe]], [[Túatha Taíden]]=[[Tuatha Taiden]]=[[Tuatha Taoidhean]], [[Delbna Nuadat]]=[[Dealbhna Nuad]], [[Dealbhna Thír Dhá Loch]], ([[Corco Mogha]]), [[Cálraige]], [[Partraige]], [[Corco Fir Trí]]=[[Corca Fhir Thrí]], [[Cian d'Fhearaibh Bolg]]=[[Cian d'Fhir Bholg]] == Conmhaicne == * [[:Catagóir:Conmhaicne]], [[Conmaicne]]=[[Conmhaicne]], [[Conmaicne Mara]]=[[Conmhaicne Mara]] * [[Uí Fiachrach Finn]]=[[Uí Fhiachrach Fhionn]], [[Maigh Nissi]]&rarr;[[Liatroim, Barúntacht, Contae Liatroma]], [[Eolas mac Biobhsaigh]], [[Muintir Eolais]], [[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhíonacha]] === aí -> ai === * <strike>[[Conmaícne Dúna Móir]]=</strike>[[Conmaicne Dúna Móir]]=[[Conmhaicne Dhúin Mhóir]] # [[Trícha Máenmaige]]=[[Conmaícne Máenmaige]]=<strike>[[Conmhaicne Mheáinmhaigh]]=</strike>[[Conmhaicne Mheánmhaigh]] #* <strike>[[Conmaícne Cúile]]=</strike>[[Conmaicne Cúile]]=[[Conmhaicne Coille]] #* <strike>[[Cluain Conmhaícne]]=</strike>[[Cluain Conmaicne]]=[[Cluain Chonmhaicne]] #* <strike>[[Conmhaícne Cenel Luacháin]]=[[Conmaícne Cenél Luacháin]]=</strike>[[Conmaicne Cenél Luacháin]]=[[Conmhaicne Cineál Luacháin]] #* <strike>[[Conmaícne Carra]]=</strike>[[Conmaicne Cera]]=[[Conmhaicne Ceara]] #* [[Conmaicne Angaile]]=[[Conmhaicne Anghaile]] == Connachta == * [[Connachta]], [[Ríthe na gConnacht]], [[Brión mac Echach Mugmedóin]]=[[Brión mac Echach Muigmedóin]]=[[Brian mac xxx]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin]]=[[Ailill mac xxx]], [[Fiachrae]]=[[Fiachra]], [[Cairpre mac Néill]]=[[Cairbre mac Néill]], [[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]], [[Ciarraige Aí]]=[[Ciarraí Aoi]], [[Ciarraige Locha na nÁirne]]=[[Ciarraí Locha na nAirní]], [[Ciarraige Airtig]]=[[Ciarraí Airtigh]], [[Ciarraige Óic Bethra]]=[[Ciarraí Óig Bheathra]], [[Aidne]]=[[Aidhne]], [[Áengus mac Umor]]=[[Aonghas mac Úmhór]], [[Amalgaid mac Fiachrach]]=[[Amhalaí mac Fiachra]], [[Dauí Tenga Uma]]=[[Dxxx Teanga Umha]], [[Duinsech ingen Duach]]=[[Duinseach ní Dhuach]], [[Eógan Bél]]=[[Eoghan Béal]], [[Ailill Inbanda]]=[[Ailill Baineanda]], [[Echu Tirmcharna]]=[[Eocha Tirimcharna]], [[Áed mac Echach]]=[[Aodh mac Eachach]], [[Uatu mac Áedo]]=[[Uada mac Aodha]], [[Colmán mac Cobthaig]]=[[Colmán mac Cobhthaigh]], [[Rogallach mac Uatach]], [[Loingsech mac Colmáin]], [[Guaire Aidne mac Colmáin]]=[[Guaire Aidhne mac Colmáin]], [[Cenn Fáelad mac Colgan]]=[[Ceann Faoladh mac Colgan]], [[Dúnchad Muirisci]]=[[Dúnchadh Mhuirisce]], [[Fergal Aidne mac Artgaile]]=[[Fearghal Aidhne mac Ardaile]], [[Muiredach Muillethan]]=[[Muireadhach Moilleathan]], [[Cellach mac Rogallaig]]=[[Ceallach mac Raghallaigh]], [[Indrechtach mac Dúnchado]]=[[Indreachtach mac Dúnchadha]], [[Indrechtach mac Muiredaig]]=[[Indreachtach mac Muireadhaigh]], [[Domnall mac Cellaig]]=[[Domhnall mac Ceallaigh]], [[Cathal mac Muiredaig]]=[[Cathal mac Muireadhaigh]], [[Áed Balb mac Indrechtaig]]=[[Aodh Balbh mac Indreachtaigh]], [[Forggus mac Cellaig]]=[[Fearghas mac Ceallaigh]], [[Ailill Medraige mac Indrechtaig]]=[[Ailill Mheadraí mac Indreachtaigh]], [[Dub-Indrecht mac Cathail|Dubh-Indreacht mac Cathail]], [[Donn Cothaid mac Cathail]]=[[Donn Cothú mac Cathail]], [[Flaithrí mac Domnaill]]=[[Flaithrí mac Domhnaill]], [[Artgal mac Cathail]]=[[Ardal mac Cathail]], [[Tipraite mac Taidg]]=[[Tiobraid mac Taidhg]], [[Cináed mac Artgail]]=[[Cináed mac Ardail]], [[Colla mac Fergusso]]=[[Colla mac Fearghasa]], [[Muirgius mac Tommaltaig]], [[Diarmait mac Tommaltaig]], [[Cathal mac Muirgiussa]]=[[Cathal mac Muiriosa]], [[Murchad mac Áedo]]=[[Murchadh mac Aodha]], [[Fergus mac Fothaid]]=[[Fearghas mac Fothaidh]], [[Finsnechta mac Tommaltaig]], [[Mugron mac Máele Cothaid]], [[Conchobar mac Taidg Móir]]=[[Conchúr mac Taidhg Mhóir]], [[Áed mac Conchobair]]=[[Aodh mac Conchúir]], [[Tadg mac Conchobair]]=[[Tadhg mac Conchúir]], [[Cathal mac Conchobair]]=[[Cathal mac Conchúir]], [[Tadg mac Cathail]]=[[Tadhg mac Cathail]], [[Fergal Ua Ruairc]]=[[Fearghal Ó Ruairc]], <strike>[[Conchobar mac Tadg]]</strike>=[[Conchobar mac Taidg]], <strike>[[Cathal mac Tadg]]</strike>=[[Cathal mac Taidg]]=[[Cathal mac Taidhg]], [[Cathal mac Conchobair maic Taidg]]=[[Cathal mac Conchúir mhic Thaidhg]], [[Tadg in Eich Gil]]=[[Tadhg an Eich Ghil]], [[Art Uallach Ua Ruairc]]=[[Art Ualach Ó Ruairc]], [[Áed in Gai Bernaig|Aodh an Gha Bhearnaigh]], [[Áed Ua Ruairc]]=[[Aodh Ó Ruairc]], [[Ruaidrí na Saide Buide]]=[[Ruairí na Saidhe Buí]], <strike>[[Flaithbertaigh Ua Flaithbertaigh]]</strike>=[[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaithbheartach Ó Flaithbheartaigh]], [[Tadg mac Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Tadhg mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Domnall Ua Ruairc]]=[[Domhnall Ó Ruairc]], [[Domnall Ua Conchobair]]=[[Domhnall Ó Conchúir]], [[Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]], [[Ruaidrí Ua Conchobair]]=[[Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair]]=[[Ruaidrí mac Tairrdelbaig Ua Conchobair]], [[Uí Briúin]]=[[Uí Bhriúin]] &larr; [[Uí Briúin Aí]]=[[Uí Bhriúin Aoi]] &larr; [[Uí Briúin Seóla]]=[[Uí Bhriúin Seola]] &larr; [[Uí Briúin Bréifne]]=[[Uí Bhriúin Bhréifne]] &larr; [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muireadhaigh]] &larr; [[Síl Cellaig]]=[[Síol Cheallaigh]] &larr; [[Síl Cathail]]=[[Síol Chathail]], [[Muintir Murchada]]=[[Muintir Mhurchadha]], [[Clann Fhergail]]=[[Clann Fhearghaile]], [[Clann Taidg]]=[[Clann Taidhg]], [[Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada]]=[[Críochadóireacht chiníoch dúchais Mhuintir Mhurchadha]], <strike>[[Uí Chonchúír]]</strike>&rarr;[[Uí Chonchúir]], [[Uí Fiachrach]]=[[Uí Fhiachrach]]=[[Uí Fiachra]], [[Uí Fiachrach Aidne]]=[[Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Uí Fiachrach Muaide]]=[[Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Cenél Áeda na hEchtge]]=[[Cineál Aodha na hEachtaí]], [[Seachnasach mac Donnchadha]], [[Uí Sheachnasaigh]], [[Uí Dhubhda]], [[Uí Ruairc]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]]=[[Muircheartach Nár mac Guaire]], [[Conchobar Maenmaige Ua Conchobair]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Conchúir]], [[Cathal Carragh Ua Conchobair]] {{Navbox | name = Ríocht na gConnacht | title = [[Ríocht na gConnacht]] | group1 = [[Tuath]]a | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[Connachta]] | list1 = [[Uí Briúin Aí]]&nbsp;• [[Uí Briúin|Uí Briúin Bréifne]]&nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&nbsp;• [[Umaill|Uí Briúin Maille]]&nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&nbsp;• [[Partraige]]&nbsp;• [[Uí Maine]]&nbsp;• [[Uí Fiachrach Finn]]&nbsp;• [[Cairbre Drom Cliabh]] | group2 = [[Ulaid]] | list2 = [[Conmhaicne Mara]]&nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cenéoil Dubáin]]&nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Cúile Tolad]]&nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Maigh Réin]]&nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Meánmhaighe]]&nbsp;• [[Conmhaícne|Conmhaícne Sléibe Formaile]]&nbsp;• [[Ciarraige Aí]]&nbsp;• [[Ciarraige Locha na nÁirne]]&nbsp;• [[Ciarraige Airtech]]&nbsp;• [[Ciarraige Óic Bethra]] &nbsp;• [[Soghain]] | group3 = [[Deirgtine]] | list3 = [[Luigne Chonnacht|Luighne]]&nbsp;• [[Corca Fhir Trí]]&nbsp;• [[Gailenga]]&nbsp;• [[Delbna]]&nbsp;• [[Éile]] | group4 = [[Érainn]] | list4 = [[Cálraige]]&nbsp;• [[Dartraige]] | group5 = Eile | list5 = [[Fir Ol nEchmacht]]&nbsp;• [[Dál nDruithne]]&nbsp;• [[Gamanraige]]&nbsp;• [[Fir Domnann]]&nbsp;• [[Senchineoil]]&nbsp;• [[Grecraige]]&nbsp;• [[Delbhna|Delbhna Cuile Fabhair]]&nbsp;• [[Dealbhna Thír Dhá Loch|Delbna Tír Dhá Locha]]&nbsp;• [[Delbna Nuadat]]&nbsp;• [[Uaithne]]&nbsp;• [[Masraige]]&nbsp;• [[Corco Moga]] }} | group2 = Rítheaghlaigh | list2 = {{Navbox|child | group1 = Muintreacha | list1 = [[Uí Fiachrach]]&nbsp;• [[Uí Fiachrach Aidne]]&nbsp;• [[Uí Fiachrach Muaide]]&nbsp;• [[Uí Briúin]]&nbsp;• [[Uí Briúin Seóla]]&nbsp;• [[Uí Briúin Aí]]&nbsp;• [[Uí nAilello]]&nbsp;• [[Uí Maine]] | group2 = Clanna | list2 = [[Uí Sheachnasaigh]]&nbsp;• [[Uí Chonchúir]]&nbsp;• [[Uí Dhubhda]]&nbsp;• [[Uí Fhlannagáin]]&nbsp;• [[Uí Ruairc]]&nbsp;• [[Uí Fhlaithbheartaigh]] }} | group10 = Ríochtaí comharbachta | list10 = [[Uí Maine]] ([[Síol Anmchadha]], [[Máenmaige]], [[Clann Uatach]])&nbsp;• [[Bréifne]] ([[Bréifne Thoir|Thoir]] agus [[Bréifne Thiar|Thiar]])&nbsp;• [[Uí Díarmata]]&nbsp;• [[Síl Máelruain]]&nbsp;• [[Magh Luir]]&nbsp;• [[Umaill]]&nbsp;• [[Iar Connacht]] | group11 = Ábhair | list11 = [[Ríthe na gConnacht]]&nbsp;• [[Ráth Cruachan]]&nbsp;• [[Annála Connacht]]&nbsp;• [[Táin Bó Flidais]]&nbsp;• [[Cóiced Ol nEchmacht]]&nbsp;• [[Nagnatae]]&nbsp;• [[Auteini]]&nbsp;• [[na Trí Tuatha]]&nbsp;• [[Clann Taidg]]&nbsp;• [[Clann Fhearghaile]]&nbsp;• [[Muintir Murchada]]&nbsp;• [[Maigh Seóla]] | belowclass = hlist | below = {{Icon|Category}} [[:Catagóir:Connachta|Category]]&nbsp;• {{Icon|WikiProject}} [[Wikipedia:WikiProject Celts|WikiProject]] }} == Íochtar Chonnacht == * [[Íochtar Chonnacht]], [[Cairbre Drom Cliabh]]=[[Cairbre Dhroim Chliabh]], [[Corann]], [[Cúl ó bhFionn]] ([[Cúil Ó bhFinn]]-), [[Luigne Chonnacht]]=[[Luíne Chonnacht]], [[Tír Fíacrach Múaide]]=[[Tír Fhiacrach Mhuaidhe]], <strike>[[Tir Ollíol]]</strike>&rarr;[[Tír Ollíol]]=[[Tír Oirill]] == Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne == * [[Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne]], [[Goibnenn mac Conaill]]=[[Goibhneann mac Conaill]], [[Cobthach mac Gabráin]]=[[Cobhthach mac Gabhráin]], [[Cellach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guairi]]=[[Ceallach mac Guaire]], [[Muirchertach Nár mac Guairi]], [[Conchobar mac Cummascaig]]=[[Conchúr mac Cumascaigh]], [[Art mac Flaitnia]]=[[Art mac Flaithnia]], [[Anluan mac Conchobhair]]=[[Anluan mac Cumascaigh]], [[Cathal Aidhne mac Ailealla]]-, [[Cléireach mac Ceadaigh]]-, [[Tighearnach mac Cathmogha]]=[[Tiarnach mac Cathmhogha]]-, [[Uathmharán mac Brocáin]]-, [[Mael Fabhaill mac Cléirigh]]=[[Maolfhabhaill mac Cléirigh]], [[Eidhean mac Cléirigh]], [[Tighearnach ua Cléirigh]], [[Mael Macduach]]=[[Maol xxx]]-, [[Domhnall mac Lorcáin]]-, [[Flann Ua Cléirigh]]-, [[Comhaltán Ua Cléirigh]], [[Mac Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Giolla Cheallaigh Ua Cléirigh]], [[Mael Ruanaidh na Paidre Ua hEidhin]], [[Ua Comhaltáin Ua Cléirigh]], [[Mael Fabhaill Ua hEidhin]], [[Giolla na Naomh Ua hEidhin]], [[Aodh Ua hEidhin]], [[Giolla Mo Choinne Ua Cathail]], [[Giolla Cheallaigh Ua hEidhin]]-, [[Muirgheas Ua hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin]]-, [[Eoghan Ó hEidhin (II)]] == Maigh Sheola == * [[Maigh Seóla]]=[[Maigh Sheola]], [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Cléirchén mac Murchadha]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Murchadh mac Flainn mhic Gleithneacháin]], [[Ruaidhrí mac Coscraigh]], [[Maelcairearda]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]]- == Iar Chonnacht == * [[Iar Connacht]]=[[Iar Chonnacht]], (Maigh Sheola: [[Donn mac Cumascaigh]], [[Maolán mac Cathmhogha]], [[Murchadh mac Maonaigh]], [[Urchadh mac Murchadha]], [[Donnchadh mac Urchadha]], [[Brian mac Maolruanaidh]], [[Muireadhach ua Flaithbheartaigh]], [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]], [[Cathal mac Ruaidhrí]], [[Amhalaidh mac Cathail]]), [[Cathal mac Tigernáin]]=[[Cathal mac Tiarnáin]], Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh&rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (I)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (I)]], [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (I)]], Mac meic Aedh Ua Flaithbheartaigh&rarr;[[Mac mic Aodha Ua Flaithbheartaigh]]=[[Mac mhic Aodha Ó Flaithearta]], [[Flaithbertach Ua Flaithbertaigh]]=[[Flaitheartach Ó Flaithearta]], [[Brian Ua Flaithbheartaigh]]=[[Brian Ó Flaithearta]], [[Muireadhach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muireadhach Ó Flaithearta]], [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (I)]], Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh&rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (II)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (II)]], Áedh Ua Flaithbheartaigh&rarr;[[Aodh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Ó Flaithearta (II)]], [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]]=[[Conchúr Ó Flaithearta (II)]], Ruadhri Ua Flaithbertaigh&rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (III)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (III)]], Murtough Ua Flaithbertaigh&rarr;[[Muircheartach Ua Flaithbheartaigh]]=[[Muircheartach Ó Flaithearta]], Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh&rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (IV)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (IV)]], [[Aedh Mór Ua Flaithbheartaigh]]=[[Aodh Mór Ó Flaithearta]], Morogh Ó Flaithbheartaigh&rarr;[[Murchadh Ua Flaithbheartaigh]]=[[Murchadh Ó Flaithearta]], Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh&rarr;[[Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh (V)]]=[[Ruairí Ó Flaithearta (V)]] Cúigear Ruairí..! # Rúaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1061.13: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh # Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh, ACM 1145.17: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh. # Ruadhri Ua Flaithbertaigh, AU 1186.7 LATE: Ruaidhri h-Ua Flaithbertaigh, ACM 1186.2: Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh # Rudhraighe Ó Flaithbheartaigh, ACM 1214.6: Brian mac Ruaidhri Í Fhlaithb<u>e</u>rtaigh # Ruaidhri Ó Flaithbheartaigh, ACM 1256.9: Ruaidhri Ua Flaithb<u>e</u>rtaigh Beirt Aodh # [[Aedh Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1079.8: Aedh Ua Flaithbhertaigh # Áedh Ua Flaithbheartaigh, ACM 1178.10: Aodh Ua Flaithbertaigh Beirt Chonchúr # [[Conchobhar Ua Flaithbheartaigh]], ACM 1132.11: Concobhar Ua Flaithbheartaigh, # [[Conchubhar Ua Flaithbheartaigh]], AU 1186.7 LATE: Conchubhar h-Ua Flaithbhertaigh == Uí Dhiarmada == * [[Uí Díarmata]]=[[Uí Dhiarmada]], [[Ríthe Uí Dhiarmada]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]]=[[Tadhg Uí Dhiarmada]], [[Cú Cheanainn mac Taidhg]], [[Giolla Comáin mac Néill]], [[Muirghius mac Aodha]], [[Mac Con Cheanainn]], [[Muirgheas ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (I)]], [[Muirgheas Ua Con Cheanainn]], [[Aodh Ua Con Cheanainn (II)]], [[Tadhg Ua Con Cheanainn]], [[Uada Ua Con Cheanainn]], [[Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn]] == Síol Anmchadha == * [[Síol Anmchadha]], [[Ríthe Shíol Anmchadha]], [[Diarmaid mac Dúnadhaigh]], [[Cú Chonnacht mac Dúnadhaigh]], [[Madadhán mac Gadhra Mhóir]], [[Gadhra Mór mac Dúnadhaigh]], [[Doghra mac Dúnadhaigh]], [[Dúnadhach mac Con Chonnacht]], [[Diarmaid mac Madadháin]], [[Madadhán Reamhar Ua Madadháin]], [[Gilla Find mac Maic Uallacháin]]=[[Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Cú Choirne Ua Madadháin]], [[Madadhán Mór Ua Madadháin]], [[Maoileachlann Ua Madadháin]], [[Diarmaid Cléireach Ua Madadháin]], [[Madadhán Óg Ó Madadháin]], [[Cathal Ó Madadháin]] == Uí Mhaine == * [[Uí Maine]]=[[Uí Mhaine]], [[Máine Mór]]=[[Maine Mór]]?, [[Ríthe Uí Mhaine]], [[Bresal mac Maine Móir]]=[[Breasal mac Maine Mhóir]], [[Fiachra Finn]], [[Conall Cas Ciabhach]], [[Dallán mac Breasail]], [[Duach mac Dalláin]], [[Lughaidh mac Dalláin]], [[Feradhach mac Lughadha]]=[[Fearadhach mac Luighdheach]], [[Maine mac Cerbaill]]=[[Maine mac Cearbhaill]], [[Marcán]], [[Cairbre Crom]], [[Brenainn mac Cairbre]], [[Aedh Buidhe]]=[[Aodh Buí]], [[Conall mac Maelduib]]=[[Conall mac Maolduibh]], [[Marcán mac Tommáin]]=[[Marcán mac Tomáin]], [[Fithceallach mac Flainn]]=[[Ficheallach mac Flainn]], [[Sechnassach mac Congail]]=[[Seachnasach mac Congail]], [[Dluthach mac Fithcheallaigh]]=[[Dlúthach mac Ficheallaigh]], [[Cathal Maenmaighe]]=[[Cathal Mheánmhaigh]], [[Ailill ua Daimine]]=[[Ailill ua Daimhine]]=[[Ailill ó Daimhine]], [[Inreachtach mac Dluthaigh]]=[[Inreachtach mac Dlúthaigh]], [[Aedh Ailghin]]=[[Aodh Ailghin]], [[Dunchadh ua Daimhine]]=[[Dúnchadh ó Daimhine]], [[Conall mac Fidhghaile]], [[Dunchadh mac Duib Da Tuadh]]=[[Dúnchadh mac Duibh Dhá Thuadh]], [[Amhalgaidh]], [[Ailill mac Inreachtaigh]], [[Dub Dá Leithe mac Tomaltaigh]]=[[Dubh Dhá Leath mac Tomaltaigh]], [[Cathal mac Murchadha]], [[Cathal mac Ailella]]=[[Cathal mac Ailealla]], [[Mughrón mac Sochlacháin]], [[Sochlachán mac Diarmata]]=[[Sochlachán mac Diarmada]], [[Murchadh mac Sochlacháin]], [[Murchadh mac Aodha Uí Mhaine]], [[Geibennach mac Aedha]]=[[Geibheannach mac Aodha]], [[Muirgheas mac Domhnaill]] * [[Tadg Mór Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Mór Ó Ceallaigh]], Gadhra mac Dúnadhaigh, [[Concobar mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Conchúr mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmait mac Taidg Ua Cellaigh]]=[[Diarmaid mac Taidhg Ó Ceallaigh]], [[Dunchadh Ua Cellaigh]]=[[Dúnchadh Ó Ceallaigh]], [[Aed Ua Cellaigh]]=[[Aodh Ó Ceallaigh]], [[Diarmaid Ua Madadháin]], [[Tadg Ua Cellaigh]]=[[Tadhg Ó Ceallaigh]], [[Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh]]=[[Conchúr Mheánmhaighe Ó Ceallaigh]], [[Murchad Ua Cellaigh]]=[[Murchadh Ó Ceallaigh]], [[Domnall Mór Ua Cellaigh]]=[[Domhnall Mór Ó Ceallaigh]] == Ríthe Shliabh Lugha == * [[Sliabh Lugha]]&rarr;[[Ríthe Sliabh Lugha]]=[[Ríthe Shliabh Lugha]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (I)]], [[Ruairí Ó Gadhra (I)]], [[Domhnall Ó Gadhra]], [[Donn Sléibhe Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (II)]], [[Ruairí Ó Gadhra (III)]] == Magh Loirg == * [[Mag Luirg]]=[[Magh Loirg]], [[Ríthe Mhagh Loirg]], [[Maolruanaidh Mór mac Taidhg]], [[Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir]], [[Tadhg mac Muircheartaigh]], [[Maolruanaidh mac Taidhg]], [[Tadhg Mór mac Maolruanaí]], [[Maolseachlann mac Taidhg Mhóir]], <strike>[[Diarmad mac Taidhg Mhóir]]</strike>&rarr;[[Diarmaid mac Taidhg Mhóir]], [[Muirgheas mac Taidhg Mhóir]], [[Conchúr mac Diarmada]], [[Tomaltach na Cairge Mac Diarmata]]=[[Tomaltach na Carraige Mac Diarmada]], [[Cormac Mac Diarmada (I)]] == Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe == * [[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], [[Aireachtach ua Dúnchadha Mhuirsce]], [[Connmhach mac Duinn Cothaidhe]]=[[Conmhach mac Doinn Cothaithe]], [[Dubhda mac Conmhaigh]], [[Aodh ua Dubhda]], [[Maol Ruanaidh Ua Dubhda]], [[Aedhuar Ua Dubhda]], [[Muircheartach An Collach Ua Dubhda]], [[Domhnall Fionn Ua Dubhda]], [[Mac Aodha Ua Dubhda]], [[Amhlaibh mac Domhnaill Fhionn Ua Dubhda]], [[Mac Domhnaill Ua Dubhda]], [[Aodh mac Muircheartaigh Ua Dubhda]], [[Ruaidhrí Mear Ua Dubhda]], [[An Cosnamhaigh Ua Dubhda]], [[Taichleach Ua Dubhda]] * Eile gan leathanaigh: Cathal mac Ailealla, Aodh mac Maoil Phádraig, Mael Cluiche mac Conchobair=Maol Cloiche mac Conchúir, ''Crichan mac Mael Muire'' == Umhaill == * <strike>[[Umall]]</strike>=[[Umaill]]=[[Umhaill]], [[Ríthe Umhaill]], [[Maille mac Conaill]], [[Flannabhra]], [[Dunghal mac Flaithniadh]], [[Aedhghal]], [[Flathghal mac Flannbhrath]], [[Cosgrach mac Flannbhrath]], [[Cairbre mac Cinaedh]], [[Gilla na nInghen Ua Cobhthaigh]], [[Domhnall Ó Máille (I)]], [[Domhnall Ó Máille (II)]] (Rua), [[Domhnall Ó Máille (III)]], [[Aodh Ó Máille]], [[Diarmaid Ó Máille]], [[Tadhg mac Diarmada Ó Máille]] == Ríthe Luíne Chonnacht == * [[Ríthe Luíne Chonnacht]], [[Eaghra Paiprigh mac Saorghais]] == Eile (3) == * [[Ríochtaí Éireann]] * [[Liosta de Bharúntachtaí]] = Bliain 4, 2021 - 2022 = == Feabhsú na Gaeilge (4) == Mar is gnách... féach thuas. == Ollaimh Éireann == * [[Adna mac Uthidir]], [[Torna Éices]], [[Dubhthach moccu Lughair]], ([[Dallán Forgaill]]), [[Senchán Torpéist]], <s>[[Máel Muire Otháin]]=</s>[[Máel Muire Othna]]=[[Maol Mhuire Fhathna]], [[Flann mac Lonáin]], <s>[[Torpaid mac Taicthech]]=</s>[[Torpaid mac Taicthich]]=[[]], [[Óengus mac Óengusa]]=[[Aonghas mac Aonghasa]], [[Bard Boinne]], [[Uallach ingen Muinecháin]], [[Cormacán Éigeas]], [[Cinaedh Ua hArtagáin]]=[[Cinaedh ua hArtagáin]]=[[Cionnaoth ó hArtagáin]], [[Eochaidh Ua Floinn]]=[[Eochaidh ua Floinn]], [[Urard mac Coise]], [[Clothna mac Aenghusa]], [[Muircheartach mac Con Cheartaigh Mac Liag]], [[Cúán úa Lothcháin]], [[Cú Mara mac Maic Liac]], [[Mac Beathaidh mac Ainmire]], [[Ceaunfaeladh ua Cuill]]=[[]], [[Flaithem mac Maele Gaimrid]], [[Cellach úa Rúanada]], [[Mael Isa ua Máilgiric]], [[Cú Collchaille Ua Baígilláin]], [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Gofraidh Fionn Ó Dálaigh]], [[Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh]], [[Seán mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]]=[[Seán mac Feargail Óig Ó hUiginn]] == Ginealas == * [[Ginealas Éireannach]], [[Leabhar na nGinealach]], [[Coimre na nGinealach]], [[An Leabhar Muimhneach]], [[Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh]]=[[Leabhar Chlann Mhaoil Ruanaidh]], [[Leabhar Clainne Suibhne]]=[[Leabhar Chlann Suibhne]], [[Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin]] == Gineolaithe == * [[Eochaid ua Flannacáin]], [[Flann Mainistrech]]=[[Flann Mainistreach]], [[Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde]], [[Gilla Críst Ua Máel Eóin]]=[[Giolla Chríost Ó Maoil Eoin]], [[Amhlaoibh Mór mac Fir Bhisigh]], [[Gilla na Naemh Ua Duinn]]=[[Giolla na Naomh Ó Duinn]], [[Giolla Íosa Mac Fir Bhisigh]], [[Tanaide Mór mac Dúinnín Ó Maolconaire]]=[[Tanaí Mór mac Dúinnín Ó Maolchonaire]], [[Domnall Ó Cuindlis]], [[Lúcás Ó Dalláin]], [[Seán Mór Ó Dubhagáin]], [[Ádhamh Ó Cianáin]], [[Ádhamh Cúisín]], [[Faolán Mac an Ghabhann na Scéal]], [[Giolla Íosa Mór Mac Firbhisigh]], [[Giolla na Naomh Ó hUidhrín]], [[Giolla na Naomh Mac Aodhagáin]], [[Cú Choigcríche Ó Cléirigh]]=[[Cú Choigríche Ó Cléirigh]], [[Lughaidh Ó Cléirigh]], [[Cú Choigcríche Ó Duibhgeannain]]=[[Cú Choigríche Ó Duibhgeannáin]], [[Triallam timcheall na Fodla]], [[Tuilleadh feasa ar Éirinn óigh]], [[Críchad an Chaoilli]], [[Máel Muire mac Céilechair]]=[[Maol Mhuire mac Céileachair]]- == Scoláirí == * [[James Ware]]-, [[Uilliam Ó Duinnín]], [[Seán Ó Catháin]], [[Séarlas Ó Conchubhair Doinn]]=[[Séarlas Ó Conchúir Dhoinn]], [[John O'Donovan (scoláire)]]=([[Seán Ó Donnabháin]]), [[John O'Hart]]-, ([[Edward MacLysaght]]=[[Éamonn Mac Giolla Iasachta]]), [[Nollaig Ó Muraíle]]-, ([[Rudolf Thurneysen]]), [[Osborn Bergin]]-, [[R. I. Best]]=[[Richard Irvine Best]]-, ([[D. A. Binchy]]), ([[Kuno Meyer]]), ([[Eugene O'Curry]]=[[Eoghan Ó Comhraí]]), [[James Carney]], [[John Carey]], ([[T. F. O'Rahilly]]=[[Tomás Ó Rathile]]=[[Tomás Ó Rathaile]]), [[Francis J. Byrne]]=[[Francis John Byrne]], [[Edel Bhreathnach]], [[John T. Koch]]-, [[Celtica (iriseán)]], [[Éigse (iriseán)]], [[R. A. Stewart Macalister]], [[T. M. Charles-Edwards]]=[[Thomas Charles-Edwards]], [[Hubert T. Knox]]=[[Hubert Thomas Knox]], [[Donnchadh Ó Corráin]] == Déise == * [[Ríthe Dhéise Mumhan]] * [[Dál gCais]]+ ** [[Dál gCais#Stair]] == Suíomhanna == # [[A. G. van Hamel]], [[Stichting Van Hamel]], [[CODECS]], *selgā # [[Thesaurus Linguae Hibernicae]] (TLH) # [[Irish Script on Screen]], [[Meamram Páipéar Ríomhaire]] (ISoS, ISOS) # [[Celtic Digital Initiative]] (CDI) == Dál Riada == * [[Dál Riada]], [[Ríthe Dhál Riada]], [[Fearghas Mór mac Eirc]]=[[Fearghas Mór]], [[Domhanghart Réite]], [[Comhghall mac Domhanghairt]], [[Gabhrán mac Domhanghairt]], [[Conall mac Comgaill]], [[Aodhán mac Gabhráin]], [[Eochaid Buide]]=[[Eochaidh Buí]], [[Connad Cerr]], [[Domnall Brecc]]=[[Domhnall Breac]], [[Ferchar mac Connaid]]=[[Fearchar mac Connaidh]], [[Dúnchad mac Conaing]]=[[Dúnchadh mac Conaing]], [[Conall Crandomna]]=[[Conall Crannomhna]], [[Domangart mac Domnaill]]=[[Domhanghart mac Domhnaill]], [[Máel Dúin mac Conaill]]=[[Maol Dúin mac Conaill]], [[Domnall Donn]]=[[Domhnall Donn]], [[Ferchar Fota]]=[[Fearchar Fada]], [[Eochaid mac Domangairt]]=[[Eochaidh mac Domhanghairt]], [[Ainbcellach mac Ferchair]]=[[Ainfhaichilleach mac Fearchair]], [[Fiannamail ua Dúnchado]]=[[Fianamhail ó Dúnchadha]], [[Selbach mac Ferchair]]=[[Sealbhach mac Fearchair]], [[Dúngal mac Selbaig]]=[[Dúnghal mac Sealbhaigh]], [[Eochaid mac Echdach]]=[[Eochaidh mac Eochach]], [[Alpín mac Echdach]]=[[Ailpín mac Eochach]], [[Muiredach mac Ainbcellaig]]=[[Muireadhach mac Ainfhaichilligh]], [[Eógan mac Muiredaig]]=[[Eoghan mac Muireadhaigh]] # [[Áed Find]]=[[Aodh Fionn]] # [[Fergus mac Echdach]] # [[Donn Coirce]] # [[Eochaid mac Áeda Find]] # [[Constantine]] # [[Oengus]] # [[Drust]] # [[Eoganan]] # [[Alpin II]] # [[Coinneach I na hAlban|Coinneach]] == Connachta srl. == * [[Cairpre Gabra]]=[[Cairbre Ghabhra]], [[Senchán Torpéist]], [[Tromdámh Guaire]] == Tuamha == # Muircheartach mac Toirdhealbhach # Muircheartach Dall # Conchúr Rua == An Féineachas, srl == * [[An Féineachas]] *# [[Aithechtúatha]] *# [[Cóic Conara Fugill]] * [[Breithem]] *# [[Breithem#Stair]] &larr; [[:en:Brehon#History]] *# [[Breithem#Céilí Dé]] &larr; [[:en:Brehon#Brehon Laws and the Early Irish Church(Céilí Dé)]] *# [[Breithem#Na Normannaigh]] &larr; [[:en:Brehon#The Brehon laws and Anglo-Norman Invasion of 1169]] * [[Dubthach maccu Lugair]]=[[Dubhthach moccu Lughair]]=[[Dubhthach mhic Lughair]] # [[Odhrán (giolla Phádraig)]] &larr; [[:en:Odran (disciple of Saint Patrick)]] # [[Odrán]]=[[Órán]] &larr; [[:en:Odran]] #* [[Slat na ríghe]], [[Iomarbhágh na bhFileadh]]=[[Iomarbhá na bhFilí]] == Scéalta (4) == # [[Navigatio Sancti Brendani]], [[Aided Con Roí]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]] # Forfess Fer Fálgae agus Síaburcharpat Con Culainn #* [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] # Cath Achadh Leithdheirg # Cath Móin Daire Lothair #* [[Cath Cairnd Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]] # [[:en:List of conflicts in Ireland]] == Ogham == # [[CIIC 1]] # [[CIIC 54]]=[[Cnámh Thulach Chumann]] &larr; [[:en:Tullycommon Bone]] # [[CIIC 362]] # [[CIIC 500]] &larr; [[:en:CIIC 500]] # [[CIIC 504]] &larr; [[:en:CIIC 504]] == Miotaseolaíocht (4) == * [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]], [[Déithe na gCeilteach]] == Ag líonadh na mbearnaí == * [[Rítheaghlaigh Ghaelacha]], [[Ceann na Fine]]-, [[Éire (bandia)]]+, [[Cúigí na hÉireann#Réamhstair]], [[Cúigí na hÉireann#Stair]], [[Cúige Chonnacht#Luathstair]], [[Hipitéis substráit Ghaeilise]], [[Ealaín na nOileán]]-, [[Cló na nOileán]], [[Teimpléad:Unicode chart Insular]], [[Uí Chléirigh]], [[Peter Schrijver]], [[Leabhar Ard Mhacha]]+, [[Ferdomnach]]=[[Feardhomhnach]], [[Muirchú moccu Machtheni]]-, [[Bachall Isu]]=[[Bachall Íosa]]-, [[Leabhar Dharú]], [[Cathach Cholm Cille]], [[Cúige Chonnacht#Ríocht na gConnacht]], [[Uí Chonchúir Dhoinn]], [[Síl Muiredaig]]=[[Síol Muiredaigh]]=[[Síol Mhuireadhaigh]]=[[Síol Mhuirí]], [[Uí Cellaigh]]=[[Uí Cheallaigh]], [[Cellach mac Fíonachta]]=[[Ceallach mac Fíonachta]], [[Cualu]]=[[Cuala]], [[James MacKillop]]-, [[Uí Flaithbertaigh]]=[[Uí Fhlaithbheartaigh]], [[Bé Binn iníon Urchadha]]=[[Béibhinn ní Urchadha]], [[Creassa iníon Urchadha]]=[[Creasa ní Urchadha]], [[Caineach iníon Urchadha]]=[[Caineach ní Urchadha]], [[Cainnech (ainm)]]=[[Caineach (ainm)]], [[Clann Cosgraigh]]=[[Clann Chosgraigh]], [[Muireadhach mac Aodha]], [[Ruaidhrí Mac Aodha]], [[Banfhlaith]]=[[Flaith]], [[Mhic Dhiarmada]], [[Cúige Laighean#Stair]], [[Uí Dúnchada]]=[[Uí Dhúnchadha]], [[Uí Fáeláin]]=[[Uí Fhaoláin]], [[Uí Muiredaig]]=[[Uí Mhuireadhaigh]]=[[Uí Mhuirí]], [[Uí Thuathail]], [[Uí Bhroin]], [[Leabhar Branach]], [[Mhic Giolla Phádraig]], [[Fir Cheall]], [[Uí Dhubhuir]], [[Cúige Mumhan#Stair]], [[Uí Eidirsceoil]], [[Uí Bhriain]], [[Lugaid Mend]]-, [[Conall Eachluath]]-, [[Tál Cas]], <strike>[[Lorcáin mac Lachtna]]</strike>→[[Lorcán mac Lachtna]], [[Muircheartach mac Toirdhealbhach Ua Briain]], [[Uí Ghrádaigh]], [[Uí Allmhuráin]], [[Mhic an Airchinnigh]], [[Uí Chinnéide]], [[Órlaith ingen Cennétig]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Cárthaigh Mhúscraí]]-, [[Mhic Cárthaigh Riabhach]]-, [[Uí Ímair]]=[[Uí Íomhair]]-, [[Uí Chaoimh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mac Giolla Chuda na gCruach]], [[Uí Dhonnchadha na nGleann]], [[Uí Chonaill]], [[Conall (idirdhealú)]], [[Uí Shúilleabháin]]-, [[Uí Cheallacháin]]-, [[Uí Dhonnchadha]]-, [[Uí Dhonnabháin]]-, [[Uí Shéaghdha]], [[Cúige Uladh#Luathstair]], [[Mhic Lochlainn]], [[Uí Dhomhnaill]], [[Máelsechnaill Ua Domnaill]]=[[Maol Seachlainn Ó Domhnaill]], [[Gofraid Ua Domnaill]]=[[Gofraidh Ó Domhnaill]], [[Domnall Óg Ua Domnaill]]=[[Domhnall Óg Ó Domhnaill]], [[Uí Dhonnghaile]], [[Uí Raghallaigh]], [[An Anaíle]], [[Uí Fhaircheallaigh]], [[Liber Flavus Fergusiorum]]+, [[Uí Fhearghail]], [[Clann Somhairle]]-, [[Féilire Thamhlachta]], [[Seán Mac Colgan]]-, [[Saltair na Rann]], [[Táin Bó]], [[Táin Bó Regamon]] * [[Trecheng Breth Féne]], [[Echtra Cormaic]], [[Leabhar Dimma]]=[[Leabhar Dhioma]], [[Leabhar Mholing]], [[Codex Usserianus Primus]], [[Codex Usserianus Secundus]]=[[Ceithre Leabhar Bhinn Éadair]], [[Leabhar Aifrinn Lothra]]=[[Leabhar Aifrinn Stowe]], [[Leabhar Cloinne Aodha Buidhe]], [[ARÉ 24 P 33]], [[Leabhar Donn]], [[Soiscéalta Mhic Thornáin]], [[Leabhar Ghinealaigh Uí Chléirigh]], [[Cumdach]]=[[Cumhdach]]-, [[Teimpléad:Cumhdaigh]], [[Soiscél Molaisse]]=[[Soiscéal Mholaise]]-, [[Domnach Airgid]]=[[Domhnach Airgid]]-, [[An Míosach]]- * [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], [[Gillamaire Ua Conallta]], [[Tadhg Ua Dálaigh]], [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], [[Giolla Ernain Ó Martain]], [[Máine Tethbae]], [[Uí Laoghaire]], [[Uí Dhálaigh]]-, [[Dáithí Ó Coimín]]=[[Dáithí Coimín]], [[Edward Gwynn]], [[Gearóid Mac Niocaill]], [[Margaret Dobbs]], [[Peter Berresford Ellis]], [[Marie-Louise Sjoestedt]], [[Pól Breathnach]]-, [[Kenneth Nicholls]], [[Patrick Weston Joyce]], [[Robert Dwyer Joyce]]-, [[Donncha Ó Cróinín]], [[Dáibhí Ó Cróinín]], [[Trevor Joyce]]-, [[Muireann Ní Bhrolcháin]], [[Meidhbhín Ní Úrdail]], [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]], [[Saltair Chaimín]], [[Leabhar Dhèir]]=[[Leabhar Dhéir]], [[Revue Celtique]]=[[Études Celtiques]], [[Uí Fergusa]]=[[Uí Fhearghasa]], [[Aedh Ua Conchobair]]=[[Aodh Ó Conchúir]]- mac Cathail Chrobhdheirg, [[Aedh mac Ruaidri Ua Conchobair]]=[[Aodh mac Ruairí Ó Conchúir]], [[Altram Tige Dá Medar]], [[Éadbhard Ó Raghallaigh]], [[Gormflaith ingen Murchada]]=[[Gormlaith ní Mhurchadha]], Miotaseolaíocht na nGael (tuilleadh), [[Nodens]]-, [[Lugus]]-, [[Taranis]]-, [[Ogmios]]-, [[Catubodua]]-, [[Brigantia]]-, [[Lámhscríbhinn dhathmhaisithe]]-, [[Leabhar Soiscéal]]-, [[Miotaseolaíocht na gCeilteach]], [[Ildiachas Ceilteach]]-=[[Sean-reiligiún Ceilteach?]] creideamh? creidimh? ársa?, [[Ceiltigh na nOileán]]-, [[Ceiltis na nOileán]]-, [[Ceiltis na Mór-Roinne]]-, [[Na Briotanaigh Cheilteacha]]-=[[Briotanaigh Cheilteacha]], [[Miotaseolaíocht na mBreatnach]]-, [[Ábhar na Breataine]]-, [[Triscéil]]-, [[Nora Kershaw Chadwick]]-, [[Léann Ceilteach]]-, [[Náisiúin Cheilteacha]]-, [[Peritia]], [[Teangacha Briotainice]]-, [[Briotainic Choiteann]]- [[Cruithnis]]-, [[Teimpléad:lang-br]], [[Epona]]-, [[Mearcair (miotaseolaíocht)]]-, [[Esus]]-, [[Teutates]]-, [[Bandia an fhlaithis]], [[Nuadha (ainm)]], [[Feis]]-, [[Ceiltibéaraigh]]-, [[Belenos]]-, [[Belisama]]-, [[Sucellus]]- == Eile (4) == * [[Cairpre Gabra]], [[Dál gCais#Stair]], [[Breithem#Stair]], [[Slat na ríghe]], [[Suíomhanna ríoga Éireann]], [[Donnabhán mac Cathail]]-, [[Tadc mac Briain]]=[[Tadhg mac Briain]], [[Ressad]]=[[Reasadh]], [[Na Ceiltigh#Réamhrá]], [[Déithe na gCeilteach]], [[Liosta de Dhéithe Ceilteacha]], [[Aibell]], [[Uirne]], [[Tadg mac Nuadat]]=[[Tadhg mac Nuad]], [[Bran agus Sceólang]]=[[]], [[Aonach]] * Dreamanna *# [[]] &larr; [[:en:List of Irish clans]] * Léarscáileanna *# [[Cairt phortalach]] *# [[Cairt Chatalóinise]] * Lámhscríbhinní *# [[Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha]] &larr; [[:en:List of Irish manuscripts]] *#* [[Leabhar Ard Mhacha]] *# Book of Ballycummin (RIA MS 23 N 10) *#* [[Leabhar Dharú]], [[Lebor Cuanu]]=[[Leabhar Chuana]], [[Landnámabók]] * Ríochtaí *# [[Ríocht Átha Cliath]] *# [[Ríocht na nOileán]] *# [[Ríthe na gCruithneach]] *## [[Vipoig]] &larr; [[:en:Vipoig]] *# [[Fáistine Bhreacáin]] * Le meadú ** [[Cúirt an Mheán Oíche#Achoimre an dáin]] *# [[Gallóglach]] *# [[Cluain Catha]] (leac uaighe) *# [[Bard]] *# [[Seanchaí]] *#* [[Cenn Fáelad mac Ailella]]=[[Ceann Faoladh mac Ailealla]] *# [[Mo Ling]] = Bliain 5, 2025 - 2026 = Spreagtha ag ''[[:en:Wikipedia:Recent_additions/2025/March#8 March 2025|Recent additions, 8 March 2025]]'' == An Féineachas == [[An Féineachas]] (agus/nó b'fhéidir [[Seanchas]] / [[Béaloideas]]). ''[https://dil.ie/34117 othrus]'' ≈ fulaingt tinnis/othrais. Nuashonraithe (lámhscríbhinní): * [[Senchas Már]] (SM), [[Bechbretha]] ([[Senchas Már#Bechbretha agus Coibes Uisci Thairdne|SM #21]]), [[Bretha Crólige]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #33]]), [[Críth Gablach]] (MacA), [[Gúbretha Caratniad]] ([[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]]) As nua, iomlán: * [[Corpus Iuris Hibernici]] (CIH), [[Sanas Uí Dhuibhdábhoireann]] (MacA), [[Cethairṡlicht Athgabálae]] ([[Senchas Már#Cethairslicht Athgabálae|SM #2]]), [[Sechtae]] ([[Senchas Már#Sechtae|SM #9]]), [[Recholl Breth]] (SM #13), [[Bretha Déin Chécht]] ([[Senchas Már#Slicht Othrusa, Bretha Crólige agus Bretha Déin Chécht|SM #34]]), [[Muirbretha]] ([[Senchas Már#Clár ábhar|SM #38]]) [[Anfuigell]] (m.s., CnaT, LS 1387; MacA), [[Berrad Airechta]] (CnaT, LS 1337), [[Bretha Étgid]] ([[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] LS 23 P 3) [[Cóic Conara Fugill]] (m.s., [[Uraicecht Becc]], [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Di Astud Chor]] (''via'' [[Corpus Iuris Hibernici|CIH]]), [[Mellbretha]] ([[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|CnaT]], LS 1363), [[Uí Lochlainn]], [[Uí Dhuibhdábhoireann]], [[CnaT BÁC, LS 1317]]=[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, LS 1317]], [[Bóaire]], [[Coinmheadh is buannacht]], [[Brehon Law Commission]], [[Mac Aodhagáin]] &rightarrow; [[Mhic Aodhagáin]], [[John Lynch (Gratianus Lucius)]], [[Fearghas Ó Ceallaigh]], [[Leabharlann COBÁC]], [[Cathair Mhic Neachtain]], [[Thom McGinty]] As nua, síolta: * [[Dlí Ceilteach]]-, [[Gabháil chine]]-, [[Cyfraith Hywel]]-, [[Galanas]]-, [[Accessus ad auctores]]-, [[Hapax legomenon]]-, [[Robert Atkinson]]- == Foclóireacht == * [[Foclóireacht na Gaeilge]], [[Leabharlann an Ard Easpaig Marsh]]=[[Leabharlann Marsh]]-, [[foclóir.ie]]=[[focloir.ie]] == Litríoch == * [[Murúch]]-, [[Tongu do dia toinges mo thúath]]-, [[Remscéla]]=[[Réamhscéalta]], [[Bernhard Maier]], [[Lebor Bretnach]]=[[Leabhar Breatnach]], [[Annála Doiminiceacha Ros Comáin]], [[Irish Astronomical Tract]]=[[]], [[Ranna an aeir]] == Abhantrach na Sionainne == * [[Abhantrach na Sionainne]], [[Inis Cloithrinn]], [[Inis Bó Finne, Contae na hIarmhí]], [[Loch Bó Dearg]], [[Loch Bó Finne]] (idirdhealú) [[Loch Bó Finne (An tSionainn)]], [[Loch Bó Finne, Contae na Gaillimhe]]-, [[Loch Foirbis]] , [[Loch Teapa]]-, [[:Catagóir:An tSionainn]], [[Loc Albert]], [[Canáil Chill Srianáin]], [[Canáil na Leithcheathrún]], [[Abhainn na Mainistreach]], [[An Inthe]], [[An Eithne]], [[Abhainn Chalatroma]], [[Loch na gCurrach]], [[Loch Fuinseann]], [[Loch Éadaoine]], [[An Abhainn Mhór, Contae an Chabháin]] == Lochanna == * [[Liosta Lochanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Lochanna na hÉireann]] [[:Catagóir:Lochanna Chontae Aontroma]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Ard Mhacha]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Chabháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chill Mhantáin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Chorcaí]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhoire]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae an Dúin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Dhún na nGall]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Fhear Manach]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhuineacháin]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Mhaigh Eo]], [[:Catagóir:Lochanna Chontae Thír Eoghain]] * [[Loch Léin]], [[Loch Mhucrois]], [[An Loch Uachtarach]], [[Loch an Chuais]], [[Loch an Leaca Mór]], [[Loch an Leamhnachta]], [[Locha Lua]], [[Loch an Easaird]], [[Loch an Eanaigh Mhóir]], [[Loch an Iúir (loch)|Loch an Iúir]], ''[[Ardderry Lough]]''=[[ Loch na nArd-doiriú]], [[Loch Arbhach]], [[Loch an tSéideáin]], [[Loch an Tóraic]], [[Loch Eachros Beag]], [[Loch Bhaile Uí Chuirc]], [[Loch Bhaile na hInse]], [[Loch Beara]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Droim Dhá Thiar)]], [[Loch Bhéal Trá]], [[Loch Buinne]], [[Loch Charraig an Droichid]], [[Loch Bhaile Choille Fóir]], [[Loch Bhaile na hUamha]], [[Loch Oileán Uí Eadhna]], [[Loch Conbhuí]], [[Loch Chrathaí]], [[Loch Raithin]], [[Loch Collán]], [[Loch Choileáin Uí Shíoda]], [[Loch Cútra]], [[An Loch Uachtair]], [[Loch Dhoire an Chláir]], [[Loch Dúlocha]], [[Loch an Chlocháin Léith]], [[Loch Ghleann Mhac Muirinn]], [[Loch Gabhlach]], [[Loch Iascaí]], [[Loch Eirid]], [[Loch Fí]], [[Loch Fearna]], [[Loch na Foirnéise]], [[Loch Fionnmhaí]], [[Loch Gartáin]], [[Loch an Ghleanna Bhig]], [[Loch an Ghleanna Mhóir]], [[Loch Ghleann Éada]], [[Loch Ghleann an Chairthe]], [[Loch Ghleann Dá Loch]], [[Loch Eidhneach]], [[Loch Inse Chrónáin]], [[Loch Inse Uí Chuinn]], [[Loch Inis Cara]] (taiscumar), [[Loch Oileán Éadaí]], [[Loch Chill Ghlais]], [[Loch Choill an Iúir]], [[Loch Cinnéile]], [[Loch Chionn Droma]], [[Loch na Coille Móire]], [[Loch Leitir Creamha Rua]], [[Loch an Chrainn Chrín]], [[Loch Mac nÉan]], [[Loch Marbh]], [[Loch Mháimín]], [[Loch Míle]], [[Loch Míolach]], [[Loch Moirne]], [[Loch Mhuiceanach]], [[Loch Mucnú]], [[Loch na Cuinge Uachtarach]], [[Loch Uí Fhloinn]], [[Loch Riach]], [[Claonloch, Contae Liatroma (Maothail)]], [[Loch an Rois]], [[Loch an Scoir]], [[Loch Sindile]], [[Loch Eoin]], [[Loch Sáile]], [[Loch Theach an Teampla]], [[Turlach Ráth Asáin]], [[Locha Chluain Í]], [[Loch Dhrom Mór]], [[Loch Dhoirinse]], [[Loch an Ghleanna]], [[Loch Mac nÉan Uachtair]], [[Loch Mám Aodha]], [[Loch na Breaclaí]] (~[[Loch Breaclaigh]]), ''[[Clea Lake]]'', [[Loch Chluain na Cloiche]], ''[[Lough Skean]]'', [[Loch Sceithí Uachtair]], [[Loch an Urláir]], [[An Loch Bán, Contae Mhuineacháin]], ''[[Lough Gullion]]'', ''[[Cloonagh Lough]]'', ''[[Lough Island Reavy]]'', ''[[Kiltooris Lough]]'', ''[[Lickeen Lough]]'', [[Lochanna Chill Airne]], [[Loch Charraig an Phoirt]], [[Loch Cheis Charraigín]], [[Loch Dhroim Dhá Liag]], [[Turlach Ghleann na Madadh]] == Aontas Iarthar na hEorpa == * [[Benelux]] (1944), [[Conradh Dunkirk]] (1947), [[Conradh na Bruiséile]] (1948, 1954), [[Aontas an Iarthair]] (1948), [[:Catagóir:Aontas an Iarthair]], [[Conradh an Atlantaigh Thuaidh]] (1949), [[Conradh ag bunú Chomhphobal Cosanta na hEorpa]] (1952), <strike>[[Comhphobal Polaitiúil Eorpach (1952)]]</strike>&rightarrow;[[Comhphobal Polaitiúil na hEorpa (1952)]], [[Conradh Ginearálta]]=[[Comhdhálacha Bonn–Pháras]] (1952/1955), [[Comhdhálacha Londan agus Pháras]] (1954), [[Aontas Iarthar na hEorpa]] (1954), [[:Catagóir:Aontas Iarthar na hEorpa]], [[Comhdháil Messina]] (1955) == An tAontas Eorpach == * [[Comhphobail Eorpacha]], [[Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach]]->[[Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach]]=<strike>[[Euratomm]]=</strike>[[Euratom]] (Eoradamh), [[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach]]=[[Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach]], [[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]]=an [[Comhphobal Eorpach]], [[Ballstát den Aontas Eorpach]] * [[Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa]], [[Beartas comhtháthaithe]]=[[Beartas Comhtháthaithe]], [[Ciste Sóisialta na hEorpa Plus]], an [[Ciste Comhtháthaithe]], [[Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa]], an [[Comhbheartas Talmhaíochta]], an [[Ciste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe]], an [[Comhbheartas Iascaireachta]]=an [[Comhbheartas Iascaigh]], an [[Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe]], an [[Comhbheartas Eachtrach agus Slándála]] * [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]], [[Comhlachtaí comhairleacha an Aontais Eorpaigh]], [[Forais an Aontais Eorpaigh]], [[Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa]], [[Coiste Eorpach na Réigiún]], [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]] * [[Banc Eorpach Infheistíochta]], [[Institiúid Ollscoile Eorpach]], [[Cúirt Aontaithe na bPaitinní]], [[Ombudsman Eorpach]], [[Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí]], [[Coiste Polaitiúil agus Slándála]], [[Coiste Míleata an Aontais Eorpaigh]] * [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]], {{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh}}, [[Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip]]=[[Inter-Active Terminology for Europe]], [[Limistéar Eorpach Eacnamaíoch]] * [ [[Margadh aonair na hEorpa]], an margadh inmheánach Eorpach ], [[an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna]] (1975), [[Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú]] (1975), [[Foras Oiliúna na hEorpa]]->[[Foras Eorpach Oiliúna]] (1990/1993), [[Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpaigh]] (1994) ua, [[Oifig an Chomhphobail um Chineálacha Plandaí]] (1994), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair]] (1994), [[Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh]] (1994), [[Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach]] (1995), [[An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia]] (2002), [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí]] (2002), [[Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh]] (2004), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis]] (2004), [[An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach]] (2006), [[Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh]] (2009), [[An tÚdarás Eorpach Saothair]] (2019) * [ [[Comhbheartas Slándála agus Cosanta an Aontais Eorpaigh|Comhbheartas Slándála agus Cosanta]] (CBSC) ], [[Gníomhaireacht Eorpach um Chosaint]] (2004), [[Institiúid an Aontais Eorpaigh um Staidéar Slándála]] (1989 / 2001), [[Lárionad Satailítí an Aontais Eorpaigh]] (1992 / 2002) * [ [[Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[Limistéar saoirse, slándála agus ceartais]] (LSSC) ], [[Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh]] (1993), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh i ndáil le Comhar i bhForfheidhmiú an Dlí]]=[[Europol]] (1998), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí]] (2000), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil]]=[[Eurojust]] (2002), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil]] (2004), [[Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta]]=[[Frontex]] (2004), [[Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne]] (2006), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha]] (2007), [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann]] (2011), [[Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]]=[[eu-LISA]] (2011) * [ [[An Córas Eorpach um Maoirseacht Airgeadais]] (CEMA) ], [[An tÚdarás Baincéireachta Eorpach]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí]] (2011), [[An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde]] (2011) * [ [[Aontas Baincéireachta Eorpach]]=[[Aontas baincéireachta Eorpach]] (ABE) ], [[Bord Réitigh Aonair]] (2015), [[An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid]]=[[an tÚdarás um an Sciúradh Airgid a Chomhrac]] (2024) * [[Conarthaí an Aontais Eorpaigh]], [[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach]]=[[Conradh Pháras (1951)]], [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh]]=[[Conradh na Róimhe]] (19xx), [[Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach]]=[[Conradh na Róimhe]], [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh]] (1957, 1992, 2007), <strike>[[Conradh Eoratom]]=</strike>[[Conradh Euratom]] (1957), [[Conradh Cumaisc]] (1965-1999), [[Conradh na Graonlainne]]=[[Tarraingt siar na Graonlainne as an Aontas Eorpach]] (1985), [[Ionstraim Eorpach Aonair]] (1986), [[Trí cholún an Aontais Eorpaigh]] (1993-2009), [[Conradh Amstardam]] (1997), [[Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh]] (2000, 2009), [[Conradh ag bunú Bunreachta don Eoraip]] (''2004''), [[Conradh ar an Aontas Eorpach]] (2007) * [[Conradh Aontachais]], [[:Catagóir:Conarthaí Aontachais leis an Aontas Eorpach]], [[Méadú an Aontais Eorpaigh]], [[Critéir Chóbanhávan]], [[Acquis communautaire]], [[Conradh Aontachais 1972]], [[Conradh Aontachais 1979]], [[Conradh Aontachais 1985]], [[Conradh Aontachais 1994]], [[Conradh Aontachais 2003]], [[Conradh Aontachais 2005]], [[Conradh Aontachais 2011]], [[Conarthaí buiséid na gComhphobal Eorpach]], [[Dlí an Aontais Eorpaigh]], [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]], [[Europa (tairseach gréasáin)]], [[Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh]]=[[Oifig na bhFoilseachán]], [[Teangacha an Aontais Eorpaigh]], [[CORDIS]] (Seirbhís Eolais um Thaighde agus um Fhorbraíocht Chomhphobail (SeoTaifeach)) * [[Gníomh dlí de chuid an Aontais Eorpaigh]], [[Rialachán (Aontas Eorpach)]], [[Treoir (Aontas Eorpach)]], [[Cinneadh (Aontas Eorpach)]], [[Moladh (Aontas Eorpach)]], [[Tuairim (Aontas Eorpach)]], [[Cearta bunúsacha]] == Réigiúin NUTS srl == * [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]] (Acáise), [[NUTS céadleibhéil an Aontais Eorpaigh]], [[:Catagóir:Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]], * [[Réigiúin NUTS na hÉireann]], [[:Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann]], {{tl|Réigiúin NUTS na hÉireann}}, [[Tionóil Réigiúnacha na hÉireann]], [[Toghlimistéar áitiúil]], [[Leabhar Reachtanna na hÉireann]], [[:Catagóir:Teorainn Phoblacht na hÉireann–na Ríochta Aontaithe]], [[Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair]]<-[[Tionól Réigiúnach an Tuaiscirt agus an Iarthair]], [[Réigiún na Teorann]], [[Réigiún an Iarthair]], [[Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre]]<-[[Tionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár Tíre]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]]<-[[Réigiún Bhaile Átha Cliath]],[[Réigiún an Lár-Oirthir]], [[Réigiún Lár na Tíre]]≠[[Lár na Tíre (Éire)]], [[Réigiún an Deiscirt]]<-[[Tionól Réigiúnach an Deiscirt]], [[Réigiún an Lár-Iarthair]], [[Cathair Chinn Lis]], [[Eas Géitine]], [[Réigiún an Oirdheiscirt]], [[Réigiún an Iardheiscirt]] * {{tl|NUTS}}, AT [[Réigiúin NUTS na hOstaire]], BE [[Réigiúin NUTS na Beilge]], BG [[Réigiúin NUTS na Bulgáire]], CY [[Réigiúin NUTS na Cipire]], CZ [[Réigiúin NUTS na Seicia]], DE [[Réigiúin NUTS na Gearmáine]], DK [[Réigiúin NUTS na Danmhairge]], EE [[Réigiúin NUTS na hEastóine]], EL [[Réigiúin NUTS na Gréige]], ES [[Réigiúin NUTS na Spáinne]], FI [[Réigiúin NUTS na Fionlainne]], FR [[Réigiúin NUTS na Fraince]], HR [[Réigiúin NUTS na Cróite]], HU [[Réigiúin NUTS na hUngáire]], IE Éire, IT [[Réigiúin NUTS na hIodáile]], LT [[Réigiúin NUTS na Liotuáine]], LU [[Réigiúin NUTS Lucsamburg]], LV [[Réigiúin NUTS na Laitvia]], MT [[Réigiúin NUTS Mhálta]], NL [[Réigiúin NUTS na hÍsiltíre]], PL [[Réigiúin NUTS na Polainne]], PT [[Réigiúin NUTS na Portaingéile]], RO [[Réigiúin NUTS na Rómáine]], SE [[Réigiúin NUTS na Sualainne]], SI [[Réigiúin NUTS na Slóivéine]], SK [[Réigiúin NUTS na Slóvaice]] * AL [[Réigiúin NUTS na hAlbáine]], ME [[Réigiúin NUTS Mhontainéagró]], MK [[Réigiúin NUTS na Macadóine Thuaidh]], RS [[Réigiúin NUTS na Seirbia]], TR [[Réigiúin NUTS na Tuirce]], UA [[Réigiúin NUTS na hÚcráine]] * CH [[Réigiúin NUTS na hEilvéise]], IS [[Réigiúin NUTS na hÍoslainne]], LI [[Réigiúin NUTS Lichtinstéin]], NO [[Réigiúin NUTS na hIorua]] * [[Contaetha na hAlbáine]], [[Cúigí na Bulgáire]], [[:Catagóir:Cúigí na Bulgáire]], [[Contaetha na Cróite]], [[Contaetha na hEastóine]], [[:Catagóir:Contaetha na hEastóine]], [[Stair na hEastóine]], [[Réigiúin na Fraince]] Liostaí Wikidata, [[Réigiúin na hIodáile]], [[Contaetha na Liotuáine]] * {{tl|Cúigí na mBulgáir}}->{{tl|Cúigí na Bulgáire}}, {{tl|Réigiúin na hIodáile}}, {{tl|Contaetha na Liotuáine‎}}, {{tl|Contaetha na hAlbáine}}, {{tl|Contaetha na hEastóine}} == Turasóireacht i nÉirinn == * [[Turasóireacht in Éirinn]], [[Croíthailte Ceilte na hÉireann]], [[Ceantar na gCruach]], [[Sean-Oirthear na hÉireann]], [[Stair na hÉireann (400-800)]], [[Stair na hÉireann (1169-1536)]], ''[[Discover Ireland]]'', [[Spraoi]], [[Féile Cheoldráma Loch Garman]], [[Féile Ealaíon Chill Chainnigh]], [[Teach na Buiríse]] = Bliain 6, 2026 - = * [[New Dublin Voices]], [[Bernie Sherlock]] * [[Ceann Chorr Leice]] * {{tl|Na Scéalta Miotaseolaíochta}}, {{tl|Ríocht na gConnacht}}, <strike>{{tl|Laigín}}</strike>->{{tl|Laigin}} * [[Aided]]=[[Anbhás]], [[Aithed]]=[[Athadh]], [[Compert]]=[[Coimpeart]], [[Tochmarc]]=[[Tochmharc]] * {{tl|Aided}}, {{tl|Aithed}}, {{tl|Compert}}, {{tl|Tochmarc}} * [[:Catagóir:Aided]], [[:Catagóir:Aithed]], [[:Catagóir:Compert]], [[:Catagóir:Tochmarc]] * [[:Catagóir:Conmaicne]], [[:Catagóir:Dál gCais]] * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[Scéal an Ab Dhroimeanaigh]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[Scéal Mhongáin agus Eochadha Rí-éigis]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Nad Crantail]]=[[Nath Chrantail]], [[Gormlaith ingen Conaing meic Flainn]]=[[Gormfhlaith ní Chonaing mhic Fhlainn]], [[Gormlaith ingen Flainn Sinna]]=[[Gormfhlaith ní Fhlainn Sionna]], [[Daniél ua Líahaiti]] * [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]], [[Vernam Hull]], [[James George O'Keeffe]]=[[Séamus Ó Caoimh]], [[Máirín Ní Dhonnchadha]] ep6krqj5lnjcwcjlgyk5f1rttn2bdtc Catagóir:Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar) 14 115766 1316570 1251314 2026-06-01T15:32:55Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1316570 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Contae na hIarmhí]] [[Catagóir:Contae an Longfoirt]] [[Catagóir:Dáilcheantair]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Longfoirt]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na hIarmhí]] rzps3jirp6n47wvmyk77jfhcj1mwwfq Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Sléibhte Chill Mhantáin 2 120472 1316574 1315229 2026-06-01T17:44:30Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1316574 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q27. ?item rdfs:label ?itemLabel. FILTER(CONTAINS(LCASE(?itemLabel), "wicklow mountains")) FILTER(LANG(?itemLabel) = "en" || LANG(?itemLabel) = "ga" || LANG(?itemLabel) = "ro") } | columns = label:Alt, item:Mír }} {| class='wikitable sortable' ! Alt ! Mír |- | [[Páirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin]] | [[:d:Q3364505|Q3364505]] |- | [[Sléibhte Chill Mhantáin]] | [[:d:Q945002|Q945002]] |- | ''[[:d:Q100553270|European Communities (Conservation of Wild Birds (Wicklow Mountains Special Protection Area 004040)) Regulations 2012]]'' | [[:d:Q100553270|Q100553270]] |- | ''[[:d:Q128578262|Sléibhte Chill Mhantáin (LCS)]]'' | [[:d:Q128578262|Q128578262]] |} {{Wikidata list end}} mp1rawegixvdkur7rb2qrgmfw5uha7h Ballstát den Aontas Eorpach 0 120737 1316565 1314252 2026-06-01T12:36:44Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1316565 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:2020 EU MAP.svg | 250px | thumb | lang=ga | Léarscáil (inchliceáilte) den AE poly 261 28 273 39 279 59 284 61 286 66 271 97 275 105 275 116 284 122 308 111 320 83 308 75 310 71 302 60 305 54 297 46 298 36 290 32 291 16 282 16 277 22 280 28 275 33 270 32 264 26 [[An Fhionlainn]] poly 260 29 259 38 252 37 252 42 248 41 244 54 238 64 238 72 235 77 237 83 226 83 223 100 227 106 230 111 227 115 229 121 223 127 220 141 229 160 227 163 231 173 238 171 238 168 242 164 250 164 254 135 261 130 262 117 252 115 257 93 270 83 271 66 279 59 273 39 [[an tSualainn]] poly 312 142 307 131 311 123 294 123 279 132 280 142 290 137 295 138 304 141 [[an Eastóin]] poly 310 164 319 155 318 148 313 142 295 140 298 153 288 149 282 142 277 161 295 158 [[an Laitvia]] poly 288 180 295 184 301 184 309 178 307 170 312 168 308 162 294 157 279 161 279 174 289 174 [[an Liotuáin]] poly 300 198 294 182 290 180 270 183 265 184 264 179 250 182 248 186 238 190 238 197 234 199 239 203 241 223 249 225 251 229 255 226 261 230 265 232 268 235 270 237 273 235 276 240 281 237 283 237 289 236 296 242 297 239 297 234 301 223 305 222 304 217 301 214 296 201 [[an Pholainn]] poly 254 250 257 245 261 244 269 236 272 235 276 240 279 238 289 235 297 243 274 250 269 253 269 257 259 254 [[an tSlóvaic]] poly 299 251 291 245 270 252 269 257 258 252 249 268 254 271 260 279 268 278 275 274 290 272 294 258 [[an Ungáir]] poly 355 291 354 280 361 274 355 269 349 272 346 270 343 259 332 248 330 243 328 242 324 247 314 250 312 248 301 250 294 255 292 265 288 271 282 274 288 281 293 284 293 288 296 290 302 287 301 291 308 294 308 297 317 297 322 297 329 295 339 287 347 288 [[an Rómáin]] poly 309 327 312 322 309 318 305 316 305 310 308 305 302 298 304 294 309 295 310 298 328 297 340 287 354 291 350 297 352 301 348 304 355 309 348 314 347 311 340 316 339 317 339 321 329 324 323 321 316 325 [[an Bhulgáir]] poly 308 383 305 376 306 374 293 368 294 359 289 351 289 344 294 339 295 333 301 332 304 328 310 326 317 326 322 322 329 325 340 321 340 316 342 319 340 328 328 329 320 331 325 335 339 340 336 342 348 344 350 348 347 358 344 353 348 352 349 348 343 347 345 344 334 341 335 338 328 335 317 341 313 337 311 342 320 350 332 359 339 365 358 359 340 377 331 380 335 376 337 378 342 373 340 370 345 372 353 362 337 366 328 363 327 367 320 367 326 372 319 374 320 382 334 393 355 393 372 372 372 378 368 383 368 377 364 384 365 390 361 387 355 396 340 400 339 395 329 397 329 393 332 392 320 380 314 384 311 378 [[an Ghréig]] poly 419 384 415 381 421 378 421 373 428 371 435 365 430 374 434 376 424 383 [[an Chipir]] poly 236 248 224 238 221 231 225 227 236 221 240 220 249 225 254 226 260 231 266 230 267 236 261 243 249 245 244 243 [[an tSeicia]] poly 198 263 201 257 204 260 207 258 213 260 224 255 233 248 238 248 241 244 245 244 248 246 255 246 253 250 256 254 250 265 249 268 238 272 229 271 220 268 218 263 210 264 208 266 [[an Ostair]] poly 249 267 253 273 242 279 244 284 236 282 230 281 227 277 229 271 238 272 [[an tSlóivéin]] poly 179 298 180 293 174 292 176 287 173 283 178 282 178 278 176 275 181 274 185 273 189 269 189 273 195 273 197 269 199 272 204 269 207 267 210 265 218 263 220 269 230 271 226 281 219 283 222 289 219 290 220 297 231 304 236 319 247 323 253 325 250 327 274 341 273 349 269 341 260 341 257 348 262 355 261 358 257 360 257 364 251 371 248 369 244 377 244 378 244 386 237 386 237 383 230 381 222 375 219 376 219 370 226 368 238 370 245 367 250 365 253 358 248 346 246 347 241 342 241 341 237 340 234 336 230 332 224 331 184 357 181 355 183 343 182 333 185 333 190 329 193 330 196 339 194 340 193 352 224 331 211 317 209 317 203 309 204 308 202 298 190 292 184 297 [[an Iodáil]] rect 224 394 251 405 [[Málta]] poly 14 333 21 334 24 337 27 339 29 333 36 329 33 325 40 319 39 311 43 312 49 298 57 295 54 292 55 289 43 284 42 281 39 280 36 291 36 292 19 313 24 314 20 317 23 318 19 324 19 327 [[an Phortaingéil]] poly 41 358 38 355 35 355 37 345 32 338 28 338 29 333 37 329 33 326 39 319 39 311 42 312 49 300 56 295 55 292 54 290 43 283 39 280 42 270 39 269 45 266 50 268 51 264 58 266 69 274 71 272 80 279 89 280 95 283 99 287 102 287 114 299 119 301 120 298 124 301 124 304 127 305 135 308 140 309 140 314 145 339 140 337 133 343 126 339 116 349 113 342 120 345 128 337 132 335 136 338 143 335 139 312 136 316 131 317 128 317 114 320 116 322 104 331 100 338 106 345 98 346 92 353 92 356 85 354 76 361 73 357 71 361 66 357 53 354 53 357 46 355 [[an Spáinn]] poly 100 286 111 297 118 300 119 298 126 302 128 302 128 305 139 307 140 301 144 298 152 296 155 300 157 298 165 304 169 305 189 328 195 318 195 306 192 312 188 311 187 327 170 305 178 298 180 294 173 292 176 288 174 284 179 281 176 276 179 272 175 266 170 267 175 262 180 258 178 255 182 256 186 244 190 240 178 234 173 232 169 227 169 225 165 225 162 220 157 216 155 212 151 212 147 218 142 222 137 221 137 224 133 223 125 220 121 218 124 225 121 230 113 227 111 223 107 224 101 223 97 223 97 232 109 241 111 251 115 258 107 284 [[an Fhrainc]] poly 202 178 209 178 211 181 218 182 216 185 218 187 231 181 235 184 231 187 238 189 238 197 235 201 238 203 240 222 236 220 234 224 223 228 221 230 224 238 232 247 224 255 217 258 211 259 207 257 203 261 199 256 189 255 183 256 185 244 190 241 181 235 178 224 181 214 180 207 185 201 190 195 192 187 197 187 199 189 202 186 [[an Ghearmáin]] poly 177 225 174 229 172 235 180 237 180 229 [[an Lucsamburg]] poly 155 210 157 220 166 225 175 232 173 226 178 225 177 215 171 210 164 212 160 209 [[an Bheilg]] poly 191 188 178 189 162 209 167 209 171 207 170 210 179 215 180 207 188 204 184 200 188 198 [[an Ísiltír]] poly 201 177 209 177 222 181 228 176 227 159 219 170 221 177 216 175 214 163 218 158 215 143 202 157 [[an Danmhairg]] poly 102 181 92 179 82 181 79 179 75 173 78 168 89 162 84 159 89 151 98 154 100 153 97 150 104 146 109 147 100 156 108 166 106 174 103 177 [[Éire]] desc bottom-left </imagemap> == Bosca sonraí == Daonra:<ref name=daonra /> * Is lú: [[Málta]], 542,051 * Is mó: [[an Ghearmáin]], 84,358,845 Achar:<ref name=achar /> * Is lú: [[Málta]], 316 km2<sup>2</sup> * Is mó: [[an Fhrainc]], 638,475 km2<sup>2</sup> Rialtais: * [[Daonlathas ionadaíoch]] [[Córas Parlaiminteach | parlaiminteach]] (21) * Daonlathas ionadaíoch [[Córas leath-uachtaránachta | leath-uachtaránachta]] (5) * Daonlathas ionadaíoch [[Córas uachtaránachta | uachtaránachta]] (1) == Réamhrá == Is aontas polaitiúil agus eacnamaíoch an t[[Aontas Eorpach]] (AE). Tá seacht mball is fiche (27) den aontas san le atá inniu ann, atá ina bpáirtí i [[Conartha an Aontais Eorpaigh|gconartha bunaidh]] an AE, agus dá bharr faoi ghéillsine ag pribhléidí agus dualgais de bhallraíocht. Faoi réir na gconartha, aontaíonn na rialtais a gcuid ceannais a roinnt trí [[institiúidí an Aontais Eorpaigh]]. Chun roinnt polasaí a ghlacadh, caithfear comhaontú d'aon ghuth a bheith ann sa [[Comhairle an Aontais Eorpaigh|Chomhairle]]. Do pholasaíthe eile, déantar cinntí le [[vótáil tromlaigh cháilithe]]. De bharr na comhroinnte agus na ndualgas [[aontas fornáisiúnta|fornáisiúnta]]) úd, is aontas ar leith é i measc eagraíochtaí idirnáisiúnta. Tá ord dlí bunaithe aige atá idir [[Príomhacht dlí an Aontais Eorpaigh|ina cheangal dlí]] ar gach ballstát (i ndiaidh [[Costa v ENEL|rialaithe cinniúnaigh]] den [[an Chúirt Bhreithiúnais Eorpach|CBE]] sa bhliain 1964). Is bunphrionsabal an aontais ná [[Prionsabal na coimhdeachta]], 'sé sin, ní thugtar cinntí le le chéile más féidir iad a thógáil ar bhonn indibhidiúil. Ceapann gach ballstát [[coimisinéir Eorpach|coimisinéir]] ar an [[An Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]]. Ní dhéanann siad ionadaíocht dá stáit féin, ach oibríonn siad ar son an AE go léir. Bunaíodh réamhtheachtaithe an AE na, [[Comhphobail Eorpacha]] (CE), sna 1950í ag na sé croí-stát ([[an Bheilg]], [[an Fhrainc]], [[an Iodáil]], [[Lucsamburg]], [[an Ísiltír]] agus [[an Ghearmáin Thiar]]). Tháinig tíortha aontacha eile le [[Méadú an Aontais Eorpaigh|méaduithe]] ina dhiaidh sin. Chun aontú, caithfidh atá á glacadh le ceanglais eacnamaíocha agus polaitiúla aitheanta mar {{h|critéir Chóbanhávan}}, 'sé sin, rialtas daonlathach, [[geilleagar saoriomaíochta]] agus meas ar {{h|forlámhas an dlí}}. Caithfidh fosta gach ballstát a thoiliú a thabhairt, agus caithfidh an t-iarrthóir corpas dlí an AE, aitheanta mar ''[[acquis communautaire]]'', a ghlacadh. Tháinig [[an Ríocht Aontaithe]] isteach san CE sa bhliain 1973, ach tharraing sí amach ar an 31ú Eanáir 2020 ag deireadh [[Brexit]]. Níor tharraing aon stát eile amach, [[#Tarraingt amach|ach amháin]] roinnt spleáchríoch nó ceantar leath-féinrialaitheach. == Ballstáit == Seo a leanas liosta de bhallstáit den AE, cruthaithe le sonraí ó Wikidata. {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?amTosaigh ?amDeiridh ?oti ?otiDáta { ?item wdt:P463 wd:Q458; # cuid de AE wdt:P31 wd:Q6256; # sample de tír p:P463 ?ballRts. ?ballRts ps:P463 wd:Q458. OPTIONAL { ?ballRts pq:P580 ?amTosaigh } OPTIONAL { ?ballRts pq:P582 ?amDeiridh } # fo-iarratas le haghaidh OTI leis an dáta is déanaí is déanaí { SELECT ?item (MAX(?dáta) AS ?uasDáta) WHERE { ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts pq:P585 ?dáta. } GROUP BY ?item } # OTI le dáta is déanaí ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts ps:P2131 ?oti; pq:P585 ?otiDáta. FILTER(?otiDáta = ?uasDáta) # label service SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga, en". } } ORDER BY DESC(?itemLabel) | columns = number:#, item:Qid, P297:Cód, label:Tír, ?amTosaigh:Am tosaigh, ?amDeiridh:Am deiridh, P1082:Daonra, P2046:Achar, P38:Airgeadra, ?oti:OTI, ?otiDáta:Dáta OTI, P1081:IFD, P37:Teanga }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Qid ! Cód ! Tír ! Am tosaigh ! Am deiridh ! Daonra ! Achar ! Airgeadra ! OTI ! Dáta OTI ! IFD ! Teanga |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q27|Q27]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IE IE] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | 1973-01-01 | | 5149139 | 69797 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 529244870223 | 2022-01-01 | 0.945 | [[an Ghaeilge]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q55|Q55]] | | [[an Ísiltír]] | 1957-03-25 | | 17942942 | 37378 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 991114635529 | 2022-01-01 | 0.931 | [[an Ollainnis]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q34|Q34]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SE SE] | [[an tSualainn]] | 1995-01-01 | | 10609460 | 447425.16 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q122922|krona na Sualainne]]'' | 585939170124 | 2022-01-01 | 0.947 | [[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q214|Q214]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SK SK] | [[an tSlóvaic]] | 2004-05-01 | | 5409407 | 49033.720839 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 115468803972 | 2022-01-01 | 0.848 | [[an tSlóvaicis]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q215|Q215]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SI SI] | [[an tSlóivéin]] | 2004-05-01 | | 2066880 | 20271 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 62117768015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an tSlóivéinis]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q213|Q213]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CZ CZ] | [[An tSeic|an tSeicia]] | 2004-05-01 | | 10909500 | 78871 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q131016|koruna na Seice]]'' | 250681000000 | 2019-01-01 | 0.889 | [[an tSeicis]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q28|Q28]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HU HU] | [[an Ungáir]] | 2004-05-01 | | 9603634 | 93011.4 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q47190|forint na hUngáire]]'' | 181848022230 | 2021-01-01 | 0.846 | [[an Ungáiris]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q29|Q29]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:ES ES] | [[an Spáinn]] | 1986-01-01 | | 48592909 | 505990 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 1397509272054 | 2022-01-01 | 0.905 | [[an Spáinnis]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q218|Q218]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:RO RO] | [[an Rómáin]] | 2007-01-01 | | 19053815 | 238397 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q131645|leu na Rómáine]]'' | 301261582924 | 2022-01-01 | 0.821 | [[an Rómáinis]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q145|Q145]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GB GB] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | 1973-01-01 | 2020-01-31 | 67326569 | 242495 ciliméadar cearnach | [[punt steirling]] | 3070667732359 | 2022-01-01 | 0.929 | [[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q45|Q45]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PT PT] | [[an Phortaingéil]] | 1986-01-01 | | 10347892 | 92225 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 251945377529 | 2022-01-01 | 0.866 | [[an Phortaingéilis]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q36|Q36]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PL PL] | [[an Pholainn]] | 2004-05-01 | | 37563071 | 312683 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q123213|złoty]]'' | 688176605955 | 2022-01-01 | 0.876 | [[an Pholainnis]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q40|Q40]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AT AT] | [[an Ostair]] | 1995-01-01 | | 8979894 | 83878.99 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 511685203845 | 2023-01-01 | 0.916 | [[an Ghearmáinis]]<br/>''[[:d:Q36668|teanga chomharthaíochta na hOstaire]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q37|Q37]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LT LT] | [[an Liotuáin]] | 2004-05-01 | | 2860002 | 65300 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 70334299008 | 2022-01-01 | 0.875 | [[an Liotuáinis]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q211|Q211]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LV LV] | [[an Laitvia]] | 2004-05-01 | | 1856932 | 64593.76 ciliméadar cearnach<br/>62226.85 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 41153912663 | 2022-01-01 | 0.863 | [[an Laitvis]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q38|Q38]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IT IT] | [[an Iodáil]] | 1957-03-25 | | 58850717 | 302068 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 2010431598465 | 2022-01-01 | 0.895 | [[an Iodáilis]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q41|Q41]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GR GR] | [[an Ghréig]] | 1981-01-01 | | 10482487 | 131957 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 219065872466 | 2022-01-01 | 0.887 | [[an Ghréigis]]<br/>''[[:d:Q35392|an Ghréigis Choiteann]]''<br/>''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q183|Q183]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DE DE] | [[an Ghearmáin]] | 1958-01-01 | | 83577140 | 357587.77 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 4121200000000 | 2023-01-01 | 0.942 | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q142|Q142]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FR FR] | [[an Fhrainc]] | 1957-03-25 | | 68605616 | 643801 ciliméadar cearnach | [[Euro]]<br/>''[[:d:Q214393|franc CFP]]'' | 2782905325625 | 2022-01-01 | 0.903 | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q33|Q33]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FI FI] | [[an Fhionlainn]] | 1995-01-01 | | 5652881 | 338478.34 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 280825957768 | 2022-01-01 | 0.94 | [[an Fhionlainnis]]<br/>[[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q191|Q191]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:EE EE] | [[an Eastóin]] | 2004-05-01 | | 1369995 | 45335 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 38100812959 | 2022-01-01 | 0.89 | [[an Eastóinis]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q35|Q35]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DK DK] | [[an Danmhairg]] | 1973-01-01 | | 5822863 | 42925.46 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q25417|krone na Danmhairge]]'' | 395403906582 | 2022-01-01 | 0.929 | [[an Danmhairgis]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q224|Q224]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HR HR] | [[an Chróit]] | 2013-07-01 | | 3871833 | 56594 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 70964606465 | 2022-01-01 | 0.858 | [[an Chróitis]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q229|Q229]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CY CY] | [[an Chipir]] | 2004-05-01 | | 1344976 | 9242.45 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 28439052741 | 2022-01-01 | 0.896 | ''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]''<br/>[[an Tuircis]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q219|Q219]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BG BG] | [[an Bhulgáir]] | 2007-01-01 | | 6423207 | 110993.6 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 102407653020 | 2023-01-01 | 0.799 | [[an Bhulgáiris]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q31|Q31]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BE BE] | [[an Bheilg]] | 1957-03-25 | | 11825551 | 30688 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 644782756682 | 2023-01-01 | 0.937 | [[an Ollainnis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q233|Q233]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MT MT] | [[Málta]] | 2004-05-01 | | 553214 | 316 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 17765270015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an Mháltais]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q32|Q32]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LU LU] | [[Lucsamburg]] | 1957-03-25 | | 681973 | 2586.36 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 82274812251 | 2022-01-01 | 0.93 | [[an Lucsambuirgis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=daonra>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/DEMO_GIND__custom_7127262/default/table | teideal=Population change - Demographic balance and crude rates at national level | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref> <ref name=achar>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/reg_area3__custom_11352231/bookmark/table?lang=en&bookmarkId=fabcfca6-4abb-4a84-ac1c-7bb335af436a | teideal = Area by NUTS 3 region | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref> }} 7w5a37q3efst445zco66o0tdhjctmge Foclóir téarmaí luibheolaíochta 0 123407 1316590 1316352 2026-06-01T20:40:29Z Conan Wolff 51812 prótaixiléim - protoxylem, meiteaxiléim - metaxylem 1316590 wikitext text/x-wiki {{Teimpléad:Athbhreithniú}} Míníonn an foclóir téarmaí luibheolaíochta seo téarmaí luibheolaíochta. ==A== *'''achtanamorfach''' (''actinomorphic'' as Béarla)<ref>“achtanamorfach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/achtanamorfach/ga/</ref>[[File:Fragaria vesca2.jpg|thumb|right|120px|Bláth achtanamorfach de ''[[Fragaria vesca]]'']]</br>Bíonn bláthanna aictiomorfacha ga-shiméadrach.<ref>Eckel, P. M. (n.d.). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 1, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=actinomorphic</ref> <!--*'''acraifil''' (''acrophyll'' as Béarla)</br>Duilleoga rialta de phlanda aibí, a tháirgtear os cionn an bhoinn, murab ionann is an bhasaifil.--> *'''aicéin''' (''achene'' as Béarla)<ref>“aicéin.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aic%C3%A9in/ga/</ref></br>Is toradh tirim, neamhoscailte, aon-shíolach é aicéin. Níl an síol ceangailte de bhalla an toraidh ach ag pointe amháin. Fásann an toradh ó ubhagán uachtarach aon-sheoimrín.<ref name = "FTG Fruit type Glossary">Glossary Fruit type. (2007). Fairchild Tropical Botanic Garden Virtual Herbarium (FTG). Retrieved April 18, 2026, from http://www.virtualherbarium.org/glossary/glossary.php?cid=65</ref> *'''aindréiciam''' (''androecium'' as Béarla)<ref>“aindréiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 7, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aindr%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an aindréiciam an téarma comhchoiteann do na horgáin atáirgthe fireanna sa bhláth, atá comhdhéanta de na staimín.<ref>Androecium, stamen, staminate, staminode. (2026, February 23). Master Gardeners of Northern Virginia. Retrieved March 7, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/androecium-stamen-staminate/</ref> *'''all-aiseach''' (''abaxial'' as Béarla)<ref>“all-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/all-aiseach/ga/</ref></br>Aidiacht, a bhfuil a treo urchomhaireach le treo na haise (= taobh íochtair).<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> <!--*'''andragíneafór''' (''androgynophore'' as Béarla)</br>Gas ar a bhfuil an t-aindréiciam agus an gínéiciam de bhláth os cionn leibhéal ionsáite an pheirianta.--> <!--*'''andramoinéiciach''' (''andromonoecious'' as Béarla)</br>Córas annamh pórúcháin plandaí é andramoinéiciach ina dtáirgeann planda aonair bláthanna fireanna agus déghnéasacha araon.--> <!--*'''andrafór''' (''androphore'' as Béarla)</br>An gas nó an colún a thacaíonn leis na staimíní i mbláthanna áirithe.--> *'''angaispeirm''' (''angiosperm'' as Béarla)<ref>“angaispeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/angaispeirm/ga/</ref>[[File:Okra (Abelmoschus esculentus) cross-section - 20080613.png|thumb|right|120px|In angaispeirm, bíonn na ubhúlaigh faoi iamh i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer" />]]</br>Is grúpa plandaí iad na angiospermaigh a bhfuil ubhúlach acu atá iata i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer">Bedecktsamer. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved March 1, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/bedecktsamer/7737</ref> ==B== *'''barraimsitheach''' (''acropetal'' as Béarla)<ref>“barraimsitheach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/barraimsitheach/ga/</ref></br>Ciallaíonn an téarma ''barraimsitheach'' go dtosaíonn rud ag fás nó ag forbairt ag an mbun agus go leanann sé aníos i dtreo an bharr.<ref name = "Tropical Forages Glossary">Cook BG, Pengelly BC, Schultze-Kraft R, Taylor M, Burkart S, Cardoso Arango JA, González Guzmán JJ, Cox K, Jones C, Peters M. & International Center for Tropical Agriculture (CIAT), Cali, Colombia and International Livestock Research Institute (ILRI), Nairobi, Kenya. (2020). Glossary. Tropical Forages: An Interactive Selection Tool. 2nd and Revised Edn. Retrieved April 18, 2026, from https://tropicalforages.info/text/entities/glossary.htm</ref> *'''bláthra''' (''inflorescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra">“bláthra.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bl%C3%A1thra/ga/</ref></br>Is grúpa bláthanna é bláthra.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''bleib''' (''bulb'' as Béarla)<ref>“bleib.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/bleib/ga/</ref>[[File:White onion cross section.jpg|thumb|right|70px|bleib]]</br>Is gas faoi thalamh modhnaithe é bleibe, atá timpeallaithe ag duilleoga modhnaithe.<ref>What is a bulb? (2020, March 17). Michigan State University Extension. Retrieved February 28, 2026, from https://www.canr.msu.edu/news/what-is-a-bulb</ref> *'''bliantóg''' (''annual plant'' as Béarla)<ref>“bliantóg.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bliant%C3%B3g/ga/</ref></br>Bláthaíonn agus faigheann bliantóg bás i mbliain amháin.<ref name = "Jessop et al., 2011">Jessop, J.P., Toelken, H.R. & Kellermann, J. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/344409776_Glossary_of_botanical_terms_version_1 Glossary of botanical terms (version 1).] In: Kellermann, J. (ed.), Flora of South Australia (ed. 5). 24 pp. (State Herbarium of South Australia: Adelaide). www.flora.sa.gov.au/ed5</ref> ==C== *'''clóraplast''' (''chloroplast'' as Béarla)<ref name = "clóraplast">clóraplast. (n.d.-b). Gaois Research Group. Retrieved March 14, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/620910</ref></br>Is orgánaid cheallach plandaí é an [[clóraplast]] a dhéanann an [[fótaisintéis]].<ref name = "clóraplast" /> *'''comhsheipealach''' (''gamosepalous'' as Béarla)<ref>“comhsheipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/comhsheipealach/ga/</ref></br>I gcailís chomhsheipealach bíonn na seipil comhleáite.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (n.d.). Flora of Mozambique: Glossary details: gamosepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.mozambiqueflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=318</ref> *'''crann''' (''tree'' as Béarla)<ref>“crann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/crann/ga/</ref>[[File:Tree Silhouette - geograph.org.uk - 2274631.jpg|thumb|right|70px|crann]]</br>Is planda adhmadach é crann le gas príomhúil amháin agus craobhacha tánaisteacha.<ref>Shrubs and trees: What defines a tree or a shrub? (2020, March 27). Los Angeles County Arboretum and Botanic Garden. Retrieved February 28, 2026, from https://arboretum.org/visit/library/online-exhibits/treasures-of-the-rare-book-collection-plants-of-mediterranean-climate-areas/shrubs-and-trees/</ref> *'''crann fíliginiteach''' (''phylogenetic tree'' as Béarla<!-- citation needed {{cn}} -->)[[Íomhá:Crann.png|thumb|right|90px|Crann fíliginiteach]]</br>Léiríonn [[crann fíliginiteach]] na gaolta idir orgánaigh éagsúla.<ref name = "Georgia Tech">Phylogenetic Trees. (n.d.). Georgia Tech Biological Sciences. Retrieved March 9, 2026, from https://organismalbio.biosci.gatech.edu/biodiversity/phylogenetic-trees/</ref> *'''crannlann''' (''arboretum'' as Béarla)<ref>“crannlann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/crannlann/ga/</ref></br>Is bailiúchán crann agus toir é [[crannlann]].<ref>Forschungsstelle Realienkunde  Zentralinstitut für Kunstgeschichte. (n.d.). Arboretum. RDK Labor. Retrieved May 30, 2026, from https://www.rdklabor.de/wiki/Arboretum</ref> ==D== *'''dé-éiciach''' (''dioecious'' as Béarla)<ref>“dé-éiciach.” (n.d.). téarma.ie. https://www.tearma.ie/q/d%C3%A9-%C3%A9iciach/ga/</ref></br>Bíonn daoine aonair fireanna agus baineanna ar leith ag plandaí dé-éiciach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''dioplóideach''' (''diploid'' as Béarla)<ref>“dioplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/diopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá dhá cheann de na tacair bhunúsacha crómasóm ag plandaí dioplóideacha sa núicléas.<ref name = "NSW Flora Glossary">National Herbarium of NSW,  Royal Botanic Garden, Sydney, Australia. (n.d.). New South Wales Flora Online: Glossary of Botanical Terms. Retrieved May 27, 2026, from https://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&glossary=yes&alpha=A</ref> ==E== *'''eipifít''' (''epiphyte'' as Béarla)<ref>“eipifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eipif%C3%ADt/ga/</ref></br>Is planda é eipifít a fhásann ar phlanda eile, ach ní seadán é.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''eiseamláir an chineáil''' (''type specimen'' as Béarla)<ref>“eiseamláir an chineáil.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eiseaml%C3%A1ir%20an%20chine%C3%A1il/ga/</ref>[[File:Cyne baetorta, HT, L39275.jpg|thumb|right|100px|An eiseamláir an chineáil de ''[[Cyne baetorta]]'' Barlow]]</br>Sainmhíníonn agus déanann an eiseamláir an chineáil ionadaíocht ar tacsón. Feidhmíonn sé mar thagairt fhisiciúil don tacsón.<ref>Ashworth, J. (2025, November 18). What is a type specimen? Natural History Museum, London. Retrieved March 23, 2026, from https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-a-type-specimen.html</ref> ==F== *'''fialamán''' (''velamen'' as Béarla)<ref>“fialamán.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/fialam%C3%A1n/ga/</ref></br>Is é an fialamán clúdach tiubh spúinseach na bhfréamhacha.<ref>Botanical nerd word: velamen. (2021, February 8). Toronto Botanical Garden. Retrieved May 27, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/word-of-the-week-velamen/</ref> *'''fréamh chrapthach''' (''contractile root'' as Béarla)<ref>“fréamh chrapthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/fr%C3%A9amh%20chrapthach/ga/</ref></br>Úsáideann plandaí fréamhacha chrapthach chun iad féin a tharraingt anuas.<ref>University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (2023). Contractile Roots. PropG. Retrieved February 28, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/07-geophytes/02-othergeophytes/01-geophytes-contractileroots.html</ref> ==G== *'''gaiméitifít''' (''gametophyte'' as Béarla)<ref name = "gaiméitifít" />[[File:Ricciocarpos natans.jpg|thumb|right|105px|Gaiméitifít de ''[[Ricciocarpos natans]]'']]</br>Fásann an gaiméitifít haplóideach ó spóir agus táirgeann sí gaiméite.<ref name = "gaiméitifít">gaiméitifít. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 15, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/619447</ref> <!--*'''gasach''' (''caulescent'' as Béarla)</br>Planda a bhfuil gas dea-fhorbartha aige os cionn na talún. Frithchiallach: ''gearrghasach'' (gan gas soiléir).--> *'''gínéiciam''' (''gynoecium'' as Béarla)<ref>“gínéiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 6, 2026, from https://www.tearma.ie/q/g%C3%ADn%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an gínéiciam an téarma comhchoiteann do orgáin atáirgthe baineanna an bhlátha, atá comhdhéanta de na cairpéil.<ref>Gynoecium, Carpel, Pistil. (2025, February 22). Master Gardeners Northern Virginia. Retrieved March 6, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/gynoecium-carpel-pistil/</ref> <!--*'''ginmhill''' (''abort'' as Béarla)</br>Forbairt struchtúir nó orgáin a thréigean.--> ==H== *'''heitreaspórach''' (''heterosporous'' as Béarla)<ref>“heitreaspórach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/heitreasp%C3%B3rach/ga/</ref></br>Táirgeann plandaí heitreaspóracha dhá chineál spóir.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''homaspórach''' (''homosporous'' as Béarla)</br>Planda nach bhfuil ach spóir de chineál amháin aige.<ref name = "Glossary British Pteridological Society">Glossary. (n.d.). British Pteridological Society. Retrieved April 18, 2026, from https://britishfernsociety.org.uk/Glossary/</ref> ==I== *'''ilseipealach''' (''polysepalous'' as Béarla)<ref>“ilseipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ilseipealach/ga/</ref></br>I cailís ilseipealach, bíonn na séipéil scartha.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: polysepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=565</ref> *'''inspeirm''' (''endosperm'' as Béarla)<ref>“inspeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/inspeirm/ga/</ref>[[File:Cocos nucifera00.jpg|thumb|right|100px|An inspeirm bán de shíol ''[[Cocos nucifera]]'']]</br>Is cuid den síol é an inspeirm agus cothaíonn sé an spóraifít óg.<ref>Endosperm. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved February 28, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/endosperm/21284</ref> ==L== *'''laitéis''' (''latex'' as Béarla)<ref>“laitéis.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lait%C3%A9is/ga/</ref></br>Is sú bán de roinnt plandaí é laitéis.<ref name = "vPlants">Plant Glossary. (n.d.). vPlants: A Virtual Herbarium of the Chicago Region. Retrieved May 30, 2026, from https://vplants.org/portal/plants/glossary/index.php</ref> *'''lann''' (''lamina'' as Béarla)<ref>“lann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lann/ga/</ref></br>Is é an lann an chuid leacaithe de dhuilleog, scartha ón ngas agus ó bhonn an duilleoige.<ref>Botanical nerd word: lamina. (2018, September 25). Toronto Botanical Garden. Retrieved March 14, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/botanical-nerd-word-lamina/</ref> *'''lansach''' (''lanceolate'' as Béarla)<ref>“lansach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lansach/ga/</ref>[[File:Leaf morphology lanceolate.png|thumb|right|140px|Duilleog lansach ]]</br>Bíonn duilleog lansach caol agus ubhchruthach. Bíonn an pointe is leithne inti thíos leis an lár.<ref name = "The Pea Key, 2007">The Australian Pea-flowered Legume Research Group. (2007). Leaf or leaflet shape. The Pea Key: An Interactive Key for Australian Pea-flowered Legumes. Retrieved March 21, 2026, from https://www.anbg.gov.au/cpbr/cd-keys/peakey/key/The%20Pea%20Key/Media/Html/41_leaf_shape.html</ref> *'''leictitíopa''' (''lectotype'' as Béarla)<ref>“leictitíopa.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/leictit%C3%ADopa/ga/</ref></br>Is sintíopa é leictitíopa a roghnaítear níos déanaí mar an eiseamláir an chineáil.<ref name = "McGrouther, 2020">McGrouther, M. (2020). Types of types. The Australian Museum. Retrieved March 23, 2026, from https://australian.museum/learn/animals/fishes/types-of-types/</ref> *'''liathghorm''' (''glaucous'' as Béarla)<ref>IDM & Foras na Gaeilge. (n.d.). glaucous. Foclóirí Ár Linne. Retrieved March 3, 2026, from https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/glaucous</ref>[[File:Picea pungens4.jpg|thumb|right|90px|Duilleoga liathghorm na ''[[Picea pungens]]'']]</br>Déanann an focal liathghorm cur síos ar dhromchla céiriúil atá idir ghorm agus liath.<ref>Eckel, P. M. (2023). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 3, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=glaucous</ref> *'''luathbhaineannach''' (''protogynous'' as Béarla)<ref>“luathbhaineannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathbhaineannach/ga/</ref></br>Bíonn céim baineann ag bláth luathbhaineannach roimh a chéim fhireann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.). Protogyny (protogynous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1302</ref> *'''luathfhireannach''' (''protandrous'' as Béarla)<ref>“luathfhireannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathfhireannach/ga/</ref></br>Bíonn céim fhireann ag bláth luathfhireannach roimh a chéim baineann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.-a). Protandry (protandrous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1300</ref> ==M== *'''meigeagaiméitifít''' (''megagametophyte'' as Béarla)<ref>“meigeagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/meigeagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Cruthaítear an meigeagaiméitifít le fás na meigeaspóir. Gineann an meigeagaiméitifít gaiméit baineann an phlanda heitreaspórach.<ref>Government of South Australia. (2025, July 7). megagametophyte. Flora of South Australia. Retrieved February 28, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/megagametophyte</ref> *'''meigeaspór''' (''megaspore'' as Béarla)<ref>“meigeaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/meigeasp%C3%B3r/ga/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an meigeaspór an cineál mór spóir. Fásann sé ina gaiméitifít baineann.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''meiteaxiléim''' (''metaxylem'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is cuid den xiléim phríomhúil é an meiteaxiléim, ar céim luath í i bhforbairt an xiléim.<ref name = "Xylem - PropG" /> *'''micreagaiméitifít''' (''microgametophyte'' as Béarla)<ref>“micreagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Fásann an micreagaiméitifít ón micreaspór agus táirgeann sé na gaiméite fireann de phlanda heitreaspórach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''micreaspór''' (''microspore'' as Béarla)<ref>“micreaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreasp%C3%B3r/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an micreaspór an cineál beag spóir. Fásann sé ina gaiméitifít fhireann.<ref name = "UCMP, 2009">UCMP Glossary: Botany. (2009). University of California Museum of Paleontology. Retrieved March 9, 2026, from https://ucmp.berkeley.edu/glossary/gloss8botany.html</ref> *'''micripíl''' (''micropyle'' as Béarla)<ref>“micripíl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micrip%C3%ADl/ga/</ref></br>Is cainéal beag é an micripíl a thrasnaíonn ionar ubhúlach.<ref name = "Flora of Australia Glossary">Government of South Australia. (n.d.). Flora of Australia Glossary. Flora of South Australia. Retrieved March 13, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/</ref> <!--*'''micreastrobalas''' (microstrobilus as Béarla)<ref>https://www.tearma.ie/q/micro-/</ref><ref>https://super.tearma.ie/q/strobilus/</ref> An ceann is lú de dhá chineál bhuaircíní nó strobalas a tháirgeann gimnispeirmeacha, an ceann fireann é agus táirgeann sé an phailin.--> <!--==N== ==O==--> ==P== <!--* '''peitínáit''' (''petiolate'' as Béarla) aidiacht ina ndéantar cur síos ar dhuilleoga nó ar struchtúir bhitheolaíocha a bhfuil gas (peitín) orthu, agus iad ceangailte go díreach le gas nó brainse. <ref>https://www.tearma.ie/q/petiolate/ ??</ref>--> *'''piorrachruthach''' (''pyriform'' as Béarla)<ref name = "piorrachruthach">“piorrachruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/piorrachruthach/</ref>[[File:Ficus pyriformis.JPG|thumb|right|125px|Torthaí piorrachruthacha an ''[[Ficus pyriformis]]'']]</br>Aidiacht, i gcruth péire.<ref name = "piorrachruthach" /> *'''prótaixiléim''' (''protoxylem'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is cuid den xiléim phríomhúil é an prótaixiléim, ar céim luath í i bhforbairt an xiléim.<ref name = "Xylem - PropG" /> ==S== <!--*'''scoitheadh''' (''abscission'' as Béarla)</br>Scaoileadh nádúrtha orgáin atá aibí nó sean, amhail toradh aibí nó duilleog aosta.--> <!--*'''snáthaidiúil''' (acicular as Béarla)</br>Caol nó snáthaidchruthach.--> *'''spáideog''' (''spadix'' as Béarla)<ref>“spáideog.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1ideog/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é spáideog ina mbíonn bláthanna ag fás ar ais tiubh, feolmhar.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''spáidín''' (''spathe'' as Béarla)<ref>“spáidín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1id%C3%ADn/ga/</ref></br>Is bracht mór é spáidín a thimpeallaíonn an spáideog.<ref name = "Sterry, 1997">Sterry, P. (1997). [https://www.google.de/books/edition/Collins_Complete_British_Wildlife_Photog/H2oXAAAACAAJ?hl=en Collins Complete British Wildlife Photoguide.] Kiribati: HarperCollins.</ref>{{rp|p=356}} *'''speiceas i mbaol criticiúil''' (''critically endangered species'' as Béarla)<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil" />[[File:凹脈金花茶 Camellia impressinervis -香港公園 Hong Kong Park, Hong Kong- (39897970614).jpg|thumb|right|100px|Is speiceas i mbaol criticiúil é ''[[Camellia impressinervis]]''.<ref>Wheeler, L. & Rivers, M.C. 2015. ''Camellia impressinervis''. The IUCN Red List of Threatened Species 2015: e.T62053740A62053758. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T62053740A62053758.en. Accessed on 01 March 2026.</ref>]]<br/>Is speicis iad speicis atá i mbaol criticiúil díothaithe sa nádúr atá thar a bheith ard.<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil">Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU. (n.d.). “speiceas i mbaol criticiúil.” Grúpa Taighde Gaois. Retrieved March 1, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology?Query=speiceas+i+mbaol+critici%C3%BAil</ref> *'''speiceas is lú imní''' (''least-concern species'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is tacsóin forleathana agus flúirseacha iad speiceas is lú imní.<ref name = "IUCN, 2012">IUCN. (2012). [https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/RL-2001-001-2nd.pdf IUCN Red List Categories and Criteria: Version 3.1. Second edition.] Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN. iv + 32pp.</ref> Tá riosca níos ísle díothaithe ag na speicis seo.<ref>Frequently Asked Questions. (n.d.). IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved April 18, 2026, from https://www.iucnredlist.org/about/faqs#Why%20are%20LC%20species%20on%20the%20Red%20List</ref> *'''speiceas leochaileach''' (''vulnerable species'' as Béarla)<ref name = "speiceas leochaileach" /></br>Tá riosca ard díothaithe sa nádúr ag speiceas leochaileach.<ref name = "speiceas leochaileach">speiceas leochaileach. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 10, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/635130</ref> *'''strobalas''' (''strobilus'' as Béarla)<ref>“strobalas.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/strobalas/ga/</ref></br>Is éard is strobalas ann ná struchtúr cosúil le buaircín atá comhdhéanta de spóraifille atá iompaithe go dlúth ar an ais.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> ==T== *'''teipeal''' (''tepal'' as Béarla)<ref>“teipeal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 4, 2026, from https://www.tearma.ie/q/teipeal/ga/</ref></br>Úsáidtear an téarma teipal do chodanna an peirianta má tá cuma an-chosúil ar na peitil agus ar na seipil.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: tepal. https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=768, retrieved 4 March 2026</ref> *'''torthú bláthra''' (''infructescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra" /></br>Is é an torthú bláthra an struchtúr ina dtaispeántar torthaí ar phlanda.<ref name = "Glossary for Vascular Plants">Glossary for Vascular Plants. (2018, November 19). New York Botanical Garden. Retrieved March 9, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/glossary/glossary-list/?ImagesOnly=yes&LimitPerPage=75&rownum=676</ref> ==U== *'''uathpholaplóideach''' (''autopolyploid'' as Béarla)<ref>“uathpholaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 15, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uathpholapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is cineál planda polaplóideach é planda uathpholaplóideach a chruthaítear trí géanóm amháin a dhúbailt. I bplandaí uathpholaplóideacha, tagann na crómasóm go léir ón speiceas céanna.<ref>Lefers, M. & Holmgren Lab. (2004). autopolyploid. Hedgehog Signaling Glossary. Retrieved March 15, 2026, from https://groups.molbiosci.northwestern.edu/holmgren/Glossary/Definitions/Def-A/autopolyploid.html</ref> *'''ubhagán uachtarach''' (''superior ovary'' as Béarla)<ref>“ubhagán uachtarach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ubhag%C3%A1n%20uachtarach/ga/</ref></br>Tá ubhagán uachtarach suite os cionn an phointe ina bhfuil na seipil, na peitil agus na staimín ceangailte.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''umbal''' (''umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal">“umbal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/umbal/ga/</ref>{{Il-íomhánna | align = right | direction = horizontal | total_width = 180 | header = | image1 = Inflorescences Umbel Kwiatostan Baldach.svg | alt1 = | caption1 = umbal | image2 = Inflorescences Umbel Kwiatostan BaldachZłożony.svg | alt2 = | caption2 = umbal comhshuite }}</br>Is cineál bláthra craobhach é umbal. Bíonn bláthanna sa bláthra ina bhfuil na gasóga go léir ar an fhad céanna agus ag teacht ó phointe amháin.<ref name = "Nelson, 2012">Nelson, R. C. (2012). The Description of Flowers. University of Rochester. Retrieved March 1, 2026, from https://www.cs.rochester.edu/u/nelson/wildflowers/glossaries/flowers/</ref> *'''umbal comhshuite''' (''compound umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal" /></br>Is cineál bláthra é umbal comhshuite ina n-eascraíonn roinnt umbal as aon phointe amháin.<ref>Inflorescences 15-Compound umbel. (n.d.). University of Illinois. Retrieved March 9, 2026, from https://www.life.illinois.edu/help/digitalflowers/Inflorescences/15.htm</ref> ==X== *'''xéirifíteach''' (''xerophytic'' as Béarla)<ref>“xéirifíteach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/x%C3%A9irif%C3%ADteach/ga/</ref>[[File:Echinocactus grusonii flora cologne.jpg|thumb|right|120px|Is plandaí xéirifíteacha iad na cachtais.<ref name = "Duke University">Xerophytes “Cactus-Like” collection. (n.d.). Duke University. Retrieved April 12, 2026, from https://liveplantcollections.biology.duke.edu/featured-collections/xeric</ref>]]</br>Tá plandaí xéirifíteacha oiriúnaithe do aeráid nó do ghnáthóg thirim.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary">The Rwanda flora team. (2026). Flora of Rwanda: Glossary. Retrieved April 12, 2026, from https://www.rwandaflora.com/speciesdata/glossary.php</ref> *'''xiléim''' (''xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim">“xiléim.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/xil%C3%A9im/ga/</ref></br>Is fíochán lignithe é an xiléim atá freagrach as iompar uisce i bplandaí.<ref name = "Xylem - PropG">University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (n.d.). Xylem. PropG. Retrieved May 30, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/01-biology/02-cell-types/12-celltypes-xylem.html</ref> *'''xiléim phríomhúil''' (''primary xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim" /></br>Is céim luath forbartha í an xiléim phríomhúil agus tá sé déanta as prótaixiléim agus meiteaxiléim.<ref name = "Xylem - PropG" /> *'''xiléim thánaisteach''' (''secondary xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim" /></br>Déantar an xiléim thánaisteach ón sraith chaimbiam. Tá sé freagrach as forbairt leataobhach agus fás adhmad.<ref name = "Xylem - PropG" /> ==Tagairtí== {{Reflist}} <!-- Collection of useful glossaries <ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> <name = "Jessop et al., 2011" /> <ref name = "vPlants" /> --> {{síol}} qukwdvdqdef9evtces0gt1p8tqyju1n 1316594 1316590 2026-06-01T21:12:55Z Conan Wolff 51812 colúinín - columella, olasóm - elaiosome 1316594 wikitext text/x-wiki {{Teimpléad:Athbhreithniú}} Míníonn an foclóir téarmaí luibheolaíochta seo téarmaí luibheolaíochta. ==A== *'''achtanamorfach''' (''actinomorphic'' as Béarla)<ref>“achtanamorfach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/achtanamorfach/ga/</ref>[[File:Fragaria vesca2.jpg|thumb|right|120px|Bláth achtanamorfach de ''[[Fragaria vesca]]'']]</br>Bíonn bláthanna aictiomorfacha ga-shiméadrach.<ref>Eckel, P. M. (n.d.). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 1, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=actinomorphic</ref> <!--*'''acraifil''' (''acrophyll'' as Béarla)</br>Duilleoga rialta de phlanda aibí, a tháirgtear os cionn an bhoinn, murab ionann is an bhasaifil.--> *'''aicéin''' (''achene'' as Béarla)<ref>“aicéin.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aic%C3%A9in/ga/</ref></br>Is toradh tirim, neamhoscailte, aon-shíolach é aicéin. Níl an síol ceangailte de bhalla an toraidh ach ag pointe amháin. Fásann an toradh ó ubhagán uachtarach aon-sheoimrín.<ref name = "FTG Fruit type Glossary">Glossary Fruit type. (2007). Fairchild Tropical Botanic Garden Virtual Herbarium (FTG). Retrieved April 18, 2026, from http://www.virtualherbarium.org/glossary/glossary.php?cid=65</ref> *'''aindréiciam''' (''androecium'' as Béarla)<ref>“aindréiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 7, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aindr%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an aindréiciam an téarma comhchoiteann do na horgáin atáirgthe fireanna sa bhláth, atá comhdhéanta de na staimín.<ref>Androecium, stamen, staminate, staminode. (2026, February 23). Master Gardeners of Northern Virginia. Retrieved March 7, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/androecium-stamen-staminate/</ref> *'''all-aiseach''' (''abaxial'' as Béarla)<ref>“all-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/all-aiseach/ga/</ref></br>Aidiacht, a bhfuil a treo urchomhaireach le treo na haise (= taobh íochtair).<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> <!--*'''andragíneafór''' (''androgynophore'' as Béarla)</br>Gas ar a bhfuil an t-aindréiciam agus an gínéiciam de bhláth os cionn leibhéal ionsáite an pheirianta.--> <!--*'''andramoinéiciach''' (''andromonoecious'' as Béarla)</br>Córas annamh pórúcháin plandaí é andramoinéiciach ina dtáirgeann planda aonair bláthanna fireanna agus déghnéasacha araon.--> <!--*'''andrafór''' (''androphore'' as Béarla)</br>An gas nó an colún a thacaíonn leis na staimíní i mbláthanna áirithe.--> *'''angaispeirm''' (''angiosperm'' as Béarla)<ref>“angaispeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/angaispeirm/ga/</ref>[[File:Okra (Abelmoschus esculentus) cross-section - 20080613.png|thumb|right|120px|In angaispeirm, bíonn na ubhúlaigh faoi iamh i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer" />]]</br>Is grúpa plandaí iad na angiospermaigh a bhfuil ubhúlach acu atá iata i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer">Bedecktsamer. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved March 1, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/bedecktsamer/7737</ref> ==B== *'''barraimsitheach''' (''acropetal'' as Béarla)<ref>“barraimsitheach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/barraimsitheach/ga/</ref></br>Ciallaíonn an téarma ''barraimsitheach'' go dtosaíonn rud ag fás nó ag forbairt ag an mbun agus go leanann sé aníos i dtreo an bharr.<ref name = "Tropical Forages Glossary">Cook BG, Pengelly BC, Schultze-Kraft R, Taylor M, Burkart S, Cardoso Arango JA, González Guzmán JJ, Cox K, Jones C, Peters M. & International Center for Tropical Agriculture (CIAT), Cali, Colombia and International Livestock Research Institute (ILRI), Nairobi, Kenya. (2020). Glossary. Tropical Forages: An Interactive Selection Tool. 2nd and Revised Edn. Retrieved April 18, 2026, from https://tropicalforages.info/text/entities/glossary.htm</ref> *'''bláthra''' (''inflorescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra">“bláthra.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bl%C3%A1thra/ga/</ref></br>Is grúpa bláthanna é bláthra.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''bleib''' (''bulb'' as Béarla)<ref>“bleib.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/bleib/ga/</ref>[[File:White onion cross section.jpg|thumb|right|70px|bleib]]</br>Is gas faoi thalamh modhnaithe é bleibe, atá timpeallaithe ag duilleoga modhnaithe.<ref>What is a bulb? (2020, March 17). Michigan State University Extension. Retrieved February 28, 2026, from https://www.canr.msu.edu/news/what-is-a-bulb</ref> *'''bliantóg''' (''annual plant'' as Béarla)<ref>“bliantóg.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bliant%C3%B3g/ga/</ref></br>Bláthaíonn agus faigheann bliantóg bás i mbliain amháin.<ref name = "Jessop et al., 2011">Jessop, J.P., Toelken, H.R. & Kellermann, J. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/344409776_Glossary_of_botanical_terms_version_1 Glossary of botanical terms (version 1).] In: Kellermann, J. (ed.), Flora of South Australia (ed. 5). 24 pp. (State Herbarium of South Australia: Adelaide). www.flora.sa.gov.au/ed5</ref> ==C== *'''clóraplast''' (''chloroplast'' as Béarla)<ref name = "clóraplast">clóraplast. (n.d.-b). Gaois Research Group. Retrieved March 14, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/620910</ref></br>Is orgánaid cheallach plandaí é an [[clóraplast]] a dhéanann an [[fótaisintéis]].<ref name = "clóraplast" /> *'''colúinín''' (''columella'' as Béarla)<ref>“colúinín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/col%C3%BAin%C3%ADn/ga/</ref></br>Is colún beag fíocháin é colúinín atá i lár capsúl.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''comhsheipealach''' (''gamosepalous'' as Béarla)<ref>“comhsheipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/comhsheipealach/ga/</ref></br>I gcailís chomhsheipealach bíonn na seipil comhleáite.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (n.d.). Flora of Mozambique: Glossary details: gamosepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.mozambiqueflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=318</ref> *'''crann''' (''tree'' as Béarla)<ref>“crann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/crann/ga/</ref>[[File:Tree Silhouette - geograph.org.uk - 2274631.jpg|thumb|right|70px|crann]]</br>Is planda adhmadach é crann le gas príomhúil amháin agus craobhacha tánaisteacha.<ref>Shrubs and trees: What defines a tree or a shrub? (2020, March 27). Los Angeles County Arboretum and Botanic Garden. Retrieved February 28, 2026, from https://arboretum.org/visit/library/online-exhibits/treasures-of-the-rare-book-collection-plants-of-mediterranean-climate-areas/shrubs-and-trees/</ref> *'''crann fíliginiteach''' (''phylogenetic tree'' as Béarla<!-- citation needed {{cn}} -->)[[Íomhá:Crann.png|thumb|right|90px|Crann fíliginiteach]]</br>Léiríonn [[crann fíliginiteach]] na gaolta idir orgánaigh éagsúla.<ref name = "Georgia Tech">Phylogenetic Trees. (n.d.). Georgia Tech Biological Sciences. Retrieved March 9, 2026, from https://organismalbio.biosci.gatech.edu/biodiversity/phylogenetic-trees/</ref> *'''crannlann''' (''arboretum'' as Béarla)<ref>“crannlann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/crannlann/ga/</ref></br>Is bailiúchán crann agus toir é [[crannlann]].<ref>Forschungsstelle Realienkunde  Zentralinstitut für Kunstgeschichte. (n.d.). Arboretum. RDK Labor. Retrieved May 30, 2026, from https://www.rdklabor.de/wiki/Arboretum</ref> ==D== *'''dé-éiciach''' (''dioecious'' as Béarla)<ref>“dé-éiciach.” (n.d.). téarma.ie. https://www.tearma.ie/q/d%C3%A9-%C3%A9iciach/ga/</ref></br>Bíonn daoine aonair fireanna agus baineanna ar leith ag plandaí dé-éiciach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''dioplóideach''' (''diploid'' as Béarla)<ref>“dioplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/diopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá dhá cheann de na tacair bhunúsacha crómasóm ag plandaí dioplóideacha sa núicléas.<ref name = "NSW Flora Glossary">National Herbarium of NSW,  Royal Botanic Garden, Sydney, Australia. (n.d.). New South Wales Flora Online: Glossary of Botanical Terms. Retrieved May 27, 2026, from https://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&glossary=yes&alpha=A</ref> ==E== *'''eipifít''' (''epiphyte'' as Béarla)<ref>“eipifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eipif%C3%ADt/ga/</ref></br>Is planda é eipifít a fhásann ar phlanda eile, ach ní seadán é.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''eiseamláir an chineáil''' (''type specimen'' as Béarla)<ref>“eiseamláir an chineáil.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eiseaml%C3%A1ir%20an%20chine%C3%A1il/ga/</ref>[[File:Cyne baetorta, HT, L39275.jpg|thumb|right|100px|An eiseamláir an chineáil de ''[[Cyne baetorta]]'' Barlow]]</br>Sainmhíníonn agus déanann an eiseamláir an chineáil ionadaíocht ar tacsón. Feidhmíonn sé mar thagairt fhisiciúil don tacsón.<ref>Ashworth, J. (2025, November 18). What is a type specimen? Natural History Museum, London. Retrieved March 23, 2026, from https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-a-type-specimen.html</ref> ==F== *'''fialamán''' (''velamen'' as Béarla)<ref>“fialamán.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/fialam%C3%A1n/ga/</ref></br>Is é an fialamán clúdach tiubh spúinseach na bhfréamhacha.<ref>Botanical nerd word: velamen. (2021, February 8). Toronto Botanical Garden. Retrieved May 27, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/word-of-the-week-velamen/</ref> *'''fréamh chrapthach''' (''contractile root'' as Béarla)<ref>“fréamh chrapthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/fr%C3%A9amh%20chrapthach/ga/</ref></br>Úsáideann plandaí fréamhacha chrapthach chun iad féin a tharraingt anuas.<ref>University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (2023). Contractile Roots. PropG. Retrieved February 28, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/07-geophytes/02-othergeophytes/01-geophytes-contractileroots.html</ref> ==G== *'''gaiméitifít''' (''gametophyte'' as Béarla)<ref name = "gaiméitifít" />[[File:Ricciocarpos natans.jpg|thumb|right|105px|Gaiméitifít de ''[[Ricciocarpos natans]]'']]</br>Fásann an gaiméitifít haplóideach ó spóir agus táirgeann sí gaiméite.<ref name = "gaiméitifít">gaiméitifít. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 15, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/619447</ref> <!--*'''gasach''' (''caulescent'' as Béarla)</br>Planda a bhfuil gas dea-fhorbartha aige os cionn na talún. Frithchiallach: ''gearrghasach'' (gan gas soiléir).--> *'''gínéiciam''' (''gynoecium'' as Béarla)<ref>“gínéiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 6, 2026, from https://www.tearma.ie/q/g%C3%ADn%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an gínéiciam an téarma comhchoiteann do orgáin atáirgthe baineanna an bhlátha, atá comhdhéanta de na cairpéil.<ref>Gynoecium, Carpel, Pistil. (2025, February 22). Master Gardeners Northern Virginia. Retrieved March 6, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/gynoecium-carpel-pistil/</ref> <!--*'''ginmhill''' (''abort'' as Béarla)</br>Forbairt struchtúir nó orgáin a thréigean.--> ==H== *'''heitreaspórach''' (''heterosporous'' as Béarla)<ref>“heitreaspórach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/heitreasp%C3%B3rach/ga/</ref></br>Táirgeann plandaí heitreaspóracha dhá chineál spóir.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''homaspórach''' (''homosporous'' as Béarla)</br>Planda nach bhfuil ach spóir de chineál amháin aige.<ref name = "Glossary British Pteridological Society">Glossary. (n.d.). British Pteridological Society. Retrieved April 18, 2026, from https://britishfernsociety.org.uk/Glossary/</ref> ==I== *'''ilseipealach''' (''polysepalous'' as Béarla)<ref>“ilseipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ilseipealach/ga/</ref></br>I cailís ilseipealach, bíonn na séipéil scartha.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: polysepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=565</ref> *'''inspeirm''' (''endosperm'' as Béarla)<ref>“inspeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/inspeirm/ga/</ref>[[File:Cocos nucifera00.jpg|thumb|right|100px|An inspeirm bán de shíol ''[[Cocos nucifera]]'']]</br>Is cuid den síol é an inspeirm agus cothaíonn sé an spóraifít óg.<ref>Endosperm. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved February 28, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/endosperm/21284</ref> ==L== *'''laitéis''' (''latex'' as Béarla)<ref>“laitéis.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lait%C3%A9is/ga/</ref></br>Is sú bán de roinnt plandaí é laitéis.<ref name = "vPlants">Plant Glossary. (n.d.). vPlants: A Virtual Herbarium of the Chicago Region. Retrieved May 30, 2026, from https://vplants.org/portal/plants/glossary/index.php</ref> *'''lann''' (''lamina'' as Béarla)<ref>“lann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lann/ga/</ref></br>Is é an lann an chuid leacaithe de dhuilleog, scartha ón ngas agus ó bhonn an duilleoige.<ref>Botanical nerd word: lamina. (2018, September 25). Toronto Botanical Garden. Retrieved March 14, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/botanical-nerd-word-lamina/</ref> *'''lansach''' (''lanceolate'' as Béarla)<ref>“lansach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lansach/ga/</ref>[[File:Leaf morphology lanceolate.png|thumb|right|140px|Duilleog lansach ]]</br>Bíonn duilleog lansach caol agus ubhchruthach. Bíonn an pointe is leithne inti thíos leis an lár.<ref name = "The Pea Key, 2007">The Australian Pea-flowered Legume Research Group. (2007). Leaf or leaflet shape. The Pea Key: An Interactive Key for Australian Pea-flowered Legumes. Retrieved March 21, 2026, from https://www.anbg.gov.au/cpbr/cd-keys/peakey/key/The%20Pea%20Key/Media/Html/41_leaf_shape.html</ref> *'''leictitíopa''' (''lectotype'' as Béarla)<ref>“leictitíopa.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/leictit%C3%ADopa/ga/</ref></br>Is sintíopa é leictitíopa a roghnaítear níos déanaí mar an eiseamláir an chineáil.<ref name = "McGrouther, 2020">McGrouther, M. (2020). Types of types. The Australian Museum. Retrieved March 23, 2026, from https://australian.museum/learn/animals/fishes/types-of-types/</ref> *'''liathghorm''' (''glaucous'' as Béarla)<ref>IDM & Foras na Gaeilge. (n.d.). glaucous. Foclóirí Ár Linne. Retrieved March 3, 2026, from https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/glaucous</ref>[[File:Picea pungens4.jpg|thumb|right|90px|Duilleoga liathghorm na ''[[Picea pungens]]'']]</br>Déanann an focal liathghorm cur síos ar dhromchla céiriúil atá idir ghorm agus liath.<ref>Eckel, P. M. (2023). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 3, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=glaucous</ref> *'''luathbhaineannach''' (''protogynous'' as Béarla)<ref>“luathbhaineannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathbhaineannach/ga/</ref></br>Bíonn céim baineann ag bláth luathbhaineannach roimh a chéim fhireann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.). Protogyny (protogynous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1302</ref> *'''luathfhireannach''' (''protandrous'' as Béarla)<ref>“luathfhireannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathfhireannach/ga/</ref></br>Bíonn céim fhireann ag bláth luathfhireannach roimh a chéim baineann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.-a). Protandry (protandrous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1300</ref> ==M== *'''meigeagaiméitifít''' (''megagametophyte'' as Béarla)<ref>“meigeagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/meigeagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Cruthaítear an meigeagaiméitifít le fás na meigeaspóir. Gineann an meigeagaiméitifít gaiméit baineann an phlanda heitreaspórach.<ref>Government of South Australia. (2025, July 7). megagametophyte. Flora of South Australia. Retrieved February 28, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/megagametophyte</ref> *'''meigeaspór''' (''megaspore'' as Béarla)<ref>“meigeaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/meigeasp%C3%B3r/ga/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an meigeaspór an cineál mór spóir. Fásann sé ina gaiméitifít baineann.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''meiteaxiléim''' (''metaxylem'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is cuid den xiléim phríomhúil é an meiteaxiléim, ar céim luath í i bhforbairt an xiléim.<ref name = "Xylem - PropG" /> *'''micreagaiméitifít''' (''microgametophyte'' as Béarla)<ref>“micreagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Fásann an micreagaiméitifít ón micreaspór agus táirgeann sé na gaiméite fireann de phlanda heitreaspórach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''micreaspór''' (''microspore'' as Béarla)<ref>“micreaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreasp%C3%B3r/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an micreaspór an cineál beag spóir. Fásann sé ina gaiméitifít fhireann.<ref name = "UCMP, 2009">UCMP Glossary: Botany. (2009). University of California Museum of Paleontology. Retrieved March 9, 2026, from https://ucmp.berkeley.edu/glossary/gloss8botany.html</ref> *'''micripíl''' (''micropyle'' as Béarla)<ref>“micripíl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micrip%C3%ADl/ga/</ref></br>Is cainéal beag é an micripíl a thrasnaíonn ionar ubhúlach.<ref name = "Flora of Australia Glossary">Government of South Australia. (n.d.). Flora of Australia Glossary. Flora of South Australia. Retrieved March 13, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/</ref> <!--*'''micreastrobalas''' (microstrobilus as Béarla)<ref>https://www.tearma.ie/q/micro-/</ref><ref>https://super.tearma.ie/q/strobilus/</ref> An ceann is lú de dhá chineál bhuaircíní nó strobalas a tháirgeann gimnispeirmeacha, an ceann fireann é agus táirgeann sé an phailin.--> <!--==N== --> ==O== *'''olasóm''' (''elaiosome'' as Béarla)<ref>“olasóm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/olas%C3%B3m/ga/</ref>[[File:Afzelia africana1.jpg|thumb|right|140px|Síolta ''[[Afzelia africana]]'' a bhfuil olasóm oráiste orthu]]</br>Is cuid chothaitheach de shíol é olasóm a mheallann ainmhithe cosúil le seangáin. Cuidíonn sé le scaipeadh síolta.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> ==P== <!--* '''peitínáit''' (''petiolate'' as Béarla) aidiacht ina ndéantar cur síos ar dhuilleoga nó ar struchtúir bhitheolaíocha a bhfuil gas (peitín) orthu, agus iad ceangailte go díreach le gas nó brainse. <ref>https://www.tearma.ie/q/petiolate/ ??</ref>--> *'''piorrachruthach''' (''pyriform'' as Béarla)<ref name = "piorrachruthach">“piorrachruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/piorrachruthach/</ref>[[File:Ficus pyriformis.JPG|thumb|right|125px|Torthaí piorrachruthacha an ''[[Ficus pyriformis]]'']]</br>Aidiacht, i gcruth péire.<ref name = "piorrachruthach" /> *'''prótaixiléim''' (''protoxylem'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is cuid den xiléim phríomhúil é an prótaixiléim, ar céim luath í i bhforbairt an xiléim.<ref name = "Xylem - PropG" /> ==S== <!--*'''scoitheadh''' (''abscission'' as Béarla)</br>Scaoileadh nádúrtha orgáin atá aibí nó sean, amhail toradh aibí nó duilleog aosta.--> <!--*'''snáthaidiúil''' (acicular as Béarla)</br>Caol nó snáthaidchruthach.--> *'''spáideog''' (''spadix'' as Béarla)<ref>“spáideog.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1ideog/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é spáideog ina mbíonn bláthanna ag fás ar ais tiubh, feolmhar.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''spáidín''' (''spathe'' as Béarla)<ref>“spáidín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1id%C3%ADn/ga/</ref></br>Is bracht mór é spáidín a thimpeallaíonn an spáideog.<ref name = "Sterry, 1997">Sterry, P. (1997). [https://www.google.de/books/edition/Collins_Complete_British_Wildlife_Photog/H2oXAAAACAAJ?hl=en Collins Complete British Wildlife Photoguide.] Kiribati: HarperCollins.</ref>{{rp|p=356}} *'''speiceas i mbaol criticiúil''' (''critically endangered species'' as Béarla)<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil" />[[File:凹脈金花茶 Camellia impressinervis -香港公園 Hong Kong Park, Hong Kong- (39897970614).jpg|thumb|right|100px|Is speiceas i mbaol criticiúil é ''[[Camellia impressinervis]]''.<ref>Wheeler, L. & Rivers, M.C. 2015. ''Camellia impressinervis''. The IUCN Red List of Threatened Species 2015: e.T62053740A62053758. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T62053740A62053758.en. Accessed on 01 March 2026.</ref>]]<br/>Is speicis iad speicis atá i mbaol criticiúil díothaithe sa nádúr atá thar a bheith ard.<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil">Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU. (n.d.). “speiceas i mbaol criticiúil.” Grúpa Taighde Gaois. Retrieved March 1, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology?Query=speiceas+i+mbaol+critici%C3%BAil</ref> *'''speiceas is lú imní''' (''least-concern species'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is tacsóin forleathana agus flúirseacha iad speiceas is lú imní.<ref name = "IUCN, 2012">IUCN. (2012). [https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/RL-2001-001-2nd.pdf IUCN Red List Categories and Criteria: Version 3.1. Second edition.] Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN. iv + 32pp.</ref> Tá riosca níos ísle díothaithe ag na speicis seo.<ref>Frequently Asked Questions. (n.d.). IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved April 18, 2026, from https://www.iucnredlist.org/about/faqs#Why%20are%20LC%20species%20on%20the%20Red%20List</ref> *'''speiceas leochaileach''' (''vulnerable species'' as Béarla)<ref name = "speiceas leochaileach" /></br>Tá riosca ard díothaithe sa nádúr ag speiceas leochaileach.<ref name = "speiceas leochaileach">speiceas leochaileach. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 10, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/635130</ref> *'''strobalas''' (''strobilus'' as Béarla)<ref>“strobalas.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/strobalas/ga/</ref></br>Is éard is strobalas ann ná struchtúr cosúil le buaircín atá comhdhéanta de spóraifille atá iompaithe go dlúth ar an ais.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> ==T== *'''teipeal''' (''tepal'' as Béarla)<ref>“teipeal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 4, 2026, from https://www.tearma.ie/q/teipeal/ga/</ref></br>Úsáidtear an téarma teipal do chodanna an peirianta má tá cuma an-chosúil ar na peitil agus ar na seipil.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: tepal. https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=768, retrieved 4 March 2026</ref> *'''torthú bláthra''' (''infructescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra" /></br>Is é an torthú bláthra an struchtúr ina dtaispeántar torthaí ar phlanda.<ref name = "Glossary for Vascular Plants">Glossary for Vascular Plants. (2018, November 19). New York Botanical Garden. Retrieved March 9, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/glossary/glossary-list/?ImagesOnly=yes&LimitPerPage=75&rownum=676</ref> ==U== *'''uathpholaplóideach''' (''autopolyploid'' as Béarla)<ref>“uathpholaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 15, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uathpholapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is cineál planda polaplóideach é planda uathpholaplóideach a chruthaítear trí géanóm amháin a dhúbailt. I bplandaí uathpholaplóideacha, tagann na crómasóm go léir ón speiceas céanna.<ref>Lefers, M. & Holmgren Lab. (2004). autopolyploid. Hedgehog Signaling Glossary. Retrieved March 15, 2026, from https://groups.molbiosci.northwestern.edu/holmgren/Glossary/Definitions/Def-A/autopolyploid.html</ref> *'''ubhagán uachtarach''' (''superior ovary'' as Béarla)<ref>“ubhagán uachtarach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ubhag%C3%A1n%20uachtarach/ga/</ref></br>Tá ubhagán uachtarach suite os cionn an phointe ina bhfuil na seipil, na peitil agus na staimín ceangailte.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''umbal''' (''umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal">“umbal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/umbal/ga/</ref>{{Il-íomhánna | align = right | direction = horizontal | total_width = 180 | header = | image1 = Inflorescences Umbel Kwiatostan Baldach.svg | alt1 = | caption1 = umbal | image2 = Inflorescences Umbel Kwiatostan BaldachZłożony.svg | alt2 = | caption2 = umbal comhshuite }}</br>Is cineál bláthra craobhach é umbal. Bíonn bláthanna sa bláthra ina bhfuil na gasóga go léir ar an fhad céanna agus ag teacht ó phointe amháin.<ref name = "Nelson, 2012">Nelson, R. C. (2012). The Description of Flowers. University of Rochester. Retrieved March 1, 2026, from https://www.cs.rochester.edu/u/nelson/wildflowers/glossaries/flowers/</ref> *'''umbal comhshuite''' (''compound umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal" /></br>Is cineál bláthra é umbal comhshuite ina n-eascraíonn roinnt umbal as aon phointe amháin.<ref>Inflorescences 15-Compound umbel. (n.d.). University of Illinois. Retrieved March 9, 2026, from https://www.life.illinois.edu/help/digitalflowers/Inflorescences/15.htm</ref> ==X== *'''xéirifíteach''' (''xerophytic'' as Béarla)<ref>“xéirifíteach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/x%C3%A9irif%C3%ADteach/ga/</ref>[[File:Echinocactus grusonii flora cologne.jpg|thumb|right|120px|Is plandaí xéirifíteacha iad na cachtais.<ref name = "Duke University">Xerophytes “Cactus-Like” collection. (n.d.). Duke University. Retrieved April 12, 2026, from https://liveplantcollections.biology.duke.edu/featured-collections/xeric</ref>]]</br>Tá plandaí xéirifíteacha oiriúnaithe do aeráid nó do ghnáthóg thirim.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary">The Rwanda flora team. (2026). Flora of Rwanda: Glossary. Retrieved April 12, 2026, from https://www.rwandaflora.com/speciesdata/glossary.php</ref> *'''xiléim''' (''xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim">“xiléim.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/xil%C3%A9im/ga/</ref></br>Is fíochán lignithe é an xiléim atá freagrach as iompar uisce i bplandaí.<ref name = "Xylem - PropG">University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (n.d.). Xylem. PropG. Retrieved May 30, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/01-biology/02-cell-types/12-celltypes-xylem.html</ref> *'''xiléim phríomhúil''' (''primary xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim" /></br>Is céim luath forbartha í an xiléim phríomhúil agus tá sé déanta as prótaixiléim agus meiteaxiléim.<ref name = "Xylem - PropG" /> *'''xiléim thánaisteach''' (''secondary xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim" /></br>Déantar an xiléim thánaisteach ón sraith chaimbiam. Tá sé freagrach as forbairt leataobhach agus fás adhmad.<ref name = "Xylem - PropG" /> ==Tagairtí== {{Reflist}} <!-- Collection of useful glossaries <ref name = "Flora of Australia Glossary" /> <ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> <name = "Jessop et al., 2011" /> <ref name = "UCMP, 2009" /> <ref name = "vPlants" /> --> {{síol}} 80zniqdk8p8tlcmp8igr75jlg1xyzc1 Gluais na Bitheolaíochta 0 124172 1316572 1314681 2026-06-01T15:40:04Z Ériugena 188 1316572 wikitext text/x-wiki Is liosta é '''Gluais na Bitheolaíocha''' ina bhfaightear sainmhínithe ar bhuntéarmaí agus ar bhunchoincheapa a úsáidtear sa [[An Bhitheolaíocht|bhitheolaíocht]]; is é sin le rá staidéar ar an bheatha agus ar orgánaigh bheo. Tá sé beartaithe mar ábhar réamhráiteach do thosaitheoirí; le haghaidh sainmhínithe níos sonraí agus níos teicniúla ó fho-dhisciplíní agus ó réimsí gaolmhara, féach Gluais na Bitheolaíochta Cille, Gluais na Géineolaíochta, Gluais na Bitheolaíochta Éabhlóidí, Gluais na hÉiceolaíochta, Gluais na hEolaíochta Comhshaoil agus Gluais an Ainmnithe Eolaíoch, nó aon cheann de na gluaiseanna a bhaineann go sonrach le horgánaigh atá i gCatagóir:Foclóirí Bitheolaíochta. {| class="wikitable" ! Béarla ! Gaeilge |- | Abdomen | Abdóman fir1 gu abdómain, ai abdómain, gi abdóman |- | Absicission | Scoitheadh fir gu scoite |- | Absorption | Ionsú fir abr▼ gu ionsúite |- | Accessory | Cúnta a3, coimhdeach a1, cúntach a1 |- | Accessory Bud | Bachlóg chúnta |- | Accessory fruits | Torthaí cúntacha |- | Accessory nerve | Néaróg chúnta |- | Acetabulum | Aicéatablam fir1▼ gu aicéatablaim, ai aicéatablaim, gi aicéatablam |- | Achene | Aicéin bain2▼ gu aicéine |- | Acid | Aigéad fir1▼ gu aigéid, ai aigéid, gi aigéad |- | Acoelomate | Aicéalómach a1 |- | Acquired character | Carachtar faighte |- | Acropetal | Barraimsitheach a1 |- | Acrosome | Acrasóm fir1▼ gu acrasóim, ai acrasóim, gi acrasóm |- | Actinomorphic | achtanamorfach a1 |- | Active transport | iompar gníomhach▼ gu iompair ghníomhaigh |- | Adaptation | oiriúnú fir▼ gu oiriúnaithe, iol oiriúnuithe |- | Adaptive behavior | iompraíocht oiriúnaitheach |- | Addiction | andúil bain2 na handúile |- | Adductor muscles | matáin aduchtacha |- | Adipose tissue | fíochán saille, gu fíocháin saille |- | Adrenal gland | faireog aidréineach,gu faireoige aidréiní, ai faireoga aidréineacha, gi faireog aidréineach |- | Adventitious root | fréamh bain2 aidbhinteach,gu fréimhe aidbhintí, ai fréamhacha aidbhinteacha |- | Aerial root | fréamh bain2 aeir |- | Aeration | aerú fir▼ gu aeraithe |- | Aerobic Respiration | riospráid bain2 aeróbach▼ gu riospráide aeróbaí |- | Aestivation | samhrú fir▼ gu samhraithe |- | Afferent | iniomprach a1 |- | Affinity | finíocht bain3▼ gu finíochta |- | After ripening | iar-aibiú fir▼ gu iar-aibithe |- | Agar | agar fir1▼ gu agair |- | Agglutination | gleanúint bain3▼ gu gleanúna |- | Agglutinin | aglútainin bain2▼ gu aglútainine |- | '''Agglutinogen | aglútainigéin ?''' |- | Aggregate | comhbhailiú fir |- | '''Aggregate fruit | sméar bain2▼ gu sméire, ai sméara, gi sméar''' |- | Albumen | albaimín fir4▼ gu albaimín |- | Alcohol | alcól fir1▼ gu alcóil, ai alcóil, gi alcól |- | Algae | alga fir4▼ gu alga, iol algaí |- | Alimentary canal | canáil bain3 an bhia |- | Allantois | allantóis bain2▼ gu allantóise |- | Allele | ailléil bain2▼ gu ailléile, aidbhr ailléilí |- | Allergy | ailléirge bain4▼ gu ailléirge, iol ailléirgí |- | '''Allogamy | allagamacht bain3 ?''' |- | Allopolyploid | allapolaplóideach fir1▼ gu allapolaplóidigh, ai allapolaplóidigh, gi allapolaplóideach |- | Alveolus | ailbheolas fir1▼ gu ailbheolais, ai ailbheolais, gi ailbheolas |- | Amino acid | aimíonaigéad fir1▼ gu aimíonaigéid, ai aimíonaigéid, gi aimíonaigéad |- | Amitosis | aimiotóis bain2▼ gu aimiotóise |- | Ammocoetes larva | jiissaa amoositii |- | Ammonia | amóinia bain4▼ gu amóinia |- | Ammonification | amóiniú fir▼ gu amóinithe |-''' | Ammonifying bacteria | Baictéir amóiníoch ?''' |- | Amnion | aimnian fir1▼ gu aimniain, ai aimniain, gi aimnian |- | Amniotic egg | ubh aimnianach |- | Amniotic fluid | sreabhán fir1 aimnianach |- | Amoeba | aiméibe bain4▼ gu aiméibe, iol aiméibí |- | Amoebocyte | aiméibicít bain2▼ gu aiméibicíte, iol aiméibicítí |- | Amoeboid | aiméabóideach a1▼ |- | Amphibia | Amphibia |- | Amphioxus | amfaibhiorach a1 |- | Ampulla | ampaill bain2▼ gu ampaille |- | Amylase | aimileáis bain2▼ gu aimileáise |- | Anabolism | anabalacht bain3▼ gu anabalachta |- | Anaerobic Respiration | riospráid bain2 anaeróbach▼ gu riospráide anaeróbaí |- | Analogous organs | orgán fir1 analógach |- | Anandrous | anandrach a1 |- | Anaphase | anapas fir4▼ gu anapas, iol anapasanna |- | Anatomy | anatamaíocht bain3▼ gu anatamaíochta, iol anatamaíochtaí |- | Ancestral characteristics | saintréithe sinsearacha |- | Androecium | aindréiciam fir4▼ gu aindréiciam |- | Androgenic-hormone | hormón andraigineach |- | Anemia | ainéime bain4 |- | Anemophily | ainéimifileacht bain3▼ gu ainéimifileachta |- | '''angiology | aingeolaíocht ?''' |- | angiosperm |angaispeirm bain2▼ gu angaispeirme, iol angaispeirmeacha |- | Animal | ainmhí fir4▼ gu ainmhí, iol ainmhithe |- | Ankle |rúitín fir4▼ gu rúitín, iol rúitíní (murnán fir1 agus alt fir1 na coise) |- | Annelida | Annelida LA s iol |- | Annual plant | Planda bliantúil |- | Annual ring |fáinne fir4 bliantúil▼ gu fáinne bhliantúil, ai fáinní bliantúla |- | Anoxia | anocsacht bain3▼ gu anocsachta |- | Antenna | aintéine bain4▼ gu aintéine, iol aintéiní |- | Anterior | tosaigh gu (réamhtheachtach a1) |- | Anther | antar fir1▼ gu antair, ai antair, gi antar |- | '''Antheridium''' | ?? |- | Anthesis (https://en.wikipedia.org/wiki/Anthesis) | ?? |- | Antibiotic | antaibheathach fir1▼ gu antaibheathaigh, ai antaibheathaigh, gi antaibheathach |- | Antibody | antasubstaint bain2▼ gu antasubstainte, iol antasubstaintí |- | Anticoagulant | antaithéachtach fir1▼ gu antaithéachtaigh, ai antaithéachtaigh, gi antaithéachtach |- | Antigen | antaigin bain2▼ gu antaigine |- | Antitoxin | antatocsain bain2▼ gu antatocsaine |- | '''Antivenom''' | antai-nimh (Tagairt:https://cdn.simplestudy.io/assets/backend/uploads/exam_papers/lc-biology-2009-qp-ynbcq.pdf) |- | Ants | seangán fir1▼ gu seangáin, ai seangáin, gi seangán |- | Anuria | ?? (https://en.wikipedia.org/wiki/Anuria) |- | Anus | anas fir1▼ gu anais, ai anais, gi anas |- | Aorta | aorta fir4▼ gu aorta, iol aortaí |- | Aortic arch | áirse bain4 aortach▼ gu áirse aortaí, ai áirsí aortacha |- | Apetalous | éipheitealach a1 |- | Aphyllous | éaduilleach a1 |- | '''Apical dominance''' | rinncheannas |- | Apical meristem | rinnmhíristéama fir4▼ gu rinnmhíristéama, iol rinnmhíristéamaí |- | Appendage | géagán fir1▼ gu géagáin, ai géagáin, gi géagán |- | Appendicular skeleton | cnámharlach fir1 aipindiceach▼ gu cnámharlaigh aipindicigh, ai cnámharlaigh aipindiceacha, gi cnámharlach aipindiceach |- | Appendix | aipindic bain2▼ gu aipindice |- | Appositional growth | fás comhaisnéiseach |- | Aquarium | uisceadán fir1▼ gu uisceadáin, ai uisceadáin, gi uisceadán |- | Aquatic plant | planda fir4 uisceach |- | Aquatic habitat | gnáthóg baib2 uisceach |- | Aqueous humor | lionn fir3 uiscí |- | Arachnoid | aracnóideach fir1▼ gu aracnóidigh, ai aracnóidigh, gi aracnóideach |- | Arachnoid matter | ábhar fir1 aracnóideach |- | Arteriole | artairín fir4▼ gu artairín, iol artairíní |- | Artery | artaire fir4▼ gu artaire, iol artairí |- | Arthropoda | Arthropoda s iol LA |- | Artificial fertilizer | leasachán fir1 saorga |- | Artificial insemination | inseamhnú fir saorga▼ gu inseamhnaithe shaorga |- | Ascaris | ascaras fir1▼ gu ascarais |- | Ascomycota | ?? |- | Ascospore | ascaspór fir1▼ gu ascaspóir, ai ascaspóir, gi ascaspór |- | Asexual Reproduction | atáirgeadh fir éighnéasach (síolrú fir éighnéasach) |- | Assimilate | asamhlaigh br▼ abr asamhlú, aidbhr asamhlaithe |- | Association | comhluadar fir1▼ gu comhluadair, ai comhluadair, gi comhluadar (plandaí etc.) |- | '''association fibres''' | snáithín comhlachais (DEEPSEEK) (https://en.wikipedia.org/wiki/Association_fiber) |- | Assortative mating (homogamy) | homagamacht bain3▼ gu homagamachta, iol homagamachtaí |- | Asters | astair |- | Asthma | plúchadh fir▼ gu plúchta (asma fir4▼ gu asma) |- | Atlas | Atlas fir1▼ gu Atlais |- | Atom | adamh fir1▼ gu adaimh, ai adaimh, gi adamh |- | Atrioventricular node | nód fir1 aitrimhéadailíneach |- | Atrium {auricle} | aitriam fir4▼ gu aitriam, iol aitriamaí {cluaisín fir4▼ gu cluaisín, iol cluaisíní} |- | Atrophy | seargadh fir▼ gu seargtha (cnaí fir4▼ gu cnaí) |- | Auditory capsule | capsúl fir1 éisteachta |- | Auditory nerve | néaróg bain2 éisteachta▼ gu néaróige éisteachta, ai néaróga éisteachta, gi néaróg éisteachta |- | Auditory organ | orgán fir1 éisteachta |- | Auditory ossicles | cnámhóga éisteachta |- | Autogamy | uathghamacht bain3▼ gu uathghamachta |- | Autolysis | uathalú fir▼ gu uathalaithe |- | Autonomic nervous system | uathchóras fir1 na néaróg▼ gu uathchóras na néaróg |- | Autosome | uathshóm fir1▼ gu uathshóim, ai uathshóim, gi uathshóm |- | Autotomy | uatóime bain4▼ gu uatóime |- | Autotroph | uatrófach fir1▼ gu uatrófaigh, ai uatrófaigh, gi uatrófach |- | Auxin | áicsin bain2▼ gu áicsine |- | Aves | Aves s iol |- | Avitaminosis | avitimíneois bain2▼ gu avitimíneoise, iol avitimíneoisí |- | Axil | ascaill bain2▼ gu ascaille, iol ascaillí |- | Axillary bud | bachlóg bain2 ascailleach▼ gu bachlóige ascaillí, ai bachlóga ascailleacha, gi bachlóg ascailleach |- | Axon | acsón fir1▼ gu acsóin, ai acsóin, gi acsón |} == B == {| class="wikitable" ! Béarla ! Gaeilge |- | Bacillus | bachaillín fir4▼ gu bachaillín, iol bachaillíní |- | Backbone | cnámh bain2 droma▼ gu cnáimhe droma, ai cnámha droma, gi cnámh droma |- | Backcrossing | aischrosáil bain3▼ gu aischrosála, iol aischrosálacha |- | Bacteria | Baakteeriyaa |- | Bactericide | Ajjeestuu baakteeriyaa |- | Bacteriology | baictéir fir io |- | Bark | coirt fem2 |- | Barrier | bacainn fem2 |- | Basal metabolism | meitibileacht bain3 bhunaidh▼ gu meitibileachta bunaidh |- | Basidiomycetes | baisidimícéit bain2▼ gu baisidimícéite |- | Basidium | baisidiam fir4▼ gu baisidiam, iol baisidiamaí |- | Bean | pónaire bain4▼ gu pónaire, iol pónairí |- | Bedbug | míol fir1 leapa▼ gu míl leapa |- | Belly | bolg fir1▼ gu boilg, ai boilg, gi bolg |- | Beetle | ciaróg bain2▼ gu ciaróige, ai ciaróga, gi ciaróg |- | Biennial | débhliantóg bain2▼ gu débhliantóige, ai débhliantóga, gi débhliantóg (planda),débhliantúil a2▼ (saolré planda) |- | Bilateral symmetry | siméadracht bain3 dhéthaobhach▼ gu siméadrachta déthaobhaí |- | Bile | domlas fir1▼ gu domlais |- | Bile duct | ducht fir3 domlais |- | Bilharzia | sisteasóimiáis bain2▼ gu sisteasóimiáise |- | Binary fission | déscoilteadh fir▼ gu déscoilte |- | Binomial nomenclature | ainmníocht bain3 dhéthéarmach▼ gu ainmníochta déthéarmaí |- | Bio | féinaisnéis bain2▼ gu féinaisnéise, iol féinaisnéisí |- | Biochemistry | bithcheimic bain2▼ gu bithcheimice |- | Biodiversity | bithéagsúlacht bain3▼ gu bithéagsúlachta |- | Biogenesis | bithghineas fir1▼ gu bithghinis, ai bithghinis, gi bithghineas |- | Biological control | srianadh fir bitheolaíoch▼ rialú fir bitheolaíoch |- | Biological factor | toisc bain2 bhitheolaíoch |- | Biology | bitheolaíocht bain3▼ gu bitheolaíochta |- | Biomass | bithmhais bain2▼ gu bithmhaise |- | Biosphere | bithsféar fir1▼ gu bithsféir, ai bithsféir, gi bithsféar |- | Biosynthesis | bithshintéis bain2▼ gu bithshintéise, iol bithshintéisí |- | Biotic community | pobal fir2 bitheach |- | Bisexual | déghnéasach fir1▼ gu déghnéasaigh, ai déghnéasaigh, gi déghnéasach |- | Bicuspid valve | comhla bain4 dhéchuspach▼ gu comhla déchuspaí, ai comhlaí déchuspacha |- | Blood | fuil bain3▼ gu fola, iol fola |- | Blood clotting | fuiltéachtadh fir▼ gu fuiltéachta |- | Blood group | fuilghrúpa fir4▼ gu fuilghrúpa, iol fuilghrúpaí |- | Blood platelets | pláitín fir4 fola▼ iol pláitíní fola |- | Blood pressure | brú fir4 fola▼ gu brú fola |- | Blood serum | séiream fir1 fola▼ gu séirim fola |- | Blood vessel | fuileadán fir1▼ gu fuileadáin, ai fuileadáin, gi fuileadán (soitheach fir1 fola) |- | Body cavity | cuas fir1 coirp▼ gu cuais coirp, ai cuais coirp, gi cuas coirp |- | Bone | cnámh bain2▼ gu cnáimhe, ai cnámha, gi cnámh |- | Bony fish | iasc fir1 cnámhach▼ ai éisc chnámhacha |- | Book lungs | '''?scamhóga leabhar''' |- | Botany | luibheolaíocht bain3▼ gu luibheolaíochta |- | Botulism | ispíneachas fir1▼ gu ispíneachais (botalas fir1▼ gu botalais) |- | Brain | inchinn bain2▼ gu inchinne |- | Brain stem | stoc fir1 na hinchinne |- | Breathe v | análaigh ''br'' ''abr'' análú, ''aidbhr'' análaithe |- | bronchus (primary ) | broncas fir1 seachscamhógach |- | Bronchus | broncas fir1 |- | Bud | bachlóg bain2▼ gu bachlóige |- | Budding | bachlú fir▼ gu bachlaithe (ag péacadh) |- | Bud scales | crotal fir1 bachlóige (gainne fir4 bachlóige) |- | Bulb | bleib bain2 an bhleibín, na bleibíní, na mbleibíní. |- | Bulbil | bleibín fir4▼ gu na bleib |- | Bundle sheath | beart-truaill bain2▼ gu beart-truaille |- | Bursa | saicín fir4 |} == C == {| class="wikitable" ! English ! Gaeilge |- | Cactus | cachtas fir1▼ gu cachtais, ai cachtais, gi cachtas |- | Calcifuge | cailctheifeach fir1▼ gu cailctheifigh, ai cailctheifigh, gi cailctheifeach |- | Callus (on hand) | creagán fir1▼ gu creagáin, ai creagáin, gi creagán |- | Callus (on sole) | bonnleac bain2▼ gu bonnleice |- | Callus | callas fir1▼ gu an challais, ai na callais, gi na gcallas |- | Calyx | cailís bain2▼ gu an chalra, na calraí na gcalraí |- | calory | calra fir4 an chalra |- | Canal system | córas fir1 na canála |- | Canine | cainíneach fir1▼ gu cainínigh, ai cainínigh, gi cainíneach |- | Canning | cannú fir▼ gu cannaithe (cannadóireacht bain3▼ gu cannadóireachta) |- | Capillarity | ribeadas fir1▼ gu ribeadais |- | Capsule | capsúl fir1▼ gu capsúil, ai capsúil, gi capsúl |- | Carapace | carapás fir1▼ gu carapáis, ai carapáis, gi carapás |- | Carbon cycle | timthriall fir3 carbóin |- | Cardiac | cairdiach a1 |- | Cardiac muscle | matán fir1 cairdiach |- | Cardinal vein | féith bain2 chairdinéalta |- | Carotid arch | stua fir4 cairdiach |- | Carotid artery | artaire fir4 caratach |- | Carpal | carpasach fir1▼ gu carpasaigh, ai carpasaigh, gi carpasach |- | Carpus gu carpais, ai carpais, gi carpas |- | Cartilage | loingeán fir1▼ gu loingeáin, ai loingeáin, gi loingeán |- | Caterpillar | bolb fir1▼ gu boilb, ai boilb, gi bolb (bratóg bain2▼ gu bratóige, ai bratóga, gi bratóg) |- | Caudal | eireaballach a1 |- | Cauline | cálach a1 |- | Cell | cill bain2▼ gu cille, ai cealla, gi ceall |- | Cell body | cill-chorp fir1▼ gu cill-choirp, ai cill-choirp, gi cill-chorp |- | Cell cycle | timthriall fir3 cille |- | Cell division | cilldeighilt bain2▼ gu cilldeighilte |- | Cell membrane | cillscannán fir1▼ gu cillscannáin, ai cillscannáin, gi cillscannán |- | Cell migration | aistriú fir cille |- | Cell sap | cillsú fir4▼ gu cillsú |- | Cell structure | cilldéanmhas fir1▼ gu cilldéanmhais |- | Cell theory | teoiric bain2 na gceal |- | Cell tissue | fíochán fir1 cille |- | Cell wall | cillbhalla fir4▼ gu cillbhalla, iol cillbhallaí |- | Cellular organelles | orgánaidí na cille |- | Cell transformation | claochlú fir ceall |- | Centrosome | ceintreasóm fir1▼ gu ceintreasóim, ai ceintreasóim, gi ceintreasóm |- | Cenozoic | Caenasóch a1 |- | Cenozoic era | Ré Bain4 Chaenasóch a1 |- | Cephalization | ceifealú fir▼ gu ceifealaithe |- | Cephalochordata | Cephalochordata |- | Cephalothorax | ceifealatóracs fir4 gu ceifealatóracs |- | Cerebellum | ceirbrín gu ceirbrín, iol ceirbríní |- | Cerebral cortex | coirtéis bain2 cheirbreach |- | Cervical groove | eitre bain4 cheirbheacsach |- | Cervix | ceirbheacs fir4 |- | Cheese bain2 gu cáise, iol cáiseanna |- | Chemoreceptor | ceimeaghabhdóir fir3 gu ceimeaghabhdóra, iol ceimeaghabhdóirí |- | Chemosynthesis |ceimishintéis bain2 gu ceimishintéise, iol ceimishintéisí |- | Chlorophyll | clóraifill bain2 gu clóraifille |- | Chloroplast | clóraplast fir4 gi clóraplast, iol clóraplastaí |- | cholera | calar fir1 gu calair |- | Chondrichthyes | Chondrichthyes s iol LA |- | Chordata | Chordata s LA |- | Chorion | cóirín fir4 gu cóirín, iol cóiríní |- | Chromatophore | crómatafór fir1▼ gu crómatafóir, ai crómatafóir, gi crómatafór |- | Chromoplast | crómaplast fir4 gu crómaplast, iol crómaplastaí |- | chromosomes | crómasóm fir1 gu crómasóim, ai crómasóim, gi crómasóm |- | Cilium | fabhrán fir1 gu fabhráin, ai fabhráin, gi fabhrán |- | Ciliary body | corp fir1 fabhránach |- | Ciliary feeder | beathóir masc3 fabránach |- | Ciliary muscle | matán fir1 fabhránach |- | Ciliary structure | struchtúr fir1 fabhránach |- | Ciliata | ''Ciliata'' |- | Ciliated cell | cill bain2 fhabhránach |- | Circular canal | canáil bain3 chiorclach |- | Circulatory system | córas fir1 imshruthaithe |- | Class | aicme bain4 gu aicme, iol aicmí |- | Classification | aicmiúchán fir1 gu aicmiúcháin (rangúchán fir1 gu rangúcháin) |- | Clasper | claspaire fir4 gu claspaire, iol claspairí |- | Clavicle | dealrachán fir1 gu dealracháin, ai dealracháin, gi dealrachán |- | Climax | forchéim bain2 gu forchéime |- | Clitoris | brillín fir4 gu brillín, iol brillíní |- | Clot | téachtán fir1 gu téachtáin, ai téachtáin, gi téachtán |- | Coccus | cocas fir1 gu cocais, ai cocais, gi cocas |- | Cockroach (common) | ciaróg bain2 dhubh (blatóg bain2 choiteann) |- | Cocoon | cocún fir1▼ gu cocúin, ai cocúin, gi cocún |- | Coelom | céalóm fir1▼ gu céalóim, ai céalóim, gi céalóm |- | Coelomate | céalómach a1 |- | Coelomic cavity | cuas fir1 céalómach |- | coenzyme | comheinsím bain2 gu comheinsíme |- | Coiled filament | filiméad fir1 corntha |- | Cold blooded | fuarfhuilteach |- | Coleoptile | coiléiptíl bain2▼ gu coiléiptíle |- | Colon | drólann bain2 gu drólainne, ai drólanna, gi drólann |- | Colony | coilíneacht bain3 gu coilíneachta, iol coilíneachtaí |- | Colour vision | aithint bain3 dathanna |- | Commensal | comhthíosach a1 |- | Commensalism | comhthíosachas fir1 gu comhthíosachais |- | Common | coiteann a1 |- | Community | pobal fir1 gu pobail, ai pobail, gi pobal |- | Companion | compánach fir1 gu compánaigh, ai compánaigh, gi compánach |- | Companion cell | cill bain2 choimhdeachta |- | comparative anatomy | anatamaíocht bain3 chomparáideach |- | Comparative physiology | fiseolaíocht bain3 chomparáideach |- | Compensation point | pointe fir4 cúitimh |- | Competition | iomaíocht bain3 gu iomaíochta (coimhlint bain2 gu coimhlinte) |- | Complete metamorphosis | meiteamorfóis bain2 fhoirfe |- | Composite | cumasc fir1 |- | Compound leaf | comhdhuille fir gu comhdhuille, iol comhdhuillí |- | Compression | comhbhrú fir gu an chomhbhrúite |- | Conceptacle | coimpreán fir1 gu coimpreáin, ai coimpreáin, gi coimpreán |- | Condenser | comhdhlúthadán fir1 |- | Conditional reflex | frithluail bain2 riochtaithe |- | Cone | buaircín fir4 gu buaircín, iol buaircíní |- | coniferous | buaircíneach a1 |- | Conjunctiva | tonn bain2 na súile (tonn bain2 súile) |- | Conjugation | comhchuing bain2 gu comhchuinge (comhchuingiú fir▼ gu comhchuingithe) |- | Connective | nascach fir1 gu nascaigh |- | Connective tissue | fíochán fir1 tacaíochta |- | Consumer | tomhaltóir fir3 gu tomhaltóra, iol tomhaltóirí |- | Contagious | tógálach a1 (gabhálach a1) |- | Contraception | frithghiniúint bain3 gu frithghiniúna |- | Contractile vacuole | folúisín fir4 chrapthach |- | Control of cell division | cilldeighilt bain2 a rialú |- | Convoluted tubule | fidín fir4 comhchasta |- | Convolution | conbhlóid bain2▼ gu conbhlóide |- | Copulation (animal) | cúpláil bain3 gu na cúplála, na cúplálacha |- | Copulation (human) | comhriachtain fem3 gu na comhriachtana |- | Coral | coiréal fir1 |- | Cork | corc fir1 | - | Corn | arbhar fir1 |- | Cornea | coirne bain4 gu coirne, ai iol coirní |- | Corolla | coróinín fir4 gu coróinín, iol coróiníní |- | Corpuscle | coirpín fir4 gu coirpín, ai coirpíní, gi coirpiní |- | Corpus luteum | ''corpus luteum'' |- | Cortex | coirtéis bain2 gu coirtéise |- | Cotyledon | cotailéadón fir1 |- | Craniate | Craniata |- | Cranium | cráiniam fir4▼ gu cráiniam, iol cráiniamaí |- | Crop | barr fir1▼ gu bairr, ai barra, gi barr |- | Crop rotation | uainíocht bain3 na mbarr |- | Crossbreed | crosphóraigh br▼ abr crosphórú, aidbhr crosphóraithe |- | Cross fertilization | crostoirchiú fir▼ gu crostoirchithe |- | cross-over (medicine) | trasacht fem3 |- | cross-pollination | crosphailniú fir▼ gu crosphailnithe |- | Cryptophyte | criptifít bain2▼ gu criptifíte, iol criptifítí |- | Cub | coileán fir1 |- | Culture | cultúr fir1 | Cuticle | cúitineach fir1 gu cúitinigh |- | Cytology | cíteolaíocht bain3 gu cíteolaíochta |- | Cytolysis | cítilíseas |- | Cytoplasma | cíteaplasma fir4 gu cíteaplasma, iol cíteaplasmaí |- | Cytosol | cíteasol fir1 |- | Cytokinesis | cíticinéis bain2 gu cíticinéise |} == D == {| class="wikitable" ! English ! Gaeilge |- | Daughter cell | mac-chill bain2 gu mac-chille, ai mac-chealla, gi mac-cheall |- | Day light vision | dearcadh sholas an lae |- | Deamination | dí-aimíniú fir gu dí-aimnithe (dí-aimíniúchán fir1 gu dí-aimíniúcháin) |- | Decay | meath br abr meath, aidbhr meata |- | Decay | meath fir3 gu meatha |- | Deciduous | duillsilteach a1 |- | Deciduous tooth | diúlfhiacail bain2 gu diúlfhiacaile |- | Decomposer | dianscaoilteoir fir3 gu dianscaoilteora, iol dianscaoilteoirí |- | Decortication | coirtiú fir gu coirtith |- | Defoliation | dídhuilliú fir gu dídhuillithe (dídhuilliúchán fir1 n) |- | Degeneration | meathlúchán fir1( meath fir3 gu meatha) |- | Dehiscent | oscailteach a |- | Dehydration | díhiodráitiú fir gu díhiodráitithe (díhiodráitiúchán fir1 gu díhiodráitiúcháin) |- | Dendrite | deindrít bain2 u deindríte |- | Denitrification (próiseas) | dínítriú fir gu dínítrithe |- | Denitrification | dínítriúchán fir1 |- | Den (badger's) | brocais fem2 gu na brocaise, ai na brocaisí, gi na mbrocaisí |- | Dental formula | Foirmle b4 fhiaclóireachta |- | Dental groove | eitre bain4 fhiaclóireachta |- | Dentine | déidín fir4 gu déidín |- | Depauperate | fás fir1 cranda |- | Dermatophyte | borrphéist bain2 gu borrphéiste, iol borrphéisteanna |- | Dermis | deirm bain2 gu deirme |- | Dermatitis | deirmitíteas fir1 |- | Diabetes | diaibéiteas fir1 |- | Diagnosis |diagnóis bain2 gu diagnóise |- | Diaphragm | scannán fir1 |- | Diastema | diaistéama fir4 gu diaistéama, iol diaistéamaí |- | Diastole | diastól fir1 |- | Diatoms | diatóm fir1 |- | Dicotyledon | déchotailéadón fir1 |- | Differentiation | difreáil bain3 gu difreála |- | Diffuse | idirleath br abr idirleathadh, aidbhr idirleata |- | Diffusion | idirleathadh fir gu idirleata |- | Digestion | díleá fir4 gu díleá |- | Digestive enzyme | einsím bain2 dhíleách |- | Digestive gland | faireog bain2 dhíleách |- | Digestive system | córas fir1 díleá |- | Digit | digit bain2 gu digite, iol digití |- | Dihybrid | déhibrid bain2 gu déhibride |- | Dimorphism | démhorfacht bain3 gu démhorfachta |- | Dioecious | dé-éiciach a1 |- | Diploblastic | dipleablastach a1 |- | Diploid | dioplóideach fir1 |- | Diploid condition | riocht fir3 dioplóideach |- | Diploid number | uimhir bain5 dhioplóideach |- | Disc | diosca fir4 gu diosca, iol dioscaí |- | Discontinuous distribution | dáileachán fir1 neamhleanúnach |- | Disease |galar fir1 |- | Dispersal | scaipeadh fir gu scaipthe |- | Disperse | scaip br abr scaipeadh, aidbhr scaipthe |- | Dispersion medium | meán fir1 easrúcháin |- | Dissimilation | díshamhlú fir gu díshamhlaithe |- | Distal | aimhneasach |- | Distribution | dáileadh fir gu dáilte, iol dáiltí |- | Diversity | éagsúlacht bain3 |- | Division | deighilt b2 gu na deighilte, ai na deghiltí, gi na ndeighiltí |- | DNA | ADN (aigéad fir1 dí-ocsairibeanúicléasach ) |- | DNA cycle | timthriall fir3 ADN |- | DNA replication | macasamhlú fir ADN |- | DNA synthesis | sintéis bain2 ADN |- | DNA Dominance | ceannas fir1 ADN |- | Dominant | ceannasach a1 |- | Dominant character | tréith fem2 cheannasach |- | Donor | deontóir fir3 gu deontóra, iol deontóirí |- | Dormancy | suanacht bain3 gu suanachta |- | Dormant | suanach a1 |- | Dorsal | droma gu mar a |- | Dorsal aorta | aorta fir4 droma |- | Dorsal lobe | maothán fir1 droma |- | Double circulation | imshruthú fir dúbailte |- | Double fertilization | toirchiú fir dúbailte |- | Drupe | drúp fir1 |- | Duct | ducht fir3 gu duchta, iol duchtanna |- | Ductless gland | faireog bain2 éaduchtach |- | Duodenum | dúidéineam fir1 gu dúidéinim |} == E == {| class="wikitable" ! English ! Gaeilge |- | Ear | cluas bain2 gu cluaise, ai cluasa, gi cluas |- | Ear drum | tiompán fir1 na cluaise |- | Ear ossicle | cnámhóg bain2 cluaise |- | Ecdysis | eicdís bain2 gu eicdíse |- | Ecological factor | toisc bain2 éiceolaíoch |- | Ecology | éiceolaíocht bain3 gu éiceolaíochta |- | Eco species | éicispeiceas fir1 |- | Ecosystem | éiceachóras fir1 |- | Ecotype | éicitíopa fir4 gu éicitíopa, iol éicitíopaí |- | Ectoderm | eictideirm bain2 gu eictideirme |- | Ectoparasite | eictisheadán fir1 (eicteaparaisít bain2 gu eicteaparaisíte) |- | Effector neuron | néarón fir1 éifeachtóra |- | Effector organ | orgán fir1 éifeachtóra |- | Efferent branchial artery | artaire fir4 brainciach eisiomprach ai artairí brainciacha eisiompracha |- | Efferent fibre | snáithín fir4 eisiomprach |- | Efferent loop | lúb bain2 eisiomprach |- | Egestion | eisligean fir1 |- | Egg | ubh bain2 gu uibhe, iol uibheacha |- | Egg membrane | ubhscannán |- | Elastic cartilage | loingeán fir1 leaisteach | | Elephantiasis | eilifintiáis bain2 gu eilifintiáise |- | Embryo | suth fir3 gu sutha, iol suthanna |- | Embryogenesis | suthghineas fir1 |- | Embryology | sutheolaíocht bain3 gu sutheolaíochta |- | Embryo sac | suthshac fir1 |- | Embryonic membrane | scannán fir1 suthach |- | Embryonic period | tréimhse fir4 suthach |- | Embryophyte | suthfhít bain2 gu suthfhíte, iol suthfhítí |- | Enamel | cruan fir1 |- | Encysted | cistithe a3 |- | Endemic | cistithe a3 |- | Endocardium | ionchairdiam fir4 gu ionchairdiam |- | Endocarp | ioncharp fir1 |- | Endocrine gland | faireog bain2 inchríneach |- | Endocrine system | córas fir1 inchríneach |- | Endodermal cell | cill bain2 indeirmeach |- | Endometrium | inmheitriam fir4 gu inmheitriam, iol inmheitriamaí |- | Endoparasite | ionpharaisít bain2 gu ionpharaisíte (inseadán fir1) |- | Endoskeleton | ionchnámharlach fir1 |- | Endospore | ionspór fir1 |- | Endosperm | inspeirm bain2 gu inspeirme |- | Endotoxin |iontocsain bain2 gu iontocsaine |- | Energy | fuinneamh fir1 |- | Entomology | feithideolaíocht bain3 gu feithideolaíochta |- | Entomophily | feithidfhileacht iarmh bain3 |- | Environment | comhshaol fir1 |- | Enzyme | einsím bain2 gu einsíme, iol einsímí |- | Epicardium | eipeacairdiam fir4 gu eipeacairdiam |- | Epicotyl |eipeacotail bain2 gu eipeacotaile |- | Epidermis | eipideirm bain2 gu eipideirme |- | Epiglottis | eipeaglotas fir1 |- | Epiphyte | eipifít bain2 gu eipifíte |- | Erection | adharc bain2 gu adhairce, ai adharca, gi adharc (éirí fir4 gu éirí) |- | Erector muscle | matán fir1 ardaitheach |- | Erosion | creimeadh fir an chreimthe |- | Erythroblastosis fetalis | ''Erythroblastosis fetalis'' |- | Esophagus | éasafagas fir1 (diúlfaíoch fir1) |- | Estivation | samhrú fir an tsamhraithe |- | Euglena | ''Euglena'' |- | Evolution | éabhlóid bain2 gu éabhlóide |- | Exchange | malartú fir |- | Excretion | eisfhearadh fir |- | Excurrent growth | ?'''fás eiseachumarach''' |- | Exhale | easanálaigh br |- | Exocarp | eiseacarp fir1 |- | Exocrine gland | faireog bain2 eisicríneach |- | Exodermis | eisideirm bain2 gu eisideirme |- | Exoskeleton | eisichreatlach bain2 gu eisichreatlaí, ai eisichreatlacha, gi eisichreatlach |- | Expansion | forbairt bain3 |- | Eye | súil bain2 gu súile, ai súile, gi súl |- | Eyeball | meall fir1 súile iol meallta súl |- | Eyelid | caipín fir4 súile (mogall fir1 súile) |- | Eye muscle | matán fir1 súile ai matáin na súile |} == F == {| class="wikitable" ! Béarla ! Gaeilge |- | Facial nerve | néaróg bain2 ghnúiseach |- | Faeces | faecas fir1 |- | Fallopian tube | feadán fir1 fallópach |- | False rib | easna bain4 bhréagach ai easnacha bréagacha |- | Family | fine bain4 gu fine, iol finte |- | Fat | saill bain2 gu saille, iol saillte |- | Fat body | corp fir1 saille |- | Fat cell | cill bain2 shailleach |- | Feather | cleite fir4 gu cleite, iol cleití |- | Fermentation | díleá fir4 |- | Fern | raithneach bain2 gu raithn |- | Fertile soil | ithir bain5 shaibhi |- | Fertility | torthúlacht bain3 gu torthúlachta |- | Fertilization | toirchiú fir gu toirchithe |- | Fertilization membrane | scannán fir1 toirchithe |- | Fertilizer | leasachán fir1 gu leasacháin, ai leasacháin, gi leasachá |- | Fibre | kirrii, qajjisa, haanxaa, qaancaa |- | Fibril | Qaaccaa ,cakkee |- | Fibrin | qaancinii, liilana |- | Fibrinogen | liilanhoortuu |- | Fibrous | qaajjisoo |- | Fibula | soma hojjaa qal'aa |- | Filament | dibaalaa |- | Filamentous | dibaalaaawaa |- | Fin | koola |- | Fin rays | xiyyee koola |- | Fish | qurxummii |- | Fission | addaan bahinsa |- | Flagellate | silqixaawoo |- | Flagellum | silqixa |- | Flame cells | lubbiyyoo laboobaa |- | Flat worms | raammooo battee |- | Flea | tafki |- | Floral diagram | caasoo daraaraa |- | Floral formula | unkee daraaraa |- | Floral tube | ujummoo daraaraa |- | Flower | daraaraa |- | Flower bisexual | daraaraa saallamee |- | Flower imperfect | daraaraa gamisaala |- | Flower pistillate | daraaraa dhaltuu(ilillii) |- | Flower staminate | daraaraa kormaa |- | Flower unisexual | daraaraa saal-tokkee |- | Flowering plants | biqiltoota daraaraa |- | Fluid | yaatoo |- | Foetus | gadaacha, curraa |- | Foetus membrane | sabaga curraa, |- | Follicle | foolikilii, lubgoo, subbattii |- | Food chain | funcaa soorataa |- | Food pyramid | dossoo soorataa |- | Food vacuole | buufanyee sorataa |- | Food web | saphuphee sorataa |- | Foot | miila |- | Fore arm | dhundhuma |- | Fore brain | duree sammuu |- | Fossil | dhakkala |- | Fraternal twins | lakkuu adda addaa |- | Fragmentation | cacabiinsa |- | Fructose | firuuktoosii |- | Fruit | firii |- | Function | dalagaa |- | Fungi | Faangasii, Marqoo |- | Fungicide | farra-faangii, farra-marqoo |- | Funicle | lawwadaroo |- | Fur | dabasaa, buukii |} == G == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Galactose | gaalaaktoosii |- | Gall blader | Afuuffee hadhooftuu |- | Ganglion | kuburroo ribee |- | Gel | dhoqqana |- | Gene | dhaalmaya, sanyundee |- | Genitalia | Qaama saalaa |- | Genetics | Xiindhaala |- | Genotype | ruqoo dhaalmayaa |- | Genus | qaccee |- | Geological time | yeroo |- | Geotropism | gaalcha lafaa |- | Germ cell | lubbiyyoo imii |- | Germination | mutaa'uu |- | Germ layer | baqaanimii |- | Germ tube | ujummoo imii |- | Gestation | Ulfaawa(namaaf) rimaawa |- | Gills | Asaassii |- | Gill fungi | Asaassii gosukkoo |- | Gizzard | qochomaa |- | Gland | Xannacha |- | Glomerulus | dirmoo |- | Glucose | gulukoosii |- | Gonad | xannacha saalaa |- | Graft | suqxii |- | Graffian follicle | Goonka garaaf |- | Granulocyte | Maandhabuurraawaa |- | Grass | marga |- | Green gland | xannacha magariisa |- | Growth | guddina |- | Guard cell | lubbiyyoo waardiyaa |- | Gullet | liqimsituu |- | Gut | muculufa |- | Gymnosperm | sanyii-qulloo |} == H == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Habit | |- | Habitat | Bidoolee |- | Hemoglobin | Burebiluu |- | Hair | Rifeensa |- | Hair cell | Lubbiyyoo Rifeensaa |- | Hair follicle | Lubgoo Rifeensaa |- | Hair papilla | Rifeensa xossee |- | Halophytes | Sagiddeelama |- | Haploid number | Uunkoomgamisa, Baaddirgamisa |- | Hard wood | Folka |- | fever | Leeydaa |- | Haemorrhage | Dhiigitii |- | Hearing | Dhagahuu |- | Hemichordata | Cintushaaleeyyii |- | Hepatic | Tiruu |- | Hepatic artery | Dhiiga deebistuu Tiruu |- | Hepatic portal system | Sirna dhiiga geessituu tiruu |- | Herbaceous plants | Biqiltoota jirma lallaafoo |- | Herbalist | |- | Herbicide | Farra Aramaa |- | Herbivorous | Sorattoo biqilootaa |- | Heredity | Dhaalsanyii |- | Hermaphrodite | sangaa raada, bukkee |- | Heterodont | Ilkaanaddee |- | Heterogeneous | Gosaddee |- | Heterotrophic | Sooratoota |- | Hexose | Heksoosii |- | Hibernation | Riphiinsa |- | Hilum | Handhuursanyii |- | Hindbrain | Duubee sammuu |- | Hindgut | Duubee Muculufaa |- | Holophytic | Biqilaanbulaa, biqiltuu qofa nyaatuu |- | Holozoic | Neefkee |- | Homeothermic | Dhiigsukkaawoo |- | Homodont | Ilkaan Walfakkoo |- | Homologous chromosomes | Baaddira Walfakkaatoo |- | Homologous structure | Caasa walfakkataa |- | Homozygous | Gostokkee |- | Hooves | Kottee |- | Hook worm | Raammoo hokkoo |- | Hormone | Hoormoonii |- | Horny jaws | A'ama gaanfee |- | Host | Keessummeessituu |- | Housefly | Tisiisa |- | Humerus | Lafee irree olaanaa |- | Humidity | Jiidhillaa |- | Humus | Kosbiyyee |- | Hybrid | We'elcha, diqaalaa |- | Hydrophyte | Biqilbishee |- | Hydroponics | Biqileeta bishaanii |- | Hydrostatic pressure | Dhibbaa bishaanii |- | Hyperglycaemia | Sukkaara dhiigaa olka’aa |- | Hypertonic | Bulbulqoo olaanaa |- | Hypocotyl | Jirmuta,Soomayyoo |- | Hypothesis | Jennaa, mala-dha'insa |- | Hypotonic | Bulbulqoo gadaanaa |- | Hypoxia | Hanqina ooksijii, Hanqiinadhiituu |} == I == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Identical twins | lakkuu walfakkaatoo |- | Imbibition | Dhugama |- | Image | Fakkaatti |- | Image formation | Uumamuu fakkaatii |- | Immunity | Iraafa, madiinummaa |- | Impermeable | Hinseensifinee |- | Impulse | dhiibbaa |- | Inbreed | Walhora firaa |- | Incisor | Ilkaan fuulduree |- | Incomplete | Hanquu |- | Incomplete dominance | Mo'annaa hanquu |- | Incomplete metamorphosis | Bocjijirraa hanquu |- | Incubation period | Yeroo hammannoo |- | Incubator | Batooree |- | Incus(anvil) | Lafee boraatii |- | Indehiscent | Hindhoonee |- | Independent assortment | mirrii Of-danda'aa |- | Indigenous | biyyumee |- | Infant | daa'ima, sinoo |- | Infection | bacawwii,bocoo |- | Inferior | gadaantee |- | Inferior vena cava | Dhigdeebistuu guddicha gadii |- | Infertile | Gawwii |- | Inflammation | kulkula |- | Inflorescence | Daraartuuta,gorboba daraaraa |- | Inhale | Hafuura baafachuu |- | Inheritances | Dhaala sanyii |- | Inhibition | dhoorkuu |- | Inhibitor | didaa |- | ingestion | Afaanitti fudhachuu |- | Initials | Jalqaba |- | Inject | limmoo |- | Injection | lilmee waraanuu |- | Insect | Ilbiisa |- | Insect pollination | Habareessuu Ilbiisaa |- | Insecticide | Farra Ilbiisoota |- | Insectivore | Soorilbiissa |- | Insoluble | hinbulbulamnee |- | Instinct | amala dhalootaa,yaadumaa |- | Insulin | insuliinii |- | Integument | uwwisa daraaraa |- | Intercellular | Lubbiyyoolee gidduu |- | Intercellular space | iddoo lubbiyyoolee gidduu |- | Internal | keessoo |- | Internal environment | Naannoo keessaa |- | Internode | birkiilee gidduu |- | Interphase | Sadarkaa forfannaa |- | Interstitial fluid | Dhangala'oo lubbiyyoolee gidduu |- | Intestinal gland | Xannacha mar'imaanii |- | Intestine | Mar'imaan |- | Intoxication | summeessuu |- | Intracellular | kees-lubbiyyoo |- | Intramembranous | sabaga keessa |- | Interventricular septum | xiixxuu qaawa onnee gidduu |- | Inversion | garagaltoo |- | Invertebrate | Lafemaleeyyii |- | Involuntary | Fadhiimalummaa |- | Iodine | Ayoodiinii |- | Irregular flower | Daraaraa alidilee |- | Irritability | biri'annoo |- | Isolation | |- | Isotonic | bulbulqixxee |- | Isotope | daaddaa |} == J == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Jaundice | Hossee, Dhukkubba shimbirroo |- | Jaw | A'ama |- | Jaw bone | Lafee a'amaa |- | Jelly | Dhoqonee |- | Jellyfish | Qurxummii dhoqonee |- | Joints | Buusaawwan |- | Juice | Cuunfaa |- | Jute | Quncee qaaccaa |} == K == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Keratin | Burqata rifeensaa |- | Kidney | Kalee |- | Kidney tube | Ujummoo Kalee |- | Kilocalorie | Kumoo'illa |- | Kind | Akaakuu |- | Kinetic energy | Anniisaa sochii |- | Kinetic theory | Yaadiddama sochii |- | Kingdom | Mootummaa |- | Knee | Jilba |} == L == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Labium | Hidhii jalaa |- | Lacrimal duct | dhuyyaama imimmaanii |- | Lactose | Laaktoosii |- | Lactation | Cobaannanii |- | Lactose | Sukkara annanii |- | Lancelet | lawweeeyyii |- | Large intestine | Mar'imaan furdaa |- | Larva | Jiisaa |- | Laryngeal cartilage | Morgaa sanduuqa sagalee |- | Larynx | Sanduuqa sagalee |- | Larynx locomotion | Laagee socho'aa |- | Latent period | Yeroo riphaa |- | Lateral | cinaa |- | Lateral line system | sirna sarara cinaa |- | Lateral roots | hidda cinaa |- | Laxative | teessissaa |- | Layer | baqqaana |- | Leaf blade | qara baalaa |- | Leaf disease | dhukkuba baalaa |- | Leaf let | baalbicuu |- | Leaf scar | godaannisa baalaa |- | Leaf sheath | haguuggii baalaa |- | Leaf stalk | muka baalaa |- | Leather | kal'oo |- | Legumes | shabalakee |- | Lens | doo'innee |- | Lenticel | Dhuyyaama harganjirmaa |- | Leukocytes | Lubbiyyoo dhiiga adii |- | Life cycle | marsaa jireenyaa |- | Life expectancy | tilmaama jireenyaa |- | Life span | jiruu |- | Ligaments | golxa,morgoya |- | Limb | harkaa miila, hududa |- | Limb girdle | sabbata hududaa |- | Limb skeleton | donkoo hududaa |- | Limiting factor | akkumsa timjeessaa |- | Linkage | qunnamsiisoo |- | Lipids | suuphana |- | Liver | tiruu |- | Liver fluke | raammoo tiruu |- | Living organism | lubbu qabeeyyii |- | Lobster | qeensanqabduu |- | Locomotion | sosochii |- | Locomotor organs | qaama sosochii |- | Longitudinal ducts | dhuyyaama dalgee |- | Loop of Henle | looppii Henle |- | Lower jaw | a'ama jalaa |- | Lung | somba |- | Lung worm | Raammoo sombaa |- | Lymph | Dhuyyaa |- | Lymphocyte | Maandhoodhuyyaa |} == M == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Macrogamete | Saallubbiyyoo guddicha |- | Macronucleus | Tambii guddicha |- | Macrospore | Dhukee guddicha |- | Malaria | Busaa |- | Malaria parasite | Maxxantuu busaa |- | Malleus | Lafee Gaduumaa |- | Malpighian body | Qaama malpigiyaanii |- | Malpighian tubes | Ujummoolee malpigiyaanii |- | Maltase | Maalteesii |- | Maltose | Maaltoosii |- | Mammals | Hoosiftoota |- | Mammary gland | Xannacha harmaa |- | Mandibles | Dhamnaa jalaa |- | Mandibular arch | Gooboo a'amaa |- | Mantle | Uwwisoo |- | Marrow | Dhuka |- | Marsupial | Subbeeyyii |- | Matrix | Gummee keessaa |- | Maturation | Bilchina |- | Maturity | Bilchooma, Kaa imummaa |- | Maxilla | Dhamnaa gubbaa |- | Mechanism | Tooftaalee |- | Medulla | Handhuurtaa,wiirtuu |- | Medulla oblongata | Hangullaa diriiraa |- | Membrane | Sabaga |- | Meninges | Sabaga sammuu |- | Menopause | Iggita laguu |- | Menstrual cycle | Marsaa laguu |- | Menstruation | Laguu |- | Meristems | Guddatuu |- | Mesocarp | Abuurkeessoo |- | Metabolism | Nadheefa |- | Metamorphosis | Bocjijjiirraa |- | Metaphase | Sadarkaa kurfli |- | Metatarsus | Lafee barruu miilaa |- | Microbody | Nafbullee |- | Microgamete | Saallubiyyoo xiqqicha |- | Micronucleus | Tambii xiqqicha |- | Micro-organism | Micirjirtii bullee |- | Micropyle | Uraa xiqqicha |- | Microscope | Shifargaa |- | Microspore | Dhukee xiqqicha |- | Microtube | Shifujummoo |- | Midbrain | Gidduu sammuu |- | Midget | Gabucee, tashaa |- | Midrib | Hidda baalaa |- | Migration | Godaansa |- | Migratory nucleus | Tambii godaanaa |- | Milk teeth | Ilkaan aannanee |- | Milky disease | Dhukkuba aannanee |- | Mineral | Albuuda |- | Mineral salt | Soogidda albuuda'aa |- | Mitral valve | Huutuu cimdii |- | Molar | A'oo |- | Molecule | Molokiyuulii |- | Monocotyledon | Fiilloo tokkee |- | Monocyte | Maandhoo tokkee |- | Monoecious | Kornalamee |- | Monohybrid | Wa'ela tokkee |- | Monosaccharide | Sukkaar-tokkee |- | Morphogenesis | Uumjiree |- | Mosquito | Bookee busaa |- | Motor | Sochii |- | Motor nerve | Ribee(aarsituu) sochii |- | Motor neuron | Lubbiyyoo aarsituu sochii |- | Mucosa | Sabaga laanqessaa |- | Mucous cell | Lubbiyyoo furrii |- | Mucus | Furrii |- | Multicellular | Lubbiyyedduu |- | Muscle | Maashaa |- | Muscle tissue | Gummee maashaa |- | Mushroom | Habuuttaa |- | Mutation | Foloqa |- | Mutualism | Walutubbii |} == N == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Naked bud | Kichuu hingolgamnee |- | Nasal cavity | Qaawwa Funyaanii |- | Natural selection | Filamaata uumamaa |- | Nectar | Nadhii daraaraa |- | Nectary | Burqisnadhii |- | Nerve | Aarsituu, Ribee |- | Nerve centre | Aarsituu wiirtuu |- | Nerve cord | Funyoo aarsituu |- | Nerve fibre | Algee aarsituu, haanxaa aarsituu |- | Nerve impulse | Dhiibbaa aarsituu |- | Nerve root | Hidda aarsituu |- | Nervous system | Sirna aarsituu |- | Nervous tissue | Gummee aarsituu |- | Net venation | Hidda baalaa walxaxoo |- | Neuron | Lubbiyyoo aarsituu |- | Niche | Miidaroo |- | Nitrogen cycle | Marsaa naaytiroojiinii |- | Node | Kuburee |- | Nodule | Kuburroo, dhiita'aa |- | Nomenclature | Moggaasa |- | Nostril | Qaawwa funyaanii |- | Notochord | Tushaa dugdaa,goora |- | Nuclear division | Hirama tambii |- | Nuclear membrane | Sabaga wiirtuu, sabaga tambii |- | Nucleolus | Tambittii |- | Nucleoprotein | Tambiiburqata |- | Nucleus | Tambii |- | Nurse | Laamtuu,waldhaanaa |- | Nutrition | Sirna nyaata |- | Nutrient | Dhangaa,sooree |- | Nymph | Corqa,idaayyoo |} == O == {| class="wikitable" ! English ! Afaan Oromoo |- | Occiput | Jalsammuu |- | Occipital bone | Lafee jalsammuu |- | Oil gland | Xannacha zayitaa(quyyisaa) |- | Olfactory | Foolii |- | Olfactory bulb | Kumbulluu foolii |- | Olfactory cells | Lubbiyyoo foolii |- | Olfactory nerve | Aarsituu foolii |- | Omnivorous | Soorlachee |- | Oocyte | Oosaayitii, mandhokokaan, maandhee hanqaaquu |- | Oogamy | Oogami, Walhormaata biimamaa |- | Oogonium | Oogoniyamii, walhormaata biimamaawaa |- | Oology | Ooloojii, Qorkillee, Xiin-okokaan |- | Oosperm | Zaaygootii, miciraan |- | Oospore | Oospoorii, qummee gabbate |} {{compact ToC||side=yes|center=yes|nobreak=yes|seealso=yes|refs=yes|num=yes|extlinks=yes}}  95dw1now5ou5eev33irthp741qlomll Gerald Smyth 0 126710 1316573 2026-06-01T17:11:51Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1347238633|Gerald Smyth]]" 1316573 wikitext text/x-wiki Ba oifigeach agus póilín [[Arm na Breataine|de chuid Arm na Breataine]] é an Leifteanantchoirnéal '''Gerald Bryce Ferguson Smyth''', DSO agus Barra, Croix de Guerre na Fraince agus Croix de guerre na Beilge (7 Meán Fómhair 1885 – 17 Iúil 1920) a bhí i lár ceannairce i measc [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse.]] Lámhachadh agus maraíodh é ag [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Óglaigh na hÉireann]] i [[Corcaigh|gCorcaigh]] sa bhliain 1920. [[Íomhá:P74-2(1).jpg|mion|Pictiúr de na deartháireacha Smyth: Osbert Smyth (ar chlé) agus Gerald Smyth (ar dheis)]] == Cúlra == Rugadh Gerald Smyth ag Phoenix Lodge, Dalhousie, Puinseáb, an India, an mac ba shine le George Smyth agus Helen Ferguson Smyth. Ba é Ard-Choimisinéir na Breataine sa Phuinseáib a athair agus ba iníon le Thomas Ferguson as Droichead na Banna, [[Contae an Dúin]], [[Éire]] a mháthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.raymondscountydownwebsite.com/html/banbridge_g.1.htm|title=Raymonds County Down Website|work=www.raymondscountydownwebsite.com}}</ref> Bhí deartháir amháin ag Smyth, George Osbert Smyth, a bhí mar oifigeach de chuid Arm na Breataine freisin. D'fhóin an bheirt acu sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] agus in Éirinn le linn Chogadh na Saoirse. Fuair Smyth oideachas príobháideach agus mar dhalta i Scoil Strangeways agus ansin i Scoil Shrewsbury idir 1899 agus 1901. == Seirbhís mhíleata == Tar éis dó freastal ar an <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Military_Academy,_Woolwich" rel="mw:ExtLink" title="Royal Military Academy, Woolwich" class="cx-link" data-linkid="32">Royal Military Academy, Woolwich</a>, coimisiúnaíodh Gerald Smyth sna [[:en:Royal_Engineers|Royal Engineers]] ar an 29 Iúil 1905 agus d’éirigh go han-mhaith leis sa mhatamaitic agus sa Spáinnis. Cuireadh go Giobráltar é, ag fónamh leis an 32ú agus an 45ú chomplacht agus ag caitheamh a chuid ama saor le póló, grianghrafadóireacht agus dreapadóireacht sléibhe, áit ar gortaíodh a ghualainn go dona le linn turas go sléibhte Sierra Nevada . Sa bhliain 1913 cuireadh go dtí [[Campa an Churraigh|an Currach]] in Éirinn é, áit ar fhóin sé leis an 17ú Chomplacht Machaire. == An Chéad Chogadh Domhanda == Liostáil Smyth dá dheoin féin ag tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, cé gur tairgeadh post dó mar Ollamh Matamaitice i Scoil Ríoga na nInnealtóirí Mileata, Chatham. Cuireadh chun na Fraince é ar an 17 Lúnasa 1914, leis an 14ú Chomplacht agus bronnadh Captaein air i mí Dheireadh Fómhair. Agus é ag fónamh ar feadh an chogaidh, gortaíodh go dona é ar roinnt ócáidí, agus chaill sé a lámh chlé ag an uillinn le linn Chath na hAisne ag Givenchy agus saighdiúir créachtaithe á tharrtháil aige a bhí gafa amuigh faoin spéir faoi lámhach meaisínghunna. Ó 1916 ar aghaidh, d’fhág sé na hInnealtóirí Ríoga agus d’fhóin sé leis na Kings Own Scottish Borderers. Seacht n-uaire, thuill sé moladh i dtuairiscí oifigiúla agus bronnadh an DSO air faoi dhó. D’fhóin sé leis an 6ú Cathlán den KOSB ag Cath Arras, an t-aonad amháin a bhain a chuspóir amach ar an 3 Bealtaine 1917. Luadh é i dtuairiscí as "consistent skill and daring," tar éis dó a bheith gortaithe go dona, agus píosaí '''srapnal''' a fháil ina ghualainn dheas, a chreidtear ag an am a lagódh a lámh go buan. Seo a leanas an lua a bhí sa ''London Gazette'' an 18 Iúil 1917:<blockquote>"For conspicuous gallantry and devotion to duty. Although seriously wounded he remained at the telephone in an ill-protected trench for many hours during a critical time, to report the course of events to Brigade Headquarters. He realised that there was no other officer of experience to replace him and his sense of duty may cost him his remaining arm, the other having been amputated as a result of a previous wound."</blockquote>Chríochnódh Smyth a sheirbhís sa Chéad Chogadh Domhanda mar bhriogáidireghinearál brevet i gceannas ar an 93ú Briogáid Coisithe den 31ú Rannán, in ainneoin nach raibh sé ach 33 bliain d'aois. Chaith sé bliain i gColáiste na Foirne sular ghlac sé ceannas ar an 12ú Complacht Machaire i gCorcaigh ar an 7 Meitheamh 1920, agus ina dhiaidh sin ceapadh é ina cheannasaí roinne ar [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] i [[Cúige Mumhan|gCúige Mumhan]] . Ina chuimhní cinn, scríobh an Briogáidireghinearál Walker faoi Smyth san ''Royal Engineers Journal'' :"No words can do justice to his services during the retreat of 1914. He was the life and soul of the Company, his Irish humour and pluck did wonders in maintaining the discipline of the Company"". I mí an Mheithimh 1920, cuireadh an Coirnéal Smyth go hÉirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn]] . Tugadh ar iasacht é chuig Constáblacht Ríoga na hÉireann, agus ceapadh ina choimisinéir roinne é do chúige [[Cúige Mumhan|Mumhan]] . == Lios Tuathail == Ar an 19 Meitheamh 1920, líomhnaítear gur thug Smyth óráid do lucht leanúna RIC [[Lios Tuathail]] inar tuairiscíodh gur dhúirt sé:<blockquote>"Déanfaidh na póilíní agus an míleata patról ar na bóithre tuaithe cúig oíche sa tseachtain ar a laghad. Ní cheadaítear dóibh iad féin a theorannú do na príomhbhóithre ach dul trasna na tíre, luí i luíochán, foscadh a ghlacadh taobh thiar de chlaí in aice le bóithre, agus nuair a fheictear sibhialtaigh ag druidim leo, scairt: 'Lámha suas!' Mura ndéantar an t-ordú, lámhach, agus lámhach go héifeachtach. Má bhíonn a lámha ina bpócaí ag na daoine atá ag druidim leo nó má tá cuma amhrasach orthu ar aon bhealach, lámhach síos iad. Féadfaidh tú botúin a dhéanamh ó am go chéile agus féadfar daoine neamhchiontacha a lámhach, ach ní féidir cabhrú leis sin agus is cinnte go bhfaighidh tú na daoine cearta uaireanta. Dá mhéad a lámhachfaidh tú is ea is fearr a thaitneoidh liom tú; agus geallaim duit nach mbeidh aon phóilín i dtrioblóid as aon fhear a lámhach agus ráthóidh mé nach dtabharfar bhur n-ainmneacha ag an bhfiosrúchán." <ref>{{Cite web-en|url=http://freepages.rootsweb.com/~irelandlist/genealogy/1916.html|title=Ireland List - The Easter Week Series|work=freepages.rootsweb.com}}</ref></blockquote>Bhí díospóireacht ann faoi chruinneas na cainte seo a tuairiscíodh. Thuairiscigh an ''[[The Freeman’s Journal|Freeman's Journal]]'' níos déanaí gur bunús conspóideach a bhí leis chun míchlú a chur ar rialachas na Breataine .. D’fhreagair oifigeach amháin, an Constábla Jeremiah Mee, óráid Smyth trína ghunna a chur ar an mbord agus trí dhúnmharfóir a ghlaoch ar Smyth. D’ordaigh Smyth Mee a ghabháil, ach dhiúltaigh fir an RIC a bhí i láthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|title=Listowel Police Mutiny|author=Gaughan|first=J. Anthony|year=1974|publisher=PoliceHistory.com|access-date=20 October 2009|archive-url=https://archive.today/20120908220242/http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|archive-date=8 September 2012}}</ref> D’éirigh Mee agus trí oifigeach déag eile den RIC as, agus chuaigh formhór acu ar aghaidh chun dul isteach in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Poblachtach Éireann]] nó le cúnamh a thabhairt dó. D'éirigh Mee ina chara agus agus ina chomhghuaillí de Mhícheál Uí Choileáin. . Mar sin féin, shéan Smyth, chomh maith leis an Maorghinearál Henry Hugh Tudor agus an Cigire John M. Regan, a bhí i láthair ag an ócáid, éilimh Mee. <ref>''The Memoirs of John M Regan'', a Catholic officer in the RIC and RUC, 1908–1948, p.150 {{ISBN|978-1846820694}}</ref> <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.207 {{ISBN|1906510709}}</ref> Iarradh ar Smyth dul go Londain chun an Príomh-Aire [[David Lloyd George]] a chur ar an eolas agus léadh a chuntas scríofa féin ar a chuid ráiteas don Pharlaimint agus rinneadh plé air:<blockquote>"Is mian liom an staid reatha a shoiléiriú do gach céim. Tá údar maith ag póilín aon duine a fheictear le hairm (gunnaí) a lámhach nach gcaitheann a lámha suas láithreach nuair a ordaítear dóibh. Tá údar maith ag póilín aon fhear a lámhach a bhfuil cúis mhaith aige a chreidiúint go bhfuil airm (gunnaí) á n-iompar aige agus nach gcaitheann a lámha suas láithreach nuair a ordaítear dóibh. Glacfar gach réamhchúram cuí ag fiosrúcháin póilíní nach dtabharfar aon fhaisnéis do Shinn Féin maidir le céannacht aon duine aonair ná gluaiseachtaí na bpóilíní. Is mian liom a shoiléiriú go hiomlán do gach céim nach nglacfaidh mé le díoltais. Tugann siad míchlú ar na póilíní agus déileálfaidh mé go han-dian le haon oifigeach nó fear a bhfuil baint acu leo." <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.209 {{ISBN|1906510709}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.greatwarforum.org/topic/83571-gerald-brice-ferguson-smyth/?tab=comments|title=Gerald Brice Ferguson Smyth - Soldiers and their units - The Great War (1914-1918) Forum}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.sinton-family-trees.uk/smythsofthebann/apx-c.php|title=Sinton Family Trees - Smyths Of The Bann - Appendix C|work=www.sinton-family-trees.uk}}</ref></blockquote> == Bás == Mharcáil óráid an Choirnéil Smyth aird an IRA air. D’fhill sé ar Chorcaigh ina dhiaidh sin agus ghlac sé lóistín i Cork & County Club, club sóisialta [[Angla-Éireannach]] . Tráthnóna an 17 Iúil 1920, bhí sé sa seomra tobac nuair a tháinig foireann seisear fear de chuid an IRA faoi cheannas Dan "Sandow" O'Donovan isteach agus a dúirt leis, "Colonel, were not your orders to shoot on sight? Well you are in sight now, so prepare." Léim an Coirnéal Smyth ina sheasamh sular r''inneadh '''criathar''' de le piléir.'' In ainneoin gur lámhachadh faoi dhó sa cheann é, uair amháin tríd an gcroí agus faoi dhó tríd an gcliabhrach, chuaigh an Coirnéal go mall go dtí an pasáiste inar thit sé marbh. Bhí sé 34 bliain d'aois. Cuireadh an Coirnéal Gerald Smyth i [[Droichead na Banna|Droichead na Ban]]<nowiki/>na, [[Contae an Dúin]] ar an 21 Iúil 1920. Lean círéib seicteach trí lá ina dhiaidh sin, agus lámhachadh agus maraíodh fear [[An Protastúnachas|Protastúnach]] darb ainm William Steritt, dhá lá tar éis dó freastal ar a shochraid. Ciontaíodh triúr [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach]] ina dhiaidh sin i gcionta arm tine. Tharla dáta adhlactha Smyth ag an am céanna le holldhíbirt nó "glanadh" na gCaitliceach, na Sóisialaithe agus na bProtastúnach (a measadh a bheith mídhílis) ó longchlóis Bhéal Feirste teilgcheártaí, muilte línéadaigh agus gnólachtaí tráchtála eile, rud a bhí mar chuid de na Trioblóidí in Ultaibh (1920-1922) . <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/arts/2020/07/15/news/the-eruption-of-sectarian-violence-in-belfast-s-shipyards-during-july-1920-would-define-belfast-s-future-2004487/|work=The Irish News}}</ref> Líomhnaítear go raibh dearthair Smyth ina bhall de Dublin District Special Branch, ar a tugadh an leasainm an Cairo Gang, grúpa oifigeach faisnéise Briotanach i mBaile Átha Cliath a seoladh go speisialta chun spiaireacht a dhéanamh ar phríomhphearsana an IRA. Maraíodh Osbert Smyth i mí Dheireadh Fómhair 1920 agus é ag iarraidh baill an IRA, [[Dónall Ó Braoin|Dan Breen]] agus [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Treacy,]] a ghabháil i dteach i [[Droim Conrach|nDroim Conrach]] . Lámhachadh roinnt ball eile den Cairo Gang go moch maidin [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]], 21 Samhain 1920, ar orduithe [[Mícheál Ó Coileáin|Mhícheál Uí Choileáin. .]] . <ref>''Departed Warriors: The Story of One Family in War'' by Jerry Murland ({{ISBN|978-1906510701}}), p.211</ref> Bronnadh an tOrd Oráisteach onóir ar Smyth agus d’athraigh siad ainm an Loyal Orange Lodge 518 mar 'Colonel Smyth Memorial Lodge' ’ (cuireadh comóradh ar Steritt ar an gcaoi chéanna ag Orange Lodge 257). <ref>''The KOSB in the Great War'', Stair Gillon, pp.376–378 {{ISBN|1843422565}}</ref> De réir na staraithe Tom Mahon agus James Gillogly;"Smyth was the most senior police officer killed in the conflict."<ref>Tom Mahon and James J. Gillogly (2008), ''Decoding the IRA'', [[Mercier Press]], [[Cork City]]. Page 273.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] 94bzx2sbv8fudv8hulvmhyshzh811sb 1316575 1316573 2026-06-01T17:47:38Z Ériugena 188 /* Lios Tuathail */ 1316575 wikitext text/x-wiki Ba oifigeach agus póilín [[Arm na Breataine|de chuid Arm na Breataine]] é an Leifteanantchoirnéal '''Gerald Bryce Ferguson Smyth''', DSO agus Barra, Croix de Guerre na Fraince agus Croix de guerre na Beilge (7 Meán Fómhair 1885 – 17 Iúil 1920) a bhí i lár ceannairce i measc [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse.]] Lámhachadh agus maraíodh é ag [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Óglaigh na hÉireann]] i [[Corcaigh|gCorcaigh]] sa bhliain 1920. [[Íomhá:P74-2(1).jpg|mion|Pictiúr de na deartháireacha Smyth: Osbert Smyth (ar chlé) agus Gerald Smyth (ar dheis)]] == Cúlra == Rugadh Gerald Smyth ag Phoenix Lodge, Dalhousie, Puinseáb, an India, an mac ba shine le George Smyth agus Helen Ferguson Smyth. Ba é Ard-Choimisinéir na Breataine sa Phuinseáib a athair agus ba iníon le Thomas Ferguson as Droichead na Banna, [[Contae an Dúin]], [[Éire]] a mháthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.raymondscountydownwebsite.com/html/banbridge_g.1.htm|title=Raymonds County Down Website|work=www.raymondscountydownwebsite.com}}</ref> Bhí deartháir amháin ag Smyth, George Osbert Smyth, a bhí mar oifigeach de chuid Arm na Breataine freisin. D'fhóin an bheirt acu sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] agus in Éirinn le linn Chogadh na Saoirse. Fuair Smyth oideachas príobháideach agus mar dhalta i Scoil Strangeways agus ansin i Scoil Shrewsbury idir 1899 agus 1901. == Seirbhís mhíleata == Tar éis dó freastal ar an <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Military_Academy,_Woolwich" rel="mw:ExtLink" title="Royal Military Academy, Woolwich" class="cx-link" data-linkid="32">Royal Military Academy, Woolwich</a>, coimisiúnaíodh Gerald Smyth sna [[:en:Royal_Engineers|Royal Engineers]] ar an 29 Iúil 1905 agus d’éirigh go han-mhaith leis sa mhatamaitic agus sa Spáinnis. Cuireadh go Giobráltar é, ag fónamh leis an 32ú agus an 45ú chomplacht agus ag caitheamh a chuid ama saor le póló, grianghrafadóireacht agus dreapadóireacht sléibhe, áit ar gortaíodh a ghualainn go dona le linn turas go sléibhte Sierra Nevada . Sa bhliain 1913 cuireadh go dtí [[Campa an Churraigh|an Currach]] in Éirinn é, áit ar fhóin sé leis an 17ú Chomplacht Machaire. == An Chéad Chogadh Domhanda == Liostáil Smyth dá dheoin féin ag tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, cé gur tairgeadh post dó mar Ollamh Matamaitice i Scoil Ríoga na nInnealtóirí Mileata, Chatham. Cuireadh chun na Fraince é ar an 17 Lúnasa 1914, leis an 14ú Chomplacht agus bronnadh Captaein air i mí Dheireadh Fómhair. Agus é ag fónamh ar feadh an chogaidh, gortaíodh go dona é ar roinnt ócáidí, agus chaill sé a lámh chlé ag an uillinn le linn Chath na hAisne ag Givenchy agus saighdiúir créachtaithe á tharrtháil aige a bhí gafa amuigh faoin spéir faoi lámhach meaisínghunna. Ó 1916 ar aghaidh, d’fhág sé na hInnealtóirí Ríoga agus d’fhóin sé leis na Kings Own Scottish Borderers. Seacht n-uaire, thuill sé moladh i dtuairiscí oifigiúla agus bronnadh an DSO air faoi dhó. D’fhóin sé leis an 6ú Cathlán den KOSB ag Cath Arras, an t-aonad amháin a bhain a chuspóir amach ar an 3 Bealtaine 1917. Luadh é i dtuairiscí as "consistent skill and daring," tar éis dó a bheith gortaithe go dona, agus píosaí '''srapnal''' a fháil ina ghualainn dheas, a chreidtear ag an am a lagódh a lámh go buan. Seo a leanas an lua a bhí sa ''London Gazette'' an 18 Iúil 1917:<blockquote>"For conspicuous gallantry and devotion to duty. Although seriously wounded he remained at the telephone in an ill-protected trench for many hours during a critical time, to report the course of events to Brigade Headquarters. He realised that there was no other officer of experience to replace him and his sense of duty may cost him his remaining arm, the other having been amputated as a result of a previous wound."</blockquote>Chríochnódh Smyth a sheirbhís sa Chéad Chogadh Domhanda mar bhriogáidireghinearál brevet i gceannas ar an 93ú Briogáid Coisithe den 31ú Rannán, in ainneoin nach raibh sé ach 33 bliain d'aois. Chaith sé bliain i gColáiste na Foirne sular ghlac sé ceannas ar an 12ú Complacht Machaire i gCorcaigh ar an 7 Meitheamh 1920, agus ina dhiaidh sin ceapadh é ina cheannasaí roinne ar [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] i [[Cúige Mumhan|gCúige Mumhan]] . Ina chuimhní cinn, scríobh an Briogáidireghinearál Walker faoi Smyth san ''Royal Engineers Journal'' :"No words can do justice to his services during the retreat of 1914. He was the life and soul of the Company, his Irish humour and pluck did wonders in maintaining the discipline of the Company"". I mí an Mheithimh 1920, cuireadh an Coirnéal Smyth go hÉirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn]] . Tugadh ar iasacht é chuig Constáblacht Ríoga na hÉireann, agus ceapadh ina choimisinéir roinne é do chúige [[Cúige Mumhan|Mumhan]] . == Lios Tuathail == Ar an 19 Meitheamh 1920, líomhnaítear gur thug Smyth óráid do lucht leanúna RIC [[Lios Tuathail]] inar tuairiscíodh gur dhúirt sé:<blockquote>"Police and military will patrol the country roads at least five nights a week. They are not to confine themselves to the main roads but make across the country, lie in ambush, take cover behind fences near roads, and when civilians are seen approaching shout: 'Hands up!' Should the order be not obeyed, shoot, and shoot with effect. If the persons approaching carry their hands in their pockets or are in any way suspicious looking, shoot them down. You may make mistakes occasionally and innocent persons may be shot, but that cannot be helped and you are bound to get the right persons sometimes. The more you shoot the better I will like you; and I assure you that no policeman will get into trouble for shooting any man and I will guarantee that your names will not be given at the inquest."<ref>{{Cite web|url=http://freepages.rootsweb.com/~irelandlist/genealogy/1916.html|title=Ireland List - The Easter Week Series|website=freepages.rootsweb.com}}</ref></blockquote> Bhí díospóireacht ann faoi chruinneas na cainte seo a tuairiscíodh. Thuairiscigh an ''[[The Freeman’s Journal|Freeman's Journal]]'' níos déanaí gur bunús conspóideach a bhí leis chun míchlú a chur ar rialachas na Breataine .. D’fhreagair oifigeach amháin, an Constábla Jeremiah Mee, óráid Smyth trína ghunna a chur ar an mbord agus trí dhúnmharfóir a ghlaoch ar Smyth. D’ordaigh Smyth Mee a ghabháil, ach dhiúltaigh fir an RIC a bhí i láthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|title=Listowel Police Mutiny|author=Gaughan|first=J. Anthony|year=1974|publisher=PoliceHistory.com|access-date=20 October 2009|archive-url=https://archive.today/20120908220242/http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|archive-date=8 September 2012}}</ref> D’éirigh Mee agus trí oifigeach déag eile den RIC as, agus chuaigh formhór acu ar aghaidh chun dul isteach in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Poblachtach Éireann]] nó le cúnamh a thabhairt dó. D'éirigh Mee ina chara agus agus ina chomhghuaillí de Mhícheál Uí Choileáin. . Mar sin féin, shéan Smyth, chomh maith leis an Maorghinearál Henry Hugh Tudor agus an Cigire John M. Regan, a bhí i láthair ag an ócáid, éilimh Mee. <ref>''The Memoirs of John M Regan'', a Catholic officer in the RIC and RUC, 1908–1948, p.150 {{ISBN|978-1846820694}}</ref> <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.207 {{ISBN|1906510709}}</ref> Iarradh ar Smyth dul go Londain chun an Príomh-Aire [[David Lloyd George]] a chur ar an eolas agus léadh a chuntas scríofa féin ar a chuid ráiteas don Pharlaimint agus rinneadh plé air:<blockquote>"Is mian liom an staid reatha a shoiléiriú do gach céim. Tá údar maith ag póilín aon duine a fheictear le hairm (gunnaí) a lámhach nach gcaitheann a lámha suas láithreach nuair a ordaítear dóibh. Tá údar maith ag póilín aon fhear a lámhach a bhfuil cúis mhaith aige a chreidiúint go bhfuil airm (gunnaí) á n-iompar aige agus nach gcaitheann a lámha suas láithreach nuair a ordaítear dóibh. Glacfar gach réamhchúram cuí ag fiosrúcháin póilíní nach dtabharfar aon fhaisnéis do Shinn Féin maidir le céannacht aon duine aonair ná gluaiseachtaí na bpóilíní. Is mian liom a shoiléiriú go hiomlán do gach céim nach nglacfaidh mé le díoltais. Tugann siad míchlú ar na póilíní agus déileálfaidh mé go han-dian le haon oifigeach nó fear a bhfuil baint acu leo." <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.209 {{ISBN|1906510709}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.greatwarforum.org/topic/83571-gerald-brice-ferguson-smyth/?tab=comments|title=Gerald Brice Ferguson Smyth - Soldiers and their units - The Great War (1914-1918) Forum}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.sinton-family-trees.uk/smythsofthebann/apx-c.php|title=Sinton Family Trees - Smyths Of The Bann - Appendix C|work=www.sinton-family-trees.uk}}</ref></blockquote> == Bás == Mharcáil óráid an Choirnéil Smyth aird an IRA air. D’fhill sé ar Chorcaigh ina dhiaidh sin agus ghlac sé lóistín i Cork & County Club, club sóisialta [[Angla-Éireannach]] . Tráthnóna an 17 Iúil 1920, bhí sé sa seomra tobac nuair a tháinig foireann seisear fear de chuid an IRA faoi cheannas Dan "Sandow" O'Donovan isteach agus a dúirt leis, "Colonel, were not your orders to shoot on sight? Well you are in sight now, so prepare." Léim an Coirnéal Smyth ina sheasamh sular r''inneadh '''criathar''' de le piléir.'' In ainneoin gur lámhachadh faoi dhó sa cheann é, uair amháin tríd an gcroí agus faoi dhó tríd an gcliabhrach, chuaigh an Coirnéal go mall go dtí an pasáiste inar thit sé marbh. Bhí sé 34 bliain d'aois. Cuireadh an Coirnéal Gerald Smyth i [[Droichead na Banna|Droichead na Ban]]<nowiki/>na, [[Contae an Dúin]] ar an 21 Iúil 1920. Lean círéib seicteach trí lá ina dhiaidh sin, agus lámhachadh agus maraíodh fear [[An Protastúnachas|Protastúnach]] darb ainm William Steritt, dhá lá tar éis dó freastal ar a shochraid. Ciontaíodh triúr [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach]] ina dhiaidh sin i gcionta arm tine. Tharla dáta adhlactha Smyth ag an am céanna le holldhíbirt nó "glanadh" na gCaitliceach, na Sóisialaithe agus na bProtastúnach (a measadh a bheith mídhílis) ó longchlóis Bhéal Feirste teilgcheártaí, muilte línéadaigh agus gnólachtaí tráchtála eile, rud a bhí mar chuid de na Trioblóidí in Ultaibh (1920-1922) . <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/arts/2020/07/15/news/the-eruption-of-sectarian-violence-in-belfast-s-shipyards-during-july-1920-would-define-belfast-s-future-2004487/|work=The Irish News}}</ref> Líomhnaítear go raibh dearthair Smyth ina bhall de Dublin District Special Branch, ar a tugadh an leasainm an Cairo Gang, grúpa oifigeach faisnéise Briotanach i mBaile Átha Cliath a seoladh go speisialta chun spiaireacht a dhéanamh ar phríomhphearsana an IRA. Maraíodh Osbert Smyth i mí Dheireadh Fómhair 1920 agus é ag iarraidh baill an IRA, [[Dónall Ó Braoin|Dan Breen]] agus [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Treacy,]] a ghabháil i dteach i [[Droim Conrach|nDroim Conrach]] . Lámhachadh roinnt ball eile den Cairo Gang go moch maidin [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]], 21 Samhain 1920, ar orduithe [[Mícheál Ó Coileáin|Mhícheál Uí Choileáin. .]] . <ref>''Departed Warriors: The Story of One Family in War'' by Jerry Murland ({{ISBN|978-1906510701}}), p.211</ref> Bronnadh an tOrd Oráisteach onóir ar Smyth agus d’athraigh siad ainm an Loyal Orange Lodge 518 mar 'Colonel Smyth Memorial Lodge' ’ (cuireadh comóradh ar Steritt ar an gcaoi chéanna ag Orange Lodge 257). <ref>''The KOSB in the Great War'', Stair Gillon, pp.376–378 {{ISBN|1843422565}}</ref> De réir na staraithe Tom Mahon agus James Gillogly;"Smyth was the most senior police officer killed in the conflict."<ref>Tom Mahon and James J. Gillogly (2008), ''Decoding the IRA'', [[Mercier Press]], [[Cork City]]. Page 273.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] fryzsbmvcz4qgivcmr49oeshe5wurgi 1316576 1316575 2026-06-01T17:49:55Z Ériugena 188 /* Lios Tuathail */ 1316576 wikitext text/x-wiki Ba oifigeach agus póilín [[Arm na Breataine|de chuid Arm na Breataine]] é an Leifteanantchoirnéal '''Gerald Bryce Ferguson Smyth''', DSO agus Barra, Croix de Guerre na Fraince agus Croix de guerre na Beilge (7 Meán Fómhair 1885 – 17 Iúil 1920) a bhí i lár ceannairce i measc [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse.]] Lámhachadh agus maraíodh é ag [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Óglaigh na hÉireann]] i [[Corcaigh|gCorcaigh]] sa bhliain 1920. [[Íomhá:P74-2(1).jpg|mion|Pictiúr de na deartháireacha Smyth: Osbert Smyth (ar chlé) agus Gerald Smyth (ar dheis)]] == Cúlra == Rugadh Gerald Smyth ag Phoenix Lodge, Dalhousie, Puinseáb, an India, an mac ba shine le George Smyth agus Helen Ferguson Smyth. Ba é Ard-Choimisinéir na Breataine sa Phuinseáib a athair agus ba iníon le Thomas Ferguson as Droichead na Banna, [[Contae an Dúin]], [[Éire]] a mháthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.raymondscountydownwebsite.com/html/banbridge_g.1.htm|title=Raymonds County Down Website|work=www.raymondscountydownwebsite.com}}</ref> Bhí deartháir amháin ag Smyth, George Osbert Smyth, a bhí mar oifigeach de chuid Arm na Breataine freisin. D'fhóin an bheirt acu sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] agus in Éirinn le linn Chogadh na Saoirse. Fuair Smyth oideachas príobháideach agus mar dhalta i Scoil Strangeways agus ansin i Scoil Shrewsbury idir 1899 agus 1901. == Seirbhís mhíleata == Tar éis dó freastal ar an <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Military_Academy,_Woolwich" rel="mw:ExtLink" title="Royal Military Academy, Woolwich" class="cx-link" data-linkid="32">Royal Military Academy, Woolwich</a>, coimisiúnaíodh Gerald Smyth sna [[:en:Royal_Engineers|Royal Engineers]] ar an 29 Iúil 1905 agus d’éirigh go han-mhaith leis sa mhatamaitic agus sa Spáinnis. Cuireadh go Giobráltar é, ag fónamh leis an 32ú agus an 45ú chomplacht agus ag caitheamh a chuid ama saor le póló, grianghrafadóireacht agus dreapadóireacht sléibhe, áit ar gortaíodh a ghualainn go dona le linn turas go sléibhte Sierra Nevada . Sa bhliain 1913 cuireadh go dtí [[Campa an Churraigh|an Currach]] in Éirinn é, áit ar fhóin sé leis an 17ú Chomplacht Machaire. == An Chéad Chogadh Domhanda == Liostáil Smyth dá dheoin féin ag tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, cé gur tairgeadh post dó mar Ollamh Matamaitice i Scoil Ríoga na nInnealtóirí Mileata, Chatham. Cuireadh chun na Fraince é ar an 17 Lúnasa 1914, leis an 14ú Chomplacht agus bronnadh Captaein air i mí Dheireadh Fómhair. Agus é ag fónamh ar feadh an chogaidh, gortaíodh go dona é ar roinnt ócáidí, agus chaill sé a lámh chlé ag an uillinn le linn Chath na hAisne ag Givenchy agus saighdiúir créachtaithe á tharrtháil aige a bhí gafa amuigh faoin spéir faoi lámhach meaisínghunna. Ó 1916 ar aghaidh, d’fhág sé na hInnealtóirí Ríoga agus d’fhóin sé leis na Kings Own Scottish Borderers. Seacht n-uaire, thuill sé moladh i dtuairiscí oifigiúla agus bronnadh an DSO air faoi dhó. D’fhóin sé leis an 6ú Cathlán den KOSB ag Cath Arras, an t-aonad amháin a bhain a chuspóir amach ar an 3 Bealtaine 1917. Luadh é i dtuairiscí as "consistent skill and daring," tar éis dó a bheith gortaithe go dona, agus píosaí '''srapnal''' a fháil ina ghualainn dheas, a chreidtear ag an am a lagódh a lámh go buan. Seo a leanas an lua a bhí sa ''London Gazette'' an 18 Iúil 1917:<blockquote>"For conspicuous gallantry and devotion to duty. Although seriously wounded he remained at the telephone in an ill-protected trench for many hours during a critical time, to report the course of events to Brigade Headquarters. He realised that there was no other officer of experience to replace him and his sense of duty may cost him his remaining arm, the other having been amputated as a result of a previous wound."</blockquote>Chríochnódh Smyth a sheirbhís sa Chéad Chogadh Domhanda mar bhriogáidireghinearál brevet i gceannas ar an 93ú Briogáid Coisithe den 31ú Rannán, in ainneoin nach raibh sé ach 33 bliain d'aois. Chaith sé bliain i gColáiste na Foirne sular ghlac sé ceannas ar an 12ú Complacht Machaire i gCorcaigh ar an 7 Meitheamh 1920, agus ina dhiaidh sin ceapadh é ina cheannasaí roinne ar [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] i [[Cúige Mumhan|gCúige Mumhan]] . Ina chuimhní cinn, scríobh an Briogáidireghinearál Walker faoi Smyth san ''Royal Engineers Journal'' :"No words can do justice to his services during the retreat of 1914. He was the life and soul of the Company, his Irish humour and pluck did wonders in maintaining the discipline of the Company"". I mí an Mheithimh 1920, cuireadh an Coirnéal Smyth go hÉirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn]] . Tugadh ar iasacht é chuig Constáblacht Ríoga na hÉireann, agus ceapadh ina choimisinéir roinne é do chúige [[Cúige Mumhan|Mumhan]] . == Lios Tuathail == Ar an 19 Meitheamh 1920, líomhnaítear gur thug Smyth óráid do lucht leanúna RIC [[Lios Tuathail]] inar tuairiscíodh gur dhúirt sé:<blockquote>"Police and military will patrol the country roads at least five nights a week. They are not to confine themselves to the main roads but make across the country, lie in ambush, take cover behind fences near roads, and when civilians are seen approaching shout: 'Hands up!' Should the order be not obeyed, shoot, and shoot with effect. If the persons approaching carry their hands in their pockets or are in any way suspicious looking, shoot them down. You may make mistakes occasionally and innocent persons may be shot, but that cannot be helped and you are bound to get the right persons sometimes. The more you shoot the better I will like you; and I assure you that no policeman will get into trouble for shooting any man and I will guarantee that your names will not be given at the inquest."<ref>{{Cite web|url=http://freepages.rootsweb.com/~irelandlist/genealogy/1916.html|title=Ireland List - The Easter Week Series|website=freepages.rootsweb.com}}</ref></blockquote> Bhí díospóireacht ann faoi chruinneas na cainte seo a tuairiscíodh. Thuairiscigh an ''[[The Freeman’s Journal|Freeman's Journal]]'' níos déanaí gur bunús conspóideach a bhí leis chun míchlú a chur ar rialachas na Breataine .. D’fhreagair oifigeach amháin, an Constábla Jeremiah Mee, óráid Smyth trína ghunna a chur ar an mbord agus trí dhúnmharfóir a ghlaoch ar Smyth. D’ordaigh Smyth Mee a ghabháil, ach dhiúltaigh fir an RIC a bhí i láthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|title=Listowel Police Mutiny|author=Gaughan|first=J. Anthony|year=1974|publisher=PoliceHistory.com|access-date=20 October 2009|archive-url=https://archive.today/20120908220242/http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|archive-date=8 September 2012}}</ref> D’éirigh Mee agus trí oifigeach déag eile den RIC as, agus chuaigh formhór acu ar aghaidh chun dul isteach in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Poblachtach Éireann]] nó le cúnamh a thabhairt dó. D'éirigh Mee ina chara agus agus ina chomhghuaillí de Mhícheál Uí Choileáin. . Mar sin féin, shéan Smyth, chomh maith leis an Maorghinearál Henry Hugh Tudor agus an Cigire John M. Regan, a bhí i láthair ag an ócáid, éilimh Mee. <ref>''The Memoirs of John M Regan'', a Catholic officer in the RIC and RUC, 1908–1948, p.150 {{ISBN|978-1846820694}}</ref> <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.207 {{ISBN|1906510709}}</ref> Iarradh ar Smyth dul go Londain chun an Príomh-Aire [[David Lloyd George]] a chur ar an eolas agus léadh a chuntas scríofa féin ar a chuid ráiteas don Pharlaimint agus rinneadh plé air:<blockquote>"I wish to make the present situation clear to all ranks. A policeman is perfectly justified in shooting any person seen with arms (guns) who does not immediately throw up his hands when ordered. A policeman is perfectly justified in shooting any man who he has good reason to believe is carrying arms (guns) and who does not immediately throw up his arms when ordered. Every proper precaution will be taken at police inquests that no information will be given to Sinn Fein as to the identity of any individual or the movements of the police. I wish to make it perfectly clear to all ranks that I will not tolerate reprisals. They bring discredit on the police and I will deal most severely with any officer or man concerned in them."<ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.209 {{ISBN|1906510709}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greatwarforum.org/topic/83571-gerald-brice-ferguson-smyth/?tab=comments|title=Gerald Brice Ferguson Smyth - Soldiers and their units - The Great War (1914-1918) Forum}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sinton-family-trees.uk/smythsofthebann/apx-c.php|title=Sinton Family Trees - Smyths Of The Bann - Appendix C|website=www.sinton-family-trees.uk}}</ref></blockquote> == Bás == Mharcáil óráid an Choirnéil Smyth aird an IRA air. D’fhill sé ar Chorcaigh ina dhiaidh sin agus ghlac sé lóistín i Cork & County Club, club sóisialta [[Angla-Éireannach]] . Tráthnóna an 17 Iúil 1920, bhí sé sa seomra tobac nuair a tháinig foireann seisear fear de chuid an IRA faoi cheannas Dan "Sandow" O'Donovan isteach agus a dúirt leis, "Colonel, were not your orders to shoot on sight? Well you are in sight now, so prepare." Léim an Coirnéal Smyth ina sheasamh sular r''inneadh '''criathar''' de le piléir.'' In ainneoin gur lámhachadh faoi dhó sa cheann é, uair amháin tríd an gcroí agus faoi dhó tríd an gcliabhrach, chuaigh an Coirnéal go mall go dtí an pasáiste inar thit sé marbh. Bhí sé 34 bliain d'aois. Cuireadh an Coirnéal Gerald Smyth i [[Droichead na Banna|Droichead na Ban]]<nowiki/>na, [[Contae an Dúin]] ar an 21 Iúil 1920. Lean círéib seicteach trí lá ina dhiaidh sin, agus lámhachadh agus maraíodh fear [[An Protastúnachas|Protastúnach]] darb ainm William Steritt, dhá lá tar éis dó freastal ar a shochraid. Ciontaíodh triúr [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach]] ina dhiaidh sin i gcionta arm tine. Tharla dáta adhlactha Smyth ag an am céanna le holldhíbirt nó "glanadh" na gCaitliceach, na Sóisialaithe agus na bProtastúnach (a measadh a bheith mídhílis) ó longchlóis Bhéal Feirste teilgcheártaí, muilte línéadaigh agus gnólachtaí tráchtála eile, rud a bhí mar chuid de na Trioblóidí in Ultaibh (1920-1922) . <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/arts/2020/07/15/news/the-eruption-of-sectarian-violence-in-belfast-s-shipyards-during-july-1920-would-define-belfast-s-future-2004487/|work=The Irish News}}</ref> Líomhnaítear go raibh dearthair Smyth ina bhall de Dublin District Special Branch, ar a tugadh an leasainm an Cairo Gang, grúpa oifigeach faisnéise Briotanach i mBaile Átha Cliath a seoladh go speisialta chun spiaireacht a dhéanamh ar phríomhphearsana an IRA. Maraíodh Osbert Smyth i mí Dheireadh Fómhair 1920 agus é ag iarraidh baill an IRA, [[Dónall Ó Braoin|Dan Breen]] agus [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Treacy,]] a ghabháil i dteach i [[Droim Conrach|nDroim Conrach]] . Lámhachadh roinnt ball eile den Cairo Gang go moch maidin [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]], 21 Samhain 1920, ar orduithe [[Mícheál Ó Coileáin|Mhícheál Uí Choileáin. .]] . <ref>''Departed Warriors: The Story of One Family in War'' by Jerry Murland ({{ISBN|978-1906510701}}), p.211</ref> Bronnadh an tOrd Oráisteach onóir ar Smyth agus d’athraigh siad ainm an Loyal Orange Lodge 518 mar 'Colonel Smyth Memorial Lodge' ’ (cuireadh comóradh ar Steritt ar an gcaoi chéanna ag Orange Lodge 257). <ref>''The KOSB in the Great War'', Stair Gillon, pp.376–378 {{ISBN|1843422565}}</ref> De réir na staraithe Tom Mahon agus James Gillogly;"Smyth was the most senior police officer killed in the conflict."<ref>Tom Mahon and James J. Gillogly (2008), ''Decoding the IRA'', [[Mercier Press]], [[Cork City]]. Page 273.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] 2ynuhrsx7fyev6acvuolj335cirzsez 1316577 1316576 2026-06-01T17:53:31Z Ériugena 188 1316577 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba oifigeach agus póilín [[Arm na Breataine|de chuid Arm na Breataine]] é an Leifteanantchoirnéal '''Gerald Bryce Ferguson Smyth''', DSO agus Barra, Croix de Guerre na Fraince agus Croix de guerre na Beilge (7 Meán Fómhair 1885 – 17 Iúil 1920) a bhí i lár ceannairce i measc [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse.]] Lámhachadh agus maraíodh é ag [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Óglaigh na hÉireann]] i [[Corcaigh|gCorcaigh]] sa bhliain 1920. [[Íomhá:P74-2(1).jpg|mion|Pictiúr de na deartháireacha Smyth: Osbert Smyth (ar chlé) agus Gerald Smyth (ar dheis)]] == Cúlra == Rugadh Gerald Smyth ag Phoenix Lodge, Dalhousie, Puinseáb, an India, an mac ba shine le George Smyth agus Helen Ferguson Smyth. Ba é Ard-Choimisinéir na Breataine sa Phuinseáib a athair agus ba iníon le Thomas Ferguson as Droichead na Banna, [[Contae an Dúin]], [[Éire]] a mháthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.raymondscountydownwebsite.com/html/banbridge_g.1.htm|title=Raymonds County Down Website|work=www.raymondscountydownwebsite.com}}</ref> Bhí deartháir amháin ag Smyth, George Osbert Smyth, a bhí mar oifigeach de chuid Arm na Breataine freisin. D'fhóin an bheirt acu sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] agus in Éirinn le linn Chogadh na Saoirse. Fuair Smyth oideachas príobháideach agus mar dhalta i Scoil Strangeways agus ansin i Scoil Shrewsbury idir 1899 agus 1901. == Seirbhís mhíleata == Tar éis dó freastal ar an <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Military_Academy,_Woolwich" rel="mw:ExtLink" title="Royal Military Academy, Woolwich" class="cx-link" data-linkid="32">Royal Military Academy, Woolwich</a>, coimisiúnaíodh Gerald Smyth sna [[:en:Royal_Engineers|Royal Engineers]] ar an 29 Iúil 1905 agus d’éirigh go han-mhaith leis sa mhatamaitic agus sa Spáinnis. Cuireadh go Giobráltar é, ag fónamh leis an 32ú agus an 45ú chomplacht agus ag caitheamh a chuid ama saor le póló, grianghrafadóireacht agus dreapadóireacht sléibhe, áit ar gortaíodh a ghualainn go dona le linn turas go sléibhte Sierra Nevada . Sa bhliain 1913 cuireadh go dtí [[Campa an Churraigh|an Currach]] in Éirinn é, áit ar fhóin sé leis an 17ú Chomplacht Machaire. == An Chéad Chogadh Domhanda == Liostáil Smyth dá dheoin féin ag tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, cé gur tairgeadh post dó mar Ollamh Matamaitice i Scoil Ríoga na nInnealtóirí Mileata, Chatham. Cuireadh chun na Fraince é ar an 17 Lúnasa 1914, leis an 14ú Chomplacht agus bronnadh Captaein air i mí Dheireadh Fómhair. Agus é ag fónamh ar feadh an chogaidh, gortaíodh go dona é ar roinnt ócáidí, agus chaill sé a lámh chlé ag an uillinn le linn Chath na hAisne ag Givenchy agus saighdiúir créachtaithe á tharrtháil aige a bhí gafa amuigh faoin spéir faoi lámhach meaisínghunna. Ó 1916 ar aghaidh, d’fhág sé na hInnealtóirí Ríoga agus d’fhóin sé leis na Kings Own Scottish Borderers. Seacht n-uaire, thuill sé moladh i dtuairiscí oifigiúla agus bronnadh an DSO air faoi dhó. D’fhóin sé leis an 6ú Cathlán den KOSB ag Cath Arras, an t-aonad amháin a bhain a chuspóir amach ar an 3 Bealtaine 1917. Luadh é i dtuairiscí as "consistent skill and daring," tar éis dó a bheith gortaithe go dona, agus píosaí '''srapnal''' a fháil ina ghualainn dheas, a chreidtear ag an am a lagódh a lámh go buan. Seo a leanas an lua a bhí sa ''London Gazette'' an 18 Iúil 1917:<blockquote>"For conspicuous gallantry and devotion to duty. Although seriously wounded he remained at the telephone in an ill-protected trench for many hours during a critical time, to report the course of events to Brigade Headquarters. He realised that there was no other officer of experience to replace him and his sense of duty may cost him his remaining arm, the other having been amputated as a result of a previous wound."</blockquote>Chríochnódh Smyth a sheirbhís sa Chéad Chogadh Domhanda mar bhriogáidireghinearál brevet i gceannas ar an 93ú Briogáid Coisithe den 31ú Rannán, in ainneoin nach raibh sé ach 33 bliain d'aois. Chaith sé bliain i gColáiste na Foirne sular ghlac sé ceannas ar an 12ú Complacht Machaire i gCorcaigh ar an 7 Meitheamh 1920, agus ina dhiaidh sin ceapadh é ina cheannasaí roinne ar [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] i [[Cúige Mumhan|gCúige Mumhan]] . Ina chuimhní cinn, scríobh an Briogáidireghinearál Walker faoi Smyth san ''Royal Engineers Journal'' :"No words can do justice to his services during the retreat of 1914. He was the life and soul of the Company, his Irish humour and pluck did wonders in maintaining the discipline of the Company"". I mí an Mheithimh 1920, cuireadh an Coirnéal Smyth go hÉirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn]] . Tugadh ar iasacht é chuig Constáblacht Ríoga na hÉireann, agus ceapadh ina choimisinéir roinne é do chúige [[Cúige Mumhan|Mumhan]] . == Lios Tuathail == Ar an 19 Meitheamh 1920, líomhnaítear gur thug Smyth óráid do lucht leanúna RIC [[Lios Tuathail]] inar tuairiscíodh gur dhúirt sé:<blockquote>"Police and military will patrol the country roads at least five nights a week. They are not to confine themselves to the main roads but make across the country, lie in ambush, take cover behind fences near roads, and when civilians are seen approaching shout: 'Hands up!' Should the order be not obeyed, shoot, and shoot with effect. If the persons approaching carry their hands in their pockets or are in any way suspicious looking, shoot them down. You may make mistakes occasionally and innocent persons may be shot, but that cannot be helped and you are bound to get the right persons sometimes. The more you shoot the better I will like you; and I assure you that no policeman will get into trouble for shooting any man and I will guarantee that your names will not be given at the inquest."<ref>{{Cite web|url=http://freepages.rootsweb.com/~irelandlist/genealogy/1916.html|title=Ireland List - The Easter Week Series|website=freepages.rootsweb.com}}</ref></blockquote> Bhí díospóireacht ann faoi chruinneas na cainte seo a tuairiscíodh. Thuairiscigh an ''[[The Freeman’s Journal|Freeman's Journal]]'' níos déanaí gur bunús conspóideach a bhí leis chun míchlú a chur ar rialachas na Breataine .. D’fhreagair oifigeach amháin, an Constábla Jeremiah Mee, óráid Smyth trína ghunna a chur ar an mbord agus trí dhúnmharfóir a ghlaoch ar Smyth. D’ordaigh Smyth Mee a ghabháil, ach dhiúltaigh fir an RIC a bhí i láthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|title=Listowel Police Mutiny|author=Gaughan|first=J. Anthony|year=1974|publisher=PoliceHistory.com|access-date=20 October 2009|archive-url=https://archive.today/20120908220242/http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|archive-date=8 September 2012}}</ref> D’éirigh Mee agus trí oifigeach déag eile den RIC as, agus chuaigh formhór acu ar aghaidh chun dul isteach in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Poblachtach Éireann]] nó le cúnamh a thabhairt dó. D'éirigh Mee ina chara agus agus ina chomhghuaillí de Mhícheál Uí Choileáin. . Mar sin féin, shéan Smyth, chomh maith leis an Maorghinearál Henry Hugh Tudor agus an Cigire John M. Regan, a bhí i láthair ag an ócáid, éilimh Mee. <ref>''The Memoirs of John M Regan'', a Catholic officer in the RIC and RUC, 1908–1948, p.150 {{ISBN|978-1846820694}}</ref> <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.207 {{ISBN|1906510709}}</ref> Iarradh ar Smyth dul go Londain chun an Príomh-Aire [[David Lloyd George]] a chur ar an eolas agus léadh a chuntas scríofa féin ar a chuid ráiteas don Pharlaimint agus rinneadh plé air:<blockquote>"I wish to make the present situation clear to all ranks. A policeman is perfectly justified in shooting any person seen with arms (guns) who does not immediately throw up his hands when ordered. A policeman is perfectly justified in shooting any man who he has good reason to believe is carrying arms (guns) and who does not immediately throw up his arms when ordered. Every proper precaution will be taken at police inquests that no information will be given to Sinn Fein as to the identity of any individual or the movements of the police. I wish to make it perfectly clear to all ranks that I will not tolerate reprisals. They bring discredit on the police and I will deal most severely with any officer or man concerned in them."<ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.209 {{ISBN|1906510709}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greatwarforum.org/topic/83571-gerald-brice-ferguson-smyth/?tab=comments|title=Gerald Brice Ferguson Smyth - Soldiers and their units - The Great War (1914-1918) Forum}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sinton-family-trees.uk/smythsofthebann/apx-c.php|title=Sinton Family Trees - Smyths Of The Bann - Appendix C|website=www.sinton-family-trees.uk}}</ref></blockquote> == Bás == Mharcáil óráid an Choirnéil Smyth aird an IRA air. D’fhill sé ar Chorcaigh ina dhiaidh sin agus ghlac sé lóistín i Cork & County Club, club sóisialta [[Angla-Éireannach]] . Tráthnóna an 17 Iúil 1920, bhí sé sa seomra tobac nuair a tháinig foireann seisear fear de chuid an IRA faoi cheannas Dan "Sandow" O'Donovan isteach agus a dúirt leis, "Colonel, were not your orders to shoot on sight? Well you are in sight now, so prepare. Léim an Coirnéal Smyth ina sheasamh sular rinneadh criathar de le piléir. In ainneoin gur lámhachadh faoi dhó sa cheann é, uair amháin tríd an gcroí agus faoi dhó tríd an gcliabhrach, chuaigh an Coirnéal go mall go dtí an pasáiste inar thit sé marbh. Bhí sé 34 bliain d'aois. Cuireadh an Coirnéal Gerald Smyth i [[Droichead na Banna|Droichead na Ban]]<nowiki/>na, [[Contae an Dúin]] ar an 21 Iúil 1920. Lean círéib seicteach trí lá ina dhiaidh sin, agus lámhachadh agus maraíodh fear [[An Protastúnachas|Protastúnach]] darb ainm William Steritt, dhá lá tar éis dó freastal ar a shochraid. Ciontaíodh triúr [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach]] ina dhiaidh sin i gcionta arm tine. Tharla dáta adhlactha Smyth ag an am céanna le holldhíbirt nó "glanadh" na gCaitliceach, na Sóisialaithe agus na bProtastúnach (a measadh a bheith mídhílis) ó longchlóis Bhéal Feirste teilgcheártaí, muilte línéadaigh agus gnólachtaí tráchtála eile, rud a bhí mar chuid de na Trioblóidí in Ultaibh (1920-1922) . <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/arts/2020/07/15/news/the-eruption-of-sectarian-violence-in-belfast-s-shipyards-during-july-1920-would-define-belfast-s-future-2004487/|work=The Irish News}}</ref> Líomhnaítear go raibh dearthair Smyth ina bhall de Dublin District Special Branch, ar a tugadh an leasainm an Cairo Gang, grúpa oifigeach faisnéise Briotanach i mBaile Átha Cliath a seoladh go speisialta chun spiaireacht a dhéanamh ar phríomhphearsana an IRA. Maraíodh Osbert Smyth i mí Dheireadh Fómhair 1920 agus é ag iarraidh baill an IRA, [[Dónall Ó Braoin|Dan Breen]] agus [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Treacy,]] a ghabháil i dteach i [[Droim Conrach|nDroim Conrach]] . Lámhachadh roinnt ball eile den Cairo Gang go moch maidin [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]], 21 Samhain 1920, ar orduithe [[Mícheál Ó Coileáin|Mhícheál Uí Choileáin. .]] . <ref>''Departed Warriors: The Story of One Family in War'' by Jerry Murland ({{ISBN|978-1906510701}}), p.211</ref> Bronnadh an tOrd Oráisteach onóir ar Smyth agus d’athraigh siad ainm an Loyal Orange Lodge 518 mar 'Colonel Smyth Memorial Lodge' ’ (cuireadh comóradh ar Steritt ar an gcaoi chéanna ag Orange Lodge 257). <ref>''The KOSB in the Great War'', Stair Gillon, pp.376–378 {{ISBN|1843422565}}</ref> De réir na staraithe Tom Mahon agus James Gillogly;"Smyth was the most senior police officer killed in the conflict."<ref>Tom Mahon and James J. Gillogly (2008), ''Decoding the IRA'', [[Mercier Press]], [[Cork City]]. Page 273.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] b7540r2us1coz3ng2xgyjq9mmadxasr 1316582 1316577 2026-06-01T19:26:45Z Ériugena 188 1316582 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba oifigeach agus póilín [[Arm na Breataine|de chuid Arm na Breataine]] é an Leifteanantchoirnéal '''Gerald Bryce Ferguson Smyth''', DSO agus Barra, Croix de Guerre na Fraince agus Croix de guerre na Beilge (7 Meán Fómhair 1885 – 17 Iúil 1920) a bhí i lár ceannairce i measc [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse.]] Lámhachadh agus maraíodh é ag [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Óglaigh na hÉireann]] i [[Corcaigh|gCorcaigh]] sa bhliain 1920. == Cúlra == Rugadh Gerald Smyth ag Phoenix Lodge, Dalhousie, Puinseáb, an India, an mac ba shine le George Smyth agus Helen Ferguson Smyth. Ba é Ard-Choimisinéir na Breataine sa Phuinseáib a athair agus ba iníon le Thomas Ferguson as Droichead na Banna, [[Contae an Dúin]], [[Éire]] a mháthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.raymondscountydownwebsite.com/html/banbridge_g.1.htm|title=Raymonds County Down Website|work=www.raymondscountydownwebsite.com}}</ref> Bhí deartháir amháin ag Smyth, George Osbert Smyth, a bhí mar oifigeach de chuid Arm na Breataine freisin. D'fhóin an bheirt acu sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] agus in Éirinn le linn Chogadh na Saoirse. Fuair Smyth oideachas príobháideach agus mar dhalta i Scoil Strangeways agus ansin i Scoil Shrewsbury idir 1899 agus 1901. == Seirbhís mhíleata == Tar éis dó freastal ar an <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Military_Academy,_Woolwich" rel="mw:ExtLink" title="Royal Military Academy, Woolwich" class="cx-link" data-linkid="32">Royal Military Academy, Woolwich</a>, coimisiúnaíodh Gerald Smyth sna [[:en:Royal_Engineers|Royal Engineers]] ar an 29 Iúil 1905 agus d’éirigh go han-mhaith leis sa mhatamaitic agus sa Spáinnis. Cuireadh go Giobráltar é, ag fónamh leis an 32ú agus an 45ú chomplacht agus ag caitheamh a chuid ama saor le póló, grianghrafadóireacht agus dreapadóireacht sléibhe, áit ar gortaíodh a ghualainn go dona le linn turas go sléibhte Sierra Nevada . Sa bhliain 1913 cuireadh go dtí [[Campa an Churraigh|an Currach]] in Éirinn é, áit ar fhóin sé leis an 17ú Chomplacht Machaire. == An Chéad Chogadh Domhanda == Liostáil Smyth dá dheoin féin ag tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, cé gur tairgeadh post dó mar Ollamh Matamaitice i Scoil Ríoga na nInnealtóirí Mileata, Chatham. Cuireadh chun na Fraince é ar an 17 Lúnasa 1914, leis an 14ú Chomplacht agus bronnadh Captaein air i mí Dheireadh Fómhair. Agus é ag fónamh ar feadh an chogaidh, gortaíodh go dona é ar roinnt ócáidí, agus chaill sé a lámh chlé ag an uillinn le linn Chath na hAisne ag Givenchy agus saighdiúir créachtaithe á tharrtháil aige a bhí gafa amuigh faoin spéir faoi lámhach meaisínghunna. Ó 1916 ar aghaidh, d’fhág sé na hInnealtóirí Ríoga agus d’fhóin sé leis na Kings Own Scottish Borderers. Seacht n-uaire, thuill sé moladh i dtuairiscí oifigiúla agus bronnadh an DSO air faoi dhó. D’fhóin sé leis an 6ú Cathlán den KOSB ag Cath Arras, an t-aonad amháin a bhain a chuspóir amach ar an 3 Bealtaine 1917. Luadh é i dtuairiscí as "consistent skill and daring," tar éis dó a bheith gortaithe go dona, agus píosaí '''srapnal''' a fháil ina ghualainn dheas, a chreidtear ag an am a lagódh a lámh go buan. Seo a leanas an lua a bhí sa ''London Gazette'' an 18 Iúil 1917:<blockquote>"For conspicuous gallantry and devotion to duty. Although seriously wounded he remained at the telephone in an ill-protected trench for many hours during a critical time, to report the course of events to Brigade Headquarters. He realised that there was no other officer of experience to replace him and his sense of duty may cost him his remaining arm, the other having been amputated as a result of a previous wound."</blockquote>Chríochnódh Smyth a sheirbhís sa Chéad Chogadh Domhanda mar bhriogáidireghinearál brevet i gceannas ar an 93ú Briogáid Coisithe den 31ú Rannán, in ainneoin nach raibh sé ach 33 bliain d'aois. Chaith sé bliain i gColáiste na Foirne sular ghlac sé ceannas ar an 12ú Complacht Machaire i gCorcaigh ar an 7 Meitheamh 1920, agus ina dhiaidh sin ceapadh é ina cheannasaí roinne ar [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] i [[Cúige Mumhan|gCúige Mumhan]] . Ina chuimhní cinn, scríobh an Briogáidireghinearál Walker faoi Smyth san ''Royal Engineers Journal'' :"No words can do justice to his services during the retreat of 1914. He was the life and soul of the Company, his Irish humour and pluck did wonders in maintaining the discipline of the Company"". I mí an Mheithimh 1920, cuireadh an Coirnéal Smyth go hÉirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn]] . Tugadh ar iasacht é chuig Constáblacht Ríoga na hÉireann, agus ceapadh ina choimisinéir roinne é do chúige [[Cúige Mumhan|Mumhan]] . == Lios Tuathail == Ar an 19 Meitheamh 1920, líomhnaítear gur thug Smyth óráid do lucht leanúna RIC [[Lios Tuathail]] inar tuairiscíodh gur dhúirt sé:<blockquote>"Police and military will patrol the country roads at least five nights a week. They are not to confine themselves to the main roads but make across the country, lie in ambush, take cover behind fences near roads, and when civilians are seen approaching shout: 'Hands up!' Should the order be not obeyed, shoot, and shoot with effect. If the persons approaching carry their hands in their pockets or are in any way suspicious looking, shoot them down. You may make mistakes occasionally and innocent persons may be shot, but that cannot be helped and you are bound to get the right persons sometimes. The more you shoot the better I will like you; and I assure you that no policeman will get into trouble for shooting any man and I will guarantee that your names will not be given at the inquest."<ref>{{Cite web|url=http://freepages.rootsweb.com/~irelandlist/genealogy/1916.html|title=Ireland List - The Easter Week Series|website=freepages.rootsweb.com}}</ref></blockquote> Bhí díospóireacht ann faoi chruinneas na cainte seo a tuairiscíodh. Thuairiscigh an ''[[The Freeman’s Journal|Freeman's Journal]]'' níos déanaí gur bunús conspóideach a bhí leis chun míchlú a chur ar rialachas na Breataine .. D’fhreagair oifigeach amháin, an Constábla Jeremiah Mee, óráid Smyth trína ghunna a chur ar an mbord agus trí dhúnmharfóir a ghlaoch ar Smyth. D’ordaigh Smyth Mee a ghabháil, ach dhiúltaigh fir an RIC a bhí i láthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|title=Listowel Police Mutiny|author=Gaughan|first=J. Anthony|year=1974|publisher=PoliceHistory.com|access-date=20 October 2009|archive-url=https://archive.today/20120908220242/http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|archive-date=8 September 2012}}</ref> D’éirigh Mee agus trí oifigeach déag eile den RIC as, agus chuaigh formhór acu ar aghaidh chun dul isteach in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Poblachtach Éireann]] nó le cúnamh a thabhairt dó. D'éirigh Mee ina chara agus agus ina chomhghuaillí de Mhícheál Uí Choileáin. . Mar sin féin, shéan Smyth, chomh maith leis an Maorghinearál Henry Hugh Tudor agus an Cigire John M. Regan, a bhí i láthair ag an ócáid, éilimh Mee. <ref>''The Memoirs of John M Regan'', a Catholic officer in the RIC and RUC, 1908–1948, p.150 {{ISBN|978-1846820694}}</ref> <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.207 {{ISBN|1906510709}}</ref> Iarradh ar Smyth dul go Londain chun an Príomh-Aire [[David Lloyd George]] a chur ar an eolas agus léadh a chuntas scríofa féin ar a chuid ráiteas don Pharlaimint agus rinneadh plé air:<blockquote>"I wish to make the present situation clear to all ranks. A policeman is perfectly justified in shooting any person seen with arms (guns) who does not immediately throw up his hands when ordered. A policeman is perfectly justified in shooting any man who he has good reason to believe is carrying arms (guns) and who does not immediately throw up his arms when ordered. Every proper precaution will be taken at police inquests that no information will be given to Sinn Fein as to the identity of any individual or the movements of the police. I wish to make it perfectly clear to all ranks that I will not tolerate reprisals. They bring discredit on the police and I will deal most severely with any officer or man concerned in them."<ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.209 {{ISBN|1906510709}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greatwarforum.org/topic/83571-gerald-brice-ferguson-smyth/?tab=comments|title=Gerald Brice Ferguson Smyth - Soldiers and their units - The Great War (1914-1918) Forum}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sinton-family-trees.uk/smythsofthebann/apx-c.php|title=Sinton Family Trees - Smyths Of The Bann - Appendix C|website=www.sinton-family-trees.uk}}</ref></blockquote> == Bás == Mharcáil óráid an Choirnéil Smyth aird an IRA air. D’fhill sé ar Chorcaigh ina dhiaidh sin agus ghlac sé lóistín i Cork & County Club, club sóisialta [[Angla-Éireannach]] . Tráthnóna an 17 Iúil 1920, bhí sé sa seomra tobac nuair a tháinig foireann seisear fear de chuid an IRA faoi cheannas Dan "Sandow" O'Donovan isteach agus a dúirt leis, "Colonel, were not your orders to shoot on sight? Well you are in sight now, so prepare. Léim an Coirnéal Smyth ina sheasamh sular rinneadh criathar de le piléir. In ainneoin gur lámhachadh faoi dhó sa cheann é, uair amháin tríd an gcroí agus faoi dhó tríd an gcliabhrach, chuaigh an Coirnéal go mall go dtí an pasáiste inar thit sé marbh. Bhí sé 34 bliain d'aois. Cuireadh an Coirnéal Gerald Smyth i [[Droichead na Banna|Droichead na Ban]]<nowiki/>na, [[Contae an Dúin]] ar an 21 Iúil 1920. Lean círéib seicteach trí lá ina dhiaidh sin, agus lámhachadh agus maraíodh fear [[An Protastúnachas|Protastúnach]] darb ainm William Steritt, dhá lá tar éis dó freastal ar a shochraid. Ciontaíodh triúr [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach]] ina dhiaidh sin i gcionta arm tine. Tharla dáta adhlactha Smyth ag an am céanna le holldhíbirt nó "glanadh" na gCaitliceach, na Sóisialaithe agus na bProtastúnach (a measadh a bheith mídhílis) ó longchlóis Bhéal Feirste teilgcheártaí, muilte línéadaigh agus gnólachtaí tráchtála eile, rud a bhí mar chuid de na Trioblóidí in Ultaibh (1920-1922) . <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/arts/2020/07/15/news/the-eruption-of-sectarian-violence-in-belfast-s-shipyards-during-july-1920-would-define-belfast-s-future-2004487/|work=The Irish News}}</ref> Líomhnaítear go raibh dearthair Smyth ina bhall de Dublin District Special Branch, ar a tugadh an leasainm an Cairo Gang, grúpa oifigeach faisnéise Briotanach i mBaile Átha Cliath a seoladh go speisialta chun spiaireacht a dhéanamh ar phríomhphearsana an IRA. Maraíodh Osbert Smyth i mí Dheireadh Fómhair 1920 agus é ag iarraidh baill an IRA, [[Dónall Ó Braoin|Dan Breen]] agus [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Treacy,]] a ghabháil i dteach i [[Droim Conrach|nDroim Conrach]] . Lámhachadh roinnt ball eile den Cairo Gang go moch maidin [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]], 21 Samhain 1920, ar orduithe [[Mícheál Ó Coileáin|Mhícheál Uí Choileáin. .]] . <ref>''Departed Warriors: The Story of One Family in War'' by Jerry Murland ({{ISBN|978-1906510701}}), p.211</ref> Bronnadh an tOrd Oráisteach onóir ar Smyth agus d’athraigh siad ainm an Loyal Orange Lodge 518 mar 'Colonel Smyth Memorial Lodge' ’ (cuireadh comóradh ar Steritt ar an gcaoi chéanna ag Orange Lodge 257). <ref>''The KOSB in the Great War'', Stair Gillon, pp.376–378 {{ISBN|1843422565}}</ref> De réir na staraithe Tom Mahon agus James Gillogly;"Smyth was the most senior police officer killed in the conflict."<ref>Tom Mahon and James J. Gillogly (2008), ''Decoding the IRA'', [[Mercier Press]], [[Cork City]]. Page 273.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] 6vg05hh7p6zno8pxe0ogj10d3s575ro 1316583 1316582 2026-06-01T19:35:46Z Ériugena 188 1316583 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba oifigeach agus póilín [[Arm na Breataine|de chuid Arm na Breataine]] é an Leifteanantchoirnéal '''Gerald Bryce Ferguson Smyth''', DSO agus Barra, Croix de Guerre na Fraince agus Croix de guerre na Beilge (7 Meán Fómhair 1885 – 17 Iúil 1920) a bhí i lár ceannairce i measc [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse.]] Lámhachadh agus maraíodh é ag [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Óglaigh na hÉireann]] i [[Corcaigh|gCorcaigh]] sa bhliain 1920. == Cúlra == Rugadh Gerald Smyth ag Phoenix Lodge, Dalhousie, Puinseáb, an India, an mac ba shine le George Smyth agus Helen Ferguson Smyth. Ba é Ard-Choimisinéir na Breataine sa Phuinseáib a athair agus ba iníon le Thomas Ferguson as Droichead na Banna, [[Contae an Dúin]], [[Éire]] a mháthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.raymondscountydownwebsite.com/html/banbridge_g.1.htm|title=Raymonds County Down Website|work=www.raymondscountydownwebsite.com}}</ref> Bhí deartháir amháin ag Smyth, George Osbert Smyth, a bhí mar oifigeach de chuid Arm na Breataine freisin. D'fhóin an bheirt acu sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] agus in Éirinn le linn Chogadh na Saoirse. Fuair Smyth oideachas príobháideach agus mar dhalta i Scoil Strangeways agus ansin i Scoil Shrewsbury idir 1899 agus 1901. == Seirbhís mhíleata == Tar éis dó freastal ar an <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Military_Academy,_Woolwich" rel="mw:ExtLink" title="Royal Military Academy, Woolwich" class="cx-link" data-linkid="32">Royal Military Academy, Woolwich</a>, coimisiúnaíodh Gerald Smyth sna [[:en:Royal_Engineers|Royal Engineers]] ar an 29 Iúil 1905 agus d’éirigh go han-mhaith leis sa mhatamaitic agus sa Spáinnis. Cuireadh go Giobráltar é, ag fónamh leis an 32ú agus an 45ú chomplacht agus ag caitheamh a chuid ama saor le póló, grianghrafadóireacht agus dreapadóireacht sléibhe, áit ar gortaíodh a ghualainn go dona le linn turas go sléibhte Sierra Nevada . Sa bhliain 1913 cuireadh go dtí [[Campa an Churraigh|an Currach]] in Éirinn é, áit ar fhóin sé leis an 17ú Chomplacht Machaire. == An Chéad Chogadh Domhanda == Liostáil Smyth dá dheoin féin ag tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, cé gur tairgeadh post dó mar Ollamh Matamaitice i Scoil Ríoga na nInnealtóirí Mileata, Chatham. Cuireadh chun na Fraince é ar an 17 Lúnasa 1914, leis an 14ú Chomplacht agus bronnadh Captaein air i mí Dheireadh Fómhair. Agus é ag fónamh ar feadh an chogaidh, gortaíodh go dona é ar roinnt ócáidí, agus chaill sé a lámh chlé ag an uillinn le linn Chath na hAisne ag Givenchy agus saighdiúir créachtaithe á tharrtháil aige a bhí gafa amuigh faoin spéir faoi lámhach meaisínghunna. Ó 1916 ar aghaidh, d’fhág sé na hInnealtóirí Ríoga agus d’fhóin sé leis na Kings Own Scottish Borderers. Seacht n-uaire, thuill sé moladh i dtuairiscí oifigiúla agus bronnadh an DSO air faoi dhó. D’fhóin sé leis an 6ú Cathlán den KOSB ag Cath Arras, an t-aonad amháin a bhain a chuspóir amach ar an 3 Bealtaine 1917. Luadh é i dtuairiscí as "consistent skill and daring," tar éis dó a bheith gortaithe go dona, agus píosaí '''srapnal''' a fháil ina ghualainn dheas, a chreidtear ag an am a lagódh a lámh go buan. Seo a leanas an lua a bhí sa ''London Gazette'' an 18 Iúil 1917:<blockquote>"''For conspicuous gallantry and devotion to duty. Although seriously wounded he remained at the telephone in an ill-protected trench for many hours during a critical time, to report the course of events to Brigade Headquarters. He realised that there was no other officer of experience to replace him and his sense of duty may cost him his remaining arm, the other having been amputated as a result of a previous wound''."</blockquote>Chríochnódh Smyth a sheirbhís sa Chéad Chogadh Domhanda mar bhriogáidireghinearál brevet i gceannas ar an 93ú Briogáid Coisithe den 31ú Rannán, in ainneoin nach raibh sé ach 33 bliain d'aois. Chaith sé bliain i gColáiste na Foirne sular ghlac sé ceannas ar an 12ú Complacht Machaire i gCorcaigh ar an 7 Meitheamh 1920, agus ina dhiaidh sin ceapadh é ina cheannasaí roinne ar [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] i [[Cúige Mumhan|gCúige Mumhan]] . Ina chuimhní cinn, scríobh an Briogáidireghinearál Walker faoi Smyth san ''Royal Engineers Journal'' :"No words can do justice to his services during the retreat of 1914. He was the life and soul of the Company, his Irish humour and pluck did wonders in maintaining the discipline of the Company"". I mí an Mheithimh 1920, cuireadh an Coirnéal Smyth go hÉirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn]] . Tugadh ar iasacht é chuig Constáblacht Ríoga na hÉireann, agus ceapadh ina choimisinéir roinne é do chúige [[Cúige Mumhan|Mumhan]] . == Lios Tuathail == Ar an 19 Meitheamh 1920, líomhnaítear gur thug Smyth óráid do lucht leanúna RIC [[Lios Tuathail]] inar tuairiscíodh gur dhúirt sé:<blockquote>"''Police and military will patrol the country roads at least five nights a week. They are not to confine themselves to the main roads but make across the country, lie in ambush, take cover behind fences near roads, and when civilians are seen approaching shout: 'Hands up!' Should the order be not obeyed, shoot, and shoot with effect. If the persons approaching carry their hands in their pockets or are in any way suspicious looking, shoot them down. You may make mistakes occasionally and innocent persons may be shot, but that cannot be helped and you are bound to get the right persons sometimes. The more you shoot the better I will like you; and I assure you that no policeman will get into trouble for shooting any man and I will guarantee that your names will not be given at the inquest.''"<ref>{{Cite web|url=http://freepages.rootsweb.com/~irelandlist/genealogy/1916.html|title=Ireland List - The Easter Week Series|website=freepages.rootsweb.com}}</ref></blockquote> Bhí díospóireacht ann faoi chruinneas na cainte seo a tuairiscíodh. Thuairiscigh an ''[[The Freeman’s Journal|Freeman's Journal]]'' níos déanaí gur bunús conspóideach a bhí leis chun míchlú a chur ar rialachas na Breataine .. D’fhreagair oifigeach amháin, an Constábla Jeremiah Mee, óráid Smyth trína ghunna a chur ar an mbord agus trí dhúnmharfóir a ghlaoch ar Smyth. D’ordaigh Smyth Mee a ghabháil, ach dhiúltaigh fir an RIC a bhí i láthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|title=Listowel Police Mutiny|author=Gaughan|first=J. Anthony|year=1974|publisher=PoliceHistory.com|access-date=20 October 2009|archive-url=https://archive.today/20120908220242/http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|archive-date=8 September 2012}}</ref> D’éirigh Mee agus trí oifigeach déag eile den RIC as, agus chuaigh formhór acu ar aghaidh chun dul isteach in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Poblachtach Éireann]] nó le cúnamh a thabhairt dó. D'éirigh Mee ina chara agus agus ina chomhghuaillí de Mhícheál Uí Choileáin. . Mar sin féin, shéan Smyth, chomh maith leis an Maorghinearál Henry Hugh Tudor agus an Cigire John M. Regan, a bhí i láthair ag an ócáid, éilimh Mee. <ref>''The Memoirs of John M Regan'', a Catholic officer in the RIC and RUC, 1908–1948, p.150 {{ISBN|978-1846820694}}</ref> <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.207 {{ISBN|1906510709}}</ref> Iarradh ar Smyth dul go Londain chun an Príomh-Aire [[David Lloyd George]] a chur ar an eolas agus léadh a chuntas scríofa féin ar a chuid ráiteas don Pharlaimint agus rinneadh plé air:<blockquote>"''I wish to make the present situation clear to all ranks. A policeman is perfectly justified in shooting any person seen with arms (guns) who does not immediately throw up his hands when ordered. A policeman is perfectly justified in shooting any man who he has good reason to believe is carrying arms (guns) and who does not immediately throw up his arms when ordered. Every proper precaution will be taken at police inquests that no information will be given to Sinn Fein as to the identity of any individual or the movements of the police. I wish to make it perfectly clear to all ranks that I will not tolerate reprisals. They bring discredit on the police and I will deal most severely with any officer or man concerned in them''."<ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.209 {{ISBN|1906510709}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greatwarforum.org/topic/83571-gerald-brice-ferguson-smyth/?tab=comments|title=Gerald Brice Ferguson Smyth - Soldiers and their units - The Great War (1914-1918) Forum}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sinton-family-trees.uk/smythsofthebann/apx-c.php|title=Sinton Family Trees - Smyths Of The Bann - Appendix C|website=www.sinton-family-trees.uk}}</ref></blockquote> == Bás == Mharcáil óráid an Choirnéil Smyth aird an IRA air. D’fhill sé ar Chorcaigh ina dhiaidh sin agus ghlac sé lóistín i Cork & County Club, club sóisialta [[Angla-Éireannach]] . Tráthnóna an 17 Iúil 1920, bhí sé sa seomra tobac nuair a tháinig foireann seisear fear de chuid an IRA faoi cheannas Dan "Sandow" O'Donovan isteach agus a dúirt leis, "Colonel, were not your orders to shoot on sight? Well you are in sight now, so prepare. Léim an Coirnéal Smyth ina sheasamh sular rinneadh criathar de le piléir. In ainneoin gur lámhachadh faoi dhó sa cheann é, uair amháin tríd an gcroí agus faoi dhó tríd an gcliabhrach, chuaigh an Coirnéal go mall go dtí an pasáiste inar thit sé marbh. Bhí sé 34 bliain d'aois. Cuireadh an Coirnéal Gerald Smyth i [[Droichead na Banna|Droichead na Ban]]<nowiki/>na, [[Contae an Dúin]] ar an 21 Iúil 1920. Lean círéib seicteach trí lá ina dhiaidh sin, agus lámhachadh agus maraíodh fear [[An Protastúnachas|Protastúnach]] darb ainm William Steritt, dhá lá tar éis dó freastal ar a shochraid. Ciontaíodh triúr [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach]] ina dhiaidh sin i gcionta arm tine. Tharla dáta adhlactha Smyth ag an am céanna le holldhíbirt nó "glanadh" na gCaitliceach, na Sóisialaithe agus na bProtastúnach (a measadh a bheith mídhílis) ó longchlóis Bhéal Feirste teilgcheártaí, muilte línéadaigh agus gnólachtaí tráchtála eile, rud a bhí mar chuid de na Trioblóidí in Ultaibh (1920-1922) . <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/arts/2020/07/15/news/the-eruption-of-sectarian-violence-in-belfast-s-shipyards-during-july-1920-would-define-belfast-s-future-2004487/|work=The Irish News}}</ref> Líomhnaítear go raibh dearthair Smyth ina bhall de Dublin District Special Branch, ar a tugadh an leasainm an Cairo Gang, grúpa oifigeach faisnéise Briotanach i mBaile Átha Cliath a seoladh go speisialta chun spiaireacht a dhéanamh ar phríomhphearsana an IRA. Maraíodh Osbert Smyth i mí Dheireadh Fómhair 1920 agus é ag iarraidh baill an IRA, [[Dónall Ó Braoin|Dan Breen]] agus [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Treacy,]] a ghabháil i dteach i [[Droim Conrach|nDroim Conrach]] . Lámhachadh roinnt ball eile den Cairo Gang go moch maidin [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]], 21 Samhain 1920, ar orduithe [[Mícheál Ó Coileáin|Mhícheál Uí Choileáin. .]] . <ref>''Departed Warriors: The Story of One Family in War'' by Jerry Murland ({{ISBN|978-1906510701}}), p.211</ref> Bronnadh an tOrd Oráisteach onóir ar Smyth agus d’athraigh siad ainm an Loyal Orange Lodge 518 mar 'Colonel Smyth Memorial Lodge' ’ (cuireadh comóradh ar Steritt ar an gcaoi chéanna ag Orange Lodge 257). <ref>''The KOSB in the Great War'', Stair Gillon, pp.376–378 {{ISBN|1843422565}}</ref> De réir na staraithe Tom Mahon agus James Gillogly;"Smyth was the most senior police officer killed in the conflict."<ref>Tom Mahon and James J. Gillogly (2008), ''Decoding the IRA'', [[Mercier Press]], [[Cork City]]. Page 273.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] jdwfs1knl8flbu3emt94z8id9fshfwj 1316584 1316583 2026-06-01T19:39:09Z Ériugena 188 /* Cúlra */ 1316584 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba oifigeach agus póilín [[Arm na Breataine|de chuid Arm na Breataine]] é an Leifteanantchoirnéal '''Gerald Bryce Ferguson Smyth''', DSO agus Barra, Croix de Guerre na Fraince agus Croix de guerre na Beilge (7 Meán Fómhair 1885 – 17 Iúil 1920) a bhí i lár ceannairce i measc [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse.]] Lámhachadh agus maraíodh é ag [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Óglaigh na hÉireann]] i [[Corcaigh|gCorcaigh]] sa bhliain 1920. == Cúlra == Rugadh Gerald Smyth ag Phoenix Lodge, Dalhousie, Puinseáb, an India, an mac ba shine le George Smyth agus Helen Smyth (née Ferguson). Ba é Ard-Choimisinéir na Breataine sa Phuinseáib a athair agus ba iníon le Thomas Ferguson as Droichead na Banna, [[Contae an Dúin]], [[Éire]] a mháthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.raymondscountydownwebsite.com/html/banbridge_g.1.htm|title=Raymonds County Down Website|work=www.raymondscountydownwebsite.com}}</ref> Bhí deartháir amháin ag Smyth, George Osbert Smyth, a bhí mar oifigeach de chuid Arm na Breataine freisin. D'fhóin an bheirt acu sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] agus in Éirinn le linn Chogadh na Saoirse. Fuair Smyth oideachas príobháideach agus mar dhalta i Scoil Strangeways agus ansin i Scoil Shrewsbury idir 1899 agus 1901. == Seirbhís mhíleata == Tar éis dó freastal ar an <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Military_Academy,_Woolwich" rel="mw:ExtLink" title="Royal Military Academy, Woolwich" class="cx-link" data-linkid="32">Royal Military Academy, Woolwich</a>, coimisiúnaíodh Gerald Smyth sna [[:en:Royal_Engineers|Royal Engineers]] ar an 29 Iúil 1905 agus d’éirigh go han-mhaith leis sa mhatamaitic agus sa Spáinnis. Cuireadh go Giobráltar é, ag fónamh leis an 32ú agus an 45ú chomplacht agus ag caitheamh a chuid ama saor le póló, grianghrafadóireacht agus dreapadóireacht sléibhe, áit ar gortaíodh a ghualainn go dona le linn turas go sléibhte Sierra Nevada . Sa bhliain 1913 cuireadh go dtí [[Campa an Churraigh|an Currach]] in Éirinn é, áit ar fhóin sé leis an 17ú Chomplacht Machaire. == An Chéad Chogadh Domhanda == Liostáil Smyth dá dheoin féin ag tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, cé gur tairgeadh post dó mar Ollamh Matamaitice i Scoil Ríoga na nInnealtóirí Mileata, Chatham. Cuireadh chun na Fraince é ar an 17 Lúnasa 1914, leis an 14ú Chomplacht agus bronnadh Captaein air i mí Dheireadh Fómhair. Agus é ag fónamh ar feadh an chogaidh, gortaíodh go dona é ar roinnt ócáidí, agus chaill sé a lámh chlé ag an uillinn le linn Chath na hAisne ag Givenchy agus saighdiúir créachtaithe á tharrtháil aige a bhí gafa amuigh faoin spéir faoi lámhach meaisínghunna. Ó 1916 ar aghaidh, d’fhág sé na hInnealtóirí Ríoga agus d’fhóin sé leis na Kings Own Scottish Borderers. Seacht n-uaire, thuill sé moladh i dtuairiscí oifigiúla agus bronnadh an DSO air faoi dhó. D’fhóin sé leis an 6ú Cathlán den KOSB ag Cath Arras, an t-aonad amháin a bhain a chuspóir amach ar an 3 Bealtaine 1917. Luadh é i dtuairiscí as "consistent skill and daring," tar éis dó a bheith gortaithe go dona, agus píosaí '''srapnal''' a fháil ina ghualainn dheas, a chreidtear ag an am a lagódh a lámh go buan. Seo a leanas an lua a bhí sa ''London Gazette'' an 18 Iúil 1917:<blockquote>"''For conspicuous gallantry and devotion to duty. Although seriously wounded he remained at the telephone in an ill-protected trench for many hours during a critical time, to report the course of events to Brigade Headquarters. He realised that there was no other officer of experience to replace him and his sense of duty may cost him his remaining arm, the other having been amputated as a result of a previous wound''."</blockquote>Chríochnódh Smyth a sheirbhís sa Chéad Chogadh Domhanda mar bhriogáidireghinearál brevet i gceannas ar an 93ú Briogáid Coisithe den 31ú Rannán, in ainneoin nach raibh sé ach 33 bliain d'aois. Chaith sé bliain i gColáiste na Foirne sular ghlac sé ceannas ar an 12ú Complacht Machaire i gCorcaigh ar an 7 Meitheamh 1920, agus ina dhiaidh sin ceapadh é ina cheannasaí roinne ar [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] i [[Cúige Mumhan|gCúige Mumhan]] . Ina chuimhní cinn, scríobh an Briogáidireghinearál Walker faoi Smyth san ''Royal Engineers Journal'' :"No words can do justice to his services during the retreat of 1914. He was the life and soul of the Company, his Irish humour and pluck did wonders in maintaining the discipline of the Company"". I mí an Mheithimh 1920, cuireadh an Coirnéal Smyth go hÉirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn]] . Tugadh ar iasacht é chuig Constáblacht Ríoga na hÉireann, agus ceapadh ina choimisinéir roinne é do chúige [[Cúige Mumhan|Mumhan]] . == Lios Tuathail == Ar an 19 Meitheamh 1920, líomhnaítear gur thug Smyth óráid do lucht leanúna RIC [[Lios Tuathail]] inar tuairiscíodh gur dhúirt sé:<blockquote>"''Police and military will patrol the country roads at least five nights a week. They are not to confine themselves to the main roads but make across the country, lie in ambush, take cover behind fences near roads, and when civilians are seen approaching shout: 'Hands up!' Should the order be not obeyed, shoot, and shoot with effect. If the persons approaching carry their hands in their pockets or are in any way suspicious looking, shoot them down. You may make mistakes occasionally and innocent persons may be shot, but that cannot be helped and you are bound to get the right persons sometimes. The more you shoot the better I will like you; and I assure you that no policeman will get into trouble for shooting any man and I will guarantee that your names will not be given at the inquest.''"<ref>{{Cite web|url=http://freepages.rootsweb.com/~irelandlist/genealogy/1916.html|title=Ireland List - The Easter Week Series|website=freepages.rootsweb.com}}</ref></blockquote> Bhí díospóireacht ann faoi chruinneas na cainte seo a tuairiscíodh. Thuairiscigh an ''[[The Freeman’s Journal|Freeman's Journal]]'' níos déanaí gur bunús conspóideach a bhí leis chun míchlú a chur ar rialachas na Breataine .. D’fhreagair oifigeach amháin, an Constábla Jeremiah Mee, óráid Smyth trína ghunna a chur ar an mbord agus trí dhúnmharfóir a ghlaoch ar Smyth. D’ordaigh Smyth Mee a ghabháil, ach dhiúltaigh fir an RIC a bhí i láthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|title=Listowel Police Mutiny|author=Gaughan|first=J. Anthony|year=1974|publisher=PoliceHistory.com|access-date=20 October 2009|archive-url=https://archive.today/20120908220242/http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|archive-date=8 September 2012}}</ref> D’éirigh Mee agus trí oifigeach déag eile den RIC as, agus chuaigh formhór acu ar aghaidh chun dul isteach in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Poblachtach Éireann]] nó le cúnamh a thabhairt dó. D'éirigh Mee ina chara agus agus ina chomhghuaillí de Mhícheál Uí Choileáin. . Mar sin féin, shéan Smyth, chomh maith leis an Maorghinearál Henry Hugh Tudor agus an Cigire John M. Regan, a bhí i láthair ag an ócáid, éilimh Mee. <ref>''The Memoirs of John M Regan'', a Catholic officer in the RIC and RUC, 1908–1948, p.150 {{ISBN|978-1846820694}}</ref> <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.207 {{ISBN|1906510709}}</ref> Iarradh ar Smyth dul go Londain chun an Príomh-Aire [[David Lloyd George]] a chur ar an eolas agus léadh a chuntas scríofa féin ar a chuid ráiteas don Pharlaimint agus rinneadh plé air:<blockquote>"''I wish to make the present situation clear to all ranks. A policeman is perfectly justified in shooting any person seen with arms (guns) who does not immediately throw up his hands when ordered. A policeman is perfectly justified in shooting any man who he has good reason to believe is carrying arms (guns) and who does not immediately throw up his arms when ordered. Every proper precaution will be taken at police inquests that no information will be given to Sinn Fein as to the identity of any individual or the movements of the police. I wish to make it perfectly clear to all ranks that I will not tolerate reprisals. They bring discredit on the police and I will deal most severely with any officer or man concerned in them''."<ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.209 {{ISBN|1906510709}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greatwarforum.org/topic/83571-gerald-brice-ferguson-smyth/?tab=comments|title=Gerald Brice Ferguson Smyth - Soldiers and their units - The Great War (1914-1918) Forum}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sinton-family-trees.uk/smythsofthebann/apx-c.php|title=Sinton Family Trees - Smyths Of The Bann - Appendix C|website=www.sinton-family-trees.uk}}</ref></blockquote> == Bás == Mharcáil óráid an Choirnéil Smyth aird an IRA air. D’fhill sé ar Chorcaigh ina dhiaidh sin agus ghlac sé lóistín i Cork & County Club, club sóisialta [[Angla-Éireannach]] . Tráthnóna an 17 Iúil 1920, bhí sé sa seomra tobac nuair a tháinig foireann seisear fear de chuid an IRA faoi cheannas Dan "Sandow" O'Donovan isteach agus a dúirt leis, "Colonel, were not your orders to shoot on sight? Well you are in sight now, so prepare. Léim an Coirnéal Smyth ina sheasamh sular rinneadh criathar de le piléir. In ainneoin gur lámhachadh faoi dhó sa cheann é, uair amháin tríd an gcroí agus faoi dhó tríd an gcliabhrach, chuaigh an Coirnéal go mall go dtí an pasáiste inar thit sé marbh. Bhí sé 34 bliain d'aois. Cuireadh an Coirnéal Gerald Smyth i [[Droichead na Banna|Droichead na Ban]]<nowiki/>na, [[Contae an Dúin]] ar an 21 Iúil 1920. Lean círéib seicteach trí lá ina dhiaidh sin, agus lámhachadh agus maraíodh fear [[An Protastúnachas|Protastúnach]] darb ainm William Steritt, dhá lá tar éis dó freastal ar a shochraid. Ciontaíodh triúr [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach]] ina dhiaidh sin i gcionta arm tine. Tharla dáta adhlactha Smyth ag an am céanna le holldhíbirt nó "glanadh" na gCaitliceach, na Sóisialaithe agus na bProtastúnach (a measadh a bheith mídhílis) ó longchlóis Bhéal Feirste teilgcheártaí, muilte línéadaigh agus gnólachtaí tráchtála eile, rud a bhí mar chuid de na Trioblóidí in Ultaibh (1920-1922) . <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/arts/2020/07/15/news/the-eruption-of-sectarian-violence-in-belfast-s-shipyards-during-july-1920-would-define-belfast-s-future-2004487/|work=The Irish News}}</ref> Líomhnaítear go raibh dearthair Smyth ina bhall de Dublin District Special Branch, ar a tugadh an leasainm an Cairo Gang, grúpa oifigeach faisnéise Briotanach i mBaile Átha Cliath a seoladh go speisialta chun spiaireacht a dhéanamh ar phríomhphearsana an IRA. Maraíodh Osbert Smyth i mí Dheireadh Fómhair 1920 agus é ag iarraidh baill an IRA, [[Dónall Ó Braoin|Dan Breen]] agus [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Treacy,]] a ghabháil i dteach i [[Droim Conrach|nDroim Conrach]] . Lámhachadh roinnt ball eile den Cairo Gang go moch maidin [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]], 21 Samhain 1920, ar orduithe [[Mícheál Ó Coileáin|Mhícheál Uí Choileáin. .]] . <ref>''Departed Warriors: The Story of One Family in War'' by Jerry Murland ({{ISBN|978-1906510701}}), p.211</ref> Bronnadh an tOrd Oráisteach onóir ar Smyth agus d’athraigh siad ainm an Loyal Orange Lodge 518 mar 'Colonel Smyth Memorial Lodge' ’ (cuireadh comóradh ar Steritt ar an gcaoi chéanna ag Orange Lodge 257). <ref>''The KOSB in the Great War'', Stair Gillon, pp.376–378 {{ISBN|1843422565}}</ref> De réir na staraithe Tom Mahon agus James Gillogly;"Smyth was the most senior police officer killed in the conflict."<ref>Tom Mahon and James J. Gillogly (2008), ''Decoding the IRA'', [[Mercier Press]], [[Cork City]]. Page 273.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] luci1g9ih5yybg51666w2wdaqndzlkj 1316585 1316584 2026-06-01T19:40:11Z Ériugena 188 /* Seirbhís mhíleata */ 1316585 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba oifigeach agus póilín [[Arm na Breataine|de chuid Arm na Breataine]] é an Leifteanantchoirnéal '''Gerald Bryce Ferguson Smyth''', DSO agus Barra, Croix de Guerre na Fraince agus Croix de guerre na Beilge (7 Meán Fómhair 1885 – 17 Iúil 1920) a bhí i lár ceannairce i measc [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse.]] Lámhachadh agus maraíodh é ag [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Óglaigh na hÉireann]] i [[Corcaigh|gCorcaigh]] sa bhliain 1920. == Cúlra == Rugadh Gerald Smyth ag Phoenix Lodge, Dalhousie, Puinseáb, an India, an mac ba shine le George Smyth agus Helen Smyth (née Ferguson). Ba é Ard-Choimisinéir na Breataine sa Phuinseáib a athair agus ba iníon le Thomas Ferguson as Droichead na Banna, [[Contae an Dúin]], [[Éire]] a mháthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.raymondscountydownwebsite.com/html/banbridge_g.1.htm|title=Raymonds County Down Website|work=www.raymondscountydownwebsite.com}}</ref> Bhí deartháir amháin ag Smyth, George Osbert Smyth, a bhí mar oifigeach de chuid Arm na Breataine freisin. D'fhóin an bheirt acu sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] agus in Éirinn le linn Chogadh na Saoirse. Fuair Smyth oideachas príobháideach agus mar dhalta i Scoil Strangeways agus ansin i Scoil Shrewsbury idir 1899 agus 1901. == Seirbhís mhíleata == Tar éis dó freastal ar an 'Royal Military Academy', Woolwich, coimisiúnaíodh Gerald Smyth sna [[:en:Royal_Engineers|Royal Engineers]] ar an 29 Iúil 1905 agus d’éirigh go han-mhaith leis sa mhatamaitic agus sa Spáinnis. Cuireadh go Giobráltar é, ag fónamh leis an 32ú agus an 45ú chomplacht agus ag caitheamh a chuid ama saor le póló, grianghrafadóireacht agus dreapadóireacht sléibhe, áit ar gortaíodh a ghualainn go dona le linn turas go sléibhte Sierra Nevada . Sa bhliain 1913 cuireadh go dtí [[Campa an Churraigh|an Currach]] in Éirinn é, áit ar fhóin sé leis an 17ú Chomplacht Machaire. == An Chéad Chogadh Domhanda == Liostáil Smyth dá dheoin féin ag tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, cé gur tairgeadh post dó mar Ollamh Matamaitice i Scoil Ríoga na nInnealtóirí Mileata, Chatham. Cuireadh chun na Fraince é ar an 17 Lúnasa 1914, leis an 14ú Chomplacht agus bronnadh Captaein air i mí Dheireadh Fómhair. Agus é ag fónamh ar feadh an chogaidh, gortaíodh go dona é ar roinnt ócáidí, agus chaill sé a lámh chlé ag an uillinn le linn Chath na hAisne ag Givenchy agus saighdiúir créachtaithe á tharrtháil aige a bhí gafa amuigh faoin spéir faoi lámhach meaisínghunna. Ó 1916 ar aghaidh, d’fhág sé na hInnealtóirí Ríoga agus d’fhóin sé leis na Kings Own Scottish Borderers. Seacht n-uaire, thuill sé moladh i dtuairiscí oifigiúla agus bronnadh an DSO air faoi dhó. D’fhóin sé leis an 6ú Cathlán den KOSB ag Cath Arras, an t-aonad amháin a bhain a chuspóir amach ar an 3 Bealtaine 1917. Luadh é i dtuairiscí as "consistent skill and daring," tar éis dó a bheith gortaithe go dona, agus píosaí '''srapnal''' a fháil ina ghualainn dheas, a chreidtear ag an am a lagódh a lámh go buan. Seo a leanas an lua a bhí sa ''London Gazette'' an 18 Iúil 1917:<blockquote>"''For conspicuous gallantry and devotion to duty. Although seriously wounded he remained at the telephone in an ill-protected trench for many hours during a critical time, to report the course of events to Brigade Headquarters. He realised that there was no other officer of experience to replace him and his sense of duty may cost him his remaining arm, the other having been amputated as a result of a previous wound''."</blockquote>Chríochnódh Smyth a sheirbhís sa Chéad Chogadh Domhanda mar bhriogáidireghinearál brevet i gceannas ar an 93ú Briogáid Coisithe den 31ú Rannán, in ainneoin nach raibh sé ach 33 bliain d'aois. Chaith sé bliain i gColáiste na Foirne sular ghlac sé ceannas ar an 12ú Complacht Machaire i gCorcaigh ar an 7 Meitheamh 1920, agus ina dhiaidh sin ceapadh é ina cheannasaí roinne ar [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] i [[Cúige Mumhan|gCúige Mumhan]] . Ina chuimhní cinn, scríobh an Briogáidireghinearál Walker faoi Smyth san ''Royal Engineers Journal'' :"No words can do justice to his services during the retreat of 1914. He was the life and soul of the Company, his Irish humour and pluck did wonders in maintaining the discipline of the Company"". I mí an Mheithimh 1920, cuireadh an Coirnéal Smyth go hÉirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn]] . Tugadh ar iasacht é chuig Constáblacht Ríoga na hÉireann, agus ceapadh ina choimisinéir roinne é do chúige [[Cúige Mumhan|Mumhan]] . == Lios Tuathail == Ar an 19 Meitheamh 1920, líomhnaítear gur thug Smyth óráid do lucht leanúna RIC [[Lios Tuathail]] inar tuairiscíodh gur dhúirt sé:<blockquote>"''Police and military will patrol the country roads at least five nights a week. They are not to confine themselves to the main roads but make across the country, lie in ambush, take cover behind fences near roads, and when civilians are seen approaching shout: 'Hands up!' Should the order be not obeyed, shoot, and shoot with effect. If the persons approaching carry their hands in their pockets or are in any way suspicious looking, shoot them down. You may make mistakes occasionally and innocent persons may be shot, but that cannot be helped and you are bound to get the right persons sometimes. The more you shoot the better I will like you; and I assure you that no policeman will get into trouble for shooting any man and I will guarantee that your names will not be given at the inquest.''"<ref>{{Cite web|url=http://freepages.rootsweb.com/~irelandlist/genealogy/1916.html|title=Ireland List - The Easter Week Series|website=freepages.rootsweb.com}}</ref></blockquote> Bhí díospóireacht ann faoi chruinneas na cainte seo a tuairiscíodh. Thuairiscigh an ''[[The Freeman’s Journal|Freeman's Journal]]'' níos déanaí gur bunús conspóideach a bhí leis chun míchlú a chur ar rialachas na Breataine .. D’fhreagair oifigeach amháin, an Constábla Jeremiah Mee, óráid Smyth trína ghunna a chur ar an mbord agus trí dhúnmharfóir a ghlaoch ar Smyth. D’ordaigh Smyth Mee a ghabháil, ach dhiúltaigh fir an RIC a bhí i láthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|title=Listowel Police Mutiny|author=Gaughan|first=J. Anthony|year=1974|publisher=PoliceHistory.com|access-date=20 October 2009|archive-url=https://archive.today/20120908220242/http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|archive-date=8 September 2012}}</ref> D’éirigh Mee agus trí oifigeach déag eile den RIC as, agus chuaigh formhór acu ar aghaidh chun dul isteach in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Poblachtach Éireann]] nó le cúnamh a thabhairt dó. D'éirigh Mee ina chara agus agus ina chomhghuaillí de Mhícheál Uí Choileáin. . Mar sin féin, shéan Smyth, chomh maith leis an Maorghinearál Henry Hugh Tudor agus an Cigire John M. Regan, a bhí i láthair ag an ócáid, éilimh Mee. <ref>''The Memoirs of John M Regan'', a Catholic officer in the RIC and RUC, 1908–1948, p.150 {{ISBN|978-1846820694}}</ref> <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.207 {{ISBN|1906510709}}</ref> Iarradh ar Smyth dul go Londain chun an Príomh-Aire [[David Lloyd George]] a chur ar an eolas agus léadh a chuntas scríofa féin ar a chuid ráiteas don Pharlaimint agus rinneadh plé air:<blockquote>"''I wish to make the present situation clear to all ranks. A policeman is perfectly justified in shooting any person seen with arms (guns) who does not immediately throw up his hands when ordered. A policeman is perfectly justified in shooting any man who he has good reason to believe is carrying arms (guns) and who does not immediately throw up his arms when ordered. Every proper precaution will be taken at police inquests that no information will be given to Sinn Fein as to the identity of any individual or the movements of the police. I wish to make it perfectly clear to all ranks that I will not tolerate reprisals. They bring discredit on the police and I will deal most severely with any officer or man concerned in them''."<ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.209 {{ISBN|1906510709}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greatwarforum.org/topic/83571-gerald-brice-ferguson-smyth/?tab=comments|title=Gerald Brice Ferguson Smyth - Soldiers and their units - The Great War (1914-1918) Forum}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sinton-family-trees.uk/smythsofthebann/apx-c.php|title=Sinton Family Trees - Smyths Of The Bann - Appendix C|website=www.sinton-family-trees.uk}}</ref></blockquote> == Bás == Mharcáil óráid an Choirnéil Smyth aird an IRA air. D’fhill sé ar Chorcaigh ina dhiaidh sin agus ghlac sé lóistín i Cork & County Club, club sóisialta [[Angla-Éireannach]] . Tráthnóna an 17 Iúil 1920, bhí sé sa seomra tobac nuair a tháinig foireann seisear fear de chuid an IRA faoi cheannas Dan "Sandow" O'Donovan isteach agus a dúirt leis, "Colonel, were not your orders to shoot on sight? Well you are in sight now, so prepare. Léim an Coirnéal Smyth ina sheasamh sular rinneadh criathar de le piléir. In ainneoin gur lámhachadh faoi dhó sa cheann é, uair amháin tríd an gcroí agus faoi dhó tríd an gcliabhrach, chuaigh an Coirnéal go mall go dtí an pasáiste inar thit sé marbh. Bhí sé 34 bliain d'aois. Cuireadh an Coirnéal Gerald Smyth i [[Droichead na Banna|Droichead na Ban]]<nowiki/>na, [[Contae an Dúin]] ar an 21 Iúil 1920. Lean círéib seicteach trí lá ina dhiaidh sin, agus lámhachadh agus maraíodh fear [[An Protastúnachas|Protastúnach]] darb ainm William Steritt, dhá lá tar éis dó freastal ar a shochraid. Ciontaíodh triúr [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach]] ina dhiaidh sin i gcionta arm tine. Tharla dáta adhlactha Smyth ag an am céanna le holldhíbirt nó "glanadh" na gCaitliceach, na Sóisialaithe agus na bProtastúnach (a measadh a bheith mídhílis) ó longchlóis Bhéal Feirste teilgcheártaí, muilte línéadaigh agus gnólachtaí tráchtála eile, rud a bhí mar chuid de na Trioblóidí in Ultaibh (1920-1922) . <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/arts/2020/07/15/news/the-eruption-of-sectarian-violence-in-belfast-s-shipyards-during-july-1920-would-define-belfast-s-future-2004487/|work=The Irish News}}</ref> Líomhnaítear go raibh dearthair Smyth ina bhall de Dublin District Special Branch, ar a tugadh an leasainm an Cairo Gang, grúpa oifigeach faisnéise Briotanach i mBaile Átha Cliath a seoladh go speisialta chun spiaireacht a dhéanamh ar phríomhphearsana an IRA. Maraíodh Osbert Smyth i mí Dheireadh Fómhair 1920 agus é ag iarraidh baill an IRA, [[Dónall Ó Braoin|Dan Breen]] agus [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Treacy,]] a ghabháil i dteach i [[Droim Conrach|nDroim Conrach]] . Lámhachadh roinnt ball eile den Cairo Gang go moch maidin [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]], 21 Samhain 1920, ar orduithe [[Mícheál Ó Coileáin|Mhícheál Uí Choileáin. .]] . <ref>''Departed Warriors: The Story of One Family in War'' by Jerry Murland ({{ISBN|978-1906510701}}), p.211</ref> Bronnadh an tOrd Oráisteach onóir ar Smyth agus d’athraigh siad ainm an Loyal Orange Lodge 518 mar 'Colonel Smyth Memorial Lodge' ’ (cuireadh comóradh ar Steritt ar an gcaoi chéanna ag Orange Lodge 257). <ref>''The KOSB in the Great War'', Stair Gillon, pp.376–378 {{ISBN|1843422565}}</ref> De réir na staraithe Tom Mahon agus James Gillogly;"Smyth was the most senior police officer killed in the conflict."<ref>Tom Mahon and James J. Gillogly (2008), ''Decoding the IRA'', [[Mercier Press]], [[Cork City]]. Page 273.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] koqz29y20wuj5mvzknnvu0t44k8f52q 1316586 1316585 2026-06-01T19:52:24Z Ériugena 188 1316586 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba oifigeach agus póilín [[Arm na Breataine|de chuid Arm na Breataine]] é an Leifteanantchoirnéal '''Gerald Bryce Ferguson Smyth''', DSO agus Barra, Croix de Guerre na Fraince agus Croix de guerre na Beilge (7 Meán Fómhair 1885 – 17 Iúil 1920) a bhí i lár ceannairce i measc [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse.]] Lámhachadh agus maraíodh é ag [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Óglaigh na hÉireann]] i [[Corcaigh|gCorcaigh]] sa bhliain 1920. == Cúlra == Rugadh Gerald Smyth ag Phoenix Lodge, Dalhousie, [[Puinseáb]], an India, an mac ba shine le George Smyth agus Helen Smyth (née Ferguson). Ba é Ard-Choimisinéir na Breataine sa Phuinseáib a athair agus ba iníon le Thomas Ferguson as [[Droichead na Banna]], [[Contae an Dúin]], [[Éire]] a mháthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.raymondscountydownwebsite.com/html/banbridge_g.1.htm|title=Raymonds County Down Website|work=www.raymondscountydownwebsite.com}}</ref> Bhí deartháir amháin ag Smyth, George Osbert Smyth, a bhí mar oifigeach de chuid Arm na Breataine freisin. D'fhóin an bheirt acu sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] agus in Éirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse]]. Fuair Smyth oideachas príobháideach agus mar dhalta i Scoil Strangeways agus ansin i Scoil Shrewsbury idir 1899 agus 1901. == Seirbhís mhíleata == Tar éis dó freastal ar an 'Royal Military Academy', Woolwich, coimisiúnaíodh Gerald Smyth sna [[:en:Royal_Engineers|Royal Engineers]] ar an 29 Iúil 1905 agus d’éirigh go han-mhaith leis sa mhatamaitic agus sa Spáinnis. Cuireadh go Giobráltar é, ag fónamh leis an 32ú agus an 45ú chomplacht agus ag caitheamh a chuid ama saor le póló, grianghrafadóireacht agus dreapadóireacht sléibhe, áit ar gortaíodh a ghualainn go dona le linn turas go sléibhte Sierra Nevada . Sa bhliain 1913 cuireadh go dtí [[Campa an Churraigh|an Currach]] in Éirinn é, áit ar fhóin sé leis an 17ú Chomplacht Machaire. == An Chéad Chogadh Domhanda == Liostáil Smyth dá dheoin féin ag tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, cé gur tairgeadh post dó mar Ollamh Matamaitice i Scoil Ríoga na nInnealtóirí Mileata, Chatham. Cuireadh chun na Fraince é ar an 17 Lúnasa 1914, leis an 14ú Chomplacht agus bronnadh Captaein air i mí Dheireadh Fómhair. Agus é ag fónamh ar feadh an chogaidh, gortaíodh go dona é ar roinnt ócáidí, agus chaill sé a lámh chlé ag an uillinn le linn Chath na hAisne ag Givenchy agus saighdiúir créachtaithe á tharrtháil aige a bhí gafa amuigh faoin spéir faoi lámhach meaisínghunna. Ó 1916 ar aghaidh, d’fhág sé na hInnealtóirí Ríoga agus d’fhóin sé leis na Kings Own Scottish Borderers. Seacht n-uaire, thuill sé moladh i dtuairiscí oifigiúla agus bronnadh an DSO air faoi dhó. D’fhóin sé leis an 6ú Cathlán den KOSB ag Cath Arras, an t-aonad amháin a bhain a chuspóir amach ar an 3 Bealtaine 1917. Luadh é i dtuairiscí as "consistent skill and daring," tar éis dó a bheith gortaithe go dona, agus píosaí '''srapnal''' a fháil ina ghualainn dheas, a chreidtear ag an am a lagódh a lámh go buan. Seo a leanas an lua a bhí sa ''London Gazette'' an 18 Iúil 1917:<blockquote>"''For conspicuous gallantry and devotion to duty. Although seriously wounded he remained at the telephone in an ill-protected trench for many hours during a critical time, to report the course of events to Brigade Headquarters. He realised that there was no other officer of experience to replace him and his sense of duty may cost him his remaining arm, the other having been amputated as a result of a previous wound''."</blockquote>Chríochnódh Smyth a sheirbhís sa Chéad Chogadh Domhanda mar bhriogáidireghinearál ''brevet'' i gceannas ar an 93ú Briogáid Coisithe den 31ú Rannán, in ainneoin nach raibh sé ach 33 bliain d'aois. Chaith sé bliain i gColáiste na Foirne sular ghlac sé ceannas ar an 12ú Complacht Machaire i gCorcaigh ar an 7 Meitheamh 1920, agus ina dhiaidh sin ceapadh é ina cheannasaí roinne ar [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] i [[Cúige Mumhan|gCúige Mumhan]] . Ina chuimhní cinn, scríobh an Briogáidireghinearál Walker faoi Smyth san ''Royal Engineers Journal'' :"No words can do justice to his services during the retreat of 1914. He was the life and soul of the Company, his Irish humour and pluck did wonders in maintaining the discipline of the Company"". I mí an Mheithimh 1920, cuireadh an Coirnéal Smyth go hÉirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn]] . Tugadh ar iasacht é chuig Constáblacht Ríoga na hÉireann, agus ceapadh ina choimisinéir roinne é do chúige [[Cúige Mumhan|Mumhan]] . == Lios Tuathail == Ar an 19 Meitheamh 1920, líomhnaítear gur thug Smyth óráid do lucht leanúna RIC [[Lios Tuathail]] inar tuairiscíodh gur dhúirt sé:<blockquote>"''Police and military will patrol the country roads at least five nights a week. They are not to confine themselves to the main roads but make across the country, lie in ambush, take cover behind fences near roads, and when civilians are seen approaching shout: 'Hands up!' Should the order be not obeyed, shoot, and shoot with effect. If the persons approaching carry their hands in their pockets or are in any way suspicious looking, shoot them down. You may make mistakes occasionally and innocent persons may be shot, but that cannot be helped and you are bound to get the right persons sometimes. The more you shoot the better I will like you; and I assure you that no policeman will get into trouble for shooting any man and I will guarantee that your names will not be given at the inquest.''"<ref>{{Cite web|url=http://freepages.rootsweb.com/~irelandlist/genealogy/1916.html|title=Ireland List - The Easter Week Series|website=freepages.rootsweb.com}}</ref></blockquote> Bhí díospóireacht ann faoi chruinneas na cainte seo a tuairiscíodh. Thuairiscigh an ''[[The Freeman’s Journal|Freeman's Journal]]'' níos déanaí gur bunús conspóideach a bhí leis chun míchlú a chur ar rialachas na Breataine .. D’fhreagair oifigeach amháin, an Constábla Jeremiah Mee, óráid Smyth trína ghunna a chur ar an mbord agus trí dhúnmharfóir a ghlaoch ar Smyth. D’ordaigh Smyth Mee a ghabháil, ach dhiúltaigh fir an RIC a bhí i láthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|title=Listowel Police Mutiny|author=Gaughan|first=J. Anthony|year=1974|publisher=PoliceHistory.com|access-date=20 October 2009|archive-url=https://archive.today/20120908220242/http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|archive-date=8 September 2012}}</ref> D’éirigh Mee agus trí oifigeach déag eile den RIC as, agus chuaigh formhór acu ar aghaidh chun dul isteach in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Poblachtach Éireann]] nó le cúnamh a thabhairt dó. D'éirigh Mee ina chara agus agus ina chomhghuaillí de Mhícheál Uí Choileáin. . Mar sin féin, shéan Smyth, chomh maith leis an Maorghinearál Henry Hugh Tudor agus an Cigire John M. Regan, a bhí i láthair ag an ócáid, éilimh Mee. <ref>''The Memoirs of John M Regan'', a Catholic officer in the RIC and RUC, 1908–1948, p.150 {{ISBN|978-1846820694}}</ref> <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.207 {{ISBN|1906510709}}</ref> Iarradh ar Smyth dul go Londain chun an Príomh-Aire [[David Lloyd George]] a chur ar an eolas agus léadh a chuntas scríofa féin ar a chuid ráiteas don Pharlaimint agus rinneadh plé air:<blockquote>"''I wish to make the present situation clear to all ranks. A policeman is perfectly justified in shooting any person seen with arms (guns) who does not immediately throw up his hands when ordered. A policeman is perfectly justified in shooting any man who he has good reason to believe is carrying arms (guns) and who does not immediately throw up his arms when ordered. Every proper precaution will be taken at police inquests that no information will be given to Sinn Fein as to the identity of any individual or the movements of the police. I wish to make it perfectly clear to all ranks that I will not tolerate reprisals. They bring discredit on the police and I will deal most severely with any officer or man concerned in them''."<ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.209 {{ISBN|1906510709}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greatwarforum.org/topic/83571-gerald-brice-ferguson-smyth/?tab=comments|title=Gerald Brice Ferguson Smyth - Soldiers and their units - The Great War (1914-1918) Forum}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sinton-family-trees.uk/smythsofthebann/apx-c.php|title=Sinton Family Trees - Smyths Of The Bann - Appendix C|website=www.sinton-family-trees.uk}}</ref></blockquote> == Bás == Mharcáil óráid an Choirnéil Smyth aird an IRA air. D’fhill sé ar Chorcaigh ina dhiaidh sin agus ghlac sé lóistín i Cork & County Club, club sóisialta [[Angla-Éireannach]] . Tráthnóna an 17 Iúil 1920, bhí sé sa seomra tobac nuair a tháinig foireann seisear fear de chuid an IRA faoi cheannas Dan "Sandow" O'Donovan isteach agus a dúirt leis, "Colonel, were not your orders to shoot on sight? Well you are in sight now, so prepare. Léim an Coirnéal Smyth ina sheasamh sular rinneadh criathar de le piléir. In ainneoin gur lámhachadh faoi dhó sa cheann é, uair amháin tríd an gcroí agus faoi dhó tríd an gcliabhrach, chuaigh an Coirnéal go mall go dtí an pasáiste inar thit sé marbh. Bhí sé 34 bliain d'aois. Cuireadh an Coirnéal Gerald Smyth i [[Droichead na Banna|Droichead na Ban]]<nowiki/>na, [[Contae an Dúin]] ar an 21 Iúil 1920. Lean círéib seicteach trí lá ina dhiaidh sin, agus lámhachadh agus maraíodh fear [[An Protastúnachas|Protastúnach]] darb ainm William Steritt, dhá lá tar éis dó freastal ar a shochraid. Ciontaíodh triúr [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach]] ina dhiaidh sin i gcionta arm tine. Tharla dáta adhlactha Smyth ag an am céanna le holldhíbirt nó "glanadh" na gCaitliceach, na Sóisialaithe agus na bProtastúnach (a measadh a bheith mídhílis) ó longchlóis Bhéal Feirste teilgcheártaí, muilte línéadaigh agus gnólachtaí tráchtála eile, rud a bhí mar chuid de na Trioblóidí in Ultaibh (1920-1922) . <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/arts/2020/07/15/news/the-eruption-of-sectarian-violence-in-belfast-s-shipyards-during-july-1920-would-define-belfast-s-future-2004487/|work=The Irish News}}</ref> Líomhnaítear go raibh dearthair Smyth ina bhall de ''Dublin District Special Branch'', ar a tugadh an leasainm an ''Cairo Gang'', grúpa oifigeach faisnéise Briotanach i mBaile Átha Cliath a seoladh go speisialta chun spiaireacht a dhéanamh ar phríomhphearsana an IRA. Maraíodh Osbert Smyth i mí Dheireadh Fómhair 1920 agus é ag iarraidh baill an IRA, [[Dónall Ó Braoin|Dan Breen]] agus [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Treacy,]] a ghabháil i dteach i [[Droim Conrach|nDroim Conrach]] . Lámhachadh roinnt ball eile den Cairo Gang go moch maidin [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]], 21 Samhain 1920, ar orduithe [[Mícheál Ó Coileáin|Mhícheál Uí Choileáin.]] <ref>''Departed Warriors: The Story of One Family in War'' by Jerry Murland ({{ISBN|978-1906510701}}), p.211</ref> Bronnadh an tOrd Oráisteach onóir ar Smyth agus d’athraigh siad ainm an Loyal Orange Lodge 518 mar 'Colonel Smyth Memorial Lodge' ’ (cuireadh comóradh ar Steritt ar an gcaoi chéanna ag Orange Lodge 257). <ref>''The KOSB in the Great War'', Stair Gillon, pp.376–378 {{ISBN|1843422565}}</ref> De réir na staraithe Tom Mahon agus James Gillogly; "''Smyth was the most senior police officer killed in the conflict''."<ref>Tom Mahon and James J. Gillogly (2008), ''Decoding the IRA'', [[Mercier Press]], [[Cork City]]. Page 273.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] nqckuld1q07bzzm8x731s0k1ct4jrwl 1316587 1316586 2026-06-01T19:57:02Z Ériugena 188 1316587 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba oifigeach agus póilín [[Arm na Breataine|de chuid Arm na Breataine]] é an Leifteanantchoirnéal '''Gerald Bryce Ferguson Smyth''', DSO agus Barra, Croix de Guerre na Fraince agus Croix de guerre na Beilge (7 Meán Fómhair 1885 – 17 Iúil 1920) a bhí i lár ceannairce i measc [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse.]] Lámhachadh agus maraíodh é ag [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Óglaigh na hÉireann]] i [[Corcaigh|gCorcaigh]] sa bhliain 1920. == Cúlra == Rugadh Gerald Smyth ag Phoenix Lodge, Dalhousie, [[Puinseáb]], an India, an mac ba shine le George Smyth agus Helen Smyth (née Ferguson). Ba é Ard-Choimisinéir na Breataine sa Phuinseáib a athair agus ba iníon le Thomas Ferguson as [[Droichead na Banna]], [[Contae an Dúin]], [[Éire]] a mháthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.raymondscountydownwebsite.com/html/banbridge_g.1.htm|title=Raymonds County Down Website|work=www.raymondscountydownwebsite.com}}</ref> Bhí deartháir amháin ag Smyth, George Osbert Smyth, a bhí mar oifigeach de chuid Arm na Breataine freisin. D'fhóin an bheirt acu sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] agus in Éirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse]]. Fuair Smyth oideachas príobháideach agus mar dhalta i Scoil Strangeways agus ansin i Scoil Shrewsbury idir 1899 agus 1901. == Seirbhís mhíleata == Tar éis dó freastal ar an 'Royal Military Academy', Woolwich, coimisiúnaíodh Gerald Smyth sna [[:en:Royal_Engineers|Royal Engineers]] ar an 29 Iúil 1905 agus d’éirigh go han-mhaith leis sa mhatamaitic agus sa Spáinnis. Cuireadh go Giobráltar é, ag fónamh leis an 32ú agus an 45ú chomplacht agus ag caitheamh a chuid ama saor le póló, grianghrafadóireacht agus dreapadóireacht sléibhe, áit ar gortaíodh a ghualainn go dona le linn turas go sléibhte Sierra Nevada . Sa bhliain 1913 cuireadh go dtí [[Campa an Churraigh|an Currach]] in Éirinn é, áit ar fhóin sé leis an 17ú Chomplacht Machaire. == An Chéad Chogadh Domhanda == Liostáil Smyth dá dheoin féin ag tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, cé gur tairgeadh post dó mar Ollamh Matamaitice i Scoil Ríoga na nInnealtóirí Mileata, Chatham. Cuireadh chun na Fraince é ar an 17 Lúnasa 1914, leis an 14ú Chomplacht agus bronnadh Captaein air i mí Dheireadh Fómhair. Agus é ag fónamh ar feadh an chogaidh, gortaíodh go dona é ar roinnt ócáidí, agus chaill sé a lámh chlé ag an uillinn le linn Chath na hAisne ag Givenchy agus saighdiúir créachtaithe á tharrtháil aige a bhí gafa amuigh faoin spéir faoi lámhach meaisínghunna. Ó 1916 ar aghaidh, d’fhág sé na hInnealtóirí Ríoga agus d’fhóin sé leis na ''Kings Own Scottish Borderers''. Seacht n-uaire, thuill sé moladh i dtuairiscí oifigiúla agus bronnadh an DSO air faoi dhó. D’fhóin sé leis an 6ú Cathlán den KOSB ag Cath Arras, an t-aonad amháin a bhain a chuspóir amach ar an 3 Bealtaine 1917. Luadh é i dtuairiscí as "''consistent skill and daring''," tar éis dó a bheith gortaithe go dona, agus píosaí '''srapnal''' a fháil ina ghualainn dheas, a chreidtear ag an am a lagódh a lámh go buan. Seo a leanas an lua a bhí sa ''London Gazette'' an 18 Iúil 1917:<blockquote>"''For conspicuous gallantry and devotion to duty. Although seriously wounded he remained at the telephone in an ill-protected trench for many hours during a critical time, to report the course of events to Brigade Headquarters. He realised that there was no other officer of experience to replace him and his sense of duty may cost him his remaining arm, the other having been amputated as a result of a previous wound''."</blockquote>Chríochnódh Smyth a sheirbhís sa Chéad Chogadh Domhanda mar bhriogáidireghinearál ''brevet'' i gceannas ar an 93ú Briogáid Coisithe den 31ú Rannán, in ainneoin nach raibh sé ach 33 bliain d'aois. Chaith sé bliain i gColáiste na Foirne sular ghlac sé ceannas ar an 12ú Complacht Machaire i gCorcaigh ar an 7 Meitheamh 1920, agus ina dhiaidh sin ceapadh é ina cheannasaí roinne ar [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] i [[Cúige Mumhan|gCúige Mumhan]] . Ina chuimhní cinn, scríobh an Briogáidireghinearál Walker faoi Smyth san ''Royal Engineers Journal;'' "''No words can do justice to his services during the retreat of 1914. He was the life and soul of the Company, his Irish humour and pluck did wonders in maintaining the discipline of the Company''"". I mí an Mheithimh 1920, cuireadh an Coirnéal Smyth go hÉirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn]] . Tugadh ar iasacht é chuig Constáblacht Ríoga na hÉireann, agus ceapadh ina choimisinéir roinne é do chúige [[Cúige Mumhan|Mumhan]] . == Lios Tuathail == Ar an 19 Meitheamh 1920, líomhnaítear gur thug Smyth óráid do lucht leanúna RIC [[Lios Tuathail]] inar tuairiscíodh gur dhúirt sé:<blockquote>"''Police and military will patrol the country roads at least five nights a week. They are not to confine themselves to the main roads but make across the country, lie in ambush, take cover behind fences near roads, and when civilians are seen approaching shout: 'Hands up!' Should the order be not obeyed, shoot, and shoot with effect. If the persons approaching carry their hands in their pockets or are in any way suspicious looking, shoot them down. You may make mistakes occasionally and innocent persons may be shot, but that cannot be helped and you are bound to get the right persons sometimes. The more you shoot the better I will like you; and I assure you that no policeman will get into trouble for shooting any man and I will guarantee that your names will not be given at the inquest.''"<ref>{{Cite web|url=http://freepages.rootsweb.com/~irelandlist/genealogy/1916.html|title=Ireland List - The Easter Week Series|website=freepages.rootsweb.com}}</ref></blockquote> Bhí díospóireacht ann faoi chruinneas na cainte seo a tuairiscíodh. Thuairiscigh an ''[[The Freeman’s Journal|Freeman's Journal]]'' níos déanaí gur bunús conspóideach a bhí leis chun míchlú a chur ar rialachas na Breataine .. D’fhreagair oifigeach amháin, an Constábla Jeremiah Mee, óráid Smyth trína ghunna a chur ar an mbord agus trí dhúnmharfóir a ghlaoch ar Smyth. D’ordaigh Smyth Mee a ghabháil, ach dhiúltaigh fir an RIC a bhí i láthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|title=Listowel Police Mutiny|author=Gaughan|first=J. Anthony|year=1974|publisher=PoliceHistory.com|access-date=20 October 2009|archive-url=https://archive.today/20120908220242/http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|archive-date=8 September 2012}}</ref> D’éirigh Mee agus trí oifigeach déag eile den RIC as, agus chuaigh formhór acu ar aghaidh chun dul isteach in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Poblachtach Éireann]] nó le cúnamh a thabhairt dó. D'éirigh Mee ina chara agus agus ina chomhghuaillí de Mhícheál Uí Choileáin. . Mar sin féin, shéan Smyth, chomh maith leis an Maorghinearál Henry Hugh Tudor agus an Cigire John M. Regan, a bhí i láthair ag an ócáid, éilimh Mee. <ref>''The Memoirs of John M Regan'', a Catholic officer in the RIC and RUC, 1908–1948, p.150 {{ISBN|978-1846820694}}</ref> <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.207 {{ISBN|1906510709}}</ref> Iarradh ar Smyth dul go Londain chun an Príomh-Aire [[David Lloyd George]] a chur ar an eolas agus léadh a chuntas scríofa féin ar a chuid ráiteas don Pharlaimint agus rinneadh plé air:<blockquote>"''I wish to make the present situation clear to all ranks. A policeman is perfectly justified in shooting any person seen with arms (guns) who does not immediately throw up his hands when ordered. A policeman is perfectly justified in shooting any man who he has good reason to believe is carrying arms (guns) and who does not immediately throw up his arms when ordered. Every proper precaution will be taken at police inquests that no information will be given to Sinn Fein as to the identity of any individual or the movements of the police. I wish to make it perfectly clear to all ranks that I will not tolerate reprisals. They bring discredit on the police and I will deal most severely with any officer or man concerned in them''."<ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.209 {{ISBN|1906510709}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greatwarforum.org/topic/83571-gerald-brice-ferguson-smyth/?tab=comments|title=Gerald Brice Ferguson Smyth - Soldiers and their units - The Great War (1914-1918) Forum}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sinton-family-trees.uk/smythsofthebann/apx-c.php|title=Sinton Family Trees - Smyths Of The Bann - Appendix C|website=www.sinton-family-trees.uk}}</ref></blockquote> == Bás == Mharcáil óráid an Choirnéil Smyth aird an IRA air. D’fhill sé ar Chorcaigh ina dhiaidh sin agus ghlac sé lóistín i Cork & County Club, club sóisialta [[Angla-Éireannach]] . Tráthnóna an 17 Iúil 1920, bhí sé sa seomra tobac nuair a tháinig foireann seisear fear de chuid an IRA faoi cheannas Dan "Sandow" O'Donovan isteach agus a dúirt leis, "''Colonel, were not your orders to shoot on sight? Well you are in sight now, so prepare".'' Léim an Coirnéal Smyth ina sheasamh sular rinneadh criathar de le piléir. In ainneoin gur lámhachadh faoi dhó sa cheann é, uair amháin tríd an gcroí agus faoi dhó tríd an gcliabhrach, chuaigh an Coirnéal go mall go dtí an pasáiste inar thit sé marbh. Bhí sé 34 bliain d'aois. Cuireadh an Coirnéal Gerald Smyth i [[Droichead na Banna|Droichead na Ban]]<nowiki/>na, [[Contae an Dúin]] ar an 21 Iúil 1920. Lean círéib seicteach trí lá ina dhiaidh sin, agus lámhachadh agus maraíodh fear [[An Protastúnachas|Protastúnach]] darb ainm William Steritt, dhá lá tar éis dó freastal ar a shochraid. Ciontaíodh triúr [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach]] ina dhiaidh sin i gcionta arm tine. Tharla dáta adhlactha Smyth ag an am céanna le holldhíbirt nó "glanadh" na gCaitliceach, na Sóisialaithe agus na bProtastúnach (a measadh a bheith mídhílis) ó longchlóis Bhéal Feirste teilgcheártaí, muilte línéadaigh agus gnólachtaí tráchtála eile, rud a bhí mar chuid de na Trioblóidí in Ultaibh (1920-1922) . <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/arts/2020/07/15/news/the-eruption-of-sectarian-violence-in-belfast-s-shipyards-during-july-1920-would-define-belfast-s-future-2004487/|work=The Irish News}}</ref> Líomhnaítear go raibh dearthair Smyth ina bhall de ''Dublin District Special Branch'', ar a tugadh an leasainm an ''Cairo Gang'', grúpa oifigeach faisnéise Briotanach i mBaile Átha Cliath a seoladh go speisialta chun spiaireacht a dhéanamh ar phríomhphearsana an IRA. Maraíodh Osbert Smyth i mí Dheireadh Fómhair 1920 agus é ag iarraidh baill an IRA, [[Dónall Ó Braoin|Dan Breen]] agus [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Treacy,]] a ghabháil i dteach i [[Droim Conrach|nDroim Conrach]] . Lámhachadh roinnt ball eile den Cairo Gang go moch maidin [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]], 21 Samhain 1920, ar orduithe [[Mícheál Ó Coileáin|Mhícheál Uí Choileáin.]] <ref>''Departed Warriors: The Story of One Family in War'' by Jerry Murland ({{ISBN|978-1906510701}}), p.211</ref> Bronnadh an t[[An tOrd Oráisteach|Ord Oráisteach]] onóir ar Smyth agus d’athraigh siad ainm an Loyal Orange Lodge 518 mar 'Colonel Smyth Memorial Lodge' ’ (cuireadh comóradh ar Steritt ar an gcaoi chéanna ag Orange Lodge 257). <ref>''The KOSB in the Great War'', Stair Gillon, pp.376–378 {{ISBN|1843422565}}</ref> De réir na staraithe Tom Mahon agus James Gillogly; "''Smyth was the most senior police officer killed in the conflict''."<ref>Tom Mahon and James J. Gillogly (2008), ''Decoding the IRA'', [[Mercier Press]], [[Cork City]]. Page 273.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] 2h51stcy9n9dxt2bq78f7my4y3x2oyz Na Muppet Show 0 126711 1316579 2026-06-01T18:27:58Z TVShowsFan2005 71551 Leathanach cruthaithe le 'Is Clár teilifíse é Na Muppet Show a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) == # Vincent Price (15 Deireadh Fómhair 2002) [[Catagóir:Cartúin]]' 1316579 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Na Muppet Show a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) == # Vincent Price (15 Deireadh Fómhair 2002) [[Catagóir:Cartúin]] 5152e8y3hht8i2e5i7g9um5wwpf2b38 1316580 1316579 2026-06-01T18:28:36Z TVShowsFan2005 71551 1316580 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Na Muppet Show a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) == # Vincent Price (15 Méan Fómhair 2002) [[Catagóir:Cartúin]] gmq6tqh0dfgr1ao5v2oh31loxtrzwof 1316581 1316580 2026-06-01T18:28:48Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) */ 1316581 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Na Muppet Show a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) == # Vincent Price (15 Méan Fómhair 2002) [[Catagóir:Cartúin]] p9jxdoor9pp9b7fyb17yqt47glv12er 1316588 1316581 2026-06-01T20:15:48Z TVShowsFan2005 71551 /* Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) */ 1316588 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Na Muppet Show a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasódì (Neamhchríochnaithe) == # Peter Ustinov (15 Méan Fómhair 2002) # Vincent Price (22 Méan Fómhair 2002) [[Catagóir:Cartúin]] 6cm71bgwpvzehgue9ymkgsd7r4gjbuq Fosú fótagrafach 0 126712 1316595 2026-06-01T21:53:35Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Íomhá:Self portrait in the darkroom JPG01.jpg|mion|277x277px|Sa sheomra dorcha]] [[Íomhá:Sodium thiosulfate.jpg|mion|293x293px|Sodium thiosulfate]] I réimse na fótagrafaíochta, nuair a bhíonn nochtadh déanta ar an ngrianghraf, déantar é a '''fhosú'''<ref>i mBéarla, "photographic fixer"</ref> ionas nach n-imeoidh an íomhá. Ansin, nitear é in uisce chun na ceimiceáin a ghlanadh de.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/s...' 1316595 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Self portrait in the darkroom JPG01.jpg|mion|277x277px|Sa sheomra dorcha]] [[Íomhá:Sodium thiosulfate.jpg|mion|293x293px|Sodium thiosulfate]] I réimse na fótagrafaíochta, nuair a bhíonn nochtadh déanta ar an ngrianghraf, déantar é a '''fhosú'''<ref>i mBéarla, "photographic fixer"</ref> ionas nach n-imeoidh an íomhá. Ansin, nitear é in uisce chun na ceimiceáin a ghlanadh de.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/sites/default/files/2023-01/mean-abharthacht-draiocht-soc.pdf|teideal=Meán, Ábharthacht & Draíocht Grianghrafadóireacht i nGailearaí Náisiúnta na hÉireann|údar=Brian Cregan / nationalgallery.ie|dáta=2023|dátarochtana=2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240809042149/https://www.nationalgallery.ie/sites/default/files/2023-01/mean-abharthacht-draiocht-soc.pdf|archivedate=2024-08-09}}</ref> == Féach freisin == * [[Grianghrafadóireacht]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Grianghrafadóireacht]] p3m3kgmnl6p1p1keswvv9j99dwmuqid Ceantar na soilse dearga 0 126713 1316600 2026-06-02T09:09:32Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Ceantar na soilse dearga]] go [[Ceantar na striapach]] 1316600 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Ceantar na striapach]] nuv4vit2hbv5kluog74tfsisfcnu03a