Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2207 1320977 1311495 2026-07-19T10:59:02Z Tcgriffin 19984 /* Tíreolas */ 1320977 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil | bandera = Northern_Ireland_map.png | peu_bandera = Léarscáil|superficie=14,330<ref name="ONS Standard Area Measurement">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-latest-for-administrative-areas-in-the-united-kingdom-v2/about |title=Standard Area Measurements (Latest) for Administrative Areas in the United Kingdom (V2) |author=<!--Not stated--> |date=5 April 2023 |website=[[ONS Open Geography Portal|Open Geography Portal]] |publisher=Office for National Statistics |access-date=3 December 2023 }}</ref>}} Is cuid tír den [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]] é '''Tuaisceart Éireann'''. Tá Tuaisceart Éireann ar cheann de cheithre thír na Ríochta Aontaithe ([[Béarla]]: ''Northern Ireland''; [[Ultais]]: ''Norlin Airlann'') agus limistéar na sé g[[contae]] úd [[Contae Aontroma|Aontroim]], [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]], [[Contae Dhoire|Doire]], [[Contae an Dúin|An Dún]], [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] agus [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] a dealaíodh ón gcuid eile d'[[Éire|Éirinn]] nuair a tháinig an [[Conradh Angla-Éireannach]] i bhfeidhm sa bhliain [[1922]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.tearma.ie/Search.aspx?term=Northern+Ireland|teideal=tearma.ie - Dictionary of Irish Terms - Foclóir Téarmaíochta|language=ga|work=www.tearma.ie|dátarochtana=2019-02-05}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Tíreolas == Tá sé chathair i dTuaisceart Éireann, mar atá [[Béal Feirste]], [[Doire]], [[Ard Mhacha]], [[Lios na gCearrbhach]], [[Iúr Cinn Trá]] agus [[Beannchar, Contae an Dúin|Beannchar]]. I measc na ndeich mbaile is mó i dTuaisceart Éireann áirítear: Béal Feirste, Doire, Baile Nua na Mainistreach, Creag Abhann, Beannachar, An Caisleán Riabhach, Lios na gCearrbhach, An Baile Meánach, {|class="wikitable sortable" |- !# !Cathair/Baile !Comhairle ceantair !Contae !Daonra |- |1||'''[[Béal Feirste]]'''||[[Béal Feirste]]||[[Contae Aontroma]]<br />[[Contae an Dúin]]||333,871 |- |2||'''[[Doire]]'''||[[Cathair Dhoire agus Ceantar an tSratha Báin]]||[[Contae Dhoire]]||83,163 |- |3||[[Baile na Mainistreach]]||[[Aontroim agus Baile na Mainistreach]]||Contae Aontroma||65,646 |- |4||[[Creag Abhann]]||[[Cathair Ard Mhacha, Droichead na Banna agus Creag Abhann]]||[[Contae Ard Mhacha]]||64,323 |- |5||'''[[Beannchar, Contae an Dúin|Beannchar]]'''||[[Buirg Aird Uladh agus Thuaisceart an Dúin]]||Contae an Dúin||61,011 |- |6||[[An Caisleán Riabhach]]||[[Lios na gCearrbhach agus an Caisleán Riabhach]]||Contae an Dúin||55,857 |- |7||'''[[Lios na gCearrbhach]]''' ||Lios na gCearrbhach agus an Caisleán Riabhach||Contae Aontroma<br />Contae an Dúin||45,370 |- |8||[[An Baile Meánach]]||[[Lár agus Oirthear Aontroma]]||Contae Aontroma||29,551 |- |9||[[Baile Nua na hArda]]||Buirg Aird Uladh agus Thuaisceart an Dúin||Contae an Dúin||28,050 |- |10||[[Carraig Fhearghais]]||Lár agus Oirthear Aontroma||Contae Aontroma||27,998 |} Tá sé chontae i dTuaisceart Éireann, mar a leanas: === Contae Thír Eoghain === [[Íomhá:Butterlope Glen - geograph.org.uk - 200691.jpg|mion|Gleann Butterlope, sna [[Na Speiríní|Speiríní]]]] Is contae sléibhtiúil í Tír Eoghain den chuid is mó, cé go bhfuil ceantair ísealchríce sa chontae fosta, go háirithe ar bhruach [[Loch nEathach]], i gceantar na hAbhann Móire i ndeisceart an chontae, agus san iarthuaisceart, ar [[an Fheabhail]]. Tá [[na Speiríní]] suite i dtuaisceart an chontae, ar an teorainn le [[contae Dhoire]]. Is iad an tríú sliabhraon is airde i [[Cúige Uladh|gCúige Uladh]], i ndiaidh na [[Beanna Boirche]] agus Sléibhte Dhoire Bheatha, agus tá an sliabh is airde i dTír Eoghain, an Mullach Clochach (634m), suite ansin. Is é Loch nEathach, an loch is mó sna hOileáin Bhriotanacha (388 km²/150 mílte cearnacha) an phríomhghné in oirthear an chontae, agus comhdhéanann sé teorainn thoir an chontae. Is í an Fheabhail agus a craobh-aibhneacha, an Mhorn, Abhainn na Deirge, Abhainn Coille, agus an tSruthail, an phríomhabhann in iarthar an chontae. Is í [[An Abhainn Mhór, Cúige Uladh|an Abhainn Mhór]] an phríomhabhainn sa deisceart, agus comhdhéanann sé an teorainn le [[Contae Mhuineacháin|Muineachán]] agus [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] sula sruthaíonn sí isteach i Loch nEathach. === Contae Ard Mhacha === [[Íomhá:Apple Orchard, Red Lion Road, Loughgall. - geograph.org.uk - 552266.jpg|mion|Úllord i [[Loch gCál]], i [[Contae Ard Mhacha|gContae Ard Mhacha]]]] Tá cáil ar [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] mar 'úllord na hÉireann', agus fástar a lán torthaí ann i gcónaí. Ba iad na plandóirí a chuir fúthu sa 17ú haois a chuir na húlloird ar dtús. Imrítear leagan de chluiche babhlaí in Ard Mhacha nach bhfaightear aon áit eile ach i [[Contae Chorcaí|gCorcaigh]]. Tá traidisiún láidir [[peil Ghaelach|peile Ghaelaí]] sa cheantar agus bhuaigh foireann Ard Mhacha [[Craobhchomórtas Sinsear na hÉireann sa Pheil|Craobh na hÉireann]] i 2002. Tá Ard Mhacha theas, is é sin an ceantar tuaithe in aice na teorann le [[Contae Lú]] sa [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht]], sách náisiúnach. [[Caitliceachas]] an príomhreiligiún. Fuair a lán saighdiúirí Briotanacha bás ann i rith na [[na Trioblóidí|dTrioblóidí]]. === Contae an Dúin === [[Íomhá:Strangford Lough (221972712).jpg|mion|Radharc ar [[Loch Cuan]], i [[Contae an Dúin|gContae an Dúin]]]] I [[Contae an Dúin|gContae an Dúin]] aimsítear [[Loch Cuan]]. Tá an loch faoi chúig [[Ciliméadar|chiliméadar]] déag, a bheag nó a mhór, de [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]], agus é ag sroicheadh ó [[Baile Nua na hArda|Bhaile Nua na hArda]] ar feadh 30 ciliméadar go dtí [[Muir Éireann]]. Meastar go bhfuil ocht n-oileán is trí scór ar fad sa loch. Droimníní báite atá iontu. Is féidir leat [[Túr Scrabo]], atá ar chnoc ag barr an locha, a fheiceáil. [[Íomhá:Sun,_snow_and_Slieve_Donard_-_geograph.org.uk_-_1148118.jpg|mion|Is é [[Sliabh Dónairt]], i g[[Contae an Dúin]], 850m (2,790 tr) in airde, an cnoc is airde i dTuaisceart Éireann.]] Tá imeall an locha faoi chúram an Iontaobhais Náisiúnta, chomh maith le ceithre oileán déag sa loch. Is féidir le gach duine cuairt a thabhairt ar na hoileáin seo. Eagraíonn maoir de chuid an Iontaobhais cuid mhór siúlóidí agus turais thart faoi [[Loch Cuan]] ón earrach go dtí an fómhar, agus eolas faoi shaol nádúrtha an locha á thabhairt do na cuairteoirí le linn na dturas. === Contae Aontroma === ''Príomhalt: [[Contae Aontroma]]''[[Íomhá:Glendun - geograph.org.uk - 465779.jpg|mion|[[Gleann Doinne]], ceann de [[Gleannta Aontroma|naoi ngleann Aontroma]]]] Meallann [[Glinntí Aondroma|Glinntí Aontroma]] na mílte turasóir chun an chontae achan bhliain agus is suíomh Oidhreachta Dhomhanda de réir UNESCO é [[Clochán an Aifir]] (nó Clochán na bhFórmorach mar a thugtar air fosta) ar an chósta thuaidh. Tá clú ar Mhuileann na Buaise as an uisce bheatha atá á dhéanamh ann leis na céadta bliain, agus aithnítear [[Port Rois]] mar an lonnaíocht mhara is cáiliúla i dTuaisceart Éireann ó thaobh líonn na gcuairteoirí air de, áit atá ann ina mbíonn craic ar dóigh de ló is d'oíche de réir tuarascála. Tá an chuid is mó de [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]], an chathair is mó i dTuaisceart Éireann, lonnaithe sa chontae, agus an chuid eile di i [[Contae an Dúin|gContae an Dúin]]. De réir an tseanchais is ar [[Sliabh Mis|Shliabh Mis]] i dtuaisceart an chontae a chaith [[Pádraig Naofa]] bunús a shaoil óig. === Contae Fhear Manach === ''Príomhalt: [[Contae Fhear Manach]]'' === Contae Dhoire === ''Príomhalt: [[Contae Dhoire]]'' Tá cuid de na [[Na Speiríní|Speiríní]] suite i ndeisceart [[Contae Dhoire|Chontae Dhoire]] chomh maith, agus [[Sliabh gCallann]], ar an teorainn le Contae Thír Eoghain, ar phointe is airde an chontae. Is é lár an chontae an chuid is airde de, agus titeann an talamh agus duine ag dul uaidh sin isteach i ngleann [[An Feabhal|an Fheabhail]] san iarthar nó i ngleann [[An Bhanna|na Banna]] san oirthear. Baineann an contae le [[Loch nEathach]] ina chúinne oir-dheisceartach, agus aithnítear tuaisceart an chontae as [[aill]]te géara, córais [[Dumhach|dumhcha]], agus [[trá]]nna gainimh an chladaigh [[An tAigéan Atlantach|Atlantaigh]]. == Daonra == Bhí 1,903,100 daoine ina gcónaí i dTuaisceart Éireann i 2021, de réir daonáireamh na bliana sin<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-demography-and-households.pdf|teideal=Main statistics for Northern Ireland Statistical bulletin Demography and households|údar=Gníomhaireacht Thuaisceart Éireann um Staitisticí agus Taighde|dáta=22ú Meán Fómhair 2022|dátarochtana=7ú Bealtaine 2023}}</ref>. Sa [[daonáireamh]] chéanna, dúirt 42.3% den daonra gur [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitlicigh]] iad, agus thug 37.3% le fios gur [[An Protastúnachas|Phrotastúnaigh]], nó leantóirí de shainchreideamh [[An Chríostaíocht|Críostach]] eile, a bhí iontu. 1.3% de dhaoine a lean reiligiún eile, agus 17.4% nár lean reiligiún ar bith nó a dhiúltaigh an cheist a freagairt<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-religion.pdf|teideal=Main statistics for Northern Ireland Statistical bulletin Religion|údar=Gníomhaireacht Thuaisceart Éireann um Staitisticí agus Taighde|dáta=22ú Meán Fómhair 2022|dátarochtana=7ú Bealtaine 2023}}</ref>. == Rialtas == Ba é an tAcht um Rialtas na hÉireann ón bhliain [[1920]] a shainigh críocha agus teorainneacha an stáitín áfach, cé nach bhfuil teorainneacha cruinne gearrtha dó inniu féin, agus tá áiteanna ann nach féidir a rá fúthu go neamh-dhébhríoch cé acu sa Tuaisceart nó sa Phoblacht atá siad suite. Baineann dhá thrian de [[Cúige Uladh|Chúige Uladh]] le Tuaisceart Éireann, ach tá sé de nós ag na h[[Aontachtóirí]] "Cúige Uladh" (''Ulster'') a thabhairt ar an stáitín. Státín féinrialaithe ann féin is ea Tuaisceart Éireann, nó go bunúsach, is slánaonad faoi fhéinrialtas é atá faoi fhorlámhas na [[An Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]], murab ionann agus an chuid eile d'Éirinn. Mar sin, is féidir é a chur i gcomparáid le [[Sasana]], leis [[an Bhreatain Bheag]] agus le [[Albain|hAlbain]]. Go praiticiúil, áfach, cha raibh féinrialtas an Tuaiscirt ag obair ar feadh i bhfad. Bhí tionól nó dáil fhéinrialaitheach ann ar Chnoc an Anfa (Béarla: ''Stormont'') go dtí na [[Na Trioblóidí|Trioblóidí]], ach ar an 30 Márta [[1972]], chuir rialtas na Ríochta Aontaithe an féinrialtas áitiúil ar ceal agus thosaigh sé ag rialú an Tuaiscirt go díreach ó Londain. De thoradh [[Comhaontú Aoine an Chéasta|Chomhaontú Aoine an Chéasta]], tháinig Tionól nua féinrialaitheach ar an fhód, ach nuair a chuaigh an díospóireacht faoi dhíchoimisiúnú arm na [[Na Sealadaigh|Sealadach]] ó smacht, cuireadh an tionól ar fionraí ar an gceathrú lá de Mhí Dheireadh Fómhair sa bhliain [[2002]]. Cé gurb iad an [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] (DUP) agus [[Sinn Féin]] an dá pháirtí is láidre inniu, i ndiaidh an olltoghcháin ar an 30 Samhain [[2003]], d'éirigh leis an tionól cromadh ar obair arís, rud nach raibh mórán súile leis, ós iad an dá pháirtí a sheasann do mheon na dígeantachta is na neamhghéilliúlachta sa dá phobal. == An pholaitíocht agus na Trioblóidí == {{Main|Stair Thuaisceart Éireann}} Tá polaitíocht Thuaisceart Éireann bunaithe ar an teorainn eitni-reiligiúnda idir na [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitlicigh]], a dhearcann orthu féin mar [[Éire]]annaigh is mar Ghaeil agus mar dhaonra bundúchasach, agus na [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]], a dhearcann orthu féin mar shaoránaigh de chuid na [[An Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]] agus mar chosantóirí a dúchais. Tá sé de chlaonadh sna Caitlicigh a rá nó a shíleadh gur coilínithe agus grabálaithe talún iad na Protastúnaigh nár tháinig isteach ach de thoradh na [[Plandáil Uladh|plandála]]. Is náisiúnaithe (baintear úsáid as an leagan "náisiúntóirí" freisin sa Ghaeilge, nuair a bhítear ag trácht ar náisiúnaithe Caitliceacha an Tuaiscirt) iad an chuid is mó de na Caitlicigh, agus teastaíonn uathu an dá stát in Oileán na hÉireann a aontú in aon stát amháin. Ón taobh eile de, is dual do na Protastúnaigh a gcomhionannú a dhéanamh leis an [[An Bhreatain|mBreatain Mhór]] agus maíomh as a ndílseacht don [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Choróin]] agus don Rí nó don Bhanríon. Dearcann siad ar an nasc idir an Bhreatain Mhór agus Tuaisceart Éireann mar urrús riachtanach dá gcearta reiligiúnaigh agus sibhialta, agus bíonn siad iontach mímhuiníneach as [[Poblacht na hÉireann]], nó tá siad den tuairim go bhfuil an iomarca cumhachta ag an [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais Chaitliceach]] sa Phoblacht, rud a d'fhágfadh nach mbeadh stádas an tsaoránaigh chothroim ar fáil dóibh dá n-aontófaí Éire. Is follasach go bhfuil an dá sheasamh seo doréitithe le chéile, agus mar sin, d'fhág an foréigean seicteach a shliocht ar Thuaisceart Éireann ó tháinig an stáitín ar an bhfód. Bhí na hAontachtóirí den tuairim, ar dtús, gur fealltóirí agus lucht tréasa ab ea na Caitlicigh go léir, ó theastaigh uathu an nasc leis an mBreatain Mhór a bhriseadh agus dul le Poblacht na hÉireann. Mar sin, choinnigh siad an rialtas fúthu féin, agus iad ag dul i muinín cleasa mí-ionraice go minic, ar nós claonroinnt na dtoghlach, lena chinntiú nach bhféadfadh na Caitlicigh teacht in aon chóngar don tromlach sna toghcháin dhaonlathacha. Chuir an chuid ba ghangaidí de na Caitlicigh cor in aghaidh an chaim trí thacaíocht a thabhairt d'fheachtas armtha an [[Óglaigh na hÉireann (1922–1969)|IRA]] leis an stáitín a scaradh ón Ríocht Aontaithe. === Na Trioblóidí === * Príomh-alt: [[Na Trioblóidí]] [[Íomhá:At the Wilson Homestead in Northern Ireland (4359826480).jpg|mion|O'Neill ag oscailt an Wilson homestead, anois an Ulster American Folk Park, Dearg Alt (Dergalt), An Srath Bán Íochtarach, Tír Eoghain<ref>[https://www.logainm.ie/65043.aspx logainm.ie]</ref>]] Sna [[1960idí]], bhí an chuma ag teacht ar an scéal go raibh leasuithe suntasacha [[Polaitíocht|polaitiúl]]<nowiki/>a ar na bacáin, nuair a bhain [[Terence O'Neill]], polaiteoir Aontachtach a raibh dearcadh forásach nua-aimseartha aige, amach oifig Phríomh-Aire an Tuaiscirt. Bhí sé ag caint faoin rathúnas ábhartha mar leigheas ar an scoilt [[Seicteachas|sheicteach]], agus é sásta dul i dteagmháil le [[Seán Lemass]], [[taoiseach]] [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]] san am céanna, a raibh dearcadh cosúil aige. Sa deireadh thiar thall, áfach, ní dhearna iarrachtaí Uí Néill ach an lasair a chur sa bharrach. Go bunúsach, bhí cuid mhór de na hAontachtóirí barúlach go raibh an Niallach ag iarraidh iad a dhíol ar shladmhargadh leis an lucht tréasa a bhí ag rialú i m[[Baile Átha Cliath]], agus na Caitlicigh míshásta leis nach raibh na leasuithe cuimsitheacha polaitiúla ag teacht sách luath. Mar sin, phléasc an foréigean seicteach amach arís ó thús na [[1970idí|seachtóidí]] i leith. Cuid de ghnáthshaol an stáitín ab ea na gníomhartha sceimhlitheoireachta go dtí gur cuireadh an chéad sos cogaidh fada i bhfeidhm sna nóchaidí, agus inniu féin, spreagann an faltanas seicteach daoine chun loitiméireachta, [[Coirloscadh|coirlosctha]], dúnmharaithe, agus bruíonachais. Tá formhór na n-iar-sceimhlitheoirí, an [[IRA Sealadach|tIRA Sealadach]] thar aon dream eile, éirithe as a leithéid, agus iad ag iarraidh leas a bpobail a dhéanamh ar bhealach éigin eile, ar nós obair fhóirithinte, Gaeilgeoireacht nó polaitíocht dhaonlathach. {{Main|Stair Thuaisceart Éireann}} == An Ghaeilge i dTuaisceart Éireann == Bhí 75,125 duine (4.164% de dhaonra Thuaisceart na hÉireann) ábalta [[Gaeilge]] a scríobh, a léamh, a labhairt agus a thuibheáil. Ní raibh aon eolas ar an [[Gaeilge|Ghaeilge]] ag 89.7% den daonra. Bhí eolas ar an Ghaeilge ag 10.3% den daonra. [[Íomhá:Map of those with some ability in Irish in the 2011 census in Northern Ireland.png|mion|Céadtadán de dhaoine 3+ bliana d'aois le cumas de shaghas éigean acu sa Ghaeilge de réir daonáireamh 2011.]] === Oideachas trí mheán na Gaeilge i dTuaisceart Éireann === Sa scoilbhliain 2017-2018, bhí 5,261 dalta ag fáil a n-oideachais sa chóras lán-Ghaeilge, 1.7% de na daltaí ar fad. * Ó thaobh na mbunscoileanna, bhí 4,156 dalta [[bunscoil]]e sa chóras lán-Ghaeilge, 2.4% den iomlán agus ardú ó 2,818 dalta sa bhliain 2010-2011. * Ó thaobh na meánscoileanna, 1,105 dalta [[meánscoil]]e a bhí sa chóras lán-Ghaeilge, 0.8% den iomlán agus ardú ó 732 dalta sa bhliain 2010-2011.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dalta-as-gach-scor-ag-fail-oideachas-lan-ghaeilge-ar-oilean-na-heireann/|teideal=Dalta as gach scór ag fáil oideachas lán-Ghaeilge ar oileán na hÉireann|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2019-02-05}}</ref> == Féach freisin == * [[Stair Thuaisceart Éireann]] == Tagairtí == {{reflist}} == Nascanna seachtracha == * [http://www.northernireland.gov.uk/ Northern Ireland Executive] (Rialtas Thuaisceart Éireann) * [http://www.nio.gov.uk/ Northern Ireland Office] (rialtas náisiúnta na RA) * [http://www.discovernorthernireland.com/ Discover Northern Ireland] (Northern Ireland Tourist Board]) [[Catagóir:Tuaisceart Éireann| ]] [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Ríocht Aontaithe de réir tíre]] osptm96twikjfrxgfdgrh3in1fzjybr 0 5462 1320920 1274454 2026-07-18T20:56:58Z Conradder 34685 /* Tarluithe */ 1320920 wikitext text/x-wiki {{Iúil}} Is é an '''18 Iúil''' an 199ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 200ú lá i mbliain bhisigh. Tá 166 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[Uragua]] - Lá an Bhunreachta == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1205]] — [[Pápa Aidrian V]] (b. [[1276]]) * [[1274]] — [[Raibeart I na hAlban]], Rí na hAlban ó 1306 go dtí a bhás sa bhliain 1329 (b. [[1329]]) * [[1794]] — [[Feargus O'Connor]], polaiteoir Éireannach (b. [[1855]]) * [[1811]] — [[William Makepeace Thackeray]], scríbhneoir Sasanach a rugadh san India (b. [[1863]]) * [[1853]] — [[Hendrik Lorentz]], fisiceoir Ísiltíreach (b. [[1928]]) * [[1874]] — [[Cathal Brugha]], réabhlóidí Éireannach (b.[[1922]]) * [[1890]] — [[Frank Forde]], polaiteoir Astrálach agus 15ú Príomh-Aire na hAstráile (b. [[1983]]) * [[1893]] — [[Richard Dix]], aisteoir (b. [[1949]]) * [[1908]] — [[Lupe Vélez]], ban-aisteoir Meicsiceach (b. [[1944]]) * [[1918]] — [[Nelson Mandela]], státaire Afracach Theas (b.[[2013]]) * [[1921]] — [[John Glenn]], spásaire, píolóta agus iarsheanadóir Meiriceánach (b. [[2016]]) * [[1922]] — [[Thomas Samuel Kuhn]], staraí eolaíochta Meiriceánach (b. [[1996]]) * [[1926]] — [[Joshua Fishman]], teangeolaí Meiriceánach (b. [[2015]]) * [[1930]] — [[Burt Kwouk]], aisteoir Briotanach (b. [[2016]]) * [[1937]] — [[Hunter S. Thompson]], scríbhneoir agus iriseoir Mheiriceánach (b.[[2005]]) * [[1950]] — [[Richard Branson]], fear gnó Sasanach * [[1957]] — [[Nick Faldo]], galfaire Sasanach * [[1962]] — [[Shaun Micallef]], aisteoir Astrálach * [[1963]] — [[Quincy Taylor]], dornálaí Meiriceánach * [[1973]] — [[John Brady]], polaiteoir Éireannach * [[1978]] — [[Shane Horgan]], imreoir rugbaí * [[1982]] — [[Colm Ó Callanáin]], iománaí Éireannach * [[1988]] — [[Pádraig Mac Aindriú]], imreoir peil Ghaelach * [[1989]] — [[Aljaž Bedene]], imreoir leadóige Slóivéanach * [[1994]] — [[Cormac Mac Coisdealbha]], imreoir peil Ghaelach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1374]] — [[Francesco Petrarca]], scríbhneoir Iodálach (r.[[1304]]) * [[1441]] — [[Jan van Eyck]], péintéir Pléimeannach (r. ~1390) * [[1610]] — [[Caravaggio]], péintéir Iodálach (r. [[1571]]) * [[1817]] — [[Jane Austen]], 41, úrscéalaí (r.[[1775]]) * [[1875]] — [[Jane Griffin]], taiscéalaí Briotanach (r. [[1791]]) * [[1883]] — [[Julián Trujillo Largacha]], Uachtarán na Colóime (r. [[1828]]) * [[1919]] — [[Élisa Deroche|Raymonde de Laroche]], píolóta Francach (r. [[1882]]) * [[1921]] — [[Patrick McCarry]], gníomhaí poblachtach Éireannach (r. [[1875]]) * [[1968]] — [[Corneille Heymans]], fiseolaí Beilgeach (r. [[1892]]) * [[1989]] — [[Oonah Keogh]], stocbhróicéir Éireannach (r. [[1903]]) * [[2004]] — [[Eoin Mac Tighearnáin]], staraí Éireannach (r. [[1915]]) == Tarluithe == * [[1216]] - Toghadh [[Pápa Honorius III]] i ndiadh do [[Pápa Innocentius III|Phápa Innocentius III]] bás a fháil dhá lá roimhe sin * [[1290]] - Dhíbir [[Éadbhard I Shasana]] na [[Giúdaigh]] as an Sasana * [[1870]] - D'fhógair [[An Chéad Chomhairle Vatacánach]] go bhfuil an [[Pápa]] do-earráideach * [[1925]] - D'fhoilsigh [[Adolf Hitler]] a leabhar ''[[Mein Kampf]]'' * [[1944]] - D'éirigh [[Hideki Tojo]] as Príomh-Aire na [[An tSeapáin|Seapáine]] * [[1955]] - D'oscail [[Disney]]land i g[[California]] * [[1968]] - Bunaíodh [[Intel]] i g[[Contae Santa Clara, California]] * [[1976]] - Scóráil [[Nadia Comaneci]] deich foirfe - bhí sí an chéad ghleacaí seo a dheanamh sa [[Chluichí Oilimpeacha|Cluichí Oilimpeacha]] * [[2013]] - Rinne [[Detroit, Michigan|Detroit]] iarratas ar fhéimheacht * [[2014]] - D'ordaigh [[An Stát Ioslamach]] do chónaitheoirí Críostaí [[Dhimmi|stádas ''Dhimmi'']] a ghlacadh, nó tá orthu talamh SIIL a fhágail, sin nó mharófaí iad [[Catagóir:Dátaí|0718]] [[Catagóir:Míonna|Iúil, 18]] 9hkaob8p9weg3ci8vlk1vzpv6lknalk 0 6206 1320935 1288710 2026-07-18T21:14:05Z TGcoa 21229 1320935 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[File:Van houtte octopus.jpg|thumb|An Maifia á léiriú go siombalach mar ochtapas: fiú má dhícheanntar é, coimeádfaidh an t-ochtapas roinnt mhaith dá bhraiteoga gníomhach.]] Is é an rud atá i gceist leis an '''Maifia''', nó, mar a thugtar air as [[Iodáilis]] freisin, ''La Cosa Nostra'' ("an gnó seo againn"), ná [[rúnchumann]] coiriúil a rinne a chéad fhorbairt in oileán na [[An tSicil|Sicile]] sa naoú haois déag, agus é fite fuaite le rialtas áitiúil an réigiúin inniu. De dheasca na himirce móire ón [[An Iodáil|Iodáil]] go dtí [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], bunaíodh craobh eile den Mhaifia i gCósta Thoir na Stát Aontaithe, nuair a bhí an naoú haois déag ag druidim chun deireanais. Go hiondúil, tugtar ''mafia'' ar dhronga coiriúla de gach sórt i ngnáthchaint an lae inniu. Ní hionann an Maifia agus dornán de pheasghadaithe suaracha sráide, áfach. Deir an t-iriseoir Sualannach Maud Webster, agus í i ndiaidh an-taighde a dhéanamh ar an Maifia, gurb é an phríomhdhifríocht idir an Maifia agus gnáthchoiriúlacht ná an dóigh a mbíonn an Maifia ag teacht i dtír, mar chineál seadán nó paraisít, ar ghnáthshaol dlíthiúil na sochaí - ar orgáin an rialtais áitiúil, cuir i gcás, nó ar an saol gnó. Ní féidir a rá gur brainsí den eagraíocht chéanna iad an dá Mhafia seo, áfach. I Meiriceá, tá an Maifia sásta coirpeoirí ó Napoli agus áiteanna eile san Iodáil a fháiltiú mar earcaigh. San Iodáil féin, áfach, tá an Maifia teoranta don tSicil i gcónaí. Tá rúnchumainn choiriúla den chineál chéanna ar fáil i réigiúin eile na tíre, ach ní hionann iad agus an Maifia mar eagraíochtaí. Is dócha gur focal [[Araibis]]e é ainm na heagraíochta féin. I gcanúint na Sicile, atá chomh difriúil leis an Iodáilis is gur féidir a rá gur teanga ar leith í, ciallaíonn ''mafia'' bród agus áilleacht. Is é an dóigh a mínítear an comhcheangal smaointe seo ná gur duine é an ''mafioso'' - an coirpeoir atá ina bhall den eagraíocht - a bhfuil iompar bródúil le haithint air, agus an dúrud á shíleadh aige de féin. Thosaigh údaráis na hIodáile ag trácht ar an Maifia mar eagraíocht ar leith sna 1860idí. Tá míchlú an Mhaifia sna Stáit Aontaithe ag baint le tréimhse i bhfad níos deireanaí. Dealraíonn sé gur shroich cumhacht an Mhaifia i gcúrsaí na Stát Aontaithe a buaicphointe sna caogaidí. Ina dhiaidh sin, áfach, chúngaigh fiosruithe an [[FBI]] ar an eagraíocht, go háirithe sna seachtóidí agus sna hochtóidí. Mar sin féin, maireann an focal féin i mbéal an phobail sna Stáit Aontaithe, agus tábhacht nach beag leis an Maifia i saol coiriúil Mheiriceá i gcónaí, go háirithe i [[Chicago]] agus i g[[Cathair Nua-Eabhrac]]. == An Maifia san Iodáil == Tháinig an Maifia ar an bhfód sa tSicil thart ar lár na naoú haoise déag, i dtréimhse an ''[[Risorgimento]]''. Bhí an fhorbairt seo ag baint leis an dóigh ar spreag an ''Risorgimento'' - aontú na hIodáile - fás na tionsclaíochta agus na heacnamaíochta. Ba é Iarthar na Sicile an chuid den oileán ba mhó a bhain leis an Maifia riamh, agus ós rud é gurbh í Cathair [[Palermo]] lárionad na heacnamaíochta is na tráchtála san oileán, rinneadh príomhchathair an Mhaifia di, chomh maith. Is iad na [[toradh|tortha]]í - na h[[Oráiste (toradh)|oráistí]] agus na [[líomóid]]í - príomh-onnmhuire na Sicile. Mar sin, theastaigh ó na plandóirí lámh láidir a chur ar a lucht oibre uaireanta, le hiad a choinneáil faoi smacht. Ba é an Maifia a chuidigh leosan an phá a choinneáil íseal. Ina éiric sin, chabhraigh na plandóirí is na tiarnaí talún leis an Maifia gnóthaí coiriúla eile a chur ar bun beag beann ar na póilíní. Bhí an Maifia faoi choimirce pholaitiúil na n-uasal is na n-úinéirí móra talún, mar sin, agus cuid mhór de na coimirceoirí seo féin sásta dul san eagraíocht mar bhaill mhóidithe. Go prionsabálta, is é pósadh seo na polaitíochta agus na coiriúlachta is cúis leis an Maifia bheith chomh dainséarach is atá sé. Nuair a bhain [[Benito Mussolini]] amach an [[deachtóireacht]] san Iodáil, d'fhéach sé leis an Maifia a scrios le lámh láidir. Bhronn sé cumhachtaí neamhghnácha ar cheann feadhna na bpóilíní i bPalermo, [[Cesare Mori]], leis an Maifia a chur de dhroim an tsaoil. Is díol conspóide í an obair a rinne Mori leis an gcuspóir seo a chur i gcrích. Deir cuid de na staraithe gur fear idéalach ionraic a bhí ann agus é ag déanamh a dhíchill leis an gcoiriúlacht eagraithe a chloí san oileán. Ón taobh eile de, cuirtear ina leith nach raibh i gceist aige riamh ach cur i gcéill agus bolscaireacht, agus nár ghabh sé aon bhoc mór de chuid an Mhaifia riamh. Dealraíonn sé, tríd is tríd, go ndearna sé iarracht fhónta leis an Maifia a chur faoi chois, ach ós rud é gur [[Faisisteachas|Faisisteach]] a bhí ann, rinne sé a bheag de chearta na ndaoine éigiontacha agus é ag troid na gcoirpeoirí. Is dócha gur chothaigh an mhursantacht sin diúnas agus gangaid i measc na ndaoine. Thar aon rud eile, más fíor go raibh Mori chomh mór ar nós cuma liom i leith an dlí agus an Maifia féin, is éadócha go raibh muintir na Sicile puinn níos fonnmhaire chun a saol a chaitheamh de réir na ndlíthe i ndiaidh a fheachtais agus a bhí siad roimhe sin. Nuair a chuaigh na Meiriceánaigh agus na Sasanaigh i dtír sa tSicil sa bhliain 1943, bhí Siciligh de dhíth orthu le teanga agus treoir a dhéanamh dóibh. Chuaigh na Meiriceánaigh i muinín a gcuid inimirceánach ón tSicil, a bhí insíothlaithe ag an Maifia. Mar sin, d'fhág siad cead a gcos ag fir cosúil le [[Lucky Luciano]], a bhí sa phríosún roimhe sin, le go gcabhródh sé leis na díormaí leaindeála sa tSicil. Réitigh Luciano an bóthar do na trúpaí le cuidiú a chuid "cairde" i measc lucht an Mhaifia sa tSicil féin. I ndiaidh do na Comhghuaillithe an cath a bhriseadh ar na Naitsithe, thosaigh an Cogadh Fuar. Bhí dearcadh frith-Chumannach ag an Maifia ar chúiseanna cumhachta: bhí an Páirtí Cumannach réasúnta láidir i nDeisceart dealbh dearóil na hIodáile, agus an Maifia go tréan in aghaidh aon eagraíocht eile a bheadh in ann na sluaite móra a mhealladh chuici sa tSicil. Mar sin, tá siad ann a deir go raibh na Meiriceánaigh sásta dul i dtuilleamaí an Mhaifia le hiarsmaí an Chumannachais a ghlanadh as rialtas iarchogaidh na hIodáile agus as na ceardchumainn i dtionsclaíocht loingseoireachta na Stát Aontaithe. I ndiaidh an chogaidh, ruaigeadh Lucky Luciano as na Stáit Aontaithe go dtí an Iodáil. Is ar éigean is féidir a rá gur pionós a bhí ann, ó bhí Luciano in ann impireacht nua coiriúlachta a thógáil anois. D'éirigh leis dul i gcomhghuaillíocht leis na coirpeoirí sa Chorsaic agus trádbhealach mór drugaí a chur ar bun tríd an gCorsaic agus trí Chathair Marseilles. I dtús báire, thagadh an hearóin ón Tuirc, agus ina dhiaidh sin, nuair a bhreabhsaigh póilíní na Tuirce suas, ghlac Luciano buntáiste ar an bpraiseach idirnáisiúnta le linn Chogadh Vítneam le foinsí nua óipiam a oscailt sa Triantán Órga. Bhí an Maifia cloíte ag Mussolini, ach d'éirigh sé cumhachtach san Iodáil arís le teacht na Meiriceánach. Sna hochtóidí agus sna nóchaidí, áfach, d'éirigh an oiread sin mionchogaí idir na "teaghlaigh" éagsúla agus gur lagaíodh an Maifia go mór mór. De thoradh na faicseanaíochta seo, tá glúin óg an Mhaifia inniu ag iarraidh príomhbhéim an ghnó a athrú ón dúmhálaíocht gharbh agus ón dúnmharfóireacht lom i dtreo chamghnóthaí na veiste báine. Sin é an fáth go bhfuil nuachtáin na hIodáile ag tagairt do "La Cosa Nuova" ("an gnó nua") inniu, mar mhalairt ar "La Cosa Nostra". Ritheann an scoilt is tábhachtaí idir iad siúd atá i dtóin phríosúin, cosúil le [[Salvatore "Toto" Riina|Toto Riina]] agus Leoluca Bagarella, a bhí ina "cheann urra ar na cinn urra go léir" (''capo di tutti capi'') ar an Maifia sna blianta 1993-1995, agus iad siúd, cosúil le [[Bernardo Provenzano]], nár éirigh leis na húdaráis a ghabháil roimh an mbliain 2006. De réir mar a éilíonn an dlí Iodálach úd ''41 bis'', cuirtear an-srianta le haon chaidreamh a bhíonn ag na príosúnaigh leis an saol mór amuigh. Duine de lucht iontaobhais Phrovenzano, arb ainm dó Antonio Giuffrè, d'iompaigh sé ina ''[[pentito|phentito]]'', is é sin, ina bhrathadóir, nuair a cimíodh é sa bhliain 2002. Deir Giuffrè anois go raibh dlúthchaidreamh ag lucht an Mhaifia le [[Silvio Berlusconi]] thiar sa bhliain 1993, nuair a bhí [[Forza Italia]] sna fonsaí tógála ag Berlusconi, agus gur gheall Berlusconi an dlí sin "41 bis" agus dlíthe eile a bhí reachtaithe leis an Maifia a throid - gur gheall sé na dlíthe sin a chur ar ceal in éiric na tacaíochta a gheobhadh sé ón gcoirpeacht eagraithe. Is é éirim an scéil go bhfuil an Maifia den bharúil gur lig Berlusconi síos iad mar chairde, ó nár chuir sé an dlí áirithe sin ar ceal. === Daoine tábhachtacha de chuid an Mhaifia san Iodáil === * [[Salvatore "Toto" Riina|Salvatore Riina]], nó "Totò". Bhí sé ina ardcheannasaí ar theaghlach Corleonesi agus ar an Maifia ar fud na Sicile go dtí gur cimíodh é. Tháinig Provenzano i gcomharbas air. * [[Tommaso Buscetta]]. Ba eisean an chéad bhoc mór de chuid an Mhaifia sa tSicil a d'iompaigh ina bhrathadóir sna seachtóidí. Baineadh an-úsáid as a chuid fianaise le linn na dtrialacha móra ar a dtugtar trialacha "Maxi". * [[Bernardo Provenzano]]. Bhí sé i gceannas ar an Maifia ar fud na Sicile go dtí le gairid, agus é ar a theitheadh ó lámh an dlí le breis is dhá scór bliain. Rug na póilíní air i Mí an Mheithimh, [[2006]]. * [[Giovanni Brusca]]. Duine de na dúnmharfóirí is cruálaí de chuid an Mhaifia. Ba é Brusca a mharaigh an laoch breithimh úd [[Giovanni Falcone]]. Thairis sin, d'fhuadaigh sé buachaill deich mbliana d'aois agus chaith sé conablach bliana ag céasadh an ghasúir lena bhrú ar a athair gan comhoibriú leis na póilíní a thuilleadh. Nó bhí an t-athair, fear de chuid an Mhaifia, iompaithe ina bhrathadóir. Sa deireadh, thacht Brusca an páiste agus chaith sé in umar aigéid é leis an gcorpán a chur as aithne. An íde a thug Brusca don ghasúr, áfach, chuaigh sí in aghaidh an chuspóra. Nó spreagadh roinnt ''mafiosi'' chun iompó ina mbrathadóirí iad féin, agus an scanrú a bhain an choir áirithe seo astu. === Rúnchumainn Choiriúla Eile san Iodáil === Tá an Maifia sa tSicil roinnte ina "chlanna" nó ina "theaghlaigh" - ''cosca'' an focal Sicilise (''cosche'' an fhoirm iolra). Tá eagraíochtaí cosúla ag obair i réigiúin eile na hIodáile, cosúil le Ndrangheta i gcúige Calabria, La Sacra Corona Unita i gcúige Puglia, Camorra i gcathair Napoli agus Mala del Brenta i Venezia. Bíonn na rúnchumainn seo ag comhoibriú agus ag déanamh trádála le chéile ó am go ham, ach is eagraíochtaí difriúla iad, agus iad neamhspleách ar a chéile. == An Maifia sna Stáit Aontaithe == Chuir an Maifia an chéad chos i dteannta i dtimpeallacht Nua-Eabhrac, agus é ag déanamh a fhairsingiú de réir a chéile ón mionchoirpeoireacht chúlsráide go dtí an gnó idirnáisiúnta. Tháinig cúig theaghlach chun tosaigh ar na cinn eile, agus gach ceann acu ainmnithe as duine de na boic mhóra a bhí thuas i dtús an scéil: Teaghlach Bonanno, Teaghlach Colombo, Teaghlach Gambino, Teaghlach Genovese agus Teaghlach Lucchese. Bhí gach teaghlach á rialú ag an ''don'' - ag an taoiseach - agus é dealaithe ó ghnáthobair choiriúil a chuid "saighdiúirí" le céimeanna idirmheánacha údaráis. Creidtear go coitianta go raibh an ''consigliere'' - focal Iodáilise a chiallaíonn "comhairleoir" - ina chúntóir pearsanta agus ina fhear comhairle ag an ''don'', ach dealraíonn sé go bhfuil sé níos cóngaraí don fhírinne gur sórt idirghabhálaí nó fear eadraiscíne a bhí sa chonsigliere agus é ag tabhairt chun síochána cibé díospóireacht a d'éiríodh idir baill den teaghlach chéanna. Bhí a leithéid de rud agus ''underboss'' nó fo-thaoiseach ann freisin. Maidir leis na gnáthchoirpeoirí a bhíodh ag déanamh na gcoireanna, thugtaí "saighdiúirí" orthu, agus iad innealta ina reisimintí (''regime''). Bhí ''caporegime'' i gceannas ar gach reisimint, agus é ag fáil a chuid orduithe díreach ón {{sic|hide=y|mb|as}} nó ón taoiseach. Nuair a chinn an taoiseach ar chomhairle éigin, ní labhródh sé riamh go díreach leis na saighdiúirí. Ina áit sin, thabharfadh sé an t-ordú don chaporegime, agus eisean ag labhairt leis na gnáthshaighdiúirí ansin. Bhí an slabhra ceannasaíochta mar sciath láidir chosanta ag an taoiseach ar an dlí, nó siúd is go mbéarfadh na póilíní ar na saighdiúirí, ní fhéadfaí an bas féin a chiontú. Chaithfeadh gach ball nua den eagraíocht an mhóid a thabhairt de réir na sean-deasghnátha a d'fhorbair sa tSicil sa naoú haois déag. An t-iarrthóir a bhí leis an mballraíocht iomlán a bhaint amach dó féin, sheolfaí isteach chuig an taoiseach é, agus na fo-thaoisigh láithreach san áit. Ansin, phriocfadh duine den lucht ceannais leathlámh an iarrthóra le braon beag fola a bhaint aisti. Chaithfeadh an t-iarrthóir an fhuil seo a dhoirteadh ar naomhphictiúr, agus nuair a ghlacfadh sé dualgaisí na móide air, dhófaí an naomhphictiúr agus chaithfí luaith an phictiúir sna ceithre hairde, mar shiombaile ar an dóigh a ndíothófaí an fealltóir. An mafioso a bhí tar éis an mhóid a mhionnú mar seo, thabharfaí ''uomo d'onore'' - "fear onórach" - air as Iodáilis. ''Made man'' an téarma Béarla a chloisfeá sna Stáit Aontaithe. Ní fhéadfadh aon duine dochar a dhéanamh d'fhear onórach gan díoltas an teaghlaigh go léir a tharraingt anuas air féin. Má bhí fear onórach le cur chun báis, chaithfeadh an ''don'' a fhaomhadh a thabhairt don bhású seo roimh ré. Dá maródh ball de theaghlach amháin ''uomo d'onore'' de chuid teaghlach eile, bhainfeadh an chéad teaghlach sásamh an fhir mhairbh as an dara teaghlach trí chúpla fear dá gcuidsean a mharú. D'fhéadfadh sé go n-éireodh ina chogadh dearg idir an dá theaghlach de dheasca a leithéide. == An Dlí agus an Maifia == San Iodáil, is gnách leis an Maifia póilíní, breithiúna agus ionchúisitheoirí a mharú le misneach a bhaint de lucht coimeádta na síochána poiblí. Ní hionann sin agus cás an Mhaifia i Meiriceá, áfach. Ba leasc le lucht an Mhaifia sna Stáit Aontaithe na seantithe a tharraingt anuas orthu féin ar an dóigh sin. An drongadóir [[Dutch Schultz]] sna Stáit, mar shampla, lámhach a chuid cairde é, de réir dealraimh, nuair a bhí sé ag maíomh go raibh sé meáite ar Thomas Dewey, ionchúisitheoir poiblí Chathair Nua-Eabhrac, a mharú. Sna seachtóidí agus sna hochtóidí, thosaigh ag maolú ar ghníomhaíocht an Mhaifia sna Stáit Aontaithe. Dlíthe nua cosúil le hAcht RICO ba chúis leis seo, nó bhí sé leagtha amach sna dlíthe seo téarma príosúin a ghearradh do dhaoine toisc iad a bheith ina mbaill d'eagraíochtaí coiriúla, gan aon chúis phionóis eile. Thairis sin, tháinig scéim chosanta na bhfinnéithe ar an bhfód faoin am seo, agus, sa bhreis air sin fós, bhí pobal Iodálach na Stát Aontaithe ag imeacht go tiubh téirimeach. Is é sin, bhí an pobal ar fad á leá i slige na náisiún. Nó bhí na daoine óga ag socrú cleamhnaisí measctha le buachaillí agus cailíní de chuid na bpobal eitneach eile, agus na seandaoine, an ghlúin ba mhó Iodálachais, ag fágáil slán agus beannacht ag gleann seo na ndeor. Ós rud é go raibh an Iodáil féin athraithe, agus sruth na himirce go Meiriceá ag trá is ag triomú, ní raibh an pobal á athnuachan a thuilleadh. I lár na fichiú haoise, bhí sé de mhíchlú ar ghluaiseacht na gceardchumann sna Stáit Aontaithe, go háirithe ar cheardchumann na n-oibrithe iompair - na ''Teamsters'', mar a thugtaí orthu - iad a bheith ag spallaíocht leis an Maifia ar dhóigh éigin. Chuaigh ceal i Jimmy Hoffa, cathaoirleach cheardchumann na n-oibrithe iompair, agus creidtear gurbh iad lucht an Mhaifia a mharaigh é. Sna hochtóidí, áfach, chrom rialtas na Stát Aontaithe ar fheachtas cuimsitheach leis an Maifia a ruaigeadh as na ceardchumainn, agus is é an chuma atá ar an scéal gur éirigh leis an bhfeachtas seo. Níl sé as cosán a rá go bhfuil údaráis dhlíthiúla na hIodáile ag fáil an chinn is fearr ar an Maifia inniu leis na dlíthe nua diana agus leis an dóigh a bhfuil ''{{lang|it|[[Omertà|omertà]]}}'', nó dlí neamhscríofa an chiúnais, ag géilleadh slí don ollbhrathadóireacht. Is iomaí duine de chuid Mhafia a bhí sásta iompú ina [[pentito|phentito]], is é sin, ina ollbhrathadóir, agus é ag tabhairt faisnéise agus fianaise uaidh, ar acht go maolófaí ar bhreith na cúirte. Tá ''mafiosi'' an lae inniu ag éirí as an ngunnadóireacht agus ag cur na veistí bána orthu féin. Tá an chúigleáil agus an claonchasadh ag teacht in ionad an dúmhála agus an dúnmharaithe. Mar sin, is iad na coireanna eacnamaíochta is mó a bhíonn idir lámhaibh ag na póilíní inniu, agus iad ag fiosrú coireanna de chuid an Mhaifia. == Struchtúr Ceannasaíochta an Mhaifia == Is gnách a shíleadh gurb é ''capo di tutti capi'' nó ceann urra na gceann urra go léir a bhíonn os cionn ghníomhaíocht an Mhaifia go léir, ach is é an breithiúnas atá ag Maud Webster, an t-iriseoir Sualannach, ná go bhfuil an deachtóireacht seo i ndiaidh áit a ghéilleadh do choiste comhcheannasaíochta ar a dtugtar ''cupola'', a fhad is atá an Iodáil i gceist. Na fir atá ina mbaill den choiste seo, tugtar ''{{lang|it|capimandamento}}'' (foirm uatha: ''{{lang|it|capomandamento}}'') orthu. Tá gach capomandamento ina cheannasaí ar ''mhandamento'', nó eagraíocht chomhoibrithe trí "theaghlach" (''famiglia''). Is é ceann urra an teaghlaigh (''{{lang|it|capofamiglia}}'' nó ''{{lang|it|capomafia}}'') an "cara Chríost", mar a thug [[Mario Puzo]] agus [[Francis Ford Coppola]] air. Tá an comhairleoir nó ''{{lang|it|consigliere}}'' mar iontaobhaí aige, mar a chonaic muid thuas cheana, agus na ''{{lang|it|capidecina}}'' (is ionann iadsan agus na ''{{lang|it|capiregime}}'' sna Stáit) go díreach os cionn na "saighdiúirí" (''soldati, picciotti''). Is iad na saighdiúirí a bhíonn i mbun na gcoireanna féin, ach is minic a théann siad i muinín lucht cúntóireachta nó idirghabhála nach bhfuil móidí an Mhaifia tugtha acu ar aon nós. == Coincheapanna Tábhachtacha == * ''{{lang|it|amicizia}}'' - cairdeas. Ní hionann é cairdeas an Mhaifia agus cairdeas na ngnáthdhaoine. An duine atá ina "chara" ag an Maifia (is gnách ''amico degli Amici'', ''cara de chuid na gCarad'' a thabhairt ar a leithéid), tá sé i dteideal cabhrach agus cuidithe ón Maifia, ach má tá, caithfidh sé féin a bheith chomh hoibleagáideach céanna, nuair a bheidh a chabhair ag teastáil ó na ''mafiosi''. * ''{{lang|it|Camorra}}'' - an eagraíocht choiriúil a bhí ag rith damhsa i Napoli agus i gcúige Campania go háirithe sa naoú haois déag. D'éirigh leis na húdaráis i ndiaidh an Risorgimento Camorra a chloí i bhfad níos fearr ná an Maifia, agus d'éalaigh an chuid ba mhó de lucht Camorra go Meiriceá, áit a ndeachaigh siad leis an Maifia áitiúil. Nuair a bhí Camorra ina neart, bhí sí ag plé le foghail mhara freisin, rud nach samhlófá leis an Maifia ach ar éigean. * ''{{lang|it|capo di tutti capi}}'' - ceann urra na gceann urra ar fad, an duine is airde ceannasaíochta in eagraíocht an Mhaifia. Tá níos mó tábhachta agus cumhachta ag baint leis an gcéim seo i Meiriceá ná san Iodáil. Cuireann na hIodálaigh níos mó béime ar chomhcheannasaíocht an choiste "Cupola", agus níl i gceist le ''capo di tutti capi'' ansin ach cathaoirleach an choiste. * ''{{lang|it|capofamiglia, capomafia}}'' - an "cara Chríost" nó an taoiseach atá i gceannas ar aon teaghlach (''famiglia'') amháin. * ''{{lang|it|cavalleria rusticana}}'' - ridireacht na tuaithe. Iad siúd nach n-admhaíonn gur eagraíocht choiriúil é an Maifia, is gnách leo a áitiú nach coirpeachas atá i gceist leis ach tuiscint mhuintir na Sicile ar choincheap na honórach. Deir siad gur cineál "ridirí tuaithe" iad fir na Sicile agus iad ag cosaint a n-onórach le lámh láidir. Tháinig gearrscéal dar theideal ''{{lang|it|Cavalleria rusticana}}'' ó pheann an scríbhneora Shiciligh [[Giovanni Verga]] (1840-1920), agus fuair [[Pietro Mascagni]] inspioráid ón scéal seo le ceoldráma a chumadh. Chuaigh an ceoldráma ar an stáitse ar an 17 Bealtaine 1890. Triantán grá é an scéal seo nach bhfuil baint dhíreach aige leis an Maifia, cé gur threisigh sé le híomhá mhuintir na Sicile lena linn - an cineál íomhá is furasta a shamhlú leis an Maifia. * ''{{lang|it|combinazione}}'' - deasghnátha mionnaithe na móide le ball nua a ghlacadh isteach sa Mhaifia. * ''{{lang|it|consigliere}}'' - comhairleoir, cúntóir nó iontaobhaí an taoisigh. * ''{{lang|it|cupola}}'' - coiste ceannasaíochta an Mhaifia san Iodáil. * ''{{lang|it|famiglia}}'' - "teaghlach" de chuid an Mhaifia. I Meiriceá is mó a úsáidtear an téarma seo, nó is é ''cosca'' a thugtar ar a leithéid de "theaghlach" sa tSicil. Níl sé riachtanach go mbeadh gaol ag baill an ''famiglia'' le chéile. * ''{{lang|it|La Cosa Nostra}}'' - "an gnó seo againne", an Maifia nó gnóthaí laethúla an Mhaifia. * ''{{lang|it|La Cosa Nuova}}'' - an téarma a úsáidtear i nuachtáin na hIodáile le tagairt don athrú a tháinig ar an Maifia, agus an eagraíocht ag plé le coirpeoireacht eacnamúil inniu, níos mó ná le robáil agus le dúmhál. * ''{{lang|it|mafia}}'' - an bród, an áilleacht, an chúis mhaíte. Focal an-mholtach ab ea ''mafia'' i gcanúint na Sicile riamh. Ar dtús, d'fhéadfaí ''mafiosa'' a thabhairt ar bhean a raibh idir dhathúlacht agus mhórtas cine ag roinnt léi. * ''{{lang|it|mammasantissima}}'' - an Mháthair Rónaofa. Seo ainm a thugann na ''mafiosi'' go minic ar cheann urra an teaghlaigh nó ar an eagraíocht go léir, le béim a chur ar an gcoimirce agus ar an gcosaint a dhlítear don ''mhafioso'' aonair óna "theaghlach", a fhad is nach mbrisfidh sé féin na dlíthe neamhscríofa. * ''{{lang|it|mandamento}}'' - eagraíocht chúigiúil nó áitiúil de chuid an Mhaifia, agus í comhdhéanta as trí ''famiglia''. * ''{{lang|it|Ndrangheta}}'' - an eagraíocht rúnda atá ag na coirpeoirí i gcúige [[Calabria]]. Is minic a chuirtear i gcomparáid leis an Maifia í, ach tá sí i bhfad níos primitíbhí, agus béim a gníomhaíochta ar shaol na tuaithe i gCalabria. Bíonn comhoibriú ócáidiúil á dhéanamh ag Ndrangheta leis an Maifia ó am go ham, ach ní fo-eagraíocht den Mhaifia í Ndrangheta ar aon nós. Tá struchtúr Ndrangheta bunaithe ar "theaghlaigh" i gciall liteartha an fhocail. Mar sin, is féidir a rá gurb ionann Ndrangheta agus "prótastaid" neamhfhorbartha an Mhaifia. Is dócha go raibh an chuma is an bhail chéanna ar an Maifia céad bliain ó shin agus atá ar Ndrangheta inniu. Focal Gréigise é an focal sin féin ''ndrangheta'' ó thús, agus [[Griko (teanga)|canúint Ghréigise]] á labhairt i gcuid mhaith de shráidbhailte an chúige i gcónaí. Ciallaíonn sé "gaisce" nó "crógacht", agus is é an bunbhrí a bhí leis an bhfocal Gréigise ná "fearúlacht". * ''{{lang|it|omertà}}'' - prionsabal an chiúnais. Ós rud é nach bhfuil sé onórach a bheith ag spalpadh bréag, is fearr leis na ''mafiosi'' fanacht ina dtost faoina bhfuil idir lámhaibh ag an Maifia. [[Catagóir:Maifia| ]] [[Catagóir:Coiriúlacht eagraithe sna Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Grúpaí coiriúlachta eagraithe sna Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:An tSicil]] [[Catagóir:An Iodáil]] [[Catagóir:Coireacht]] sfyzg6jylcvgbbxl63ca2smnjhcyffr 0 7970 1320886 1261087 2026-07-18T14:54:49Z Peadar Flanagan 69459 1320886 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is í '''Iostanbúl''' an [[Cathair (lonnaíocht)|chathair]] is mó sa [[an Tuirc|Tuirc]], a bhfuil 13.26 milliún duine ina gcónaí inti (mí na Nollag 2010). Tá sí suite ar chaolas [[An Bosparas|an Bhosparais]]. == Stair == '''An Bhiosáint'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/an%20Bhios%C3%A1int/ga/|teideal="an Bhiosáint"|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-05-22}}</ref> agus '''Constaintín''' nó '''[[Cathair Chonstaintín]]''' na hiar-ainmneacha di. Bhog Constaintín ardchathair [[Impireacht na Róimhe]] as an [[Róimh]] go dtí [[Iostanbúl|an Bhiosáint]]. Bunaíodh an chathair sa bhliain 324. Tiomnaíodh í ar [[11 Bealtaine]] [[330]], agus athainmníodh an chathair in ómós don impire. == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-tír-tr}} [[Catagóir:Cathracha]] [[Catagóir:Tíreolaíocht na Tuirce]] bjhui8j7px8475lcrql3490od5oomta 14 9587 1320902 650600 2026-07-18T20:42:25Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320902 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1320944 1320902 2026-07-18T21:20:06Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Coireacht]] 1320944 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Coireacht]] ekj3qd16tl5nfps36jo8momlctngqs6 14 13646 1320912 774577 2026-07-18T20:50:30Z TGcoa 21229 1320912 wikitext text/x-wiki [[ru:Категория:Пираты]] [[Catagóir:Coireacht]] p46xa89192oleofr3vy2ddhue20jzut 14 14724 1320903 1014404 2026-07-18T20:42:57Z TGcoa 21229 1320903 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Foréigean]] [[Catagóir:Coireanna]] [[Catagóir:Coireacht]] s45jhauchx9nfipdugiw1elu2pqzona 0 14926 1320893 1167135 2026-07-18T18:48:39Z Cicihwahyuni6 56512 1320893 wikitext text/x-wiki {{glanadh}} {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Comhlacht miondíola Meiriceánach is ea '''Wal-Mart Stores, Inc.''', nó '''Walmart''', a reachtálann slabhra siopaí lascaine móra ilranna agus siopaí trádstórais. Is é an comhlacht is mó ar domhan é. == Stair == [[Íomhá:Walton's Five and Dime store, Bentonville, Arkansas.jpg|mion|clé|250px|An chéad siopa ag Sam Walton, i m[[Bentonville, Arkansas|Bentonville]], [[Arkansas]]. Siopa "Five and Dime" a bhí ann. Lárionad fáilte é anois.]] Bhunaigh [[Sam Walton]] an grúpa sa bhliain [[1962]] le siopa amháin i m[[Bentonville, Arkansas|Bentonville]], [[Arkansas]], agus d'fhás an comhlacht go tapaidh. Cheannaigh Walmart ollmhargaí taobh amuigh de na [[Stáit Aontaithe]] freisin, mar shampla [[Asda]] sa Bhreatain agus Seiyu sa t[[An tSeapáin|Seapáin]]. Tá breis is 2.2 mhilliún duine á bhfostú acu ar fud an domhain. Bíonn Walmart in iomaíocht le SuperValu agus siopaí móra eile i Meiriceá. An mana atá acu ná "Save Money, Live Better". [[Íomhá:Laurel Walmart Exterior Panorama.jpg|lár|750px|Siopa Walmart in [[Laurel, Maryland|Laurel]], [[Maryland]]]] {{síol}} [[Catagóir:Miondíoltóirí]] e246qyivzqklgpritk1wnavs3avvon0 0 15398 1320936 689988 2026-07-18T21:14:45Z TGcoa 21229 1320936 wikitext text/x-wiki Is éard is '''grúpa forairdill''' ná grúpa neamhfhoirmeálta daoine a bhíonn ag déanamh póilíneachta as a stuaim féin nó ag baint sásaimh as ciontóirí beag beann ar na húdaráis oifigiúla nó [[dlí|dhlíthiúla]]. '''Forairdeallaí''', iolra '''forairdeallaithe''', an téarma [[Gaeilge]] ar bhaill de ghrúpaí den chineál seo. {{síol}} [[Catagóir:Coireacht]] f1tciywifochuipke2itnwa3rjeljco 0 16613 1320939 889964 2026-07-18T21:16:42Z TGcoa 21229 1320939 wikitext text/x-wiki Téarma dlí é '''feileonacht''' a thagraíonn do choireanna tromchúiseacha. Ní téarma oifigiúil i ndlí na [[Poblacht na hÉireann|hÉireann]] é a thuilleadh. Is é an téarma a úsáidtear inniu ná ''tromchion'' (mar a deirtear san Acht um Bhannaí ón mbliain 1997) agus ''cion inghabhála'' (mar a deirtear san Acht um Dhlí Choiriúil ón mbliain 1997). De réir na n-achtanna seo, is ionann mar rud é an tromchion agus an cion inghabhála - is é sin, cion a ngearrtar príosúnacht cúig bliana nó níos faide don duine a rinne é. Sa ghnáthchaint, is féidir an dá choincheap sin a chur in iúl leis an seantéarma sin "feileonacht", cé nach n-úsáidtear i leabhar na reacht é. Má chuirtear an [[dlí]] ar an duine toisc go bhfuil sé faoi amhras feileonachta (tromchiona), nó má chreidtear go bhféadfadh sé tuilleadh feileonachtaí (tromchionta) a dhéanamh dá dtabharfaí cead a chos dó, is féidir leis an gcúirt bannaí a dhiúltú, de réir an Achta um Bhannaí. Má chreidtear ar chúiseanna réasúnacha go bhfuil feileonacht (cion inghabhála) déanta ag an duine, féadfaidh na [[Gardaí]] é a ghabháil gan bharántas gabhála agus a choinneáil faoi ghabháil i stáisiún na nGardaí ar feadh dhá uair déag, le go gcuirfear ceastóireacht air. An cion nach bhfuil chomh tromchúiseach leis an bhfeileonacht, tugtar [[oilghníomh]] (neamh-thromchion, cion neamh-inghabhála) air. {{síol}} [[Catagóir:Téarmaí dlí]] [[Catagóir:Coireacht]] oolm8k0gu5eevfvkmc1dw13ln7x314m 0 16614 1320933 889732 2026-07-18T21:13:03Z TGcoa 21229 1320933 wikitext text/x-wiki Seantéarma dlí é '''oilghníomh''' nach n-úsáidtear i ndlí na [[Poblacht na hÉireann|hÉireann]] a thuilleadh, ach is é is brí leis ná coir nach bhfuil chomh tromchúiseach leis an bh[[feileonacht]]. Is iad na téarmaí a d'fheicfeá i n[[dlí]] na hÉireann inniu ná ''neamh-thromchion'' agus ''cion neamh-inghabhála''. Is ionann an dá rud mar choincheap, áfach, agus is féidir "oilghníomh" a thabhairt ar na neamh-thromchionta nó na cionta neamh-inghabhála sa ghnáthchaint. Tá a leithéid de théarma ann freisin agus '''mionchion'''. Úsáidtear an téarma seo go hoifigiúil i m[[Bunreacht na hÉireann]], ach níl sé soiléir cad é atá i gceist leis. Is é cleachtas na gcúirteanna ná go ndearctar ar an gcion mar mhionchion, mura féidir príosúnacht níos faide a ghearradh don chiontóir ná dhá mhí déag. Mar sin, is oilghníomh (neamh-thromchion, cion neamh-inghabhála) gach mionchion, ach ní mionchion gach oilghníomh. [[Catagóir:Téarmaí dlí]] [[Catagóir:Coireacht]] itqfmehhqjn3mbu9gfp2i9u5l0c6j35 14 16954 1320908 1008630 2026-07-18T20:45:12Z TGcoa 21229 1320908 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir gairme]] [[Catagóir:Coireanna]] [[Catagóir:Coireacht]] rlckasqxveqah2alm2lz9oy9n83yg9p 0 17414 1320938 1302571 2026-07-18T21:16:14Z TGcoa 21229 1320938 wikitext text/x-wiki [[File:Ríomhphost fioscaireachta as Gaeilge.png|thumb|Ríomhphost fioscaireachta as Gaeilge (a bhuí le Google Translate)]] Is éard is '''fioscaireacht'''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/fioscaireacht/|title=“fioscaireacht” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-03-01}}</ref> (< “fios” + “iascaireacht”; Béarla: ''phishing''; tugtar ''iascaireacht sonraí'' ar an bhfeiniméan seo freisin) ann ná ríomhphoist lena ndéantar iarracht cluain a chur ar dhaoine chun go nochtfaidh siad faisnéis (amhail pasfhocail nó sonraí airgeadais), nó chun go ndéanfaidh siad cliceáil ar naisc amhrasacha, nó ceangaltáin gan choinne a oscailt. Mar shampla, is féidir leis an bhfioscaire uimhir chuntais an duine a mhealladh uaidh nó uaithi chun [[Airgead (eacnamaíocht)|airgead]] a ghoid. Tugtar “fioscaireacht spriocdhírithe” ar fheachtas fioscaireachta a bhaineann leas as eolas pearsanta chun díriú ar dhuine ar leith.<ref name="Tearma2">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/fioscaireacht%20spriocdh%EDrithe/|title=“fioscaireacht spriocdhírithe” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-03-01}}</ref> Tá an téarma fioscaireacht (“fios” + “iascaireacht”) bunaithe ar an mBéarla: ''phishing.'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Idirlíon]] [[Catagóir:Coireacht]] skurjcgr7rk9cwyyet73yk4rh1id9vm 14 18958 1320900 1320028 2026-07-18T20:38:44Z TGcoa 21229 1320900 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coirpeacht]] [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Dlí]] 7eaj54fm5c4meckuk6l8gctl0nswu5y 1320909 1320900 2026-07-18T20:45:50Z TGcoa 21229 1320909 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Dlí]] b4gcahg9cpoqdqcng5jnr4tyrdoh5xn 14 25577 1320911 668222 2026-07-18T20:50:01Z TGcoa 21229 1320911 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Foréigean]] [[Catagóir:Polaitíocht]] [[Catagóir:Slándáil]] [[Catagóir:Coireacht]] 7xe537cs3xxu51yuviabg25oz0bmmqm 14 25578 1320919 668223 2026-07-18T20:54:52Z TGcoa 21229 1320919 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Forrántacht]] [[Catagóir:Eitic]] [[Catagóir:Iompraíocht an duine]] [[Catagóir:Coireacht]] pc6hpehwkypnuxbocf037u0shr95nxv 14 26613 1320905 311497 2026-07-18T20:44:27Z TGcoa 21229 1320905 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ceartas]] [[Catagóir:Dlí]] rxy1kev4nxf1vo677jz8xkx1c4y1jnv 0 28039 1320926 1246750 2026-07-18T21:07:12Z TGcoa 21229 1320926 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht| v_p18 =James_bulger.jpg}} :''Is alt faoin tachrán Sasanach a dúnmharaíodh sa bhliain 1993 é seo; tá alt ar leith faoin gcoirpeach Meiriceánach [[Whitey Bulger|James "Whitey" Bulger]] ann freisin.'' [[Buachaill]] dhá bhliain d'aois as Kirkby, [[Merseyside]], [[Sasana]], ba ea '''James Patrick Bulger''' (''Jamie Bulger'' uaireanta)<ref>Séamas Ó Bolghuidhir as Gaeilge</ref> (a rugadh ar 16 Márta [[1990]]).<ref>[http://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/06/21/bulger.profiles/ "The killers and the victims". CNN. 22/6/2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328110337/http://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/06/21/bulger.profiles/ |date=2010-03-28 }} Faighte ar an 8 Márta [[2010]].</ref> Fuadaíodh, céasadh agus dúnmharaíodh é ar [[12 Feabhra]] [[1993]]. Mharaigh beirt bhuachaillí, deich mbliana d'aois ag an am, an lapadán, Robert Thompson (a rugadh ar an 23 Lúnasa 1982) agus Jon Venables (a rugadh ar an 13 Lúnasa 1982).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.mirror.co.uk/news/gallery/james-bulger-murder-20-years-1539095|teideal=James Bulger murder: 20 years on|údar=Johnny Goldsmith|dáta=2013-02-08|language=en|work=mirror|dátarochtana=2023-02-11}}</ref><ref>[http://www.hmcourts-service.gov.uk/legalprof/tariffs/tariff_t_v.htm "Thompson & Venables Recommendations as to Tariffs to the Secretary of State for Home Affairs". 26 Deireadh Fómhair 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051226231440/http://www.hmcourts-service.gov.uk/legalprof/tariffs/tariff_t_v.htm |date=2005-12-26 }} Faighte ar an 15 Márta 2010.</ref>[[Íomhá:Strand shopping centre - rear.jpg|clé|mion|Strand Shopping Centre, Bootle, áit a fuadaíodh Bulger]] === Imeachtaí === [[Íomhá:Leeds & Liverpool Canal (geograph 6189904).jpg|clé|mion|Leeds and Liverpool Canal i mBootle, áit a céasadh James]] Bhí James Bulger lena mháthair i siopalann i mBootle, an New Strand Shopping Centre,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=New Strand Shopping Centre|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=New_Strand_Shopping_Centre&oldid=1108221840|journal=Wikipedia|date=2022-09-03|language=en}}</ref> ag 15.40 ar 12 Feabhra 1993. Ag an gcuntar amach, d'imigh sé ó radharc uirthi sa ruaille buaille go léir. Dhá nóiméad níos déanaí, bhí James le feiceáil ar CCTV, ag súil amach in éineacht le Thompson agus Venables. Bhí aithne mhaith sa cheantar ar an bheirt mar ógchiontóirí. Shiúil siad anseo is ansiúd, 4km in iomlán. Chuaigh an triúr isteach i siopa peataí ach caitheamh amach iad. Chonaic 38 duine iad ar feadh an lae, sa siopalann nó amuigh faoin aer, daoine a bhí ag dul an bealach. Stopadh iad dhá uair agus cuireadh ceist orthu, ach ghlac na daoine a bhí ag dul thar bráid an leithscéal a thug Thompson agus Venables ('cailleadh James agus bhí siad ag dul chuig na póilíní'). Bhí an céasadh agus an dúnmharú fuilteach amach is amach. Lig na gasúir orthu féin gur timpiste a bhí ann. Chuir siad an corp ar líne traenach agus bhuail traein é. Níor thángthas ar an gcorp ach dhá lá níos déanaí, nuair a d'aimsigh cúpla gasúir taisí daonna ar an líne traenach. Fuarthas Thompson agus Venables ciontach as Bulger a mharú ar an [[24 Samhain]] [[1993]], agus b'iad an bheirt b'óige a ciontaíodh as dúnmharú sa ré reatha de stair Shasana. Scaoileadh iad i Meitheamh na bliana [[2001]]. D'éirigh Venables ina athchiontóir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://metro.co.uk/2022/12/29/james-bulgers-killer-jon-venables-could-walk-free-from-prison-in-weeks-18010631/|teideal=James Bulger's killer Jon Venables 'could walk free from prison in weeks'|údar=Liam Coleman|dáta=2022-12-29|language=en|work=Metro|dátarochtana=2023-02-11}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/feb/07/james-bulger-killer-jon-venables-pleads-guilty-to-having-indecent-images|teideal=Bulger killer jailed over indecent images of children|údar=Jamie Grierson|dáta=2018-02-07|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-02-11}}</ref> I gcodarsnacht leis, bhí Thompson i gcaidreamh le duine le fada, is cosúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thesun.co.uk/news/4981089/robert-thompson-james-bulger-killer-jon-venables/|teideal=Where is Robert Thompson now?|údar=''|dáta=2021-09-29|language=en-gb|work=The Sun|dátarochtana=2023-02-11}}</ref> === Díospóireacht === Tá díospóireacht ann fós ar conas déileáil le hógchiontóirí nuair a dhaortar iad nó nuair a scaoiltear iad ó chúram an stáit.<ref>[http://www.yorkshirepost.co.uk/opinion/Paul-Firth-A-question-of.6121871.jp Firth, Paul (3 Márta 2010). "A question of release and redemption as Bulger killer goes back into custody". Yorkshire Post. Johnston Press] Faighte ar an 8 Márta 2010.</ref> Tharraing an cás Bulger agus a chuid iarmhairtí leanúnacha aird an phobail ar an gcaoi ar chóir don dlí dul i ngleic le leanaí a dhéanann dúnmharú, an seans a bhíonn ann go n-athshlánófar a leithéid sin de chiontóir agus an méid is féidir a n-aitheantas agus a sábháilteacht a chosaint ar chur isteach, go mór mór i ré na [[Meáin sóisialta|meán sóisialta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4073212609369699|teideal=james Bulger|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2021-02-13}}</ref> == Féach freisin == * [[Dúnmharú Ana Kriégel]] * [[Whitey Bulger|James "Whitey" Bulger]], coirpeach Meiriceánach == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Bulger, James}} [[Catagóir:Daoine as Learpholl]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1990]] [[Catagóir:Básanna i 1993]] [[Catagóir:Dúnmharuithe]] [[Catagóir:Ógchiontacht]] [[Catagóir:Merseyside]] djg8tr5ntdoihnuenl8e8tx84dpiogi 0 31021 1320887 1320883 2026-07-18T15:01:04Z TGcoa 21229 /* Tionchar */ 1320887 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ealaíontóir]] [[an Iodáil|Iodálach]] ba ea '''Michelangelo Merisi (Michele Angelo Merigi''' nó '''Amerighi) da Caravaggio''' ([[29 Meán Fómhair]] [[1571]] – [[18 Iúil]] [[1610]]), a bhí ag obair sa [[Róimh]], [[Napoli]], [[Málta]] agus sa t[[An tSicil|Sicil]] idir na 1590idí agus a bhás sa bhliain 1610.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/ga/gabhail-chriost-le-michelangelo-merisi-da-caravaggio|teideal=Gabháil Chríost, le Michelangelo Merisi da Caravaggio|language=ga|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> Tugtar Caravaggio air de ghnáth [[Íomhá:Medusa-Caravaggio (Uffizi).jpg|clé|mion|228x228px|''Medusa'' le Caravaggio thart ar 1598 (san Uffizi inniu). Féinphortráid ]] [[Íomhá:Caravaggio - Taking of Christ - Dublin - 2.jpg|clé|mion|Gabháil Chríost, c. 1602, i n[[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]] |220x220px]] [[Íomhá:Boy with a Basket of Fruit by Caravaggio.jpg|clé|mion|242x242px|Fanciullo con canestro di frutta, c. 1592, Galleria Borghese inniu]] [[Íomhá:David holding the head of Goliath by Caravaggio (Rome).jpg|clé|mion|279x279px|''David con la testa di Golia'', 1609-1610. Galleria Borghese inniu]] === Saothar === Chuir Caravaggio go mór leis an phéintéireacht le linn am Ré [[Barócach (ealaín)|Bharócach]]. Tá pictiúr clúiteach dá chuid, [[Gabháil Chríost]],<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Taking of Christ (Caravaggio)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Taking_of_Christ_(Caravaggio)&oldid=1098791993|journal=Wikipedia|date=2022-07-17|language=en}}</ref> i n[[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]] i mBailte Átha Cliath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/eala%C3%ADont%C3%B3ir-cr%C3%B3ga-a-thuig-a-cheird-1.953175|teideal=Ealaíontóir cróga a thuig a cheird|údar=MICHEAL O. hAODHA|dáta=2 Eanáir 2013|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/gaeilge|teideal=Gaeilge|language=ga|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> Tháinig saineolaí - Sergio Benedetti - ar an phictiúr de thaisme sa bhliain 1990,agus é i lochta tí de chuid [[Cumann Íosa|Ord na nÍosánach]] i mBaile Átha Cliath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jstor.org/stable/30091791|teideal=Studies: An Irish Quarterly Review, lch 385-394|údar=Sergio Benedetti|dáta=Iml 82, No. 328 (Geimhreadh, 1993)|dátarochtana=2022}}</ref> Bhí dearmad déanta ag an ord agus ag gach aon duine eile de. Tá an pictiúr ar taispeáint anois sa [[dánlann]] agus luach thar luach air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eachtrai-iontacha-phaidi-pheadair-as-toraigh-ar-fail-do-ghluin-nua-leitheoiri/|teideal=Eachtraí iontacha Phaidí Pheadair as Toraigh ar fáil do ghlúin nua léitheoirí|údar=Pól Ó Muirí|dáta=14 Aib 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> === Tionchar === Ba phéintéir réabhlóideach é Caravaggio le meon lasánta agus a obair a chuaigh i bhfeidhm go hollmhór ar ghlúin iomlán ealaíontóirí. Bhí tionchar nach beag ag Caravaggio ar dhearcadh aeistéitiúil na hEaglaise Frith-Reifirméisean leis, go háirithe le pictiúir chlúiteacha ar nós Iompú [[Naomh Pól]] agus an Suipéar ag Eamáús<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/searbhonta-cistine-agus-suipear-ag-eamaus-le-diego-velazquez|teideal=Searbhónta cistine agus an suipéar ag Eamáús, le Diego Velázquez|language=en|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2026-07-18}}</ref> le [[Diego Velázquez]]. Bhí Caravaggio aitheanta mar mháistir críochnúil de ''[[Chiaroscuro (gealdorcha)|chiaroscuro]]'', a chiallaíonn “éadrom-dorcha” go liteartha in Iodáilis. Tagraíonn an téarma den chothromaíocht de thuineacha éadroma agus dorcha i saothar agus go háirithe i gcás cumas an ealaíontóra chun scáthanna a láimhseáil.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Barócach (ealaín)]] * ''[[Chiaroscuro (gealdorcha)|Chiaroscuro]]'' * [[Gabháil Chríost]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Caravaggio}} [[Catagóir:Péintéirí Iodálacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1540]] [[Catagóir:Básanna i 1610]] [[Catagóir:Caravaggio]] bpipw0u49letatg1k07zzbyzricb4xr 1320888 1320887 2026-07-18T15:11:40Z TGcoa 21229 1320888 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ealaíontóir]] [[an Iodáil|Iodálach]] ba ea '''Michelangelo Merisi (Michele Angelo Merigi''' nó '''Amerighi) da Caravaggio''' ([[29 Meán Fómhair]] [[1571]] – [[18 Iúil]] [[1610]]), a bhí ag obair sa [[Róimh]], [[Napoli]], [[Málta]] agus sa t[[An tSicil|Sicil]] idir na 1590idí agus a bhás sa bhliain 1610.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/ga/gabhail-chriost-le-michelangelo-merisi-da-caravaggio|teideal=Gabháil Chríost, le Michelangelo Merisi da Caravaggio|language=ga|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> Tugtar Caravaggio air de ghnáth. [[Íomhá:Medusa-Caravaggio (Uffizi).jpg|clé|mion|228x228px|''Medusa'' le Caravaggio thart ar 1598 (san Uffizi inniu). Féinphortráid ]] [[Íomhá:Caravaggio - Taking of Christ - Dublin - 2.jpg|clé|mion|Gabháil Chríost, c. 1602, i n[[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]] |220x220px]] [[Íomhá:Boy with a Basket of Fruit by Caravaggio.jpg|clé|mion|242x242px|Fanciullo con canestro di frutta, c. 1592, Galleria Borghese inniu]] [[Íomhá:David holding the head of Goliath by Caravaggio (Rome).jpg|clé|mion|279x279px|''David con la testa di Golia'', 1609-1610. Galleria Borghese inniu]] === Saothar === Chuir Caravaggio go mór leis an phéintéireacht le linn am Ré [[Barócach (ealaín)|Bharócach]]. Tá pictiúr clúiteach dá chuid, [[Gabháil Chríost]],<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Taking of Christ (Caravaggio)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Taking_of_Christ_(Caravaggio)&oldid=1098791993|journal=Wikipedia|date=2022-07-17|language=en}}</ref> i n[[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]] i mBaile Átha Cliath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/eala%C3%ADont%C3%B3ir-cr%C3%B3ga-a-thuig-a-cheird-1.953175|teideal=Ealaíontóir cróga a thuig a cheird|údar=MICHEAL O. hAODHA|dáta=2 Eanáir 2013|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/gaeilge|teideal=Gaeilge|language=ga|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> Tháinig saineolaí - Sergio Benedetti - ar an phictiúr de thaisme sa bhliain 1990,agus é i lochta tí de chuid [[Cumann Íosa|Ord na nÍosánach]] i mBaile Átha Cliath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jstor.org/stable/30091791|teideal=Studies: An Irish Quarterly Review, lch 385-394|údar=Sergio Benedetti|dáta=Iml 82, No. 328 (Geimhreadh, 1993)|dátarochtana=2022}}</ref> Bhí dearmad déanta ag an ord agus ag gach aon duine eile de. Tá an pictiúr ar taispeáint anois sa [[dánlann]] agus luach thar luach air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eachtrai-iontacha-phaidi-pheadair-as-toraigh-ar-fail-do-ghluin-nua-leitheoiri/|teideal=Eachtraí iontacha Phaidí Pheadair as Toraigh ar fáil do ghlúin nua léitheoirí|údar=Pól Ó Muirí|dáta=14 Aib 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> === Tionchar === Ba phéintéir réabhlóideach é Caravaggio le meon lasánta agus a obair a chuaigh i bhfeidhm go hollmhór ar ghlúin iomlán ealaíontóirí. Bhí tionchar nach beag ag Caravaggio ar dhearcadh aeistéitiúil na hEaglaise Frith-Reifirméisean leis, go háirithe le pictiúir chlúiteacha ar nós ''Naomh Pól''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Saint Paul (Velázquez)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Paul_(Vel%C3%A1zquez)&oldid=1361377451|journal=Wikipedia|date=2026-06-27|language=en}}</ref> agus ''Searbhónta cistine agus an suipéar ag Eamáús''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/searbhonta-cistine-agus-suipear-ag-eamaus-le-diego-velazquez|teideal="Searbhónta cistine agus an suipéar ag Eamáús", le Diego Velázquez. Rinne Caravaggio féin "An Suipéar ag Eamáús"|language=ga-IE|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2026-07-18}}</ref> le [[Diego Velázquez]]. Bhí Caravaggio aitheanta mar mháistir críochnúil de ''[[Chiaroscuro (gealdorcha)|chiaroscuro]]'', a chiallaíonn “éadrom-dorcha” go liteartha in Iodáilis. Tagraíonn an téarma den chothromaíocht de thuineacha éadroma agus dorcha i saothar agus go háirithe i gcás cumas an ealaíontóra chun scáthanna a láimhseáil.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Barócach (ealaín)]] * ''[[Chiaroscuro (gealdorcha)|Chiaroscuro]]'' * [[Gabháil Chríost]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Caravaggio}} [[Catagóir:Péintéirí Iodálacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1540]] [[Catagóir:Básanna i 1610]] [[Catagóir:Caravaggio]] mh2pgt9abo1fuxw4j0wjknsewrwyz3z 1320889 1320888 2026-07-18T15:19:40Z TGcoa 21229 /* Saothar */ 1320889 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ealaíontóir]] [[an Iodáil|Iodálach]] ba ea '''Michelangelo Merisi (Michele Angelo Merigi''' nó '''Amerighi) da Caravaggio''' ([[29 Meán Fómhair]] [[1571]] – [[18 Iúil]] [[1610]]), a bhí ag obair sa [[Róimh]], [[Napoli]], [[Málta]] agus sa t[[An tSicil|Sicil]] idir na 1590idí agus a bhás sa bhliain 1610.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/ga/gabhail-chriost-le-michelangelo-merisi-da-caravaggio|teideal=Gabháil Chríost, le Michelangelo Merisi da Caravaggio|language=ga|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> Tugtar Caravaggio air de ghnáth. [[Íomhá:Medusa-Caravaggio (Uffizi).jpg|clé|mion|228x228px|''Medusa'' le Caravaggio thart ar 1598 (san Uffizi inniu). Féinphortráid ]] [[Íomhá:Caravaggio - Taking of Christ - Dublin - 2.jpg|clé|mion|Gabháil Chríost, c. 1602, i n[[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]] |220x220px]] [[Íomhá:Boy with a Basket of Fruit by Caravaggio.jpg|clé|mion|242x242px|Fanciullo con canestro di frutta, c. 1592, Galleria Borghese inniu]] [[Íomhá:David holding the head of Goliath by Caravaggio (Rome).jpg|clé|mion|279x279px|''David con la testa di Golia'', 1609-1610. Galleria Borghese inniu]] === Saothar === Chuir Caravaggio go mór leis an phéintéireacht le linn na [[Barócach (ealaín)|Ré Barócaí]]. Tá pictiúr clúiteach dá chuid, [[Gabháil Chríost]],<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Taking of Christ (Caravaggio)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Taking_of_Christ_(Caravaggio)&oldid=1098791993|journal=Wikipedia|date=2022-07-17|language=en}}</ref> i n[[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]] i mBaile Átha Cliath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/eala%C3%ADont%C3%B3ir-cr%C3%B3ga-a-thuig-a-cheird-1.953175|teideal=Ealaíontóir cróga a thuig a cheird|údar=MICHEAL O. hAODHA|dáta=2 Eanáir 2013|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/gaeilge|teideal=Gaeilge|language=ga|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> Tháinig saineolaí - Sergio Benedetti - ar an phictiúr de thaisme sa bhliain 1990, agus é i lochta tí de chuid [[Cumann Íosa|Ord na nÍosánach]] i mBaile Átha Cliath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jstor.org/stable/30091791|teideal=Studies: An Irish Quarterly Review, lch 385-394|údar=Sergio Benedetti|dáta=Iml 82, No. 328 (Geimhreadh, 1993)|dátarochtana=2022}}</ref> Bhí dearmad déanta ag an ord agus ag gach aon duine eile de. Tá an pictiúr ar taispeáint anois sa [[dánlann]] agus luach thar luach air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eachtrai-iontacha-phaidi-pheadair-as-toraigh-ar-fail-do-ghluin-nua-leitheoiri/|teideal=Eachtraí iontacha Phaidí Pheadair as Toraigh ar fáil do ghlúin nua léitheoirí|údar=Pól Ó Muirí|dáta=14 Aib 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> === Tionchar === Ba phéintéir réabhlóideach é Caravaggio le meon lasánta agus chuaigh a shaothar i bhfeidhm ar ghlúin iomlán ealaíontóirí. Bhí tionchar nach beag ag Caravaggio ar dhearcadh aeistéitiúil na hEaglaise Frith-Reifirméisean leis, go háirithe le pictiúir chlúiteacha ar nós ''Naomh Pól''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Saint Paul (Velázquez)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Paul_(Vel%C3%A1zquez)&oldid=1361377451|journal=Wikipedia|date=2026-06-27|language=en}}</ref> agus ''Searbhónta cistine agus an suipéar ag Eamáús''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/searbhonta-cistine-agus-suipear-ag-eamaus-le-diego-velazquez|teideal="Searbhónta cistine agus an suipéar ag Eamáús", le Diego Velázquez. Rinne Caravaggio féin "An Suipéar ag Eamáús"|language=ga-IE|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2026-07-18}}</ref> le [[Diego Velázquez]]. Tá Caravaggio aitheanta mar sármháistir de ''[[Chiaroscuro (gealdorcha)|chiaroscuro]]'', a chiallaíonn “éadrom-dorcha” go liteartha in Iodáilis. Tagraíonn an téarma don chothromaíocht de thuineacha éadroma agus dorcha i saothar agus go háirithe i gcás cumas an ealaíontóra chun scáthanna a láimhseáil.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Barócach (ealaín)]] * ''[[Chiaroscuro (gealdorcha)|Chiaroscuro]]'' * [[Gabháil Chríost]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Caravaggio}} [[Catagóir:Péintéirí Iodálacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1540]] [[Catagóir:Básanna i 1610]] [[Catagóir:Caravaggio]] j1i7bcgahz5b8484eq9zsmpcafr5jzl 1320891 1320889 2026-07-18T15:31:56Z TGcoa 21229 /* Saothar */ 1320891 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ealaíontóir]] [[an Iodáil|Iodálach]] ba ea '''Michelangelo Merisi (Michele Angelo Merigi''' nó '''Amerighi) da Caravaggio''' ([[29 Meán Fómhair]] [[1571]] – [[18 Iúil]] [[1610]]), a bhí ag obair sa [[Róimh]], [[Napoli]], [[Málta]] agus sa t[[An tSicil|Sicil]] idir na 1590idí agus a bhás sa bhliain 1610.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/ga/gabhail-chriost-le-michelangelo-merisi-da-caravaggio|teideal=Gabháil Chríost, le Michelangelo Merisi da Caravaggio|language=ga|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> Tugtar Caravaggio air de ghnáth. [[Íomhá:Sick young Bacchus by Caravaggio.jpg|clé|mion|289x289px|''Bacchus tinn'' - c. 1592. Féinphortráid. Bhí Caravaggio féin tinn ag an am<ref>{{Lua idirlín|url=https://borghese.gallery/collection/paintings/young-sick-bacchus.html|teideal=Young Sick Bacchus by Caravaggio|údar=Borghese Gallery|dáta=2025-10-28|language=en-US|work=Galerie Borghèse|dátarochtana=2026-07-18}}</ref>]] [[Íomhá:Boy with a Basket of Fruit by Caravaggio.jpg|clé|mion|242x242px|''Fanciullo con canestro di frutta'', c. 1592, Galleria Borghese inniu]] [[Íomhá:Medusa-Caravaggio (Uffizi).jpg|clé|mion|228x228px|''Medusa'' le Caravaggio thart ar 1598 (san Uffizi inniu). Féinphortráid ]] [[Íomhá:Caravaggio - Taking of Christ - Dublin - 2.jpg|clé|mion|[[Gabháil Chríost (Caravaggio)|Gabháil Chríost]], c. 1602, i n[[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]] |220x220px]] [[Íomhá:David holding the head of Goliath by Caravaggio (Rome).jpg|clé|mion|279x279px|''David con la testa di Golia'', 1609-1610. Galleria Borghese inniu]] == Saothar == Chuir Caravaggio go mór leis an phéintéireacht le linn na [[Barócach (ealaín)|Ré Barócaí]]. Tá pictiúr clúiteach dá chuid, [[Gabháil Chríost]],<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Taking of Christ (Caravaggio)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Taking_of_Christ_(Caravaggio)&oldid=1098791993|journal=Wikipedia|date=2022-07-17|language=en}}</ref> i n[[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]] i mBaile Átha Cliath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/eala%C3%ADont%C3%B3ir-cr%C3%B3ga-a-thuig-a-cheird-1.953175|teideal=Ealaíontóir cróga a thuig a cheird|údar=MICHEAL O. hAODHA|dáta=2 Eanáir 2013|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/gaeilge|teideal=Gaeilge|language=ga|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> Tháinig saineolaí - Sergio Benedetti - ar an phictiúr de thaisme sa bhliain 1990, agus é i lochta tí de chuid [[Cumann Íosa|Ord na nÍosánach]] i mBaile Átha Cliath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jstor.org/stable/30091791|teideal=Studies: An Irish Quarterly Review, lch 385-394|údar=Sergio Benedetti|dáta=Iml 82, No. 328 (Geimhreadh, 1993)|dátarochtana=2022}}</ref> Bhí dearmad déanta ag an ord agus ag gach aon duine eile de. Tá an pictiúr ar taispeáint anois sa [[dánlann]] agus luach thar luach air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eachtrai-iontacha-phaidi-pheadair-as-toraigh-ar-fail-do-ghluin-nua-leitheoiri/|teideal=Eachtraí iontacha Phaidí Pheadair as Toraigh ar fáil do ghlúin nua léitheoirí|údar=Pól Ó Muirí|dáta=14 Aib 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> == Tionchar == Ba phéintéir réabhlóideach é Caravaggio le meon lasánta agus chuaigh a shaothar i bhfeidhm ar ghlúin iomlán ealaíontóirí. Bhí tionchar nach beag ag Caravaggio ar dhearcadh aeistéitiúil na hEaglaise Frith-Reifirméisean leis, go háirithe le pictiúir chlúiteacha ar nós ''Naomh Pól''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Saint Paul (Velázquez)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Paul_(Vel%C3%A1zquez)&oldid=1361377451|journal=Wikipedia|date=2026-06-27|language=en}}</ref> agus ''Searbhónta cistine agus an suipéar ag Eamáús''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/searbhonta-cistine-agus-suipear-ag-eamaus-le-diego-velazquez|teideal="Searbhónta cistine agus an suipéar ag Eamáús", le Diego Velázquez. Rinne Caravaggio féin "An Suipéar ag Eamáús"|language=ga-IE|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2026-07-18}}</ref> le [[Diego Velázquez]]. Tá Caravaggio aitheanta mar sármháistir de ''[[Chiaroscuro (gealdorcha)|chiaroscuro]]'', a chiallaíonn “éadrom-dorcha” go liteartha in Iodáilis. Tagraíonn an téarma don chothromaíocht de thuineacha éadroma agus dorcha i saothar agus go háirithe i gcás cumas an ealaíontóra chun scáthanna a láimhseáil.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Barócach (ealaín)]] * ''[[Chiaroscuro (gealdorcha)|Chiaroscuro]]'' * [[Gabháil Chríost]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Caravaggio}} [[Catagóir:Péintéirí Iodálacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1540]] [[Catagóir:Básanna i 1610]] [[Catagóir:Caravaggio]] 4iai9gvq7eh6hslcgiqru1zgiw6yy66 1320892 1320891 2026-07-18T15:40:51Z TGcoa 21229 1320892 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ealaíontóir]] [[an Iodáil|Iodálach]] ba ea '''Michelangelo Merisi (Michele Angelo Merigi''' nó '''Amerighi) da Caravaggio''' ([[29 Meán Fómhair]] [[1571]] – [[18 Iúil]] [[1610]]), a bhí ag obair sa [[Róimh]], [[Napoli]], [[Málta]] agus sa t[[An tSicil|Sicil]] idir na 1590idí agus a bhás sa bhliain 1610.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/ga/gabhail-chriost-le-michelangelo-merisi-da-caravaggio|teideal=Gabháil Chríost, le Michelangelo Merisi da Caravaggio|language=ga|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> Tugtar Caravaggio air de ghnáth. [[Íomhá:Sick young Bacchus by Caravaggio.jpg|clé|mion|289x289px|''Bacchus tinn'' - c. 1592. Féinphortráid. Bhí Caravaggio féin tinn ag an am<ref>{{Lua idirlín|url=https://borghese.gallery/collection/paintings/young-sick-bacchus.html|teideal=Young Sick Bacchus by Caravaggio|údar=Borghese Gallery|dáta=2025-10-28|language=en-US|work=Galerie Borghèse|dátarochtana=2026-07-18}}</ref>]] [[Íomhá:Boy with a Basket of Fruit by Caravaggio.jpg|clé|mion|242x242px|''Fanciullo con canestro di frutta'', c. 1592, Galleria Borghese inniu]] [[Íomhá:Medusa-Caravaggio (Uffizi).jpg|clé|mion|228x228px|''Medusa'' le Caravaggio thart ar 1598 (san Uffizi inniu). Féinphortráid ]] [[Íomhá:Caravaggio - Taking of Christ - Dublin - 2.jpg|clé|mion|[[Gabháil Chríost (Caravaggio)|Gabháil Chríost]], c. 1602, i n[[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]] |220x220px]] [[Íomhá:David holding the head of Goliath by Caravaggio (Rome).jpg|clé|mion|279x279px|''David con la testa di Golia'', 1609-1610. Galleria Borghese inniu]] == Saothar == Chuir Caravaggio go mór leis an phéintéireacht le linn na [[Barócach (ealaín)|Ré Barócaí]]. Tá pictiúr clúiteach dá chuid, [[Gabháil Chríost]],<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Taking of Christ (Caravaggio)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Taking_of_Christ_(Caravaggio)&oldid=1098791993|journal=Wikipedia|date=2022-07-17|language=en}}</ref> i n[[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]] i mBaile Átha Cliath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/eala%C3%ADont%C3%B3ir-cr%C3%B3ga-a-thuig-a-cheird-1.953175|teideal=Ealaíontóir cróga a thuig a cheird|údar=MICHEAL O. hAODHA|dáta=2 Eanáir 2013|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/gaeilge|teideal=Gaeilge|language=ga|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> Tháinig saineolaí - Sergio Benedetti - ar an phictiúr de thaisme sa bhliain 1990, agus é i lochta tí de chuid [[Cumann Íosa|Ord na nÍosánach]] i mBaile Átha Cliath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jstor.org/stable/30091791|teideal=Studies: An Irish Quarterly Review, lch 385-394|údar=Sergio Benedetti|dáta=Iml 82, No. 328 (Geimhreadh, 1993)|dátarochtana=2022}}</ref> Bhí dearmad déanta ag an ord agus ag gach aon duine eile de. Tá an pictiúr ar taispeáint anois sa [[dánlann]] agus luach thar luach air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eachtrai-iontacha-phaidi-pheadair-as-toraigh-ar-fail-do-ghluin-nua-leitheoiri/|teideal=Eachtraí iontacha Phaidí Pheadair as Toraigh ar fáil do ghlúin nua léitheoirí|údar=Pól Ó Muirí|dáta=14 Aib 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> == Tionchar == Ba phéintéir réabhlóideach é Caravaggio le meon lasánta agus chuaigh a shaothar i bhfeidhm ar ghlúin iomlán ealaíontóirí. Bhí tionchar nach beag ag Caravaggio ar dhearcadh aeistéitiúil na hEaglaise Frith-Reifirméisean leis, go háirithe le pictiúir chlúiteacha ar nós ''Naomh Pól''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Saint Paul (Velázquez)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Saint_Paul_(Vel%C3%A1zquez)&oldid=1361377451|journal=Wikipedia|date=2026-06-27|language=en}}</ref> agus ''Searbhónta cistine agus an suipéar ag Eamáús''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/searbhonta-cistine-agus-suipear-ag-eamaus-le-diego-velazquez|teideal="Searbhónta cistine agus an suipéar ag Eamáús", le Diego Velázquez. Rinne Caravaggio féin "An Suipéar ag Eamáús"|language=ga-IE|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2026-07-18}}</ref> le [[Diego Velázquez]]. Tá Caravaggio aitheanta mar sármháistir de ''[[Chiaroscuro (gealdorcha)|chiaroscuro]]'', a chiallaíonn “éadrom-dorcha” go liteartha in Iodáilis. Tagraíonn an téarma don chothromaíocht de thuineacha éadroma agus dorcha i saothar agus go háirithe i gcás cumas an ealaíontóra chun scáthanna a láimhseáil.<ref name=":0" /> == Saol == Rugadh Michelangelo Merisi i [[Milano]] sa bhliain 1571. Ba iad Fermo Merixio agus Lucia Aratori a thuismitheoirí. Fuair sé a chéad oiliúint ealaíne fhoirmiúil i Milano faoin bpéintéir Simone Peterzano. Tar éis dó a phrintíseacht a chríochnú, d'aistrigh sé go dtí an Róimh thart ar lár na 1590idí, áit a raibh rath, clú, agus saol corrach i ndán dó. Fear déghnéasach a bhí ann. Tá go leor leath-thagairtí gnéis sna phictiúir. == Féach freisin == * [[Barócach (ealaín)]] * ''[[Chiaroscuro (gealdorcha)|Chiaroscuro]]'' * [[Gabháil Chríost]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Caravaggio}} [[Catagóir:Péintéirí Iodálacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1540]] [[Catagóir:Básanna i 1610]] [[Catagóir:Caravaggio]] [[Catagóir:Daoine déghnéasacha]] ag94abwyts7dcz69qsg23w5cliw4zn0 14 36800 1320915 669593 2026-07-18T20:52:27Z TGcoa 21229 1320915 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cumainn rúnda]] [[Catagóir:Coireacht]] nfc5aq377s48o8q9hnq1kwe8sqf74wh 1320916 1320915 2026-07-18T20:52:56Z TGcoa 21229 1320916 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cumainn rúnda]] [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Coireacht eagraithe]] t0whtanvkve3ri31444bzd8vmich445 1320917 1320916 2026-07-18T20:53:12Z TGcoa 21229 1320917 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cumainn rúnda]] [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Coireacht eagraithe]] [[Catagóir:Dronganna]] 8wjm4b4dsmrw73cg5pbs67627p2fwgk 14 37784 1320910 672264 2026-07-18T20:48:41Z TGcoa 21229 1320910 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coireacht]] mrnw3b1l4s3fdhwgjgh3kl86ltry754 14 41413 1320913 668521 2026-07-18T20:51:17Z TGcoa 21229 1320913 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:ceartas coiriúil]] [[Catagóir:coireolaíocht]] [[Catagóir:príosúnacht]] [[Catagóir:pionós]] [[Catagóir:pionóis]] [[Catagóir:Coireacht]] imc45vgt9amdlevit2cpl9rkbiy6v1d 0 48497 1320970 1308868 2026-07-18T23:30:45Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1320970 wikitext text/x-wiki Sa cheimic,is éard is '''fuinneamh laitíse''' ann ná an [[fuinneamh]] is gá chun [[Mól|mól]] solaid ianaigh a thiontú ina iain ghásacha. Is féidir meastachán réasúnta a dhéanamh ar a luach do chuid mhaith comhdhúl, agus an luach sin a úsáid chun fuinnimh eile a ríomh.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Fuinneamh laitíseach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=295}}</ref> [[File:Sodium-chloride-3D-ionic.png|thumb|right|Laitís chriostail clóiríd sóidiam]] Is tomhas é ar na fórsaí comhtháite a nascann solaid ianach. Tá méid an fhuinnimh laitíse ceangailte le go leor airíonna fisiceacha eile lena n-áirítear [[Intuaslagthacht|intuaslagthacht]] [[Cruas|cruas]], agus so-ghalaitheachta. Ós rud é nach féidir é a thomhas go díreach de ghnáth, déantar amach an fuinneamh laitíse de ghnáth ó shonraí turgnamhacha tríd an [[Timthriall Born-Haber|timthriall Born-Haber]].<ref name=Shriver>{{cite book|title=Shriver and Atkins' Inorganic Chemistry|url=https://archive.org/details/shriveratkinsino0000unse_h4a7|edition=Fifth|author=Atkins |display-authors=etal |publisher=W. H. Freeman and Company|location=New York|year=2010|isbn=978-1-4292-1820-7}}</ref> ==Fuinneamh laitíse agus eantalpacht laitíse== Cuireadh coincheap an fhuinnimh laitíse i bhfeidhm ar dtús maidir le cruthú comhdhúile le struchtúir cosúil le [[Hailít|cloch shalainn]] (NaCl) agus [[Sfalairít|sfalairít]] (ZnS) áit a bhfuil na hiain i suíomhanna laitíse criostail ard-siméadrachta. I gcás NaCl, is é fuinneamh laitíse an t - athrú fuinnimh ar an imoibriú; Na⁺ (g) + Cl^- (g) → NaCl(s), arb ionann é agus −786 kJ/mol. ==Naisc sheachtracha== *[https://chemistrytalk.org/what-is-lattice-energy/ What is Lattice Energy?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240706210427/https://chemistrytalk.org/what-is-lattice-energy/ |date=2024-07-06 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol}} [[Catagóir:Criostalagrafaíocht]] [[Catagóir:Ceimic sholadstaide]] mnwuuu85e9empuzri6npdkgwjxzztb9 0 61537 1320976 1131182 2026-07-19T10:55:55Z Tcgriffin 19984 /* Stiúrthóirí-ginearálta */ 1320976 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:MI5BuildingThamesHouse.jpg|mion|350px|Thames House, ceannáras M15 i Londain]] [[Íomhá:MI5 headquarters Northern Ireland - geograph.org.uk - 874589.jpg|thumb|Ceanncheathrú MI5 i dTuaisceart Éireann]] Is é [[MI5]] seirbhís slándála na Breataine. ==Stiúrthóirí-ginearálta== * 1909–1940: [[Vernon Kell]] (r. 1873–b. 1942) * 1940–1941: [[Oswald Allen Harker]] (r. 1886–b. 1968) * 1941–1946: [[David Petrie]] (r. 1879–b. 1961) * 1946–1953: [[Percy Sillitoe]] (r. 1888–b. 1962) * 1953–1956: [[Dick White]] (r. 1906–b. 1993) * 1956–1965: [[Roger Hollis]] (r. 1905–b. 1973) * 1965–1972: [[Martin Furnival Jones]] (r. 1912–b. 1997) * 1972–1979: [[Michael Hanley]] (r. 1918–b. 2001) * 1979–1981: [[Howard Smith (diplomat)|Howard Smith]] (r. 1919–b. 1996) * 1981–1985: [[John Jones (MI5 officer)|John Jones]] (r. 1923–b. 1998) * 1985–1988: [[Antony Duff]] (r. 1920–b. 2000) * 1988–1992: [[Patrick Jeremy Walker|Patrick Walker]] (r. 1932) * 1992–1996: [[Stella Rimington]] (r. 1935) * 1996–2002: [[Stephen Lander]] (r. 1947) * 2002–2007: [[Eliza Manningham-Buller]] (r. 1948) * 2007–2013: [[Jonathan Evans (MI5 officer)|Jonathan Evans]] (r. 1958) * 2013–20: [[Andrew Parker (MI5 officer)|Andrew Parker]] (r. 1962) * 2020-: [[Ken McCallum]] ==Féach freisin== * [[MI6]] {{síol}} [[Catagóir:MI5| ]] [[Catagóir:Seirbhísí faisnéise na Ríochta Aontaithe]] fhbqz63xyi3nt62egqoy7ezkxfjy604 0 62880 1320973 1253434 2026-07-19T08:52:12Z ZioNicco 1530 1320973 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Maraíodh 150 duine san eachtra inar eitil Andreas Lubitz eitleán Airbus A320 isteach sna h[[Na hAlpa|Alpa]] ar an [[24 Márta]] [[2015]]. Bhí Lubitz ina phiolóta tánaisteach ar eitilt Germanwings.. D'fhág Germanwings Eitilt 9525 (4U9525/GWI18G) [[Barcelona|Bharcelona]], ar a bhealach go [[Düsseldorf]]. Tharla an tuairt [[eitleán|eitleáin]].<ref>http://www.bea.aero/en/enquetes/flight.gwi18g/flight.gwi18g.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325005443/http://www.bea.aero/en/enquetes/flight.gwi18g/flight.gwi18g.php |date=2015-03-25 }} Eolas, Bureau d'Enquêtes et d'Analyses pour la Sécurité de l'Aviation Civile|</ref> in oirdheisceart na [[An Fhrainc| Fraince]]. Stiúraigh an comhphíolóta, Andreas Lubitz (a bhí 27 bliain d’aois) d'aon turas an t-eitleán i dtreo [[sliabh|sléibhte]] na[[na hAlpa| nAlp]], ag marú gach duine a bhí ar bord.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Searmanas cuimhneacháin in omós mhairbh Germanwings|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0417/694821-searmanas-cuimhneachain-in-omos-mairbh-germanwings/|date=2015-04-17|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref>[[Íomhá:GW Logo 72 dpi.png|mion|clé]][[Íomhá:4U9525 flight path v1.svg|mion|clé]] === Andreas Lubitz === [[Féinmharú]] a bhí i gceist. Ghlasáil Lubitz píolóta na heitilte amach as cró an phíolóta d'aon gnó (bhí sé sa leithreas).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Beirt i gcró an phíolóta - Dlí san Astráil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0330/690781-pilot/|date=2015-03-30|language=ga}}</ref> Sula bhfuair Andreas Lubitz a cheadúnas eitleoireachta, fuair an píolóta óg cóir leighis síciteiripe de bharr claonadh féinmharfach. Níor léirigh Lubitz aon rian d'iompar féinmharfach nó iompraíocht bhagarthach ó shin, a dúirt an t-ionchúiseamh. Bhain an comhphíolóta Andreas Lubitz triail as eitleán a chur le fána ar eitilt eile as  Düsseldorf  go  Barcelona níos tuaisce.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Eolas nua faoi thubaiste na haerlíne Germanwings|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0506/699079-eolas-nua-faoi-thubaiste-na-haerline-germanwings/|date=2015-05-06|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Altitude Chart for Flight 4U9525 register D-AIPX.jpg|mion|clé|Airde]] Bhí cónaí ar Lubitz sa chathair Dusseldorf.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fuair Lubitz cóir leighis - baol féinmharfach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0330/690881-fuair-lubitz-coir-leighis-do-chlaonadh-feinmharfach-cheana/|date=2015-03-30|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Gedenkstätte in Le Vernet für die Absturz-Opfer des Germanwing-Fluges 4U 9525-9525 - 8322.jpg|mion|clé|Cuimhneachán]] ==Básanna== Maraíodh 144 paisinéir agus seisear criú a bhí ar an eitleán Airbus A320. B'as [[an Ghearmáin]] agus an [[Spáinn]] formhór na ndaoine a maraíodh.Ní raibh tionóisc a thug bás daoine ag Lufthansa le fiche bliain; ní raibh a leithéid ag Germanwings riamh roimhe seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-lu-an-priacal-a-bhaineann-le-heitilt-na-tiomaint-in-ainneoin-a-mothaitear/|teideal=Is lú an priacal a bhaineann le heitilt ná tiomáint in ainneoin a mothaítear|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-20}}</ref> == Féach freisin == * [[China Eastern Airlines Eitilt 5735]] * [[EgyptAir Eitilt 990]] == Naisc Sheachtracha == * [http://www.bea.aero/docspa/2015/d-px150324.en/pdf/d-px150324.en.pdf Tuairisc, ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150701191117/http://www.bea.aero/docspa/2015/d-px150324.en/pdf/d-px150324.en.pdf |date=2015-07-01 }} Bureau d'Enquêtes et d'Analyses pour la Sécurité de l'Aviation Civile * [https://www.germanwings.com Suíomh Germanwings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101110205402/http://www.germanwings.com/ |date=2010-11-10 }} ==Tagairtí== {{Reflist}} [[Catagóir:Teagmhais eitlíochta]] [[Catagóir:2015 sa Fhrainc]] [[Catagóir:Dúnmharú féinmharaithe]] dqybyevsqlvwe019spt2ewb6228u36x 1320974 1320973 2026-07-19T08:56:06Z Ziv 56238 ([[c:GR|GR]]) [[File:GW Logo 72 dpi.png]] → [[File:Germanwings logo.png]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise and not just a meaningless name 1320974 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Maraíodh 150 duine san eachtra inar eitil Andreas Lubitz eitleán Airbus A320 isteach sna h[[Na hAlpa|Alpa]] ar an [[24 Márta]] [[2015]]. Bhí Lubitz ina phiolóta tánaisteach ar eitilt Germanwings.. D'fhág Germanwings Eitilt 9525 (4U9525/GWI18G) [[Barcelona|Bharcelona]], ar a bhealach go [[Düsseldorf]]. Tharla an tuairt [[eitleán|eitleáin]].<ref>http://www.bea.aero/en/enquetes/flight.gwi18g/flight.gwi18g.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325005443/http://www.bea.aero/en/enquetes/flight.gwi18g/flight.gwi18g.php |date=2015-03-25 }} Eolas, Bureau d'Enquêtes et d'Analyses pour la Sécurité de l'Aviation Civile|</ref> in oirdheisceart na [[An Fhrainc| Fraince]]. Stiúraigh an comhphíolóta, Andreas Lubitz (a bhí 27 bliain d’aois) d'aon turas an t-eitleán i dtreo [[sliabh|sléibhte]] na[[na hAlpa| nAlp]], ag marú gach duine a bhí ar bord.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Searmanas cuimhneacháin in omós mhairbh Germanwings|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0417/694821-searmanas-cuimhneachain-in-omos-mairbh-germanwings/|date=2015-04-17|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref>[[Íomhá:Germanwings logo.png|mion|clé]][[Íomhá:4U9525 flight path v1.svg|mion|clé]] === Andreas Lubitz === [[Féinmharú]] a bhí i gceist. Ghlasáil Lubitz píolóta na heitilte amach as cró an phíolóta d'aon gnó (bhí sé sa leithreas).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Beirt i gcró an phíolóta - Dlí san Astráil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0330/690781-pilot/|date=2015-03-30|language=ga}}</ref> Sula bhfuair Andreas Lubitz a cheadúnas eitleoireachta, fuair an píolóta óg cóir leighis síciteiripe de bharr claonadh féinmharfach. Níor léirigh Lubitz aon rian d'iompar féinmharfach nó iompraíocht bhagarthach ó shin, a dúirt an t-ionchúiseamh. Bhain an comhphíolóta Andreas Lubitz triail as eitleán a chur le fána ar eitilt eile as  Düsseldorf  go  Barcelona níos tuaisce.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Eolas nua faoi thubaiste na haerlíne Germanwings|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0506/699079-eolas-nua-faoi-thubaiste-na-haerline-germanwings/|date=2015-05-06|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Altitude Chart for Flight 4U9525 register D-AIPX.jpg|mion|clé|Airde]] Bhí cónaí ar Lubitz sa chathair Dusseldorf.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fuair Lubitz cóir leighis - baol féinmharfach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0330/690881-fuair-lubitz-coir-leighis-do-chlaonadh-feinmharfach-cheana/|date=2015-03-30|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Gedenkstätte in Le Vernet für die Absturz-Opfer des Germanwing-Fluges 4U 9525-9525 - 8322.jpg|mion|clé|Cuimhneachán]] ==Básanna== Maraíodh 144 paisinéir agus seisear criú a bhí ar an eitleán Airbus A320. B'as [[an Ghearmáin]] agus an [[Spáinn]] formhór na ndaoine a maraíodh.Ní raibh tionóisc a thug bás daoine ag Lufthansa le fiche bliain; ní raibh a leithéid ag Germanwings riamh roimhe seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-lu-an-priacal-a-bhaineann-le-heitilt-na-tiomaint-in-ainneoin-a-mothaitear/|teideal=Is lú an priacal a bhaineann le heitilt ná tiomáint in ainneoin a mothaítear|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-20}}</ref> == Féach freisin == * [[China Eastern Airlines Eitilt 5735]] * [[EgyptAir Eitilt 990]] == Naisc Sheachtracha == * [http://www.bea.aero/docspa/2015/d-px150324.en/pdf/d-px150324.en.pdf Tuairisc, ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150701191117/http://www.bea.aero/docspa/2015/d-px150324.en/pdf/d-px150324.en.pdf |date=2015-07-01 }} Bureau d'Enquêtes et d'Analyses pour la Sécurité de l'Aviation Civile * [https://www.germanwings.com Suíomh Germanwings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101110205402/http://www.germanwings.com/ |date=2010-11-10 }} ==Tagairtí== {{Reflist}} [[Catagóir:Teagmhais eitlíochta]] [[Catagóir:2015 sa Fhrainc]] [[Catagóir:Dúnmharú féinmharaithe]] 8feuivcx2bysjedalsm9yf5jc9t7h1y 0 69080 1320959 1207589 2026-07-18T22:18:45Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320959 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 69285 1320922 1260808 2026-07-18T20:57:25Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Coireacht]] 1320922 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Coireacht]] tmyh0zfxt2afezd2fr6lfb4qn0xxxz7 0 74719 1320934 845689 2026-07-18T21:13:31Z TGcoa 21229 Chaco 1320934 wikitext text/x-wiki '''marú onóra'''. {{síol}} {{DEFAULTSORT:Marú onóra}} [[Catagóir:Coirpeacht]] jlsfejfh5jeysnotwj797726ct81vuk 1320941 1320934 2026-07-18T21:17:58Z TGcoa 21229 1320941 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Marú onóra}} 77tc73r8kotvhbaz9mn9rsevw6mknz6 14 75304 1320895 848096 2026-07-18T19:24:20Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Catagóir:Coireacht]] go [[Catagóir:Ciontacht]] 848096 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coirpeacht]] egcuvl6n1wacwznkn3r8y3wy76qbgzl 1320897 1320895 2026-07-18T19:29:18Z TGcoa 21229 1320897 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cúirteanna]] [[Catagóir:Téarmaí dlí]] [[Catagóir:Ciontacht]] op2svriitngugsb8lr4qayfxouijnk5 14 75307 1320918 848100 2026-07-18T20:54:17Z TGcoa 21229 1320918 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Dronganna]] [[Catagóir:Coireacht eagraithe]] asuabvzz60c5r20do0gbqbwbmziphsh 0 82967 1320927 884667 2026-07-18T21:07:52Z TGcoa 21229 1320927 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Germany_in_XXI_century._Criminal_police.jpg|deas|250px|thumb|Buirgléireacht]] Is iontráil mídhleathach an [[foirgneamh]] chun coir, gadaíocht go háirithe, a dhéanamh í '''buirgléireacht'''. {{síol}} {{DEFAULTSORT:Buirgleireacht}} [[Catagóir:Coireacht]] 7hutjbxzxslq60srkdkihqldg2ji3j4 0 82968 1320931 884668 2026-07-18T21:12:08Z TGcoa 21229 1320931 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Bundesarchiv_Bild_102-12763,_Bank%C3%BCberfall.jpg|deas|250px|thumb|Robáil]] .... {{síol}} {{DEFAULTSORT:Robail}} [[Catagóir:Coireacht]] foz12c0q96p0yajs5mzgzzovbn5zjal 0 82969 1320937 884669 2026-07-18T21:15:24Z TGcoa 21229 Chaco 1320937 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Fortunes_of_a_Street_Waif.jpg|deas|250px|thumb|Goid]] '''goid'''. {{síol}} {{DEFAULTSORT:Goid}} [[Catagóir:Coirpeacht]] i5rblro17smvxzhda4fljlqyble60kj 1320940 1320937 2026-07-18T21:17:33Z TGcoa 21229 1320940 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Fortunes_of_a_Street_Waif.jpg|deas|250px|thumb|Goid]] '''goid'''. {{síol}} {{DEFAULTSORT:Goid}} [[Catagóir:Coireacht]] g1i2tfe2fn1l71or9koo3e5bsbyr83w 1320957 1320940 2026-07-18T22:16:26Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320957 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 85648 1320885 1319936 2026-07-18T14:53:13Z ~2026-40331-14 75777 1320885 wikitext text/x-wiki {{Glanadh}} {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} [[File:Transgender Pakistani Pride Ensign.png|thumb|Bratach chearta trasinscne don Phacastáin.]] Bille um Transgender Persons (Cosaint na gCeart), 2017, sa Phacastáin .<ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1393766|title=Senate unanimously approves bill empowering transgenders to determine their own identity|first=Nadir|last=Guramani|date=7 March 2018|publisher=}}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Bille um Daoine Trasinscne, An}} kpqqhoe4gb39iewlopmkizdq8vhlb9x 0 87225 1320929 1314831 2026-07-18T21:09:39Z TGcoa 21229 1320929 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Crip_handsign.gif|deas|250px|thumb|Crip]] Is grúpa na daoine óga i mbun mionchoireacht nó foréigean í '''drong'''. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Cineálacha eagraíochta]] [[Catagóir:Dronganna]] [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Coireacht eagraithe]] s7bj98l3yp5cdz5jyzwgoehhqaxc3wk 0 88881 1320925 1112539 2026-07-18T21:05:42Z TGcoa 21229 1320925 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:White_Van_Speaker_Scam_fraudulent_MSRP.jpg|deas|250px|thumb|Calaois]] Is éard atá i g'''calaois''' ann ná caimiléireacht a dhéanann duine ar dhuine eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.garda.ie/ga/coireacht/calaois/cad-is-calaois-ann-.html|teideal=Cad is calaois ann?|language=ga|work=Garda|dátarochtana=2022-10-20}}</ref> Is téarma chineálach í an calaois lena gcumhdaítear gach cineál iompair tromchúiseach coiriúil. Is gníomh d'aon ghnó amháin a dhéanann páirtí amháin chun páirtí eile a spreagadh chun gníomhú nó staonadh ó ghníomhaíocht ar bhealach áirithe agus faigheann an duine a dhéanann calaois buntáiste as agus / nó cuirtear costas ar íospartach na calaoise. Cuimsítear chomh maith iarrachtaí chun gníomhartha den sórt sin a dhéanamh. == Féach freisin == * [[Eillitheacht]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Calaois}} [[Catagóir:Calaois]] [[Catagóir:Coireanna]] [[Catagóir:Coireacht]] drbjvk320jdgh4x6qd3jhbinu71fn91 0 90044 1320963 1215336 2026-07-18T22:22:55Z TGcoa 21229 1320963 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Ten_Penny_Cottage,_Welford_on_Avon_-_geograph.org.uk_-_1227222.jpg|deas|250px|thumb|Iostán]] Is [[teach]] beag, go hiondúil faoin tuath, é '''teachín''' (nó '''iostán'''). {{síol}} {{DEFAULTSORT:Teachin}} [[Catagóir:Tithe]] [[Catagóir:Tithíocht]] h2cpbcuqok9tu2dhi5vancd8myhw6yf 0 90045 1320962 933207 2026-07-18T22:21:00Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320962 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 90066 1320964 1033723 2026-07-18T22:25:41Z TGcoa 21229 1320964 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Galar}} Spotaí dearga is ea '''gríos''', a thagann ar do chraiceann nuair a bhíonn tú tinn nó nuair a spreagann rud éigin a d'ith tú nó rud éigin ar theagmhaigh tú leis frithghníomhú díobhálach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/gr%C3%ADos|teideal=gríos - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for gríos by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-07-18}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-galar}} {{DEFAULTSORT:Grios}} [[Catagóir:Craiceann]] ekko3n5hh846zjaidypjzy4keu28yfz 0 90128 1320954 934234 2026-07-18T22:13:16Z TGcoa 21229 1320954 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:NubianMeroePyramids30sep2005(2).jpg|deas|250px|thumb|Meroë]] Is suíomh [[seandálaíocht]]a s[[an tSúdáin|a tSúdáin]] í '''Meroë'''. {{síol}} {{DEFAULTSORT:Meroë}} [[Catagóir:An tSúdáin]] [[Catagóir:Pirimidí]] aqj5l825u9oh7czo0nruu4ckt5rh7nh 0 90146 1320956 1082872 2026-07-18T22:15:35Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320956 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 90451 1320949 1058525 2026-07-18T22:01:17Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320949 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 90467 1320953 1176641 2026-07-18T22:10:01Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320953 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 90468 1320951 1260088 2026-07-18T22:07:06Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320951 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 90601 1320958 1061433 2026-07-18T22:17:52Z TGcoa 21229 1320958 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Saothar Ealaíne}} Is olaphictiúr ó 1889 de chuid [[Vincent van Gogh]] é '''An Oíche Réaltach'''. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{síol-nl}} {{DEFAULTSORT:Oiche Realtach, An}} [[Catagóir:Péintéireacht]] 3irtxcacu1nmxupydl3nnf4ok97s4l3 0 90859 1320906 1231245 2026-07-18T20:44:41Z Conradder 34685 bás 1320906 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Aisteoir Éireannach ar an ardán agus sna scannáin ab ea '''Brenda Fricker''' (17 Feabhra 1945 - 16 Iúil 2026). Ghlac sí páirt i níos mó ná 30 scannán agus clár teilifíse. I 1990, bhain sí amach [[Gradaim an Acadaimh|Gradam an Acadaimh]] don Bhan-Aisteoir Tánaisteach is Fearr''',''' as a ról sa scannán ''My Left Foot (1989).'' Ba é an chéad uair a bhronnadh an gradam do bhean Éireannach. D'éirigh sí as an aisteoireacht i 2014<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.herald.ie/news/i-wont-be-doing-any-more-films-brenda-fricker-30428395.html|teideal=I won't be doing any more films - Brenda Fricker|údar=Caroline Crawford-14 July 2014 08:30 AM|language=en|work=Herald.ie|dátarochtana=2019-10-15|archivedate=2019-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190517164441/https://www.herald.ie/news/i-wont-be-doing-any-more-films-brenda-fricker-30428395.html}}</ref>. == Saol Óige == Rugadh Fricker i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.biography.com/people/brenda-fricker-212181|teideal=Brenda Fricker Biography - Facts, Birthday, Life Story - Biography.com|dáta=2012-09-11|work=archive.is|dátarochtana=2019-10-15|archivedate=2012-09-11|archiveurl=https://archive.today/20120911122329/http://www.biography.com/people/brenda-fricker-212181}}</ref>. Múinteoir ag Coláiste Stratford ba ea a mháthair Bina (née Murphy). Iriseoir san ''[[The Irish Times|Irish Times]]'' agus oifigeach sa Roinn [[Talmhaíocht|Talmhaíochta]] ba ea a hathair, Desmond Frederick Fricker. Roimh an aisteoireacht, cúntóir don eagarthóir ealaíne ba ea Fricker san [[The Irish Times|Irish Times]], agus bhí suim aici bheith ina thuairisceoir. Ag 19 bliana d'aois, ghlac sí páirt bheag sa scannán ''Of Human Bondage (1964)'', bunaithe ar an úrscéal a scríobh W. Somerset Maugham i 1915. Ghlac sí pháirt in [[Tolka Row]], an chéad sobalchlár in Éirinn<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2013/0607/455122-final-episode-of-tolka-row-1968/|teideal=Final Episode of Tolka Row|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2019-10-15}}</ref>. == Saol Pearsanta == Bhí Fricker ina cónaí [[Na Saoirsí|sna Saoirsí]] i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]]. Bhí sí pósta leis an stiúrthóir Barry Davies, a d'éag i 1991<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/radio/brenda-fricker-i-dont-know-where-my-husband-is-buried-and-i-dont-want-to-know-31085640.html|teideal=Brenda Fricker: ‘I don’t know where my husband is buried and I don’t want to know’|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2019-10-15}}</ref>. B'aoibhinn léi a pheata mhadraí, ag ól Guinness, ag léamh filíocht agus ag imirt snúcair<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.holby.tv/db/index.php?id=38,87,0,0,1,0|teideal=holby.tv {{!}} Casualty {{!}} Brenda Fricker|dáta=2007-10-21|work=web.archive.org|dátarochtana=2019-10-15|archivedate=2007-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071021193051/http://www.holby.tv/db/index.php?id=38,87,0,0,1,0}}</ref>. == Liosta Scannán == {| class="wikitable sortable" |+ !Bliain !Teideal !Ról !Nótaí |- |1964 |''Of Human Bondage'' | |Ní raibh sí luaite sna creidiúintí |- |1969 |''Sinful Davey'' | |Ní raibh sí luaite sna creidiúintí |- |1975 |''Upstairs, Downstairs'' | |Ní raibh sí luaite sna creidiúintí |- |1978–79 |''The Quatermass Conclusion'' |Alison Thorpe |Sraith Teilifíse |- |1979 |''The Music Machine'' |Mrs. Pearson | |- |1980 |''Bloody Kids'' |Banaltra | |- |1982 |''The Ballroom of Romance'' |Bridie | |- |1985 |''The Woman Who Married Clark Gable'' |Mary | |- |1986–90, 1998, 2007, 2010 |''Casualty'' |Megan Roach |Sraith Teilifíse |- |1989 |''My Left Foot'' |Mrs. Brown | * [[Gradaim an Acadaimh]] - Bhan-Aisteoir Tánaisteach is Fearr * Gradam ''Boston Society of Film Critics'' - Bhan-Aisteoir Tánaisteach is Fearr * Gradam ''Los Angeles Film Critics Association -'' Bhan-Aisteoir Tánaisteach is Fearr * Féile Scannáin Montreal - ''Jurisdiction Award'' * Ainmniúchán— Gradam ''Golden Globe'' - Bhan-Aisteoir Tánaisteach is Fearr- Scannán * Ainmniúchán — Gradam ''National Society of Film Critics'' - Bhan-Aisteoir Tánaisteach is Fearr * Ainmniúchán — Gradam ''New York Film Critics Circle'' - Bhan-Aisteoir Tánaisteach is Fearr |- |1990 |''The Field'' |Maggie McCabe | |- |1991 |''Brides of Christ'' |Sister Agnes | |- |1992 |''The Sound and the Silence'' |Eliza |Sraith Teilifíse |- |1992 |''Utz'' |Marta | |- |1992 |''Seekers'' |Stella Hazard |Sraith Teilifíse |- |1992 |''Home Alone 2: Lost in New York'' |Central Park Pigeon Woman | |- |1993 |''So I Married an Axe Murderer'' |May Mackenzie | |- |1993 |''Deadly Advice'' |Iris Greenwood | |- |1994 |''A Man of No Importance'' |Lily Byrne | |- |1994 |''Angels in the Outfield'' |Maggie Nelson | |- |1995 |''Journey'' |Lottie |Scannán Teilifíse |- | rowspan="3" |1996 |''Moll Flanders'' |Mrs. Mazzawatti | |- |''A Time to Kill'' |Ethel Twitty |Ainmniúchán - Gradaim ''Stinkers Bad Movie'' - Ban-Aisteoir Tánaisteach is Measa |- |''Swann'' |Rose Hindmarch |Ainmniúchán - Gradaim ''Genie'' - Ban-Aisteoir Phríomhpháirteach is Fearr |- |1997 |''Masterminds'' |Principal Claire Maloney | |- | rowspan="3" |1998 |''Painted Angels'' |Annie Ryan | |- |''Resurrection Man'' |Dorcas Kelly | |- |''Pete's Meteor'' |Lily | |- | rowspan="2" |1999 |''Resurrection'' |Máthair Claire | |- |''Durango'' |Aunt Maeve | |- |2000 |''Cupid & Cate'' |Willie Hendley | |- |2001 |''The War Bride'' |Betty |Ainmniúchán - Gradam ''Genie'' - Ban-Aisteoir Tánaisteach is Fearr |- |2002 |''The Intended'' |Mrs. Jones | |- | rowspan="3" |2003 |''Conspiracy of Silence'' |Annie McLaughlin | |- |''Veronica Guerin'' |Bernadette "Bernie" Guerin |Ainmniúchán — IFTA - Ban-Aisteoir Tánaisteach is Fearr - Scannán |- |''Watermelon'' |Teresa Ryan | |- | rowspan="5" |2004 |''Trauma'' |Petra | |- |''Omagh'' |Police Ombudsman Nuala O'Loan |Scannán Teilifíse |- |''Call Me: The Rise and Fall of Heidi Fleiss'' |Madame Alex |Scannán Teilifíse |- |''Inside I'm Dancing'' |Eileen |Ainmniúchán — IFTA - Ban-Aisteoir is Fearr - Scannán |- |''Razor Fish'' |Molly | |- | rowspan="2" |2005 |''Milk'' |Nan | |- |''Tara Road'' |Mona | |- | rowspan="2" |2007 |''How About You'' | | |- |''Closing the Ring'' |Grandma Reilly | |- | rowspan="2" |2008 |''Stone of Destiny'' |Mrs. McQuarry | |- |''Beautiful People'' |Narg |Eipeasóid: "How I Got My Beads" |- |2010 |''Locked In'' |Joan | |- | rowspan="2" |2011 |''Cloudburst'' |Dot | |- |''Albert Nobbs'' |Polly |Ainmniúchán — IFTA - Ban-Aisteoir Tánaisteach is Fearr - Scannán |- | rowspan="2" |2013 |''A Long Way from Home'' |Brenda | |- |''Forgive Me'' |Mrs. Smith<br /> | |} == Rogha Saothar Drámaíochta == ==== San Amharclann Náisiúnta: ==== * ''The Plough and the Stars'' * ''Lavender Blue'' ==== San Amharclann Royal Court: ==== * ''Within Two Shadows'' * ''A Pagan's Place'' ==== Sa Gheffen Playhouse: ==== ''Cat on a Hot Tin Roof'' ==== Drámaíocht Eile: ==== * ''Typhad Mary'' * ''Macbeth'' * ''Outskirts'' * ''TV Times'' * ''The Accrington Pals'' * ''The Irish Play'' * ''Lost World'' * ''The Weeping of Angels'' == Naisc Sheachtracha == Brenda Fricker ar [[imdbname:0002084|IMDb]] [https://web.archive.org/web/20071021193051/http://www.holby.tv/db/index.php?id=38%2C87%2C0%2C0%2C1%2C0 Brenda Fricker ar Holby.TV] {{DEFAULTSORT:Fricker, Brenda}} [[Catagóir:Daoine Éireannacha]] [[Catagóir:Aisteoirí]] [[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1945]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna in 2026]] gq20p2jnhkrz5hsr8j3jar8q45kc36k 0 91394 1320961 1023344 2026-07-18T22:20:10Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320961 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 91703 1320948 952911 2026-07-18T21:58:22Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320948 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 92615 1320894 1187986 2026-07-18T19:22:45Z TGcoa 21229 1320894 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Exchange Money Conversion to Foreign Currency.jpg|mion]] Taiscí [[Amhantraíocht|amhantracha]] [[Banc|bainc]] is ea '''airgead te''',<ref>nó 'hot money" i m[[Béarla]]</ref> a bhogtar timpeall na [[Margadh airgeadraí|margaí airgid]] idirnáisiúnta chun buntáiste a bhaint as athruithe i [[Ráta malairte|rátaí malairte]] [[Airgead (eacnamaíocht)|airgeadraí]] agus i [[Ráta úis|rátaí úis]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Airgead%20te/|teideal="Airgead te"|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-04-26}}</ref> Tá [[amhantraíocht]] in [[Airgeadra|airgeadraí]] nó [[infheistíocht]] amhantrach i gceist uaireanta. == Féach freisin == * [[Amhantraíocht]] * [[Margadh airgeadraí]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-airgeadas}} [[Catagóir:Margaí airgeadais]] [[Catagóir:Trádáil idirnáisiúnta]] [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Coiriúlacht]] [[Catagóir:Coirpeacht]] 5lzp81csl9f7fcyc4nxuhhcbg2fke47 1320945 1320894 2026-07-18T21:20:32Z TGcoa 21229 1320945 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Exchange Money Conversion to Foreign Currency.jpg|mion]] Taiscí [[Amhantraíocht|amhantracha]] [[Banc|bainc]] is ea '''airgead te''',<ref>nó 'hot money" i m[[Béarla]]</ref> a bhogtar timpeall na [[Margadh airgeadraí|margaí airgid]] idirnáisiúnta chun buntáiste a bhaint as athruithe i [[Ráta malairte|rátaí malairte]] [[Airgead (eacnamaíocht)|airgeadraí]] agus i [[Ráta úis|rátaí úis]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Airgead%20te/|teideal="Airgead te"|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-04-26}}</ref> Tá [[amhantraíocht]] in [[Airgeadra|airgeadraí]] nó [[infheistíocht]] amhantrach i gceist uaireanta. == Féach freisin == * [[Amhantraíocht]] * [[Margadh airgeadraí]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-airgeadas}} [[Catagóir:Margaí airgeadais]] [[Catagóir:Trádáil idirnáisiúnta]] [[Catagóir:Coireacht]] 3wehw7mt4x414u8kd4u86j4wf0d3gxn 0 92891 1320950 961015 2026-07-18T22:02:01Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320950 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 93223 1320928 1170402 2026-07-18T21:08:55Z TGcoa 21229 1320928 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Pillage Hôtel de Castries, Musée de la Révolution française.jpg|thumb|Foghail a dhéanamh ar an [[Hôtel de Castries]] le linn [[Réabhlóid na Fraince]].<br> ([[musée de la Révolution française]])]] Gníomh [[Cogadh|cogaidh]] nó oll-ropaireachta is ea '''an creachadh''', (dá ngairtear freisin; goid, slad agus argain), a eascraíonn as scriosadh agus gadaíocht ollmhór, agus éigniú ag gabháil leis go minic. Dá réir sin, sonraíonn an nóisean seo gníomhartha sibhialta comhchosúla a d’fhéadfadh tarlú, ar scála níos lú, le linn tubaistí nádúrtha mar [[Hairicín Katrina]], Cioclón Xynthia nó [[Crith talún|creathanna talún]]. Faoi dheireadh, clúdaíonn looting nua-aimseartha anois réimsí na [[maoin intleachtúil|maoine intleachtúla]], an eolais [[Teicneolaíocht|theicneolaíoch]] agus [[Oidhreacht chultúrtha|na hoidhreachta cultúrtha]]. ==Stair== ===An creachadh de réir cineáil=== Le linn tubaiste, uaireanta ní bhíonn na póilíní agus an t-arm deireadh a chur le creachadóireach nuair a bhíonn [[Tubaiste nádúrtha|géarchéim dhaonnúil]] an chloch is mó ar a bpaidrín, nó nuair nach ní féidir iad a thoghairm mar gheall ar bhonneagar cumarsáide a ndearnadh damáiste dóibh. Go háirithe, le linn tubaistí nádúrtha, bíonn iallach ar dhaoine áirithe an rud nach leo féin a thógáil chun maireachtáil. Is minic gur aincheist do rialtais í conas freagairt dó seo, i gcás ina luíonn an líne idir "creachadh" neamhriachtanach agus "scroblachóireacht" riachtanach gar dá chéile.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/136582.stm | publisher=BBC News | teideal=Indonesian food minister tolerates looting | date=July 21, 1998 | accessdate=May 11, 2010}}</ref>I gcásanna eile, d’fhéadfadh rialtais glacadh leis an chreachadh nó fiú é a spreagadh ar chúiseanna polaitiúla nó ar chúiseanna eile. Is é is dóichí go nglacfadh ropairí leas as daoine eile a rinne na creachtaí agus dá réir is dócha ná a mhalairt go mbeadh na contúirtí a bhaineann leis an ngníomh méadaithe. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Creachadh}} [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Cogadh]] [[Catagóir:Ainrialachas]] cpocpzbex6vwwum4tlzc35lr3hl2wae 0 93574 1320955 1068130 2026-07-18T22:14:39Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320955 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 93605 1320952 965678 2026-07-18T22:08:07Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320952 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 93644 1320960 1094261 2026-07-18T22:19:27Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320960 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 94353 1320921 1226739 2026-07-18T20:57:11Z TGcoa 21229 Removed redirect to [[Coir]] 1320921 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:"Crime Scene Do Not Cross" tape (3612094774).jpg|alt=Láithreacha coireanna|mion|Láthair choire]] Sa ghnáthchaint, is éard is '''coir''' nó '''coirpeacht''' - nó '''coiriúlacht''' nó '''coireacht''' i dtéarmaí ginearálta - ann ná gníomh neamhdhleathach is inphionóis faoi ghnáth [[dlí|dhlíthe]] stáit nó údaráis eile.<ref name="oed">{{cite book|title=Oxford English Dictionary Second Edition on CD-ROM|year=2009|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|chapter=Crime}}</ref> Ní '' ''sainmhíniú simplí a nglactar go huilíoch leis sa [[dlí]] coiriúil nua-aimseartha don téarma "coir" ,<ref name="Farmer">Farmer, Lindsay: "Crime, definitions of", in Cane and Conoghan (editors), ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_New_Oxford_Companion_to_Law The New Oxford Companion to Law]'', Oxford University Press, 2008 ([//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780199290543 ISBN 978-0-19-929054-3]), page 263 ([https://books.google.com/books?id=xjo5AQAAIAAJ Google Books]).</ref> cé go raibh sainmhínithe reachtúla curtha ar fáil chun críocha áirithe.<ref>In the United Kingdom, for instance, the definitions provided by section 243(2) of the [//en.wikipedia.org/wiki/Trade_Union_and_Labour_Relations_(Consolidation)_Act_1992 Trade Union and Labour Relations (Consolidation) Act 1992] and by the Schedule to the [//en.wikipedia.org/wiki/Prevention_of_Crimes_Act_1871 Prevention of Crimes Act 1871].</ref>  Is í an bharúil is coitianta ná an tuairim gur chatagóir is ea coir a cruthaíodh de réir [[Dlí|an dlí]]; i bh[[Focal|focail]] eile, tá rud éigin ina coir má tá sí dearbhaithe mar san dlí ábhartha agus infheidhme sa dhlí.  [[Íomhá:Criminal age.svg|mion|aois na freagrachta coiriúla]] Moladh mar sainmhíniú go bhfuil coir nó '''cion''' (nó '''cion coiriúil''') ina gníomh díobhálach ní hamháin don [[duine]] aonair nó daoine aonara ach freisin don phobal, sochaí nó don stát ("éagóir phoiblí"). Bíonn  gníomhartha den sórt seo toirmiscthe agus ina cion is inphionóis faoi dhlí.<ref name="oxdic">{{cite book|title=Oxford Dictionary of Law|year=2003|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0198607563|author=Elizabeth A. Martin|edition=7}}</ref> === Sonraí === De réir Europol, braitear go bhfuil 0.7-1.2% d’olltáirgeacht intíre an Aontais Eorpaigh rannpháirteach i ngníomhaíocht amhrasach airgeadais, amhail sciúradh airgid atá nasctha leis an éilliú, gáinneáil ar airm agus ar dhaoine, mangaireacht drugaí, imghabháil agus calaois chánach, maoiniú na sceimhlitheoireachta nó gníomhaíochtaí aindleathacha eile. De réir figiúirí ó Europol, as an 1.1 milliún tuarascáil maidir le gníomhaíocht amhrasach arna dtuairisciú in 2019, rinneadh na húdaráis phoiblí iniúchadh breise ar 10% díobh (agus difríochtaí móra ann idir tíortha).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/B-9-2021-0527_GA.html|teideal=TAIRISCINT I gCOMHAIR RÚIN maidir le Páipéir Phandóra: impleachtaí do na hiarrachtaí chun sciúradh airgid, imghabháil cánach agus seachaint cánach a chomhrac {{!}} B9-0527/2021 {{!}} Parlaimint na hEorpa|údar=Johan VAN OVERTVELDT|dáta=2022|language=ga-IE|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2025-03-21}}</ref> De réir Oifig na Náisiún Aontaithe i leith Drugaí agus Coireachta déantar coibhéis 2.7% d’Olltáirgeacht Intíre an domhain a sciúradh gach bliain. De réir taighde, b'é EUR 7 900 billliún méid an rachmais airgeadais a bhí i dtearmainn chánach in 2017, coibhéiseach le 8 % d’olltáirgeacht intíre an domhain. Mar thoradh air sin, bhí caillteanas ioncaim cánach de thart ar EUR 155 bhilliún in 2017 ar fud an domhain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=OJ:C_202400492|teideal=Ceachtanna a foghlaimíodh ó Pháipéir Pandora agus ó nithe eile a tháinig chun solais.|údar=Rún ó Pharlaimint na hEorpa ar na ceachtanna a foghlaimíodh ó Pháipéir Pandora agus ó nochtaí eile|dáta=15 Meitheamh 2023|work=eur-lex.europa.eu|dátarochtana=2025-03-21}}</ref> == Féach freisin == * [[Cóir]] == Tagairtí == {{reflist|colwidth=30em}} [[Catagóir:Coirpeacht]] grssbbubzd0elwyok07pvj23lrpafjo 1320923 1320921 2026-07-18T20:58:12Z TGcoa 21229 1320923 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:"Crime Scene Do Not Cross" tape (3612094774).jpg|alt=Láithreacha coireanna|mion|Láthair choire]] Sa ghnáthchaint, is éard is '''coir''' nó '''coirpeacht''' - nó '''coiriúlacht''' nó '''coireacht''' i dtéarmaí ginearálta - ann ná gníomh neamhdhleathach is inphionóis faoi ghnáth [[dlí|dhlíthe]] stáit nó údaráis eile.<ref name="oed">{{cite book|title=Oxford English Dictionary Second Edition on CD-ROM|year=2009|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|chapter=Crime}}</ref> Ní '' ''sainmhíniú simplí a nglactar go huilíoch leis sa [[dlí]] coiriúil nua-aimseartha don téarma "coir" ,<ref name="Farmer">Farmer, Lindsay: "Crime, definitions of", in Cane and Conoghan (editors), ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_New_Oxford_Companion_to_Law The New Oxford Companion to Law]'', Oxford University Press, 2008 ([//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780199290543 ISBN 978-0-19-929054-3]), page 263 ([https://books.google.com/books?id=xjo5AQAAIAAJ Google Books]).</ref> cé go raibh sainmhínithe reachtúla curtha ar fáil chun críocha áirithe.<ref>In the United Kingdom, for instance, the definitions provided by section 243(2) of the [//en.wikipedia.org/wiki/Trade_Union_and_Labour_Relations_(Consolidation)_Act_1992 Trade Union and Labour Relations (Consolidation) Act 1992] and by the Schedule to the [//en.wikipedia.org/wiki/Prevention_of_Crimes_Act_1871 Prevention of Crimes Act 1871].</ref>  Is í an bharúil is coitianta ná an tuairim gur chatagóir is ea coir a cruthaíodh de réir [[Dlí|an dlí]]; i bh[[Focal|focail]] eile, tá rud éigin ina coir má tá sí dearbhaithe mar san dlí ábhartha agus infheidhme sa dhlí.  [[Íomhá:Criminal age.svg|mion|aois na freagrachta coiriúla]] Moladh mar sainmhíniú go bhfuil coir nó '''cion''' (nó '''cion coiriúil''') ina gníomh díobhálach ní hamháin don [[duine]] aonair nó daoine aonara ach freisin don phobal, sochaí nó don stát ("éagóir phoiblí"). Bíonn  gníomhartha den sórt seo toirmiscthe agus ina cion is inphionóis faoi dhlí.<ref name="oxdic">{{cite book|title=Oxford Dictionary of Law|year=2003|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0198607563|author=Elizabeth A. Martin|edition=7}}</ref> === Sonraí === De réir Europol, braitear go bhfuil 0.7-1.2% d’olltáirgeacht intíre an Aontais Eorpaigh rannpháirteach i ngníomhaíocht amhrasach airgeadais, amhail sciúradh airgid atá nasctha leis an éilliú, gáinneáil ar airm agus ar dhaoine, mangaireacht drugaí, imghabháil agus calaois chánach, maoiniú na sceimhlitheoireachta nó gníomhaíochtaí aindleathacha eile. De réir figiúirí ó Europol, as an 1.1 milliún tuarascáil maidir le gníomhaíocht amhrasach arna dtuairisciú in 2019, rinneadh na húdaráis phoiblí iniúchadh breise ar 10% díobh (agus difríochtaí móra ann idir tíortha).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/B-9-2021-0527_GA.html|teideal=TAIRISCINT I gCOMHAIR RÚIN maidir le Páipéir Phandóra: impleachtaí do na hiarrachtaí chun sciúradh airgid, imghabháil cánach agus seachaint cánach a chomhrac {{!}} B9-0527/2021 {{!}} Parlaimint na hEorpa|údar=Johan VAN OVERTVELDT|dáta=2022|language=ga-IE|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2025-03-21}}</ref> De réir Oifig na Náisiún Aontaithe i leith Drugaí agus Coireachta déantar coibhéis 2.7% d’Olltáirgeacht Intíre an domhain a sciúradh gach bliain. De réir taighde, b'é EUR 7 900 billliún méid an rachmais airgeadais a bhí i dtearmainn chánach in 2017, coibhéiseach le 8 % d’olltáirgeacht intíre an domhain. Mar thoradh air sin, bhí caillteanas ioncaim cánach de thart ar EUR 155 bhilliún in 2017 ar fud an domhain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=OJ:C_202400492|teideal=Ceachtanna a foghlaimíodh ó Pháipéir Pandora agus ó nithe eile a tháinig chun solais.|údar=Rún ó Pharlaimint na hEorpa ar na ceachtanna a foghlaimíodh ó Pháipéir Pandora agus ó nochtaí eile|dáta=15 Meitheamh 2023|work=eur-lex.europa.eu|dátarochtana=2025-03-21}}</ref> == Féach freisin == * [[Cóir]] == Tagairtí == {{reflist|colwidth=30em}} [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Dlí]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Mí-iompar]] qdocryssqtzhrgmag66uxqlcymfsmzk 1320924 1320923 2026-07-18T21:00:01Z TGcoa 21229 1320924 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:"Crime Scene Do Not Cross" tape (3612094774).jpg|alt=Láithreacha coireanna|mion|Láthair choire]] Sa ghnáthchaint, is éard is '''coirpeacht''' - nó '''coiriúlacht''' nó '''coirpeacht''' - ann ná gníomh neamhdhleathach is inphionóis faoi ghnáth [[dlí|dhlíthe]] stáit nó údaráis eile.<ref name="oed">{{cite book|title=Oxford English Dictionary Second Edition on CD-ROM|year=2009|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|chapter=Crime}}</ref> Ní '' ''sainmhíniú simplí a nglactar go huilíoch leis sa [[dlí]] coiriúil nua-aimseartha don téarma "coir" ,<ref name="Farmer">Farmer, Lindsay: "Crime, definitions of", in Cane and Conoghan (editors), ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_New_Oxford_Companion_to_Law The New Oxford Companion to Law]'', Oxford University Press, 2008 ([//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780199290543 ISBN 978-0-19-929054-3]), page 263 ([https://books.google.com/books?id=xjo5AQAAIAAJ Google Books]).</ref> cé go raibh sainmhínithe reachtúla curtha ar fáil chun críocha áirithe.<ref>In the United Kingdom, for instance, the definitions provided by section 243(2) of the [//en.wikipedia.org/wiki/Trade_Union_and_Labour_Relations_(Consolidation)_Act_1992 Trade Union and Labour Relations (Consolidation) Act 1992] and by the Schedule to the [//en.wikipedia.org/wiki/Prevention_of_Crimes_Act_1871 Prevention of Crimes Act 1871].</ref>  Is í an bharúil is coitianta ná an tuairim gur chatagóir is ea coir a cruthaíodh de réir [[Dlí|an dlí]]; i bh[[Focal|focail]] eile, tá rud éigin ina coir má tá sí dearbhaithe mar san dlí ábhartha agus infheidhme sa dhlí.  [[Íomhá:Criminal age.svg|mion|aois na freagrachta coiriúla]] Moladh mar sainmhíniú go bhfuil coir nó '''cion''' (nó '''cion coiriúil''') ina gníomh díobhálach ní hamháin don [[duine]] aonair nó daoine aonara ach freisin don phobal, sochaí nó don stát ("éagóir phoiblí"). Bíonn  gníomhartha den sórt seo toirmiscthe agus ina cion is inphionóis faoi dhlí.<ref name="oxdic">{{cite book|title=Oxford Dictionary of Law|year=2003|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0198607563|author=Elizabeth A. Martin|edition=7}}</ref> === Sonraí === De réir Europol, braitear go bhfuil 0.7-1.2% d’olltáirgeacht intíre an Aontais Eorpaigh rannpháirteach i ngníomhaíocht amhrasach airgeadais, amhail sciúradh airgid atá nasctha leis an éilliú, gáinneáil ar airm agus ar dhaoine, mangaireacht drugaí, imghabháil agus calaois chánach, maoiniú na sceimhlitheoireachta nó gníomhaíochtaí aindleathacha eile. De réir figiúirí ó Europol, as an 1.1 milliún tuarascáil maidir le gníomhaíocht amhrasach arna dtuairisciú in 2019, rinneadh na húdaráis phoiblí iniúchadh breise ar 10% díobh (agus difríochtaí móra ann idir tíortha).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/B-9-2021-0527_GA.html|teideal=TAIRISCINT I gCOMHAIR RÚIN maidir le Páipéir Phandóra: impleachtaí do na hiarrachtaí chun sciúradh airgid, imghabháil cánach agus seachaint cánach a chomhrac {{!}} B9-0527/2021 {{!}} Parlaimint na hEorpa|údar=Johan VAN OVERTVELDT|dáta=2022|language=ga-IE|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2025-03-21}}</ref> De réir Oifig na Náisiún Aontaithe i leith Drugaí agus Coireachta déantar coibhéis 2.7% d’Olltáirgeacht Intíre an domhain a sciúradh gach bliain. De réir taighde, b'é EUR 7 900 billliún méid an rachmais airgeadais a bhí i dtearmainn chánach in 2017, coibhéiseach le 8 % d’olltáirgeacht intíre an domhain. Mar thoradh air sin, bhí caillteanas ioncaim cánach de thart ar EUR 155 bhilliún in 2017 ar fud an domhain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=OJ:C_202400492|teideal=Ceachtanna a foghlaimíodh ó Pháipéir Pandora agus ó nithe eile a tháinig chun solais.|údar=Rún ó Pharlaimint na hEorpa ar na ceachtanna a foghlaimíodh ó Pháipéir Pandora agus ó nochtaí eile|dáta=15 Meitheamh 2023|work=eur-lex.europa.eu|dátarochtana=2025-03-21}}</ref> == Féach freisin == * [[Cóir]] == Tagairtí == {{reflist|colwidth=30em}} [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Dlí]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Mí-iompar]] 0dkwbm2h1sq9coo0dac1lgnsx5hq7dx 1320946 1320924 2026-07-18T21:21:57Z TGcoa 21229 1320946 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:"Crime Scene Do Not Cross" tape (3612094774).jpg|alt=Láithreacha coireanna|mion|Láthair choire]] Sa ghnáthchaint, is éard is '''coirpeacht''' - nó '''coiriúlacht''' nó '''coirpeacht''' - ann ná gníomh neamhdhleathach is inphionóis faoi ghnáth [[dlí|dhlíthe]] stáit nó údaráis eile.<ref name="oed">{{cite book|title=Oxford English Dictionary Second Edition on CD-ROM|year=2009|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|chapter=Crime}}</ref> Ní '' ''sainmhíniú simplí a nglactar go huilíoch leis sa [[dlí]] coiriúil nua-aimseartha don téarma "coir" ,<ref name="Farmer">Farmer, Lindsay: "Crime, definitions of", in Cane and Conoghan (editors), ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_New_Oxford_Companion_to_Law The New Oxford Companion to Law]'', Oxford University Press, 2008 ([//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780199290543 ISBN 978-0-19-929054-3]), page 263 ([https://books.google.com/books?id=xjo5AQAAIAAJ Google Books]).</ref> cé go raibh sainmhínithe reachtúla curtha ar fáil chun críocha áirithe.<ref>In the United Kingdom, for instance, the definitions provided by section 243(2) of the [//en.wikipedia.org/wiki/Trade_Union_and_Labour_Relations_(Consolidation)_Act_1992 Trade Union and Labour Relations (Consolidation) Act 1992] and by the Schedule to the [//en.wikipedia.org/wiki/Prevention_of_Crimes_Act_1871 Prevention of Crimes Act 1871].</ref>  Is í an bharúil is coitianta ná an tuairim gur chatagóir is ea coir a cruthaíodh de réir [[Dlí|an dlí]]; i bh[[Focal|focail]] eile, tá rud éigin ina coir má tá sí dearbhaithe mar san dlí ábhartha agus infheidhme sa dhlí.  [[Íomhá:Criminal age.svg|mion|aois na freagrachta coiriúla]] Moladh mar sainmhíniú go bhfuil coir nó '''cion''' (nó '''cion coiriúil''') ina gníomh díobhálach ní hamháin don [[duine]] aonair nó daoine aonara ach freisin don phobal, sochaí nó don stát ("éagóir phoiblí"). Bíonn  gníomhartha den sórt seo toirmiscthe agus ina cion is inphionóis faoi dhlí.<ref name="oxdic">{{cite book|title=Oxford Dictionary of Law|year=2003|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0198607563|author=Elizabeth A. Martin|edition=7}}</ref> === Sonraí === De réir Europol, braitear go bhfuil 0.7-1.2% d’olltáirgeacht intíre an Aontais Eorpaigh rannpháirteach i ngníomhaíocht amhrasach airgeadais, amhail sciúradh airgid atá nasctha leis an éilliú, gáinneáil ar airm agus ar dhaoine, mangaireacht drugaí, imghabháil agus calaois chánach, maoiniú na sceimhlitheoireachta nó gníomhaíochtaí aindleathacha eile. De réir figiúirí ó Europol, as an 1.1 milliún tuarascáil maidir le gníomhaíocht amhrasach arna dtuairisciú in 2019, rinneadh na húdaráis phoiblí iniúchadh breise ar 10% díobh (agus difríochtaí móra ann idir tíortha).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/B-9-2021-0527_GA.html|teideal=TAIRISCINT I gCOMHAIR RÚIN maidir le Páipéir Phandóra: impleachtaí do na hiarrachtaí chun sciúradh airgid, imghabháil cánach agus seachaint cánach a chomhrac {{!}} B9-0527/2021 {{!}} Parlaimint na hEorpa|údar=Johan VAN OVERTVELDT|dáta=2022|language=ga-IE|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2025-03-21}}</ref> De réir Oifig na Náisiún Aontaithe i leith Drugaí agus Coireachta déantar coibhéis 2.7% d’Olltáirgeacht Intíre an domhain a sciúradh gach bliain. De réir taighde, b'é EUR 7 900 billliún méid an rachmais airgeadais a bhí i dtearmainn chánach in 2017, coibhéiseach le 8 % d’olltáirgeacht intíre an domhain. Mar thoradh air sin, bhí caillteanas ioncaim cánach de thart ar EUR 155 bhilliún in 2017 ar fud an domhain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=OJ:C_202400492|teideal=Ceachtanna a foghlaimíodh ó Pháipéir Pandora agus ó nithe eile a tháinig chun solais.|údar=Rún ó Pharlaimint na hEorpa ar na ceachtanna a foghlaimíodh ó Pháipéir Pandora agus ó nochtaí eile|dáta=15 Meitheamh 2023|work=eur-lex.europa.eu|dátarochtana=2025-03-21}}</ref> == Féach freisin == * [[Cóir]] == Tagairtí == {{reflist|colwidth=30em}} [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Dlí]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Mí-iompar]] [[Catagóir:Claonaíocht]] [[Catagóir:Contúirtí]] c5sky7imoteh4rnwj0r5pfzbwagdtrm 1320947 1320946 2026-07-18T21:23:03Z TGcoa 21229 /* Féach freisin */ 1320947 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:"Crime Scene Do Not Cross" tape (3612094774).jpg|alt=Láithreacha coireanna|mion|Láthair choire]] Sa ghnáthchaint, is éard is '''coirpeacht''' - nó '''coiriúlacht''' nó '''coirpeacht''' - ann ná gníomh neamhdhleathach is inphionóis faoi ghnáth [[dlí|dhlíthe]] stáit nó údaráis eile.<ref name="oed">{{cite book|title=Oxford English Dictionary Second Edition on CD-ROM|year=2009|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|chapter=Crime}}</ref> Ní '' ''sainmhíniú simplí a nglactar go huilíoch leis sa [[dlí]] coiriúil nua-aimseartha don téarma "coir" ,<ref name="Farmer">Farmer, Lindsay: "Crime, definitions of", in Cane and Conoghan (editors), ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_New_Oxford_Companion_to_Law The New Oxford Companion to Law]'', Oxford University Press, 2008 ([//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780199290543 ISBN 978-0-19-929054-3]), page 263 ([https://books.google.com/books?id=xjo5AQAAIAAJ Google Books]).</ref> cé go raibh sainmhínithe reachtúla curtha ar fáil chun críocha áirithe.<ref>In the United Kingdom, for instance, the definitions provided by section 243(2) of the [//en.wikipedia.org/wiki/Trade_Union_and_Labour_Relations_(Consolidation)_Act_1992 Trade Union and Labour Relations (Consolidation) Act 1992] and by the Schedule to the [//en.wikipedia.org/wiki/Prevention_of_Crimes_Act_1871 Prevention of Crimes Act 1871].</ref>  Is í an bharúil is coitianta ná an tuairim gur chatagóir is ea coir a cruthaíodh de réir [[Dlí|an dlí]]; i bh[[Focal|focail]] eile, tá rud éigin ina coir má tá sí dearbhaithe mar san dlí ábhartha agus infheidhme sa dhlí.  [[Íomhá:Criminal age.svg|mion|aois na freagrachta coiriúla]] Moladh mar sainmhíniú go bhfuil coir nó '''cion''' (nó '''cion coiriúil''') ina gníomh díobhálach ní hamháin don [[duine]] aonair nó daoine aonara ach freisin don phobal, sochaí nó don stát ("éagóir phoiblí"). Bíonn  gníomhartha den sórt seo toirmiscthe agus ina cion is inphionóis faoi dhlí.<ref name="oxdic">{{cite book|title=Oxford Dictionary of Law|year=2003|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0198607563|author=Elizabeth A. Martin|edition=7}}</ref> === Sonraí === De réir Europol, braitear go bhfuil 0.7-1.2% d’olltáirgeacht intíre an Aontais Eorpaigh rannpháirteach i ngníomhaíocht amhrasach airgeadais, amhail sciúradh airgid atá nasctha leis an éilliú, gáinneáil ar airm agus ar dhaoine, mangaireacht drugaí, imghabháil agus calaois chánach, maoiniú na sceimhlitheoireachta nó gníomhaíochtaí aindleathacha eile. De réir figiúirí ó Europol, as an 1.1 milliún tuarascáil maidir le gníomhaíocht amhrasach arna dtuairisciú in 2019, rinneadh na húdaráis phoiblí iniúchadh breise ar 10% díobh (agus difríochtaí móra ann idir tíortha).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/B-9-2021-0527_GA.html|teideal=TAIRISCINT I gCOMHAIR RÚIN maidir le Páipéir Phandóra: impleachtaí do na hiarrachtaí chun sciúradh airgid, imghabháil cánach agus seachaint cánach a chomhrac {{!}} B9-0527/2021 {{!}} Parlaimint na hEorpa|údar=Johan VAN OVERTVELDT|dáta=2022|language=ga-IE|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2025-03-21}}</ref> De réir Oifig na Náisiún Aontaithe i leith Drugaí agus Coireachta déantar coibhéis 2.7% d’Olltáirgeacht Intíre an domhain a sciúradh gach bliain. De réir taighde, b'é EUR 7 900 billliún méid an rachmais airgeadais a bhí i dtearmainn chánach in 2017, coibhéiseach le 8 % d’olltáirgeacht intíre an domhain. Mar thoradh air sin, bhí caillteanas ioncaim cánach de thart ar EUR 155 bhilliún in 2017 ar fud an domhain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=OJ:C_202400492|teideal=Ceachtanna a foghlaimíodh ó Pháipéir Pandora agus ó nithe eile a tháinig chun solais.|údar=Rún ó Pharlaimint na hEorpa ar na ceachtanna a foghlaimíodh ó Pháipéir Pandora agus ó nochtaí eile|dáta=15 Meitheamh 2023|work=eur-lex.europa.eu|dátarochtana=2025-03-21}}</ref> == Féach freisin == * [[Ceartas]] == Tagairtí == {{reflist|colwidth=30em}} [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Dlí]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Mí-iompar]] [[Catagóir:Claonaíocht]] [[Catagóir:Contúirtí]] d2ygidt8w8b7a7pwxpxz1h7j3knpkrk 0 103113 1320890 1278101 2026-07-18T15:23:10Z TGcoa 21229 1320890 wikitext text/x-wiki {{teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Saothar Ealaíne}} Is pictiúr clúiteach de chuid [[Caravaggio]] é '''Gabháil Chríost''' nó '''Críost Á Ghabháil'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eachtrai-iontacha-phaidi-pheadair-as-toraigh-ar-fail-do-ghluin-nua-leitheoiri/|teideal=Eachtraí iontacha Phaidí Pheadair as Toraigh ar fáil do ghlúin nua léitheoirí|údar=Pól Ó Muirí|dáta=14 Aibreán 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-08-11}}</ref> (''Presa di Cristo nell'orto nó Cattura di Cristo''),<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Taking of Christ (Caravaggio)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Taking_of_Christ_(Caravaggio)&oldid=1098791993|journal=Wikipedia|date=2022-07-17|language=en}}</ref> atá le fáil i n[[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]] i m[[Baile Átha Cliath]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/eala%C3%ADont%C3%B3ir-cr%C3%B3ga-a-thuig-a-cheird-1.953175|teideal=Ealaíontóir cróga a thuig a cheird|údar=MICHEAL O. hAODHA|dáta=2 Eanáir 2013|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-01-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/gaeilge|teideal=Gaeilge|language=ga|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> Tá luach thar luach air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.faithandculture.com/home/2019/5/14/the-taking-of-christ-by-caravaggio|teideal=The Taking of Christ by Caravaggio|language=en-US|work=FAITH & CULTURE|dátarochtana=2022-07-19}}</ref> [[Íomhá:Cattura di Cristo (dettaglio) - Caravaggio.jpg|mion|clé]] [[Íomhá:Durer - Small Passion - 11 - Betrayal - detail.jpg|mion|clé|''Gabháil Chríost'' le Durer, 1511]] === Stair === [[Íomhá:Caravaggio - Taking of Christ - Odessa, damaged.jpg|mion|clé|Cóip in [[Odesa]], a raibh damáiste déanta dó]] Rinne Caravaggio an pictiúr sa bhliain 1602. Tháinig saineolaí - Sergio Benedetti (fostaithe ag [[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]] ag an am) - ar an phictiúr de thaisme sa bhliain 1990, agus é i lochta tí de chuid [[Cumann Íosa|Ord na nÍosánach]] ar [[Sráid Líosain|Shráid Líosain]] i mBaile Átha Cliath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jstor.org/stable/30091791|teideal=Studies: An Irish Quarterly Review, lch 385-394|údar=Sergio Benedetti|dáta=Iml 82, No. 328 (Geimhreadh, 1993)|dátarochtana=2022}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishletter.com/caravaggio-taking-of-christ-ireland|teideal=Caravaggio Painting Found : Home : The Irish Letter|work=www.irishletter.com|dátarochtana=2022-07-19|archivedate=2022-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803073259/http://www.irishletter.com/caravaggio-taking-of-christ-ireland}}</ref> Bhí dearmad déanta ag an ord agus ag gach aon duine eile de. Tá an pictiúr ar taispeáint anois i n[[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eachtrai-iontacha-phaidi-pheadair-as-toraigh-ar-fail-do-ghluin-nua-leitheoiri/|teideal=Eachtraí iontacha Phaidí Pheadair as Toraigh ar fáil do ghlúin nua léitheoirí|údar=Pól Ó Muirí|dáta=14 Aib 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-18}}</ref> === Scéal === Airbheartaíonn an phéinteáil seo le réalachas lom agus braistint greamaitheach de dhráma daonna an uair ina tógtar Críost mar phríosúnach, i ndiaidh brathadóireacht Iúdás. === Stíl === Briseann an t-[[ealaíontóir]] go radacach ó thraidisiúin an tseansaoil trí léirmhíniú nua agus bunúsach a ofráil ar scéal an t[[Soiscéal|Soiscéil]]. Tá an spás mórthimpeall ar na bhfigiúirí fad trícheathrúnach maolcheannach, agus táthar tar éis sonraí coimhthíocha a sheachaint, ag dianú ár dtaithí den radharc. Déanann an comhdhéanamh uile – a shoilsiú agus socrú na bhfigiúirí – ár n-aird a dhíriú ar fhigiúr Íosa. I measc anord agus [[foréigean]], tá sé cruachásach, ach géilleann sé gan frithsheasmhacht dá chinniúint. Tá an radharc suite i solas na gealaí, frithchaite i lonracht de chathéide an tsaighdiúra. Tá lóchrann lag ag figiúr i bhfad i dtreo an taobh dheas – is [[féinphortráid]] í seo den ealaíontóir, inaitheanta ag a thréithe dóisceanta. == Féach freisin == * [[Caravaggio]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Pictiúir]] [[Catagóir:1602]] [[Catagóir:Caravaggio]] [[Catagóir:Íosa Críost]] [[Catagóir:Dánlann Náisiúnta na hÉireann]] gydp1ibkrwamxzjdlgnm0in5kelpvwv 0 103201 1320975 1174814 2026-07-19T10:53:30Z TGcoa 21229 1320975 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Heatwave on Palace Pier - geograph.org.uk - 2096838.jpg|mion|Palace Pier, Sasana<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Brighton Palace Pier|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Brighton_Palace_Pier&oldid=1092076691|journal=Wikipedia|date=|language=en}}</ref>]] Ar 19 Iúil 2021, d’eisigh [[Met Éireann]] a chéad Rabhadh Ardteochta riamh, ag comhairliú don phobal a bheith cúramach sa teas.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.met.ie/ga/weather-climate-review-2021-2|teideal=Athbhreithniú Aimsire & Aeráide, 2021 - Met Éireann - Seirbhís Náisiúnta Meitéareolaíochta na hÉireann|work=www.met.ie|dátarochtana=2022-07-21}}</ref> D'eisigh [[Met Éireann]] rabhadh buí agus tugadh le fios go bhféadfadh daoine leochaileacha a bheith i mbaol.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Brothall an tsamhraidh chugainn, dar leis na caileantóirí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0714/1235052-brothall-an-tsamhraidh-chugainn-dar-leis-na-caileantoiri/|date=2021-07-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title="27C ar fud na tíre an deireadh seachtaine seo"|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0716/1235584-27c-ar-fud-na-tire-an-deireadh-seachtaine-seo/|date=2021-07-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Éire sleabhctha ag brothall thar meán|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0720/1236188-eire-sleabhctha-ag-brothall-thar-mean/|date=2021-07-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Crios brothallach i lár tíre, beagán faoisimh cois cladaigh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0722/1236580-crios-brothallach-i-lar-tire-aris-beagan-faoisimh-cois-cladaigh/|date=2021-07-22|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21984358/|teideal=Tús Áite: Dea-aimsir|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=2021|language=ga-IE|work=|dátarochtana=2022-07-21}}</ref> Níor tharla sé seo riamh cheana. Mar gheall ar bhac ardbhrú agus aermhais trópaiceach na mór-roinne d'éirigh an aimsir níos teo, agus bhí foláireamh eisithe, nach bhfacthas riamh cheana, ag Oifig na hAimsire maidir le "teochtaí thar an gcoitiantacht".<ref name=":0" /> Agus b'ait a chruinne a bhí a tuar. [[Íomhá:Sheltering from the heat - geograph.org.uk - 3629967.jpg|mion|ar foscadh faoin droichead]] === Éire === Idir 19-23 Iúil 2021, shroich ar a laghad deich stáisiún aimsire ar fud na hÉireann 'coinníollacha [[Tonn teasa|tonnta teasa]]', cláraíodh teochtaí 25°C ar a laghad ar feadh 5 lá nó níos mó as a chéile. Agus an aimsir níos teo agus níos tirime ná mar is iondúil in Éirinn, bhí an teocht idir 25C agus 31C i rith an lae ar 19-23 Iúil 2021, a bhuíochas do chrios ardbhrú ón iardheisceart. [[Íomhá:Avoiding the heat - geograph.org.uk - 1875466.jpg|mion|caoirigh ar foscadh ]] Bhí sé thar a bheith te thar oíche chomh maith (idir 15 agus 23 céim san oíche). Bhí an céad ‘[[Oíche Thrópaiceach]]’<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tropical night|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tropical_night&oldid=1099220056|journal=Wikipedia|date=2022-07-19|language=en}}</ref> ag Éirinn le 20 bliain ag [[Oileán Dairbhre|Réadlann Dhairbhre]] i g[[Contae Chiarraí|Ciarraí]], áit nár thit an teocht thar oíche faoi 20°C. Shocraigh Tuaisceart Éireann ar thaifead nua don teocht is airde, le 31.3°C bainte amach i g[[Caisleán na Deirge]], [[Contae Thír Eoghain|Co. Thír Eoghain]] agus i g[[Contae Ard Mhacha|Co. Ard Mhacha]] ar 21 agus 22 Iúil.<ref name=":0" /> Bhí [[Uisce Éireann]] ag iarraidh ar dhaoine a bheith spárálach leis an uisce ó tharla nach bhfuil aon bháisteach á tuar.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dha-rabhadh-eisithe-ag-met-eireann-faoin-teas-damanta/|teideal=Dhá rabhadh eisithe ag Met Éireann faoin teas damanta|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-21}}</ref> === Sasana === Chuir oifig na haimsire i Sasana rabhadh teasa amach agus teocht chomh hard le 35 céim Celsius á tuar. == Féach freisin == * [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2023]] * [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2022]] * [[Athrú aeráide in Éirinn]] * [[Téamh domhanda]] * [[Tonn teasa]] * [[:Catagóir:Teagmhais aimsire|Teagmhais aimsire]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:2021]] [[Catagóir:Téamh domhanda]] [[Catagóir:Timpeallacht na hÉireann]] [[Catagóir:Aeráid na hÉireann]] [[Catagóir:Tonnta teasa]] [[Catagóir:Teagmhais aimsire in Éirinn]] l1n9f64qr4enoq0w7iy8yhf7gy47hrg 14 106335 1320904 1123151 2026-07-18T20:43:33Z TGcoa 21229 1320904 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coireacht]] [[Catagóir:Coireacht eagraithe]] mi3gibqx130ye1ximam0o2nh2vl45jp 14 106856 1320914 1126739 2026-07-18T20:51:39Z TGcoa 21229 1320914 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Leanaí]] [[Catagóir:Coireacht]] 1ye3p6n2z243voltkbjqvf5cw6qw0db 0 107734 1320930 1308527 2026-07-18T21:11:20Z TGcoa 21229 1320930 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Fógra2.JPEG|mion|Faireachán drugaí na gCustaim in Éirinn]] [[Íomhá:Drug abuse prevention (6800434328).jpg|mion|Postaer de chuid National Institute on Drug Abuse, Md.<ref>{{Lua idirlín|url=https://collections.nlm.nih.gov/catalog/nlm:nlmuid-101437888-img|teideal=The name of the game is drug abuse prevention: any number can play - Digital Collections - National Library of Medicine|work=collections.nlm.nih.gov|dátarochtana=2024-01-27}}</ref>]] Is éard atá i gceist le '''beartais in aghaidh drugaí''' (Béarla: ''drug policy'') ná srianta agus rialaithe curtha ar drugaí ag rialtais nó údaráis eile. Cothaíonn drugaí difriúla fadhbanna éagsúla do dhaoine éagsúla agus úsáideann daoine éagsúla drugaí difriúla ar chúiseanna éagsúla. Mar sin bíonn réitigh éagsúla de dhíth ar na fadhbanna seo agus níl aon fhreagra simplí ar na fadhbanna a bhfuil úsáid drugaí ina n-údar orthu, Ach nuair atá na fíricí ag daoine, tá sé níos fusa déileáil le saincheisteanna a bhaineann le drugaí.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|teideal=Tobar na Gaoise|údar=COGG|dátarochtana=2022}}{{Dead link|date=Iúil 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://health.old.gov.ie/ga/eire-shlaintiuil/an-taonad-um-chlair-dhrugai-agus-beartas-drugai/comhairliuchan-poibli-ar-siul-chun-bonn-eolais-a-chur-faoin-straiteis-nua-naisiunta-drugai/|teideal=Comhairliúchán poiblí – Straitéis nua Náisiúnta Drugaí|údar=An Roinn Sláinte|dáta=2016|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220626102143/https://health.old.gov.ie/ga/eire-shlaintiuil/an-taonad-um-chlair-dhrugai-agus-beartas-drugai/comhairliuchan-poibli-ar-siul-chun-bonn-eolais-a-chur-faoin-straiteis-nua-naisiunta-drugai/|archivedate=2022-06-26}}</ref> == Polasaithe == Ní foláir an difríocht idir ''díchoiriú'' drugaí agus ''dleathú'' nó dlisteanú a shoiléiriú.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/obair-thabhachtach-uasal-le-deanamh-ag-tionol-saoranach-faoi-cheist-na-ndrugai/|teideal=Obair thábhachtach uasal le déanamh ag Tionól Saoránach faoi cheist na ndrugaí|údar=Cathal Mac Coille|dáta=29 Aibreán 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-29}}</ref> Is ionann ''díchoiriú'' agus polasaí faoina mbeadh lánrogha ag na póilíní gan daoine a mbeadh drugaí mídhleathacha ina seilbh acu i gcomhair úsáid phearsanta a chúiseamh. Dá dtabharfaí a gcás chun cúirte, ní cion coiriúil a chuirfí ina leith ach cion a bheadh ar aon chéim le cion páirceála. Chiallódh ''dleathú'' (nó dlisteanú) go mbeadh úsáid agus seilbh ar dhrugaí, nó drugaí áirithe, lándleathach. Is féidir drugaí dleathacha a chur "faoi smacht an stáit",<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21977815/|teideal=Tús Áite: Dleathú Drugaí|údar=Grúpa Oibrithe Óige i gCoinne Cosc ar Dhrugaí / Rónán Ó Dálaigh|dáta=2021|language=ga-IE|work=RTÉ Raidió na Gaeltachta|dátarochtana=2023-04-29}}</ref> b'fhéidir. D’fhéadfaí an dá pholasaí a chur i bhfeidhm i gcás gach druga nó i gcás druga amháin ([[Cannabas (druga)|cannabas]] mar shampla) nó raon teoranta drugaí.<ref name=":0" /> ==== Coiriúlacht ==== Dar leis na [[Garda Síochána|Gardaí]], chuaigh mí-úsáid drugaí thar lear i méid agus go ndeachaigh riar agus reacht chun donais i dtíortha inar maolaíodh feidhmiú an dlí.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ar-bpolasai-drugai-is-fada-leanmhar-agus-naireach-an-sceal-e/|teideal=Ár bpolasaí drugaí – is fada, léanmhar agus náireach an scéal é|údar=Cathal Mac Coille|dáta=27 Eanáir 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-01-27}}</ref> == Polasaithe in Éirinn == Sa bhliain 2012 mhol an uile pháirtí ar [[Comhairle Chathair Átha Cliath|Chomhairle Chathair Átha Cliath]] go mbunófaí lárionaid sa chathair ina gceadófaí féin-instealladh drugaí faoi mhaoirseacht foireann leighis. Ach chuir daoine sa cheantar ina gcoinne.<ref name=":2" /> Ní raibh aon lárionad fós ar oscailt i dtús 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/ireland/social-affairs/2024/01/23/medically-supervised-drug-injection-facility-to-open-in-dublin/|teideal=Medically supervised drug injection facility to open in Dublin|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-01-27}}</ref> Níl bunú ionaid den sórt céanna beartaithe fós i gCorcaigh ná in aon áit eile. Tugann an córas daonlathach in Éirinn deis arís agus arís eile do pholaiteoirí agus do vótálaithe moill a chur ar chabhair do dhaoine atá i gcruachás. Fógraíodh polasaí cuimsitheach sláinte in 2019. Ach níl an polasaí curtha i bhfeidhm fós (in 2024) "mar gheall ar chúrsaí dlí" is cosúil. Bunaíodh [[tionól saoránach]] chun drugaí a phlé sa bhliain 2023<ref>{{Lua idirlín|url=https://citizensassembly.ie/assembly-on-drugs-use/|teideal=Assembly on Drugs Use|údar=An Tionól Saoránach|dáta=2023|language=en-iE|work=Citizens' Assembly|dátarochtana=2023-04-29}}</ref> agus foilsíodh an tuairisc in 2024 ([https://citizensassembly.ie/wp-content/uploads/CADU_Volume1.pdf Iml 1], [https://citizensassembly.ie/wp-content/uploads/CADU_Volume-2.pdf Iml 2]). Mhol an Tionól nach dtabharfaí daoine a mbeirtear orthu agus drugaí mídhleathacha ina seilbh os comhair cúirte feasta ach go gcuirfí seirbhísí leighis ar fáil dóibh. Tá polasaí dá leithéid i bhfeidhm cheana féin sa [[An Phortaingéil|Phortaingéil]] agus san [[An Ostair|Ostair]]. Vótáil an Tionól (le móramh aon vóta) nár chóir an dlí, a deir go bhfuil seilbh channabais mídhleathach, a athrú.<ref name=":2" /> {{Main|Úsáid mhídhleathach drugaí in Éirinn}} == Féach freisin == * Úsáid mhídhleathach drugaí in Éirinn == Naisc sheachtracha == * Frainc Mac Brádaigh (sagart Íosánach) agus an obair a bhíonn ar siúl aige siúd le daoine atá gafa le drugaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21978366/|teideal=Dleathú nó dí-choiriúlú drugaí|údar=Clár Tús Áite|dáta=2021|language=ga-IE|work=RTÉ Raidió na Gaeltachta|dátarochtana=2023-04-29}}</ref> * [[An Tionól Saoránach]] (2024: [https://citizensassembly.ie/wp-content/uploads/CADU_Volume1.pdf Iml 1], [https://citizensassembly.ie/wp-content/uploads/CADU_Volume-2.pdf Iml 2]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://citizensassembly.ie/launch-of-the-report-of-the-citizens-assembly-on-drugs-use/|teideal=Launch of the Report of the Citizens' Assembly on Drugs Use|údar=citizensassembly.ie|dáta=2024-01-25|language=en-IE|work=Citizens' Assembly|dátarochtana=2024-01-27}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Drugaí gan stádas dlíthiúil]] [[Catagóir:Sláinte mheabhrach]] [[Catagóir:Coireanna]] [[Catagóir:Polasaí poiblí]] [[Catagóir:Trádáil i ndrugaí aindleathacha]] [[Catagóir:Drugaí mídhleathacha]] pgtjyahwpvfvyv1izqdk6qwlmuxtakx 0 107923 1320932 1137086 2026-07-18T21:12:36Z TGcoa 21229 1320932 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Mass Shooting Deaths by Year 1994-2017.jpg|mion|oll-lámhaigh 1994-2017 sna Stáit Aontaithe]] Rangaítear '''oll-lámhach''' mar eachtra lámhaigh ina maraítear nó a ngointear triúr nó os a chionn, gan an gunnadóir a chur san áireamh, de réir an dlí sna Stáit Aontaithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.congress.gov/bill/112th-congress/house-bill/2076/text|teideal=H.R.2076 - Investigative Assistance for Violent Crimes Act of 2012|údar=congress.gov|dáta=2012|dátarochtana=2023}}</ref><ref>oll-lámhaigh mar iolra (oll-lámhach sa ghinideach iolra)</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/topic/mass-shooting|teideal=Mass shooting {{!}} Definition, Statistics, Weapons, & Locations {{!}} Britannica|language=en|work=www.britannica.com|dátarochtana=2023-05-12}}</ref> Measann an Chartlann um Fhoréigean Gunnaí sna Stáit Aontaithe gur tharla 198 eachtra idir Eanáir - Bealtaine 2023, an líon is mó eachtraí ó bhí 2016 ann.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ochtar maraithe in ionsaí gunna i Texas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0507/1381187-ochtar-maraithe-in-ionsai-gunna-i-texas/|date=2023-05-07|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> .<ref>{{Lua idirlín|url=https://collegetribune.ie/gafa-le-gunnai-sam-ar-strae/|teideal=Gafa le Gunnai – SAM ar strae|údar=College Tribune / COBÁC|dáta=2013-02-14|language=ga-IE|dátarochtana=2023-05-11}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Ollsléachtanna|Ollsléachtanna]] * [[:Catagóir:Eachtraí lámhaigh|Eachtraí lámhaigh]] * [[Oll-lámhaigh sna Stáit Aontaithe]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Eachtraí lámhaigh]] [[Catagóir:Coireacht]] 5c8kybpzkzbn3fksv04165y93z9hcvc 14 109466 1320907 1320027 2026-07-18T20:44:44Z TGcoa 21229 1320907 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Coirscealta}} [[Catagóir:Litríocht de réir seánra]] [[Catagóir:Seánraí]] [[Catagóir:Ficsean de réir seánra]] [[Catagóir:Coireacht]] e93ahmon44y67d8it2typum1gi11zwz 0 111392 1320942 1233685 2026-07-18T21:18:35Z TGcoa 21229 1320942 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Fógra2.JPEG|mion|Faireachán drugaí na gCustaim in Éirinn]]Shamhlóinn gur beag duine in Éirinn nach bhfuil cur amach pearsanta de shaghas éigin acu ar na fadhbanna a bhaineann le [[Mí-úsáid substaintí|mí-úsáid drugaí]] agus alcóil, agus '''úsáid mhídhleathach drugaí'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scribhneoireacht-chruthaitheach-09-fadhb-na-ndrugai-agus-an-alcoil/|teideal=Scríbhneoireacht Chruthaitheach 09 – ‘Fadhb na ndrugaí agus an alcóil’ (Cartlann)|dáta=2017-04-03|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-01-27}}</ref> Dar le daoine áirithe, tá an tír ag cur thar maoil le drugaí aindleathacha agus tá na húdaráis ag streachailt sa troid i gcoinne mí-úsáid drugaí. [[Íomhá:Nirvana_head_shop.jpg|mion|Nirvana head shop, Sráid Capel, BAC. Scriosadh é in 2010.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/herald/nirvana-owners-bizarre-rant-after-blaze-at-store/27945728.html|teideal=Nirvana owner's bizarre rant after blaze at store|dáta=2010-03-19|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2024-09-15}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/crime-and-law/courts/circuit-court/man-who-set-capel-street-head-shop-ablaze-has-jail-term-cut-1.2454847|teideal=Man who set Capel Street head shop ablaze has jail term cut|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-01-27}}</ref>]] == Staitisticí == Tháinig méadú mór ar líon na ndaoine a fuair bás de bharr drugaí idir 2010-2020 – 218 ó [[Tuaisceart Éireann|thuaidh]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.drugsandalcohol.ie/39935/1/Drug_overdoses_and_drug_related_deaths_in_NI.pdf|teideal=Drug Overdoses and Drug Related Deaths in NI|údar=Drug Deaths Taskforce NI, October 2023 / drugsandalcohol.ie|dáta=2023|dátarochtana=2024}}</ref> agus 409 ó dheas<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.drugsandalcohol.ie/deaths-data/|teideal=Drug Deaths|údar=HRB Research Library / .drugsandalcohol.ie|dáta=2023|dátarochtana=2024}}</ref> sa bhliain 2020, daoine óga a bhformhór. Bhásaigh 397 eile ó dheas de bharr cúiseanna eile a bhain le drugaí (crochadh, taomanna croí srl). Tá meabhairghalar agus ganntanas seirbhísí meabhairshláinte fite fuaite le úsáid mhídhleathach drugaí go minic.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tragoid-ar-shraideanna-bheal-feirste-seisear-ogfhear-basaithe-le-coicis/|teideal=Tragóid ar shráideanna Bhéal Feirste – seisear ógfhear básaithe le coicís|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=22 Meitheamh 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-01-27}}</ref> == Margadh == Meastar gur margadh mór í Éire ag buíonta coirpeach eagraithe ó Mheiriceá Theas agus ón Áise. Deir na Gardaí gur daoine bochta ó na háiteanna sin is mó a thugann na drugaí isteach in Éirinn. Airgead suarach a íoctar leo den chuid is mó – míle euro, cuir i gcás – cé gur minic suas le €100,000 de chócaon a bheith ar iompar acu. Is iondúil freisin gur taobh istigh dá gcolainn a bhíonn an cócaon i bhfolach acu, suas le 100 capsúl in amanna. Mar le cannabas, is i málaí taistil is mó a bhíonn sé i bhfolach, suas le luach €350,000 de go minic.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Margadh mór drugaí anois í Éire ag gáinneálaithe idirnáisiúnta'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0913/1469864-margadh-mor-drugai-anois-i-eire-ag-gainnealaithe-idirnaisiunta/|date=2024-09-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Polasaithe in Éirinn == Sa bhliain 2012 mhol an uile pháirtí ar [[Comhairle Chathair Átha Cliath|Chomhairle Chathair Átha Cliath]] go mbunófaí lárionaid sa chathair ina gceadófaí féin-instealladh drugaí faoi mhaoirseacht foireann leighis. Ach chuir daoine sa cheantar ina gcoinne.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ar-bpolasai-drugai-is-fada-leanmhar-agus-naireach-an-sceal-e/|teideal=Ár bpolasaí drugaí – is fada, léanmhar agus náireach an scéal é|údar=Cathal Mac Coille|dáta=27 Eanáir 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-01-27}}</ref> Ní raibh aon lárionad fós ar oscailt i dtús 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/ireland/social-affairs/2024/01/23/medically-supervised-drug-injection-facility-to-open-in-dublin/|teideal=Medically supervised drug injection facility to open in Dublin|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-01-27}}</ref> Níl bunú ionaid den sórt céanna beartaithe fós i gCorcaigh ná in aon áit eile. Tugann an córas daonlathach in Éirinn deis arís agus arís eile do pholaiteoirí agus do vótálaithe moill a chur ar chabhair do dhaoine atá i gcruachás. Fógraíodh polasaí cuimsitheach sláinte in 2019. Ach níl an polasaí curtha i bhfeidhm fós (in 2024) "mar gheall ar chúrsaí dlí" is cosúil. Bunaíodh [[tionól saoránach]] chun drugaí a phlé sa bhliain 2023<ref>{{Lua idirlín|url=https://citizensassembly.ie/assembly-on-drugs-use/|teideal=Assembly on Drugs Use|údar=An Tionól Saoránach|dáta=2023|language=en-iE|work=Citizens' Assembly|dátarochtana=2023-04-29}}</ref> agus foilsíodh an tuairisc in 2024 ([https://citizensassembly.ie/wp-content/uploads/CADU_Volume1.pdf Iml 1], [https://citizensassembly.ie/wp-content/uploads/CADU_Volume-2.pdf Iml 2]). Mhol an Tionól nach dtabharfaí daoine a mbeirtear orthu agus drugaí mídhleathacha ina seilbh os comhair cúirte feasta ach go gcuirfí seirbhísí leighis ar fáil dóibh. Tá polasaí dá leithéid i bhfeidhm cheana féin sa [[An Phortaingéil|Phortaingéil]] agus san [[An Ostair|Ostair]]. Vótáil an Tionól (le móramh aon vóta) nár chóir an dlí, a deir go bhfuil seilbh channabais mídhleathach, a athrú.<ref name=":2" /> == Féach freisin == * [[Polasaithe in aghaidh drugaí]] * [[Mí-úsáid substaintí]] == Naisc sheachtracha == * [[An Tionól Saoránach]] (2024: [https://citizensassembly.ie/wp-content/uploads/CADU_Volume1.pdf Iml 1], [https://citizensassembly.ie/wp-content/uploads/CADU_Volume-2.pdf Iml 2]). == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Drugaí gan stádas dlíthiúil]] [[Catagóir:Sláinte mheabhrach]] [[Catagóir:Polasaí poiblí]] [[Catagóir:Trádáil i ndrugaí aindleathacha]] [[Catagóir:Coireanna in Éirinn]] [[Catagóir:Sochaí na hÉireann]] 82zce26vjrhg9z3hdfxdamo9od0hpgh 0 119102 1320966 1265461 2026-07-18T22:50:16Z TGcoa 21229 1320966 wikitext text/x-wiki {{Le haghaidh|an cheoltóir a bhí sa bhanna [[The Chieftains]]|Peadar Mercier}} {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Trá Pháidín The Cobblestone DSCF7144 20241220.jpg|mion|Trá Pháidín, The Cobblestone, 2024]] [[Íomhá:Trá Pháidín DSCF3992 20240825.jpg|mion|Trá Pháidín, Féile na Gréine in Pharmacia]] Is ceoltóir, teagascóir, cumadóir, Gaeilgeoir, veidhleadóir, giotáraí, bodhránaí agus boscadóir as an g[[Ceathrú Rua]] i g[[Conamara]] é '''Peadar-Tom Mercier'''. Tá sé ina bhall den chomharghrúpa [[Gliogar]] agus den bhanna ceoil [[Trá Pháidín]]. Tá Peadar Tom ina theagascóir ceoil uirlise, ag freastal ar scoileanna fud fad Chonamara, le roinnt blianta anuas. Bronnadh sparánacht chónaitheachta an [[Centre Culturel Irlandais]] agus [[Ealaín na Gaeltachta]] 2025 ar Pheadar Tom Mercier. Is sparánacht í seo a thugann deis d’ealaíontóirí Gaeltachta, a bhíonn ag obair trí mheán na Gaeilge, mí a chaitheamh sa Centre Culturel Irlandais i bPáras. Seo í an 6ú bliain a bhfuil Ealaín na Gaeltachta, i gcomhar leis an Centre Culturel Irlandais, ag cur an mhaoinithe ar fáil. Cuireann an Centre Culturel Irlandais 50 cónaitheacht in aghaidh na bliana ar fáil, i gcomhar le heagraíochtaí éagsúla. Bhronn siad cónaitheacht ar ealaíontóir Gaeltachta eile freisin – an ceoltóir consairtín iomráiteach [[Cormac Begley]], arb as [[Corca Dhuibhne]] dó. Spreag a shloinne téama na hoibre atá beartaithe aige a dhéanamh sa Centre Culturel Irlandais. Nuair a bhí sé ina pháiste, shíl sé gur Francaigh ó dhúchas a bhí ina mhuintir mar gheall ar an sloinne neamhghnách atá air, ach ní mar a shíltear a bhítear. Beidh sé ag obair ar phíosaí ceoil do shaothar nua le Trá Pháidín ar théama na strainséarthachta nó “blow-in-ism” agus ar théamaí barúlacha féiniúlachta agus náisiúnachais na nÉireannach sa bhaile agus thar sáile. == Féach freisin == *[[Trá Pháidín]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Rialú údaráis}} [[Catagóir:Bodhránaithe]] [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Cumadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Veidhleadóirí]] jh87mohqoxg9e2lwg1br82udw9lv3ws 2 120601 1320971 1320485 2026-07-19T03:06:18Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1320971 wikitext text/x-wiki * Tá an focal "item" de dhíth ón mbot, is amhlaidh... tá! * An eochairfhocal é "Label"? Is . * Ní fheictear anseo go díreach na torthaí SQL, ach ina ionad sin, céard a dhéanann an bot leo, mar shampla ?item -> <nowiki>[[:d:?item|?item]]</nowiki> {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?can2000 { # P3425=(Comhartha) Aitheantas Nature 2000 # P17=tír, Q27=Éire ?item wdt:P3425 ?can2000; wdt:P17 wd:Q27. # label SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga". } } | columns = number:#, label:Alt, P7959:Contae, P18:Íomhá, P3425:Natura 2000 | links = local }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Alt ! Contae ! Íomhá ! Natura 2000 |- | style='text-align:right'| 1 | [[Loch Iascaigh]] | [[Contae Dhún na nGall]] | [[Íomhá:Lough Eske sud est.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000163 IE0000163] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Gleann Dá Ghrua]] | [[Contae Chill Mhantáin]] | [[Íomhá:Glen walk way.JPG|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000719 IE0000719] |- | style='text-align:right'| 3 | [[An Abhainn Mhór]] | [[Contae Phort Láirge]] | [[Íomhá:IMG BlackwaterBridge3720rz.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002170 IE0002170] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Páirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin]] | [[Contae Chill Mhantáin]] | [[Íomhá:Wicklow Mountains National Park Information Office.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002122 IE0002122] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Portach Chlóirthigh|Dúlra Phortach Chlóirthigh]] | [[Contae Uíbh Fhailí]] | [[Íomhá:Clara bog boardwalk. 07.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000572 IE0000572] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Bá Bhaile Dúill|Bá Baile Dúill]] | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | [[Íomhá:The View from Strand Road Baldoyle - geograph.org.uk - 181928.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000199 IE0000199] |- | style='text-align:right'| 7 | [[An Sliabh Riabhach]] | [[Contae Luimnigh]] | [[Íomhá:Black Rock on the Ballyhoura Mountain Range - geograph.org.uk - 1103684.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002036 IE0002036] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Loch Uí Ghadhra]] | [[Contae Shligigh]] | [[Íomhá:Lough Gara 1.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0004048 IE0004048] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Inbhear Bhaile Roiséir]] | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | [[Íomhá:View of Rogerstown Estuary.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000208 IE0000208] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Loch Coirib]] | [[Contae na Gaillimhe]] | [[Íomhá:Loughcorrib.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0004042 IE0004042] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Coill Chnoc Sinche]] | [[Contae Chill Mhantáin]] | [[Íomhá:Plants on damp bankside in Knocksink woods.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000725 IE0000725] |} {{Wikidata list end}} fdy701xu0kszid8e0tr1u7wmkzej868 0 121264 1320972 1312800 2026-07-19T07:35:51Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1320972 wikitext text/x-wiki Is fo-ranna riaracháin den chéadleibhéil iad '''contaetha na Cróite''' (''{{lang|hr|hrvatske županije}}'') i [[an Chróit|bPoblacht na Cróite]].<ref name=Constitution /> Feictear i stair na gcontaetha méaduithe agus laghduithe críche; athruithe stádais pholaitiúil sa of [[an Dalmáit|Dalmáit]], [[Dubrovnic]] agus [[An Istria Chrótach|Istria]]; agus nithe polaitiúla eile amhail is [[an Chróit in aontas pearsanta leis an Ungáir|aontas pearsanta]] agus caidrimh idir [[Ríocht na Cróite-na Slavóine]] agus [[Ríocht na hUngáire]].<ref name=Goldstein|1996 />{{rp|86}} I ndiaidh neamhspleáchas na Cróite sa bhliain 1992, tá an tír roinnte ina 20 [[contae]] agus i dteannta sin an {{h|príomhchathair}}, [[Ságrab]] (scoite ó {{h|Contae Ságrab}}).<ref name=HGK /><ref name=Act|1997 /> As an mbliain 2015 ar aghaidh, tá na contaetha féin roinnte ina 128 cathair agus 428 [[bardais na Cróite|bardas]].<ref name=Act|2006 /><ref name=HINA|2013 /> == Léarscáil == <imagemap> Image:Croatia-counties-colorkey450px.png | thumb | 350px | alt = Léarscáil le contaetha na Cróite | Contaetha na Cróite: {{legend | #ff8080 | [[Contae Bjelovar-Bilogora|Bjelovar-Bilogora]]}} {{legend | #d40000 | [[Contae Brod-Posavina|Brod-Posavina]]}} {{legend | #554400 | [[Contae Dubrovnik-Neretva|Dubrovnik-Neretva]]}} {{legend | #ffeeaa | [[An Istria Chrótach|Istria]]}} {{legend | #ffd5d5 | [[Contae Karlovac|Karlovac]]}} {{legend | #003380 | [[Contae Koprivnica-Križevci|Koprivnica-Križevci]]}} {{legend | #2a7fff | [[Contae Krapina-Zagorje|Krapina-Zagorje]]}} {{legend | #ffcc00 | [[Contae Lika-Senj|Lika-Senj]]}} {{legend | #0055D4 | [[Contae Međimurje|Međimurje]]}} {{legend | #aa0000 | [[Contae Osijek-Baranja|Osijek-Baranja]]}} {{legend | #ff0000 | [[Contae Požega-Slavonia|Požega-Slavonia]]}} {{legend | #ffe680 | [[Contae Primorje-Gorski Kotar|Primorje-Gorski Kotar]]}} {{legend | #aa8800 | [[Contae Šibenik-Knin|Šibenik-Knin]]}} {{legend | #ffaaaa | [[Contae Sisak-Moslavina|Sisak-Moslavina]]}} {{legend | #806600 | [[Contae Split-na Dalmáite|Split-na Dalmáite]]}} {{legend | #0066FF | [[Contae Varaždin|Varaždin]]}} {{legend | #ff5555 | [[Contae Virovitica-Podravina|Virovitica-Podravina]]}} {{legend | #800000 | [[Contae Vukovar-Syrmia|Vukovar-Srijem]]}} {{legend | #d4aa00 | [[Contae Zadar|Zadar]]}} {{legend | #5599ff | [[Ságrab|Cathair tSágrab]]}} {{legend | #80b3ff | [[Contae Ságrab|Zagreb]]}} poly 391 126 378 122 373 131 359 139 359 157 372 165 376 173 383 178 393 175 396 162 400 150 415 151 417 146 401 142 393 136 388 132 [[Contae Vukovar-Syrmia]] poly 317 92 326 105 318 124 330 131 328 142 337 146 352 144 356 145 362 136 369 128 377 122 389 127 391 122 395 119 389 117 384 117 383 110 387 98 381 84 373 84 366 84 360 91 350 97 333 94 [[Contae Osijek-Baranja]] poly 268 151 265 144 273 132 288 139 302 142 303 148 313 147 317 139 334 145 351 146 360 147 358 159 342 158 336 155 334 160 324 154 315 164 301 155 281 153 [[Contae Brod-Posavina]] poly 255 119 271 131 301 141 307 148 317 140 326 143 328 129 315 123 288 112 288 119 273 120 254 120 263 128 265 133 [[Contae Požega-Slavonia]] poly 288 112 316 123 326 107 316 93 302 89 295 80 285 80 275 76 269 77 267 84 278 94 288 102 291 101 [[Contae Virovitica-Podravina]] poly 227 96 229 100 233 107 244 108 255 121 270 119 284 118 288 114 290 103 265 83 252 77 248 66 241 70 239 90 [[Contae Bjelovar-Bilogora]] poly 214 72 218 63 229 57 238 54 238 52 243 48 248 45 256 54 264 58 274 71 274 75 269 77 266 84 257 76 252 74 246 67 242 68 239 72 239 80 232 80 227 76 222 76 [[Contae Koprivnica-Križevci]] poly 216 24 215 29 211 27 210 31 215 39 218 44 233 44 246 46 249 44 245 39 238 38 236 31 224 29 [[Contae Međimurje]] poly 184 48 188 53 196 55 204 55 208 55 208 60 210 67 213 72 216 65 221 60 225 61 228 57 232 54 239 54 240 52 243 46 230 44 215 43 211 39 205 39 200 37 197 37 [[Contae Varaždin]] poly 185 49 178 51 178 54 173 52 169 52 169 55 168 59 168 63 173 71 171 75 180 75 187 79 190 81 196 77 203 75 209 68 209 55 199 57 188 55 [[Contae Krapina-Zagorje]] poly 208 65 211 73 216 71 222 77 229 79 237 80 237 90 227 91 224 92 224 97 232 106 222 112 214 105 208 110 204 106 196 113 197 118 189 123 187 120 183 116 179 118 177 114 167 110 164 110 149 97 162 89 167 91 172 87 172 85 173 75 181 76 189 82 181 91 182 96 185 98 183 101 179 101 186 107 191 102 195 95 202 93 207 89 200 78 [[Contae Ságrab]] poly 189 82 199 79 206 90 195 98 192 102 188 107 178 101 187 96 182 93 [[Cathair Ságrab]] poly 181 146 178 137 180 132 182 128 186 125 198 120 199 119 197 113 205 109 208 110 214 108 223 113 232 105 241 110 248 116 261 128 268 135 269 141 264 145 266 149 259 146 253 142 245 149 240 147 235 148 228 145 221 151 217 157 211 167 205 163 201 160 196 152 192 152 191 146 [[Contae Sisak-Moslavina]] poly 147 97 160 110 164 113 168 111 175 117 183 119 186 122 183 127 178 139 180 148 176 150 176 153 175 160 174 167 175 175 170 173 157 173 153 164 145 159 139 157 128 157 124 149 124 140 136 140 138 128 147 128 151 122 146 113 153 108 149 103 145 101 [[Contae Karlovac]] poly 33 121 37 124 46 123 50 127 59 124 58 118 63 118 65 124 72 128 72 134 71 141 72 151 75 160 74 165 74 175 65 193 54 205 34 183 24 150 19 125 20 116 25 114 [[An Istria Chrótach]] poly 66 121 73 128 73 145 74 153 76 172 69 191 54 205 71 223 82 232 107 212 104 196 106 192 111 195 116 196 114 191 115 187 114 179 118 170 115 161 121 159 126 158 126 154 123 137 134 138 136 133 137 126 128 122 120 119 116 124 108 118 103 118 104 112 98 104 92 112 88 120 82 121 75 120 [[Contae Primorje-Gorski Kotar]] poly 109 213 108 198 112 196 117 196 116 186 119 174 117 164 125 161 133 159 146 161 153 168 157 172 175 174 177 181 173 184 180 192 185 190 194 203 193 206 198 212 201 218 194 220 189 215 179 218 177 221 176 224 181 231 174 234 166 232 159 226 153 226 148 222 144 224 139 224 132 215 127 213 121 212 112 213 [[Contae Lika-Senj]] poly 85 234 114 213 127 215 138 222 144 223 160 230 178 235 183 230 179 222 188 217 189 217 196 220 201 221 206 226 203 233 206 240 202 242 201 246 197 248 192 247 187 244 179 251 182 253 180 263 174 271 169 271 171 272 167 272 161 274 163 279 164 288 153 294 151 296 123 274 [[Contae Zadar]] poly 152 296 165 287 164 275 175 272 179 263 183 251 180 250 189 247 196 249 202 246 206 240 213 249 220 252 220 256 224 256 226 260 215 266 216 269 219 276 216 280 214 288 210 286 207 289 204 286 199 290 196 294 195 297 196 301 192 306 179 317 [[Contae Šibenik-Knin]] poly 180 317 194 307 200 298 197 296 203 287 213 287 214 285 214 280 220 278 221 273 215 269 225 258 240 276 240 279 245 282 258 299 263 302 267 306 272 305 277 308 275 314 276 321 280 328 285 330 287 332 286 336 282 336 282 340 283 342 276 347 258 344 247 347 238 348 223 354 215 366 201 368 185 365 170 362 163 349 164 330 175 323 [[Contae Split-na Dalmáite]] poly 215 366 224 355 241 347 256 346 268 346 275 347 282 345 285 343 282 338 290 337 299 341 303 351 303 355 296 358 297 361 302 362 305 359 309 360 313 362 313 369 318 369 322 371 329 377 334 384 341 387 345 386 350 390 351 394 353 399 357 403 358 404 360 408 360 411 354 415 351 416 314 397 297 391 278 384 268 384 250 390 235 387 222 382 213 376 [[Contae Dubrovnik-Neretva]] desc bottom-left </imagemap> == Liosta Wikidata == {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q57053. FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?dátaDíscaoilte. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,ga". } } ORDER BY ?itemLabel | columns = number:#, P94:Armas, label:Contae, P36:Príomh-chathair, P2046:Achar, P1082:Daonra, P242:Léarscáil }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Armas ! Contae ! Príomh-chathair ! Achar ! Daonra ! Léarscáil |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Bjelovar-Bilogora County coat of arms.png|center|128px]] | [[Contae Bjelovar-Bilogora]] | ''[[:d:Q5707|Bjelovar]]'' | 2640 ciliméadar cearnach | 119764 | [[Íomhá:Bjelovarsko-bilogorska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Coat of arms of Brod-Posavina County.svg|center|128px]] | [[Contae Brod-Posavina]] | ''[[:d:Q4686|Slavonski Brod]]'' | 2030 ciliméadar cearnach<br/>2028.3 ciliméadar cearnach | 158575 | [[Íomhá:Brodsko-posavska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Dubrovnik-Neretva.svg|center|128px]] | [[Contae Dubrovnik-Neretva]] | [[Dubrovnic|Dubrovnik]] | 1781 ciliméadar cearnach | 115862 | [[Íomhá:Dubrovačko-neretvanska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Grb Istarske županije.svg|center|128px]] | [[an Istria Chrótach]] | [[Pazin]] | 2813 ciliméadar cearnach | 195237 | [[Íomhá:Istarska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:Coat of Arms of Karlovac county.svg|center|128px]] | [[Contae Karlovac]] | ''[[:d:Q3617|Karlovac]]'' | 3626 ciliméadar cearnach | 128899 | [[Íomhá:Karlovačka županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:Koprivnica County coat of arms.png|center|128px]] | [[Contae Koprivnica-Križevci]] | ''[[:d:Q5640|Koprivnica]]'' | 1746 ciliméadar cearnach | 115584 | [[Íomhá:Koprivničko-križevačka županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:Seal of Krapina-Zagorje County.svg|center|128px]] | [[Contae Krapina-Zagorje]] | ''[[:d:Q221189|Krapina]]'' | 1229 ciliméadar cearnach | 120702 | [[Íomhá:Krapinsko-zagorska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Íomhá:Lika-Senj County coat of arms.svg|center|128px]] | [[Contae Lika-Senj]] | ''[[:d:Q137919304|Gospić]]'' | 5353 ciliméadar cearnach | 42748 | [[Íomhá:Ličko-senjska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:Međimurska županija (grb).svg|center|128px]] | [[Contae Međimurje]] | ''[[:d:Q167839|Čakovec]]'' | 730 ciliméadar cearnach | 105250 | [[Íomhá:Međimurska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:Osijek-Baranja County Arms.png|center|128px]] | [[Contae Osijek-Baranja]] | ''[[:d:Q1640|Osijek]]'' | 4155 ciliméadar cearnach | 305032 | [[Íomhá:Osječko-baranjska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:Coa Hungary County Pozsega (history).svg|center|128px]] | [[Contae Požega-Slavonia]] | ''[[:d:Q273114|Požega]]'' | 1823 ciliméadar cearnach | 64084 | [[Íomhá:Požeško-slavonska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:Primorje-Gorski Kotar County coat of arms.svg|center|128px]] | [[Contae Primorje-Gorski Kotar]] | [[Rijeka]] | 3588 ciliméadar cearnach | 265419 | [[Íomhá:Primorsko-goranska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[Íomhá:Sisak-Moslavina County coat of arms.png|center|128px]] | [[Contae Sisak-Moslavina]] | ''[[:d:Q192119|Sisak]]'' | 4468 ciliméadar cearnach | 185387 | [[Íomhá:Sisačko-moslavačka županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[Íomhá:Coat of arms of Split-Dalmatia County.svg|center|128px]] | [[Contae Split-na Dalmáite|Contae Split-Dalmatia]] | [[Split]] | 4534 ciliméadar cearnach | 423407 | [[Íomhá:Splitsko-dalmatinska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[Íomhá:Varaždin County coat of arms.png|center|128px]] | [[Contae Varaždin]] | ''[[:d:Q5420|Varaždin]]'' | 1261 ciliméadar cearnach | 175951 | [[Íomhá:Varaždinska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[Íomhá:Virovitica-Podravina County coat of arms.svg|center|128px]] | [[Contae Virovitica-Podravina]] | ''[[:d:Q266168|Virovitica]]'' | 2024 ciliméadar cearnach | 84836 | [[Íomhá:Virovitičko-podravska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[Íomhá:Coat of Arms of Vukovar-Syrmia County.svg|center|128px]] | [[Contae Vukovar-Syrmia]] | [[Vukovar]] | 2448 ciliméadar cearnach | 179521 | [[Íomhá:Vukovarsko-srijemska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[Íomhá:Zadar County coat of arms.png|center|128px]] | [[Contae Zadar]] | [[Zadar]] | 3646 ciliméadar cearnach | 159766 | [[Íomhá:Zadarska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[Íomhá:Coat of arms of Zagreb County.svg|center|128px]] | [[Contae Ságrab]] | [[Ságrab]] | 3078 ciliméadar cearnach | 317642 | [[Íomhá:Zagrebačka županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[Íomhá:Coat of arms of Šibenik County.svg|center|128px]] | [[Contae Šibenik-Knin]] | ''[[:d:Q3549|Šibenik]]'' | 2994 ciliméadar cearnach | 109375 | [[Íomhá:Šibensko-kninska županija in Croatia.svg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=Constitution>{{lua idirlín | url= https://www.sabor.hr/en/constitution-republic-croatia-consolidated-text | teideal = The Constitution of the Republic of Croatia | foilsitheoir = [[Parlaimint na Cróite]] | dátarochtana = 15ú Samhain 2022 | archive-date = 15ú Samhain 2022 | archive-url= https://web.archive.org/web/20221115190721/https://www.sabor.hr/en/constitution-republic-croatia-consolidated-text | url-status = live}}</ref> <ref name=Act|1997>{{cite journal | journal= [[Narodne novine]] | language = hr | url;= http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/1997_01_10_151.html | title= Zakon o područjima županija, gradova i općina u Republici Hrvatskoj | trans-title= Territories of Counties, Cities and Municipalities of the Republic of Croatia Act | issueb= 10 | year= 1997 | publisher= Republic of Croatia | issn= 0027-7932 | access-date = 6ú Bealtaine 2012 | archive-date = 12a Meitheamh 2018 | archive-url= https://web.archive.org/web/20180612162323/https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/1997_01_10_151.html | url-status = live}}</ref> <ref name=Act|2006>{{cite journal | journal= [[Narodne novine]]|language= hr | url = http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2006_07_86_2045.html | title = Zakon o područjima županija, gradova i općina u Republici Hrvatskoj | trans-title = Territories of Counties, Cities and Municipalities of the Republic of Croatia Act | issue = 86 | year = 2006 | publisher= Republic of Croatia | issn= 0027-7932 | access-date = 13ú Samhain 2011 | archive-date = 4ú Márta 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304051847/http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2006_07_86_2045.html | url-status = live}} </ref> <ref name=Goldstein|1996>{{cite book | url= https://books.google.com/books?id=4WwsAAAAMAAJ | first = Ivo | last = Goldstein | author-linkb= Ivo Goldstein | language = hr | title = Hrvatske županije kroz stoljeća | trans-title = Croatian Counties Through the Centuries | publisher= [[Školska knjiga]] | location= Zagreb | year = 1996 | isbn = 9789530613676}}</ref> <ref name=HGK>{{lua idirlín | foilsitheoir = [[Comhlachas Eacnamaíochta na Cróite]] | url = http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=680 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060507094819/http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=680 | url-status = dead | archive-date = 7 May 2006 | teanga = hr | teideal = Gospodarski profil Grada Zagreba i Zagrebačke županije | trans-title = Economic profile of the City of Zagreb and the Zagreb County | dátarochtana = 6ú Bealtaine 2012 | archivedate = 7 Bealtaine 2006 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060507094819/http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=680 }}</ref> <ref name=HINA|2013>{{cite news | url = http://www.poslovni.hr/hrvatska/popovaca-dobila-status-grada-237487 | agency = [[HINA]] | teideal = Popovača dobila status grada | dáta = 12a Aibreán 2013 | work = [[Poslovni dnevnik]] | teanga = hr | trans-title = Popovača Receives City Status | dátarochtana = 27ú Eanáir 2014 | archive-date = 21d Feabhra 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140221212130/http://www.poslovni.hr/hrvatska/popovaca-dobila-status-grada-237487 | url-status = live}}</ref> }} [[Catagóir:Contaetha na Cróite| ]] mwsthqvrddmw29ngbmahb1whnyhkjkx 0 127082 1320884 1320506 2026-07-18T12:22:41Z An RíomhGael 72410 /* Stair */ Ceartúchán gramadaí 1320884 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|child=Div Yezh Breizh|data_fundacio=1979|president=Eddy Penven|website=https://div-yezh.bzh/fr/|regio=An Bhriotáin agus Pays de la Loire, an Fhrainc|tipus=Eagraíocht Oideachais Phoiblí|peu_logo=https://div-yezh.bzh/fr/}} Is cumann scolaíochta dátheangach poiblí sa [[An Bhriotáin|Bhriotáin]] in iarthuaisceart na [[An Fhrainc|Fraince]] é '''''Div Yezh Breizh''''' (Gaeilge: ''Dhá theanga na Briotáine'') a chuireann oideachas dátheangach [[An Bhriotáinis|Briotáinis]]-Fraincis ar fáil sna cúig réigiún Briotánach traidisiúnta<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://div-yezh.bzh/fr/divyezhegezh/|teideal=Div Yezh Breizh - Qui sommes nous?|údar=Div Yezh Breizh|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-14}}</ref>. == Stair == Bunaíodh an cumann in 1979 faoin ainm ''Association de Parents d'Élèves pour l'Enseignement du breton'' nó ''APEEB''<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://abp.bzh/div-yezh-breizh.-40-ans-de-combat-en-faveur-du-bilinguisme-47092|teideal=Div Yezh Breizh - 40 ans de combats en faveur du bilinguisme|údar=ABP|dáta=2029-03-19|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-14}}</ref>(Gaeilge: ''An Cumann Tuismitheoirí um Teagasc na Briotáinise'') chun aidhm an dátheangachais a chur chun cinn i scoileanna poiblí sa Bhriotáin. In 1982 thug Aire Oideachais na Fraince, Alain Savary, cead ranganna dátheangacha i bhFraincis agus i dteangacha réigiúnacha a chruthú i scoileanna poiblí na tíre agus chuir an chéad rang dátheangach ar fáil i ''Sant Riwal'' an bhliain chéanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ouest-france.fr/bretagne/trente-ans-denseignement-bilingue-dans-le-public-1542054|teideal=Trente ans d'enseignement bilingue dans le public|údar=Jean Laurent-Bras|dáta=2012-10-14|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-14}}</ref> Athraíodh aimn an chumainn go ''Div Yezh'' in 1995 agus go ''Div Yezh Breizh'' in 2015<ref name=":1" />. In 2025 bhí 11,152 scoláire ag freastal ar scoileanna de chuid ''Div Yezh'' ón réamhscolaíocht go dtí an ardscolaíocht, 95 scoláire níos mó ná a bhí ann an bhliain roimhe sin<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Office Publique de la Langue Bretonne|date=2025|title=Les Chiffres de la Rentrée Scolaire de l'Enseignement Bilingue en 2025|journal=Pole Étude et Développement Observatoire des Pratiques Linguistiques|pages=lch 9|language=Fraincis}}</ref>. Is é ''Div Yezh'' an soláthraí is mó maidir le hoideachas dátheangach sa Bhriotáinis. == Modh Teagaisc == Leanann scoileanna ''Div Yezh'' curaclam scoile náisiúnta na Fraince, an t-aon difríocht atá ann ná go bhfuil leath cuid den lá scoile múinte trí mheán na Briotáinise. Tugtar an méid ama céanna ar son na Briotáinise agus na Fraincise i rith an lae scoile. Tá scoileanna Div Yezh go hiomlán tuata agus neamhspleách ó pháirithe polaitiúla<ref name=":0" />. == Scoileanna eile a mhúineann an Bhriotáinis == [[Diwan]] - Scoileanna príobháideacha saor in aisce a mhúineann Briotáinis tríd an tumoideachas<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.diwan.bzh/|teideal=Diwan|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-14}}</ref>. Divaskell Breizh - Scoileanna príobháideacha Caitliceacha dátheangacha<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.divaskell.bzh/|teideal=Divaskell Breizh|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-14}}</ref>. == Féach Freisin == [[Gaelscoil|An Ghaelscolaíocht]] - Oideachas lán-Ghaeilge [[Ikastola|Ikastolak]] - Scoileanna lán-Bhascaise [[An Ghallóis]] - Teanga Rómánsach réigiúnach labhartha sa Bhriotáin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://institutdugalo.bzh/fr/accueil/|teideal=Institut du Gallo - Leathanach fáilte|údar=Institut du Gallo|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-14}}</ref> == Naisc Sheachtracha == https://div-yezh.bzh/fr/ Suíomh gréasáin oifigiúil ''Div Yezh Breizh''. == Tagairtí == <references /> [[Catagóir:Oideachas sa Fhrainc]] [[Catagóir:Tumoideachas]] [[Catagóir:Teangacha Ceilteacha]] 0ilbdgfb6wkxdjaqlnrehfrtiazarro 14 127107 1320896 2026-07-18T19:24:20Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Catagóir:Coireacht]] go [[Catagóir:Ciontacht]] 1320896 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[:Catagóir:Ciontacht]] e0gmc7gwjnlj9jmdx9y9t1lvsm0fy0s 1320898 1320896 2026-07-18T19:30:25Z TGcoa 21229 Blanked the page 1320898 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1320899 1320898 2026-07-18T20:37:55Z TGcoa 21229 1320899 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Contúirtí]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Gníomhaíocht dhaonna]] [[Catagóir:Claonaíocht]] 2vlyyxgqbzqzv8oa6dabmznmcu61ni7 1320901 1320899 2026-07-18T20:41:08Z TGcoa 21229 1320901 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Contúirtí]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Gníomhaíocht dhaonna]] [[Catagóir:Claonaíocht]] [[Catagóir:Mí-iompar]] [[Catagóir:Dlí]] ofw9x84riz4rc3pcm27mqbfhvlb2wew 14 127108 1320943 2026-07-18T21:19:50Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Coireacht]] 1320943 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Coireacht]] ekj3qd16tl5nfps36jo8momlctngqs6 0 127109 1320965 2026-07-18T22:46:15Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le 'Is banna ceoil é '''Trá Pháidín''' a tháinig chun cinn i nGaillimh,agus a nascann an traidisiún leis an turgnamh. Tá cáil ar an ngrúpa as [[ceol traidisiúnta na hÉireann]] a chumasc le seánraí malartacha eile, go háirithe an rac-cheol síceadálach agus an snagcheol. Sa bhliain 2025, d'eisigh '''Trá Pháidín''' ''An A24.'' I mí Iúil 2026, d'eisigh Trá Pháidín albam eile, ''Cloch ‘s Claí'', inspioráid ón úrscéal aoiriúil cáiliúil le...' 1320965 wikitext text/x-wiki Is banna ceoil é '''Trá Pháidín''' a tháinig chun cinn i nGaillimh,agus a nascann an traidisiún leis an turgnamh. Tá cáil ar an ngrúpa as [[ceol traidisiúnta na hÉireann]] a chumasc le seánraí malartacha eile, go háirithe an rac-cheol síceadálach agus an snagcheol. Sa bhliain 2025, d'eisigh '''Trá Pháidín''' ''An A24.'' I mí Iúil 2026, d'eisigh Trá Pháidín albam eile, ''Cloch ‘s Claí'', inspioráid ón úrscéal aoiriúil cáiliúil le [[Brian Ó Nualláin|Myles na gCopaleen]], ''[[An Béal Bocht]]''. Pléann sé an gaol idir an Ghaeltacht agus an chuid eile d’Éirinn chomhaimseartha, agus béim ar leith á cur ar chúrsaí tithíochta, ar fhadhbanna eacnamaíocha agus ar cheisteanna féiniúlachta. Is é seo an chéad eisiúint ag an ngrúpa ar an lipéad World of Echo, atá lonnaithe i Londain, agus a dhíolann ceirníní ó cheoltóirí ceannródaíocha ar fud an domhain, agus mar thoradh air sin, tabharfaidh sé deis do lucht éisteachta idirnáisiúnta aithne a chur ar an dream as Conamara. == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha]] [[Catagóir:Ceol cumaisc]] [[Catagóir:Cumasc Ceilteach]] dxeih1hg9x3c5jmz6aqqsjnuwee401n 1320967 1320965 2026-07-18T22:50:21Z TGcoa 21229 1320967 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Trá Pháidín The Cobblestone DSCF7144 20241220.jpg|mion|Trá Pháidín, The Cobblestone, 2024]] [[Íomhá:Trá Pháidín DSCF3992 20240825.jpg|mion|Trá Pháidín, Féile na Gréine in Pharmacia]] Is banna ceoil é '''Trá Pháidín''' a tháinig chun cinn i nGaillimh,agus a nascann an traidisiún leis an turgnamh. Tá cáil ar an ngrúpa as [[ceol traidisiúnta na hÉireann]] a chumasc le seánraí malartacha eile, go háirithe an rac-cheol síceadálach agus an snagcheol. Sa bhliain 2025, d'eisigh '''Trá Pháidín''' ''An A24.'' I mí Iúil 2026, d'eisigh Trá Pháidín albam eile, ''Cloch ‘s Claí'', inspioráid ón úrscéal aoiriúil cáiliúil le [[Brian Ó Nualláin|Myles na gCopaleen]], ''[[An Béal Bocht]]''. Pléann sé an gaol idir an Ghaeltacht agus an chuid eile d’Éirinn chomhaimseartha, agus béim ar leith á cur ar chúrsaí tithíochta, ar fhadhbanna eacnamaíocha agus ar cheisteanna féiniúlachta. Is é seo an chéad eisiúint ag an ngrúpa ar an lipéad World of Echo, atá lonnaithe i Londain, agus a dhíolann ceirníní ó cheoltóirí ceannródaíocha ar fud an domhain, agus mar thoradh air sin, tabharfaidh sé deis do lucht éisteachta idirnáisiúnta aithne a chur ar an dream as Conamara.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/nuacht-mhall/id1525428808|teideal=Nuacht Mhall|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Iúil 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-07-18}}</ref> == Féach freisin == * [[Peadar-Tom Mercier]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha]] [[Catagóir:Ceol cumaisc]] [[Catagóir:Cumasc Ceilteach]] dewgfhat7myfna08vlss842840a95j0 1320969 1320967 2026-07-18T22:56:56Z TGcoa 21229 1320969 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Trá Pháidín The Cobblestone DSCF7144 20241220.jpg|mion|Trá Pháidín, The Cobblestone, 2024]] [[Íomhá:Trá Pháidín DSCF3992 20240825.jpg|mion|Trá Pháidín, Féile na Gréine in Pharmacia]] Is banna ceoil é '''Trá Pháidín''' a tháinig chun cinn i nGaillimh,agus a nascann an traidisiún leis an turgnamh. Tá cáil ar an ngrúpa as [[ceol traidisiúnta na hÉireann]] a chumasc le seánraí malartacha eile, go háirithe an rac-cheol síceadálach agus an snagcheol. Glacann an banna páirt go rialta i bhféilte ceoil in Éirinn, agus cáil bainte amach acu i measc lucht leanúna an cheoil avant-garde agus an cheoil thraidisiúnta araon. == Albaim == Sa bhliain 2025, d'eisigh '''Trá Pháidín''' ''An A24.'' I mí Iúil 2026, d'eisigh Trá Pháidín albam eile, ''Cloch ‘s Claí'', inspioráid ón úrscéal aoiriúil cáiliúil le [[Brian Ó Nualláin|Myles na gCopaleen]], ''[[An Béal Bocht]]''. Pléann sé an gaol idir an Ghaeltacht agus an chuid eile d’Éirinn chomhaimseartha, agus béim ar leith á cur ar chúrsaí tithíochta, ar fhadhbanna eacnamaíocha agus ar cheisteanna féiniúlachta. Is é seo an chéad eisiúint ag an ngrúpa ar an lipéad World of Echo, atá lonnaithe i Londain, agus a dhíolann ceirníní ó cheoltóirí ceannródaíocha ar fud an domhain, agus mar thoradh air sin, tabharfaidh sé deis do lucht éisteachta idirnáisiúnta aithne a chur ar an dream as Conamara.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/nuacht-mhall/id1525428808|teideal=Nuacht Mhall|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Iúil 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-07-18}}</ref> == Stíl cheoil == Saintréith de chuid Trá Pháidín is ea an bealach nuálach a ndéanann siad athshamhlú ar thoin agus ar struchtúir an cheoil thraidisiúnta. Ceanglaíonn siad uirlisí acústacha agus gléasanna leictreacha chun fuaimdhreacha casta a chruthú: * '''Uirlisí Traidisiúnta:''' Baineann siad úsáid as an mbosca ceoil agus an fhidil chun séiseanna nó línte ceoil tíre a chur i láthair. * '''Uirlisí Nua-aimseartha:''' Baintear leas as an ngiotár leictreach, an dordghiotár, agus drumaí chun fuinneamh turgnamhach a thabhairt isteach. In áit cloí go docht le gnáthfhoirm na bport nó na ríleanna, is minic a bhíonn a gcuid saothar bunaithe ar an tobchumadóireacht agus ar fhuaimeanna dordáin == Féach freisin == * [[Peadar-Tom Mercier]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha]] [[Catagóir:Ceol cumaisc]] [[Catagóir:Cumasc Ceilteach]] rupm1uofs33z45kmblvvbnhif9519mm 0 127110 1320968 2026-07-18T22:51:13Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]] 1320968 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Coláiste na nÉireannach i bPáras]] hgoilobrw979adteftst1esovqpq9lp